Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 0 10613 3643738 3137823 2026-08-18T13:25:58Z Marksscheider 183882 3643738 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = елбасы | Қазақша есімі = Фидел Алехандро Кастро Рус | Шынайы есімі = Fidel Alejandro Castro Ruz | Суреті = Castro1.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Куба Министрлер кеңесінің 15-ші төрағасы | Ту = Flag of the Prime Minister of Cuba.svg | Ту2 = | Реті = | Басқара бастады = [[16 ақпан]] [[1959 жыл]] | Басқаруын аяқтады = [[24 ақпан]] [[2008 жыл]] | Ізашары = Хосе Миро Кардона | Ізбасары = [[Рауль Кастро]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Куба Мемлекеттік кеңесінің тұңғыш төрағасы | Ту_2 = Flag of the President of Cuba.svg | Ту2_2 = Coat of Arms of Cuba.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = [[2 желтоқсан]] [[1976 жыл]] | Басқаруын аяқтады_2 = [[24 ақпан]] [[2008 жыл]] | Ізашары_2 = ''лауазым ұйымдастырылған'' | Ізбасары_2 = [[Рауль Кастро]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 13.8.1926 | Туған жері = Биран, Орьенте провинциясы, [[Куба]] | Қайтыс болған күні = 25.11.2016 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Гавана|Гаванада}}, [[Куба]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі =Анхель Кастро Архис (1875—1956) | Анасы =Лина Рус Гонсалес (1903—1963) | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = Куба Коммунистік партиясы | Білімі = | Мамандығы = [[заңгер]] | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Fidel Castro | Марапаттары = }} '''Фидел Алехандро Кастро Рус''' ({{lang-es|Fidel Alejandro Castro Ruz}})&nbsp;— [[Куба]] мемлекетiнiң басшылығына [[1959]] жылы келiптi. Бiр мемлекеттi аттай 50 жыл (бiрнеше ай ғана жетпейдi) басқарған Ф. Кастро өзiнiң кететiнiн мәлiмдедi. «Егер ел басқарудың жауапкершiлiгiн бұдан әрi де өз мойныма iлсем, онда менiң мұным өз ар-ұятыма, өз абыройыма кiр келтiру болып табылар едi. Өйткенi менiң қазiр денсаулығым жоқ. Қартайдым, ауру-сырқаулымын…» дедi Ф. Кастро. [[Сурет:Cuba.FidelCastro.02.jpg|right|thumb|200px|Фидель Кастро [[Хосе Марти]] ескерткіші алдында]] Фидель Кастроның орнына оның інісі Рауль 24 ақпан күнi [[Парламент]] отырысында тағайындалды. [[Санат:13 тамызда туғандар]] [[Санат:25 қарашада қайтыс болғандар]] [[Санат:Әулие Ифигения зиратында жерленгендер]] [[Санат:Кеңес Одағының батырлары]] [[Санат:ҚХДР батырлары]] [[Санат:Еңбек ерлері (ҚХДР)]] [[Санат:Ұлттың Алтын медалінің иегерлері]] [[Санат:Ленин орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Карл Маркс орденінің иегерлері]] [[Санат:Алтындатылған Халықтар достығы Үлкен жұлдызы орденінің иегерлері]] [[Санат:Георгий Димитров орденінің иегерлері]] [[Санат:Агостиньо Нето орденінің иегерлері]] [[Санат:Румыния Социалистік Республикасының Жұлдызы орденінің иегерлері]] [[Санат:1 дәрежелі Әулие Ярослав Мудрый орденінің иегерлері]] [[Санат:1 дәрежелі Қызметі үшін украиндық орденінің иегерлері]] [[Санат:ҚХДР Ұлттық туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Клемент Готвальд орденінің иегерлері]] [[Санат:1 дәрежелі Ақ арыстан орденінің (ЧССР) иегерлері]] [[Санат:Польша Өркендеуі орденінің Үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Азат етуші орденінің Үлкен шынжырының иегерлері]] [[Санат:Ацтек бүркіті ордені шынжырының иегерлері]] [[Санат:Арнайы сыныпты Мейірімді Үміт орденінің иегерлері]] [[Санат:Эфиопия Жұлдызы орденінің иегерлері]] [[Санат:Мали Ұлттық орденінің Үлкен Крестінің иегерлері]] [[Санат:Компаньондар О. Р. Тамбо алтын орденінің иегерлері]] [[Санат:Хуан Пабло Дуарте Еңбегі орденінің иегерлері]] [[Санат:Кетцаля орденінің иегерлері]] [[Санат:Ямайка орденінің иегерлері]] [[Санат:Тәуелсіздік орденінің (Катар) иегерлері]] [[Санат:Еңбек ямайкалық орденінің иегерлері]] [[Санат:Омар Торрихос Эррера орденінің Үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Сербия Республикасы орденінің иегерлері]] [[Санат:Индонезия Республикасының Жұлдызы орденінің иегерлері]] [[Санат:Махапутра жұлдызы орденінің иегерлері]] [[Санат:Алтын Жұлдыз вьетнамдық орденінің иегерлері]] [[Санат:Хо Ши Мин орденінің иегерлері]] [[Санат:Замбия бүркіті орденінің иегерлері]] [[Санат:Еңбек чилилік орденінің Үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:ВХР Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Малайзия тәжі орденінің иегерлері]] [[Санат:Белиз орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет және Еңбек Ұлттық орденінің Үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Вельвичия орденінің Ұлы командорлары]] [[Санат:Сомали жұлдызы орденінің иегерлері]] [[Санат:Еңбек алжирлік Ұлттық орденінің иегерлері]] [[Санат:Югослав үлкен жұлдызы орденінің иегерлері]] [[Санат:Халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтқаны үшін халықаралық Лениндік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Даңқ және Намыс орденінің иегерлері]] [[Санат:Хосе Марти Ұлттық орденінің иегерлері]] [[Санат:Куба коммунистік париясы ОК бірінші хатшылары]] [[Санат:Гавана универститеті түлектері]] [[Санат:Эмигрант саясаткерлер]] [[Санат:Куба революционерлері]] [[Санат:Марксистер]] [[Санат:Берілген анафеме]] [[Санат:Фидель Кастро]] [[Санат:Гиннесстің рекордтар кітабының рекордсмендері]] [[Санат:Куба заңгерлері]] [[Санат:Фидель Кастро отбасының мүшелері]] [[Санат:Халыққа сөз сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Куба мемлекеттік кеңесінің төрағалары]] et9wdyhwxpqdzqn388gzpkt3mkknbr2 0 13603 3644067 3545481 2026-08-19T09:07:59Z Marksscheider 183882 3644067 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Нобель сыйлығы | суреті = [[Сурет:Nobel Prize Diploma Fritz Haber 1918.JPG|250px]] | сурет атауы = 1919 жылы [[Фриц Габер]]ге табысталған [[химия саласындағы Нобель сыйлығы]] дипломы көшірмесінің фотосуреті. Көшірме [[Вроцлав университеті]] мұражайындағы экспозицияның бір бөлігі болып табылады | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-sv|Nobelpriset}}, {{lang-no|Nobelprisen}} | мемлекет = {{Байрақ|Швеция}} <br />{{Байрақ|Норвегия}} (Бейбітшілік сыйлығы) | түрі = Халықаралық сыйлық | үшін марапатталады = Адамзатқа үлкен пайда әкелген ғылыми зерттеулер, революциялық жаңалықтар немесе мәдениет пен қоғамның дамуына қосқан үлесі үшін | жағдайы = белсенді | негіздеуші = [[Альфред Нобель]] | негізделді = 1895 жыл (1901 жылдан бастап беріледі) | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = [https://www.nobelprize.org nobelprize.org] | Commons = Nobel Prize }} '''Нобель сыйлығы''' ([[Швед тілі|шведше]] ''Nobelpriset'', [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] ''Nobel Prize'') — жыл сайын ғылым, әдебиет және қоғам дамуына елеулі үлес қосқан тұлғалар мен ұйымдарға берілетін халықаралық беделді сыйлықтар жүйесі.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref> Сыйлық алғаш рет 1901 жылы, [[Альфред Нобель]]дің қайтыс болғанына бес жыл толуына орай табысталды. Нобельдің өсиетіне сәйкес, алғашқы сыйлықтар бес саланы қамтыды: [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика]], [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия]], [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина]], [[Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы|әдебиет]] және [[Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы|бейбітшілік]]. Алтыншы марапат — [[Экономика саласында Нобель сыйлығы|Экономика]] ғылымдары бойынша сыйлық — 1968 жылы Швецияның ұлттық банкі (Sveriges Riksbank) тарапынан Альфред Нобельді еске алу құрметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web |title=All Nobel Prizes |url=https://www.nobelprize.org/prizes/lists/all-nobel-prizes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615233947/https://www.nobelprize.org/prizes/lists/all-nobel-prizes |archive-date=15 June 2020 |access-date=6 October 2022 |publisher=The Nobel Foundation}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nomination and selection of Laureates in Economic Sciences |url=https://www.nobelprize.org/nomination/economic-sciences/ |access-date=25 June 2018 |archive-date=10 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510012450/https://www.nobelprize.org/nomination/economic-sciences/ |url-status=live }}</ref> Нобель сыйлықтары өз салаларындағы ең беделді марапаттар болып саналады.<ref>{{Cite web |title=Top Award, ShanghaiRanking Academic Excellence Survey |url=http://www.shanghairanking.com/subject-survey/awards.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190312125455/http://ireg-observatory.org/en/pdfy/IREG-list-academic-awards-EN.pdf |archive-date=12 March 2019 |publisher=IREG Observatory on Academic Ranking and Excellence |access-date=29 March 2018 |url-status=dead }}</ref> Соғыс сияқты төтенше жағдайларды есептемегенде, алты сыйлықтың барлығы жыл сайын беріліп отырады. Лауреат деп аталатын әрбір иегер 24 караттық алтынмен қапталған ақ алтыннан жасалған медаль, диплом және ақшалай сыйлық алады. 2023 жылғы жағдай бойынша, Нобель сыйлығының ақшалай сомасы 11 000 000 швед кронасын құрайды, бұл шамамен 1 035 000 АҚШ долларына тең. Бір сыйлықты үш адамнан артық бөлісе алмайды, алайда Нобельдің [[Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы|Бейбітшілік]] сыйлығы үш адамнан көп мүшесі бар ұйымдарға берілуі мүмкін. Нобель сыйлығы қайтыс болғаннан кейін берілмейді, бірақ егер адамға сыйлық тағайындалып, ол оны алғанға дейін қайтыс болса, марапат бәрібір тапсырылады.<ref name="cbc1003">{{Cite news |date=3 October 2011 |title=Montreal-born doctor gets posthumous Nobel honour |work=CBC News |url=https://www.cbc.ca/news/health/montreal-born-doctor-gets-posthumous-nobel-honour-1.824238 |access-date=3 October 2011 |archive-date=6 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130206124045/http://www.cbc.ca/news/technology/story/2011/10/03/nobel-prize-medicine.html |url-status=live }}</ref> == Сыйлық санаттары == Сыйлықтар жыл сайын 10 желтоқсанда, [[Альфред Нобель]]дің қайтыс болған күні, [[Стокгольм|Стокгольмде]] ([[Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы|Бейбітшілік сыйлығы]] — [[Осло|Ослода]]) салтанатты түрде тапсырылады. Нобель сыйлықтары Альфред Нобельдің 1895 жылы жазылған өсиетнамасына сәйкес құрылып бес бағыт бойынша сыйлықтар табысталып келеді. [[1969 жыл|1969 жылдан]] бастап Швеция ұлттық банкі [[Экономика саласында Нобель сыйлығы|экономика саласындағы]] сыйлығын тағайындады. Бұл марапат Альфред Нобельдің 1895 жылғы өсиеті бойынша тағайындалған бес Нобель сыйлығының қатарына кірмейді, бірақ соған қарамастан оны [[Нобель қоры]] басқарады және басқа Нобель сыйлықтарымен бірге атап өтеді. Кейіннен Нобель қоры жаңа номинациялар қоспау туралы шешім қабылдады. {| class="wikitable" style="border:0;" ! Санат ! Марапаттаушы мекеме және марапаттау критерийі |- | [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика ]] | [[Швед корольдық ғылым академиясы]] тарапынан «физика саласында аса маңызды жаңалық ашқан немесе өнертабыс жасаған тұлғаға» беріледі. |- | [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия ]] | [[Швед корольдық ғылым академиясы]] тарапынан «ең маңызды химиялық жаңалық ашқан немесе саланы жетілдірген тұлғаға» беріледі. |- | style="max-width:160px;" | [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина]] | [[Каролина институты]]ның Нобель ассамблеясы тарапынан «физиология немесе медицина саласында аса маңызды жаңалық ашқан тұлғаға» беріледі. |- | [[Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы|Әдебиет ]] | [[Швеция академиясы]] тарапынан «әдебиет саласында идеалды бағыттағы ең үздік шығарма жазған тұлғаға» беріледі. |- | [[Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы|Бейбітшілік саласы]] | Норвегия парламенті сайлайтын бес адамнан тұратын [[Норвегия Нобель комитеті]] тарапынан «халықтар арасындағы туыстықты нығайтуға, тұрақты әскерлерді жоюға немесе азайтуға, сондай-ақ бейбітшілік конгрестерін өткізу мен ілгерілетуге барынша күш салған тұлғаға» беріледі. |- | colspan="2" style="background-color:#eaecf0; border:0; height:5px;" | |- | style="max-width:160px;" | [[Экономика саласында Нобель сыйлығы|Экономика]] | [[Швеция ұлттық банкі]] тарапынан 1968 жылы негізделген. Оны [[Швед корольдық ғылым академиясы]] Нобель сыйлықтарымен бірдей принциптер бойынша тағайындайды. Ресми түрде Нобельдің төл өсиетіне жатпайды, бірақ басқа сыйлықтармен бірге тапсырылады. |} == Нобель қоры == Нобель қоры ({{lang-sv|Nobelstiftelsen}}) — 1900 жылдың 29 маусымында Альфред Нобельдің өсиетін орындау және оның қаржылық активтерін басқару мақсатында құрылған жекеменшік ұйым. Қордың негізгі міндеті — Нобель қалдырған мұраны тиімді инвестициялау арқылы сыйлықтардың ақшалай қорын сақтау және ұлғайту, сондай-ақ номинациялар бойынша комитеттердің жұмысын үйлестіру. === Қызметі және басқару === Қор тікелей лауреаттарды таңдау процесіне араласпайды. Оның рөлі әкімшілік және қаржылық мәселелермен шектеледі. Негізгі қызметтері: * Сыйлықтарды табыстау рәсімін және Нобель апталығын ұйымдастыру; * Лауреаттарға ақшалай сыйақыны, диплом мен медальдарды дайындау; * [[Альфред Нобель]] туралы ақпаратты тарату және сыйлықтың беделін қорғау. === Қаржылық жағдайы === Альфред Нобельдің өсиеті бойынша, оның байлығының 94%-ы (сол уақыттағы 31 миллион швед кронасы) сыйлықты қаржыландыруға бағытталған. Алғашқы кезде қор тек мемлекеттік облигациялар сияқты «қауіпсіз» бағалы қағаздарға ғана инвестиция салуға құқылы болды. Алайда, 1953 жылдан бастап қорға акциялар мен жылжымайтын мүлікке инвестиция салуға рұқсат берілді, бұл сыйлық сомасының инфляцияға қарамастан өсуіне мүмкіндік туғызды. 2023 жылғы мәлімет бойынша, қордың жалпы инвестициялық капиталы шамамен 6.2 миллиард швед кронасына жеткен.<ref name="Report2023">{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/uploads/2024/04/annual-report-2023.pdf|title=THE NOBEL FOUNDATION ANNUAL REPORT • 2023|lang=en|website=Нобель қоры|date=2024|format=[[PDF]]|access-date=2025-02-07|url-status=live|archive-date=2025-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120103140/https://www.nobelprize.org/uploads/2024/04/annual-report-2023.pdf}}</ref> Қор [[Стокгольм]] қаласында орналасқан және оны бес адамнан тұратын атқарушы кеңес басқарады. == Сыйақы мөлшері == [[Сурет:Nobel Prize - Prize money (1901-2023).svg|thumb|1901 және 2023 жылдар аралығындағы сыйлық сомасының өзгерісі ([[инфляция]]ны есепке алғанда).]] Лауреаттарға сыйлықты тапсыру кезінде берілетін сома арнайы құжат түрінде расталады. Сыйақы мөлшері Нобель қорының сол жылы бөле алатын қаражат көлеміне байланысты болады. Сыйлық қоры 1980 жылдардан бастап өсе бастады, ол кезде бір сыйлықтың сомасы 880 000 швед кронасын құрайтын (барлығы шамамен 2,6 млн швед кронасы, бұл бүгінгі бағаммен 350 000 АҚШ долларына тең). 2009 жылы ақшалай марапат 10 миллион швед кронасына (1,4 млн АҚШ доллары) жетті.<ref name="CNN">{{Cite news |date=11 October 2009 |title=Video – Breaking News Videos from CNN.com |publisher=CNN |url=http://edition.cnn.com/video/#/video/us/2009/10/11/foreman.how.nobel.awarded.cnn?iref=videosearch |url-status=dead |access-date=15 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100831124519/http://edition.cnn.com/video/#/video/us/2009/10/11/foreman.how.nobel.awarded.cnn?iref=videosearch |archive-date=31 August 2010 }}</ref> 2012 жылдың маусымында сыйақы мөлшері 8 миллион швед кронасына дейін төмендетілді.<ref>{{Cite web |date=11 June 2012 |title=Committee lowers Nobel Prize by 2 million kronor |url=http://www.thelocal.se/41378/20120611/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120615172218/http://www.thelocal.se/41378/20120611 |archive-date=15 June 2012 |access-date=12 June 2012 |newspaper=The Local}}</ref> Егер бір номинация бойынша сыйлықты екі лауреат өзара бөлісетін болса, ақшалай марапат оларға тең бөлінеді. Егер лауреаттар саны үшеу болса, марапаттау комитеті сыйақыны үшеуіне тең бөлуге немесе оның жартысын бір адамға, ал қалған жартысын басқа екі адамға тең (ширектен) бөліп беруге құқылы.<ref>{{Cite news |last=Sample |first=Ian |date=5 October 2009 |title=Nobel prize for medicine shared by scientists for work on ageing and cancer |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/science/2009/oct/05/nobel-prize-medicine-2009-award |access-date=15 January 2010 |archive-date=13 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200113060257/https://www.theguardian.com/science/2009/oct/05/nobel-prize-medicine-2009-award |url-status=live }}</ref> Лауреаттардың сыйлық ақшасын ғылыми, мәдени немесе гуманитарлық мақсаттарға қайырымдылық ретінде беруі жиі кездесетін құбылыс. 2025 жылғы жағдай бойынша, әр санаттағы сыйақы мөлшері 11 миллион швед кронасын құрайды, бұл шамамен 1,035 миллион АҚШ долларына тең.<ref name="PrizeMoney">{{cite web |date=2025-03-26 |title=Nobel Prize amount raised by SEK 1 million |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/press-release |access-date=2025-09-21 |website=NobelPrize.org |quote=}}</ref> == Бірнеше рет марапатталғандар == Сыйлықтар (бейбітшілік сыйлықтарынан басқа) тек бір рет қана берілуі мүмкін, бірақ сыйлық беру тарихында бұл ережеден тыс сирек жағдайлар кездескен. Бес адам Нобель сыйлығына екі рет лайық болған: * [[Мария Склодовская-Кюри]], 1903 жылы — физика бойынша және 1911 жылы — химия бойынша. * [[Лайнус Полинг]], 1954 жылы — химия бойынша және 1962 жылы — бейбітшілік сыйлығы. * [[Джон Бардин]], физика бойынша екі сыйлық: 1956 және 1972 жылдары. * [[Фредерик Сенгер]], химия бойынша екі сыйлық: 1958 және 1980 жылдары. * [[Барри Шарплесс]], химия бойынша екі сыйлық: 2001 және 2022 жылдары. === Ұйымдар === * [[Қызыл Кресттің халықаралық комитеті]] бейбітшілік сыйлығымен үш рет марапатталған: 1917, 1944 және 1963 жылдары. * [[Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар ісі жөніндегі жоғарғы комиссарының басқармасы]] бейбітшілік сыйлығын екі рет алды: 1954 және 1981 жылдары. === Бір отбасы === 1903 жылы [[Пьер Кюри]] мен оның жұбайы [[Мария Кюри|Мария Склодовская-Кюри]] физика бойынша Нобель сыйлығын алды. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін Мария 1911 жылы екінші Нобель сыйлығын — химия саласы бойынша алды. 1935 жылы олардың үлкен қызы [[Ирен Джолио-Кюри]] күйеуі [[Фредерик Жолио-Кюри]]мен бірге химия бойынша Нобель сыйлығын иеленді. Осылайша, Ирен Джолио-Кюри — бұрынғы Нобель лауреаттарының баласы атанған тұңғыш Нобель лауреаты. == Нобель сыйлығының баламалары == Нобель сыйлығы барлық ғылым салаларын қамтымайды. Сондықтан кейбір басқа ғылым мен мәдениет салаларында ең беделді марапаттар бейресми түрде «нобельдік баламалар» деп аталады. * [[Математика]]: [[Филдс медалі]] және [[Абель сыйлығы]] * [[Сәулет |Сәулет өнері]]: [[Притцкер сыйлығы]] * [[Информатика]]: [[Тьюринг сыйлығы]] * [[Журналистика]] және [[әдебиет]]: [[Пулитцер сыйлығы]] (негізінен АҚШ-та) * [[Өнер]]: [[Praemium Imperiale]] * [[Музыка]]: [[Эрнст фон Сименс музыкалық сыйлығы]] немесе [[Polar Music Prize]] * [[Саясаттану]]: [[Юхан Шютте сыйлығы]] * [[Психология]]: [[Вильгельм Вундт медалі]] * [[Теология]]: [[Йозеф Ратцингер сыйлығы]] және [[Темплтон сыйлығы]] == Тағы қараңыз == * [[Шнобель сыйлығы]] * [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі]] * [[Химия саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі]] * [[Физиология немесе медицина саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі]] * [[Әдебиет саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі]] * [[Бейбітшілік саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі]] * [[Экономика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Нобель сыйлығы}} [[Санат:Нобель сыйлығы]] bjv0wi0t1fkaxx7u786jcpcqx7qvola 0 16924 3643907 3565930 2026-08-19T04:40:52Z Gliwi 67438 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Wolfsberg.jpg]] → [[File:DEU Wolfsberg (Ilmenau) COA.svg]] JPG → SVG 3643907 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Вольфсберг |шынайы атауы = Wolfsberg |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Wolfsberg (Ilmenau) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=42 |lat_sec=20 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=59 |lon_sec=20 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ильм |кестедегі аудан = Ильм (аудан){{!}}Ильм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Георг Юхгайм |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 28,63 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 400 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 3115 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036785 |пошта индексі = 98704 |пошта индекстері = |автомобиль коды = IK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 70 055 |ортаққордағы санаты = Wolfsberg (Thüringen) |сайты = http://www.wolfsberggemeinde.de/ |сайт тілі = de }} '''Вольфсберг''' ({{lang-de|Wolfsberg}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ильм (аудан)|Ильм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3115 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 28,63 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 70 055''. Муниципалитеттің басшысы — Георг Юхгайм. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.wolfsberggemeinde.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929061905/http://www.wolfsberggemeinde.de/ |date=2007-09-29 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Ильм ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] pymaeldmcej4rgcd2h6yy1ovqqcs76u 0 19879 3643710 3601118 2026-08-18T12:02:31Z Marksscheider 183882 3643710 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Теренс Тао |Шынайы есімі = Terence Chi-Shen Tao (陶哲軒) |Суреті = Terence Tao at IPAM's Fireside Chat 2026 (50m16s) (cropped).jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = 2021 жылғы ресми суреті |Туған күні = 17.7.1975 |Туған жері = {{туғанжері|Аделаида|Аделаидада}}, [[Оңтүстік Аустралия]], [[Аустралия]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Аустралия}}<br>{{Байрақ|АҚШ}} |Жұбайы = Лаура Тао |Балалары = 2 |Ғылыми аясы = [[Гармониялық талдау]]<br>[[комбинаторика]]<br>[[сандар теориясы]]<br>[[статистика]] |Жұмыс орны = [[Калифорния университеті, Лос-Анжелес]] (UCLA) |Ғылыми дәрежесі = [[PhD-доктор|PhD]] (1996) |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = [[Флиндерс университеті]], [[Принстон университеті]] |Ғылыми жетекші = [[Элиас Стейн]] |Атақты шәкірттері = Моника Вишан<br>Тим Остин |Несімен белгілі = [[Грин-Тао теоремасы]]<br>[[Эрдёш гипотезасы]]<br>[[Коллатц гипотезасы]] |Марапаттары = [[Филдс сыйлығы]] (2006)<br>[[Салем сыйлығы]] (2000)<br>[[Бохер сыйлығы]] (2002)<br>[[Клэй зерттеу сыйлығы]] (2003)<br>[[Макартур стипендиясы]] (2006)<br>[[Крафурд сыйлығы]] (2012)<br>[[Математика саласындағы серпіліс сыйлығы]] (2014) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = {{URL|www.math.ucla.edu/~tao/}} |Commons = Terence Tao }} '''Теренс Тао''' ({{lang-zh|陶哲軒}}, {{lang-en|Terence Chi-Shen Tao}}; {{Туғанкүні|17|7|1975}}, [[Аделаида]], [[Оңтүстік Аустралия]], [[Аустралия]]) — негізінен [[гармониялық талдау]], [[дербес туындылы дифференциалдық теңдеулер]], [[комбинаторика]], [[сандар теориясы]] және [[бейнелеу теориясы]] салаларында жұмыс істейтін [[Қытайлар|қытай]] текті [[аустралия]]лық-[[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] [[математик]].<ref>{{Cite web |url=http://www.math.ucla.edu/~tao/preprints/cv.html |title=Curriculum Vitae |access-date=2015-02-04 |archive-date=2014-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927072636/http://www.math.ucla.edu/~tao/preprints/cv.html |url-status=live }}</ref> Оның ең танымал жұмысы — британдық математик Бен Гринмен бірлесіп дәлелдеген жай сандардың кез келген ұзындықтағы арифметикалық прогрессияларының болуы туралы тұжырымдама (Грин — Тао теоремасы). Философия докторы (1996), 1999 жылдан бастап [[Калифорния университеті, Лос-Анжелес|Лос-Анджелестегі Калифорния университеті]]нің математика профессоры. 2007 жылдың 18 мамырынан бастап [[Лондон корольдік қоғамы]]ның мүшесі. [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы]]ның шетелдік мүшесі (2008), Америка философиялық қоғамының мүшесі (2012)<ref>{{Cite web |url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=2012;startDoc=21 |title=APS Member History |access-date=2021-03-09 |archive-date=2021-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207221948/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=2012;startDoc=21 |url-status=live }}</ref> және Аустралия Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі. [[Филдс медалі]]нің (2006)<ref>{{cite web|url=http://www.cbc.ca/technology/story/2006/08/22/math-fields.html|title=Reclusive Russian turns down math world's highest honour|publisher=Canadian Broadcasting Corporation (CBC)|date=2006-08-22|access-date=2006-08-26|archive-url=https://www.webcitation.org/66vw5avgi?url=http://www.cbc.ca/news/technology/story/2006/08/22/math-fields.html|archive-date=2012-04-15|url-status=live}}</ref> және ғылым саласындағы Халықаралық Патша Фейсал сыйлығының (2010) лауреаты. Тао жұмысының өзіне тән ерекшелігі — көптеген математиктермен өте қарқынды ұжымдық жұмыс істеуі, қазіргі заманғы математиканың ең алуан түрлі бөлімдеріне бір мезгілде терең бойлауы және өзі жүргізетін блогы арқылы ғылымды белсенді насихаттауы.<ref>{{cite web|access-date = 2015-10-09|lang = en|title = What's new|url = https://terrytao.wordpress.com/|publisher = What's new|archive-date = 2015-10-13|archive-url = https://web.archive.org/web/20151013141725/https://terrytao.wordpress.com/|url-status = live}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Филдс медалінің иегерлері}} [[Санат:АҚШ математиктері]] [[Санат:Аустралия математиктері]] [[Санат:Филдс марапаты иегерлері]] [[Санат:Принстон университеті түлектері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Фулбрайт стипендиясы иегерлері]] [[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Сандар теориясы математиктері]] 1m0bk0wntj5z0ukf44uxina6uatlide 0 25837 3643935 3310993 2026-08-19T05:14:20Z Жанар Чушекова 184284 3643935 wikitext text/x-wiki '''Шәкір Әбенов'''(азан шақырып қойған аты — ''Мұхаммедшәкһүр'') (01.03.[[1900]], қазіргі [[Абай облысы]], [[Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы)|Абай ауданы]] [[Құндызды (Шығыс Қазақстан облысы)|Құндызды]] ауылы — 23.10.[[1994]] ж., сонда) — [[халық]] ақыны, фольклоршы, сазгер. [[Арғын]] тайпасының [[Тобықты]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://abaialemi.kz/post/view?id=1543|title=«МЕН НЕ ҚЫЛДЫМ, ЯПЫРМАУ?!»|website=abaialemi.kz|accessdate=2021-02-10}}</ref> Мұсылманша сауат ашқан соң, Семейдегі “приходская школада” 3 жыл оқыған. [[Сәкен Сейфуллин|С. Сейфуллин]], [[Ілияс Жансүгіров|І. Жансүгіров]], [[Майлин Бейімбет|Б. Майлиндермен]] жақын таныс болған. [[Сәкен Сейфуллин|Сейфуллинге]] атқосшы болып, ақынмен бірге [[Қазақстан]]ның көп жерлерін аралаған. Әбеновтың халықтық дастанды жаңаша толғаммен жырлаған “[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]” поэмасы 1937 ж. “[[Әдебиет және искусство]]” журналында жарияланған соң ақындық атағы шықты. Сол жылы “[[халық жауы]]” атанып, ақыры көрші [[қырғыз]] еліне асып кетеді. 1939 ж. Алматыға қайтып оралып, Жанақ, Сабырбай, [[Түбек]], Дулат, Байкөкше ақындардың әдеби мұраларын алғаш қағаз бетіне түсіріп Қазақстан ғылыми-зерттеу ордаларына тапсырды. [[Маман]]-зерттеушілер Әбеновтың орындауында ондаған ән-күйді нотаға түсірді. 1940 — 41 ж. [[Жамбыл Жабайұлы|Жамбыл]]дың әдеби хатшылық қызметін атқарып жүргенде жалған айыптау негізінде ұсталып, [[Семей]] түрмесіне қамалды. [[Ұлы Отан соғысы]] басталған соң өз еркімен соғысқа аттанып, [[Сталинград]] майданында ауыр жарақат алып, елге қайтып келеді. 1945 ж. [[саяси қуғындау]] қайта басталып, Әбенов [[Сібір]]ге, Александров абақтысына айдалды. 1955 ж. түрмеден босап, 1961 ж. толықтай ақталды. Абайдың әдеби мектебінің Кеңес дәуіріндегі белді өкілдерінің бірі ретінде танылған. Әбеновтың тарихи-танымдық тақырыптарды қозғаған “Кейпін батыр” (1939), “Таңшебер — Жапал” (1962), “Ортақ арал” (1968), “Қорқыт қобызы”, “Пәрмен”, “Алданған қыз”, “Патша мен байғыз”, “Ана махаббаты”, “Тоқтамыс батыр” атты дастандарды “Шыңғыстау” (1980), “Шыңғыстау сазы” (1985), “Дастандар” (1991) деп аталатын жыр жинақтарына т.б. басылымдарға енген. Айтыс ақыны ретінде кеңінен танымал оның Т. Әміреновпен айтысы “Айтыс” (3-т., 1968) жинағында жарияланады. “Алтай аруы”, “Сары жұлдыз” т.б. 20-дан астам төл ән-күйлері бар.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> Қарт [[шежіреші]], батагөй қария Қазақстанның тұңғыш Президенті [[Назарбаев Нұрсұлтан Әбішұлы|Н.Ә. Назарбаевқа]] ұлттық дәстүрде салтанатты жағдайда халық атынан ақ бата берген (10.12.1991).<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1900 жылы туғандар]] [[Санат:1994 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Қазақ әдебиетін зерттеушілер]] [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері]] qhucjwbkm4ti22o530j9v296e26vd66 3643941 3643935 2026-08-19T05:16:12Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:Тұран|Тұран]] соңғы нұсқасына қайтарды 3310993 wikitext text/x-wiki '''Шәкір Әбенов'''(азан шақырып қойған аты — ''Мұхаммедшәкһүр'') (01.03.[[1900]], қазіргі [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы)|Абай ауданы]] [[Құндызды (Шығыс Қазақстан облысы)|Құндызды]] ауылы — 23.10.[[1994]] ж., сонда) — [[халық]] ақыны, фольклоршы, сазгер. [[Арғын]] тайпасының [[Тобықты]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://abaialemi.kz/post/view?id=1543|title=«МЕН НЕ ҚЫЛДЫМ, ЯПЫРМАУ?!»|website=abaialemi.kz|accessdate=2021-02-10}}</ref> Мұсылманша сауат ашқан соң, Семейдегі “приходская школада” 3 жыл оқыған. [[Сәкен Сейфуллин|С. Сейфуллин]], [[Ілияс Жансүгіров|І. Жансүгіров]], [[Майлин Бейімбет|Б. Майлиндермен]] жақын таныс болған. [[Сәкен Сейфуллин|Сейфуллинге]] атқосшы болып, ақынмен бірге [[Қазақстан]]ның көп жерлерін аралаған. Әбеновтың халықтық дастанды жаңаша толғаммен жырлаған “[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]” поэмасы 1937 ж. “[[Әдебиет және искусство]]” журналында жарияланған соң ақындық атағы шықты. Сол жылы “[[халық жауы]]” атанып, ақыры көрші [[қырғыз]] еліне асып кетеді. 1939 ж. Алматыға қайтып оралып, Жанақ, Сабырбай, [[Түбек]], Дулат, Байкөкше ақындардың әдеби мұраларын алғаш қағаз бетіне түсіріп Қазақстан ғылыми-зерттеу ордаларына тапсырды. [[Маман]]-зерттеушілер Әбеновтың орындауында ондаған ән-күйді нотаға түсірді. 1940 — 41 ж. [[Жамбыл Жабайұлы|Жамбыл]]дың әдеби хатшылық қызметін атқарып жүргенде жалған айыптау негізінде ұсталып, [[Семей]] түрмесіне қамалды. [[Ұлы Отан соғысы]] басталған соң өз еркімен соғысқа аттанып, [[Сталинград]] майданында ауыр жарақат алып, елге қайтып келеді. 1945 ж. [[саяси қуғындау]] қайта басталып, Әбенов [[Сібір]]ге, Александров абақтысына айдалды. 1955 ж. түрмеден босап, 1961 ж. толықтай ақталды. Абайдың әдеби мектебінің Кеңес дәуіріндегі белді өкілдерінің бірі ретінде танылған. Әбеновтың тарихи-танымдық тақырыптарды қозғаған “Кейпін батыр” (1939), “Таңшебер — Жапал” (1962), “Ортақ арал” (1968), “Қорқыт қобызы”, “Пәрмен”, “Алданған қыз”, “Патша мен байғыз”, “Ана махаббаты”, “Тоқтамыс батыр” атты дастандарды “Шыңғыстау” (1980), “Шыңғыстау сазы” (1985), “Дастандар” (1991) деп аталатын жыр жинақтарына т.б. басылымдарға енген. Айтыс ақыны ретінде кеңінен танымал оның Т. Әміреновпен айтысы “Айтыс” (3-т., 1968) жинағында жарияланады. “Алтай аруы”, “Сары жұлдыз” т.б. 20-дан астам төл ән-күйлері бар.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> Қарт [[шежіреші]], батагөй қария Қазақстанның тұңғыш Президенті [[Назарбаев Нұрсұлтан Әбішұлы|Н.Ә. Назарбаевқа]] ұлттық дәстүрде салтанатты жағдайда халық атынан ақ бата берген (10.12.1991).<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1900 жылы туғандар]] [[Санат:1994 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Қазақ әдебиетін зерттеушілер]] [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері]] mhpxe7bgodvu6fwlfpdyvsfqrhy6lb2 0 25936 3643923 2993115 2026-08-19T05:07:49Z Жанар Чушекова 184284 дереккөз 3643923 wikitext text/x-wiki '''Сапарғали Әлімбетов''' (1888, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Жарма ауданы]], бұрынғы Шамака. - 10.10.1956, [[Семей]] қаласы) - [[айтыс]] ақыны, жырау, сері. [[File:Алимбетоа.jpg|thumb|оң жақта Сапарғали Әлімбетов сол жақта [[Есенсары Құнанбайұлы|Есенсары жырау]]]] [[Найман]] тайпасының [[Қаракерей]] руының '''''Байыс''''' атасынан тараған.<ref>{{Cite web|accessdate=2021-02-10|title=Ақынның шығармашылық өмірбаяны {{!}} Скачать Дипломдық жұмыс|url=https://stud.kz/referat/show/42870|website=stud.kz}}</ref><ref>{{Cite web|accessdate=2021-02-10|author=Автор: Unknown|title=Отаным менің – туған жер|url=http://vko-memory.blogspot.com/2014/10/blog-post_14.html}}</ref> Ескіше сауат ашқан. 1941 жылы халық ақындары [[Төлеу Көбдіков]], [[Нұрлыбек Баймұратов]]пен бірге Семей облысының шалғайдағы аудандарында үгіт бригадасын ұйымдастырып, өлең, жырларымен халыққа жігер береді. Түрлі айтыстарға қатысып, Есенсары Құнанбаевпен, Маясар Жапақовпен, Қалқа Жапсарбаевпен, Қуат Терібаевпен, Мағжан Орынбаевпен айтысқан. Әлімбетовтің ақындық, айтыскерлік жолға түсуіне [[Iлияс Жансүгіров]] ықпал еткен. Оның толғаулары облыстық, республикалық газеттерде жарияланған. "Мейір батыр", "Молдабай палуан", "Қамбадағы айқас", "Қос жалшының өлімі", "Ақтардың әрекеті". "Қойгелді батыр" тарихи дастандарының авторы. [[Қызыл Жұлдыз|"Қызыл жұлдыз" орденімен]], [[Құрмет ордені|"Құрмет" грамотасымен]], көптеген медальдармен марапатталған.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Stub:Қазақ әдебиеті}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1888 жылы туғандар]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар]] [[Санат:1956 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Айтыс ақындары]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері]] ex6xleds6j8vjz4ik1aqust9pwfnye6 3643934 3643923 2026-08-19T05:13:50Z 1nter pares 146705 3643934 wikitext text/x-wiki '''Сапарғали Әлімбетов''' (1888, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Жарма ауданы]], бұрынғы Шамака. - 10.10.1956, [[Семей]] қаласы) - [[айтыс]] ақыны, жырау, сері. [[File:Алимбетоа.jpg|thumb|оң жақта Сапарғали Әлімбетов сол жақта [[Есенсары Құнанбайұлы|Есенсары жырау]]]] [[Найман]] тайпасының [[Қаракерей]] руының '''''Байыс''''' атасынан тараған.<ref>{{Cite web|accessdate=2021-02-10|title=Ақынның шығармашылық өмірбаяны {{!}} Скачать Дипломдық жұмыс|url=https://stud.kz/referat/show/42870|website=stud.kz}}</ref><ref>{{Cite web|accessdate=2021-02-10|author=Автор: Unknown|title=Отаным менің – туған жер|url=http://vko-memory.blogspot.com/2014/10/blog-post_14.html}}</ref> Ескіше сауат ашқан. 1941 жылы халық ақындары [[Төлеу Көбдіков]], [[Нұрлыбек Баймұратов]]пен бірге Семей облысының шалғайдағы аудандарында үгіт бригадасын ұйымдастырып, өлең, жырларымен халыққа жігер береді. Түрлі айтыстарға қатысып, Есенсары Құнанбаевпен, Маясар Жапақовпен, Қалқа Жапсарбаевпен, Қуат Терібаевпен, Мағжан Орынбаевпен айтысқан. Әлімбетовтің ақындық, айтыскерлік жолға түсуіне [[Iлияс Жансүгіров]] ықпал еткен. Оның толғаулары облыстық, республикалық газеттерде жарияланған. "Мейір батыр", "Молдабай палуан", "Қамбадағы айқас", "Қос жалшының өлімі", "Ақтардың әрекеті". "Қойгелді батыр" тарихи дастандарының авторы. [[Қызыл Жұлдыз|"Қызыл жұлдыз" орденімен]], [[Құрмет ордені|"Құрмет" грамотасымен]], көптеген медальдармен марапатталған.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Stub:Қазақ әдебиеті}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1888 жылы туғандар]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар]] [[Санат:1956 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Айтыс ақындары]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері]] inez7d1wprba87yitxwep0qpzfjssga 0 26007 3643717 3099224 2026-08-18T12:11:00Z 1nter pares 146705 3643717 wikitext text/x-wiki '''Қосымжан Бабақов''' ([[1891]]-[[1956]]) - қазіргі Ақмола облысы Қорғалжын ауданында туған – қазақ әншісі (тенор), халық композиторы. Ғазиз Файзолланың шәкірті. == Өмірбаяны == Қосымжан Бабақов музыкант отбасында өскен: әкесі домбырашы және әнші, ал анасы әнші және ақын болған. 1930 жылдан Қарағанды ​​облыстық радио комитеті хорының жетекші солисті. 1936 жылы Мәскеуде өткен Қазақстан әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысты. 1937-1943 жылдары Қазақ филармониясының солисті. Біржан, Ақан сері, Балуан Шолақ, Ғазиз Файзолла, Үкілі Ыбырайдың әндерін орындады. 20-ға жуық ән жазды. Қосымжан Бабақовтың әндерін Р.Есімжанова, М.Көшкімбаев, Ж.Қартабаева, т.б. орындаған. Өз жанынан «[[Темірші]]», «[[Завод]]», «[[Машина]]», «[[Отан үшін]]», «[[Жүр жолдастар майданға]]» т. б. әндерін шығарды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> [[Әуезов Бабақов]]тың өзіндік [[дауыс]]ы мен орындау мәнерін ерекше ұнатып, жылы [[пікір]]лер білдірген. [[Біржан сал]]дың әндерін Бабақовқа айтқызып, содан алған әсері бойынша «[[Абай жолы]]» [[роман]]ында әншіні [[сурет]]теген. Әншінің [[нота]]ға түсірткен әндері «[[Абай]]» [[опера]]сында кеңінен пайдаланылды.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] 0093f9kwng9rkv517wljumuh1svvc1v 0 26072 3643777 3596831 2026-08-18T14:26:52Z Neurjahang 184749 Күләш Байсейітова. 3643777 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Қанабек Байсейітов |шынайы есімі = |Сурет = Kazakh National Academic Theatre of Opera and Ballet named after Abay. Theatrical Art. Kazakh 2025 stamp (Baiseitov cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = 2025 жылғы Қазақстан пошта маркасындағы Байсейітов |туған кездегі есімі = |туған күні = 15.03.1905 |туған жері = [[Қалпе]], {{туғанжері|Қаратал ауданы|Қаратал ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Ресей империясы]] |мамандығы = {{әнші|КСРО|Қазақстан}}-{{актер|КСРО|Қазақстан}}, {{кинорежиссёр|КСРО|Қазақстан}}, [[Драматургия|драматург]] |қайтыс болған күні = 10.03.1979 |қайтыс болған жері ={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}} |азаматтығы = {{USSR}} |белсенді жылдары = 1938–1976 |бағыты = |киностудия = [[Қазақфильм]] |марапаттары = |imdb_id = |сайты = }} '''Қанабек Байсейітов''' ([[15 наурыз]] [[1905 жыл|1905]], [[Қалпе]], [[Қаратал ауданы]], [[Алматы облысы]] – [[10 наурыз]] [[1979 жыл|1979]], [[Алматы]]) — [[әнші]]-[[актер]], [[Режиссёр|режиссер]], [[Драматургия|драматург]], [[Қазақтар|Қазақ]] [[музыка]] театрының (қазіргі Қазақ опера және балет театрының) негізін қалаушылардың бірі, [[Қазақстан]]ның халық әртісі (1936), Қазақстан мемлекеттік сыйлығының лауреаты. == Өмірбаяны == [[Жалайыр]] тайпасының [[Андас]] руынан шыққан.<ref>[http://adebiportal.kz/web/viewer.php?file=/upload/iblock/43e/43e7c1d9d071039c6ca1201625284e8f.pdf&ln=kz “Қазақстан тарихы этникалық зерттеулерде”. Т. ІІІ : Жалайыр.]</ref>. Қанабек Байсейітов 1905 жылдың көктемінде қазіргі [[Алматы облысы]]ның [[Қаратал ауданы]]ндағы [[Қалпе]] деген жерде дүниеге келген. Әке-шешесі көпке дейін бала көрмей жүріп Ескелді, Балпық әулиелердің басына түнеп, боз қасқа сойған соң дүниеге Қанекең келген екен. Жалғыз бала ерке өссе де, молданың алдын көріп, харіп таныған. Әкесі оны орыс мектебіне де беріп оқытқан көрінеді. Қанекеңнің жас кезінде көрген әсері — ауылдағы жиын-той, әнші-күйшілердің өнер сайысы, балуандар күресі, ат жарысы. Оның, әсіресе, есінде сақтағаны — жеті-сегіз жасында бұл ауылға кұдалыққа келген ақын [[Сара Тастанбекқызы|Сараны]] көзімен көріп, айтқан ән-өлеңдерін өз құлағымен естуі. Екінші бір ұмытпайтыны — Арқа жақтан Алматыға қарай өнер жолын қуып бара жатқан [[Манарбек Ержанов|Манарбек Ержановпен]] кездесуі. Бұл кезде ер жетіп, қызметке араласып жүрген, өзі де ойын-сауықта ән салатын Қанекең ән дүлдүлі Әміренің тікелей шәкіртінен Арқа әндерін естігендегі әсерін кейін "Құштар көңіл" атты кітабында сүйсіне жазды. Жиырмасыншы жылдардың ортасында қазақ ішінде Қанекеңдей екі тіл білетін адамдар аз-тұғын. Кеңес өкіметі жаңа орнай бастағаннан-ақ ол жаңа қоғам қызметіне араласып кеткен еді. Болыскомда, ревкомда хатшы қызметін атқара жүре ол кеңсе жұмысына бірсыпыра төселіп алды. Ол заманда ауылдық жерде милициядан артық қызмет жоқтай көрінетін. Ол жиырмаға жетер-жетпесте жергілікті милиция бастығы болып тағайындалды. Осы күнгі Ескелді ауданының орталығы Қарабұлақ ол кезде колонизациялық дәуірден бермен қарай жергілікті халықты басып-жаншуға дағдыланған казак-орыстарға толы болатын. Солардың ішінде тәртіп орнатамын деп әуреге түсіп жүрген "кешегі калбит" Қанабек өлім аузынан қарудың күшімен ғана аман қалғаны бар. [[Талдықорған]] волкомының бастығы, КирЦИК мүшесі Байсақов Қатқылбай деген кісінің көмегі арқасында ол сотталудан аман қалып, Алматыға аттанады. Педтехникумға оқуға түседі. 1926 жылы техникум өнерпаздары қойған [[Жұмат Тұрғынбайұлы Шанин|Ж. Шаниннің]] “Арқалық батыр” спектакліндегі Арқалық рөлін ойнап, актерлік талантын байқатты. Ол 1927 жылы ұйымдастырылған жастар театрының режиссеры болды. Сол тұста Қазақстан астанасы Қызылордадан Алматыға ауысып, сол жақта құрылған тұңғыш Қазақ драма театры көшіп келген еді. Қазақтың тұңғыш театр режиссері [[Жұмат Тұрғынбайұлы Шанин|Жұмат Шанин]] Қанабектің талабын байқап, жұмысқа шақырады, Мәскеуге оқуға кеткен Құрманбек Жандарбеков орындап жүрген басты рөлдерді ойнауға тартады. [[Еңлік-Кебек|"Еңлік-Кебектегі"]] Кебекті, [[Арқалық батыр|"Арқалық батырдағы"]] Арқалықты ойнауы оны бірден жұртшылық көзіне түсірді. Ол бұдан кейін де сахна саңлақтары [[Қалыбек Қуанышбаев|Қалибек Қуанышбаев]], [[Серәлі Қожамқұлов|Серке Қожамқұлов]], [[Қапан Оралұлы Бадыров|Қапан Бадыров]], [[Құрманбек Жандарбеков]]тармен бірге талай образдар жасады. Алайда, оның даңқын шығарған опера өнері еді. Консерваториялық жоғары білімі жоқ болса да [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова|Күләш]], Құрманбек, [[Шара Баймолдақызы Жиенқұлова|Шара]], Манарбек сияқты майталмандармен бірге бұрын-соңды қазақ естіп көрмеген опера өнерін тез арада игерулері — таңғаларлық жағдай. Кешегі сал-серілердің әндері мен күйлері негізінде жазылған "Қыз Жібек" операсы талайлардың бағын ашты. 1936 жылы Мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігінде түгелдей ауыл жастарынан құралған сахна саңлақтары Мәскеудегі Үлкен театрда дүние жүзі операларымен таныс көрерменді қалай таңғалдырғаны жайында көп айтылып, көп жазылған. Сонда Төлеген рөлін Қанабек, Жібек рөлін жұбайы [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова|Күләш Байсейітова]], Бекежанды Құрманбек ойнап, халқымыздың атақ-абыройын шырқау биікке көтерген еді. Онкүндік өткен соң да көңілдері көтеріңкі шеберлер жаңа опералар жасауға құлшына кіріскен. [[Қыз Жібек|"Қыз Жібекті"]] жазған [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Брусиловский]] халық әндері мен күйлері негізінде "Ер Тарғынды" дайын қылды. Сондағы Тарғын рөлін ойнап, сахнаға тұңғыш шығарған Қалекең тағы бір творчестволық тұғырға көтерілген еді. [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова|Күләш Байсейітова]] Ақжүністің таңғажайып бейнесін жасады. Бұдан кейін "Жалбыр" операсы туған. Мұнда да басты рөлдерде - Қанабек, [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова|Күләш]], Құрманбек. Ол кезде дауысы да еркін, жүріс-тұрысы да ширақ. Осы опералармен олар арнайы шақыру бойынша [[Санкт-Петербург|Ленинградқа]] да барып қайтты. Бұл кезде Мәскеу, Ленинград режиссерларымен жұмыс істесіп үйреніп қалған, өзі де орталық театрлардан талай спектакльдерді көріп-тыңдап ой түйген Қанекең режиссерлық деген қиын іске кірісіп кетуге бел буды. Әуелі ол "Қыз Жібекті" қайта қойды. Бұл табысты өткен соң грузин операсы "Даисиді" қолға алған. Бұл сәтті шыққан соң орыстың классикалық опералары — [[Пётр Ильич Чайковский|Чайковскийдің]] "Евгений Онегин", Бородиннің "Князь Игорь" операларын сахнаға шығарған соң, Брусиловский мен Төлебаев бірігіп жазған "Амангелді" операсын қойды. Осының өзі-ақ жоғары режиссерлық білімі жоқ Қанабектің қаншалық тума талант екенін қалың жұртшылыққа танытқан еді. Жетпісінші жылдардың басында "Қыз Жібек" операсы мыңыншы рет қойылғанда Төлеген рөлінде қарт Қанабектің жас жігіттей жайнап шыға келгенін көрген жұрттың талайы таңдайын қаққан шығар деймін. == Шығармашылығы == Б. Төлеген, Тарғын (Е. Г. Брусиловскийдің “[[Қыз Жібек|Қыз Жібегі]]” мен “[[Ер Тарғын]]ында”), [[Абай]] (А. Жұбанов пен Л. Хамидидің “Абайында”), Арыстан хан (А. А. Зильбердің “Бекетінде”) сияқты түрлі сипаттағы опералық образдарды сомдады. Ол Қазақ опера және балет театрының алғашқы режисерлерінің бірі ретінде “[[Абай]]” (Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығы, 1967), “Қыз Жібек”, “Қамар сұлу”, “Дударай”, “Даиси”, “Евгений Онегин”, “Князь Игорь” операларын сахнаға шығарды. Көптеген кинофильмдерде ойнап, Жағыпар болыс (“Аманкелдіде”, 1938), Жұрқа Жұрынбаев (“Қыз бен жігітте”, 1954), Итбай болыс (“Ботагөзде”, 1956), т.б. бейнелерді сомдады. Драматургия саласында да жемісті еңбек етіп, “Беу, қыздар-ай”, “Ой, жігіттер-ай” комедияларының, “Достық жолымен” балетінің және “Айсұлу”, “Алтын таулар” атты опералардың либреттоларын (Қ. Шаңғытбаевпен бірге) жазды. Оның “Құштар көңіл” кітабы қазақ, орыс тілдерінде жарық көрді. Қанекең кино өнері саласында да айтарлықтай көзге түсті. Отызыншы жылдардың аяғында түсірілген атақты "Аманкелді" фильміндегі болыс рөлін ойнаған Қанекең баршаның есінде. Беріде қойылған "Қыз бен жігіт" фильміндегі бастық, Сұлтан Қожықовтың "Қыз Жібек" фильміндегі тұтқын батыр, [[Абдолла Қарсақбаев|Абдолла Қарсақбаевтың]] халықаралық сыйлықтарға ие болған "Эй, ковбой", "Жүйрік болсаң қуып жет" балалар үшін жасалған фильмдеріндегі қарт кісілердің бейнесі Қанекеңнің актерлік шеберлігін басқа қырынан танытты. == Фильмографиясы == *1938 - ''[[Амангелді (фильм)|Амангелді]]'' - ''Жапар'' *1955 - ''[[Қыз-жігіт]]'' - ''Жұрпа'' *1956 - ''[[Даладағы қайыңдар]]'' - ''Алтынбеков'' *1957 - ''[[Ботакөз (фильм)|Ботакөз]]'' - ''Итбай'' *1959 - ''[[Ертістің жабайы жағасында]]'' - ''Оралов'' *1960 - ''[[Тыныштық]]'' - ''Хәкім Оспанов'' *1961 - ''[[Асу (фильм)|Асу]]'' - ''Байтемір'' *1961 - ''[[Қорытпа (фильм)|Қорытпа]]'' - ''Жантуар Үсенов'' *1963 - ''[[Ана туралы аңыз]]'' - ''эпизод'' *1965 - ''[[Шыңдағы шынарда]]'' - ''эпизод'' *1968 - ''[[Балалық шаққа саяхат]]'' - ''Сембай'' *1968 - ''[[Көк бағдар]]'' - ''Мәке'' *1972 - ''[[Құлагер (фильм)|Құлагер]]'' - ''эпизод'' *1974 - ''[[Жүйрік болсаң, озып көр! (фильм)|Эй, ковбойлар!]]'' - ''Ұзақ ата'' *1975 - ''[[Сүйіктім]]'' - ''қарт'' *1975 - ''[[Дала гүрсілі]]'' - ''әке'' *1976 - ''[[Алты жасар Алпамыс|Алпамыс мектепке барады]]'' - ''Мұнар ата'' == Марапаттары == Байсейітов Қазақстанның халық әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, Еңбек Қызыл Ту, “Құрмет Белгісі”, т.б. бірнеше ордендермен, медальдермен марапатталған.<ref>[[Тарихи тұлғалар]]. Танымдық - көпшілік басылым. [[Мектеп]] жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – [[Алматы]]. “[[Алматыкітап баспасы]]”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан драматургтері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] {{Bio-stub}} 7k513gcl46jfc8z77a6rckp1w8gpqvg 3643780 3643777 2026-08-18T14:28:30Z Neurjahang 184749 /* */ 3643780 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Қанабек Байсейітов |шынайы есімі = |Сурет = Kazakh National Academic Theatre of Opera and Ballet named after Abay. Theatrical Art. Kazakh 2025 stamp (Baiseitov cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = 2025 жылғы Қазақстан пошта маркасындағы Байсейітов |туған кездегі есімі = |туған күні = 15.03.1905 |туған жері = [[Қалпе]], {{туғанжері|Қаратал ауданы|Қаратал ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Ресей империясы]] |мамандығы = {{әнші|КСРО|Қазақстан}}-{{актер|КСРО|Қазақстан}}, {{кинорежиссёр|КСРО|Қазақстан}}, [[Драматургия|драматург]] |қайтыс болған күні = 10.03.1979 |қайтыс болған жері ={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}} |азаматтығы = {{USSR}} |белсенді жылдары = 1938–1976 |бағыты = |киностудия = [[Қазақфильм]] |марапаттары = |imdb_id = |сайты = }} '''Қанабек Байсейітов''' ([[15 наурыз]] [[1905 жыл|1905]], [[Қалпе]], [[Қаратал ауданы]], [[Алматы облысы]] – [[10 наурыз]] [[1979 жыл|1979]], [[Алматы]]) — [[әнші]]-[[актер]], [[Режиссёр|режиссер]], [[Драматургия|драматург]], [[Қазақтар|Қазақ]] [[музыка]] театрының (қазіргі Қазақ опера және балет театрының) негізін қалаушылардың бірі, [[Қазақстан]]ның халық әртісі (1936), Қазақстан мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Ұлы тарихи тұлға [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова|Күләш Жасынқызы Байсейітованың]] жолдасы. == Өмірбаяны == [[Жалайыр]] тайпасының [[Андас]] руынан шыққан.<ref>[http://adebiportal.kz/web/viewer.php?file=/upload/iblock/43e/43e7c1d9d071039c6ca1201625284e8f.pdf&ln=kz “Қазақстан тарихы этникалық зерттеулерде”. Т. ІІІ : Жалайыр.]</ref>. Қанабек Байсейітов 1905 жылдың көктемінде қазіргі [[Алматы облысы]]ның [[Қаратал ауданы]]ндағы [[Қалпе]] деген жерде дүниеге келген. Әке-шешесі көпке дейін бала көрмей жүріп Ескелді, Балпық әулиелердің басына түнеп, боз қасқа сойған соң дүниеге Қанекең келген екен. Жалғыз бала ерке өссе де, молданың алдын көріп, харіп таныған. Әкесі оны орыс мектебіне де беріп оқытқан көрінеді. Қанекеңнің жас кезінде көрген әсері — ауылдағы жиын-той, әнші-күйшілердің өнер сайысы, балуандар күресі, ат жарысы. Оның, әсіресе, есінде сақтағаны — жеті-сегіз жасында бұл ауылға кұдалыққа келген ақын [[Сара Тастанбекқызы|Сараны]] көзімен көріп, айтқан ән-өлеңдерін өз құлағымен естуі. Екінші бір ұмытпайтыны — Арқа жақтан Алматыға қарай өнер жолын қуып бара жатқан [[Манарбек Ержанов|Манарбек Ержановпен]] кездесуі. Бұл кезде ер жетіп, қызметке араласып жүрген, өзі де ойын-сауықта ән салатын Қанекең ән дүлдүлі Әміренің тікелей шәкіртінен Арқа әндерін естігендегі әсерін кейін "Құштар көңіл" атты кітабында сүйсіне жазды. Жиырмасыншы жылдардың ортасында қазақ ішінде Қанекеңдей екі тіл білетін адамдар аз-тұғын. Кеңес өкіметі жаңа орнай бастағаннан-ақ ол жаңа қоғам қызметіне араласып кеткен еді. Болыскомда, ревкомда хатшы қызметін атқара жүре ол кеңсе жұмысына бірсыпыра төселіп алды. Ол заманда ауылдық жерде милициядан артық қызмет жоқтай көрінетін. Ол жиырмаға жетер-жетпесте жергілікті милиция бастығы болып тағайындалды. Осы күнгі Ескелді ауданының орталығы Қарабұлақ ол кезде колонизациялық дәуірден бермен қарай жергілікті халықты басып-жаншуға дағдыланған казак-орыстарға толы болатын. Солардың ішінде тәртіп орнатамын деп әуреге түсіп жүрген "кешегі калбит" Қанабек өлім аузынан қарудың күшімен ғана аман қалғаны бар. [[Талдықорған]] волкомының бастығы, КирЦИК мүшесі Байсақов Қатқылбай деген кісінің көмегі арқасында ол сотталудан аман қалып, Алматыға аттанады. Педтехникумға оқуға түседі. 1926 жылы техникум өнерпаздары қойған [[Жұмат Тұрғынбайұлы Шанин|Ж. Шаниннің]] “Арқалық батыр” спектакліндегі Арқалық рөлін ойнап, актерлік талантын байқатты. Ол 1927 жылы ұйымдастырылған жастар театрының режиссеры болды. Сол тұста Қазақстан астанасы Қызылордадан Алматыға ауысып, сол жақта құрылған тұңғыш Қазақ драма театры көшіп келген еді. Қазақтың тұңғыш театр режиссері [[Жұмат Тұрғынбайұлы Шанин|Жұмат Шанин]] Қанабектің талабын байқап, жұмысқа шақырады, Мәскеуге оқуға кеткен Құрманбек Жандарбеков орындап жүрген басты рөлдерді ойнауға тартады. [[Еңлік-Кебек|"Еңлік-Кебектегі"]] Кебекті, [[Арқалық батыр|"Арқалық батырдағы"]] Арқалықты ойнауы оны бірден жұртшылық көзіне түсірді. Ол бұдан кейін де сахна саңлақтары [[Қалыбек Қуанышбаев|Қалибек Қуанышбаев]], [[Серәлі Қожамқұлов|Серке Қожамқұлов]], [[Қапан Оралұлы Бадыров|Қапан Бадыров]], [[Құрманбек Жандарбеков]]тармен бірге талай образдар жасады. Алайда, оның даңқын шығарған опера өнері еді. Консерваториялық жоғары білімі жоқ болса да [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова|Күләш]], Құрманбек, [[Шара Баймолдақызы Жиенқұлова|Шара]], Манарбек сияқты майталмандармен бірге бұрын-соңды қазақ естіп көрмеген опера өнерін тез арада игерулері — таңғаларлық жағдай. Кешегі сал-серілердің әндері мен күйлері негізінде жазылған "Қыз Жібек" операсы талайлардың бағын ашты. 1936 жылы Мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігінде түгелдей ауыл жастарынан құралған сахна саңлақтары Мәскеудегі Үлкен театрда дүние жүзі операларымен таныс көрерменді қалай таңғалдырғаны жайында көп айтылып, көп жазылған. Сонда Төлеген рөлін Қанабек, Жібек рөлін жұбайы [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова|Күләш Байсейітова]], Бекежанды Құрманбек ойнап, халқымыздың атақ-абыройын шырқау биікке көтерген еді. Онкүндік өткен соң да көңілдері көтеріңкі шеберлер жаңа опералар жасауға құлшына кіріскен. [[Қыз Жібек|"Қыз Жібекті"]] жазған [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Брусиловский]] халық әндері мен күйлері негізінде "Ер Тарғынды" дайын қылды. Сондағы Тарғын рөлін ойнап, сахнаға тұңғыш шығарған Қалекең тағы бір творчестволық тұғырға көтерілген еді. [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова|Күләш Байсейітова]] Ақжүністің таңғажайып бейнесін жасады. Бұдан кейін "Жалбыр" операсы туған. Мұнда да басты рөлдерде - Қанабек, [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова|Күләш]], Құрманбек. Ол кезде дауысы да еркін, жүріс-тұрысы да ширақ. Осы опералармен олар арнайы шақыру бойынша [[Санкт-Петербург|Ленинградқа]] да барып қайтты. Бұл кезде Мәскеу, Ленинград режиссерларымен жұмыс істесіп үйреніп қалған, өзі де орталық театрлардан талай спектакльдерді көріп-тыңдап ой түйген Қанекең режиссерлық деген қиын іске кірісіп кетуге бел буды. Әуелі ол "Қыз Жібекті" қайта қойды. Бұл табысты өткен соң грузин операсы "Даисиді" қолға алған. Бұл сәтті шыққан соң орыстың классикалық опералары — [[Пётр Ильич Чайковский|Чайковскийдің]] "Евгений Онегин", Бородиннің "Князь Игорь" операларын сахнаға шығарған соң, Брусиловский мен Төлебаев бірігіп жазған "Амангелді" операсын қойды. Осының өзі-ақ жоғары режиссерлық білімі жоқ Қанабектің қаншалық тума талант екенін қалың жұртшылыққа танытқан еді. Жетпісінші жылдардың басында "Қыз Жібек" операсы мыңыншы рет қойылғанда Төлеген рөлінде қарт Қанабектің жас жігіттей жайнап шыға келгенін көрген жұрттың талайы таңдайын қаққан шығар деймін. == Шығармашылығы == Б. Төлеген, Тарғын (Е. Г. Брусиловскийдің “[[Қыз Жібек|Қыз Жібегі]]” мен “[[Ер Тарғын]]ында”), [[Абай]] (А. Жұбанов пен Л. Хамидидің “Абайында”), Арыстан хан (А. А. Зильбердің “Бекетінде”) сияқты түрлі сипаттағы опералық образдарды сомдады. Ол Қазақ опера және балет театрының алғашқы режисерлерінің бірі ретінде “[[Абай]]” (Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығы, 1967), “Қыз Жібек”, “Қамар сұлу”, “Дударай”, “Даиси”, “Евгений Онегин”, “Князь Игорь” операларын сахнаға шығарды. Көптеген кинофильмдерде ойнап, Жағыпар болыс (“Аманкелдіде”, 1938), Жұрқа Жұрынбаев (“Қыз бен жігітте”, 1954), Итбай болыс (“Ботагөзде”, 1956), т.б. бейнелерді сомдады. Драматургия саласында да жемісті еңбек етіп, “Беу, қыздар-ай”, “Ой, жігіттер-ай” комедияларының, “Достық жолымен” балетінің және “Айсұлу”, “Алтын таулар” атты опералардың либреттоларын (Қ. Шаңғытбаевпен бірге) жазды. Оның “Құштар көңіл” кітабы қазақ, орыс тілдерінде жарық көрді. Қанекең кино өнері саласында да айтарлықтай көзге түсті. Отызыншы жылдардың аяғында түсірілген атақты "Аманкелді" фильміндегі болыс рөлін ойнаған Қанекең баршаның есінде. Беріде қойылған "Қыз бен жігіт" фильміндегі бастық, Сұлтан Қожықовтың "Қыз Жібек" фильміндегі тұтқын батыр, [[Абдолла Қарсақбаев|Абдолла Қарсақбаевтың]] халықаралық сыйлықтарға ие болған "Эй, ковбой", "Жүйрік болсаң қуып жет" балалар үшін жасалған фильмдеріндегі қарт кісілердің бейнесі Қанекеңнің актерлік шеберлігін басқа қырынан танытты. == Фильмографиясы == *1938 - ''[[Амангелді (фильм)|Амангелді]]'' - ''Жапар'' *1955 - ''[[Қыз-жігіт]]'' - ''Жұрпа'' *1956 - ''[[Даладағы қайыңдар]]'' - ''Алтынбеков'' *1957 - ''[[Ботакөз (фильм)|Ботакөз]]'' - ''Итбай'' *1959 - ''[[Ертістің жабайы жағасында]]'' - ''Оралов'' *1960 - ''[[Тыныштық]]'' - ''Хәкім Оспанов'' *1961 - ''[[Асу (фильм)|Асу]]'' - ''Байтемір'' *1961 - ''[[Қорытпа (фильм)|Қорытпа]]'' - ''Жантуар Үсенов'' *1963 - ''[[Ана туралы аңыз]]'' - ''эпизод'' *1965 - ''[[Шыңдағы шынарда]]'' - ''эпизод'' *1968 - ''[[Балалық шаққа саяхат]]'' - ''Сембай'' *1968 - ''[[Көк бағдар]]'' - ''Мәке'' *1972 - ''[[Құлагер (фильм)|Құлагер]]'' - ''эпизод'' *1974 - ''[[Жүйрік болсаң, озып көр! (фильм)|Эй, ковбойлар!]]'' - ''Ұзақ ата'' *1975 - ''[[Сүйіктім]]'' - ''қарт'' *1975 - ''[[Дала гүрсілі]]'' - ''әке'' *1976 - ''[[Алты жасар Алпамыс|Алпамыс мектепке барады]]'' - ''Мұнар ата'' == Марапаттары == Байсейітов Қазақстанның халық әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, Еңбек Қызыл Ту, “Құрмет Белгісі”, т.б. бірнеше ордендермен, медальдермен марапатталған.<ref>[[Тарихи тұлғалар]]. Танымдық - көпшілік басылым. [[Мектеп]] жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – [[Алматы]]. “[[Алматыкітап баспасы]]”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан драматургтері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] {{Bio-stub}} oikpp58hw591f5znwz2b07o2mk145l5 3643785 3643780 2026-08-18T14:42:40Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Neurjahang|Neurjahang]] ([[User talk:Neurjahang|т]]) өңдемелерінен [[User:Nurken|Nurken]] соңғы нұсқасына қайтарды 3596831 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Қанабек Байсейітов |шынайы есімі = |Сурет = Kazakh National Academic Theatre of Opera and Ballet named after Abay. Theatrical Art. Kazakh 2025 stamp (Baiseitov cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = 2025 жылғы Қазақстан пошта маркасындағы Байсейітов |туған кездегі есімі = |туған күні = 15.03.1905 |туған жері = [[Қалпе]], {{туғанжері|Қаратал ауданы|Қаратал ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Ресей империясы]] |мамандығы = {{әнші|КСРО|Қазақстан}}-{{актер|КСРО|Қазақстан}}, {{кинорежиссёр|КСРО|Қазақстан}}, [[Драматургия|драматург]] |қайтыс болған күні = 10.03.1979 |қайтыс болған жері ={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}} |азаматтығы = {{USSR}} |белсенді жылдары = 1938–1976 |бағыты = |киностудия = [[Қазақфильм]] |марапаттары = |imdb_id = |сайты = }} '''Қанабек Байсейітов''' ([[15 наурыз]] [[1905 жыл|1905]], [[Қалпе]], [[Қаратал ауданы]], [[Алматы облысы]] – [[10 наурыз]] [[1979 жыл|1979]], [[Алматы]]) — [[әнші]]-[[актер]], [[Режиссёр|режиссер]], [[Драматургия|драматург]], [[Қазақтар|Қазақ]] [[музыка]] театрының (қазіргі Қазақ опера және балет театрының) негізін қалаушылардың бірі, [[Қазақстан]]ның халық әртісі (1936), Қазақстан мемлекеттік сыйлығының лауреаты. == Өмірбаяны == [[Жалайыр]] тайпасының [[Андас]] руынан шыққан.<ref>[http://adebiportal.kz/web/viewer.php?file=/upload/iblock/43e/43e7c1d9d071039c6ca1201625284e8f.pdf&ln=kz “Қазақстан тарихы этникалық зерттеулерде”. Т. ІІІ : Жалайыр.]</ref>. Қанабек Байсейітов 1905 жылдың көктемінде қазіргі [[Алматы облысы]]ның [[Қаратал ауданы]]ндағы [[Қалпе]] деген жерде дүниеге келген. Әке-шешесі көпке дейін бала көрмей жүріп Ескелді, Балпық әулиелердің басына түнеп, боз қасқа сойған соң дүниеге Қанекең келген екен. Жалғыз бала ерке өссе де, молданың алдын көріп, харіп таныған. Әкесі оны орыс мектебіне де беріп оқытқан көрінеді. Қанекеңнің жас кезінде көрген әсері — ауылдағы жиын-той, әнші-күйшілердің өнер сайысы, балуандар күресі, ат жарысы. Оның, әсіресе, есінде сақтағаны — жеті-сегіз жасында бұл ауылға кұдалыққа келген ақын [[Сара Тастанбекқызы|Сараны]] көзімен көріп, айтқан ән-өлеңдерін өз құлағымен естуі. Екінші бір ұмытпайтыны — Арқа жақтан Алматыға қарай өнер жолын қуып бара жатқан [[Манарбек Ержанов|Манарбек Ержановпен]] кездесуі. Бұл кезде ер жетіп, қызметке араласып жүрген, өзі де ойын-сауықта ән салатын Қанекең ән дүлдүлі Әміренің тікелей шәкіртінен Арқа әндерін естігендегі әсерін кейін "Құштар көңіл" атты кітабында сүйсіне жазды. Жиырмасыншы жылдардың ортасында қазақ ішінде Қанекеңдей екі тіл білетін адамдар аз-тұғын. Кеңес өкіметі жаңа орнай бастағаннан-ақ ол жаңа қоғам қызметіне араласып кеткен еді. Болыскомда, ревкомда хатшы қызметін атқара жүре ол кеңсе жұмысына бірсыпыра төселіп алды. Ол заманда ауылдық жерде милициядан артық қызмет жоқтай көрінетін. Ол жиырмаға жетер-жетпесте жергілікті милиция бастығы болып тағайындалды. Осы күнгі Ескелді ауданының орталығы Қарабұлақ ол кезде колонизациялық дәуірден бермен қарай жергілікті халықты басып-жаншуға дағдыланған казак-орыстарға толы болатын. Солардың ішінде тәртіп орнатамын деп әуреге түсіп жүрген "кешегі калбит" Қанабек өлім аузынан қарудың күшімен ғана аман қалғаны бар. [[Талдықорған]] волкомының бастығы, КирЦИК мүшесі Байсақов Қатқылбай деген кісінің көмегі арқасында ол сотталудан аман қалып, Алматыға аттанады. Педтехникумға оқуға түседі. 1926 жылы техникум өнерпаздары қойған [[Жұмат Тұрғынбайұлы Шанин|Ж. Шаниннің]] “Арқалық батыр” спектакліндегі Арқалық рөлін ойнап, актерлік талантын байқатты. Ол 1927 жылы ұйымдастырылған жастар театрының режиссеры болды. Сол тұста Қазақстан астанасы Қызылордадан Алматыға ауысып, сол жақта құрылған тұңғыш Қазақ драма театры көшіп келген еді. Қазақтың тұңғыш театр режиссері [[Жұмат Тұрғынбайұлы Шанин|Жұмат Шанин]] Қанабектің талабын байқап, жұмысқа шақырады, Мәскеуге оқуға кеткен Құрманбек Жандарбеков орындап жүрген басты рөлдерді ойнауға тартады. [[Еңлік-Кебек|"Еңлік-Кебектегі"]] Кебекті, [[Арқалық батыр|"Арқалық батырдағы"]] Арқалықты ойнауы оны бірден жұртшылық көзіне түсірді. Ол бұдан кейін де сахна саңлақтары [[Қалыбек Қуанышбаев|Қалибек Қуанышбаев]], [[Серәлі Қожамқұлов|Серке Қожамқұлов]], [[Қапан Оралұлы Бадыров|Қапан Бадыров]], [[Құрманбек Жандарбеков]]тармен бірге талай образдар жасады. Алайда, оның даңқын шығарған опера өнері еді. Консерваториялық жоғары білімі жоқ болса да Күләш, Құрманбек, Шара, Манарбек сияқты майталмандармен бірге бұрын-соңды қазақ естіп көрмеген опера өнерін тез арада игерулері — таңғаларлық жағдай. Кешегі сал-серілердің әндері мен күйлері негізінде жазылған "Қыз Жібек" операсы талайлардың бағын ашты. 1936 жылы Мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігінде түгелдей ауыл жастарынан құралған сахна саңлақтары Мәскеудегі Үлкен театрда дүние жүзі операларымен таныс көрерменді қалай таңғалдырғаны жайында көп айтылып, көп жазылған. Сонда Төлеген рөлін Қанабек, Жібек рөлін жұбайы Күләш, Бекежанды Құрманбек ойнап, халқымыздың атақ-абыройын шырқау биікке көтерген еді. Онкүндік өткен соң да көңілдері көтеріңкі шеберлер жаңа опералар жасауға құлшына кіріскен. [[Қыз Жібек|"Қыз Жібекті"]] жазған [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Брусиловский]] халық әндері мен күйлері негізінде "Ер Тарғынды" дайын қылды. Сондағы Тарғын рөлін ойнап, сахнаға тұңғыш шығарған Қалекең тағы бір творчестволық тұғырға көтерілген еді. Күләш Ақжүністің таңғажайып бейнесін жасады. Бұдан кейін "Жалбыр" операсы туған. Мұнда да басты рөлдерде - Қанабек, Күләш, Құрманбек. Ол кезде дауысы да еркін, жүріс-тұрысы да ширақ. Осы опералармен олар арнайы шақыру бойынша [[Санкт-Петербург|Ленинградқа]] да барып қайтты. Бұл кезде Мәскеу, Ленинград режиссерларымен жұмыс істесіп үйреніп қалған, өзі де орталық театрлардан талай спектакльдерді көріп-тыңдап ой түйген Қанекең режиссерлық деген қиын іске кірісіп кетуге бел буды. Әуелі ол "Қыз Жібекті" қайта қойды. Бұл табысты өткен соң грузин операсы "Даисиді" қолға алған. Бұл сәтті шыққан соң орыстың классикалық опералары — [[Пётр Ильич Чайковский|Чайковскийдің]] "Евгений Онегин", Бородиннің "Князь Игорь" операларын сахнаға шығарған соң, Брусиловский мен Төлебаев бірігіп жазған "Амангелді" операсын қойды. Осының өзі-ақ жоғары режиссерлық білімі жоқ Қанабектің қаншалық тума талант екенін қалың жұртшылыққа танытқан еді. Жетпісінші жылдардың басында "Қыз Жібек" операсы мыңыншы рет қойылғанда Төлеген рөлінде қарт Қанабектің жас жігіттей жайнап шыға келгенін көрген жұрттың талайы таңдайын қаққан шығар деймін. == Шығармашылығы == Б. Төлеген, Тарғын (Е. Г. Брусиловскийдің “[[Қыз Жібек|Қыз Жібегі]]” мен “[[Ер Тарғын]]ында”), [[Абай]] (А. Жұбанов пен Л. Хамидидің “Абайында”), Арыстан хан (А. А. Зильбердің “Бекетінде”) сияқты түрлі сипаттағы опералық образдарды сомдады. Ол Қазақ опера және балет театрының алғашқы режисерлерінің бірі ретінде “[[Абай]]” (Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығы, 1967), “Қыз Жібек”, “Қамар сұлу”, “Дударай”, “Даиси”, “Евгений Онегин”, “Князь Игорь” операларын сахнаға шығарды. Көптеген кинофильмдерде ойнап, Жағыпар болыс (“Аманкелдіде”, 1938), Жұрқа Жұрынбаев (“Қыз бен жігітте”, 1954), Итбай болыс (“Ботагөзде”, 1956), т.б. бейнелерді сомдады. Драматургия саласында да жемісті еңбек етіп, “Беу, қыздар-ай”, “Ой, жігіттер-ай” комедияларының, “Достық жолымен” балетінің және “Айсұлу”, “Алтын таулар” атты опералардың либреттоларын (Қ. Шаңғытбаевпен бірге) жазды. Оның “Құштар көңіл” кітабы қазақ, орыс тілдерінде жарық көрді. Қанекең кино өнері саласында да айтарлықтай көзге түсті. Отызыншы жылдардың аяғында түсірілген атақты "Аманкелді" фильміндегі болыс рөлін ойнаған Қанекең баршаның есінде. Беріде қойылған "Қыз бен жігіт" фильміндегі бастық, Сұлтан Қожықовтың "Қыз Жібек" фильміндегі тұтқын батыр, [[Абдолла Қарсақбаев|Абдолла Қарсақбаевтың]] халықаралық сыйлықтарға ие болған "Эй, ковбой", "Жүйрік болсаң қуып жет" балалар үшін жасалған фильмдеріндегі қарт кісілердің бейнесі Қанекеңнің актерлік шеберлігін басқа қырынан танытты. == Фильмографиясы == *1938 - ''[[Амангелді (фильм)|Амангелді]]'' - ''Жапар'' *1955 - ''[[Қыз-жігіт]]'' - ''Жұрпа'' *1956 - ''[[Даладағы қайыңдар]]'' - ''Алтынбеков'' *1957 - ''[[Ботакөз (фильм)|Ботакөз]]'' - ''Итбай'' *1959 - ''[[Ертістің жабайы жағасында]]'' - ''Оралов'' *1960 - ''[[Тыныштық]]'' - ''Хәкім Оспанов'' *1961 - ''[[Асу (фильм)|Асу]]'' - ''Байтемір'' *1961 - ''[[Қорытпа (фильм)|Қорытпа]]'' - ''Жантуар Үсенов'' *1963 - ''[[Ана туралы аңыз]]'' - ''эпизод'' *1965 - ''[[Шыңдағы шынарда]]'' - ''эпизод'' *1968 - ''[[Балалық шаққа саяхат]]'' - ''Сембай'' *1968 - ''[[Көк бағдар]]'' - ''Мәке'' *1972 - ''[[Құлагер (фильм)|Құлагер]]'' - ''эпизод'' *1974 - ''[[Жүйрік болсаң, озып көр! (фильм)|Эй, ковбойлар!]]'' - ''Ұзақ ата'' *1975 - ''[[Сүйіктім]]'' - ''қарт'' *1975 - ''[[Дала гүрсілі]]'' - ''әке'' *1976 - ''[[Алты жасар Алпамыс|Алпамыс мектепке барады]]'' - ''Мұнар ата'' == Марапаттары == Байсейітов Қазақстанның халық әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, Еңбек Қызыл Ту, “Құрмет Белгісі”, т.б. бірнеше ордендермен, медальдермен марапатталған.<ref>[[Тарихи тұлғалар]]. Танымдық - көпшілік басылым. [[Мектеп]] жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – [[Алматы]]. “[[Алматыкітап баспасы]]”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан драматургтері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] {{Bio-stub}} djxdyta3nu7c7a1fj5tulaa7svj36hb 0 29583 3643921 3285092 2026-08-19T05:06:56Z 1nter pares 146705 3643921 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = {{түс|Ресей империясы}} |Қазақша атауы = Қарқаралы уезі |Шынайы атауы = |Суреті = |Сурет атауы = |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей империясы |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = Уез |Кіреді = [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]] |Әкімшілік құрылыстың түрі = |Кіреді1 = |Әкімшілік құрылыстың түрі1 = |Кіреді2 = |Әкімшілік құрылыстың түрі2 = |Енеді = |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі = |Астанасы = [[Қарқаралы]] |Астана түрі = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = [[21 қазан]] [[1868 жыл|1868]] |Таратылған уақыты = [[17 қаңтар|17 қаңтар]] [[1928 жыл|1928]] |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ жан басына шаққанда = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = 171 655 |Санақ жылы = 1897 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 189 210 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |Сандық идентификаторы = |Идентификатор түрі = |Сандық идентификаторы2 = |Идентификатор түрі2 = |Сандық идентификаторы3 = |Идентификатор түрі3 = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Сайт тілі = |Commons санаты = |Кірістірме = |Түсініктемелер = }} '''Қарқаралы уезі''' – [[Ресей империясы]] [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысының]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Уез орталығы — [[Қарқаралы]] қаласы. == Тарихы == Уез 1868 жылы 21 қазанда [[Қарқаралы сыртқы округі|Қарқаралы сыртқы округінен]] құрылды. Қарқаралы сыртқы округі 1824 жылы Батыс Сібір генерал-губернаторлығының Омбы облысы құрамында құрылды. Қарқаралы уезі 1928 жылы 17 қаңтарда таратылды (1928 жылы 3 қыркүйекте Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитетімен бекітілді), ал болыстардан Қарқаралы ауданы мен Сырдария округінің бір бөлігі, Абыралы және Дегелең болыстарынан Абыралы ауданы, Ақсары (бөлігі), Берікқара (бөлігі) — Ақсары ауданын құрды<ref>{{кітап |авторы = Сапожников В. В., Шишкин Б. К.|бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі туралы анықтама (тамыз 1920 ж. - желтоқсан 1936 ж.)|шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты = Базанова Ф. Н.|басылым = |орны = Алматы|баспасы = Қазақ КСР ІІМ мұрағат басқармасы|жыл = 1959|томы = |беттері = |барлық беті = |сериясы = |isbn = |тиражы = 1500}}</ref>. == Әкімшілік-аумақтық бөлінісі == [[Сурет:Карта волостей Семипалатинской области 1893 года.gif|thumb|1893 жылғы Семей облысы болыстарының картасы]] [[Сурет:Картограмма киргизских родов Каркаралинского уезда 1905.jpg|thumb|1905 жылғы Қарқаралы уездегі қазақ руларының картограммасы]] [[Сурет:Картограмма киргизских родов Каркаралинского уезда 1905 (2).jpg|thumb|1905 жылғы Қарқаралы уездегі қазақ руларының картограммасы]] 1900 жылы 22 болыстан тұрды: Абыралы, Ақбота, Ақсары, [[Ақшатау болысы (Семей облысы)|Ақшатау]], Балқаш, Берікқара, Бөрілі, Дағандел, Дегелең, Қотанбұлақ, Кент, Қу, Қызылтау, Мойынты, [[Нұра болысы (Семей облысы)|Нұра]], Сарытау, Сарыбұлақ, Темірші, Тоқырауын, Шұбартау, Шу, Едірей<ref>Шет өңірінің тарихы, Ж.&nbsp;О.&nbsp;Артықбаев, М.&nbsp;С.&nbsp;Жакин, Қарағанды, 1998</ref>. Қарқаралы уезі келесі станицалар мен болыстардан тұрды: # Қарқаралы # Қызылтау, (Қояншытағай болысы) # Кент, # Абыралы, # Ақбота, # Сарытау, # Нұра, (Әлтеке-Сарым болысы) # Тоқырауын, (Әлтеке-Сарым болысы) # Бөрілі, # Едірей, # Ақсары, # Темірші, # Дегелең, # Қу, # Қотанбұлақ, # Батыс Балқаш, # Мойынты (Кәрсөн, Керней-Кәрсөн) # Шұбартау.<ref>[http://www.shuak.kz/index.php?option=com_content&view=category&id=18&Itemid=103&lang=ru ШУАҚ тарихи-өлкетану сайты]</ref> 1926 жылдың 1 қаңтарындағы болыстар: # Абыралы болысы # Ақсары (орталығы&nbsp;— Карбышевское а.) # Бауыр (орталығы&nbsp;— Бөрілі мекені) # Берікқара # Дегандан # Дегелең # Қотан-Балқаш (орталығы&nbsp;— Қотанбұлақ мекені) # Кедей (орталығы&nbsp;— Тоқырау мекені) # Кент # Қызылтау # Меңдеш (орталығы&nbsp;— Қу мекені) # Темірші # Шет (орталығы&nbsp;— Мойынты мекені) # Шұбартау # Едірей # Балқаш == Уез басшылары == {{col-begin}}{{col-2}} === Уез басшылары === # Т.Ф. Нифантьев 1869-1872 # Сахновский Михаил Якавлевич 1872-1877 # Василий Филиппов 1877-1880 # Замятин Евгений Викторович 1881-1884 # Вараскин Дмитрий Аедреевич 1884-1894 # Киниц Алфред Гвидович 1894-1902 # Оссовский Борис Александрович 1902-1906 # Каменьщиков Георгий Иванович 1906-1908 # Петухов Вячеслав Михайлович 1908-1909 # В.В. Волженский 1909-1910 # Макаревич Леонид Андреевич 1910-1917 {{col-2}} === Уездік партия комитетінің жетекшілері === # Мей Валентин Владиславович 1920 # Малашкин Иван Григорьевич 1920-1921 # Рязанцев Александр Григорьевич 1921 # Зубов Алексей Ильич 1921-1922 # Галоко Кузьма Корнилович 1922 # Мусин (өзге дерек жоқ) 1922 # Айбасов Бірмұхамед? 1923-1925 # Бектұрғанов Шаймерден Бейсенбайұлы 1925-1926 # Сұлтанғалиев (өзге дерек жоқ)<ref>Қарқаралы журналы, №2(40) 2014 жыл.</ref><ref>[http://emirsaba.org/ararali-azili-jatushi-edi-jazilip.html?page=15 р/с Тегі, аты - Қарқаралы, Қазылық, Жатушы едің жазылып]</ref><ref>[http://g.engime.org/gazet-930-jilfi-arashani-jldizinan-shifa-bastadi-audandi-ofamd.html?page=5 16 тамыз 2014 жыл — Газет 930 жылғы қарашаның жұлдызынан шыға бастады Аудандық қоғамдық-саяси газет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200223071703/http://g.engime.org/gazet-930-jilfi-arashani-jldizinan-shifa-bastadi-audandi-ofamd.html?page=5 |date=2020-02-23 }}</ref> {{col-end}} == Сілтеме == * [https://web.archive.org/web/20150706030203/http://www.nlrk.kz/data11/result/ebook_323/#ps] * [http://articlekz.com/article/10914 Қарқаралы және Көкпекті сыртқы округтарының саяси және әкімшілік басқару жүйесіндегі аға сұлтандардың рөлі (1824-1868 жж.)] * [http://novikovv.ru/prishvin-v-karkaralinske/karkaralinsk Қарқаралы] * [https://web.archive.org/web/20171214004103/http://library.ikz.ru/georg-steller/aus-sibirien-2013-2006/miheeva-l.v.-k-istorii-obrazovaniya Михеева Л.В. Қарқаралы округінің құрылу тарихы туралы] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Уезд]] 67c9m5j4j7ujimk492un4kzomwahh90 0 29872 3643718 2976891 2026-08-18T12:11:19Z 1nter pares 146705 3643718 wikitext text/x-wiki '''Құлтума Өтемісұлы''' ([[1860]], Қарағанды облысы Нұра ауданы Жартытөбе ауылы – [[1915]], сонда) – суырыпсалма ақын, әнші, композитор<ref name="source1">“Қазақ Энциклопедиясы”, VI-том</ref>. Алтай-Қарпықтың шонжары Аққошқар Сайдалының асында 9 күнде 18 ақынмен айтысып, бәрін жеңген. [[Арғын]] тайпасы [[Қуандық]] руы Әлке бөлімінен шыққан<ref>https://adebiportal.kz/upload/iblock/444/4441c0b93a6e7e908b363b7e87f7a6e6.pdf</ref>. Ол Шөже, Орынбай, т.б. айтыстың хас шеберлерімен сөз сайысына түскен. Құлтума [[Біржан сал]], Кемпірбай, [[Жаяу Мұса]], Қанапия, [[Ақан сері]], [[Үкілі Ыбырай]], Ғазиз, Иманжүсіп, Шашубай, [[Балуан Шолақ]] сияқты сал-серілермен, әнші, ақындармен аралас-құралас болған. Ақынның “Шабыт шақыру”, “Билер жөнінде”, “Өмір туралы”, “Қарттық жөнінде”, “Термелер”, “Бір ақынға” дейтін өлеңдері бар. Оның “Үш көтерме”, “Тау қиялап”, “Пау-ой”, “Шайқалма”, “Дөңбек”, “Жамал-Шамшид”, “Демалыс”, т.б. әндері ел арасына кең тараған. Бұлардың кейбіреуін халыққа жеткізген – әнші Қосымжан Бабақов. А.Жұбанов пен Л.Хамиди Құлтуманың “Үш көтерме”, “Тау қиялап” әндерін “Абай” операсында қолданған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Stub:Қазақ мәдениеті}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ ақындары]] gvsf00ces4xfpalc2l0cgkasxdhro4u 0 32247 3643725 3390580 2026-08-18T12:42:44Z Аружан Сағаткен 183226 Мақалаға жаңа бөлім қостым. 3643725 wikitext text/x-wiki {{Үңгір |Атауы = Қоңыр әулие үңгірі |Төл атауы = |Сурет = Қоңыр әулие үңгірі.jpg |Сурет тақырыбы = |Координаттары = 49/06/19/N/78/32/41/E |CoordScale = |Ел = Қазақстан |Аймақ = Абай облысы |Тереңдігі = |Амплитуда = |Ұзындығы =70 |Көлемі = |Ашылған жылы = |Түрі = |Жанас жыныстар = |Кіретін есік саны = |Қиындық деңгейі = |Келушілер үшін қол жетімді = |Жарығы = |Сайты = |Ортаққордағы санаты = }} '''Қоңыр әулие үңгірі''' – [[Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі|Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]нің тізіміне, Қазақстанның жалпыұлттық қасиетті нысандар тізбесіне енген, киелі нысан. == Географиялық орны == [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]], [[Тоқтамыс (Абай облысы)|Тоқтамыс]] батыр ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км жердегі Ақтас тауында, [[Шаған (өзен, Абай облысы)|Шаған]] өзенінің оң жағасында орналасқан. == Деректер == Ақтас тауы ақ әктас жыныстарынан тұрады. Үңгірге кіреберістің тарлығы сонша, адам тек бір қырымен кіре алады. Жарықтың биіктігі екі метрден асады. Үңгірдің жоғарғы жағында екі алаң бар, олардан жолдар ары қарай тарап, кей жерлерінде тарып аяқталады, олардың ұзындығы анықталмаған. Судың суықтығы сондай, оған түскен кезде аяқ-қолдардағы сіңірлер тартылып, сүйектер сырқырауы мүмкін. Дәмінде өте қатты әктас сезіледі. 2017 жылы келушілерді қабылдауға жағдай жасау және киелі жерді танымал ету үшін ылғал ауадан тек берік болатын сағызқарағай ағашынан баспалдақтар жасалды. Суатқа түсу жолында, үңгірдің іші мен сыртында ыңғайлы демалыс орындықтары орнатылды.<br> Аңыздар бойынша бұл суат басында қазақтар қанды шайқастардан кейін жараларын емдеген.<ref> Қазақстанның тарихи-мәдени нысандарының және жаппай зиярат ету орындарының альбомы/ ; ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты ; [жоба авторы Т. Бекбергенов ; бас ред. А. Р. Хазбулатов]... – Астана : [б. ж.], 2018. - 495 б., суретті; . – Библиогр.: 490 б. . – 100 дана – ISBN 978-9961-23-485-9</ref> == Сипаты == Үңгірдің тар ауызы Шаған өзенінің жарқабақты жиегінен 80 – 100 м жоғары орналасқан ұзындығы 65 – 70 м, ені 10 – 22 м, биіктігі 2 – 14 м. Осы негізгі үңгірдің оң жағында 15 м жерде ені 50 см, биіктігі 110 см тар қуыс бар, бұл тар қуыс кеңейе келе ұзындығы 12 м, ені 10 м, биіктігі 5 м-дей үлкен бөлмеге ұласады. Бұдан 12 м солтүстік бағытта үңгір төбесінің биіктігі 20 м, диаметрі 5 – 7 м 2 күмбезді болып келеді де, көлге жалғасып аяқталады. Негізгі бөлменің төрінен көлге қарай шығар жолда, биіктігі 12 – 15 м бөлме бар. Үңгір ауасының температурасы 10 градустан аспайды. Қоңыр әулие үңгірінде көптеген атақты адамдар (Абай Құнанбаев, Мұхтар Әуезов, т.б.) болып, тамашалаған.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан үңгірлері]] [[Санат:Абай облысы географиясы]] [[Санат:Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] == Тарихы мен аңыздары == Қоңырәулие үңгірі туралы тарихи деректердің бірі 1912 жылы Орыс географиялық қоғамы Батыс Сібір бөлімінің Семей бөлімшесі шығарған өлкетанушылық жинақта кездеседі. Жинақта өлкетанушы Н.А. Брюхановтың Қоңырәулие үңгіріне арналған мақаласы жарияланып, онда үңгірдің кіреберісінде құлпытас болғаны туралы мәлімет келтіріледі. Қоңырәулие үңгіріне қатысты тарихи аңыздар мен әдеби деректер де сақталған. Үңгірге Абай Құнанбайұлының ұлы Әбішті жолдастарымен бірге барғаны туралы оқиға Мұхтар Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясының «Өкініште» тарауында баяндалады. Шығармада Әбіштің үңгір ішіндегі тас мүсінге назар аударып, оның адам бейнесіне ұқсастығын сипаттағаны суреттеледі. Үңгірден шыққаннан кейін оларға Көкбай Жанатайұлы Қоңырәулиеге байланысты тарихи хикаяны әңгімелейді. Аңыз бойынша, жоңғарлар қазақ қолынан қорғану үшін Қоңырәулие үңгірін паналаған. Абылай ханның әскері Арқаны бойлай жорық жасап келе жатқанда, үңгірге бекінген жау қолын ала алмай, қиындыққа тап болған. Хикаяда Қаракерей Қабанбай батырдың жауға қарсы айла қолданып, жеңіске жеткені және осы оқиғадан кейін «Дарабоз» атанғаны баяндалады. Үңгір аумағында көне жерлеу орындарының кездесуі де оның тарихи-мәдени маңызын арттыра түседі. Нысан көне түркі дәуірімен мерзімделеді.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/5-kieli-nysandar/852-qonyr-aulie-ungiri-bizdin-dauir-vii-viii-gasyrlar|title=Қоңыр әулие үңгірі, біздің дәуір VII-VIII ғасырлар|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> fnwq8hn2m4wvoaztzpxpby3czulhw26 3643726 3643725 2026-08-18T12:43:36Z Аружан Сағаткен 183226 3643726 wikitext text/x-wiki {{Үңгір |Атауы = Қоңыр әулие үңгірі |Төл атауы = |Сурет = Қоңыр әулие үңгірі.jpg |Сурет тақырыбы = |Координаттары = 49/06/19/N/78/32/41/E |CoordScale = |Ел = Қазақстан |Аймақ = Абай облысы |Тереңдігі = |Амплитуда = |Ұзындығы =70 |Көлемі = |Ашылған жылы = |Түрі = |Жанас жыныстар = |Кіретін есік саны = |Қиындық деңгейі = |Келушілер үшін қол жетімді = |Жарығы = |Сайты = |Ортаққордағы санаты = }} '''Қоңыр әулие үңгірі''' – [[Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі|Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]нің тізіміне, Қазақстанның жалпыұлттық қасиетті нысандар тізбесіне енген, киелі нысан. == Географиялық орны == [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]], [[Тоқтамыс (Абай облысы)|Тоқтамыс]] батыр ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км жердегі Ақтас тауында, [[Шаған (өзен, Абай облысы)|Шаған]] өзенінің оң жағасында орналасқан. == Деректер == Ақтас тауы ақ әктас жыныстарынан тұрады. Үңгірге кіреберістің тарлығы сонша, адам тек бір қырымен кіре алады. Жарықтың биіктігі екі метрден асады. Үңгірдің жоғарғы жағында екі алаң бар, олардан жолдар ары қарай тарап, кей жерлерінде тарып аяқталады, олардың ұзындығы анықталмаған. Судың суықтығы сондай, оған түскен кезде аяқ-қолдардағы сіңірлер тартылып, сүйектер сырқырауы мүмкін. Дәмінде өте қатты әктас сезіледі. 2017 жылы келушілерді қабылдауға жағдай жасау және киелі жерді танымал ету үшін ылғал ауадан тек берік болатын сағызқарағай ағашынан баспалдақтар жасалды. Суатқа түсу жолында, үңгірдің іші мен сыртында ыңғайлы демалыс орындықтары орнатылды.<br> Аңыздар бойынша бұл суат басында қазақтар қанды шайқастардан кейін жараларын емдеген.<ref> Қазақстанның тарихи-мәдени нысандарының және жаппай зиярат ету орындарының альбомы/ ; ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты ; [жоба авторы Т. Бекбергенов ; бас ред. А. Р. Хазбулатов]... – Астана : [б. ж.], 2018. - 495 б., суретті; . – Библиогр.: 490 б. . – 100 дана – ISBN 978-9961-23-485-9</ref> == Сипаты == Үңгірдің тар ауызы Шаған өзенінің жарқабақты жиегінен 80 – 100 м жоғары орналасқан ұзындығы 65 – 70 м, ені 10 – 22 м, биіктігі 2 – 14 м. Осы негізгі үңгірдің оң жағында 15 м жерде ені 50 см, биіктігі 110 см тар қуыс бар, бұл тар қуыс кеңейе келе ұзындығы 12 м, ені 10 м, биіктігі 5 м-дей үлкен бөлмеге ұласады. Бұдан 12 м солтүстік бағытта үңгір төбесінің биіктігі 20 м, диаметрі 5 – 7 м 2 күмбезді болып келеді де, көлге жалғасып аяқталады. Негізгі бөлменің төрінен көлге қарай шығар жолда, биіктігі 12 – 15 м бөлме бар. Үңгір ауасының температурасы 10 градустан аспайды. Қоңыр әулие үңгірінде көптеген атақты адамдар (Абай Құнанбаев, Мұхтар Әуезов, т.б.) болып, тамашалаған.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Тарихы мен аңыздары == Қоңырәулие үңгірі туралы тарихи деректердің бірі 1912 жылы Орыс географиялық қоғамы Батыс Сібір бөлімінің Семей бөлімшесі шығарған өлкетанушылық жинақта кездеседі. Жинақта өлкетанушы Н.А. Брюхановтың Қоңырәулие үңгіріне арналған мақаласы жарияланып, онда үңгірдің кіреберісінде құлпытас болғаны туралы мәлімет келтіріледі. Қоңырәулие үңгіріне қатысты тарихи аңыздар мен әдеби деректер де сақталған. Үңгірге Абай Құнанбайұлының ұлы Әбішті жолдастарымен бірге барғаны туралы оқиға Мұхтар Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясының «Өкініште» тарауында баяндалады. Шығармада Әбіштің үңгір ішіндегі тас мүсінге назар аударып, оның адам бейнесіне ұқсастығын сипаттағаны суреттеледі. Үңгірден шыққаннан кейін оларға Көкбай Жанатайұлы Қоңырәулиеге байланысты тарихи хикаяны әңгімелейді. Аңыз бойынша, жоңғарлар қазақ қолынан қорғану үшін Қоңырәулие үңгірін паналаған. Абылай ханның әскері Арқаны бойлай жорық жасап келе жатқанда, үңгірге бекінген жау қолын ала алмай, қиындыққа тап болған. Хикаяда Қаракерей Қабанбай батырдың жауға қарсы айла қолданып, жеңіске жеткені және осы оқиғадан кейін «Дарабоз» атанғаны баяндалады. Үңгір аумағында көне жерлеу орындарының кездесуі де оның тарихи-мәдени маңызын арттыра түседі. Нысан көне түркі дәуірімен мерзімделеді.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/5-kieli-nysandar/852-qonyr-aulie-ungiri-bizdin-dauir-vii-viii-gasyrlar|title=Қоңыр әулие үңгірі, біздің дәуір VII-VIII ғасырлар|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан үңгірлері]] [[Санат:Абай облысы географиясы]] [[Санат:Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] sj6w392fj2urs2u5dnk45xl176uwk7y 0 38665 3644069 3450792 2026-08-19T09:38:22Z Marksscheider 183882 Marksscheider [[Лайнус Карл Полинг]] бетін [[Лайнус Полинг]] бетіне жылжытты 2610932 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Linus Pauling | image = Pauling.jpg | caption = Linus Pauling in 1954 | birth_date = {{birth date|1901|2|28|df=y}} | birth_place = [[Lake Oswego, Oregon]], USA | residence = United States | nationality = American | death_date = {{death date and age|1994|8|19|1901|2|28|df=yes}} | death_place = [[Big Sur]], [[California]], USA | field = [[Quantum chemistry]]<br />[[Biochemistry]] | alma_mater = [[Oregon State University|Oregon Agricultural College]]<br />[[California Institute of Technology|Caltech]] | work_institution = Faculty member: [[California Institute of Technology|Caltech]], 1927-63 [[University of California, San Diego|UCSD]], 1967-69 [[Stanford University|Stanford]], 1969-75 Fellow:[[Center for the Study of Democratic Institutions]], 1963-67 | doctoral_advisor = [[Roscoe G. Dickinson]] | academic_advisors = [[Arnold Sommerfeld]]<br />[[Erwin Schrödinger]] <br />[[Niels Bohr]] | doctoral_students = [[Jerry Donohue]]<br />[[Martin Karplus]]<br />[[Matthew Meselson]]<br/>[[Edgar Bright Wilson]]<br />[[William Lipscomb]] | known_for = Elucidating the nature of [[chemical bond]]s and the [[molecular structure|structures of molecules]]<br />Advocating [[nuclear disarmament]] | prizes = {{nowrap|[[Nobel Prize in Chemistry]] (1954) }}<br /> [[Nobel Peace Prize]] (1962)<br /> [[Lenin Peace Prize]] (1968-1969) | religion = Raised [[Lutheranism|Lutheran]], [[Unitarian Universalism|Unitarian Universalist]], [[atheism|Atheist]] as an adult | footnotes = The only person to win two unshared [[Nobel Prize]]s }} '''Лайнус Карл Полинг''' (Linus Carl Pauling) (1901 жылы 28 ақпанда АҚШ-тың Орегон штатының Портленд қаласы-1994) - белгілі америкалық химик, кристаллограф және екі мәрте [[Нобель сыйлығы]]ның иегері болған. Лайнус Полингтің ең басты ғылыми жетістігі – оның XX ғасырдың 20-30 жылдарында жасаған химиялық байланыс туралы ілімі. Бұл тақырыпты ол өзінің 1939 жылы алғаш рет жарыққа шыққан“The Nature of Chemical Bond and the Structure of Molecules and Crystals” (Химиялық байланыстың табиғаты және молекула мен кристалдардың құрылымы) атты кітабында толығымен қарастырды. Кітап бірнеше қайтара шығарылып, көптеген тілдерге аударылды. Полингтің химиялық байланыстың табиғаты жайлы түсініктері ескіріп бара жатса да оның құрылымдық химияны оқытуға қосқан үлесі өте зор, осы ілімнің негізінде қазіргі кезде де көптеген жаңа зерттеулер мен жаңалықтар ашылуда. Кітапта алғаш рет Полинг құрастырған гибридтену теориясы жазылған. Полинг ақуыз молекулаларының құрылымын зерттеу бағытында көп жұмыстар жасады, ал 1954 жылы ол «Химиялық байланыстың табиғатын зерттеу және оны күрделі молекулаларды түсіндіруде қолдану» үшін химия бойынша Нобель сыйлығын алды.<br /> [[Image:LinusPaulingGraduation1922.jpg|thumb|1922 жылғы Полингтің [[Орегон мемлекеттік университеті]]н бiтіргендегі суреті]] 1961 жылы Полинг және оның жұбайы Осло қаласында ядролық қарудың таралуына қарсы конференция ұйымдастырды. Л. Полинг ядролық cынақтарды тоқтату жайлы келісім-шарт жобасын жасады. Бұл жобаның негізінде 1963 жылы АҚШ, КСРО және Ұлыбритания қол қойған ядролық сынақтарға тыйым салу туралы келісімшарт жасалды. Бұл бітімгершілігіне байланысты 1963 жылы Лайнус Полинг әлемдік Нобель сыйлығымен марапатталды. XX ғасырдың 60 жылдарының соңында Полинг С дәруменінің биологиялық әсерін белсенді түрде зерттей бастады. Ол аскорбин қышқылын үлкен мөлшерде қолдану арқылы вирустық «суық тию» ауруларының алдын алу теориясын қалыптастырды. Бұл теория медициналық зерттеулермен дәлелденді. Қазірде де көптеген адамдар С дәруменінің бұл қасиеттерін қолданады. 1970 жылы Полинг «С дәрумені және тұмау» кітабын басып шығарды. Үш жылдан кейін Полинг Ортомолекулалық медициналық институтын ашты, кейін ол Лайнус Полинг атындағы Ғылым және медицина институты деп аталды. Онда ол дәрумендерді ауруларды емдеуде қолдануды зерттеді. Э. Камеронмен бірлесіп жұмыс істей отырып, Полинг аскорбин қышқылын қауіпті ісік ауруларына қолдануда оң нәтижелер алып, 1979 жылы «С дәрумені және қатерлі ісік» кітабын шығарды. Жалпы алғанда, Лайнус Полинг өмірге құштар адам болатын. Өмірінің соңына дейін ол шығармашылық белсенділігі мен ғылымға құлшынысын сақтап қалды. Альберт Эйнштейн Полингті «нағыз кемеңгер» деп атады. Лайнус Полинг 1994 жылы 19 тамызда өмірден өтті. Бұл ұлы ғалымның ғылымға қосқан зор үлесін толық бағалау мүмкін емес. {{commons|Category:Linus Pauling}} [[Санат:28 ақпанда туғандар]] [[Санат:Портлендте (Орегон) туғандар]] [[Санат:19 тамызда қайтыс болғандар]] [[Санат:Калифорнияда қайтыс болғандар]] [[Санат:АҚШ химиктері]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Обырдан қайтыс болғандар]] [[Санат:Калифорния технологиялық институты түлектері]] [[Санат:АҚШ ғылымының Ұлттық медалінің иегерлері]] [[Санат:Ломоносов атындағы Үлкен алтын медалінің иегерлері]] [[Санат:Халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтқаны үшін Халықаралық Ленин сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Тайм журналы нұсқасы бойынша Жыл адамдары]] [[Санат:Орегон штаты университеті түлектері]] [[Санат:Бейбітшіліктен Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Нобель сыйлығының екі мәрте иегерлері]] [[Санат:Пацифистер]] [[Санат:Дэви медалінің иегерлері]] [[Санат:Пристли медалінің иегерлері]] [[Санат:Рёблинг медалінің иегерлері]] [[Санат:Кристаллографтар]] [[Санат:Америка химия қоғамы президенттері]] [[Санат:Калифорния технология институты қызметкерлері]] [[Санат:Гуггенхайм стипендианттары]] mj22umlsasl2jc6kxippf1ris32rjhl 0 43696 3643914 3490509 2026-08-19T04:51:57Z Аружан Сағаткен 183226 Мақалаға жаңа бөлім қостым. 3643914 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Ақтамберді жырау мазары | шынайы аты = | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші | суреті = | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = |lat_deg = 48|lat_min = 32|lat_sec =49 |lon_dir = |lon_deg = 79|lon_min = 37|lon_sec =09 | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = | сәулет стилі = қала құрылысы және сәулет | мемлекет = | орналасуы = Қазақстан, Абай облысы, Абай ауданы | мекен жайы = | қала = | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = 1989 жылы | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | материал = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = М. Қонысбаев | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = }} '''Ақтамберді жырау мазары''' – [[Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген XVIII ғасырдың сәулет ескерткіші. == Орналасқан жері == [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]], [[Жүрекадыр]] ауылының оңтүстік батыс шетінде орналасқан. == Мазар сипаты == Мазар белгілі батыр, жырау [[Ақтамберді Сарыұлы]]на арнап тұрғызылған.<br> Алғашқы жобада 7,7 м х 6,3 м тікбұрышты көлемде кесек тасты балшықпен бекітіп салынған.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref><br> Жыраудың мазарының ескі күмбезін [[1960 жыл|1960]] жылдары жазушы [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин|М. Мағауин]] зерттеген. [[1988 жыл|1988]] жылы Құндызды совхозының директорының бастамасымен Ақтамбердінің туған-туысқандарынан, ауыл тұрғындарынан қаржы жиналып, архитектор М. Қонысбаевтың жобасымен бұрынғы қам-кесектен салынған, бір босағасы ғана қалған көне мазардың орынан төрт құлықты сағана салынады.<br> Ескі зиратқа тиіспей, Құндызды ауылының қызыл гранит тасынан сағананың төрт қабырғасы қаланады, қабырғаларының биіктігі – 3,5 м.<br> Мазардың алдынан қарағанда домбыраны, ал екі жағынан қарағанда құстың қауырсынын көзге елестетеді.<br> [[1989 жыл|1989]] жылы сағананың ашылуына байланысты туыстары ел-жұртқа арнайы ас береді.<ref> Қазақстанның киелі орындарының географиясы: Табиғат, археология, этнография және діни сәулет өнері нысандарының тізілімі / Жалпы редакциясын басқарған ҚР ҰҒА академигі Байтанаев Б.Ә. – Алматы: Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты, 2017 – 1-шығарылым. – 904 б. ISBN 978-601-7312-78-7</ref> == Тарихи деректер == Ақтамберді Сарыұлы (1675–1768) — қазақтың көрнекті жырауы, қолбасшысы және дипломат. Ол Найман тайпасының Қаракерей руының Сыбан тармағынан шыққан. Өмірінің соңғы кезеңі қазіргі Абай облысы, Абай ауданы аумағындағы Жүрекадыр мекенімен байланысты. Ақтамберді Сарыұлы XVIII ғасырдағы қазақ қоғамының саяси-әлеуметтік өміріне белсенді араласқан тұлғалардың бірі болды. 1742 жылы Орта жүз ру басшыларының Орынборда өткен ант беру жиынына өкіл ретінде қатысты. 1738–1752 жылдары қазақ-қалмақ арасындағы қақтығыстарға қатысып, ел қорғаған қолбасшылардың қатарында болды. Жыраудың шығармаларында оның өмір жолы, ел тағдыры, ерлік пен бірлік мәселелері кеңінен көрініс тапқан. Толғауларында халықты алауыздықтан сақтандырып, батылдыққа, елжандылыққа, ізгілікке үндейді. «Күмбір-күмбір кісінетіп», «Уа, қарт Бөгембай», «Менімен ханым ойнаспа», «Жауға шаптым ту байлап», «Заманым менің тар болды» және басқа да толғаулары қазақ әдебиетінің аса құнды мұраларының қатарында.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/2-qala-qurylysy-zhane-saulet/865-aqtamberdi-mazary|title=Ақтамберді мазары|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан кесенелері]] [[Санат:Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Абай ауданы (Абай облысы) сәулеті]] 85o904fqya7ja0yq0uafvsvjgvgslrm 0 43947 3643944 2844654 2026-08-19T05:19:09Z Жанар Чушекова 184284 3643944 wikitext text/x-wiki '''Нұрлыбек Баймұратов''' (''[[1887 жыл|1887]], қазіргі [[Абай облысы]] [[Бесқарағай ауданы]] — [[1969 жыл|1969]], сонда'') — [[ақын]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері]] ([[1939 жыл|1939]]). [[Найман]] тайпасының [[Бура (найман)|Бура]] руының Кенжалы бөлімінен шыққан.<ref>{{Cite web|url=http://map.pavlodarlibrary.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=53:2012-05-30-05-03-21&catid=6&Itemid=17&lang=kz|title=Баймұратов Нұрлыбек - Ертістің [[Павлодар]] өңірінің әдеби картасы|website=map.pavlodarlibrary.kz|accessdate=2021-02-11}}</ref> Ауыл мектебінен ескіше сауат ашқан. Орыс көпестерінде жұмыс істей жүріп, орыс тілін үйренген. Шығармалары 1924 жылдан мерзімді баспасөзде жариялана бастады. Осы жылы ''“Қала сұлуы”'' дастанын жазған. Ел аузында сақталған ауыз әдебиеті үлгілерін насихаттаумен қатар ол халық ақындары [[Иса Байзақов|И.&nbsp;Байзақов]] (1922), [[Нартай Бекежанов|Н. Бекежанов]] (1939), [[Маясары Жапақов|М. Жапақов]] (1943), Т. Көбдіковтермен (1949) айтысты. Нұрлыбектің соғыс жылдарында жазған қаһармандық рухтағы өлеңдері, [[Төлеген Тоқтаров]]қа арнаған ''“Ер Төлеген”'' (1945), азамат соғысы тақырыбына бағытталған ''“Қанды жорық”'' (1962) дастандары халық арасына кең тараған. Ақын жырлары ''“Пернедегі термелер”'' (1965), ''“Айтыс”'' (1965) жинақтарында, сондай-ақ ''“Өлеңдер”'' (1957),'' “Қазына”'' (1982) атты жеке кітаптарында жарық көрді<ref>“Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл. ISBN 9965-26-096-6</ref><ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>. == Шығармалары == *''Ер Төлеген. Дастан. А., ҚМ КӨБ, 1945; *''Өлеңдері мен дастандары. А., ҚМ КӨБ, 1957; *''Қанды жорық. Дастан. А., ҚМ КӨБ, 1962; *''Қазына. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», 1982. ==Сілтемелер== *[[Айтыс]] *[[Ақын]] ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:1887 жылы туғандар]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысы]] lf9cq68bo7ogjwjnzxqa3f4cxrbukjt 3643945 3643944 2026-08-19T05:19:31Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:Kaiyr|Kaiyr]] соңғы нұсқасына қайтарды 2844654 wikitext text/x-wiki '''Нұрлыбек Баймұратов''' (''[[1887 жыл|1887]], қазіргі [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Бесқарағай ауданы]] — [[1969 жыл|1969]], сонда'') — [[ақын]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері]] ([[1939 жыл|1939]]). [[Найман]] тайпасының [[Бура (найман)|Бура]] руының Кенжалы бөлімінен шыққан.<ref>{{Cite web|url=http://map.pavlodarlibrary.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=53:2012-05-30-05-03-21&catid=6&Itemid=17&lang=kz|title=Баймұратов Нұрлыбек - Ертістің Павлодар өңірінің әдеби картасы|website=map.pavlodarlibrary.kz|accessdate=2021-02-11}}</ref> Ауыл мектебінен ескіше сауат ашқан. Орыс көпестерінде жұмыс істей жүріп, орыс тілін үйренген. Шығармалары 1924 жылдан мерзімді баспасөзде жариялана бастады. Осы жылы ''“Қала сұлуы”'' дастанын жазған. Ел аузында сақталған ауыз әдебиеті үлгілерін насихаттаумен қатар ол халық ақындары [[Иса Байзақов|И.&nbsp;Байзақов]] (1922), [[Нартай Бекежанов|Н. Бекежанов]] (1939), [[Маясары Жапақов|М. Жапақов]] (1943), Т. Көбдіковтермен (1949) айтысты. Нұрлыбектің соғыс жылдарында жазған қаһармандық рухтағы өлеңдері, [[Төлеген Тоқтаров]]қа арнаған ''“Ер Төлеген”'' (1945), азамат соғысы тақырыбына бағытталған ''“Қанды жорық”'' (1962) дастандары халық арасына кең тараған. Ақын жырлары ''“Пернедегі термелер”'' (1965), ''“Айтыс”'' (1965) жинақтарында, сондай-ақ ''“Өлеңдер”'' (1957),'' “Қазына”'' (1982) атты жеке кітаптарында жарық көрді<ref>“Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл. ISBN 9965-26-096-6</ref><ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>. == Шығармалары == *''Ер Төлеген. Дастан. А., ҚМ КӨБ, 1945; *''Өлеңдері мен дастандары. А., ҚМ КӨБ, 1957; *''Қанды жорық. Дастан. А., ҚМ КӨБ, 1962; *''Қазына. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», 1982. ==Сілтемелер== *[[Айтыс]] *[[Ақын]] ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:1887 жылы туғандар]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысы]] mnizstphjsdmpop3eu6tyv3fwkn4o3f 0 45047 3643740 3207660 2026-08-18T13:31:24Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643740 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Зұлыстар |төл атауы = амазулу |сурет = Zuludänzer.jpg |сурет тақырыбы = |саны = |аймақ = |аймақ1 = {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} |саны1 = 10,4 млн. |түсініктемелер1 = |аймақ2 = {{Байрақ|Лесото}} |саны2 = 270 000 |түсініктемелер2 = |аймақ3 = {{Байрақ|Зимбабве}} |саны3 = 140 000 |түсініктемелер3 = |аймақ4 = {{Байрақ|Малави}} |саны4 = 116 000 |түсініктемелер4 = |аймақ5 = |саны5 = |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[зулу тілі]] |діні = дәстүрлі нанымдар |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Зұлыстар''' (''зұлулар'', өз атауы — ''амазулу'') — банту халықтарының құрамындағы халық, [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның ең үлкен халқы. Саны 10,4 миллион адам (2001, бағалау), оның ішінде Квазулу-Наталь провинциясында 7,6 миллион адам. Олар сондай-ақ [[Лесото]]ның солтүстігінде (270 мың адам), [[Зимбабве]]де (140 мың адам), [[Малави]]де (116 мың адам)тұрады.<ref>/ Буква "З" / http://knowledge.su/z/zulu-</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том</ref> == Тілі == [[Зулу тілі]] банту отбасының нгуни тобына жатады.<ref>Зулус https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/931232</ref> == Діні == Сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, бір бөлігі христиан-африка назареттік баптисттік шіркеуінің жақтаушылары.<ref>Современная энциклопедия ЗУЛУ https://rus-modern-enc.slovaronline.com/4164-%D0%97%D0%A3%D0%9B%D0%A3</ref> == Тарихы == Археологтардың айтуынша, зұлулар және бірқатар туысқан тайпалар Африканың оңтүстік аймақтарында біздің заманымыздың бірінші ғасырдың басында пайда болған.<ref>Зулусы – великие воины собственного королевства Источник: https://musaget.ru/zulusy-kto-takie {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230506162105/https://musaget.ru/zulusy-kto-takie/ |date=2023-05-06 }}</ref> 1800 жылдардың басында олар көбінесе мал бағумен шұғылданған шағын ғана тайпа болды. Алайда Шақа есімді көсем өздерінің жерлерін басып алған бурларға (голландтық келімсектер) қарсы соғысу үшін қуатты армияны басқарды. 1879 жылы зулустар бурлар мен британдықтардың бірлескен күшіне төтеп бере алмай, жеңіліске ұшырады.<ref> Сұрақ және жауап. Энциклопедия/авт.Стивпаркер, Брайан Уильямс; қаз.тіліне ауд.Б.С.Лекерова, Б.М.Омаров. - Алматы: Алматы кітап баспасы,2012 - 256 бет </ref> == Кәсібі == Дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын [[егіншілік]] (құмай, тары, жүгері, бұршақ және бау-бақша өсімдіктері) және жартылай көшпелі мал шаруашылығы (ірі қара, ешкі, қой). Аңшылық, [[мал шаруашылығы]] – ерлердің кәсібі (ер балалар ешкі, жасөспірімдер қой, жігіттер ірі қара), егіншілікпен әйелдер айналысады. Қолөнерден ерлер (тері илеу және ұсталық, ағаш және сүйек ою), әйелдер – қыш, тоқымашылықпен айналысады. Зұлулар қазір тау-кен жұмысшылары мен қалалардың қара тұрғындарының көпшілігін құрайды.<ref name="Reference1">народы мира / Зулу http://www.etnolog.ru/people.php?id=ZULU</ref> == Өмір салты == XIX ғасырда туыстық немесе көршілес қауымдардың қоныстары (10-нан 1000-ға дейін) рулар одағының құрамына біріктірілген қауымдастықтар болды. Неке [[Некеден кейінгі қоныс|неолокалдық]]. Қалыңмал малмен төленеді (лобола). Сиқырлық, бақсылық, ата-баба рухына және табиғатқа сену (токолош), көсемнің ғұрыптық күшіне сену сақталған. ''Инквала'' рәсімі жыл сайын өткізіледі. Бай фольклор сақталған, қазіргі әдебиет дамыды, халық музыкасы мен би өнері, қолданбалы өнер (әсіресе моншақ тоқу және өңдеу) дамып келеді. Дәстүрлі тұрғын үйлері – қамыстан тоқылған, терілермен жабылған жарты шар тәрізді қаңқалы үйшік. Отырықшы өмірге көшуімен олар жалпақ төбесі бар төртбұрышты ағаш үйлер сала бастады. Дәстүрлі киімдері - былғарыдан денені жауып тұратын белдіктер мен алжапқыштар, білек пен балтырда жабайы жануарлардың құйрықтарын таңған. Жауынгерлер мен қолбасшылар (инкоси) шөптер мен балауыздан жасалған бас сақинасы бар арнайы шаш үлгісін киген. Дәстүрлі киімдер еуропалық киімдерге ауыстырылды. Дәстүрлі тағамдары - көкөністер мен сүт өнімдері, дәнді дақылдар, құмай мен жүгеріден жасалған бұқтырылған, көкөністермен дәмделген бәліштер. Етті – мерекелік және ғұрыптық тағам ретінде пайдаланады.<ref name="Reference1"/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Африка халықтары}} [[Санат:Оңтүстік Африка Республикасы халықтары]] [[Санат:Лесото халықтары]] [[Санат:Зимбабве халықтары]] [[Санат:Малави халықтары]] jrxr991jjejymdvlzb4qupvwzgnlmlg 0 46529 3643747 3239351 2026-08-18T13:47:32Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643747 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Иболар |төл атауы = игбо |сурет = Ibo manacting during festival 1.jpg |сурет тақырыбы = |саны = 26 млн. |аймақ = |аймақ1 = {{Байрақ|Нигерия}} |саны1 = 21,6 млн. |түсініктемелер1 = |аймақ2 = {{Байрақ|Камерун}} |саны2 = 120 000 |түсініктемелер2 = |аймақ3 = {{Байрақ|Либерия}} |саны3 = 100 000 |түсініктемелер3 = |аймақ4 = {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} |саны4 = 100 000 |түсініктемелер4 = |аймақ5 = {{Байрақ|Гана}} |саны5 = 70 000 |түсініктемелер5 = |аймақ6 = {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} |саны6 = 60 000 |түсініктемелер6 = |аймақ7 = {{Байрақ|Гамбия}} |саны7 = 7 000-10 000 |түсініктемелер7 = |аймақ8 = {{Байрақ|АҚШ}} |саны8 = 250 000 |түсініктемелер8 = |аймақ9 = {{Байрақ|Ұлыбритания}} |саны9 = 20 000 |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[игбо тілі]] |діні = [[христиандық]], дәстүрлі нанымдар |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Иболар''' (өз атауы – ''игбо'') — [[Нигерия]]ның оңтүстік-шығысындағы халық. Саны шамамен. 26 миллион адам.<ref>Игбо https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/71343 </ref> Нигерида 21,6 млн., сондай-ақ олар [[Камерун]]да (120 мың адам), [[Либерия]]да (100 мың адам), [[Сьерра-Леоне]]де (100 мыңға жуық адам), [[Гана]]да (70 мың адам), [[Экваторлық Гвинея]]да (60 мың адам), [[Гамбия]]да (7-10 мың адам), [[АҚШ]]-та (шамамен 250 мың адам), [[Ұлыбритания]] (20 мың адамға дейін), [[Аустралия]] мен [[Канада]]да тұрады.<ref>Попов Владимир Александрович. Первая публикация: Большая российская энциклопедия, 2008. https://bigenc.ru/c/igbo-narod-4ff485 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409015157/https://bigenc.ru/c/igbo-narod-4ff485 |date=2023-04-09 }}</ref> == Тілі == Конго-кордофан тілдері шоғырының нигеро-конголез тобына кіретін тілде [[игбо тілі]]нде сөйлейді.<ref>Игбо https://megabook.ru/article/%D0%98%D0%B3%D0%B1%D0%BE%20(%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4)</ref> Кең тараған диалектісі – онича мен оверри. Онича диалектісі негізінде әдеби тілі дамыған. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. == Діні == Дінге сенушілердің діни көзқарастары: [[Христиандық|христиандар]] (протестанттар, католиктер), дәстүрлі нанымдар.<ref>Современная энциклопедия ИГБО https://rus-modern-enc.slovaronline.com/4209-%D0%98%D0%93%D0%91%D0%9E</ref> == Шығу тегі == Прото-ква тобына жататын иболардың ата-бабалары және олардың көршілерінің көпшілігі Африканың Ұлы көлдері аймағынан және Шығыс және Орталық Африкадағы Ай тауларынан, саванналар арқылы келген деген пікір бар, қазір олардың орнында Сахара басым. Шөлдену кезеңі адамдарды одан әрі оңтүстік пен солтүстікке Нигер мен Бенуэнің түйіскен жеріне қоныс аударуға мәжбүр етті, онда Нок мәдениеті дамыған.<ref>"НАРОД ИГБО (ЛЕСНЫЕ ЖИТЕЛИ) - ПОТОМКИ 10 КОЛЕН ИЗРАИЛЕВЫХ?" https://www.liveinternet.ru/users/maya_monahova/post343164256</ref> ==Кәсібі== Негізгі кәсіптері – егін шаруашылығы. Ямс, маниок, [[жүгері]], көкөніс, майлы пальма, аздап [[күріш]] егеді. Орманнан ағаш даярлап, ең құндыларын сыртқа сатуға шығарады. [[Терушілік]]пен айналысады, жеміс-жидек, дәрілік шөп жинайды. Территориясының көп бөлігінде улы [[цеце]] шыбыны болатындықтан мал шаруашылығымен аз айналысады. Сиырды қасиет тұтады. Аң аулау кәсібі кең тараған. Темір ұсталығы, қыш-құмыра, тоқымашылық, өрмелі заттар жасау қолөнері дамыған. ==Әлеуметтік құрылысы== Туыстық қатынас әке жағынан саналады. Ал кейбір топтарында (мысалы, абам, ада, т.б.) туыстық жақындық шеше жағынан есептеледі. Иболарда бірыңғай, орталықтанған билік болмаған. Әке жағынан туыстар ру тобына (умуннаға) бірігіп, оны окпара басқарады. Туыстық жүйесі – омаха тектес. Иболардың бай ауыз әдебиеті, халықтық, фольклорлық мерекелері, түрлі салт-жоралғылары бар. Әруаққа сыйыну кең тараған. Елді мекендегі әр үй өзгелерден бөлектеніп, дуалмен қоршалады. Үйлері төрт бұрышты немесе дөңгелек пішінді етіп сырғауылмен құрастырылып, іші-сырты балшықпен сыланады. Шатыры пальма жапырағымен, кейде беті кедір-бұдырланған темірмен жабылады. Елдің солтүстік өңіріндегі үйлер сазбалшықтан қаланады. Ұлттық киімдері – ерлер жейде сыртынан үлкен жамылғы оранады. Әйелдер кеудеше киеді де белдемше орнына матамен оранады. Қалалықтар, көбінесе, еуропаша киінеді. Ұлттық тағамдары ямс, кокоямс, маниок, жүгері, көкөніс тәрізді өсімдік тағамынан құралады. Ас пісіргенде пальма майы мен ащы тұздықты пайдаланады<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Африка халықтары}} [[Санат:Нигерия халықтары]] [[Санат:Либерия халықтары]] [[Санат:Сьерра-Леоне халықтары]] [[Санат:Гана халықтары]] [[Санат:Экваторлық Гвинея халықтары]] [[Санат:Гамбия халықтары]] qr44dxzxmlcaf5g4uqh9ygcjtzfuhsh 0 46807 3643919 3631790 2026-08-19T05:04:38Z Жанар Чушекова 184284 3643919 wikitext text/x-wiki '''Төлеу Көбдіков''' (15 маусым 1874 жыл, Қарқаралы уезі, Дағанды болысы, Мүзбел қонысы – 23 қараша 1954 жыл, [[Шар]] қаласы) – қазақтың халық ақыны, айтыскер, жыршы, Абайдың көрнекті шәкірттерінің бірі. Қазақтың дәстүрлі ауыз әдебиеті мен жазба поэзиясының сабақтастығын жалғастырған ақындардың қатарында орын алады. Оның шығармалары туған жер, ел тағдыры, еркіндік, адамгершілік, әділет, тарихи оқиғалар мен халық тұрмысы тақырыптарына арналды. Төлеу Көбдікұлының шығармашылығында 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалысқа арналған «1916 жыл» («Сарыарқа») толғауы, «Ақын тойы», «Шұбартау», «Атайлақтың толғауы», «Қырық уәзір» дастандары ерекше орын алады. 1948 жылдан КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1954 жылы оған «Қазақ ССР-нің халық ақыны» құрметті атағы берілді. == Өмірбаяны == Төлеу Көбдікұлы 1874 жылғы 15 маусымда бұрынғы Семей облысы [[Қарқаралы уезі]]нің Дағанды болысына қарасты 2-ауылдағы Мүзбел қонысында (қазіргі Абай облысы Аягөз ауданы аумағы) дүниеге келген. Әкесінің шын есімі – Көпжер. Кейін Батыс Сібірде құжат рәсімдеу кезінде тегі «Ковдков» болып жазылып кеткен. Ақынның туған күні де құжаттарда наурыз айымен көрсетілгенімен, туған-туыстарының естеліктеріне сәйкес, шешесі Қуандықтың айтуынша, ол Қоянды жәрмеңкесінің туы көтерілген күні – 15 маусымда дүниеге келген. Төлеудің анасы Қуандық – өз дәуіріне белгілі ақын. Ол атақты Ақтайлақ бидің кенже ұлы, белгілі ақын Сабырбайдың қызы болған. Осылайша Төлеу нағашы жұртынан ақындық дәстүрді бойына сіңіріп өсті. 1943 жылы Семейге келген сапарында Мұхтар Әуезов Төлеу ақынмен кездесіп, оның өнеріне жоғары баға берген. Жазушы сол жылы орыс қаламгері Павел Кузнецовқа жазған хатында: «Облыста бұрын неге көрінбегенін кім білсін, Төлеу деген ірі ақын бар екен... Төлеу ақсақалды көргенде мен Қуандықпен кездескендей күйге келдім...», – деп жазған. Қайым Мұхамедханов Төлеу Көбдікұлын Абайдың әдеби мектебінің көрнекті өкілдерінің бірі ретінде бағалап: «Абайдың ерекше әсерімен, Абай мектебінің өнегесімен жазба әдебиет үлгісінде көптеген өлең, дастандар тудырған Төлеу, Нұрлыбек, Сапарғали, Тәңірберген, Шәкір сияқты сауатты, дарынды халық ақындарын да Абай мектебінің шәкірттері деп есептеу ләзім», – деп жазды. == Білімі және ақындық жолының басталуы == Төлеу ауыл молдасынан сауат ашып, мұсылманша хат таныған. Он бес жасынан бастап ауыл арасындағы ойын-тойларда жыр айтып, айтысқа түсіп, халық дастандарын жатқа орындауымен көзге түсті. Өзінің ақындық жолының басталуын кейін былай еске алған: Қой жайдым қызыл шақа тасқа жаяу, Көңілім жаяу жүріп болды қаяу. Түк қалмай табанымнан түсіп қалды, Бір тұғыр әкеп берші, ағатай-ау. Бұл оның бала кезінде шығарған алғашқы өлеңдерінің бірі саналады. Жас ақынның қалыптасуына ұлы Абайдың ықпалы зор болды. Ол бірнеше рет Абай ауылында болып, ақынның әңгімесін тыңдап, өнегесін көрген. Әуелде суырыпсалмалыққа ден қойған Төлеу кейін Абай дәстүріне бет бұрып, жазба поэзияға көбірек көңіл бөлді. Ақын өзінің шығармашылық тамыры туралы: Нәпсіні жамандықтан тыйып жүрмін, Көңліме жақсы сөзді түйіп жүрмін. Нағашың он жеті ақын дегеннен соң, Солардың ыстығына күйіп жүрмін..., – деп жазған. == 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс және «1916 жыл» («Сарыарқа») толғауы == Төлеу Көбдікұлы шығармашылығындағы ең елеулі туынды – 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске арналған «1916 жыл» атты көлемді толғау. Бұл шығарма кейін алғашқы жарияланымдарда «Сарыарқа» деген атаумен белгілі болды. 1916 жылғы 25 маусымда Ресей императоры Николай II Түркістан мен Дала өлкесіндегі 19-43 жас аралығындағы ер азаматтарды тыл жұмыстарына алу туралы жарлық шығарды. Бұл жарлық қазақ даласында жаппай наразылық туғызып, ұлт-азаттық көтерілістердің басталуына себеп болды. Шұбартау өңірінің халқы да туған жерін тастап, Қытайға үдере көшуге қамданады. Осындай алмағайып кезеңде ел ақсақалдары жұртты тоқтату үшін билік өкілдерін емес, сөзі өтімді, елге беделді Төлеу ақынды алға шығарады. Ақын осы тарихи сәтте туған «1916 жыл» толғауын айтып, халықты туған жерден айырылмауға үндейді. Толғауда туған өлкенің табиғаты, ата-баба қонысының қасиеті, халықтың салт-дәстүрі, ел бірлігі мен ұлттық рух кеңінен жырланады. Ақын: Сары Арқа! Қош-аман бол салқын белім, Малға жай, жанға рахат шалқар көлім... деп туған жердің қадірін ерекше тебіреніспен суреттейді. Толғаудың әсері соншалық, елдің Қытайға көшуі тоқтап, жұрт туған жерінде қалуға бел байлағаны жөнінде халық жадында сақталған деректер бар. Осы оқиға ақынның халық арасындағы беделін бұрынғыдан да арттырды. 1936 жылы Қазақстандағы 1916 жылғы көтерілістің жиырма жылдығына орай жарық көрген «1916 жыл» атты жинаққа толғаудың небәрі он алты жолы ғана енгізілді. Соған қарамастан, шығарма әдеби ортада үлкен қызығушылық тудырды. Жинақты оқыған ақын Ілияс Жансүгіров Мұхтар Әуезовтен: «Мына жырдың иесі кім? Өлеңі жақсы екен», – деп сұрағаны туралы дерек сақталған. Осыдан кейін Мұхтар Әуезов ақынның тағдырына ерекше көңіл бөліп, оның қайда жүргенін анықтауға кіріседі. == Қуғын-сүргін жылдары == Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарында Төлеу Көбдікұлы бұрынғы Дағанды болысында кеңестік қызметтер атқарып, болыстық атқару комитетінің жұмысына қатысқан. Алайда 1928 жылдан кейін басталған тәркілеу мен саяси қуғын-сүргіннің зардабы ақынға да ауыр тиді. «Бұрынғы би-болыстардың ықпалында болды» деген желеумен ол 1930 жылдың қаңтарында Қарқаралыдағы әйгілі «Қоңыр абақтыға» қамалып, он жылға сотталды. Бұл жылдары ақынның отбасы да үлкен қайғы-қасіретке ұшырады. Інісі Мұқаш түрмеде қайтыс болды. Ақын жазасының жартысын өтегеннен кейін 1934 жылы ғана бостандыққа шықты. Бостандыққа шыққанымен, 1937 жылғы саяси қуғын-сүргін басталған кезде оның үлкен ұлы Құлжанбек із-түзсіз жоғалады. Осы оқиғадан кейін Төлеу Көбдікұлы өзіне де қауіп төнгенін сезіп, отбасымен бірге Батыс Сібірге қоныс аударуға мәжбүр болады. Ол жақта біраз жыл қойшылықпен айналысып, шығармашылықтан уақытша қол үзеді. == Мұхтар Әуезовтің ақынды елге қайтаруы == 1936 жылы жарық көрген «1916 жыл» жинағындағы «Сарыарқа» толғауының үзіндісі Мұхтар Әуезовтің назарын аударды. Әуезов Абайдың немере інісі Әрхам Кәкітайұлы Ысқақовтан ақын туралы мәлімет сұрайды. Әрхам Ысқақов Төлеудің Батыс Сібірде жан сауғалап жүргенін хабарлайды. Осыдан кейін Мұхтар Әуезов Қазақстан Жазушылар одағы арқылы қаражат бөлдіріп, Әрхам Ысқақовты арнайы ақынды елге алып келуге жібереді. Әрхам ақсақал Төлеу ақынның үйінде бірнеше күн болып, туған еліне оралуға көндіреді. Ақын сол кезде: Жастардың қатарына қосамын деп, Әрхам-жан сүйреп отыр кәрі ағасын... деп ризашылығын өлеңмен білдірген. Елге оралған соң Төлеу Көбдікұлы Шар өңіріне қоныстанып, шығармашылық жұмысын қайта жалғастырды. Оның өлеңдері облыстық «Екпінді» газетінде жүйелі түрде жарияланып, ақын әдеби ортаға қайта танылды. == Ұлы Отан соғысы жылдарындағы шығармашылығы == 1941 жылы Ұлы Отан соғысы басталған кезде Төлеу Көбдікұлы жетпістен асқан ақсақал еді. Соған қарамастан, елдің рухын көтеруді ақындық парызы санады. Майдандағы жауынгерлерге, тыл еңбеккерлеріне арнап көптеген патриоттық өлеңдер жазды. Оның «Майданға аттанады ақындар да», «Малғұнға», «Төлегенге», «Ұлдарыма», «Жаудан жерім тазарды», «Жеңіс серті» сияқты шығармалары жауынгерлердің ерлігін, халықтың бірлігін және Жеңіске деген сенімін жырлады. Жеңіс күнін ақын зор қуанышпен қарсы алып: Ерікті еркін дәуір, кеңдік бізде, Кемдік жоқ, бәрі жолдас, теңдік бізде. Тарихта өлмес, өшпес мәңгі қалған Жеңімпаз әлемге аян ерлік бізде... деп халықтың бейбіт болашағына сенім білдірді. Соғыс жылдары Қазақстан Жазушылар одағының тапсырмасымен ел аралап, үгіт-насихат жұмыстарын жүргізді. 1942 жылы ақындар Сапарғали Әлімбетов, Қалиқан Алтынбаевпен бірге Аягөз және Шұбартау аудандарын аралады. Көп жылдан кейін туған жеріне қайта оралған сапарында атақты «Шұбартау» толғауын шығарды. == Айтыс өнері == Төлеу Көбдікұлы қазақтың көрнекті айтыскер ақындарының бірі болды. Ол жас кезінен айтысқа түсіп, суырыпсалма өнерімен танылды. Бізге жеткен айтыстарының қатарында: інісі Мұқашпен айтысы; Уәйіспен айтысы; Нұрлыбекпен айтысы; Бәтима қызбен айтысы; Әбдірахманмен жұмбақ айтысы бар. 1943 жылы Алматыда өткен республикалық ақындар айтысына Семей облысының ақындарын бастап барып, жүлделі орын иеленді. Айтыстарында ақын ел бірлігі, әділдік, адамгершілік, білім мен өнер тақырыптарын көтеріп, тапқырлығымен ерекшеленді. == Абайдың 100 жылдық мерейтойы == 1945 жылы Қазақстанда ұлы ақын Абай Құнанбайұлының туғанына 100 жыл толуы кең көлемде аталып өтті. Төлеу Көбдікұлы тарихи мерейтойға қатысып, осы оқиғаға арнап көлемді «Ақын тойы» толғауын жазды. Бұл шығармада ақын Абай тойының сән-салтанатын, халықтың қуанышын, ұлттық ойындарды, өнер мерекесін көркем бейнеледі. Ақын Жақан Сыздықов: «Абай тойында» деген ұзақ өлеңін алсақ, біз білген ақындар Абайды да, Абайдың салтанатты тойын да Төкеңдей жырлап берген емес», – деп жоғары баға берген. == Кітаптары == Төлеу Көбдікұлының шығармалары өмірінің әр кезеңінде және қайтыс болғаннан кейін бірнеше рет жеке кітап болып жарық көрді. Негізгі жинақтары: «Алып күшті Отаным» – 1948. «Өмір жыры» – 1953. «Өлеңдер» – 1955 (қайтыс болғаннан кейін жарық көрді, құрастырушысы – Сапарғали Бегалин). «Жырларым» – 1975 (құрастырушысы Мұрат Төлеуұлы). «Шығармалары» – 2018 («Абай әлемі» сериясы). 2018 жылғы жинақта алғаш рет ақынның көлемді «1916 жыл» толғауының толық нұсқасы жарияланды. == Марапаттары == 1948 жылдан бастап КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1953 жылы Шар селолық Кеңесінің депутаты болып сайланды. 1954 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен оған «Қазақ ССР-нің халық ақыны» құрметті атағы берілді. Осы кезеңде Төлеу Көбдікұлы Қазақстанның халық ақындары арасындағы аса беделді тұлғалардың бірі ретінде танылды. == Мұрасы == Төлеу Көбдіков қазақ әдебиетіндегі Абайдың ақындық мектебін жалғастырған көрнекті халық ақындарының бірі саналады. Оның шығармалары қазақ халқының тарихи тағдырын, ұлттық дүниетанымын, туған жерге деген сүйіспеншілігін, ел бірлігі мен адамгершілік құндылықтарын бейнелейтін маңызды әдеби мұра болып табылады. Ақынның шығармашылық мұрасын сақтауда ұлы Мұрат Төлеуұлының (1937–2015) еңбегі ерекше. Ол ұзақ жылдар бойы әкесінің қолжазбаларын, фотосуреттерін, құжаттарын және жеке заттарын жинақтап, жариялануына ықпал етті. 1975 жылы Мұрат Төлеуұлының құрастыруымен «Жырларым» атты жинақ жарық көрді. Кейін 2018 жылы Шығыс Қазақстан облысы әкімдігінің қолдауымен «Абай әлемі» сериясымен ақын шығармаларының толықтырылған жинағы басылып шықты. Бұл жинақта алғаш рет «1916 жыл» толғауының толық нұсқасы жарияланды. == Жеке архиві == Төлеу Көбдіковтің жеке архиві қазіргі таңда Қазақстандағы бірнеше мәдени мекемеде сақтаулы. Абайдың «Жидебай-Бөрілі» мемлекеттік тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық қорық-музейі мен Семей қаласының облыстық тарихи-өлкетану музейінің қорларында ақынның қолжазбалары, шығармалары, жеке құжаттары, фотосуреттері және өміріне қатысты материалдар сақталған. 1974, 1977 және 1991 жылдары ақынның ұлы Мұрат Төлеуұлы аталған музей қорларына көптеген тарихи құжаттарды тапсырған. Қор құрамында: қолжазбалар; өлең дәптерлері; фотосуреттер; жеке құжаттар; баспасөз материалдары; жеке пайдаланған заттары сақталған. Отбасында ақынның домбырасы, шақшасы, таяғы, кісе белбеуі және басқа да жәдігерлері бүгінге дейін сақталған. 1954 жылы Балқаш қаласында Әлихан Бөкейханның туған інісі Смақан Бөкейханов Төлеу Көбдікұлымен кездесіп, құрмет белгісі ретінде өз таяғын сыйлағаны жөнінде дерек бар. Бұл жәдігер де ақын әулетінің тарихи құндылықтарының бірі саналады. ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Қазақ ақындары]] {{stub}} k8227mvwxjglmj8loikbhgbltli7vlz 3643936 3643919 2026-08-19T05:14:24Z 1nter pares 146705 3643936 wikitext text/x-wiki '''Төлеу Көбдіков''' (15 маусым 1874 жыл, Қарқаралы уезі, Дағанды болысы, Мүзбел қонысы – 23 қараша 1954 жыл, [[Шар]] қаласы) – қазақтың халық ақыны, айтыскер, жыршы, Абайдың көрнекті шәкірттерінің бірі. Қазақтың дәстүрлі ауыз әдебиеті мен жазба поэзиясының сабақтастығын жалғастырған ақындардың қатарында орын алады. Оның шығармалары туған жер, ел тағдыры, еркіндік, адамгершілік, әділет, тарихи оқиғалар мен халық тұрмысы тақырыптарына арналды. Төлеу Көбдікұлының шығармашылығында 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалысқа арналған «1916 жыл» («Сарыарқа») толғауы, «Ақын тойы», «Шұбартау», «Атайлақтың толғауы», «Қырық уәзір» дастандары ерекше орын алады. 1948 жылдан КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1954 жылы оған «Қазақ ССР-нің халық ақыны» құрметті атағы берілді. == Өмірбаяны == Төлеу Көбдікұлы 1874 жылғы 15 маусымда бұрынғы Семей облысы [[Қарқаралы уезі]]нің Дағанды болысына қарасты 2-ауылдағы Мүзбел қонысында (қазіргі Абай облысы Аягөз ауданы аумағы) дүниеге келген. Әкесінің шын есімі – Көпжер. Кейін Батыс Сібірде құжат рәсімдеу кезінде тегі «Ковдков» болып жазылып кеткен. Ақынның туған күні де құжаттарда наурыз айымен көрсетілгенімен, туған-туыстарының естеліктеріне сәйкес, шешесі Қуандықтың айтуынша, ол Қоянды жәрмеңкесінің туы көтерілген күні – 15 маусымда дүниеге келген. Төлеудің анасы Қуандық – өз дәуіріне белгілі ақын. Ол атақты Ақтайлақ бидің кенже ұлы, белгілі ақын Сабырбайдың қызы болған. Осылайша Төлеу нағашы жұртынан ақындық дәстүрді бойына сіңіріп өсті. 1943 жылы Семейге келген сапарында Мұхтар Әуезов Төлеу ақынмен кездесіп, оның өнеріне жоғары баға берген. Жазушы сол жылы орыс қаламгері Павел Кузнецовқа жазған хатында: «Облыста бұрын неге көрінбегенін кім білсін, Төлеу деген ірі ақын бар екен... Төлеу ақсақалды көргенде мен Қуандықпен кездескендей күйге келдім...», – деп жазған. Қайым Мұхамедханов Төлеу Көбдікұлын Абайдың әдеби мектебінің көрнекті өкілдерінің бірі ретінде бағалап: «Абайдың ерекше әсерімен, Абай мектебінің өнегесімен жазба әдебиет үлгісінде көптеген өлең, дастандар тудырған Төлеу, Нұрлыбек, Сапарғали, Тәңірберген, Шәкір сияқты сауатты, дарынды халық ақындарын да Абай мектебінің шәкірттері деп есептеу ләзім», – деп жазды. == Білімі және ақындық жолының басталуы == Төлеу ауыл молдасынан сауат ашып, мұсылманша хат таныған. Он бес жасынан бастап ауыл арасындағы ойын-тойларда жыр айтып, айтысқа түсіп, халық дастандарын жатқа орындауымен көзге түсті. Өзінің ақындық жолының басталуын кейін былай еске алған: Қой жайдым қызыл шақа тасқа жаяу, Көңілім жаяу жүріп болды қаяу. Түк қалмай табанымнан түсіп қалды, Бір тұғыр әкеп берші, ағатай-ау. Бұл оның бала кезінде шығарған алғашқы өлеңдерінің бірі саналады. Жас ақынның қалыптасуына ұлы Абайдың ықпалы зор болды. Ол бірнеше рет Абай ауылында болып, ақынның әңгімесін тыңдап, өнегесін көрген. Әуелде суырыпсалмалыққа ден қойған Төлеу кейін Абай дәстүріне бет бұрып, жазба поэзияға көбірек көңіл бөлді. Ақын өзінің шығармашылық тамыры туралы: Нәпсіні жамандықтан тыйып жүрмін, Көңліме жақсы сөзді түйіп жүрмін. Нағашың он жеті ақын дегеннен соң, Солардың ыстығына күйіп жүрмін..., – деп жазған. == 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс және «1916 жыл» («Сарыарқа») толғауы == Төлеу Көбдікұлы шығармашылығындағы ең елеулі туынды – 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске арналған «1916 жыл» атты көлемді толғау. Бұл шығарма кейін алғашқы жарияланымдарда «Сарыарқа» деген атаумен белгілі болды. 1916 жылғы 25 маусымда Ресей императоры Николай II Түркістан мен Дала өлкесіндегі 19-43 жас аралығындағы ер азаматтарды тыл жұмыстарына алу туралы жарлық шығарды. Бұл жарлық қазақ даласында жаппай наразылық туғызып, ұлт-азаттық көтерілістердің басталуына себеп болды. Шұбартау өңірінің халқы да туған жерін тастап, Қытайға үдере көшуге қамданады. Осындай алмағайып кезеңде ел ақсақалдары жұртты тоқтату үшін билік өкілдерін емес, сөзі өтімді, елге беделді Төлеу ақынды алға шығарады. Ақын осы тарихи сәтте туған «1916 жыл» толғауын айтып, халықты туған жерден айырылмауға үндейді. Толғауда туған өлкенің табиғаты, ата-баба қонысының қасиеті, халықтың салт-дәстүрі, ел бірлігі мен ұлттық рух кеңінен жырланады. Ақын: Сары Арқа! Қош-аман бол салқын белім, Малға жай, жанға рахат шалқар көлім... деп туған жердің қадірін ерекше тебіреніспен суреттейді. Толғаудың әсері соншалық, елдің Қытайға көшуі тоқтап, жұрт туған жерінде қалуға бел байлағаны жөнінде халық жадында сақталған деректер бар. Осы оқиға ақынның халық арасындағы беделін бұрынғыдан да арттырды. 1936 жылы Қазақстандағы 1916 жылғы көтерілістің жиырма жылдығына орай жарық көрген «1916 жыл» атты жинаққа толғаудың небәрі он алты жолы ғана енгізілді. Соған қарамастан, шығарма әдеби ортада үлкен қызығушылық тудырды. Жинақты оқыған ақын Ілияс Жансүгіров Мұхтар Әуезовтен: «Мына жырдың иесі кім? Өлеңі жақсы екен», – деп сұрағаны туралы дерек сақталған. Осыдан кейін Мұхтар Әуезов ақынның тағдырына ерекше көңіл бөліп, оның қайда жүргенін анықтауға кіріседі. == Қуғын-сүргін жылдары == Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарында Төлеу Көбдікұлы бұрынғы Дағанды болысында кеңестік қызметтер атқарып, болыстық атқару комитетінің жұмысына қатысқан. Алайда 1928 жылдан кейін басталған тәркілеу мен саяси қуғын-сүргіннің зардабы ақынға да ауыр тиді. «Бұрынғы би-болыстардың ықпалында болды» деген желеумен ол 1930 жылдың қаңтарында Қарқаралыдағы әйгілі «Қоңыр абақтыға» қамалып, он жылға сотталды. Бұл жылдары ақынның отбасы да үлкен қайғы-қасіретке ұшырады. Інісі Мұқаш түрмеде қайтыс болды. Ақын жазасының жартысын өтегеннен кейін 1934 жылы ғана бостандыққа шықты. Бостандыққа шыққанымен, 1937 жылғы саяси қуғын-сүргін басталған кезде оның үлкен ұлы Құлжанбек із-түзсіз жоғалады. Осы оқиғадан кейін Төлеу Көбдікұлы өзіне де қауіп төнгенін сезіп, отбасымен бірге Батыс Сібірге қоныс аударуға мәжбүр болады. Ол жақта біраз жыл қойшылықпен айналысып, шығармашылықтан уақытша қол үзеді. == Мұхтар Әуезовтің ақынды елге қайтаруы == 1936 жылы жарық көрген «1916 жыл» жинағындағы «Сарыарқа» толғауының үзіндісі Мұхтар Әуезовтің назарын аударды. Әуезов Абайдың немере інісі Әрхам Кәкітайұлы Ысқақовтан ақын туралы мәлімет сұрайды. Әрхам Ысқақов Төлеудің Батыс Сібірде жан сауғалап жүргенін хабарлайды. Осыдан кейін Мұхтар Әуезов Қазақстан Жазушылар одағы арқылы қаражат бөлдіріп, Әрхам Ысқақовты арнайы ақынды елге алып келуге жібереді. Әрхам ақсақал Төлеу ақынның үйінде бірнеше күн болып, туған еліне оралуға көндіреді. Ақын сол кезде: Жастардың қатарына қосамын деп, Әрхам-жан сүйреп отыр кәрі ағасын... деп ризашылығын өлеңмен білдірген. Елге оралған соң Төлеу Көбдікұлы Шар өңіріне қоныстанып, шығармашылық жұмысын қайта жалғастырды. Оның өлеңдері облыстық «Екпінді» газетінде жүйелі түрде жарияланып, ақын әдеби ортаға қайта танылды. == Ұлы Отан соғысы жылдарындағы шығармашылығы == 1941 жылы Ұлы Отан соғысы басталған кезде Төлеу Көбдікұлы жетпістен асқан ақсақал еді. Соған қарамастан, елдің рухын көтеруді ақындық парызы санады. Майдандағы жауынгерлерге, тыл еңбеккерлеріне арнап көптеген патриоттық өлеңдер жазды. Оның «Майданға аттанады ақындар да», «Малғұнға», «Төлегенге», «Ұлдарыма», «Жаудан жерім тазарды», «Жеңіс серті» сияқты шығармалары жауынгерлердің ерлігін, халықтың бірлігін және Жеңіске деген сенімін жырлады. Жеңіс күнін ақын зор қуанышпен қарсы алып: Ерікті еркін дәуір, кеңдік бізде, Кемдік жоқ, бәрі жолдас, теңдік бізде. Тарихта өлмес, өшпес мәңгі қалған Жеңімпаз әлемге аян ерлік бізде... деп халықтың бейбіт болашағына сенім білдірді. Соғыс жылдары Қазақстан Жазушылар одағының тапсырмасымен ел аралап, үгіт-насихат жұмыстарын жүргізді. 1942 жылы ақындар Сапарғали Әлімбетов, Қалиқан Алтынбаевпен бірге Аягөз және Шұбартау аудандарын аралады. Көп жылдан кейін туған жеріне қайта оралған сапарында атақты «Шұбартау» толғауын шығарды. == Айтыс өнері == Төлеу Көбдікұлы қазақтың көрнекті айтыскер ақындарының бірі болды. Ол жас кезінен айтысқа түсіп, суырыпсалма өнерімен танылды. Бізге жеткен айтыстарының қатарында: інісі Мұқашпен айтысы; Уәйіспен айтысы; Нұрлыбекпен айтысы; Бәтима қызбен айтысы; Әбдірахманмен жұмбақ айтысы бар. 1943 жылы Алматыда өткен республикалық ақындар айтысына Семей облысының ақындарын бастап барып, жүлделі орын иеленді. Айтыстарында ақын ел бірлігі, әділдік, адамгершілік, білім мен өнер тақырыптарын көтеріп, тапқырлығымен ерекшеленді. == Абайдың 100 жылдық мерейтойы == 1945 жылы Қазақстанда ұлы ақын Абай Құнанбайұлының туғанына 100 жыл толуы кең көлемде аталып өтті. Төлеу Көбдікұлы тарихи мерейтойға қатысып, осы оқиғаға арнап көлемді «Ақын тойы» толғауын жазды. Бұл шығармада ақын Абай тойының сән-салтанатын, халықтың қуанышын, ұлттық ойындарды, өнер мерекесін көркем бейнеледі. Ақын Жақан Сыздықов: «Абай тойында» деген ұзақ өлеңін алсақ, біз білген ақындар Абайды да, Абайдың салтанатты тойын да Төкеңдей жырлап берген емес», – деп жоғары баға берген. == Кітаптары == Төлеу Көбдікұлының шығармалары өмірінің әр кезеңінде және қайтыс болғаннан кейін бірнеше рет жеке кітап болып жарық көрді. Негізгі жинақтары: «Алып күшті Отаным» – 1948. «Өмір жыры» – 1953. «Өлеңдер» – 1955 (қайтыс болғаннан кейін жарық көрді, құрастырушысы – Сапарғали Бегалин). «Жырларым» – 1975 (құрастырушысы Мұрат Төлеуұлы). «Шығармалары» – 2018 («Абай әлемі» сериясы). 2018 жылғы жинақта алғаш рет ақынның көлемді «1916 жыл» толғауының толық нұсқасы жарияланды. == Марапаттары == 1948 жылдан бастап КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1953 жылы Шар селолық Кеңесінің депутаты болып сайланды. 1954 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен оған «Қазақ ССР-нің халық ақыны» құрметті атағы берілді. Осы кезеңде Төлеу Көбдікұлы Қазақстанның халық ақындары арасындағы аса беделді тұлғалардың бірі ретінде танылды. == Мұрасы == Төлеу Көбдіков қазақ әдебиетіндегі Абайдың ақындық мектебін жалғастырған көрнекті халық ақындарының бірі саналады. Оның шығармалары қазақ халқының тарихи тағдырын, ұлттық дүниетанымын, туған жерге деген сүйіспеншілігін, ел бірлігі мен адамгершілік құндылықтарын бейнелейтін маңызды әдеби мұра болып табылады. Ақынның шығармашылық мұрасын сақтауда ұлы Мұрат Төлеуұлының (1937–2015) еңбегі ерекше. Ол ұзақ жылдар бойы әкесінің қолжазбаларын, фотосуреттерін, құжаттарын және жеке заттарын жинақтап, жариялануына ықпал етті. 1975 жылы Мұрат Төлеуұлының құрастыруымен «Жырларым» атты жинақ жарық көрді. Кейін 2018 жылы Шығыс Қазақстан облысы әкімдігінің қолдауымен «Абай әлемі» сериясымен ақын шығармаларының толықтырылған жинағы басылып шықты. Бұл жинақта алғаш рет «1916 жыл» толғауының толық нұсқасы жарияланды. == Жеке архиві == Төлеу Көбдіковтің жеке архиві қазіргі таңда Қазақстандағы бірнеше мәдени мекемеде сақтаулы. Абайдың «Жидебай-Бөрілі» мемлекеттік тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық қорық-музейі мен Семей қаласының облыстық тарихи-өлкетану музейінің қорларында ақынның қолжазбалары, шығармалары, жеке құжаттары, фотосуреттері және өміріне қатысты материалдар сақталған. 1974, 1977 және 1991 жылдары ақынның ұлы Мұрат Төлеуұлы аталған музей қорларына көптеген тарихи құжаттарды тапсырған. Қор құрамында: қолжазбалар; өлең дәптерлері; фотосуреттер; жеке құжаттар; баспасөз материалдары; жеке пайдаланған заттары сақталған. Отбасында ақынның домбырасы, шақшасы, таяғы, кісе белбеуі және басқа да жәдігерлері бүгінге дейін сақталған. 1954 жылы Балқаш қаласында Әлихан Бөкейханның туған інісі Смақан Бөкейханов Төлеу Көбдікұлымен кездесіп, құрмет белгісі ретінде өз таяғын сыйлағаны жөнінде дерек бар. Бұл жәдігер де ақын әулетінің тарихи құндылықтарының бірі саналады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} {{stub}} [[Санат:Қазақ ақындары]] lvgcp9hhcqycspqv5ziab93krfi1iqe 10 58856 3643732 3643177 2026-08-18T13:05:04Z Nurken 111493 3643732 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Prime Minister Andy Burnham (cropped).jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[14 тамыз]] — [[Украина Қарулы күштері]] '''[[Днепропетровск облысы]]нда''' 26 елді мекен мен 600 шаршы километрден астам жерді азат етті. * [[20 шілде]] — [[Энди Бёрнем]] (''суретте'') '''[[Ұлыбритания премьер-министрі]]''' атанды. * [[19 шілде]] — [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]нде '''[[Испания Ұлттық футбол құрамасы]]''' Әлем чемпионы '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (финал)|атанады]]'''. * [[16 шілде]] — [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]]ның кабинеті таратылғаннан кейін Украина қорғаныс министрі '''[[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоровтың]]''' отставкасы жаппай наразылық акцияларын тудырды; жаңа [[Украина премьер-министрі]] болып '''[[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]''' тағайындалды. * [[7 шілде]] — [[Халықаралық Олимпиада комитеті]] '''[[Ресей Олимпиада комитеті]]не''' қойылған шектеулерді уақытша алып тастады. * [[22 маусым]] — '''[[Венесуэла]]дағы''' жер сілкінуі себебінен 1450-ден астам адам қайтыс болды. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Хейден Панеттьер]]{{*}}[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов|Ардақ Әмірқұлов]]{{*}}[[Судзуми Тонегава]]{{*}}[[Оливер Три]]{{*}}[[Бернадетт Ширак]]{{*}}[[Төленді Әрінқожаұлы Ахметжанов|Төленді Ахметжанов]]{{*}}[[Тед Тёрнер]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> eelh4pisoruurveee148bqsb2tvie44 0 65452 3643943 3390797 2026-08-19T05:16:33Z Аружан Сағаткен 183226 Мақала бөлімін толықтырып, жаңа бөлім қостым. 3643943 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Кеңгірбай би мазары | шынайы аты = | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші | суреті = | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = | сәулет стилі = қала құрылысы және сәулет | қолданылуы = | орналасуы = Абай облысы, Абай ауданы | мекен жайы = | қала = | мемлекет = | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = | құрылысы уақыты = 1825 жыл | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = }} '''Кеңгірбай би мазары''' – [[Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі|Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]нің тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. == Орналасқан жері == [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]]ның орталығы [[Қарауыл (Абай ауданы)|Қарауыл]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 33 км жерде, Жидебай қорығында, Шидің бойындағы биік төбе басында орналасқан. == Деректер == Кеңгірбай би Жандосұлы — Арғын, Тобықты руының атақты биі, көреген ел басшысы. Оның есімі ел ішінде құрметке ие болып, халықтың ұранына айналған. 1735 жылы қазіргі Оңтүстік Қазақстан аумағындағы Кеңгір өзені бойында дүниеге келген. Ұзақ жылдар бойы ел басқару ісіне араласып, әділдігімен және кемеңгерлігімен танылған.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/2-qala-qurylysy-zhane-saulet/876-kengirbai-bi-mazary|title=Кеңгірбай би мазары|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> [[Тобықты]]ның атақты биі әрі елбасы [[Кеңгірбай Жандосұлы]]ның өсиеті бойынша [[1825 жыл|1825]] жылы Ши бойындағы өзі көрсеткен төбе басына Кеңгірбай би жерленген. [[Жидебай (ауыл)|Жидебай]]дан 5-6 шақырым қашықтықтағы Кеңгірбай бейіті басында [[Абай Құнанбайұлы]] сан рет болып, әруақты бидің өнегелі өмір жолына салиқалы баға беріп, [[Байкөкше Балғынбайұлы|Байкөкше]] ақынға «Кеңгірбай би» дастанын жазуға кеңес берген.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> == Мазар сәулеті == Мазар жоспары бойынша дөңгелек пішінді болып, күмбезбен көмкерілген. Күмбездің сыртқы жоғарғы бөлігі сәл сатылы болып келгенімен, бұл ерекшелік оның ішкі жағынан байқалмайды. Күмбездің ішкі көрінісі параболлаға жақын пішінде орындалған.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/2-qala-qurylysy-zhane-saulet/876-kengirbai-bi-mazary|title=Кеңгірбай би мазары|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Абай облысы]] [[Санат:Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Абай энциклопедиясы]] ba18iyckj87j2g76tndw9hyotsrwvxk 0 66240 3643911 2372849 2026-08-19T04:43:33Z Жанар Чушекова 184284 грамматикалық қате 3643911 wikitext text/x-wiki == Өмірі == [[Сурет:Токжигит.jpg]] Шаймардан Омарұлы Тоқжігітов 1901 жылы Семей өңірінің, Абай ауданы, Саржал ауылында дүниеге келген. Әкесі Омар шағын шаруалы, сөзге берік, ісіне тиянақты, байсалды адам болған. Баласы Шәймерденнің ауыл мектебінде сауатынашып, кейіннен Семей қаласындағы мектептерде қазақ, орыс тілінде оқуына мүмкіндік туғызған. Қала өміріне араласуы оның қалыптасу жолына үлкен із қалдырған. ХХ ғасырдың басында Қазақстанның ең көрнекті, ең елеулі мәдениет, білім орталығына айналған Семей қаласы Шәймерденнің бұғанасы қатып, буыны бекуіне ықпалын тигізген. == Қоғамдық қызметі == ХХ ғасырдың 20-30 жылдары кеудесінде саңылауы бар зиялы ұрпақ басынан кешкен өмір көші. 19 жасында коммунистік партия қатарына қабылданады. Төңкеріс жеңгеннен кейін Кеңес өкіметі саясатына бел сыбана араласады. Әсіресе, баспасөз майданына ат салысады. Журналист, қазақ баспасөзінің ірге тасын қалаушылардың бірі, ірі қоғам қайраткері. «Қазақ тілі»(қазіргі «Семей таңы») газетінің редакторы (1922 қараша-1925 наурыз). «Қазақ тілі» газетінде тек 1923 жылы 60-қа тарта мақаласы жарияланды. Қазақ кеңес баспасөзінің қарлығаштарының бірі – «Қазақ тілі» (қазіргі «Семей таңы») газетінде шыңдалады. Замана саясатын насихаттаған, түсіндірген көптеген мақала, очерктерінің дүниеге келуі осы шақ. «Қазақ тілі» газетінің алғашқы редакторы (1919-1921 жылдар) белгілі педагог, журналист [[Мәннан Тұрғанбаев]], одан соңғы (1921-1922 жылдар) [[Мұхтар Әуезов]] болды. Мұхтардың қызметі сол кездегі Қазақстан астанасы Орынборға ауысқан соң «Қазақ тілінің» редакторлығына Ш.Тоқжігітов тағайындалды. «Қазақ тілі» газетінің редакторы, губерниялық, уездік, партия комитеттерінің басшылығына сайланған, баспасөздің ғажап ұйымдастырушысы, өлкелік, бүкілодақтық партия жиындарының делегаты, Қазақстан Орталық атқару комитетінің мүшесі, қайраткер. Өркениетті істердің ошағы Семейде «Таң» журналы шығып тұрған. Осы журналдың басы-қасында М.Әуезовпен қызметтес болған Ш.Тоқжігітов үлкен еңбек атқарып кетті. Небәрі төрт саны ғана шыққанымен, онда жарияланған материалдар күні бүгінге дейін тарихи-этнографиялық, әдеби-көсемсөздік мағынасын жойған жоқ. Журналдың 1-санындағы Ш. Тоқжігітов қол қойған көлемді мақала – «Біздің жол». Автор мұнда журналдың алдында тұрған мақсат пен уақытындағы саяси ахуал, таптық күрес, Кеңес өкіметінің жеңісін баянды ету сияқты өзекті тақырыптарға жеке-жеке тоқталады. Ш.Тоқжігітов соңғы екі мәселеге – қазаққа іс жүргізу және көп қаулы қабылдағаннан гөрі олардың іске асуын қадағалайды. Қазақ тарихындағы үш тұлға – Семейде қызметтес, пікірлес, сыйлас болған, қарым-қатынатсары байсалды қалыпта өткен. М.Әуезов губкомда, әрі Семейде ашылған халық ағарту институтында оқытушы, [[Жұмат Шанин]] жер комиссиясының төрағасы, Ш.Тоқжігітов губерниялық партия комитетінде бөлім меңгерушісі, «Қазақ тілі» газетінің редакторы. == Шығармашылығы == Көсемсөздің шебері Ш.Тоқжігітовтің мақалалары көп кезедседі. Ол халық әдебиеті үлгілерін жинақтау ісіне көп мән берген. «Таң» журналының екінші санында ел аузынан теріп алған «Төлеңгіт Тәңке батырдың сөзі» зерттеушілердің назарынан түскен емес. Осы санда «Асан қайғының жерге қойған сындарына аз түзету» атты ел аузынан жинап алған сөзі жарияланған. Қаламы төселген журналист Ш.Тоқжігітов «Еңбекші Қазақта» 1925-30 жылдары «Тіл тақырыбы», «Әдебиет мәселелері», «Тоқсан тобы» туралы, «Қазақ театрына екі жыл» сияқты көптеген заманның аса көкейтесті мәселелерін көтерді. Ш.Тоқжігітов басқарған тағы бір баспасөз тумасы – «Жаршы» журналы. 1929-30 жылдың желтоқсанына дейін Қызылордада, соңынан Алматыда латын әрпімен айын бір рет шығып тұрған. Бұл журналға қазақ ақын-жазушыларының өлеңдері мен әңгімелері, орыс жазушыларының еңбектерінен үзінді жарияланды. Ш.Тоқжігітовтің қаламынан шыққан 4 кітап: «Еңбекшілер көсемі – Ленин», «Ел қорғау міндеті», «Жол көріністері», «Күріш» жазушының келер ұрпаққа қалдырған мұралары. «Еңбекшілер көсемі – Ленин» 1924 жылы Семей қаласында жарық көрген. Еңбекшілер көсемі болған Ленинге арналған қазақ тіліндегі алғашқы еңбектірінің бірі. «Ел қорғау міндеті» - 1927 жылы Қызылорда, Ташкент қалаларында басылып шықты. Елді қорғау, ел тыныштығын сақтау – ежелден әр халықты толғандырған тақырып. Жазушы ел қорғау жастардың абыройлы міндетін екенін жеткізеді. «Жол көріністері – 1929 жылы Қызылордада басылып шықты. Автор туысқан республикалар өмірінен, халық тұрмысынан сапарға барған кездерінде танысып жазған. Мұнда да саяхатшы Тоқжігітов емес, журналист, жазушы, қайраткер азаматтың көрген-білгеннен түйгендері, қилы салыстырулары сәтті өркендеген. Міне, жиырмаға толар-толмастан партияға мүшелікке өткен, губерниялық, уездік, партия комитеттерінің басшылығына сайланған, баспасөздің ғажап ұйымдастырушысы, өлкелік, бүкілодақтық партия жиындарының делегаты, Қазақстан Орталық Атқару Комитетінің мүшесі Шаймерден Тоқжігітов – еңбегімен қайраткерлік деңгейге көтерілген жан. Шәмерден Омарұлы – Қазақстан тарихындағы елеулі тұлға. Небәрі 36 жыл жасап, 37-ші жылдың құрбаны болған азамат қыршынынан қиылғанша аянбай терін төгіп өтті. 1992 жылы өзінің туған жері Семей аймағы, Саржал орта мектебіне Шаймардан Тоқжігітовтың аты берілді. == Әдебиеттер == Еспенбетов А. Тоқжігітов // Егемен Қазақстан.-2010.-23 қаңтар.-6 б. Молдашева Р. «Сарыарқадан» «Семей таңына» дейін.-Семей, 2004-128 б. Тәбәрікұлы С. Газет басындағы үш алып // Семей таңы.-2009.-3 желтоқсан.-4 б. --[[Қатысушы:Duman1|Duman1]] 15:31, 2011 ж. шілденің 1 (ALMT) oniy4xh00tcee9pckc71ankf6vcyeqa 3643939 3643911 2026-08-19T05:15:32Z 1nter pares 146705 3643939 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Токжигит.jpg]] Шаймардан Омарұлы Тоқжігітов 1901 жылы Семей өңірінің, Абай ауданы, Саржал ауылында дүниеге келген. Әкесі Омар шағын шаруалы, сөзге берік, ісіне тиянақты, байсалды адам болған. Баласы Шәймерденнің ауыл мектебінде сауатынашып, кейіннен Семей қаласындағы мектептерде қазақ, орыс тілінде оқуына мүмкіндік туғызған. Қала өміріне араласуы оның қалыптасу жолына үлкен із қалдырған. ХХ ғасырдың басында Қазақстанның ең көрнекті, ең елеулі мәдениет, білім орталығына айналған Семей қаласы Шәймерденнің бұғанасы қатып, буыны бекуіне ықпалын тигізген. == Қоғамдық қызметі == ХХ ғасырдың 20-30 жылдары кеудесінде саңылауы бар зиялы ұрпақ басынан кешкен өмір көші. 19 жасында коммунистік партия қатарына қабылданады. Төңкеріс жеңгеннен кейін Кеңес өкіметі саясатына бел сыбана араласады. Әсіресе, баспасөз майданына ат салысады. Журналист, қазақ баспасөзінің ірге тасын қалаушылардың бірі, ірі қоғам қайраткері. «Қазақ тілі»(қазіргі «Семей таңы») газетінің редакторы (1922 қараша-1925 наурыз). «Қазақ тілі» газетінде тек 1923 жылы 60-қа тарта мақаласы жарияланды. Қазақ кеңес баспасөзінің қарлығаштарының бірі – «Қазақ тілі» (қазіргі «Семей таңы») газетінде шыңдалады. Замана саясатын насихаттаған, түсіндірген көптеген мақала, очерктерінің дүниеге келуі осы шақ. «Қазақ тілі» газетінің алғашқы редакторы (1919-1921 жылдар) белгілі педагог, журналист [[Мәннан Тұрғанбаев]], одан соңғы (1921-1922 жылдар) [[Мұхтар Әуезов]] болды. Мұхтардың қызметі сол кездегі Қазақстан астанасы Орынборға ауысқан соң «Қазақ тілінің» редакторлығына Ш.Тоқжігітов тағайындалды. «Қазақ тілі» газетінің редакторы, губерниялық, уездік, партия комитеттерінің басшылығына сайланған, баспасөздің ғажап ұйымдастырушысы, өлкелік, бүкілодақтық партия жиындарының делегаты, Қазақстан Орталық атқару комитетінің мүшесі, қайраткер. Өркениетті істердің ошағы Семейде «Таң» журналы шығып тұрған. Осы журналдың басы-қасында М.Әуезовпен қызметтес болған Ш.Тоқжігітов үлкен еңбек атқарып кетті. Небәрі төрт саны ғана шыққанымен, онда жарияланған материалдар күні бүгінге дейін тарихи-этнографиялық, әдеби-көсемсөздік мағынасын жойған жоқ. Журналдың 1-санындағы Ш. Тоқжігітов қол қойған көлемді мақала – «Біздің жол». Автор мұнда журналдың алдында тұрған мақсат пен уақытындағы саяси ахуал, таптық күрес, Кеңес өкіметінің жеңісін баянды ету сияқты өзекті тақырыптарға жеке-жеке тоқталады. Ш.Тоқжігітов соңғы екі мәселеге – қазаққа іс жүргізу және көп қаулы қабылдағаннан гөрі олардың іске асуын қадағалайды. Қазақ тарихындағы үш тұлға – Семейде қызметтес, пікірлес, сыйлас болған, қарым-қатынатсары байсалды қалыпта өткен. М.Әуезов губкомда, әрі Семейде ашылған халық ағарту институтында оқытушы, [[Жұмат Шанин]] жер комиссиясының төрағасы, Ш.Тоқжігітов губерниялық партия комитетінде бөлім меңгерушісі, «Қазақ тілі» газетінің редакторы. == Шығармашылығы == Көсемсөздің шебері Ш.Тоқжігітовтің мақалалары көп кезедседі. Ол халық әдебиеті үлгілерін жинақтау ісіне көп мән берген. «Таң» журналының екінші санында ел аузынан теріп алған «Төлеңгіт Тәңке батырдың сөзі» зерттеушілердің назарынан түскен емес. Осы санда «Асан қайғының жерге қойған сындарына аз түзету» атты ел аузынан жинап алған сөзі жарияланған. Қаламы төселген журналист Ш.Тоқжігітов «Еңбекші Қазақта» 1925-30 жылдары «Тіл тақырыбы», «Әдебиет мәселелері», «Тоқсан тобы» туралы, «Қазақ театрына екі жыл» сияқты көптеген заманның аса көкейтесті мәселелерін көтерді. Ш.Тоқжігітов басқарған тағы бір баспасөз тумасы – «Жаршы» журналы. 1929-30 жылдың желтоқсанына дейін Қызылордада, соңынан Алматыда латын әрпімен айын бір рет шығып тұрған. Бұл журналға қазақ ақын-жазушыларының өлеңдері мен әңгімелері, орыс жазушыларының еңбектерінен үзінді жарияланды. Ш.Тоқжігітовтің қаламынан шыққан 4 кітап: «Еңбекшілер көсемі – Ленин», «Ел қорғау міндеті», «Жол көріністері», «Күріш» жазушының келер ұрпаққа қалдырған мұралары. «Еңбекшілер көсемі – Ленин» 1924 жылы Семей қаласында жарық көрген. Еңбекшілер көсемі болған Ленинге арналған қазақ тіліндегі алғашқы еңбектірінің бірі. «Ел қорғау міндеті» - 1927 жылы Қызылорда, Ташкент қалаларында басылып шықты. Елді қорғау, ел тыныштығын сақтау – ежелден әр халықты толғандырған тақырып. Жазушы ел қорғау жастардың абыройлы міндетін екенін жеткізеді. «Жол көріністері – 1929 жылы Қызылордада басылып шықты. Автор туысқан республикалар өмірінен, халық тұрмысынан сапарға барған кездерінде танысып жазған. Мұнда да саяхатшы Тоқжігітов емес, журналист, жазушы, қайраткер азаматтың көрген-білгеннен түйгендері, қилы салыстырулары сәтті өркендеген. Міне, жиырмаға толар-толмастан партияға мүшелікке өткен, губерниялық, уездік, партия комитеттерінің басшылығына сайланған, баспасөздің ғажап ұйымдастырушысы, өлкелік, бүкілодақтық партия жиындарының делегаты, Қазақстан Орталық Атқару Комитетінің мүшесі Шаймерден Тоқжігітов – еңбегімен қайраткерлік деңгейге көтерілген жан. Шәмерден Омарұлы – Қазақстан тарихындағы елеулі тұлға. Небәрі 36 жыл жасап, 37-ші жылдың құрбаны болған азамат қыршынынан қиылғанша аянбай терін төгіп өтті. 1992 жылы өзінің туған жері Семей аймағы, Саржал орта мектебіне Шаймардан Тоқжігітовтың аты берілді. == Әдебиеттер == Еспенбетов А. Тоқжігітов // Егемен Қазақстан.-2010.-23 қаңтар.-6 б. Молдашева Р. «Сарыарқадан» «Семей таңына» дейін.-Семей, 2004-128 б. Тәбәрікұлы С. Газет басындағы үш алып // Семей таңы.-2009.-3 желтоқсан.-4 б. --[[Қатысушы:Duman1|Duman1]] 15:31, 2011 ж. шілденің 1 (ALMT) 4vwih4o2ataxh2l34kavpauewfs1gmu 3643940 3643939 2026-08-19T05:15:55Z 1nter pares 146705 3643940 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Токжигит.jpg|thumb]] '''Шаймардан Омарұлы Тоқжігітов''' 1901 жылы Семей өңірінің, Абай ауданы, Саржал ауылында дүниеге келген. Әкесі Омар шағын шаруалы, сөзге берік, ісіне тиянақты, байсалды адам болған. Баласы Шәймерденнің ауыл мектебінде сауатынашып, кейіннен Семей қаласындағы мектептерде қазақ, орыс тілінде оқуына мүмкіндік туғызған. Қала өміріне араласуы оның қалыптасу жолына үлкен із қалдырған. ХХ ғасырдың басында Қазақстанның ең көрнекті, ең елеулі мәдениет, білім орталығына айналған Семей қаласы Шәймерденнің бұғанасы қатып, буыны бекуіне ықпалын тигізген. == Қоғамдық қызметі == ХХ ғасырдың 20-30 жылдары кеудесінде саңылауы бар зиялы ұрпақ басынан кешкен өмір көші. 19 жасында коммунистік партия қатарына қабылданады. Төңкеріс жеңгеннен кейін Кеңес өкіметі саясатына бел сыбана араласады. Әсіресе, баспасөз майданына ат салысады. Журналист, қазақ баспасөзінің ірге тасын қалаушылардың бірі, ірі қоғам қайраткері. «Қазақ тілі»(қазіргі «Семей таңы») газетінің редакторы (1922 қараша-1925 наурыз). «Қазақ тілі» газетінде тек 1923 жылы 60-қа тарта мақаласы жарияланды. Қазақ кеңес баспасөзінің қарлығаштарының бірі – «Қазақ тілі» (қазіргі «Семей таңы») газетінде шыңдалады. Замана саясатын насихаттаған, түсіндірген көптеген мақала, очерктерінің дүниеге келуі осы шақ. «Қазақ тілі» газетінің алғашқы редакторы (1919-1921 жылдар) белгілі педагог, журналист [[Мәннан Тұрғанбаев]], одан соңғы (1921-1922 жылдар) [[Мұхтар Әуезов]] болды. Мұхтардың қызметі сол кездегі Қазақстан астанасы Орынборға ауысқан соң «Қазақ тілінің» редакторлығына Ш.Тоқжігітов тағайындалды. «Қазақ тілі» газетінің редакторы, губерниялық, уездік, партия комитеттерінің басшылығына сайланған, баспасөздің ғажап ұйымдастырушысы, өлкелік, бүкілодақтық партия жиындарының делегаты, Қазақстан Орталық атқару комитетінің мүшесі, қайраткер. Өркениетті істердің ошағы Семейде «Таң» журналы шығып тұрған. Осы журналдың басы-қасында М.Әуезовпен қызметтес болған Ш.Тоқжігітов үлкен еңбек атқарып кетті. Небәрі төрт саны ғана шыққанымен, онда жарияланған материалдар күні бүгінге дейін тарихи-этнографиялық, әдеби-көсемсөздік мағынасын жойған жоқ. Журналдың 1-санындағы Ш. Тоқжігітов қол қойған көлемді мақала – «Біздің жол». Автор мұнда журналдың алдында тұрған мақсат пен уақытындағы саяси ахуал, таптық күрес, Кеңес өкіметінің жеңісін баянды ету сияқты өзекті тақырыптарға жеке-жеке тоқталады. Ш.Тоқжігітов соңғы екі мәселеге – қазаққа іс жүргізу және көп қаулы қабылдағаннан гөрі олардың іске асуын қадағалайды. Қазақ тарихындағы үш тұлға – Семейде қызметтес, пікірлес, сыйлас болған, қарым-қатынатсары байсалды қалыпта өткен. М.Әуезов губкомда, әрі Семейде ашылған халық ағарту институтында оқытушы, [[Жұмат Шанин]] жер комиссиясының төрағасы, Ш.Тоқжігітов губерниялық партия комитетінде бөлім меңгерушісі, «Қазақ тілі» газетінің редакторы. == Шығармашылығы == Көсемсөздің шебері Ш.Тоқжігітовтің мақалалары көп кезедседі. Ол халық әдебиеті үлгілерін жинақтау ісіне көп мән берген. «Таң» журналының екінші санында ел аузынан теріп алған «Төлеңгіт Тәңке батырдың сөзі» зерттеушілердің назарынан түскен емес. Осы санда «Асан қайғының жерге қойған сындарына аз түзету» атты ел аузынан жинап алған сөзі жарияланған. Қаламы төселген журналист Ш.Тоқжігітов «Еңбекші Қазақта» 1925-30 жылдары «Тіл тақырыбы», «Әдебиет мәселелері», «Тоқсан тобы» туралы, «Қазақ театрына екі жыл» сияқты көптеген заманның аса көкейтесті мәселелерін көтерді. Ш.Тоқжігітов басқарған тағы бір баспасөз тумасы – «Жаршы» журналы. 1929-30 жылдың желтоқсанына дейін Қызылордада, соңынан Алматыда латын әрпімен айын бір рет шығып тұрған. Бұл журналға қазақ ақын-жазушыларының өлеңдері мен әңгімелері, орыс жазушыларының еңбектерінен үзінді жарияланды. Ш.Тоқжігітовтің қаламынан шыққан 4 кітап: «Еңбекшілер көсемі – Ленин», «Ел қорғау міндеті», «Жол көріністері», «Күріш» жазушының келер ұрпаққа қалдырған мұралары. «Еңбекшілер көсемі – Ленин» 1924 жылы Семей қаласында жарық көрген. Еңбекшілер көсемі болған Ленинге арналған қазақ тіліндегі алғашқы еңбектірінің бірі. «Ел қорғау міндеті» - 1927 жылы Қызылорда, Ташкент қалаларында басылып шықты. Елді қорғау, ел тыныштығын сақтау – ежелден әр халықты толғандырған тақырып. Жазушы ел қорғау жастардың абыройлы міндетін екенін жеткізеді. «Жол көріністері – 1929 жылы Қызылордада басылып шықты. Автор туысқан республикалар өмірінен, халық тұрмысынан сапарға барған кездерінде танысып жазған. Мұнда да саяхатшы Тоқжігітов емес, журналист, жазушы, қайраткер азаматтың көрген-білгеннен түйгендері, қилы салыстырулары сәтті өркендеген. Міне, жиырмаға толар-толмастан партияға мүшелікке өткен, губерниялық, уездік, партия комитеттерінің басшылығына сайланған, баспасөздің ғажап ұйымдастырушысы, өлкелік, бүкілодақтық партия жиындарының делегаты, Қазақстан Орталық Атқару Комитетінің мүшесі Шаймерден Тоқжігітов – еңбегімен қайраткерлік деңгейге көтерілген жан. Шәмерден Омарұлы – Қазақстан тарихындағы елеулі тұлға. Небәрі 36 жыл жасап, 37-ші жылдың құрбаны болған азамат қыршынынан қиылғанша аянбай терін төгіп өтті. 1992 жылы өзінің туған жері Семей аймағы, Саржал орта мектебіне Шаймардан Тоқжігітовтың аты берілді. == Әдебиеттер == Еспенбетов А. Тоқжігітов // Егемен Қазақстан.-2010.-23 қаңтар.-6 б. Молдашева Р. «Сарыарқадан» «Семей таңына» дейін.-Семей, 2004-128 б. Тәбәрікұлы С. Газет басындағы үш алып // Семей таңы.-2009.-3 желтоқсан.-4 б. --[[Қатысушы:Duman1|Duman1]] 15:31, 2011 ж. шілденің 1 (ALMT) hkvny2qp6jfxwwmsolms67roxezwk1x 0 68236 3643953 3463963 2026-08-19T05:25:03Z Аружан Сағаткен 183226 Мақалаға жаңа бөлім қостым. 3643953 wikitext text/x-wiki {{мешіт | мешіт атауы = Құнанбай қажы мешіті | шынайы аты = | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = | суреті = Kunabaev Mosque.jpg | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = N |lat_deg = 49 |lat_min = 24 |lat_sec = 21 |lon_dir = E |lon_deg = 75 |lon_min = 28 |lon_sec =27 | карта атауы = | карта ені = | ізашары = | ізбасары = | сәулет стилі = | классификациясы = | орналасуы = | мекен жайы = Құнанбай қажы көшесі, 23. | қала = [[Қарқаралы]] қаласы | мемлекет = [[Қазақстан]] | қазіргі жалдаушы = | мешіттің маңыздылығы = | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | сәулет өнері = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | мешіттің ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = }} '''Құнанбай мешіті''' — [[Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі|Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізімі]]не енген сәулет өнері ескерткіші. == Орналасқан жері == Мешіт [[Қарқаралы]] қаласы, Құнанбай қажы көшесі, 23 үй адресі бойынша орналасқан. == Тарихы == Мешіт құрылысы [[1850 жыл|1850]] жылы басталып, [[1851 жыл|1851]] жылы аяқталды. Мешіт салу жөнінде [[1847 жыл|1847]] жылы әңгіме қoзғалып, арасында Күшік-Тобықты баласы [[Құнанбай Өскенбайұлы|Құнанбай]] бар, 16 болыс қол қойған. Аға сұлтан, майор [[Құсбек Тәукеұлы]] мөр басқан мешіт салу туралы акт дуанға тапсырылған. Оңда құрылыс үшін халықтан қаржы жиналатыны айтылады. 1849-52 жылдары [[Қарқаралы округі]]не аға сұлтан болған Құнанбай құрылыс жүргізу ісін өз қолына алып, тыңғылықты аяқтағаңдықтан — мешіт халық арасыңда Құнанбай мешіті аталып кеткен. Кейінірек мешіт жанынан медресе, шәкірттер үшін жатақ, молдалар үйі бой көтереді. Құнанбай мешіті Қарқаралы округіңдегі ислам дінін уағыздауға, балалардың қара танып, сауат ашуына көп қызмет еткен. Мешітке кезінде [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] да барып тұрған. Құнанбай мешітінің күтімсіздіктен тозып, жойылып кетудің аз-ақ алдында тұрған кесенені қайта қалпына келтіру үшін [[1989 жыл|1989]] жылы қарашада облыс, аудан жұртшылығының шақыруымен Алматы қаласынан «Қазақтың мәдени-тарихи ескерткіштерін қорғау және қайта жабдықтау конструкторлық жобалау институты» мен «Көркем-сурет ғылыми-реставрациялау өндірістік бірлестігінің» мамандары мешітті алғаш рет қалпына келтірді. Осы реставрация [[1991 жыл|1991]] жылы аяқталды.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> == Мешіт сипаты == Мешіт қызыл кірпіштен қаланған, төбенің ортасына үлкен күмбез, екі жағында кішірек қос күмбез орнатылған. Мешіттің оң жағына азан шақыратын мұнара салынған. Күмбез көк түске боялып, мешіттің сырты ақпен сырланған. Мешіттің касбеті шығысқа қараған.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/2-qala-qurylysy-zhane-saulet/878-qunanbai-qazhy-meshiti|title=Құнанбай қажы мешіті|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{geo-stub}} [[Санат:Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Қарағанды облысы сәулеті]] [[Санат:Қарағанды облысы мешіттері]] 0czcikcth4u27xjnicblu8kascf2jna 0 69737 3643912 3548972 2026-08-19T04:46:55Z Жанар Чушекова 184284 дереккөз 3643912 wikitext text/x-wiki '''Мұстамбаев Ыдырыс''' ([[1898]], [[Семей]] - [[1937]])- әдебиет сыншысы, публицист, қоғам қайраткері.<ref>http://semeylib.kz/?page_id=2893 Ыдырыс Мұстамбаев (1898-1937)</ref> [[Наймандар|Найман]] тайпасының [[Сыбан]] руынан шыққан. Ол 1918-19 ж. Семейдегі гимназияның 6 класын бітірген. Мұстамбаев 1920 ж. ақпанда БК/б/П мүшелігіне қабылданып, [[Зайсан уезі]]не қызметке жіберілген. Онда уездік АК қазақ бөлімінің меңгерушісі, уездік ревком мен уездік партия бюросына мүше болды. [[Семей]], [[Өскемен]], [[Аякөз]] өңірінде Кеңес өкіметін орнату және нығайту ісіне белсене қатысты. Оралда және Семейде губ. прокурор қызметін атқарды. Мұстамбаев Орынбор қаласыңда өткен Кеңестердің бүкіл Қазақстандық 1-құрылтай съөзінде Қазақстан ОАК-не мүше болып сайланған. 1920-21 ж. Семей губерниялық АК-нің мүшесі, Семей губ. қазақ бөлімінің бастығы және губ. азық-түлік комиссарының орынбасары болып істеген. 1921 ж. соңында Мұстамбаев Орал қаласында губатком, губревком мүшесі, 1922 ж. 26 тамызда [[Орал губерниясы]]ның прокуроры болып тағайындалған. 1928 ж. Қызылордада, 1929-32 ж. Алматыда әр түрлі партия, кеңес органдарында жауапты қызметтер атқарған. Мұстамбаев Ұлы Абай шығармашылығына арнап «Ұлы ақын Абай» («Қазақ тілі», 1924), «Абай» («Жаңа әдебиет» жур., 1928, №7, №8), «Ақын Абай және оның философиясы», «Ақын Абайдың қазақ әдебиеті тарихында алатын орны» («Советская степь» газ., 1928, №191) деген мақалалар жазған. Мұстамбаев дұрыс пікір қалыптастырып, абайтануға үлес қосқандардың бірі.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1898 жылы туғандар]] [[Санат:Семейде туғандар]] [[Санат:1937 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан әдебиет сыншылары]] [[Санат:Қазақстан прокурорлары]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Абайтанушылар]] [[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]] dwv5qmhmwdivwf01q43fkm78xeneujf 3643913 3643912 2026-08-19T04:47:16Z Жанар Чушекова 184284 дереккөз 3643913 wikitext text/x-wiki '''Мұстамбаев Ыдырыс''' ([[1898]], [[Семей]] - [[1937]])- әдебиет сыншысы, публицист, қоғам қайраткері.<ref>http://semeylib.kz/?page_id=2893 Ыдырыс Мұстамбаев (1898-1937)</ref> [[Наймандар|Найман]] тайпасының [[Сыбан]] руынан шыққан. Ол 1918-19 ж. Семейдегі гимназияның 6 класын бітірген. Мұстамбаев 1920 ж. ақпанда БК/б/П мүшелігіне қабылданып, [[Зайсан уезі]]не қызметке жіберілген. Онда уездік АК қазақ бөлімінің меңгерушісі, уездік ревком мен уездік партия бюросына мүше болды. [[Семей]], [[Өскемен]], Аякөз өңірінде Кеңес өкіметін орнату және нығайту ісіне белсене қатысты. Оралда және Семейде губ. прокурор қызметін атқарды. Мұстамбаев Орынбор қаласыңда өткен Кеңестердің бүкіл Қазақстандық 1-құрылтай съөзінде Қазақстан ОАК-не мүше болып сайланған. 1920-21 ж. Семей губерниялық АК-нің мүшесі, Семей губ. қазақ бөлімінің бастығы және губ. азық-түлік комиссарының орынбасары болып істеген. 1921 ж. соңында Мұстамбаев Орал қаласында губатком, губревком мүшесі, 1922 ж. 26 тамызда [[Орал губерниясы]]ның прокуроры болып тағайындалған. 1928 ж. Қызылордада, 1929-32 ж. Алматыда әр түрлі партия, кеңес органдарында жауапты қызметтер атқарған. Мұстамбаев Ұлы Абай шығармашылығына арнап «Ұлы ақын Абай» («Қазақ тілі», 1924), «Абай» («Жаңа әдебиет» жур., 1928, №7, №8), «Ақын Абай және оның философиясы», «Ақын Абайдың қазақ әдебиеті тарихында алатын орны» («Советская степь» газ., 1928, №191) деген мақалалар жазған. Мұстамбаев дұрыс пікір қалыптастырып, абайтануға үлес қосқандардың бірі.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1898 жылы туғандар]] [[Санат:Семейде туғандар]] [[Санат:1937 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан әдебиет сыншылары]] [[Санат:Қазақстан прокурорлары]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Абайтанушылар]] [[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]] ku4u5gwhrrxigbopq7cmnngv4lzfteu 3643932 3643913 2026-08-19T05:12:17Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:Kaiyr|Kaiyr]] соңғы нұсқасына қайтарды 3548972 wikitext text/x-wiki '''Мұстамбаев Ыдырыс''' ([[1898]], [[Семей]] - [[1937]])- әдебиет сыншысы, публицист, қоғам қайраткері.<ref>http://semeylib.kz/?page_id=2893 Ыдырыс Мұстамбаев (1898-1937)</ref> [[Наймандар|Найман]] тайпасының [[Сыбан]] руынан шыққан. Ол 1918-19 ж. Семейдегі гимназияның 6 класын бітірген. Мұстамбаев 1920 ж. ақпанда БК/б/П мүшелігіне қабылданып, [[Зайсан уезі]]не қызметке жіберілген. Онда уездік АК қазақ бөлімінің меңгерушісі, уездік ревком мен уездік партия бюросына мүше болды. Семей, Өскемен, Аякөз өңірінде Кеңес өкіметін орнату және нығайту ісіне белсене қатысты. Оралда және Семейде губ. прокурор қызметін атқарды. Мұстамбаев Орынбор қаласыңда өткен Кеңестердің бүкіл Қазақстандық 1-құрылтай съөзінде Қазақстан ОАК-не мүше болып сайланған. 1920-21 ж. Семей губерниялық АК-нің мүшесі, Семей губ. қазақ бөлімінің бастығы және губ. азық-түлік комиссарының орынбасары болып істеген. 1921 ж. соңында Мұстамбаев Орал қаласында губатком, губревком мүшесі, 1922 ж. 26 тамызда [[Орал губерниясы]]ның прокуроры болып тағайындалған. 1928 ж. Қызылордада, 1929-32 ж. Алматыда әр түрлі партия, кеңес органдарында жауапты қызметтер атқарған. Мұстамбаев Ұлы Абай шығармашылығына арнап «Ұлы ақын Абай» («Қазақ тілі», 1924), «Абай» («Жаңа әдебиет» жур., 1928, №7, №8), «Ақын Абай және оның философиясы», «Ақын Абайдың қазақ әдебиеті тарихында алатын орны» («Советская степь» газ., 1928, №191) деген мақалалар жазған. Мұстамбаев дұрыс пікір қалыптастырып, абайтануға үлес қосқандардың бірі.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1898 жылы туғандар]] [[Санат:Семейде туғандар]] [[Санат:1937 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан әдебиет сыншылары]] [[Санат:Қазақстан прокурорлары]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Абайтанушылар]] [[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]] 7u1o8puop73qrbyi1z0fagi19pak1dj 0 70560 3643942 3605841 2026-08-19T05:16:29Z Жанар Чушекова 184284 3643942 wikitext text/x-wiki '''Ахат Шәкәрімұлы Құдайбердиев''' (1900–1984) — [[ақын]], фольклоршы, [[шежіреші]], [[ұстаз]]. [[Шәкәрім]]нің кенже ұлы. Ұзақ жылдар бойы [[Жидебай]]дағы Абайдың әдеби-мемориалдық мұражайының меңгерушісі, одан кейін Абайдың Семейдегі қорық - мұражайының ғылыми қызметкері болды. [[Құнанбай Өскенбайұлы|Құнанбай]] мен [[Абай]]дың, [[Шәкәрім]]нің өміріне қатысты орасан мол деректер жинастырып, Абай мұражайының ғылыми қорына тапсырды. Мақалалары, естеліктері, өлендері мерзімді баспасөздерде жарияланды. [[Әлиакпаров Мақаш Тыныштықбайұлы|М. Әлиакпаровтың]] құрастыруымен Ахаттың естеліктері мен өлеңдері [[1997]]ж. жарық көрді. М. Әуезов Ахатқа әкесі Шәкәрімнің суреттерін сыйлаған және ақынның қолжазбаларын жинап, ретке келтіруді тапсырған. Жазушының тапсырмасы бойынша, Шәкәрімнің өлеңдері мен дастандарын 2 том етіп құрастырып, [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М. Әуезов]] атындағы Әдебиет және өнер институтының қолжазба бөліміне өткізді. Ақын шығармаларының кейінгі басылымдары сол қолжазбаның негізінде жүзеге асырылды.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref><ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub:Қазақ әдебиеті}} [[Санат:Қазақстан шежірешілері]] h8mu3ezvcq1ryt2idsnni23ygbtrr89 3643949 3643942 2026-08-19T05:20:34Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3605841 wikitext text/x-wiki '''Ахат Шәкәрімұлы Құдайбердиев''' (1900–1984) — [[ақын]], фольклоршы, [[шежіреші]], [[ұстаз]]. Шәкәрімнің кенже ұлы. Ұзақ жылдар бойы Жидебайдағы Абайдың әдеби-мемориалдық мұражайының меңгерушісі, одан кейін Абайдың Семейдегі қорық - мұражайының ғылыми қызметкері болды. [[Құнанбай Өскенбайұлы|Құнанбай]] мен [[Абай]]дың, [[Шәкәрім]]нің өміріне қатысты орасан мол деректер жинастырып, Абай мұражайының ғылыми қорына тапсырды. Мақалалары, естеліктері, өлендері мерзімді баспасөздерде жарияланды. [[Әлиакпаров Мақаш Тыныштықбайұлы|М. Әлиакпаровтың]] құрастыруымен Ахаттың естеліктері мен өлеңдері [[1997]]ж. жарықкөрді. М. Әуезов Ахатқа әкесі Шәкәрімнің суреттерін сыйлаған және ақынның қолжазбаларын жинап, ретке келтіруді тапсырған. Жазушының тапсырмасы бойынша, Шәкәрімнің өлеңдері мен дастандарын 2 том етіп құрастырып, [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М. Әуезов]] атындағы Әдебиет және өнер институтының қолжазба бөліміне өткізді. Ақын шығармаларының кейінгі басылымдары сол қолжазбаның негізінде жүзеге асырылды.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref><ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub:Қазақ әдебиеті}} [[Санат:Қазақстан шежірешілері]] fkoiwrsf4nfrbm26c8c94olba2uct3m 3643950 3643949 2026-08-19T05:20:58Z 1nter pares 146705 /* */ 3643950 wikitext text/x-wiki '''Ахат Шәкәрімұлы Құдайбердиев''' (1900–1984) — [[ақын]], фольклоршы, [[шежіреші]], [[ұстаз]]. Шәкәрімнің кенже ұлы. Ұзақ жылдар бойы Жидебайдағы Абайдың әдеби-мемориалдық мұражайының меңгерушісі, одан кейін Абайдың Семейдегі қорық - мұражайының ғылыми қызметкері болды. [[Құнанбай Өскенбайұлы|Құнанбай]] мен [[Абай]]дың, [[Шәкәрім]]нің өміріне қатысты орасан мол деректер жинастырып, Абай мұражайының ғылыми қорына тапсырды. Мақалалары, естеліктері, өлендері мерзімді баспасөздерде жарияланды. [[Әлиакпаров Мақаш Тыныштықбайұлы|М. Әлиакпаровтың]] құрастыруымен Ахаттың естеліктері мен өлеңдері [[1997]]ж. жарық көрді. М. Әуезов Ахатқа әкесі Шәкәрімнің суреттерін сыйлаған және ақынның қолжазбаларын жинап, ретке келтіруді тапсырған. Жазушының тапсырмасы бойынша, Шәкәрімнің өлеңдері мен дастандарын 2 том етіп құрастырып, [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М. Әуезов]] атындағы Әдебиет және өнер институтының қолжазба бөліміне өткізді. Ақын шығармаларының кейінгі басылымдары сол қолжазбаның негізінде жүзеге асырылды.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref><ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub:Қазақ әдебиеті}} [[Санат:Қазақстан шежірешілері]] 4t6ckovfyc0ob1htbwrf880t8dgsw2t 0 82517 3643917 2084864 2026-08-19T04:59:08Z Жанар Чушекова 184284 3643917 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Төлеужан Исмаилов.png|right|thumb]] '''Төлеужан Исмаилов'''(1932-1972) - [[Абай облысы]]ның Абыралы ауданындағы Аққора ауылында дүниеге келген. Сондағы орта мектепті, 1951 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін тамамдаған. Қазақтың көркем әдебиет баспасында, Қазақстан Жазушылар одағы басқармасында әдеби кеңесші, «Қызыл ту» (Кереку), «Ленин туы» (Қызылжар) облыстық газеттерінің редакцияларында әрқилы қызметтер атқарған. Біраз уақыт «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінде де еңбек етті. Өмірінің соңғы жылдарында туған ауылында ауыр дертпен арпалысты. 1951 — 1961 жылдары аралығында «Есіл», «Дала министрі», « Жылқышы » «Үгітші», "Қойлар" поэмаларын, қырықтан астам өлең, отыздай астам сатира жазған.А.С.Пушкиннің «Батыс славяндар жырларын», М.Ю.Лермонтовтың «Мцыри» поэмасын, В.В.Маяковскийдің бірнеше өлеңдерің Т.Драйзердің «Америка трагедиясын» аударған.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> ==Шығармалары== *Әлдекімге бір шапалақ. Өлеңдер мен сатиралар. А., ҚЦКӘБ, 1958; *Есіл. Поэма. А., ҚМ КӨБ, 1959; *Сырымды аттам. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», 1984. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Қайнар ауылы]] [[Санат:1932 жылы туғандар]] bfj52dkolwtxo0sx2apvdgfvr9657bc 3643925 3643917 2026-08-19T05:08:04Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:ArystanbekBot|ArystanbekBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 2084864 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Төлеужан Исмаилов.png|right|thumb]] '''Төлеужан Исмаилов'''(1932-1972) - [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның Абыралы ауданындағы Аққора ауылында дүниеге келген. Сондағы орта мектепті, 1951 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін тамамдаған. Қазақтың көркем әдебиет баспасында, Қазақстан Жазушылар одағы басқармасында әдеби кеңесші, «Қызыл ту» (Кереку), «Ленин туы» (Қызылжар) облыстық газеттерінің редакцияларында әрқилы қызметтер атқарған. Біраз уақыт «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінде де еңбек етті. Өмірінің соңғы жылдарында туған ауылында ауыр дертпен арпалысты. 1951 — 1961 жылдары аралығында «Есіл», «Дала министрі», « Жылқышы » «Үгітші», "Қойлар" поэмаларын, қырықтан астам өлең, отыздай астам сатира жазған.А.С.Пушкиннің «Батыс славяндар жырларын», М.Ю.Лермонтовтың «Мцыри» поэмасын, В.В.Маяковскийдің бірнеше өлеңдерің Т.Драйзердің «Америка трагедиясын» аударған.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> ==Шығармалары== *Әлдекімге бір шапалақ. Өлеңдер мен сатиралар. А., ҚЦКӘБ, 1958; *Есіл. Поэма. А., ҚМ КӨБ, 1959; *Сырымды аттам. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», 1984. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Қайнар ауылы]] [[Санат:1932 жылы туғандар]] ovxn5juj0s1u409c6jd8msyy5uffub3 3643926 3643925 2026-08-19T05:10:41Z 1nter pares 146705 «[[Төлеужан Мұхамеджанұлы Ысмайылов]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3643926 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Төлеужан Мұхамеджанұлы Ысмайылов]] ro92dlgcemxudvuaeyq131m7ih2c8as 3643929 3643926 2026-08-19T05:11:08Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/1nter pares|1nter pares]] ([[User talk:1nter pares|т]]) өңдемелерінен [[User:Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] соңғы нұсқасына қайтарды 3643917 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Төлеужан Исмаилов.png|right|thumb]] '''Төлеужан Исмаилов'''(1932-1972) - [[Абай облысы]]ның Абыралы ауданындағы Аққора ауылында дүниеге келген. Сондағы орта мектепті, 1951 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін тамамдаған. Қазақтың көркем әдебиет баспасында, Қазақстан Жазушылар одағы басқармасында әдеби кеңесші, «Қызыл ту» (Кереку), «Ленин туы» (Қызылжар) облыстық газеттерінің редакцияларында әрқилы қызметтер атқарған. Біраз уақыт «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінде де еңбек етті. Өмірінің соңғы жылдарында туған ауылында ауыр дертпен арпалысты. 1951 — 1961 жылдары аралығында «Есіл», «Дала министрі», « Жылқышы » «Үгітші», "Қойлар" поэмаларын, қырықтан астам өлең, отыздай астам сатира жазған.А.С.Пушкиннің «Батыс славяндар жырларын», М.Ю.Лермонтовтың «Мцыри» поэмасын, В.В.Маяковскийдің бірнеше өлеңдерің Т.Драйзердің «Америка трагедиясын» аударған.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> ==Шығармалары== *Әлдекімге бір шапалақ. Өлеңдер мен сатиралар. А., ҚЦКӘБ, 1958; *Есіл. Поэма. А., ҚМ КӨБ, 1959; *Сырымды аттам. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», 1984. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Қайнар ауылы]] [[Санат:1932 жылы туғандар]] bfj52dkolwtxo0sx2apvdgfvr9657bc 0 96382 3643947 3042230 2026-08-19T05:20:14Z Жанар Чушекова 184284 3643947 wikitext text/x-wiki '''Талғат Кеңесбаев''' (1961 жылы туған, [[Абай облысы]] [[Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы)|Абай ауданы]] [[Сарыжал (ауыл)|Сарыжал]] ауылы, 23 қазан 2018 ж. Астана қаласы, (57 жас)) - жазушы. Семей педагогикалақ институтын бітірген ([[1992]]). Алғашқы [[шығармалар]]ы [[1980]] жылдары [[баспасөз]] беттерінде жарық көрген. [[1988]] жылы республикалық "Жігер" фестивалінің [[лауреат]]ы. Тұңғыш кітабы "Француз әтірінің иісі" [[1990]] жылы жарық көрген.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ жазушылары]] [[Санат:15 тамызда туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар]] [[Санат:23 қазанда қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] 2ff60oih5wsiggy3kz25epnm7mipwsq 3643948 3643947 2026-08-19T05:20:28Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] соңғы нұсқасына қайтарды 3042230 wikitext text/x-wiki '''Талғат Кеңесбаев''' (1961 жылы туған, [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы)|Абай ауданы]] [[Сарыжал (ауыл)|Сарыжал]] ауылы, 23 қазан 2018 ж. Астана қаласы, (57 жас)) - жазушы. Семей педагогикалақ институтын бітірген ([[1992]]). Алғашқы [[шығармалар]]ы [[1980]] жылдары [[баспасөз]] беттерінде жарық көрген. [[1988]] жылы республикалық "Жігер" фестивалінің [[лауреат]]ы. Тұңғыш кітабы "Француз әтірінің иісі" [[1990]] жылы жарық көрген.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ жазушылары]] [[Санат:15 тамызда туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар]] [[Санат:23 қазанда қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] 5czpbw9cz0nlggnwpdcoz0q316ac2mu 0 97145 3643916 3410215 2026-08-19T04:58:32Z Жанар Чушекова 184284 3643916 wikitext text/x-wiki Төлеужан Ысмайылов - (1921 - 2003 жж.) ақын. Қазақ поэзиясының көрнекті өкілінің бірі Төлеужан Ысмайылов бұрыңғы Семей облысы, Абыралы ауданы, бұрынғы Социалистік Қазақстан совхозының Аққора ауылында 1932 жылы дүниеге келді. [[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руы [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> Әкесі Мұхамеджан колхоз басқармасы бола жүріп, 1942 жылы әскерге алынып, майданнан оралған жоқ. Қаршадайынан жетім қалған Төлеужан Шоң деген жерде бастауыш класты бітіріп, кейін Қайнар орта мектебінде оқыды. Төлеужанға ақындық нағашы жұртынан дарыды. Шешесі де домбырашы, әнші болған. Арғы тегі атақты жыршы Жанақтан бастау алатын Төлеужан орта мектепті 15 жасында аяқтаған. КазМУ- дің журналистика бөлімінде оқыды. Оқып жүрген кездерінде тұңғыш өлеңдері жариялана бастады. 1951 жылы университетті тәмамдаған соң, "Жазушы" баспасында редактор болып, соңынан Қазақстан жазушылар одағында кеңесші қызметін атқарды. Павлодар, Қызылжар қалаларының облыстық газеттерінде, сонымен бірге "Лениншіл жас" газетінде жемісті еңбек етті. Төлеужанның таланты жөнінде белгілі қаламгер Т. Ахтанов : " Мен көрген ақындардың ішіндегі кесек талант - Төлеужан Ысмайылов еді" - дейді. Төлеужан шығармасының кең қанат жаюына жазушы Ә.Нұршайықов қол ұшын берді. Ол талантты ақын ғана емес, талантты журналист те еді. Оның қаламынан туған көркем очерктер мен мақалаларды жұрт қызыға оқыды. Өкінішке орай, ол әдебиет үшін он шақты жыл ғана еңбек етті. Тіршілігінің соңында ауыр дертпен, өкпе ауруымен арпалысты. Ақынның көзінің тірісінде үш кітабы жарық көрді : "Әлдекімге бір шапалақ","Есіл", "Америка трагедиясы". Ақынның әдеби мұрасының бір саласы - аударма. Т.Драйзердің "Америка трагедиясы" романының көркем тілмен аударылуына ерекше көңіл бөлді. 1972) - ақын. [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ-ды]] бітірген (1951). [[Қазақстан жазушылар одағы]] басқармасында әдеби кеңесші, "Қызыл ту" (қазіргі "Кереку"), "Ленин туы" (қазіргі "Қызылжар") облысы газеттердің редакцияларында әр түрлі қызметтер аткарған. Бірнеше жыл "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас алаш) газетінде еңбек еткен. 1951 - 1961 жылдары "Есіл", "Дала министрі", "Жылқышы", "Үгітші" поэмаларын, қырыққа жуық өлең, отыздан астам сатира жазған. Ысмайылов орыс ақындары А.С.Пушкиннің "Батыс славьяндар жырларын", М.Ю.Лермонтовтың "Мцыри" поэмасын, В.В. Маяковскийдің өлеңдерін, Американ жазушысы Т.Драйзердің "Америка трагедиясын" қазақ тіліне аударған. == Шығармалары == *Әлдекімге шапалақ. Өлеңдер мен сатиралар. А., 1958; *Есіл. Поэма. А., 1959; *Сырымды айтам. Өлеңдер мен сатиралар, поэмалар. А., 1984.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> * Төлеужан Ысмайылов естеліктер, өлеңдер мен поэмалар, сатиралар, мақалалар. Алматы 2012 жыл. ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} rqbbhtidhu43kgs10m997l19yicuzqb 3643937 3643916 2026-08-19T05:14:52Z 1nter pares 146705 3643937 wikitext text/x-wiki '''Төлеужан Ысмайылов''' — (1921–2003) ақын. Қазақ поэзиясының көрнекті өкілінің бірі Төлеужан Ысмайылов бұрыңғы Семей облысы, Абыралы ауданы, бұрынғы Социалистік Қазақстан совхозының Аққора ауылында 1932 жылы дүниеге келді. [[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руы [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> Әкесі Мұхамеджан колхоз басқармасы бола жүріп, 1942 жылы әскерге алынып, майданнан оралған жоқ. Қаршадайынан жетім қалған Төлеужан Шоң деген жерде бастауыш класты бітіріп, кейін Қайнар орта мектебінде оқыды. Төлеужанға ақындық нағашы жұртынан дарыды. Шешесі де домбырашы, әнші болған. Арғы тегі атақты жыршы Жанақтан бастау алатын Төлеужан орта мектепті 15 жасында аяқтаған. КазМУ- дің журналистика бөлімінде оқыды. Оқып жүрген кездерінде тұңғыш өлеңдері жариялана бастады. 1951 жылы университетті тәмамдаған соң, "Жазушы" баспасында редактор болып, соңынан Қазақстан жазушылар одағында кеңесші қызметін атқарды. Павлодар, Қызылжар қалаларының облыстық газеттерінде, сонымен бірге "Лениншіл жас" газетінде жемісті еңбек етті. Төлеужанның таланты жөнінде белгілі қаламгер Т. Ахтанов : " Мен көрген ақындардың ішіндегі кесек талант - Төлеужан Ысмайылов еді" - дейді. Төлеужан шығармасының кең қанат жаюына жазушы Ә.Нұршайықов қол ұшын берді. Ол талантты ақын ғана емес, талантты журналист те еді. Оның қаламынан туған көркем очерктер мен мақалаларды жұрт қызыға оқыды. Өкінішке орай, ол әдебиет үшін он шақты жыл ғана еңбек етті. Тіршілігінің соңында ауыр дертпен, өкпе ауруымен арпалысты. Ақынның көзінің тірісінде үш кітабы жарық көрді : "Әлдекімге бір шапалақ","Есіл", "Америка трагедиясы". Ақынның әдеби мұрасының бір саласы - аударма. Т.Драйзердің "Америка трагедиясы" романының көркем тілмен аударылуына ерекше көңіл бөлді. 1972) - ақын. [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ-ды]] бітірген (1951). [[Қазақстан жазушылар одағы]] басқармасында әдеби кеңесші, "Қызыл ту" (қазіргі "Кереку"), "Ленин туы" (қазіргі "Қызылжар") облысы газеттердің редакцияларында әр түрлі қызметтер аткарған. Бірнеше жыл "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас алаш) газетінде еңбек еткен. 1951 - 1961 жылдары "Есіл", "Дала министрі", "Жылқышы", "Үгітші" поэмаларын, қырыққа жуық өлең, отыздан астам сатира жазған. Ысмайылов орыс ақындары А.С.Пушкиннің "Батыс славьяндар жырларын", М.Ю.Лермонтовтың "Мцыри" поэмасын, В.В. Маяковскийдің өлеңдерін, Американ жазушысы Т.Драйзердің "Америка трагедиясын" қазақ тіліне аударған. == Шығармалары == *Әлдекімге шапалақ. Өлеңдер мен сатиралар. А., 1958; *Есіл. Поэма. А., 1959; *Сырымды айтам. Өлеңдер мен сатиралар, поэмалар. А., 1984.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> * Төлеужан Ысмайылов естеліктер, өлеңдер мен поэмалар, сатиралар, мақалалар. Алматы 2012 жыл. ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} cvue84zoh486hbnotmw7q8n7l9rgifr 3643938 3643937 2026-08-19T05:15:01Z 1nter pares 146705 /* */ 3643938 wikitext text/x-wiki '''Төлеужан Ысмайылов''' (1921–2003) — ақын. Қазақ поэзиясының көрнекті өкілінің бірі Төлеужан Ысмайылов бұрыңғы Семей облысы, Абыралы ауданы, бұрынғы Социалистік Қазақстан совхозының Аққора ауылында 1932 жылы дүниеге келді. [[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руы [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> Әкесі Мұхамеджан колхоз басқармасы бола жүріп, 1942 жылы әскерге алынып, майданнан оралған жоқ. Қаршадайынан жетім қалған Төлеужан Шоң деген жерде бастауыш класты бітіріп, кейін Қайнар орта мектебінде оқыды. Төлеужанға ақындық нағашы жұртынан дарыды. Шешесі де домбырашы, әнші болған. Арғы тегі атақты жыршы Жанақтан бастау алатын Төлеужан орта мектепті 15 жасында аяқтаған. КазМУ- дің журналистика бөлімінде оқыды. Оқып жүрген кездерінде тұңғыш өлеңдері жариялана бастады. 1951 жылы университетті тәмамдаған соң, "Жазушы" баспасында редактор болып, соңынан Қазақстан жазушылар одағында кеңесші қызметін атқарды. Павлодар, Қызылжар қалаларының облыстық газеттерінде, сонымен бірге "Лениншіл жас" газетінде жемісті еңбек етті. Төлеужанның таланты жөнінде белгілі қаламгер Т. Ахтанов : " Мен көрген ақындардың ішіндегі кесек талант - Төлеужан Ысмайылов еді" - дейді. Төлеужан шығармасының кең қанат жаюына жазушы Ә.Нұршайықов қол ұшын берді. Ол талантты ақын ғана емес, талантты журналист те еді. Оның қаламынан туған көркем очерктер мен мақалаларды жұрт қызыға оқыды. Өкінішке орай, ол әдебиет үшін он шақты жыл ғана еңбек етті. Тіршілігінің соңында ауыр дертпен, өкпе ауруымен арпалысты. Ақынның көзінің тірісінде үш кітабы жарық көрді : "Әлдекімге бір шапалақ","Есіл", "Америка трагедиясы". Ақынның әдеби мұрасының бір саласы - аударма. Т.Драйзердің "Америка трагедиясы" романының көркем тілмен аударылуына ерекше көңіл бөлді. 1972) - ақын. [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ-ды]] бітірген (1951). [[Қазақстан жазушылар одағы]] басқармасында әдеби кеңесші, "Қызыл ту" (қазіргі "Кереку"), "Ленин туы" (қазіргі "Қызылжар") облысы газеттердің редакцияларында әр түрлі қызметтер аткарған. Бірнеше жыл "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас алаш) газетінде еңбек еткен. 1951 - 1961 жылдары "Есіл", "Дала министрі", "Жылқышы", "Үгітші" поэмаларын, қырыққа жуық өлең, отыздан астам сатира жазған. Ысмайылов орыс ақындары А.С.Пушкиннің "Батыс славьяндар жырларын", М.Ю.Лермонтовтың "Мцыри" поэмасын, В.В. Маяковскийдің өлеңдерін, Американ жазушысы Т.Драйзердің "Америка трагедиясын" қазақ тіліне аударған. == Шығармалары == *Әлдекімге шапалақ. Өлеңдер мен сатиралар. А., 1958; *Есіл. Поэма. А., 1959; *Сырымды айтам. Өлеңдер мен сатиралар, поэмалар. А., 1984.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> * Төлеужан Ысмайылов естеліктер, өлеңдер мен поэмалар, сатиралар, мақалалар. Алматы 2012 жыл. ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} 2tnqgrhavmnfp01qp7ov2i6h8xbto4k 0 97231 3643715 3643684 2026-08-18T12:09:49Z 1nter pares 146705 3643715 wikitext text/x-wiki '''Тырбиев Молдахмет''' (1881 [[Солтүстік Қазақстан облысы]] Сергеев ауданы - 10.10.1957, сонда) - [[ақын]]. Арқаның белгілі ақындарының, әншілерінің, жыршыларының ([[Жанақ]], [[Орынбай]], [[Үкілі Ыбырай]], [[Сегіз сері]], [[Балуан Шолақ]], Біржан, Шәкей сал, Нияз сері, [[Ақан сері]], [[Жаяу Мұса]]), т.б. шығармаларын жаттап, таратушы. 2-дүниежүз. соғысы кезінде шығарған әндері ("Терме", "Жеңіс", т.б.) халық арасына кең тараған. 1943 - 46 ж. ауданы облысы айтыстарының жүлдегері. Өлеңдері "Аманат", "Ақан серіге", т.б. әндері, айтыстары ("Қазақтың советтік халық әндері", 1959; "Пернедегі термелер", 1965) жинақтарда жарияланған. Молдахмет Тырбиевтың шәкірті - Кәкімбек Салықов, ол да Солтүстік Қазақстан облысы бұрынғы Сергеев ауданы Еңбек ауылының тумасы. Ақын ретінде танылуына өнердегі ұстазы, ақын Молдахмет Тырбиев көп еңбек сіңірген. Үкілі Ыбырайдың шәкірті болған Молдахмет атасының жанында жүріп, ән-күйге сусындап өскен Кәкімбек Салықов домбыра тартуды да сол кісіден үйренген екен.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> == Қызметі == Молдахмет Тырбиев 1920 жылы Коммунистік партия қатарына өтеді. 1923-1928 жылдар аралығында ол ауылдық Кеңес атқару комитетінің төрағасы (Казгородокте, қазіргі [[Сырымбет (Солтүстік Қазақстан облысы)|Сырымбетте]]), Айыртау аудандық тұтынушылар қоғамының төрағасы, ал 1930 жылы "Қызыл Ту" колхозының төрағасы қызметтерінде болады.<ref>[https://kazneb.kz/kk/bookView/view?brId=1604070&simple=true# Есекеев Ж.Қ., Айыртау арыстары (Деректі әңгімелер мен естеліктер, эсселер). Көкшетау, 2000ж. 88 бет.]</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} Т] {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} [[Санат:1957 жылы туғандар]] 8dsxxq9ldlxhcixdjx1ygs6by4rjx86 3643716 3643715 2026-08-18T12:10:10Z 1nter pares 146705 3643716 wikitext text/x-wiki '''Тырбиев Молдахмет''' (1881 [[Солтүстік Қазақстан облысы]] Сергеев ауданы - 10.10.1957, сонда) - [[ақын]]. Арқаның белгілі ақындарының, әншілерінің, жыршыларының ([[Жанақ]], [[Орынбай]], [[Үкілі Ыбырай]], [[Сегіз сері]], [[Балуан Шолақ]], Біржан, Шәкей сал, Нияз сері, [[Ақан сері]], [[Жаяу Мұса]]), т.б. шығармаларын жаттап, таратушы. 2-дүниежүз. соғысы кезінде шығарған әндері ("Терме", "Жеңіс", т.б.) халық арасына кең тараған. 1943 - 46 ж. ауданы облысы айтыстарының жүлдегері. Өлеңдері "Аманат", "Ақан серіге", т.б. әндері, айтыстары ("Қазақтың советтік халық әндері", 1959; "Пернедегі термелер", 1965) жинақтарда жарияланған. Молдахмет Тырбиевтың шәкірті - Кәкімбек Салықов, ол да Солтүстік Қазақстан облысы бұрынғы Сергеев ауданы Еңбек ауылының тумасы. Ақын ретінде танылуына өнердегі ұстазы, ақын Молдахмет Тырбиев көп еңбек сіңірген. Үкілі Ыбырайдың шәкірті болған Молдахмет атасының жанында жүріп, ән-күйге сусындап өскен Кәкімбек Салықов домбыра тартуды да сол кісіден үйренген екен.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> == Қызметі == Молдахмет Тырбиев 1920 жылы Коммунистік партия қатарына өтеді. 1923-1928 жылдар аралығында ол ауылдық Кеңес атқару комитетінің төрағасы (Казгородокте, қазіргі [[Сырымбет (Солтүстік Қазақстан облысы)|Сырымбетте]]), Айыртау аудандық тұтынушылар қоғамының төрағасы, ал 1930 жылы "Қызыл Ту" колхозының төрағасы қызметтерінде болады.<ref>[https://kazneb.kz/kk/bookView/view?brId=1604070&simple=true# Есекеев Ж.Қ., Айыртау арыстары (Деректі әңгімелер мен естеліктер, эсселер). Көкшетау, 2000ж. 88 бет.]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub:Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} [[Санат:1957 жылы туғандар]] mc6fiz0wvqong8d1816hq7l3w6f57kx 0 99037 3643719 2063934 2026-08-18T12:11:35Z 1nter pares 146705 3643719 wikitext text/x-wiki '''Мәжит Шалқаров''' ([[1911]], қазіргі [[Қарағанды облысы]] Егіндібүлақ ауданы -[[1943]]) - әнші. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Жасынан ән-күйге бейім болып өсті. 1934 жылы Семей облыстық драма театрында, 1937 жылы Қазақ академиялық опера жөне балет театрында қызмет етті. Ол Біржан сал, Ақан сері, Жаяу Мүса, Балуан Шолақ, Абай, т.б. халық композиторларының әндерін орындап, кеңінен насихаттады. Шалқаровтың репертуарында "Хорлан", "Гауһар қыз", "Әудемжер", "Жамбас сипар", "Үш дос", "Екі жирен", т.б. әңдер орын алды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Stub:Қазақ мәдениеті}} {{wikify}} 3g9vu5s3e0bglhltlb157ovlre42tdr 3643720 3643719 2026-08-18T12:13:19Z 1nter pares 146705 3643720 wikitext text/x-wiki '''Мәжит Шалқаров''' ([[1911]], қазіргі [[Қарағанды облысы]], Егіндібүлақ ауданы – [[1943]]) — [[әнші]]. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысқан. Жасынан ән-күйге бейім болып өсті. 1934 жылы Семей облыстық драма театрында, 1937 жылы Қазақ академиялық опера жөне балет театрында қызмет етті. Ол Біржан сал, Ақан сері, Жаяу Муса, Балуан Шолақ, Абай, т.б. халық композиторларының әндерін орындап, кеңінен насихаттады. Шалқаровтың репертуарында «Хорлан», «Гауһар қыз», «Әудемжер», «Жамбас сипар», «Үш дос», «Екі жирен», т.б. әңдер орын алды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Stub:Қазақ мәдениеті}} {{wikify}} 5e6n6u1hhpmfo25g7u5pni3y0se1s8o 0 118022 3643810 3385964 2026-08-18T17:55:30Z Nurken 111493 3643810 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Мұрат Әбенов | Шынайы есімі = | Суреті = Murat Äbenov (2023-04-03).jpg | Сурет ені = | Атауы = Әбенов, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII шақырылымы]]ның депутаты | Ту = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 29 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады = 1 шілде 2026 | Президент = | Премьер = | Ізашары = | Ізбасары = ''Лауазымы ыдырады'' | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|IV шақырылымы]]ның депутаты | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 2007 | Басқаруын аяқтады_2 = 2011 | Премьер_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қызылорда облысы]] әкімі аппаратының 5-басшысы | Ту_3 = Kyzylorda province seal.svg | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = ақпан | Басқаруын аяқтады_3 = тамыз 2007 | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | тақырыпша2_3 = Әкімі | мәтін2_3 = [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] | Титулы_4 = [[Қызылорда облысы]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қызылорда облысы|әкімі]]нің орынбасары | Ту_4 = Kyzylorda province seal.svg | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = 2005 | Басқаруын аяқтады_4 = 2007 | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | тақырыпша2_4 = Әкімі | мәтін2_4 = [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] | Туған күні = 20.8.1965 | Туған жері = [[Төменарық]] ауылы, {{туғанжері|Жаңақорған ауданы|Жаңақорған ауданында}}, [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Жұбайы = үйленген | Балалары = '''ұлы''' Асқар және '''қызы''' Гүлнар<ref name="kim2011" /> | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы қазақ педагогикалық институты]] (1990)<br>[[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] (2002) | Мамандығы = Математика және информатика пәндерінің мұғалімі (1990)<br>[[заңгер]] (2002) | Қызмет еткен жылдары = 1984–1986 | Әскер түрі = [[Кеңес әскері]] | Қолтаңбасы = | Сайты = {{URL|http://abenov.com/}} | Commons = Murat Abenov | Марапаттары = {{Қатар |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} }} '''Мұрат Абдуламитұлы Әбенов''' ([[20 тамыз]] [[1965 жыл]], [[Қызылорда облысы]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік және қоғам қайраткері, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|IV]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымдарының]] депутаты. == Білімі == [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы қазақ педагогикалық институты]]ның математика және информатика факультетінің (1990) "Математика және информатика" пәндерінің мұғалімі мамандығын бітірген. Қазақ гуманитарлық-заң университетінің құқықтану факультетін (2002) заңгер мамандығы бойынша бітірген. == Өмірбаяны == [[Сурет:Murat Abenov at TWC.JPG|нобай|солға|Түркітілдес Уикимедиашылар конференциясындағы Әбенов, 2012 жыл]] === Саясатқа дейін === [[Найман]] тайпасының [[Балталы]] руынан шыққан.{{Citation needed}} 1990 жылдан Сәкен Сейфуллин атындағы №4 ОМ информатика және есептеу техникасының мұғалімі. 1991 жылғы маусымнан [[Қызылорда]] қалалық білім басқармасының кадрлар және негізгі іс-әрекет бойынша инспекторы. 1991 жылғы қыркүйектен 1 Мамыр атындағы №1 қазақ мектеп-лицейінің оқу-тәрбиелік іс бойынша директордың орынбасары (Қызылорда қаласы). === Қызылорда әкімдігіндегі қызметі === 1992 жылдан ол — [[Қызылорда]] қалалық әкімшілігінің қоғамдық пікірді болжау және баспасөз бөлімінің бас маманы. 1993 жылдан «Атамекен» ЖШС-де коммерциялық іс-әрекет бойынша директордың орынбасары (Алматы қаласы). 1999 жылдан [[Қызылорда облысы]] әкімі аппаратының ұйымдастырушылық-бақылау бөлімінің кеңес берушісі. 2000 жылдан Қызылорда облысының мемлекеттік қызмет істері бойынша басқарма агенттігінің бастығы. 2002 жылдан Қызылорда облысы ішкі істер департаментінің директоры. 2005 жылдан Қызылорда облысы әкімінің орынбасары. 2007 жылғы ақпаннан тамызға дейін [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қызылорда облысы|Қызылорда облысы әкімі]] аппаратының жетекшісі. === Мәжілістегі бірінші депутаттығы (2007–2012) === 2007 жылғы қыркүйектен бастап 2012 жылға дейін [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|ҚР Парламенті Мәжілісі IV шақырылымы]]ның [[Аманат (партия)|«Нұр Отан» ХДП]] тізімі бойынша депутаты, ҚР Парламенті Мәжілісінде «Нұр Отан» ХДП фракциясының Азаматтық байланыстар және азаматтық қоғам институттары бойынша кеңесінің мүшесі. Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің хатшысы. «[[Қазақтелеком]]» АҚ Құрмет грамотасымен марапатталған (2004). Жылдың үздік қызметкері (2006). === Депутаттығынан кейін (2012–2022) === [[Сурет:Н.Нигматулин и М.Абенов. Церемония присуждения парламентской премии для журналистов. 22.06.2021.jpg|нобай|солға|[[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]ның Әбеновті Журналистерге арналған Парламент сыйлығын табыстауы, 22 маусым 2021 жыл]] 2012 жылғы 12 қарашадан бастап Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым вице-министрі. 2014 жылдан бастап 24.kz телеарнасында «Мұрат Әбеновпен ашық әңгіме» атты авторлық бағдарламасын ашты.<ref>{{Cite web|url= http://24.kz/ru/tv-projects/razgovor-s-muratom-abenovym |title= «Мұрат Әбеновпен ашық әңгіме» |lang= kk |publisher= 24.kz}}</ref> === Мәжілістегі екінші депутаттығы (2023–) === [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылы өткен парламент сайлауы]] нәтижесінде [[Аманат (партия)|Аманат партиясы]] тізімінен [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Мәжіліс VIII шақырылымы]]ның депутаты болып сайланды.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/kaz/newskaz/2023-zyly-sailangan-mazilis-deputattarynyn-tolyq-tizimi |title= 2023 жылы сайланған Мәжіліс депутаттарының толық тізімі |lang= kk |publisher= informburo |date= 2023-03-28 |accessdate= 2023-05-18}}</ref> == Жеке өмірі == Мұрат Әбенов үйленген. Оның бір ұлы Асқар және бір қызы Гүлнар бар.<ref name="kim2011">{{кітап|тақырыбы= Қазақстан Республикасында кімнің кім екені |жыл= 2011 |isbn= 978-601-278-473-2}}</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * Мұрат Әбеновтың [http://abenov.com жеке уэбсайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714231942/http://abenov.com/ |date=2014-07-14 }}; * Мұрат Әбеновтың [http://twitter.com/MuratAbenov Twitter] парақшасы; * Мұрат Әбеновтың [https://www.facebook.com/murataben Facebook] парақшасы; * [http://vk.com/muratabenov Vk.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140927092515/http://vk.com/muratabenov |date=2014-09-27 }} әлеуметтік желісіндегі аккаунты; * [http://instagram.com/muratabenov Instagram] әлеуметтік желісіндегі аккаунты; * [https://www.youtube.com/user/muratabenov Youtube] сайтындағы ресми видеоканалы; [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Қазақстан мұғалімдері]] [[Санат:Қазақстан тележүргізушілері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің IV шақырылымының депутаттары]] bcfhuqa1lvnfc6j3wtiheuca6eaaz7b 3643813 3643810 2026-08-18T17:56:53Z Nurken 111493 3643813 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Мұрат Әбенов | Шынайы есімі = | Суреті = Murat Äbenov (2023-04-03).jpg | Сурет ені = | Атауы = Әбенов, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII шақырылымы]]ның депутаты | Ту = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 29 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады = 1 шілде 2026 | Президент = | Премьер = | Ізашары = | Ізбасары = ''Лауазымы ыдырады'' | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|IV шақырылымы]]ның депутаты | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 2007 | Басқаруын аяқтады_2 = 2011 | Премьер_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қызылорда облысы]] әкімі аппаратының 5-басшысы | Ту_3 = Kyzylorda province seal.svg | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = ақпан | Басқаруын аяқтады_3 = тамыз 2007 | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | тақырыпша2_3 = Әкімі | мәтін2_3 = [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] | Титулы_4 = [[Қызылорда облысы]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қызылорда облысы|әкімі]]нің орынбасары | Ту_4 = Kyzylorda province seal.svg | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = 2005 | Басқаруын аяқтады_4 = 2007 | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | тақырыпша2_4 = Әкімі | мәтін2_4 = [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] | Туған күні = 20.8.1965 | Туған жері = [[Төменарық]] ауылы, {{туғанжері|Жаңақорған ауданы|Жаңақорған ауданында}}, [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Жұбайы = | Балалары = 2<ref name="kim2011" /> | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы қазақ педагогикалық институты]] (1990)<br>[[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] (2002) | Мамандығы = Математика және информатика пәндерінің мұғалімі (1990)<br>[[заңгер]] (2002) | Қызмет еткен жылдары = 1984–1986 | Әскер түрі = [[Кеңес әскері]] | Қолтаңбасы = | Сайты = {{URL|http://abenov.com/}} | Commons = Murat Abenov | Марапаттары = {{Қатар |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} }} '''Мұрат Абдуламитұлы Әбенов''' ([[20 тамыз]] [[1965 жыл|1965]], [[Қызылорда облысы]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік және қоғам қайраткері, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|IV]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымдарының]] депутаты. == Білімі == [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы қазақ педагогикалық институты]]ның математика және информатика факультетінің (1990) "Математика және информатика" пәндерінің мұғалімі мамандығын бітірген. Қазақ гуманитарлық-заң университетінің құқықтану факультетін (2002) заңгер мамандығы бойынша бітірген. == Өмірбаяны == [[Сурет:Murat Abenov at TWC.JPG|нобай|солға|Түркітілдес Уикимедиашылар конференциясындағы Әбенов, 2012 жыл]] === Саясатқа дейін === [[Найман]] тайпасының [[Балталы]] руынан шыққан.{{Citation needed}} 1990 жылдан Сәкен Сейфуллин атындағы №4 ОМ информатика және есептеу техникасының мұғалімі. 1991 жылғы маусымнан [[Қызылорда]] қалалық білім басқармасының кадрлар және негізгі іс-әрекет бойынша инспекторы. 1991 жылғы қыркүйектен 1 Мамыр атындағы №1 қазақ мектеп-лицейінің оқу-тәрбиелік іс бойынша директордың орынбасары (Қызылорда қаласы). === Қызылорда әкімдігіндегі қызметі === 1992 жылдан ол — [[Қызылорда]] қалалық әкімшілігінің қоғамдық пікірді болжау және баспасөз бөлімінің бас маманы. 1993 жылдан «Атамекен» ЖШС-де коммерциялық іс-әрекет бойынша директордың орынбасары (Алматы қаласы). 1999 жылдан [[Қызылорда облысы]] әкімі аппаратының ұйымдастырушылық-бақылау бөлімінің кеңес берушісі. 2000 жылдан Қызылорда облысының мемлекеттік қызмет істері бойынша басқарма агенттігінің бастығы. 2002 жылдан Қызылорда облысы ішкі істер департаментінің директоры. 2005 жылдан Қызылорда облысы әкімінің орынбасары. 2007 жылғы ақпаннан тамызға дейін [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қызылорда облысы|Қызылорда облысы әкімі]] аппаратының жетекшісі. === Мәжілістегі бірінші депутаттығы (2007–2012) === 2007 жылғы қыркүйектен бастап 2012 жылға дейін [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|ҚР Парламенті Мәжілісі IV шақырылымы]]ның [[Аманат (партия)|«Нұр Отан» ХДП]] тізімі бойынша депутаты, ҚР Парламенті Мәжілісінде «Нұр Отан» ХДП фракциясының Азаматтық байланыстар және азаматтық қоғам институттары бойынша кеңесінің мүшесі. Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің хатшысы. «[[Қазақтелеком]]» АҚ Құрмет грамотасымен марапатталған (2004). Жылдың үздік қызметкері (2006). === Депутаттығынан кейін (2012–2022) === [[Сурет:Н.Нигматулин и М.Абенов. Церемония присуждения парламентской премии для журналистов. 22.06.2021.jpg|нобай|солға|[[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]ның Әбеновті Журналистерге арналған Парламент сыйлығын табыстауы, 22 маусым 2021 жыл]] 2012 жылғы 12 қарашадан бастап Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым вице-министрі. 2014 жылдан бастап 24.kz телеарнасында «Мұрат Әбеновпен ашық әңгіме» атты авторлық бағдарламасын ашты.<ref>{{Cite web|url= http://24.kz/ru/tv-projects/razgovor-s-muratom-abenovym |title= «Мұрат Әбеновпен ашық әңгіме» |lang= kk |publisher= 24.kz}}</ref> === Мәжілістегі екінші депутаттығы (2023–) === [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылы өткен парламент сайлауы]] нәтижесінде [[Аманат (партия)|Аманат партиясы]] тізімінен [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Мәжіліс VIII шақырылымы]]ның депутаты болып сайланды.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/kaz/newskaz/2023-zyly-sailangan-mazilis-deputattarynyn-tolyq-tizimi |title= 2023 жылы сайланған Мәжіліс депутаттарының толық тізімі |lang= kk |publisher= informburo |date= 2023-03-28 |accessdate= 2023-05-18}}</ref> == Жеке өмірі == Мұрат Әбенов үйленген. Оның бір ұлы Асқар және бір қызы Гүлнар бар.<ref name="kim2011">{{кітап|тақырыбы= Қазақстан Республикасында кімнің кім екені |жыл= 2011 |isbn= 978-601-278-473-2}}</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * Мұрат Әбеновтың [http://abenov.com жеке уэбсайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714231942/http://abenov.com/ |date=2014-07-14 }}; * Мұрат Әбеновтың [http://twitter.com/MuratAbenov Twitter] парақшасы; * Мұрат Әбеновтың [https://www.facebook.com/murataben Facebook] парақшасы; * [http://vk.com/muratabenov Vk.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140927092515/http://vk.com/muratabenov |date=2014-09-27 }} әлеуметтік желісіндегі аккаунты; * [http://instagram.com/muratabenov Instagram] әлеуметтік желісіндегі аккаунты; * [https://www.youtube.com/user/muratabenov Youtube] сайтындағы ресми видеоканалы; {{DEFAULTSORT:Әбенов, Мұрат Абдуламитұлы}} [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Қазақстан мұғалімдері]] [[Санат:Қазақстан тележүргізушілері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің IV шақырылымының депутаттары]] qk6q331cvf0i85azd2e5461dm14sup2 3 123268 3643776 3638563 2026-08-18T14:26:23Z 1nter pares 146705 /* Санаттар */ Жауап беру 3643776 wikitext text/x-wiki {{hello|-- '''[[User:Bolatbek|<span style="color:green; font-family:Comic Sans MS; font-size:107%">Bolatbek</span>]]''' 00:59, 2011 ж. қазанның 8 (ALMT)}} ==Уики-марапаттама== {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Minor Barnstar Hires.png|left|80px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Шағын өңдемелері үшін|Шағын өңдемелері үшін]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Сапалы шағын түзетулер мен өңдеулеріңіз үшін, ризашылығым ретінде осы марапаттаманы сыйлағым келеді. [[Қатысушы:Qarakesek|Qarakesek]] ([[Қатысушы талқылауы:Qarakesek|talk]]) 03:51, 2013 ж. ақпанның 1 (ALMT) |} Үлкен рақмет, Qarakesek мырза! ([[Қатысушы:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] ([[Қатысушы талқылауы:Vyacheslav Nasretdinov|talk]]) 21:41, 2013 ж. ақпанның 1 (ALMT)) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:32, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) == Дереккөзін көрсету == Кеш жарық! Мақалаға дереккөз қосу керек. Дереккөзсіз мақала жойылуы мүмкін. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:34, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) :@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] Қайырлы кеш, Расулбек! Мерекеңізбен! Иә, әрине, мақала әлі де өңделу үстінде. Бұл — Википедия-дағы орыс тіліндегі мақаланың аудармасы. Дереккөздер де міндетті түрде қосылады. Құрметпен, Вячеслав. [[Қатысушы:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] ([[Қатысушы талқылауы:Vyacheslav Nasretdinov|талқылау]]) 19:26, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) == Санат!!! == Кеш жарық! Сіз жасаған бүкіл санаттар жойылды, санатқа санат керек. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:22, 2026 ж. шілденің 11 (+05) :НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ!!! [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:24, 2026 ж. шілденің 11 (+05) ::Кеш жарық! Рахмет, ескертуіңізді түсіндім. Келесіде категорияларды мұқияттау жасаймын. [[Қатысушы:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] ([[Қатысушы талқылауы:Vyacheslav Nasretdinov|талқылау]]) 22:39, 2026 ж. шілденің 11 (+05) :::Санаттарды мақаладан алмаңыз, жаңа санатты бос бостамау керек, соны айтқым келген [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:38, 2026 ж. шілденің 11 (+05) == Санаттар == Қайырлы күн! Құрған санатыңыз ешбір санатқа енгізілмеген және интеруики байланыстары да жоқ екен. Басқа тілдердегі сәйкес санаттарға қарап, тиісті санаттар мен интеруики байланыстарын қосуды сұраймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 10:16, 2026 ж. тамыздың 3 (+05) :Осы хабарламаға назар аударыңыз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:26, 2026 ж. тамыздың 18 (+05) 6tnkjl2dldu01k9ayrwa0yms8loeaqp 3643783 3643776 2026-08-18T14:31:14Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Санаттар */ Жауап беру 3643783 wikitext text/x-wiki {{hello|-- '''[[User:Bolatbek|<span style="color:green; font-family:Comic Sans MS; font-size:107%">Bolatbek</span>]]''' 00:59, 2011 ж. қазанның 8 (ALMT)}} ==Уики-марапаттама== {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Minor Barnstar Hires.png|left|80px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Шағын өңдемелері үшін|Шағын өңдемелері үшін]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Сапалы шағын түзетулер мен өңдеулеріңіз үшін, ризашылығым ретінде осы марапаттаманы сыйлағым келеді. [[Қатысушы:Qarakesek|Qarakesek]] ([[Қатысушы талқылауы:Qarakesek|talk]]) 03:51, 2013 ж. ақпанның 1 (ALMT) |} Үлкен рақмет, Qarakesek мырза! ([[Қатысушы:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] ([[Қатысушы талқылауы:Vyacheslav Nasretdinov|talk]]) 21:41, 2013 ж. ақпанның 1 (ALMT)) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:32, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) == Дереккөзін көрсету == Кеш жарық! Мақалаға дереккөз қосу керек. Дереккөзсіз мақала жойылуы мүмкін. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:34, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) :@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] Қайырлы кеш, Расулбек! Мерекеңізбен! Иә, әрине, мақала әлі де өңделу үстінде. Бұл — Википедия-дағы орыс тіліндегі мақаланың аудармасы. Дереккөздер де міндетті түрде қосылады. Құрметпен, Вячеслав. [[Қатысушы:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] ([[Қатысушы талқылауы:Vyacheslav Nasretdinov|талқылау]]) 19:26, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) == Санат!!! == Кеш жарық! Сіз жасаған бүкіл санаттар жойылды, санатқа санат керек. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:22, 2026 ж. шілденің 11 (+05) :НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ!!! [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:24, 2026 ж. шілденің 11 (+05) ::Кеш жарық! Рахмет, ескертуіңізді түсіндім. Келесіде категорияларды мұқияттау жасаймын. [[Қатысушы:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] ([[Қатысушы талқылауы:Vyacheslav Nasretdinov|талқылау]]) 22:39, 2026 ж. шілденің 11 (+05) :::Санаттарды мақаладан алмаңыз, жаңа санатты бос бостамау керек, соны айтқым келген [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:38, 2026 ж. шілденің 11 (+05) == Санаттар == Қайырлы күн! Құрған санатыңыз ешбір санатқа енгізілмеген және интеруики байланыстары да жоқ екен. Басқа тілдердегі сәйкес санаттарға қарап, тиісті санаттар мен интеруики байланыстарын қосуды сұраймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 10:16, 2026 ж. тамыздың 3 (+05) :Осы хабарламаға назар аударыңыз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:26, 2026 ж. тамыздың 18 (+05) :Қайырлы кеш! Пікіріңіз үшін рахмет. Ескертуіңіз қабылданды және келесі мақалаларды жасағанда ескерілетін болады. [[Қатысушы:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] ([[Қатысушы талқылауы:Vyacheslav Nasretdinov|талқылау]]) 19:31, 2026 ж. тамыздың 18 (+05) gdnakaw6qk5mqs3zfi0p4qxon6oaqnj 0 143864 3644078 3101952 2026-08-19T11:08:46Z Айткүл 184554 3644078 wikitext text/x-wiki {{Суретші |есімі = Эдвард Мунк |шынайы есімі = Edvard Munch<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/munch "Munch"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref> |суреті = Edvard Munch 1912.jpg |сурет ені = 250px |сурет атауы = Суретші Мунк 1912 жылы |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.12.1863 |туған жері = [[Лётен]], [[Хедмарк]], [[Норвегия]] |қайтыс болған күні = 23.1.1944 |қайтыс болған жері = [[Экели]], [[Осло]]ға жақын, [[Норвегия]] |шыққан жері = |азаматтығы = |жанры = [[Көркем сурет]], [[графика]] |мектебі = |өнер ағымы = [[Модерн]], [[экспрессионизм]], [[символизм]] |атақты қолөнерлері = [[Айғай]], [[Түңілу]] |марапаттаушылары = |ықпалын тигізу = [[Эдуард Мане]], [[Поль Гоген]], [[Винсент Ван Гог]], [[Анри де Тулуз-Лотрек]], [[Жорж Сёра]], [[реализм]], [[импрессионизм]], [[постимпрессионизм]], [[пуантилизм]], [[символизм]]<ref name="The Art Story">[http://www.theartstory.org/artist-munch-edvard.htm Эдвард Мунк «Өнер тарихы — The Art Story»]</ref> |ықпалы әсер етті = [[Василий Кандинский]], [[Эрнст Людвиг Кирхнер]], [[Макс Бекман]], [[Пауль Клее]], [[Анри Матисс]], [[Оскар Кокошка]], [[Макс Курцвайль]], [[Франц Марк]], [[Эмиль Нольде]], [[Отто Мюллер]], [[Фрэнсис Бэкон (суретші)]], [[Трейси Эмин]], [[Гилберт и Джордж]], [[Питер Дойг]], [[экспрессионизм]], [[фовизм]], [[Cюрреализм]]<ref name="The Art Story" /><ref name="TANR — Сью Придо">''Придо С.'' Өшпенділіктен махаббатқа дейін. Эдвард Мунктің 150 жылдығы// The Art Newspaper Russia № 6 (15). — 2013. — Шілде-тамыз.</ref> |марапаттары = |сайты = |Commons = Munch autograph.png }} '''Эдвард Мунк''' (Edvard Munch, 1863-1944) — [[Норвегия]]лық [[экспрессионизм]] суретшісі және графикшісі<ref>"Британ үстел энциклопедиясы" I том, АСТ-Астрель, Мәскеу, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)</ref>. Оның шығармалары адам жанының налаға толы мұңлы кескінін айқын бедерлеп көрсетуімен ерекшеленеді және кейінгі неміс экспрессионизміне айырықша ықпал етті. Оның өнері мен өміріне анасының өлімі, балалық шағындағы ағасы мен әпкесінің өлімі, әкесі мен екінші әпкесінің психикалық ауруы із қалдырған. Болмашы білім алады, бірақ Христианидегі (қазіргі [[Осло]] қаласы) суретшілер тобының қолдауымен имперссионизмге және постимрессионизмге бейімделуі оның керемет стиль қалыптастыруына мүмкіндік берді. == Ғұмырбаяны == === Бала кезі === [[Сурет:Edvard Munch - The sick child (1907) - Tate Modern.jpg|thumb|right|300px|Мунк: "Ауру бала" (1907)]] Мунк 1863 жылы 12 желтоқсанда Норвегиядағы Лётенде (Løten) туылып, Христианида (қазіргі Осло қаласы) ержетеді. Ол суретші Жақып Мунк (Jacob Munch) пен тарихшы Петр Андриас Мунктің (Peter Andreas Munch) туысқаны.<ref>{{harvnb|Eggum|1984|p=15}}</ref> Мунктің шешесі Лаура (Laura Cathrine Bjølstad) 1868 жылы туберкулез ауыруынан қайтыс болады. Шешесі қайтыс болған соң бала Мункті әкесі бағады. Бірақ әкесі рухани ауыруға шалдығып, балаларына тозақ үрейі туралы көп айтады екен.<ref>{{harvnb|Prideaux|2005|p=17}}</ref> Оның түсіндіруінше, егер әлдекім күнә өткізсе, жанып жатқан тозаққа тасталады және енді қайтіп құтқарылу орайы онда болмайды екен. Бұл тәрбиелер бала Мунктің санасына мәңгілік із қалтырады.<ref>{{harvnb|Prideaux|2005|p=2}}</ref> 1877 жылы оның ағасы мен жақсы көретін София атты әпекесі қайтыс болады<ref name=Eg_p16>{{harvnb|Eggum|1984|p=16}}</ref>. Ал, әкесі 1889 жылы қайтыс болады. Мунктің бір қарындасы бала кезінде рухани ауыруға шалдыққаны анықталған екен. Мунктің өзі де ауырушаң болады. Ағалы-қарындасты 5 ағайынды ішінде тек ағасы Андре ғана үйленеді және ұзақ өтпей ол да қайтыс болады. Осынау іркес-тіркес қайтыс болулар Мунктің жүйкесі мен көңіл күйіне нашар әсер етіп, жаны жаралы есейеді. Ажалдың бұл соққысы Мунк шығармаларындағы тұншығу мен қасіреттің негізгі себебі есептеледі. Ол былай деген болатын: {{Дәйексөз|''"Ауыру, жындану және ажал менің бесігімді төңіректеген періштелер болды және олар маған өмір бойы еріп жүрді."''}} === Жастық шағы === 1879 жылы Мунк инженер болу үшін технологиялық институтқа оқуға түседі. Бірақ денсаулығына байланысты оқуды жөнді жалғастыра алмайды.<ref name=Pr_p35>{{harvnb|Prideaux|2005|p=35}}</ref> 1880 жылы Мунк суретші болуға бел байлап, аталған институттан кетеді. Келесі жылы ол Осло королдық өнер және дизайн институтына қабылданады. Мүсінші Julius Middelthun және [[натурализм]] суретшісі Кристиан Крог (Christian Krohg) оның оқытушысы болады. Жас суретші өз суретшілік бағыты туралы былай деген екен: {{Дәйексөз|"Мен өз суреттерімде өмірді және оның мен үшін мәнін бейнелеймін."}}<ref name=Pr_p35/> 1885 жылы Мунк Парижге барады және оның туындылары да француз суретшілерінің ықпалына ұшырайды.<ref>{{harvnb|Prideaux|2005|p=110}}</ref><ref name=Eg_p61>{{harvnb|Eggum|1984|p=61}}</ref> Өз шығармашылық үлгісін [[импрессионизм]]нен бастаған Мунк біртіндеп [[постимпрессионизм]]ге ауысады және ақыр-аяғы өзіне ғана тән жаңа суреткерлік шеберлігін қалыптастырады. Мунктің суреттері стилі жағынан [[постимпрессионизм]]ге жақын болғанымен, бірақ негізгі тақырыбы [[символизм]]ге тән. Оның суреттері сыртқы дүние шындығын емес, адамның ішкі жан дүние шындығын бейнелеуге құрылған.<ref name="Pr_135">{{harvnb|Prideaux|2005|pp=135–137}}</ref> 1892 жылы қарашада Мунк [[Берлин]] суреткерлер одағының шақыртуы бойынша суреттерін көргізбеге қояды және оның суреттері талас тақырыбына айналады. Бір апталық көргізбеден соң Мунк Берлинде әр ел қайраткерлерінен құралған әлеуметтік бірлестікке қатысады. Бұл бірлестікте сол кездің біршама танымал жазушылары, суретшілері мен сыншылары болады. Олардың арасында Норвегия жазушысы [[Генрик Ибсен]] (Мунк Ибсеннің бірнеше пьесасына фон сурет жобалап береді) және Швед драматургі [http://www.wikiart.org/en/edvard-munch/street-lafayette-1891#supersized-artistPaintings-185332 Август Стриндберг] қатарлы әйгілі тұлғалар да болады. 1892 жылдан 1908 жылдар аралығында Мунк көп уақытын [[Париж]] және [[Берлин]] қалаларында өткізіп, [[офорт]] (мыс ойма), [[литография]] (тас ойма) және [[гравюра]] (ағаш ойма) өнері салаларында үлкен беделге ие болады. Ғасырлар тоғысы кезінде ол өзінің бұрынғы шығармаларын жаңаша материалдар (Фотография, литография және гравюра) арқылы қайта жаңғыртады. [[Сурет:Atelier de restauration du musée Munch (Oslo) (4858110206).jpg|thumb|right|200px|Осло Мунк мұражайындағы сурет]] 1908 жылы күзде оның құлазу науқасы тіпті де тереңдеп, ақыры Даниэль доктордың арнаулы психиатриясында емделе бастайды. Ондағы емдеу оның даралығын өзгертіп жібергендей болады. 1909 жылы Мунк Норвегияға қайтып, ұлы табиғатқа қызығушылдық танытады. Оның шығармаларындағы бояулар алуандығы айқындалып, мұңлы сарын сейілгендей болады. Нацистік Германия тұсында Мунк "''азғын суретші''" атанып, Германияның көркем галереяларынан суреттері алынып тасталады. Германияны өзінің екінші отаны санайтын Мункке бұл біраз ауыр тиді. === Өмірден қайтуы === [[Сурет:Une des salles du musée Munch (Oslo) (4857491003).jpg|thumb|right|200px|Ослодағы Мунк мұражайы]] 80 жастық мерейтойын өткізген соң бір айдан кейін Мунк 1944 жылы 23 қаңтарда Осло маңындағы Экелиде (Ekely) өмірмен қоштасты. Ол Осло мұрағатына өзінің 1000 май бояулы суретін, 15400 эстамп суртін, 4500 су бояулы суретін, 6 ойма мүсінін сыйлады. Мункті еске алу үшін Осло әкімшілігі Tøyen-де "Мунк мұражайын" ашты. Мунк мұражайы әлемде Мунк суреттерін ең көп сақтаған мұражай есептеледі. Бұдан басқа Ослодағы ұлттық көркемсурет галереясы да Мунктің біраз май бояулы суретін сақтауда. Ослодағы Hotel Continental ішіндегі Dagligstuen бөлмесі де Мунктің біраз таңдаулы эстамп суреттерін сақтауда. == Сурет стилі == {{Quote box |width=200px |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem> ''Менің шірік тәнімнен,'' ''Әдемі гүлдер өседі.'' ''Мәңгілік жайқаламын,'' ''Жаным гүлге көшеді.'' </poem> |source = Эдвард Мунк<ref name="Herald">{{cite book |last=Thompson |first=J. William|title=Sustainable Landscape Construction: A Guide to Green Building Outdoors |year=2008 |publisher=Island Press |edition=2nd |location=Washington, D.C. |isbn=978-1-59726-142-5|last2=Sorvig |first2=Kim|page=30}} Edvard Munch: '''''From my rotting body, // flowers shall grow, // and I am in them, // and that is eternity.'''''</ref>}} Мунк көбінесе тіршілік, ажал, махаббат, үрей, құлазу қатарлыларды өзекті тақырып етіп, адамға күшті әсер беретін сызықтар, бояулар қолданып, қарапайымды әсірелеп көрсетіп, өз сезінісі мен көңіл күйін айқын бедерлеп көрсетуге тырысады. Оның сурет стилі германдық және Орта еуропалық [[экспрессионизм]] (бейнешілдік) ағымының алғашқы үлгісі есептеледі. Мунк суретшілік өмірінде өз стилін көп рет өзгерткен болатын. 1880 жылдары Мунк [[натурализм]] (мысалы: [http://en.wahooart.com/art.nsf/ArtworkZoom?Open&RA=6WHK86 «Ханс Жагердің портреті», Portrait of Hans Jæger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626144347/http://en.wahooart.com/art.nsf/ArtworkZoom?Open&RA=6WHK86 |date=2015-06-26 }}) бағытында және жартылай [[импрессионизм]]дік (әсершілдік) (мысалы: [http://www.wikiart.org/en/edvard-munch/street-lafayette-1891#supersized-artistPaintings-185449 «Лафайетте көшесі», Rue Lafayette]) бағытта болды. 1892 жылдардан бастап Мунк өзінің тоғыспалы [[синтетизм]]дік өз стилін қалыптастыра бастады (мысалы: [http://www.wikiart.org/en/edvard-munch/street-lafayette-1891#supersized-artistPaintings-185328 «Күйзеліс»] ). Мұнда бояулар символды мағынаға ие болып, әлдебір идеяларды жүктеп жеткізеді (мысалы: [http://www.wikiart.org/en/edvard-munch/street-lafayette-1891#supersized-artistPaintings-185472 «Айғай»]). Бұл оны белгілі мағынада [[символизм]]мен тоғыстырды. 1890 жылдары Мунк ашық түстерге көбірек жүгініп, өз кейіпкерін орталыққа жайғастыруы жиіледі. [[Сурет:VII-1000-forside-200.jpg|thumb|right|200px|[[Норвег кронасы]]ндағы Эдвард Мунк кескіні (2001) (оң беті)]] Мунк адамдардың ішкі жан толқынын бейнелеудің түрлі амалдарын сынақ етіп, кейіпкерлері өз күйін білдірген күйде суреттелді (мысалы: [http://www.wikiart.org/en/edvard-munch/street-lafayette-1891#supersized-artistPaintings-185329 «Күл»]). Мұндай орналастыру салдарынан Мунк суреттерінде адам, ауа, естелік, қимыл, уақыт секілділер тегіс бір сәтте түйсікке ұйып қатып қалғандай әсер беріп, адам жанының қалтарысын тосын жарық еткізгендей болады. Мунктің барлық кейіпкерлері, түрлі образдар ([http://www.wikiart.org/en/edvard-munch/street-lafayette-1891#supersized-artistPaintings-185352 «Емханадағы ажал»], мысалы), тіпті әрбір қимыл-қозғалыстар белгілі бір көңіл күйді бейнелеп, "дененің тілін" жеткізіп айтып жатқандай болады. Мунк кейіпкерлері (мысалы, [http://www.wikiart.org/en/edvard-munch/street-lafayette-1891#supersized-artistPaintings-185471 «Айғай»]) белгілі бір көңіл күй ауанын бейнелейтіндіктен, ол сызған ер мен әйел нақты шындықтар емес болатын. Мунктің айтуынша, импрессионизм өз өнер үлгісіне сай келмейді. Мунк нақты шындықтың кез келген бір түйінін бейнелеуге еш қызықпайды, оның баса мән бергені көңіл күй мағынасы, шындықтың адам жанындағы сағымы. Осы мақсатқа жету үшін Мунк құлазу секілді күйлерге айырықша сәп салды және шығармалары адам есін шығарардай сасқалаққа толы болды. == Шығармашылық == === Айғай === [[Сурет:The Scream.jpg|thumb|right|300px|Мунк: Айғай]] Мунктің бізге жеткен күнделіктерінде мынадай жазба бар: {{Дәйексөз|''Екі досыммен бірге соқпақпен келе жаттық. Күн орнына отырар тұста көңіл-күйіміз қатты құлазыды. Аяқ астынан аспан қанды реңге бояна қалды. Мен шаршағанымды сезіп, шарбаққа сүйендім. Ізінше қала мен оның төңірегін басқан алқызыл бұлтқа көз салдым. Достарым ұзап кеткен болатын. Мен сол жерде табиғаттың қаһарлы айғайын іштей сезініп, қорқыныштан дірілдеген қалпымда сілейіп қалдым ...''}} «Айғай» (1893, норвег: Skrik, таза мағынасы тұрғысынан "Бақыру", "Шыңғыру", "Шырқырау" деп те аударуға болады,) — Мунктің өкілдік туындысы, Мунк шығармашылығының шыңы. Бұл туындыда суретші [[экзистенциализм]]дік мағынада адамзат қасіретін дөп бейнелейді. Мунктің басқа туындылары секілді, «Айғайдың» да бір-біріне сәл ұқсамайтын 4 нұсқасы бар. Бұлардың арасындағы 1895 салынған нұсқасы 2012 жылы 2 мамырда 119,922,500 $ сатылған болатын.<ref>{{cite news|last=Pollard|first=Chris|title=They paid how Munch for it?|url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/article4294597.ece|accessdate=6 мамыр 2012|newspaper=The Sun|date=3 мамыр 2012|location=London}}</ref> Ғасырлар тоғысы кезінде Мунк «Тіршілік арқауы – өмір, махаббат, ажал жыры» (Frieze of Life—A Poem about Life, Love and Death) атты тізбекті суреттер желісін салды, «Айғай» соның бірі есептеледі. Бұл сурет желісі тіршілік, махаббат, үрей, ажал, қайғы-қасірет, мұң тақырыбына арналған.<ref>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2012/09/18/arts/design/munchs-scream-to-hang-for-six-months-at-moma.html?hpw | work=The New York Times | first=Carol | last=Vogel | title=Munch's ‘Scream' to Hang for Six Months at MoMA | date=17 September 2012}}</ref> Ол осы туындылары арқылы өмір мен өлім туралы өз кешірмесі мен сезінісін бейнелеуге тырысты. Мысалы «Ауру бала» (Мунктің қайтыс болған әпекесі Софияны бейнелейді), «Емханадағы ажал», «Түңілу», «Қанішер», «Күйзеліс», «Күл», «Тіршілік биі» қатарлылар. Бұл суреттер суретші түйсігі мен сезімін тіке бейнелейді, объекттің нәзік бейнесі қарапайым ғана сызылған, ал бірақ сезім, көңіл күй әсіреленген, объект нақты болғанымен мұнда тек сезімді бейнелеудің құралы ретінде ғана маңызды болған. Бұл суреттерде жанды сілкілейтін мәңгілік құдірет бар, осынау көріністердің артындағы фон адасқан аңсар апанын, қашып құтылғысыз ажал көлеңкесін, тіршіліктің қарамаққа қарапайым, бірақ [[абсурд]]қа толы үйірілісін, абыржу, үрей қабаттасқан шындықты сезіндіреді. Мунк шығармаларының жаны оның жан дүниені боямасыз тіке, адал көрсетуінде. Әр туындысынан оның бүкіл болмысымен, жан сезімімен жасампаздықпен шұғылданғаны байқалады. 1889 жылы 26 жастағы Мунк былай жеп жазған болатын: {{Дәйексөз|''"Біз ендіқайтіп бөлмедегі газет оқыған жігітті, немесе жіп иірген қызды сызбаймыз. Біз тірі адамды сызамыз. Ол тыныс алады, оның сезімі бар, ол мұңға батады, ол және ғашық."''}} === Тіршілік арқауы === 1893 жылы желтоқсанда Мунк [[Берлин]]дегі әйгілі [[Унтер ден Линден]] (Unter den Linden) көшесінде сурет көргізбесін өткізді. Бұл оның «Тіршілік арқауы» суреттері есептеледі. Онда табиғатпен тыныстас суреттер де болды: «Дауыл», «Ай нұры», «Жұлдызды кеш». Мұнан басқа махаббаттың көлеңке түсін көрсететін «Роза гүлі және Мейли», «Қанішер» қатарлылар да болды. «Емханадағы ажал» ажалды негізгі тақырып етіп, Мунктің әпекесі Софияға арналды. Негізінен бұл суреттерде Мунк отбасындағылар көрініс тапты. 1894 жылы «Тіршілік арқауына» «абыржу», «күл», «Мадонна», «Әйел затының үш кезеңі» қатарлы туындылары енді. Ғасырлар тоғысы кезінде ол «Тіршілік арқауын» сызып аяқтады. Мунктің біраз туындылары [[Модерн]] (art nouveau) өнерінің эстетикасын бейнелейді. 1898 жылы өзінің «метаболизм» (әуелдегі аты "Адам ата мен Хауа ана" болатын) туындысына рельефтік ағаш рама орнатты, бұл Мунктің шектелген алманы жеп күнәһар болуы туралы "адамзаттың азғындауы" мифіне сенетінін, махаббатқа үмітсіз қарайтынын көрсетеді. 1900 жылдары сызылған «Бос крест», «Голгофа» қатарлылар оның метафизикалық бағытын білдірді. 1908-1909 жылдардағы жүйке күйзелісінен кейін, оның өнері анағұрлым позитивті және айқын бола бастады, бірақ бұрынғыдай қарқынды болмады. == Туындылары == === Негізгі туындылары === [[File:La salle Munch dans lhôtel de ville dOslo (4853547949).jpg|thumb|288px|Ослодағы "Мунк үйінде" сақталған сурет]] * [http://www.wikiart.org/en/edvard-munch/street-lafayette-1891#supersized-artistPaintings-185355 1892: ''Карл Жон көшесінің кеші''] * [http://www.wikiart.org/en/edvard-munch/street-lafayette-1891#supersized-artistPaintings-185471 1893: ''[[Айғай<nowiki>]]</nowiki>'']] * [http://www.wikiart.org/en/edvard-munch/street-lafayette-1891#supersized-artistPaintings-185329 1894: ''Күл''] * [http://www.wikiart.org/en/edvard-munch/street-lafayette-1891#supersized-artistPaintings-185356 Көзбен көз (1894)] * 1894–1895: ''[[Мадонна]]'' * 1895: ''[[Жастық көктем]]'' * 1895: ''Темекі тұтатқан өз портреті'' * 1895: ''Емханадағы ажал'' * 1899–1900: ''Тіршілік биі'' * 1899–1900: ''Ана өлімі'' * 1903: ''Айлы түндегі ауыл'' * 1940–1942: ''сағат пен төсектің қасындағы өз портреті'' {{-}} <gallery widths="140px" heights="140px" perrow="5" caption="Негізгі жұмыстары"> File:The Scream.jpg|''[[Айғай]]''. 1893. Май бояулы, картонға салынған пастель суреті. Норвегия ұлттық галереясы, [[Осло]] File:Edvard Munch - The dance of life (1899-1900).jpg|''Тіршілік биі''. 1899–1900. Кенепке салынған май бояулы сурет, 49½&nbsp;×&nbsp;75 in. Норвегия ұлттық галереясы, Осло File:Edvard Munch - Ashes (1895).jpg|''Күл''. 1894. Кенепке салынған май бояулы сурет. 120.5&nbsp;×&nbsp;141&nbsp;cm. Норвегия ұлттық галереясы, Осло File:Edvard Munch - Madonna - Google Art Project.jpg|''Мадонна''. 1894. Кенепке салынған май бояулы сурет. 90&nbsp;×&nbsp;68&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло </gallery> <gallery> File:Skrik 1893.jpg|Бұл [[пастель]] 1893 жылғы "Айғайдың" тұңғыш аяқталды нұсқасы болуы мүмкін. Ослодағы Мунк мұражайында сақталуда File:Munch The Scream lithography.png|Мунк жағынан "Айғай" деп аталған [[литография]], 1895 File:The Scream Pastel.jpg|Картон пастел, 1895 жылы орындалған бұл нұсқа, 2012 жылы 120 млн долларға сатылды File:Edvard Munch - The Scream - Google Art Project.jpg|1910 жылы сызылған бұл нұсқасы 2004 жылы Мунк мұражайынан ұрланған болатын, ал 2006 жылы қалпына келтірілді. </gallery> ==Таңдамалы туындылары== <gallery widths="140px" heights="140px" perrow="5"> File:Edvard Munch - The Seine at Saint-Cloud - Google Art Project.jpg|''Сенадағы қасиетті бұлт''. 1890. 46&nbsp;×&nbsp;38&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - At the Roulette Table in Monte Carlo - Google Art Project.jpg|''Монте-Карлодағы ұтыс үстелі''. 1892. 74,5&nbsp;×&nbsp;116&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:August Strindberg by Edvard Munch.jpg|''Август Стриндберг''. 1892. Кенепке салынған май бояулы сурет, 120&nbsp;×&nbsp;90&nbsp;cm. Заманауи өнер мұражайы (Moderna Museet), Стокгольм, Швеция File:Edvard Munch - Death in the Sickroom - Google Art Project.jpg|''Емханадағы ажал''. 1893. 134&nbsp;×&nbsp;160&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:'Starry Night' by Edvard Munch, 1893, Getty Center.JPG|''Жұлдызды түн''. 1893. 135.6&nbsp;×&nbsp;140&nbsp;cm. J. Paul Getty мұражайы. File:Edvard Munch - Vampire (1895) - Google Art Project.jpg|''Қанішер''. 1895. 91&nbsp;×&nbsp;109&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Anxiety - Google Art Project.jpg|''Маза''. 1894. 94&nbsp;×&nbsp;74&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло <!-- File:Edvard Munch - Death and Life - Google Art Project.jpg|''Ажал және өмір''. 1894. 128&nbsp;×&nbsp;86&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло --> File:Munch deathSickroom.jpg|''Емханадағы ажал.'' c. 1895. Кенепке салынған май бояулы сурет. 59&nbsp;×&nbsp;66 in. Норвегия ұлттық галереясы, Осло File:Edvard Munch, Lady from the sea.jpg|''Теңізден келген әйел'' (бөлігі). 1896. Кенепке салынған май бояулы сурет. 39½&nbsp;×&nbsp;126 in. File:Edvard Munch - Evening. Melancholy I - Google Art Project.jpg|''Кеш, мазасыздық І''. 1896. 41.1&nbsp;×&nbsp;55.7&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Separation - Google Art Project.jpg|''Айырылысу''. 1896. 96&nbsp;×&nbsp;127&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло <!-- File:Edvard Munch - The Sick Child I - Google Art Project.jpg|''Ауыру бала I''. 1896. 43.2&nbsp;×&nbsp;57.1&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло --> <!-- File:Edvard Munch - The Urn - Google Art Project.jpg|''Урна''. 1896. 46&nbsp;×&nbsp;26.5&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло --> File:Edvard Munch - The Voice , Summer Night - Google Art Project.jpg|''Дауыс / Жазғы түн''. 1896. 90&nbsp;×&nbsp;119&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - The Kiss - Google Art Project.jpg|''Сүйіс''. 1897. 99&nbsp;×&nbsp;81&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Inheritance - Google Art Project.jpg|''Мұра''. 1897–99. 141&nbsp;×&nbsp;120&nbsp;cm. мұра File:Edvard Munch - Metabolism - Google Art Project.jpg|''метаболизм (алмасу)''. 1898–99. 172&nbsp;×&nbsp;142&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Red and White - Google Art Project.jpg|''Қызыл және ақ''. 1899–1900. 93&nbsp;×&nbsp;129&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Train Smoke - Google Art Project.jpg|''Сапар түтіні''. 1900. 84&nbsp;×&nbsp;109&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Consul Christen Sandberg - Google Art Project.jpg|''Consul Christen Sandberg''. 1901. 215&nbsp;×&nbsp;147&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Kiss IV - Google Art Project.jpg|''Сүйіс IV''. 1902. 47&nbsp;×&nbsp;47&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Four Girls in Åsgårdstrand - Google Art Project.jpg|''Åsgårdstrand-дық төрт қыз''. 1903. 87&nbsp;×&nbsp;111&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - The Brooch. Eva Mudocci - Google Art Project.jpg|''Брошь. Eva Mudocci''. 1903. 76&nbsp;×&nbsp;53.2&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Shore with Red House - Google Art Project.jpg|''Жағалаудағы қызыл үй''. 1904. 69&nbsp;×&nbsp;109&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Friederich Nietzsche.jpg|''Portrait of [[Фридрих Ницше]]'' 1906. File:MunchDerToddesMarat1907.JPG|''Мараттың өлімі I'' 1907. Edvard Munch - The Death of Marat II - Google Art Project.jpg|''Мараттың өлімі IІ'' 1907. File:Edvard Munch - Jealousy - Google Art Project.jpg|''Қызғаныш''. 1907. 75&nbsp;×&nbsp;98&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - The Sun - Google Art Project.jpg|''[[Күн (жұлдыз)|Күн]]''. 1910–11. 450&nbsp;×&nbsp;772&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Galloping Horse - Google Art Project.jpg|''Шапқылаған ат''. 1910–12. 148&nbsp;×&nbsp;120&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - The Yellow Log - Google Art Project.jpg|''Сары белгі''. 1912. 129.5&nbsp;×&nbsp;159.5&nbsp;cm.Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - On the Sofa - Google Art Project.jpg|''Диванда''. 1913. 80&nbsp;×&nbsp;150&nbsp;cm.Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Weeping Nude - Google Art Project.jpg|''Жылаған тыржалаңаш''. 1913–14. 110&nbsp;×&nbsp;135&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло <!-- File:Edvard Munch - Workers on their Way Home - Google Art Project.jpg|''Үйіне қайтқан жұмысшылар''. 1913–14. 227&nbsp;×&nbsp;201&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло --> File:Edvard Munch - Summer night, Inger on the beach (1889).jpg|''Жазғы түн, жағалаудағы Ингер''. 1889. Edvard Munch - The storm (1893).jpg|Дауыл, 1893 Edvard Munch - Nuit d’été à Aagaardstrand.jpg|Åsgårdstrand-тағы ағаш және бақ қоршауы Munch Moonlight.jpg|Айлы кеш, 1895 Edvard Munch - Golgotha (1900).jpg|Голгофа, 1900 Munch Girls on the pier.jpg|Бойжеткен, 1901 Munch Soehne des Dr Linde.jpg|Балалар, 1903 Edvard Munch - Melancholy (1894).jpg|Мұң, 1894 MunchDaskrankeMaedchen.JPG|Ауыру бала, 1885-1886жж. Edvard Munch - Death and the Child (1899), Kunsthalle Bremen.jpg|Бала және өлім, 1899 <!-- File:Edvard Munch - The Haymaker - Google Art Project.jpg|''Шөп''. 1917. 130&nbsp;×&nbsp;150&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло --> </gallery> ===Автопортреттер=== <gallery widths="140px" heights="140px" perrow="5"> File:Edvard Munch - Self-Portrait - Google Art Project (533070).jpg|''Автопортрет''. 1882. 26&nbsp;×&nbsp;19&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Self-Portrait (1895) G0192-59 - Google Art Project.jpg|''Автопортрет''. 1895. 458&nbsp;×&nbsp;314&nbsp;mm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Self-Portrait in Hell - Google Art Project.jpg|''Тозақтағы автопортрет''. 1903. 82&nbsp;×&nbsp;66&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Self-Portrait with Brushes - Google Art Project.jpg|''[[Қылқалам]]дар ұстаған автопортрет''. 1904. 197&nbsp;×&nbsp;91&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Self-Portrait with a Bottle of Wine - Google Art Project.jpg|''Шарап бөтелкесі қасындағы автопортрет''. 1906. 110&nbsp;×&nbsp;120&nbsp;cm. Мунк мұражайы, Осло </gallery> ===Photographs=== <gallery widths="140px" heights="140px" perrow="5"> File:Edvard Munch - Self-Portrait at 53 Am Strom in Warnemünde - Google Art Project.jpg|''Warnemünde, 53 жасындағы портреті''. 1907. 89&nbsp;×&nbsp;89&nbsp;mm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Edvard Munch at the Beach in Warnemünde - Google Art Project.jpg|''Едвард Мунк Warnemünde жағалауында''. 1907. 83&nbsp;×&nbsp;87&nbsp;mm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Self-Portrait “à la Marat” - Google Art Project.jpg|''"Марат өлімі" үлгісіндегі портреті”''. 1908–09. 81&nbsp;×&nbsp;85&nbsp;mm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Self-Portrait Somewhere on the Continent I - Google Art Project.jpg|''Құрылықтың мәлім жеріндегі портреті I''. 1906. 90&nbsp;×&nbsp;90&nbsp;mm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch - Self-Portrait Somewhere on the Continent II - Google Art Project.jpg|''Құрылықтың мәлім жеріндегі портреті II''. 1906. 82&nbsp;×&nbsp;87&nbsp;mm. Мунк мұражайы, Осло File:Portrett av Edvard Munch, 26 år gammel.jpg|26 жастағы автопортреті File:Portrait photographique dEdvard Munch (4865295519).jpg|1902 жылғы Мунк. File:Portrett av Edvard Munch.jpg|Мунк портреті File:Portrett av Edvard Munch, 1929 (8382627071).jpg|1929 жылғы Мунк File:Edvard Munch 1933-2.jpg|1933 жылғы Мунк File:Edvard Munch, Selvportrett med hatt utenfor vinteratelieret på Ekely.JPG|Эдвард Мунк Экелиде, 1930 File:Edvard Munch - Rosa Meissner at the Hotel Rohn in Warnemünde - Google Art Project.jpg|''Warnemünde-дегі Рон мейманханасындағы Роза Мейснер''. 1907. Photograph. 87&nbsp;×&nbsp;73&nbsp;mm. Мунк мұражайы, Осло File:Edvard Munch 1921.jpg|Эдуард Мунк, 1921ж., Anders Beer Wilse File:Edvard Munch 1933.jpg|Эдуард Мунк, 1933ж. </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://abai.kz/post/view?id=3785 АЛТЫННАН ДА АРДАҚТЫ... ЖҮЗ ЖЫЛДЫҚ «АЙҒАЙ...»] * [http://en.wahooart.com/art.nsf/Buy-PrintsOnCanvas?Open&RA=6WHK86 Мунк және оның шығармашылығы (ағылшын, неміс, француз, испан, орыс, қытай, португалия, жапон тілдерінде) ] * [https://www.youtube.com/watch?v=Vjm7SXo2Dms Мунк және оның «Айғайы» (видео) орысша] [[Санат:Норвегия суретшілері]] n6vk42xb18l8wuejwqd2dkc5t2qxexa 0 159901 3643797 3471814 2026-08-18T17:08:56Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643797 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Йорубалар |төл атауы = Yorùbа́ |сурет = A Yoruba bride and mother.JPG |сурет тақырыбы = |саны = 28,5 млн. |аймақ = |аймақ1 = {{Байрақ|Нигерия}} |саны1 = 27,6 млн. |түсініктемелер1 = |аймақ2 = {{Байрақ|Гана}} |саны2 = 343 000 |түсініктемелер2 = |аймақ3 = {{Байрақ|Бенин}} |саны3 = 181 000 |түсініктемелер3 = |аймақ4 = |саны4 = |түсініктемелер4 = |аймақ5 = |саны5 = |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[йоруба тілі]] |діні = [[христиандық]], [[ислам]], жергілікті наным-сенімдер |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Йорубалар''' (өз атауы: Yorùbа́) – [[Африка]]ның батыс аймағын, негізінен [[Нигерия]] мемлекетін мекен ететін халық. Жалпы саны 28,5 миллион адам. (2007). Олар сонымен қатар [[Гана]]да (343 мың адам), [[Бенин]]де (181 мың адам), [[Того]]да (85 мың адам), [[Ұлыбритания]]да (20 мыңнан астам адам), [[АҚШ]]-та (1 мыңға жуық адам – 2000, халық санағы) т.б. тұрады.<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2029747</ref> == Тілі == [[Йоруба тілі]] нигер-кордофан тілдер отбасының нигер-конго тобының ква кіші тобына жатады. Диалектілері: ойо, ифе, елая, иджебу, экити, ондо, егба, ово және т.б. Жазуы [[латын әліпбиі]]не негізделген. Йорубалардың сауаттылық деңгейі 35% құрайды (ХХ ғасырдың 90-шы жылдарының ортасындағы деректер). Йоруба тілі Нигерияда кеіінен таралған. Оның ресми мәртебесі бар және үкіметтік кеңестер осы тілді пайдаланылады.<ref>Нигерия. йоруба: история и культура https://sergey-life.ru/vse-stati/nigeriya-joruba-istoriya-i-kultura.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230601051332/https://sergey-life.ru/vse-stati/nigeriya-joruba-istoriya-i-kultura.html |date=2023-06-01 }}</ref> ==Діні== Діні 40% – [[мұсылман]]дар, 50% – [[Христиандық|христиандар]], 10% – жергілікті наным-сенімдер. Йорубаның дәстүрлі діні Нигерия халқы үшін әрқашан маңызды болды, өйткені ол осы аймақтарда пайда болды, сондықтан қазір де көптеген адамдар оны ұстанады. Бұл табиғаттың күші туралы білімге негізделген діни ұғымдармен сиқырдың араласуы. Йорубада ориша деп аталатын әрбір рухтың белгілі бір табиғи күшке және адамдардың барлық тілектерінің орындалуына жауапты екендігі айтылады.<ref>Йоруба, язык и религия африканского народа https://afrika-raj.ru/strany-afriki/ioruba-jazyk-i-religija-afrikanskogo-naroda.html</ref><ref>Что такое религия йоруба? Йоруба Верования и Происхождение https://ru.history-hub.com/chto-takoe-religiya-ioruba-ioruba-verovaniya-i-proishozhdeni{{Deadlink|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Тарихы== Олар кезінде Африка сахарасында өзіндік айрықша өркениетті қалыптастырған халық болып табылады. Оған дәлел – құрлықтағы қайталанбас тарихи жәдігер, өздері «қасиетті» деп санайтын Иле Ифе қаласы. Өткен ғасырда танымал неміс этнографы Лео Фробениус жүргізген қазба жұмыстары кезінде құм астындағы қала ғажайыптары ашылып, әлі күнге дейін ол ғылыми ортаның қызығушылығын тудырып келеді. Мамандардың айтуынша, йорубалар б.з.д. 1-мыңжылдықта Нок археологиялық мәдениетін құрған. ХV ғасырда Африканы еуропалықтар жаулап ала бастағанға дейін Иле Ифе шаһары осы аймақтың рухани орталығы рөлін атқарып келген. Соның арқасында йоруба және басқа да көршілес ұлттар дамып, сол заманның алдыңғы қатарлы өркениеті саналған.<ref>http://www.islam-orkeniet.kz/?p=306 Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111223161705/http://www.islam-orkeniet.kz/?p=306 |date=2011-12-23</ref> == Кәсібі == Йорубаның негізгі кәсібі - [[егіншілік]], кейбір топтары балық аулайды. Азық-түлік дақылдарынан ямс, [[жүгері]], маниок, [[банан]], әртүрлі көкөністер, солтүстік аймақтарда жержаңғақ, тары өсіріледі. Ауыл шаруашылығының негізгі құралы – кетмен, заманауи ауыл шаруашылығы техникалары да кең тараған. Экспорттық өнім - [[какао]]. Көптеген аймақтарда цеце шыбыны кең таралғандықтан, мал шаруашылығы нашар дамыған. Негізінен қой мен ешкі, сонымен қатар құс өсіреді. Ертеде аңшылықтың маңызы зор болған. Йоруба билеушілерінің сарайларында аңшылықтың жекелеген түрлеріне, піл, барыс, бөкен және т.б. аулауға маманданған аңшылар топтары болған. Қолөнерден ұсталық, керамика, тоқу, тоқымашылық, мата бояу ежелден дамыған. Еңбек бөлінісі тек жас бойынша ғана емес, жыныс бойынша да сақталады. Тарихи тұрғыдан өте жоғары дамыған сауданы ерлер де, әйелдер де жүргізеді. Қазіргі уақытта йорубалар заманауи экономикаға тартылуда, жаңа мамандықтар пайда болуда. Жұмысшы табы, ұлттық буржуазия, зиялы қауым дамып келеді. Көпшілікке аз таныс кәсіби мәдениет пайда болды. Йорубалар Нигерияның ғылыми әлеуетінің маңызды бөлігін құрайды. Ибадан қаласында елдің ең үлкен және Африкадағы ең танымал университеттерінің бірі орналасқан.<ref>Народы и культурыЙ https://travel-journal.ru/ethno/60/296/{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Өмір салты == Йорубаның көпшілігі ауылдық жерлерде тұрады. Алайда, йорубада ұзақ уақыт бойы әкімшілік, сауда және басқа да көптеген функцияларды орындайтын үлкен бекіністі қалалар болған, олардың едәуір бөлігі әлі күнге дейін сақталған. Дәстүрлі әлеуметтік ұйымның негізі - көп балалы отбасылардан тұратын қауымдастық. Йоруба қалаларындағы дәстүрлі қолөнер бірлестіктері көбінесе туыстық бірлестіктермен сәйкес келді. Йоруба күнтізбелік мерекелерді, маскарадтарды, көптеген рәсімдерді, музыкамен, әнмен және бимен сүйемелдеуімен өмірлік циклдің рәсімдерін сақтаған. Ауызша ауыз әдебиеті, әсіресе поэтикалық және жыр фольклоры өте бай, тақырыбы, ертегілері, мифтері өте алуан түрлі. Көркемдік қолөнердің ішінде ағаш ою және қола құю ерекше ерекшеленеді. Йоруба елді мекендері көше немесе түзеу орналасқан түрімен сипатталады. Ауыл тұрғындарының саны 20-дан 4000-ға дейін немесе одан да көп, кейде бір ауыл екіншісіне іргелес болады. Дәстүрлі тұрғын үйлері бір қабатты, төртбұрышты. Ғимараттар бағыналы ағаш жақтауда өрілген, не сырты мен іші балшықпен сыланған. Төбесі екі немесе төрт еңісті, сабанмен, пальма жапырақтарымен не қаңылтырмен жабылған. Тұрғын үйдің басым түрі - бір бөлмелі, бөлінбеген ғимарат. Көп балалы отбасының ересек еркек мүшелерінің санына және оның байлығына байланысты үй шаруашылығының (агбол) аумағында бірнеше тұрғын үй салынады. Шаруашылық құрылыстары бар. Дәстүрлі киімдер кең тараған, қолдан жасалған матадан тігілген киімдер бағаланады. Ерлер киімі кестемен безендірілген. Әйелдердің бас киімдері әртүрлі. Қалаларда еуропалық киімдер кең таралған. Тағамға бөлек қуырылған немесе әртүрлі көкөністермен араластырылған әртүрлі ямс түйнектері қолданылады: қайнатылған. Ямстан "фуфу " дайындалады — бұл нан рөлін атқаратын тағам. [[Жүгері]] кеңінен қолданылады: жүгері дәндерін бұршақпен қайнатады, қуырады, етке немесе бананға қосады, ботқа дайындалады. Йоруба диетасында үлкен орынды [[банан]] алады: оны қуырып, бұршақпен немесе ямспен араластырып пайдаланады. Маниок барған сайын кең таралуда, одан ұн жасалады, бәліш пісіріледі. Олар сондай-ақ тәтті картоп, асқабақ, нан жемістері және т.б. кең таралуда. Солтүстік өңірлерде құмай мен күріш тағамдары жиі кездеседі. Тағамдардың көпшілігі өте ащы, оларға көптеген дәмдеуіштер салынады. Ет пен балықтан ащы соустармен әртүрлі қуырылған тағамдар дайындалады. Пісіру үшін өсімдік майлары, ең алдымен пальма майы қолданылады. Майлы пальма шырынынан «эму» шарабы жасалады. Сыра жүгеріден, бананнан және қант қамысынан дайындалады.<ref>народы мира / Йоруба http://www.etnolog.ru/people.php?id=YORU</ref><ref>Культура Африки / Народы Африки https://proafriku.ru/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D0%B0%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B8/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8B-%D0%B0%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B8/%D0%B9%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B0.html{{Deadlink|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Йоруба – колоритный народ Африки Источник: https://musaget.ru/yoruba-kto-takie {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230605200756/https://musaget.ru/yoruba-kto-takie/ |date=2023-06-05 }}</ref> == Белгілі тұлғалары == 1986 жылы нигериялық йоруба, драматург, жазушы, ақын [[Воле Шойинка]] әдебиет номинациясы бойынша [[Нобель сыйлығы]]на қол жеткізді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Африка халықтары}} [[Санат:Нигерия халықтары]] [[Санат:Гана халықтары]] [[Санат:Бенин халықтары]] [[Санат:Того халықтары]] 7ber4cgsdjy3d5uzdj91hu4ndxlgto1 0 206823 3643892 2967355 2026-08-18T20:08:19Z 1nter pares 146705 3643892 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Ремлинген |шынайы атауы = Remlingen (Niedersachsen) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Remlingen (LK-WF).jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=7 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=40 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Вольфенбюттель |кестедегі аудан = Вольфенбюттель (аудан){{!}}Вольфенбюттель |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Клаус-Гюнтер Варнекке |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 21,59 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 138 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1830 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05336 |пошта индексі = 38319 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 58 024 |ортаққордағы санаты = Remlingen (Lower Saxony) |сайты = |сайт тілі = de }} '''Ремлинген''' ({{lang-de|Remlingen (Niedersachsen)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Вольфенбюттель (аудан)|Вольфенбюттель]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1830 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 21,59 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 58 024''. Муниципалитеттің басшысы — Клаус-Гюнтер Варнекке. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Вольфенбюттель ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 6cj62jsa06c92fuj0y4xfwe3bnn7xsq 0 210852 3643899 3111618 2026-08-18T22:09:07Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643899 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Карсбах |шынайы атауы = Karsbach |сурет = Karsbach in MSP.svg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Karsbach COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=3 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=47 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Бавария |кестедегі аймақ = Бавария |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Майн-Шпессарт |кестедегі аудан = Майн-Шпессарт (аудан){{!}}Майн-Шпессарт |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Мартин Гёбель |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 30,15 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 218 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1831 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 09358 |пошта индексі = 97783 |пошта индекстері = |автомобиль коды = MSP |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 09 6 77 149 |ортаққордағы санаты = Karsbach |сайты = http://www.karsbach.de/ |сайт тілі = de }} '''Карсбах''' ({{lang-de|Karsbach}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Төменгі Франкония (округ)|Төменгі Франкония]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Майн-Шпессарт (аудан)|Майн-Шпессарт]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1831 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428054219/https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 |date=2021-04-28 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 30,15 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 6 77 149''. Муниципалитеттің басшысы — Мартин Гёбель. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.karsbach.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151116133219/http://karsbach.de/ |date=2015-11-16 }} {{Германия:Майн-Шпессарт ауданы:Қалалар}} {{Bavaria-geo-stub}} [[Санат:Бавария елді мекендері]] n87mk7kjnet2a610w7g6f46qdun4mqr 0 210989 3643879 2967135 2026-08-18T20:03:07Z 1nter pares 146705 3643879 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Радбрух |шынайы атауы = Radbruch |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=19 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=17 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Люнебург |кестедегі аудан = Люнебург (аудан){{!}}Люнебург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Ахим Грюндель |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 22,54 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 8 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1915 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04178 |пошта индексі = 21449 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LG |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 55 028 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Радбрух''' ({{lang-de|Radbruch}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Люнебург (аудан)|Люнебург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1915 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 22,54 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 55 028''. Муниципалитеттің басшысы — Ахим Грюндель. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Люнебург ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] eq8slyyniugg5o5sfur5srzi4zhj82k 0 210990 3643880 2967136 2026-08-18T20:03:48Z 1nter pares 146705 3643880 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Раддесторф |шынайы атауы = Raddestorf |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Raddestorf.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=27 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=58 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ниэнбург-на-Везере |кестедегі аудан = Ниэнбург-на-Везере (аудан){{!}}Ниэнбург-на-Везере |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хайнрих Штельхорн |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 33,07 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 34 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1997 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05765 |пошта индексі = 31604 |пошта индекстері = |автомобиль коды = NI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 56 024 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Раддесторф''' ({{lang-de|Raddestorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ниэнбург-на-Везере (аудан)|Ниэнбург-на-Везере]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1997 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 33,07 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 56 024''. Муниципалитеттің басшысы — Хайнрих Штельхорн. == Дереккөздер == {{reflist}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] fkxj2v6if78c7llar45vsazdzs3yo2o 3643881 3643880 2026-08-18T20:04:03Z 1nter pares 146705 3643881 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Раддесторф |шынайы атауы = Raddestorf |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Raddestorf.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=27 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=58 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ниэнбург-на-Везере |кестедегі аудан = Ниэнбург-на-Везере (аудан){{!}}Ниэнбург-на-Везере |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хайнрих Штельхорн |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 33,07 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 34 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1997 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05765 |пошта индексі = 31604 |пошта индекстері = |автомобиль коды = NI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 56 024 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Раддесторф''' ({{lang-de|Raddestorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ниэнбург-на-Везере (аудан)|Ниэнбург-на-Везере]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1997 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 33,07 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 56 024''. Муниципалитеттің басшысы — Хайнрих Штельхорн. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] ml0tkvyh5bj9wnqbbdutmfqmsz5vned 0 210991 3643884 2967229 2026-08-18T20:05:14Z 1nter pares 146705 3643884 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Растдорф |шынайы атауы = Rastdorf |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Rastdorf COA.gif |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=54 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=42 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Эмсланд |кестедегі аудан = Эмсланд (аудан){{!}}Эмсланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Ханс Флютеотте |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 26,33 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 30 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1009 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 059 56 |пошта индексі = 26901 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 54 042 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.rastdorf.de/ |сайт тілі = de }} '''Растдорф''' ({{lang-de|Rastdorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Эмсланд (аудан)|Эмсланд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1009 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 26,33 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 54 042''. Муниципалитеттің басшысы — Ханс Флютеотте. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.rastdorf.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Эмсланд ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] mnmisnjnh1ww28p83kiwpa05ov634rc 0 210992 3643885 2967230 2026-08-18T20:05:33Z 1nter pares 146705 3643885 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Растеде |шынайы атауы = Rastede |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Rastede COA.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=15 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=12 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Аммерланд |кестедегі аудан = Аммерланд (аудан){{!}}Аммерланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Дитер Деккер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 123 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 10 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 20 817 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04402 |пошта индексі = 26180 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WST |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 51 005 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.rastede.de/ |сайт тілі = de }} '''Растеде''' ({{lang-de|Rastede}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Аммерланд (аудан)|Аммерланд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 20 817 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 123 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 51 005''. Муниципалитеттің басшысы — Дитер Деккер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.rastede.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Аммерланд ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 8icy3uv0farswjagfbyiie05h46aeeh 0 210993 3643896 2967435 2026-08-18T20:09:51Z 1nter pares 146705 3643896 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Рехтзупвег |шынайы атауы = Rechtsupweg |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Rechtsupweg COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=31 |lat_sec=46 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=19 |lon_sec=36 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Аурих |кестедегі аудан = Аурих (аудан){{!}}Аурих |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Ино Пальма |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 5,13 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 1 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2098 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 0 49 34 |пошта индексі = 26529 |пошта индекстері = |автомобиль коды = AUR |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 52 022 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Рехтзупвег''' ({{lang-de|Rechtsupweg}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Аурих (аудан)|Аурих]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2098 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 5,13 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 52 022''. Муниципалитеттің басшысы — Ино Пальма. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Аурих ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 5drcm42p89b8dub65vtoel3npvrxm4i 0 210994 3643895 2967418 2026-08-18T20:09:17Z 1nter pares 146705 3643895 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Рессум |шынайы атауы = Reeßum |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen der Gemeinde Reeßum.gif |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=7 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=13 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ротенбург-на-Вюмме |кестедегі аудан = Ротенбург-на-Вюмме (аудан){{!}}Ротенбург-на-Вюмме |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Вильфрид Кирхнер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 28,47 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 20 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1718 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04264 |пошта индексі = 27367 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ROW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 57 037 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.reessum.de/ |сайт тілі = de }} '''Рессум''' ({{lang-de|Reeßum}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ротенбург-на-Вюмме (аудан)|Ротенбург-на-Вюмме]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1718 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 28,47 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 57 037''. Муниципалитеттің басшысы — Вильфрид Кирхнер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.reessum.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218053551/http://reessum.de/ |date=2014-12-18 }} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Ротенбург-на-Вюмме ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] bo0j47i1720vylez7v13owloi1meaqw 0 210995 3643887 2967275 2026-08-18T20:06:36Z 1nter pares 146705 3643887 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Регесбостель |шынайы атауы = Regesboste |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Regesbostel COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=22 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=39 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Харбург |кестедегі аудан = Харбург (аудан){{!}}Харбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Бернд Мисфельд |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 16,27 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 34 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1090 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04165 |пошта индексі = 21649 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 53 028 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Регесбостель''' ({{lang-de|Regesboste}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Харбург (аудан)|Харбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1090 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 16,27 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 53 028''. Муниципалитеттің басшысы — Бернд Мисфельд. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Харбург ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] e5t0t1jedhlym79t3u6wt8bddirih20 0 210996 3643886 3374070 2026-08-18T20:06:04Z 1nter pares 146705 3643886 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ребург-Локкум |шынайы атауы = Rehburg-Loccum |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Rehburg-Loccum COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=27 |lat_sec=3 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=12 |lon_sec=28 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ниэнбург-на-Везере |кестедегі аудан = Ниэнбург-на-Везере (аудан){{!}}Ниэнбург-на-Везере |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Дитер Хюземан |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 99,99 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 38 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 10 384 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05037, 05766 (Loccum) |пошта индексі = 31547 |пошта индекстері = |автомобиль коды = NI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 56 025 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.rehburg-loccum.de/ |сайт тілі = de }} '''Ребург-Локкум''' ({{lang-de|Rehburg-Loccum}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Ниэнбург-на-Везере (аудан)|Ниэнбург-на-Везере]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 10 384 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 99,99 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 56 025''. Қаланың басшысы — Дитер Хюземан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.rehburg-loccum.de/ Ресми сайты] {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] ckpd8qfo071vhz3oswx80rpp79i6oe3 0 210997 3643889 2967282 2026-08-18T20:07:17Z 1nter pares 146705 3643889 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Реден |шынайы атауы = Rehden |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=37 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=29 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Дипхольц |кестедегі аудан = Дипхольц (аудан){{!}}Дипхольц |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Вильхельм Грелле |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 33,38 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 34–77 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1766 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05446 |пошта индексі = 49453 |пошта индекстері = |автомобиль коды = DH |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 51 030 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.rehden.de/ |сайт тілі = de }} '''Реден''' ({{lang-de|Rehden}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Дипхольц (аудан)|Дипхольц]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1766 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 33,38 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 51 030''. Муниципалитеттің басшысы — Вильхельм Грелле. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.rehden.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Дипхольц ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 2dt8zorul6v7eesd6motp90dp3fztkm 0 210998 3643891 3361248 2026-08-18T20:07:56Z 1nter pares 146705 3643891 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Релинген (Люнебурлік тақыншақ) |шынайы атауы = Rehlingen (Lüneburger Heide) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Rehlingen COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=6 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=13 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Люнебург |кестедегі аудан = Люнебург (аудан){{!}}Люнебург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Райнер Мюльхаузен |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 65,96 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 86 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 720 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04132 |пошта индексі = 21385 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LG |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 55 029 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Релинген (Люнебурлік тақыншақ)''' ({{lang-de|Rehlingen (Lüneburger Heide)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Люнебург (аудан)|Люнебург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 720 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 65,96 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 55 029''. Муниципалитеттің басшысы — Райнер Мюльхаузен. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Германия:Люнебург ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 7wocuqk37l4pkwj74lne8qqqsu4xjl7 0 210999 3643894 2967385 2026-08-18T20:08:55Z 1nter pares 146705 3643894 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Реннау |шынайы атауы = Rennau |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Rennau.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=17 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=55 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хельмштедт |кестедегі аудан = Хельмштедт (аудан){{!}}Хельмштедт |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Йёрг Минклай |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 22,6 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 114 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 724 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05356 / 05365 |пошта индексі = 38368 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HE |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 1 54 018 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.grasleben.de/ |сайт тілі = de }} '''Реннау''' ({{lang-de|Rennau}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Хельмштедт (аудан)|Хельмштедт]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 724 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 22,6 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 54 018''. Муниципалитеттің басшысы — Йёрг Минклай. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.grasleben.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Хельмштедт ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 21qer4tfmakmdpson653tvbilyd01f3 0 211000 3643883 3358777 2026-08-18T20:04:54Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3643883 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Райнсторф |шынайы атауы = Reinstorf |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Reinstorf COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=14 |lat_sec=3 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=34 |lon_sec=10 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Люнебург |кестедегі аудан = Люнебург (аудан){{!}}Люнебург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Буркхард Бизанц |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 30,29 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 50 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1303 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04137 |пошта индексі = 21400 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LG |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 55 030 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Райнсторф''' ({{lang-de|Reinstorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Люнебург (аудан)|Люнебург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1303 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 30,29 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 55 030''. Муниципалитеттің басшысы — Буркхард Бизанц. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Германия:Люнебург ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 6w11scshq2zlea6e6fsojp4u3ce3cla 0 211001 3643893 2967381 2026-08-18T20:08:37Z 1nter pares 146705 3643893 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Ренкенберге |шынайы атауы = Renkenberge |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Renkenberge COA.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=53 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=22 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Эмсланд |кестедегі аудан = Эмсланд (аудан){{!}}Эмсланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хайнрих Боер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18,98 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 14 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 709 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05933 |пошта индексі = 49762 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 54 043 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.Renkenberge.de |сайт тілі = de }} '''Ренкенберге''' ({{lang-de|Renkenberge}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Эмсланд (аудан)|Эмсланд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 709 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 18,98 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 54 043''. Муниципалитеттің басшысы — Хайнрих Боер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.Renkenberge.de Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Эмсланд ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] nlhvyd2xxwyy83k12lfubvmhurj5621 0 211004 3643882 2967137 2026-08-18T20:04:33Z 1nter pares 146705 3643882 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Раде |шынайы атауы = Rhade |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Rhade.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=19 |lat_sec=44 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=6 |lon_sec=56 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ротенбург-на-Вюмме |кестедегі аудан = Ротенбург-на-Вюмме (аудан){{!}}Ротенбург-на-Вюмме |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Томас Кцекалла |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 24,44 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 13 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1168 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04285 |пошта индексі = 27404 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ROW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 3 57 038 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Раде''' ({{lang-de|Rhade}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ротенбург-на-Вюмме (аудан)|Ротенбург-на-Вюмме]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1168 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 24,44 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 57 038''. Муниципалитеттің басшысы — Томас Кцекалла. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Ротенбург-на-Вюмме ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 9hd0gpgiz8ocqzml87igq0fh2b5hhfw 0 211006 3643888 2967280 2026-08-18T20:06:58Z 1nter pares 146705 3643888 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Реде (Эмс) |шынайы атауы = Rhede (Ems) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Rhede-Wappen.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=3 |lat_sec=41 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=16 |lon_sec=26 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Эмсланд |кестедегі аудан = Эмсланд (аудан){{!}}Эмсланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Герхард Коненс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 75,02 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 5 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 4222 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 04964 |пошта индексі = 26899 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 4 54 044 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.rhede-ems.de/ rhede-ems.de |сайт тілі = de }} '''Реде (Эмс)''' ({{lang-de|Rhede (Ems)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Эмсланд (аудан)|Эмсланд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4222 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 75,02 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 54 044''. Муниципалитеттің басшысы — Герхард Коненс. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.rhede-ems.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Эмсланд ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 1ctm906r8v9jpz2bkf4ybzwlf2ssyjl 0 215823 3643890 3429867 2026-08-18T20:07:32Z 1nter pares 146705 3643890 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Реден |шынайы атауы = Rheden |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Rheden (Niedersachsen) COA.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=4 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=47 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хильдесхайм |кестедегі аудан = Хильдесхайм (аудан){{!}}Хильдесхайм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хартмут Леске |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 15,14 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 95 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1133 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05182 |пошта индексі = 31039 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HI |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 54 027 |ортаққордағы санаты = Rheden (Lower Saxony) |сайты = |сайт тілі = de }} '''Реден''' ({{lang-de|Rheden}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Хильдесхайм (аудан)|Хильдесхайм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1133 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 15,14 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 54 027''. Муниципалитеттің басшысы — Хартмут Леске. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Германия:Хильдесхайм ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 4pocto316iuq8egpzp45jqs9713e76v 0 222415 3643898 2635144 2026-08-18T20:14:41Z Macondo 34953 3643898 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Катраль |шынайы атауы = Catral |сурет = |жағдайы = |ел = Испания |елтаңба = Escut de Catral.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=38 |lat_min=09 |lat_sec=34 |lon_dir=W |lon_deg=0 |lon_min=48 |lon_sec=18 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Испания әкімшілік бөлінісі{{!}}Автономды бірлестігі |аймағы = Валенсия (автономды бірлестік){{!}}Валенсия |кестедегі аймақ = Валенсия (автономды бірлестік){{!}}Валенсия |аудан түрі = Испания провинциялары{{!}}Провинциясы |ауданы = Аликанте (провинция){{!}}Аликанте |кестедегі аудан = |қауым түрі = Комарка (Испания){{!}}Ауданы |қауым = Вега-Баха-дель-Сегура (комарка){{!}}Вега-Баха-дель-Сегура |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Аурелио Д. Альберо |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 20,01 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 816 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 8926 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = Catralense |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = es }} '''Катраль''' ({{lang-es|Catral}}) — [[Испания]]дағы [[муниципалитет]]. [[Валенсия (автономды бірлестік){{!}}Валенсия]] автономды бірлестігіне қарасты [[Аликанте (провинция)|Аликанте]] провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет [[Вега-Баха-дель-Сегура (комарка)|Вега-Баха-дель-Сегура]] ауданында ([[Комарка (Испания)|комарка]]) орналасқан. [[2010 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 8926 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 20,01 км² шамасында. == Сыртқы сілтемелер == * {{Вега-Баха-дель-Сегура ауданы муниципалитеттері}} {{spain-geo-stub}} [[Санат:Аликанте елді мекендері]] m6efeqq8s6q8pqw88ojcoflk3vzsstk 0 222614 3643801 3346443 2026-08-18T17:26:42Z Man77 1523 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3643801 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Рабаде |шынайы атауы = Rábade |сурет = |жағдайы = |ел = Испания |елтаңба = Escudo de Rábade.svg |ту = Flag of Rábade.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=43 |lat_min=07 |lat_sec=19 |lon_dir=W |lon_deg=7 |lon_min=37 |lon_sec=23 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Испания әкімшілік бөлінісі{{!}}Автономды бірлестігі |аймағы = Галисия |кестедегі аймақ = Галисия |аудан түрі = Испания провинциялары{{!}}Провинциясы |ауданы = Луго (провинция){{!}}Луго |кестедегі аудан = |қауым түрі = Комарка (Испания){{!}}Ауданы |қауым = Луго (комарка){{!}}Луго |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Франсико Ксосе Фернандес Монтес |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 5,2 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 400 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1723 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = Rabadense |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+34) 982 |пошта индексі = 27370 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.rabade.org |сайт тілі = es }} '''Рабаде''' ({{lang-es|Rábade}}) — [[Испания]]дағы [[муниципалитет]]. [[Галисия]] автономды бірлестігіне қарасты [[Луго (провинция)|Луго]] провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет [[Луго (комарка)|Луго]] ауданында ([[Комарка (Испания)|комарка]]) орналасқан. [[2010 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1723 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5,2 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 13 км. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.rabade.org Ресми сайты] {{Луго ауданы муниципалитеттері}} {{spain-geo-stub}} [[Санат:Луго елді мекендері]] dw5ehk30p94yqhlbq4ul3kfaldzgawp 0 479882 3644087 3630416 2026-08-19T11:52:36Z Жадыра Абибуллаевна 184705 3644087 wikitext text/x-wiki '''Жоғары Вьенна''' ({{lang-fr|Haute-Vienne}}, {{lang-oc|Nauta-Vinhana}}) — [[Франция]]ның батысындағы департамент, [[Лимузен (аймақ)|Лимузен]] аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 87. Әкімшілік орталығы — [[Лимож]]. Халық саны 353,9 мың адам (департаменттер арасында 62-ші орын, [[1999]] ж.). == Географиясы == Жер аумағы 5520 км². Департамент арқылы [[Вьенна (өзен)|Вьенна]], [[Шаранта (өзен)|Шаранта]] өзендері ағып өтеді. == Әкімшілік-аумақтық бөлінісі == Департамент 2 округ, 54 кантон және 293 коммунаны қосады. == Тарихы == Жоғарғы Вьенна — [[1790]] ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы [[Лимузен]] провинциясының аймағында пайда болған. Атауы [[Вьенна (өзен)|Вьенна]] өзенінен шыққан. == Тағы қараңыз == * [[Жоғарғы Вьенна департаментінің коммуналары]] == Сілтемелер == * {{ref-fr}} [http://www.Haute-Vienne.pref.gouv.fr/ Préfecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103084423/http://www.haute-vienne.pref.gouv.fr/ |date=2007-01-03 }} * {{ref-fr}} [http://www.cg87.fr/ Conseil général] {{france-geo-stub}} {{Франция департаменттері}} {{Жоғарғы Вьенна департаментінің коммуналары}} [[Санат:Жоғарғы Вьенна|*]] 5yizavj71avbqt9chxay1s74lco98im 3644088 3644087 2026-08-19T11:55:07Z Жадыра Абибуллаевна 184705 Аумағы 3644088 wikitext text/x-wiki '''Жоғары Вьенна''' ({{lang-fr|Haute-Vienne}}, {{lang-oc|Nauta-Vinhana}}) — [[Франция]]ның батысындағы департамент, [[Лимузен (аймақ)|Лимузен]] аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 87. Әкімшілік орталығы — [[Лимож]]. Халық саны 353,9 мың адам (департаменттер арасында 62-ші орын, [[1999]] ж.). == Географиясы == == аумағы 5520 км². Департамент арқылы [[Вьенна (өзен)|Вьенна]], [[Шаранта (өзен)|Шаранта]] өзендері ағып өтеді. == == Әкімшілік-аумақтық бөлінісі == Департамент 2 округ, 54 кантон және 293 коммунаны қосады. == Тарихы == Жоғарғы Вьенна — [[1790]] ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы [[Лимузен]] провинциясының аймағында пайда болған. Атауы [[Вьенна (өзен)|Вьенна]] өзенінен шыққан. == Тағы қараңыз == * [[Жоғарғы Вьенна департаментінің коммуналары]] == Сілтемелер == * {{ref-fr}} [http://www.Haute-Vienne.pref.gouv.fr/ Préfecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103084423/http://www.haute-vienne.pref.gouv.fr/ |date=2007-01-03 }} * {{ref-fr}} [http://www.cg87.fr/ Conseil général] {{france-geo-stub}} {{Франция департаменттері}} {{Жоғарғы Вьенна департаментінің коммуналары}} [[Санат:Жоғарғы Вьенна|*]] q9t92vc66yvkxzump4y1po8evpgt69x 3644090 3644088 2026-08-19T11:56:43Z Жадыра Абибуллаевна 184705 арқылы 3644090 wikitext text/x-wiki '''Жоғары Вьенна''' ({{lang-fr|Haute-Vienne}}, {{lang-oc|Nauta-Vinhana}}) — [[Франция]]ның батысындағы департамент, [[Лимузен (аймақ)|Лимузен]] аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 87. Әкімшілік орталығы — [[Лимож]]. Халық саны 353,9 мың адам (департаменттер арасында 62-ші орын, [[1999]] ж.). == Географиясы == == аумағы 5520 км². Департамент аумағы арқылы [[Вьенна (өзен)|Вьенна]] және [[Шаранта (өзен)|Шаранта]] өзендері ағып өтеді. == == Әкімшілік-аумақтық бөлінісі == Департамент 2 округ, 54 кантон және 293 коммунаны қосады. == Тарихы == Жоғарғы Вьенна — [[1790]] ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы [[Лимузен]] провинциясының аймағында пайда болған. Атауы [[Вьенна (өзен)|Вьенна]] өзенінен шыққан. == Тағы қараңыз == * [[Жоғарғы Вьенна департаментінің коммуналары]] == Сілтемелер == * {{ref-fr}} [http://www.Haute-Vienne.pref.gouv.fr/ Préfecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103084423/http://www.haute-vienne.pref.gouv.fr/ |date=2007-01-03 }} * {{ref-fr}} [http://www.cg87.fr/ Conseil général] {{france-geo-stub}} {{Франция департаменттері}} {{Жоғарғы Вьенна департаментінің коммуналары}} [[Санат:Жоғарғы Вьенна|*]] qefn3kto62hi8hc46k08bg6metolsta 4 491233 3644064 3643603 2026-08-19T09:00:23Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3644064 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35556]||623||26||18||263||28||3||34411||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2956]||277||7||6||380||8||15||2247||0||6||10||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1186]||38||0||0||12||17||0||1108||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 489]||15||0||7||44||6||1||399||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] 2eigan56z918azsg63i5qmho90lohan 4 492279 3643709 3643374 2026-08-18T12:01:46Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3643709 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:3072}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:1521}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1009}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 5 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:227}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 6 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:226}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 7 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Marksscheider}} |- | 8 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:161}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 9 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 10 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:137}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 11 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:82}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 12 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Вилюс М}} |- | 13 || [[User:Mtdi20|Mtdi20]] || [[Special:Contributions/Mtdi20|{{formatnum:62}}]] || {{Permissions|Mtdi20}} |- | 14 || [[User:Muzeologist|Muzeologist]] || [[Special:Contributions/Muzeologist|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|Muzeologist}} |- | 15 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|PushkinVko}} |- | 16 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 17 || [[User:Dostoevskykz|Dostoevskykz]] || [[Special:Contributions/Dostoevskykz|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Dostoevskykz}} |- | 18 || [[User:Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі]] || [[Special:Contributions/Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі}} |- | 19 || [[User:Айжан Утепбаева|Айжан Утепбаева]] || [[Special:Contributions/Айжан Утепбаева|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Айжан Утепбаева}} |- | 20 || [[User:Садыкова Улболсын|Садыкова Улболсын]] || [[Special:Contributions/Садыкова Улболсын|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Садыкова Улболсын}} |- | 21 || [[User:Айнур Мырзабекова|Айнур Мырзабекова]] || [[Special:Contributions/Айнур Мырзабекова|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Айнур Мырзабекова}} |- | 22 || [[User:НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА]] || [[Special:Contributions/НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}} |- | 23 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 24 || [[User:Нұрғазықызы Айгерім|Нұрғазықызы Айгерім]] || [[Special:Contributions/Нұрғазықызы Айгерім|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Нұрғазықызы Айгерім}} |- | 25 || [[User:Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова]] || [[Special:Contributions/Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}} |- | 26 || [[User:Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}} |- | 27 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 28 || [[User:AlibekKS|AlibekKS]] || [[Special:Contributions/AlibekKS|{{formatnum:37}}]] || {{Permissions|AlibekKS}} |- | 29 || [[User:Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] || [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|{{formatnum:37}}]] || {{Permissions|Жанар Чушекова}} |- | 30 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:37}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 31 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}} |- | 32 || [[User:KoishibaevaA|KoishibaevaA]] || [[Special:Contributions/KoishibaevaA|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|KoishibaevaA}} |- | 33 || [[User:Qanattan|Qanattan]] || [[Special:Contributions/Qanattan|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Qanattan}} |- | 34 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 35 || [[User:Karagandanese|Karagandanese]] || [[Special:Contributions/Karagandanese|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Karagandanese}} |- | 36 || [[User:Tansheber|Tansheber]] || [[Special:Contributions/Tansheber|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Tansheber}} |- | 37 || [[User:Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы]] || [[Special:Contributions/Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы}} |- | 38 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 39 || [[User:Jommy3210|Jommy3210]] || [[Special:Contributions/Jommy3210|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Jommy3210}} |- | 40 || [[User:Орын Толғанай|Орын Толғанай]] || [[Special:Contributions/Орын Толғанай|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Орын Толғанай}} |- | 41 || [[User:Ербол Асан|Ербол Асан]] || [[Special:Contributions/Ербол Асан|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Ербол Асан}} |- | 42 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 43 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 44 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 45 || [[User:Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] || [[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Садықова Ақгүл}} |- | 46 || [[User:L.sarkytbekova|L.sarkytbekova]] || [[Special:Contributions/L.sarkytbekova|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|L.sarkytbekova}} |- | 47 || [[User:Қарағанды обл. тіл басқармасы|Қарағанды обл. тіл басқармасы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл. тіл басқармасы|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл. тіл басқармасы}} |- | 48 || [[User:Қарақия ауданы|Қарақия ауданы]] || [[Special:Contributions/Қарақия ауданы|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Қарақия ауданы}} |- | 49 || [[User:~2026-41580-45|~2026-41580-45]] || [[Special:Contributions/~2026-41580-45|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-41580-45}} |- | 50 || [[User:WellDone7|WellDone7]] || [[Special:Contributions/WellDone7|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|WellDone7}} |- | 51 || [[User:~2026-42935-53|~2026-42935-53]] || [[Special:Contributions/~2026-42935-53|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-42935-53}} |- | 52 || [[User:Аянов|Аянов]] || [[Special:Contributions/Аянов|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Аянов}} |- | 53 || [[User:АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] || [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|АРАЙЛЫМ}} |- | 54 || [[User:Amherst99|Amherst99]] || [[Special:Contributions/Amherst99|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Amherst99}} |- | 55 || [[User:Tilaqtobe|Tilaqtobe]] || [[Special:Contributions/Tilaqtobe|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Tilaqtobe}} |- | 56 || [[User:Айгерім Нұрғазықызы|Айгерім Нұрғазықызы]] || [[Special:Contributions/Айгерім Нұрғазықызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Айгерім Нұрғазықызы}} |- | 57 || [[User:Zama.Dana|Zama.Dana]] || [[Special:Contributions/Zama.Dana|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Zama.Dana}} |- | 58 || [[User:Бекзада Серікахметқызы|Бекзада Серікахметқызы]] || [[Special:Contributions/Бекзада Серікахметқызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Бекзада Серікахметқызы}} |- | 59 || [[User:Jadr 1988|Jadr 1988]] || [[Special:Contributions/Jadr 1988|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Jadr 1988}} |- | 60 || [[User:Корлан Майдановна|Корлан Майдановна]] || [[Special:Contributions/Корлан Майдановна|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Корлан Майдановна}} {{/end}} 0icbqk7dq13ab8e1otdycz07wbnwzrm 0 501396 3644081 2126375 2026-08-19T11:32:06Z Айткүл 184554 грамматикалық қатені түзеттім 3644081 wikitext text/x-wiki '''Түп тұлға''' - әдеби бейнеге негіз болған, ақиқат өмірде жасаушы адам. Мысалы, Сабит Мұқановтың "Ботакөз" романындағы Асқар мен Амантай образының Түп тұлғасы Ә.Жанкелдин ме Аманкелді Иманов болды. === Дереккөздер === * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 [[Санат:Терминология]] hk3ybj3t7te7kl4q30uc3e5bu4876tc 3644082 3644081 2026-08-19T11:32:50Z Айткүл 184554 грамматикалық қатені түзеттім 3644082 wikitext text/x-wiki '''Түп тұлға''' - әдеби бейнеге негіз болған, ақиқат өмірде жасаушы адам. Мысалы, Сабит Мұқановтың "Ботакөз" романындағы Асқар мен Амантай образының түп тұлғасы Ә.Жанкелдин ме Аманкелді Иманов болды. === Дереккөздер === * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 [[Санат:Терминология]] 2d9gln18s3i0g92bdz4lixstoo5gtm2 3644083 3644082 2026-08-19T11:33:17Z Айткүл 184554 грамматикалық қатені түзеттім 3644083 wikitext text/x-wiki '''Түп тұлға''' - әдеби бейнеге негіз болған, ақиқат өмірде жасаушы адам. Мысалы, Сабит Мұқановтың "Ботакөз" романындағы Асқар мен Амантай образының түп тұлғасы Ә.Жанкелдин мен Аманкелді Иманов болды. === Дереккөздер === * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 [[Санат:Терминология]] 6ydj1qboksn7sscroezo1sivsnllakb 3644084 3644083 2026-08-19T11:39:27Z Айткүл 184554 грамматикалық қатені түзеттім 3644084 wikitext text/x-wiki '''Түп тұлға''' - әдеби бейнеге негіз болған, ақиқат өмірде жасаушы адам. Мысалы, Сабит Мұқановтың "Ботакөз" романындағы Асқар мен Амантай образының түп тұлғасы Әліби Жанкелдин мен Аманкелді Иманов болды. === Дереккөздер === * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 [[Санат:Терминология]] 5kem0zxoqxeisyxpe8h9tkvxny6ucsh 3644085 3644084 2026-08-19T11:48:12Z Айткүл 184554 грамматикалық қатені түзеттім 3644085 wikitext text/x-wiki '''Түп тұлға''' - әдеби бейнеге негіз болған, нақты өмірде жасаушы адам. Мысалы, Сабит Мұқановтың "Ботакөз" романындағы Асқар мен Амантай образының түп тұлғасы Әліби Жанкелдин мен Аманкелді Иманов болды. === Дереккөздер === * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 [[Санат:Терминология]] eqoj4nqutsiv2riwooa11pfy6x5hi36 3644086 3644085 2026-08-19T11:48:46Z Айткүл 184554 грамматикалық қатені түзеттім 3644086 wikitext text/x-wiki '''Түп тұлға''' - әдеби бейнеге негіз болған, нақты өмірдегі адам. Мысалы, Сабит Мұқановтың "Ботакөз" романындағы Асқар мен Амантай образының түп тұлғасы Әліби Жанкелдин мен Аманкелді Иманов болды. === Дереккөздер === * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 [[Санат:Терминология]] 8yet5bj9iqlc5gb5xk5wcwmuvtl59ol 0 506773 3644042 3625301 2026-08-19T08:44:35Z Ernur006 184775 3644042 wikitext text/x-wiki {{Телебағдарлама |бағдарлама атауы = Жайдарман |ШынАтауы = |сурет = |ені = |сурет атауы = |түр = |жанр = Телевизиялық әзіл-сықақ ойыны |жас = |автор = |директор = |режиссёр = Ерлан Байтоқсанов (2005—2009) |сценарист = |жүргізуші = [[Есен Елеукен]] |басты рөлде = |төреші = |дыбыстаған = |баяндаушы = |бастапқы тақырып = |соңғы тақырып = |композитор = |мемлекет = [[Қазақстан]] |тіл = [[өазақ тілі|қазақ тілі]] |маусымдар = |шығарылым = |шығарылым тізімі = |продюсер = |атқарушы продюсер = |түсірілім орны = [[Астана]] |камера = |ұзақтығы = |күйі = |арна = {{ту|Қазақстан}} 7 арна |сурет форматы = |дыбыс форматы = |алғашқы трансляция = |соңғы трансляция = |тұсаукесерлік көрсетілім = |қайталама көрсетілім = [[Тамаша]] (2018-2020) |ізашар бағдарлама = |ізбасар бағдарлама = |ұқсас бағдарлама = |сайт = [http://jaidarman.kz/ Жайдарман] |imdb_id = |редактор=Есет Мырзағазиев}} <s><s><s><s><s></s></s></s></s></s>'''Жайдарман''' - түрлі аймақ (өңір, оқу орындары, мекемелер т.с.с.) немесе еркін құрамдағы ойыншылардың бас қосып, әзіл-сықақтың бірқатар жанрларындағы сайысқа түсуі. == Жоғары лига чемпиондары == {| class="standard" ! Маусым !! Команда !! ЖОО/Аймақ |- |2005 || Көз тимесін || Шымкент |- |2006 || Аграрка сарбаздары || Астана |- |2007 || Ұлдар емес || Қарағанды |- |2008 || Жарайсыңдар жігіттер || Түркістан |- |2009 || Құлсары құрамасы || Атырау |- |2010 || Еркетай || Ақтөбе |- |2011 || Арал-АС || Қызылорда |- |2012 || Экспресс || Ақтөбе |- |2013 || Назар аудар || Орал |- |2014 || Ұлттық құрама || Алматы |- |2015 || Күлтегін|| Астана |- |2016 || Аягөз құрамасы || Аягөз |- |2017 || Сырдария құрамасы || Жетісай |- |2018 || Байдың балалары || Шымкент |- |2019 || Элемент || Семей |- |2019 || Фемида || Ақтөбе |- |2020 || Боранқұл|| Маңғыстау облысы |- |2021 |Миллион |Шымкент |- |2022 |АТУ |Алматы |- |2023 |Қыздар емес |Семей қаласы |- |2024 |Талант, Шапалақ, Жуалы |Орал, Талдықорған, Жамбыл |- |2025 |Ақбұлақ |Шымкент |- == Премьер лига чемпиондары == {| class="standard" ! Маусым !! Команда !! ЖОО/Аймақ |- |2006 || Қыздар Юнайтед || Қыздар Мемлекеттік Педагогикалық Университеті (бұр. ЖенПИ); Алматы қаласы |- |2007 || Сөз тимесін || ХҚТУ; Түркістан қаласы |- |2008 || Өнер қырандары || Қазақ ұлттық өнер академиясы; Алматы қаласы |- |2008 || Шымқала || М.О Әуезов атындағы ОҚМУ; Шымкент қаласы |- |2009 || Сөз тимесін || ХҚТУ; Түркістан қаласы |- |2010 || Арыс құрамасы || Түркістан облысы |- |2011 || Корпус Б || М.О.Әуезов атындағы ОҚМУ; Шымкент қаласы |- |2012 || Жаснар || Қ.И.Сәтпаев атындағы ҚазҰТУ; Алматы қаласы |- |2013 || Тұңғыш Астана || Қызылорда қаласы |- |2014 || Сырдария құрамасы || Сырдария Университеті; Жетісай қаласы |- |2015 || Фемида || Ақтөбе қаласы |- |2017 || Жаңақорған құрамасы || Қызылорда облысы |- |2018 || Энерго || С.Сейфуллин атындағы ҚазАТУ; Астана қаласы |- |2019 || Маями || Атырау облысы |- |2020 ||Энерго Алматы || Алматы мемлекеттік энергетика және электронды технологиялар колледжі; Алматы қаласы |- |2021 |Төле би құрамасы |Түркістан облысы |- |2022 |Европолис |Орал қаласы |- |2023 |TAU, Бізде осы |Астана қаласы, Ақтөбе облысы (Мәртөк ауданы) |- |2024 |Ақбұлақ құрамасы |Түркістан облысы |} == Фактілер == * Жоғары лиганың алғашқы бас редакторы 2005 жылы Дәнекер Оразбаев болған. Кейіннен 2009 жылғы ойындарда титрлерде редакторлар қатарында Тұрсынбек Қабатовтың есімі көрсетіледі. * Жайдарманның ең негізгі үш лигасын да бағындырған жалғыз команда Жетісайлық «Сырдария құрамасы». * Жайдарман тарихында ең көп кубок жеңіп алған команда «Тараз 2000» (40-тан аса) * Басты жүлделердің басым көпшілігін жинап үлгерген оқу орны - Халықаралық Қазақ Түрік Университеті. Бұл оқу орнының студенттері Жоғары лига чемпиондығына 4 рет ие болса, премьер лиганыңбасты қанжығасын 2 рет алып кетті. * Жоғары лиганың екі дүркін чемпиондары: Өзіміздің жігіттер (2001, 2002); Көз тимесін (2004; 2005) * Жоғары лиганың екі дүркін күміс жүлдегерлері: Жұбановшылар (2006, 2007); Аграрка сарбаздары І құрамы (2005; 2008); Ұлттық құрама ІІ құрамы (2012, 2013) * Жоғары лиганың екі дүркін қола жүлдегерлері: АЭСА Шымкент (2005, 2007); Жигули (2006; 2008); Қорқыт құрамасы (2012; 2013) * Жоғары лиганың барлық 3 түрлі (алтын, күміс, қола) медальдарына ие болған командалар: Сырдария құрамасы; Байдың балалары * Үздік ойыншы атағын ең көп рет жеңіп алған ойыншы: Арман Жаналиев (Тараз 2000) * Ең көп құрамаларда өнер көрсеткен ойыншы: Хамит Ердехан (19 команда) * Жоғары лигада өнер көрсеткен алғашқы шет елдік команда: Позитифф (Қырғызстан) bg96d1d7hal8z4kyg464o0rcth56cke 3644044 3644042 2026-08-19T08:46:05Z Ernur006 184775 Fixed mistakes 3644044 wikitext text/x-wiki {{Телебағдарлама |бағдарлама атауы = Жайдарман |ШынАтауы = |сурет = |ені = |сурет атауы = |түр = |жанр = Телевизиялық әзіл-сықақ ойыны |жас = |автор = |директор = |режиссёр = Ерлан Байтоқсанов (2005—2009) |сценарист = |жүргізуші = [[Есен Елеукен]] |басты рөлде = |төреші = |дыбыстаған = |баяндаушы = |бастапқы тақырып = |соңғы тақырып = |композитор = |мемлекет = [[Қазақстан]] |тіл = [[Қазақ тілі]] |маусымдар = |шығарылым = |шығарылым тізімі = |продюсер = |атқарушы продюсер = |түсірілім орны = [[Астана]] |камера = |ұзақтығы = |күйі = |арна = {{ту|Қазақстан}} 7 арна |сурет форматы = |дыбыс форматы = |алғашқы трансляция = |соңғы трансляция = |тұсаукесерлік көрсетілім = |қайталама көрсетілім = [[Тамаша]] (2018-2020) |ізашар бағдарлама = |ізбасар бағдарлама = |ұқсас бағдарлама = |сайт = [http://jaidarman.kz/ Жайдарман] |imdb_id = |редактор=Есет Мырзағазиев}} <s><s><s><s><s></s></s></s></s></s>'''Жайдарман''' - түрлі аймақ (өңір, оқу орындары, мекемелер т.с.с.) немесе еркін құрамдағы ойыншылардың бас қосып, әзіл-сықақтың бірқатар жанрларындағы сайысқа түсуі. == Жоғары лига чемпиондары == {| class="standard" ! Маусым !! Команда !! ЖОО/Аймақ |- |2005 || Көз тимесін || Шымкент |- |2006 || Аграрка сарбаздары || Астана |- |2007 || Ұлдар емес || Қарағанды |- |2008 || Жарайсыңдар жігіттер || Түркістан |- |2009 || Құлсары құрамасы || Атырау |- |2010 || Еркетай || Ақтөбе |- |2011 || Арал-АС || Қызылорда |- |2012 || Экспресс || Ақтөбе |- |2013 || Назар аудар || Орал |- |2014 || Ұлттық құрама || Алматы |- |2015 || Күлтегін|| Астана |- |2016 || Аягөз құрамасы || Аягөз |- |2017 || Сырдария құрамасы || Жетісай |- |2018 || Байдың балалары || Шымкент |- |2019 || Элемент || Семей |- |2019 || Фемида || Ақтөбе |- |2020 || Боранқұл|| Маңғыстау облысы |- |2021 |Миллион |Шымкент |- |2022 |АТУ |Алматы |- |2023 |Қыздар емес |Семей қаласы |- |2024 |Талант, Шапалақ, Жуалы |Орал, Талдықорған, Жамбыл |- |2025 |Ақбұлақ |Шымкент |- == Премьер лига чемпиондары == {| class="standard" ! Маусым !! Команда !! ЖОО/Аймақ |- |2006 || Қыздар Юнайтед || Қыздар Мемлекеттік Педагогикалық Университеті (бұр. ЖенПИ); Алматы қаласы |- |2007 || Сөз тимесін || ХҚТУ; Түркістан қаласы |- |2008 || Өнер қырандары || Қазақ ұлттық өнер академиясы; Алматы қаласы |- |2008 || Шымқала || М.О Әуезов атындағы ОҚМУ; Шымкент қаласы |- |2009 || Сөз тимесін || ХҚТУ; Түркістан қаласы |- |2010 || Арыс құрамасы || Түркістан облысы |- |2011 || Корпус Б || М.О.Әуезов атындағы ОҚМУ; Шымкент қаласы |- |2012 || Жаснар || Қ.И.Сәтпаев атындағы ҚазҰТУ; Алматы қаласы |- |2013 || Тұңғыш Астана || Қызылорда қаласы |- |2014 || Сырдария құрамасы || Сырдария Университеті; Жетісай қаласы |- |2015 || Фемида || Ақтөбе қаласы |- |2017 || Жаңақорған құрамасы || Қызылорда облысы |- |2018 || Энерго || С.Сейфуллин атындағы ҚазАТУ; Астана қаласы |- |2019 || Маями || Атырау облысы |- |2020 ||Энерго Алматы || Алматы мемлекеттік энергетика және электронды технологиялар колледжі; Алматы қаласы |- |2021 |Төле би құрамасы |Түркістан облысы |- |2022 |Европолис |Орал қаласы |- |2023 |TAU, Бізде осы |Астана қаласы, Ақтөбе облысы (Мәртөк ауданы) |- |2024 |Ақбұлақ құрамасы |Түркістан облысы |} == Фактілер == * Жоғары лиганың алғашқы бас редакторы 2005 жылы Дәнекер Оразбаев болған. Кейіннен 2009 жылғы ойындарда титрлерде редакторлар қатарында Тұрсынбек Қабатовтың есімі көрсетіледі. * Жайдарманның ең негізгі үш лигасын да бағындырған жалғыз команда Жетісайлық «Сырдария құрамасы». * Жайдарман тарихында ең көп кубок жеңіп алған команда «Тараз 2000» (40-тан аса) * Басты жүлделердің басым көпшілігін жинап үлгерген оқу орны - Халықаралық Қазақ Түрік Университеті. Бұл оқу орнының студенттері Жоғары лига чемпиондығына 4 рет ие болса, премьер лиганыңбасты қанжығасын 2 рет алып кетті. * Жоғары лиганың екі дүркін чемпиондары: Өзіміздің жігіттер (2001, 2002); Көз тимесін (2004; 2005) * Жоғары лиганың екі дүркін күміс жүлдегерлері: Жұбановшылар (2006, 2007); Аграрка сарбаздары І құрамы (2005; 2008); Ұлттық құрама ІІ құрамы (2012, 2013) * Жоғары лиганың екі дүркін қола жүлдегерлері: АЭСА Шымкент (2005, 2007); Жигули (2006; 2008); Қорқыт құрамасы (2012; 2013) * Жоғары лиганың барлық 3 түрлі (алтын, күміс, қола) медальдарына ие болған командалар: Сырдария құрамасы; Байдың балалары * Үздік ойыншы атағын ең көп рет жеңіп алған ойыншы: Арман Жаналиев (Тараз 2000) * Ең көп құрамаларда өнер көрсеткен ойыншы: Хамит Ердехан (19 команда) * Жоғары лигада өнер көрсеткен алғашқы шет елдік команда: Позитифф (Қырғызстан) ljwrwbu7qojqtt6dnnv8gobjwvqbc5t 0 507850 3643927 2929584 2026-08-19T05:10:59Z Жанар Чушекова 184284 дереккөз 3643927 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Мерғали Ибраев|Сурет=Мергали Жангалиевич Ибраев.jpg|Туған күні=13.06.1942|Туған жері= Абай облысы, Абай ауданы, Қарауыл ауылы.|Қайтыс болған күні=02.11.1997|Азаматтығы=|Ұлты=Қазақ}} '''Мерғали Ибраев '''(1942-1997) - журналист, драматург, ақын және прозаик. [[1942 жыл]]ы [[13 маусым]]да [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы)|Абай ауданы]], [[Қарауыл (Абай ауданы)|Қарауыл]] ауылында туған. Орта мектепті бітірген соң [[Семей]]дің педагогикалық институтына түсіп, армия қатарына барып келген соң аудандық газетте бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары қызметін атқарады.Осы тұста қаламы ұшқыр журналист, ойлы да өрнекті жазатын ақын ретінде таныла бастайды. 1970-1978 жылдары " Лениншіл жас" ( Жас алаш) газетінің Семей, Шығыс Қазақстан облыстары бойынша меншікті тілшісі болып істейді. 1969 жылы Қазақстан жастарының " Жас керуен" атты жинағына енген бір топ өлеңдерінен бастап "Темір тұлпар", "Күміс тау", "Өнегелі өркен", "Құтты қоныс", "Судағы сәуле" атты өлең жинақтары жеке-жеке кітап болып басылып шықты. " Мерғали ақын және шын ақын",- деп жазушы Роллан Сейсенбаев айтқандай, Мерғали Ибраевтың шығармалары тақырыбы сан алуан, өлең дастандары терең мазмұнға құрылған, ақындық шеберлікпен өрнектелуімен оқырманын баурап алады. Ақын 40-қа жуық ән мен күйдің авторы. Оның өлеңдеріне жергілікті сазгерлер ән жазып, ақын туындыларын ел жүрегіне ұялата түсуде. Ағамыздың ұлттық театр өнерінің дамуына лайықты үлес қосқан драматургтік еңбегі ерекше. Күй атасы [[Құрманғазы]] өміріне арналып жазылған тұңғыш драманың авторы. Сол сияқты "Қалқаман-Мамыр, "Құрманғазы", "Шәкәрім", "Қайырлы таң, әке!" сияқты драмалық шығармалары Қарағанды, Семей театрларында қойылып, көрермендердің жоғары бағасын алды. Табиғатында сегіз қырлы, бір сырлы Мерғалидың өмір жолындағы басты қызметі - журналистік. Жаңалықты жылдам сезгіш, қоғам, заман көшінің алдыңғы сапында болу, өз ұлтын сүю, оның болашақ тағдырын, мәдениетін, тілін рухани байлық салт-дәстүрін марапаттау оның журналист"к туындыларының өзегі. Бір ғана мысал Қайта құру деп аталатын кезеңде "Семей таңы", "Ақжол", атты айдар ашты, осы бөлімніңі арнайы ұйымдастырушы да, оның тұрақты авторы да Мерғали болды, нақты архив материалдарына сүйене отырып жазған тарихи мақаласының саны 50-ден асып кетті. Мерғали Ибраев әдебиетке сіңірген еңбегі үшін "Еңбектегі ерлігі үшін" медалімен, Журналистер одағының сыйлығымен бағаланған. [[Санат:Педагогтар]] b9gl1sk2ca8vr6l8oej0c0xla07y0uj 3643930 3643927 2026-08-19T05:11:21Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 2929584 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Мерғали Ибраев|Сурет=Мергали Жангалиевич Ибраев.jpg|Туған күні=13.06.1942|Туған жері=ШҚО, Абай ауданы, Қарауыл ауылы.|Қайтыс болған күні=02.11.1997|Азаматтығы=|Ұлты=Қазақ}} '''Мерғали Ибраев '''(1942-1997) - журналист, драматург, ақын және прозаик. [[1942 жыл]]ы [[13 маусым]]да [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы)|Абай ауданы]], [[Қарауыл (Абай ауданы)|Қарауыл]] ауылында туған. Орта мектепті бітірген соң [[Семей]]дің педагогикалық институтына түсіп, армия қатарына барып келген соң аудандық газетте бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары қызметін атқарады.Осы тұста қаламы ұшқыр журналист, ойлы да өрнекті жазатын ақын ретінде таныла бастайды. 1970-1978 жылдары " Лениншіл жас" ( Жас алаш) газетінің Семей, Шығыс Қазақстан облыстары бойынша меншікті тілшісі болып істейді. 1969 жылы Қазақстан жастарының " Жас керуен" атты жинағына енген бір топ өлеңдерінен бастап "Темір тұлпар", "Күміс тау", "Өнегелі өркен", "Құтты қоныс", "Судағы сәуле" атты өлең жинақтары жеке-жеке кітап болып басылып шықты. " Мерғали ақын және шын ақын",- деп жазушы Роллан Сейсенбаев айтқандай, Мерғали Ибраевтың шығармалары тақырыбы сан алуан, өлең дастандары терең мазмұнға құрылған, ақындық шеберлікпен өрнектелуімен оқырманын баурап алады. Ақын 40-қа жуық ән мен күйдің авторы. Оның өлеңдеріне жергілікті сазгерлер ән жазып, ақын туындыларын ел жүрегіне ұялата түсуде. Ағамыздың ұлттық театр өнерінің дамуына лайықты үлес қосқан драматургтік еңбегі ерекше. Күй атасы Құрманғазы өміріне арналып жазылған тұңғыш драманың авторы. Сол сияқты "Қалқаман-Мамыр, "Құрманғазы", "Шәкәрім", "Қайырлы таң, әке!" сияқты драмалық шығармалары Қарағанды, Семей театрларында қойылып, көрермендердің жоғары бағасын алды. Табиғатында сегіз қырлы, бір сырлы Мерғалидың өмір жолындағы басты қызметі - журналистік. Жаңалықты жылдам сезгіш, қоғам, заман көшінің алдыңғы сапында болу, өз ұлтын сүю, оның болашақ тағдырын, мәдениетін, тілін рухани байлық салт-дәстүрін марапаттау оның журналист"к туындыларының өзегі. Бір ғана мысал Қайта құру деп аталатын кезеңде "Семей таңы", "Ақжол", атты айдар ашты, осы бөлімніңі арнайы ұйымдастырушы да, оның тұрақты авторы да Мерғали болды, нақты архив материалдарына сүйене отырып жазған тарихи мақаласының саны 50-ден асып кетті. Мерғали Ибраев әдебиетке сіңірген еңбегі үшін "Еңбектегі ерлігі үшін" медалімен, Журналистер одағының сыйлығымен бағаланған. [[Санат:Педагогтар]] r8td3hw4461rmy5mgqlxkc0vet8q6nz 3643931 3643930 2026-08-19T05:11:36Z Жанар Чушекова 184284 3643931 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Мерғали Ибраев|Сурет=Мергали Жангалиевич Ибраев.jpg|Туған күні=13.06.1942|Туған жері= Абай ауданы, Қарауыл ауылы.|Қайтыс болған күні=02.11.1997|Азаматтығы=|Ұлты=Қазақ}} '''Мерғали Ибраев '''(1942-1997) - журналист, драматург, ақын және прозаик. [[1942 жыл]]ы [[13 маусым]]да [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы)|Абай ауданы]], [[Қарауыл (Абай ауданы)|Қарауыл]] ауылында туған. Орта мектепті бітірген соң [[Семей]]дің педагогикалық институтына түсіп, армия қатарына барып келген соң аудандық газетте бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары қызметін атқарады.Осы тұста қаламы ұшқыр журналист, ойлы да өрнекті жазатын ақын ретінде таныла бастайды. 1970-1978 жылдары " Лениншіл жас" ( Жас алаш) газетінің Семей, Шығыс Қазақстан облыстары бойынша меншікті тілшісі болып істейді. 1969 жылы Қазақстан жастарының " Жас керуен" атты жинағына енген бір топ өлеңдерінен бастап "Темір тұлпар", "Күміс тау", "Өнегелі өркен", "Құтты қоныс", "Судағы сәуле" атты өлең жинақтары жеке-жеке кітап болып басылып шықты. " Мерғали ақын және шын ақын",- деп жазушы Роллан Сейсенбаев айтқандай, Мерғали Ибраевтың шығармалары тақырыбы сан алуан, өлең дастандары терең мазмұнға құрылған, ақындық шеберлікпен өрнектелуімен оқырманын баурап алады. Ақын 40-қа жуық ән мен күйдің авторы. Оның өлеңдеріне жергілікті сазгерлер ән жазып, ақын туындыларын ел жүрегіне ұялата түсуде. Ағамыздың ұлттық театр өнерінің дамуына лайықты үлес қосқан драматургтік еңбегі ерекше. Күй атасы Құрманғазы өміріне арналып жазылған тұңғыш драманың авторы. Сол сияқты "Қалқаман-Мамыр, "Құрманғазы", "Шәкәрім", "Қайырлы таң, әке!" сияқты драмалық шығармалары Қарағанды, Семей театрларында қойылып, көрермендердің жоғары бағасын алды. Табиғатында сегіз қырлы, бір сырлы Мерғалидың өмір жолындағы басты қызметі - журналистік. Жаңалықты жылдам сезгіш, қоғам, заман көшінің алдыңғы сапында болу, өз ұлтын сүю, оның болашақ тағдырын, мәдениетін, тілін рухани байлық салт-дәстүрін марапаттау оның журналист"к туындыларының өзегі. Бір ғана мысал Қайта құру деп аталатын кезеңде "Семей таңы", "Ақжол", атты айдар ашты, осы бөлімніңі арнайы ұйымдастырушы да, оның тұрақты авторы да Мерғали болды, нақты архив материалдарына сүйене отырып жазған тарихи мақаласының саны 50-ден асып кетті. Мерғали Ибраев әдебиетке сіңірген еңбегі үшін "Еңбектегі ерлігі үшін" медалімен, Журналистер одағының сыйлығымен бағаланған. [[Санат:Педагогтар]] quh5z217l8agus3tqy6owu48nrya72c 3643933 3643931 2026-08-19T05:13:01Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 2929584 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Мерғали Ибраев|Сурет=Мергали Жангалиевич Ибраев.jpg|Туған күні=13.06.1942|Туған жері=ШҚО, Абай ауданы, Қарауыл ауылы.|Қайтыс болған күні=02.11.1997|Азаматтығы=|Ұлты=Қазақ}} '''Мерғали Ибраев '''(1942-1997) - журналист, драматург, ақын және прозаик. [[1942 жыл]]ы [[13 маусым]]да [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы)|Абай ауданы]], [[Қарауыл (Абай ауданы)|Қарауыл]] ауылында туған. Орта мектепті бітірген соң [[Семей]]дің педагогикалық институтына түсіп, армия қатарына барып келген соң аудандық газетте бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары қызметін атқарады.Осы тұста қаламы ұшқыр журналист, ойлы да өрнекті жазатын ақын ретінде таныла бастайды. 1970-1978 жылдары " Лениншіл жас" ( Жас алаш) газетінің Семей, Шығыс Қазақстан облыстары бойынша меншікті тілшісі болып істейді. 1969 жылы Қазақстан жастарының " Жас керуен" атты жинағына енген бір топ өлеңдерінен бастап "Темір тұлпар", "Күміс тау", "Өнегелі өркен", "Құтты қоныс", "Судағы сәуле" атты өлең жинақтары жеке-жеке кітап болып басылып шықты. " Мерғали ақын және шын ақын",- деп жазушы Роллан Сейсенбаев айтқандай, Мерғали Ибраевтың шығармалары тақырыбы сан алуан, өлең дастандары терең мазмұнға құрылған, ақындық шеберлікпен өрнектелуімен оқырманын баурап алады. Ақын 40-қа жуық ән мен күйдің авторы. Оның өлеңдеріне жергілікті сазгерлер ән жазып, ақын туындыларын ел жүрегіне ұялата түсуде. Ағамыздың ұлттық театр өнерінің дамуына лайықты үлес қосқан драматургтік еңбегі ерекше. Күй атасы Құрманғазы өміріне арналып жазылған тұңғыш драманың авторы. Сол сияқты "Қалқаман-Мамыр, "Құрманғазы", "Шәкәрім", "Қайырлы таң, әке!" сияқты драмалық шығармалары Қарағанды, Семей театрларында қойылып, көрермендердің жоғары бағасын алды. Табиғатында сегіз қырлы, бір сырлы Мерғалидың өмір жолындағы басты қызметі - журналистік. Жаңалықты жылдам сезгіш, қоғам, заман көшінің алдыңғы сапында болу, өз ұлтын сүю, оның болашақ тағдырын, мәдениетін, тілін рухани байлық салт-дәстүрін марапаттау оның журналист"к туындыларының өзегі. Бір ғана мысал Қайта құру деп аталатын кезеңде "Семей таңы", "Ақжол", атты айдар ашты, осы бөлімніңі арнайы ұйымдастырушы да, оның тұрақты авторы да Мерғали болды, нақты архив материалдарына сүйене отырып жазған тарихи мақаласының саны 50-ден асып кетті. Мерғали Ибраев әдебиетке сіңірген еңбегі үшін "Еңбектегі ерлігі үшін" медалімен, Журналистер одағының сыйлығымен бағаланған. [[Санат:Педагогтар]] r8td3hw4461rmy5mgqlxkc0vet8q6nz 10 510075 3643792 3423294 2026-08-18T15:05:02Z Wikuiser 172895 /* */ 3643792 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Инфобокс |имя = |дене_стиль = width: 27em; padding:0.2em; |белгі_стиль = padding:0.25em 0.5em; |мәтін_стиль = padding:0.25em 0.5em; |_ = vcard |үсті = {{{Атауы}}} |үсті _класс = fn org |үсті_стиль = font-size:larger; font-weight:bold; background:#87ceeb; border:1px solid #1e90ff; |үсті2 = {{{Атауы1|}}} |үсті2_стиль = background: #e1e1e1; |сурет = {{Сурет қою|{{{Сурет}}}|{{{өлшем|{{#if:{{{Ені|}}}|{{{Ені}}}|200}}}}}}} |сурет_атауы = {{{Сурет сипаттамасы|}}} |мәтін_стиль = font-size: 100%; |белгі1 = Басқа атаулары |мәтін1 = {{{Атауы2|}}} |белгі2 = Жүргізілген мерзімі |мәтін2 = {{{Дата|}}} |белгі3 = Жүргізілген<br />Орын |мәтін3 = {{ #if: {{{Орын|}}}|{{{Орын}}}|}} |белгі4 = Қатысушылар |мәтін4 = {{{Қатысушылар|}}} |белгі5 = Қарастырылған сұрақтар |мәтін5 = {{{Сұрақтар|}}} |белгі6 = Нәтижесі |мәтін6 = {{{Нәтиже|}}} |тақырыпша8 = {{{Сайт|}}} |тақырыпша9 = {{#if:{{{Дейін|}}}{{{Кейін|}}}|Реті|}} |мәтін10 = {{{!}} align="center" {{#if:{{{Дейін|}}}{{{Кейін|}}}| {{!}}width="163px" align="center" style="vertical-align:middle"{{!}} {{ #if: {{{Дейін|}}}|[[{{{Дейін|}}}|<big>←</big> {{{Дейін|}}}]]|}} {{!}}width="163px" align="center" style="vertical-align:middle"{{!}} {{ #if: {{{Кейін|}}}|[[{{{Кейін|}}}|{{{Кейін|}}} <big>→</big>]]|}} {{!-}}}} {{!}}} |асты_стиль = border-top:1px solid #DDD; background:#e0e8ff; |асты = {{#if: {{{Ортаққор|}}}|{{nobr|1=[[Сурет:Commons-logo.svg|10px]] <span class='plainlinks'>'''[{{localurl:Commons:Category:{{{Ортаққор|}}}|uselang=ru}} {{{Атауы}}}]'''</span> [[Ортаққор]]да}}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> rnqyme5gdbg463oe56xoidtim13jwqf 0 533279 3644056 3345393 2026-08-19T08:53:52Z 1nter pares 146705 3644056 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Есентүгел Баймұханбетұлы Елеукен |Шынайы есімі = |Сурет = |Туған күні = 05.12.1973 |Туған жері = {{туғанжері|Шалқар ауданы|Шалқар ауданында}} |Мансабы = «Қазақстан КВН Одағы» Республикалық жастар қоғамдық бірлестігінің Президенті |Ғылыми атағы = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = Қазақ |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Құрмет ордені}} {{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} {{!}}} }} '''Есен Елеукен''' (''Есентүгел Елеукен Баймұханбетұлы'') — [[1973 жыл|1973 жылы]] [[5 желтоқсан|5 желтоқсанда]] [[Ақтөбе облысы]] [[Шалқар ауданы|Шалқар ауданында]] туған. Мыңдаған жастарды бір арнаға тоғыстырған Жайдарман қозғалысының көшбасшысы, «Қазақстан КВН Одағы» Республикалық жастар қоғамдық бірлестігінің Президенті. [[Құрмет ордені|Құрмет орденінің]] иегері ([[2016]]). == Өмірбаяны == * Еңбек жолын 1990 жылы Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, [[Шетырғыз]] совхозында бастаған. * 1991 жылы Шымкент қаласындағы Қазақ химия-технологиялық институтына оқуға түсіп, 1996 жылы «Технологиялық процестер мен өндірісті автоматтандыру» мамандығы бойынша бітірген. * Әскери міндетті (запастағы офицер). * 1996-99 жылдары [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Халықаралық Қазақ-Түрік университеті]] Жаратылыстану және гуманитарлық институтының «Биоэкология» кафедрасында тағылымдамадан өтуші – зерттеуші. * 1998-2002 жылдары «Юмакс» радиосында қарапайым қызметші болып жұмыс бастап, қазақ редакциясының бас редакторы лауазымына дейін көтерілген. * 2002-2005 жылдары «Қазақ КТК (КВН) лигасы» РЖҚБ-ның вице-президенті. * 2005 жылдан бастап – «Қазақстан КВН Одағы» Республикалық жастар қоғамдық бірлестігінің Президенті. * 2006-2008 жылдары КТК телеарнасы арнайы бағдарламасының жетекшісі болды. * 2018-2020 жылдары «Tamasha TV» телеарнасының Директоры. * 2021 жылы YouTube желісінде  Yesti podcast каналының  негізін қалаушысы, жүргізушісі. Осы уақытқа дейін түрлі саланың 50-ге жуық спикерімен қоғамдағы өзекті тақырыптарды көтеріп, талқылады. == Марапаттары == * [[2016 жыл|2016 жылы]] ҚР Президенті жарлығымен белсенді қоғамдық қызметі үшін  «Құрмет орденімен» марапатталды. * [[2016]] - "Қазақстан Республикасы тәуелсіздігіне 25 жыл" медалі * 2017 жылы мемлекеттік тілге адал көзқарасы және қазақ тілінің дамуына қосқан зор үлесі үшін «Тіл жанашыры» құрмет белгісі. == Жетістіктері == * [[2012-2016 жыл]]дар аралығында қазақ тілді блогерлерге арналған республикалық «Блог құрылтай» ұйымдастырушыларының бірі (Қарағанды, Талдықорған, Жамбыл, Атырау қалаларында). * [[2014 жыл]]ы Қытай елінің Шанхай қаласында жергілікті қазақтар мен елден барған студенттер арасында Жайдарман сайыстарының халықаралық фестивалін өткізді. * [[2017 жыл]]ы Моңғолияның астанасы Ұланбатырда жергілікті топтардың қатысуымен Жайдарман сайыстарын ұйымдастырды. * [[2017-2019 жыл]]дары Түркітілдес елдер арасында талантты әрі тапқыр жастардың басын қосатын танымал Жайдарман ойындарының көшбасшысы болды. Онда түрлі елдерден 15-ке жуық команда қамтылды. * Жалпы республикалық деңгейде 500-ге жуық фестивальдардың негізін қалаушы. * Аймақтық және республикалық деңгейде 100-ден астам чемпионаттардың ұйымдастырушысы. * [[2018-2020 жыл]]дары өзі басқарған «Tamasha TV» арнасын ең үздік алғашқы 7 каналдың қатарына қосты. * [[2023 жыл]]ы Жайдарман ойындарына 240 команда тіркеліп, оған 2000-нан астам ойыншы қатысып рекорттық көрсеткішке жетті, сондай-ақ соңғы 10 жылдың ішінде командалардың саны 200-ден кем түспеді. * [[2022 жыл]]ы Қазақстанның Медиафутболының дамуына үлес қосты. * ҚР Президенті жанындағы жастар саясаты жөніндегі кеңестің 2 мәрте мүшесі атанды. * Қазақстандық жастарға арналған қоғамдық маңызы бар форумдардың, дөңгелек үстелдердің, басқа да жиындарының белді спикері. * Әлеуметтік жобалармен айналысатын Үкіметтік емес ұйымдарға республикалық деңгейде 3 мәрте үздік спикер болды. == Отбасы == Отбасылық жағдайы – Үйленген, бір қызы бар. == Сыртқы сілтемелер == * [https://twitter.com/eseneleuken Туиттертердегі] аккаунты; * [https://www.facebook.com/esen.eleuken?fref=ts Фейсбуктағы] жеке парақшасы; * [http://vk.com/id177750342 Vk.com] әлеуметтік желісіндегі аккаунты; * [https://www.instagram.com/eseneleuken_resmi/ Instagram] әлеуметтік желісіндегі аккаунты; * [https://www.youtube.com/@yessenyeleuken3627 Youtube] сайтындағы ресми видеоканалы; == Ескертпелер == * [https://www.youtube.com/@yessenyeleuken3627 YestiPodcast каналының сілтемесі] * [https://www.youtube.com/watch?v=5s4qhZk2PSA ЕСЕН ЕЛЕУКЕН: Бір ойын 60 млн теңге!] * [https://www.youtube.com/watch?v=45UDh3d5g2M Президент Зеленскийдің ізімен. Есен Елеукен сайлауға түсуге дайын] * [https://www.youtube.com/watch?v=qLOsxjyIGdI Есен Елеукеннің Нұрсұлтан Құрманмен сұхбаты] * [https://www.youtube.com/watch?v=9CoghIst40U Есен Елеукен ft Әліби Басаров: Жайдарман, ауыл жастары, қаңтар оқиғасы] * [https://www.youtube.com/watch?v=ATpz-RPH2qk Жастардың көбі үміт үзгендіктен елден кетеді] qdm4plfbgiaiv9fjkyu8wfhq2wybq07 4 537752 3643918 3643550 2026-08-19T05:00:17Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3643918 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96706" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 706] | data-sort-value="1107" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1107] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="86393" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 86 393] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84040" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 040] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55564" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 564] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="49027" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 027] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="34762" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 34 762] | data-sort-value="58" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 58] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="22918" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 22 918] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="22801" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 22 801] | data-sort-value="221" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 221] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="19804" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 804] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17257" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 257] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16072" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13765" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 765] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11488" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 488] | data-sort-value="59" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 59] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10147" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 147] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8375" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8375] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8208" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8208] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7952" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7952] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7489" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7489] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7451" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4515" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4515] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4444" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4444] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3762" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3762] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3295" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3295] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3147" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3147] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2912" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2912] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2470" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2470] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2147" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2147] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2009" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1611" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1611] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1547" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1547] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1177" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1177] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1088" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1088] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="961" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 961] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="730" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 730] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="701" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 701] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="619" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 619] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="596" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 596] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="560" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 560] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="516" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 7ecjpb6o2sxo3q3tjzho4w9xkkbwz9u 0 538740 3643904 3389368 2026-08-19T01:14:08Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643904 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Кикуйю |төл атауы = Agikûyû |сурет = A Gikuyu man and his wife.jpg |сурет тақырыбы = |саны = 6,9 млн. |аймақ = |аймақ1 = {{Байрақ|Кения}} |саны1 = 6,7 млн. |түсініктемелер1 = |аймақ2 = {{Байрақ|Уганда}} |саны2 = 90 000 |түсініктемелер2 = |аймақ3 = {{Байрақ|Танзания}} |саны3 = 30 000 |түсініктемелер3 = |аймақ4 = |саны4 = |түсініктемелер4 = |аймақ5 = |саны5 = |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[кикуйю тілі]] |діні = дәстүрлі наным-сенімдер, [[Христиандық]] |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Кикуйю''' — [[Кения]]ның орталық бөлігінде тұратын [[Бантулар|банту]] тобының халқы.<ref>Современная энциклопедия КИКУЙЮ https://rus-modern-enc.slovaronline.com/5069-%D0%9A%D0%98%D0%9A%D0%A3%D0%99%D0%AE</ref> [[Найроби]] қаласының маңында және елдің орталық таулы аймақтарында қоныстанған. Саны 6,9 млн адам. (2008, бағалау). Сонымен қатар [[Уганда]]да (90 мың адам) және [[Танзания]]да (30 мың адам) тұрады.<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2063442</ref> == Тілі == [[Кикуйю тілі]]нде сөйлейді.<ref>Большая советская энциклопедия https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/95279/%D0%9A%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%B9%D1%8E</ref> == Діні == Кикуйюлердің көпшілігі дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанады, олардың әртүрлілігімен сипатталады, [[Христиандық|христиандар]] дінін ұстанатын адамдардың айтарлықтай бөлігі бар.<ref>Кикуйю – самые пёстрые жители Кении Источник: https://musaget.ru/kikuyyu-samye-pyostrye-zhiteli-kenii {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230610212344/https://musaget.ru/kikuyyu-samye-pyostrye-zhiteli-kenii/ |date=2023-06-10 }}</ref> == Тарихы == Аңызға қарағанда, Кикуйюлар XVI ғасырда Шығыстан (Тана өзенінің солтүстік-шығысы) келген.<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том </ref> 1922-1923 жылдары Орталық Кикуйю қауымдастығы құрылды, оны 1928 жылы Кения ұлттық қозғалысының Патриархы болған Джомо Кениата басқарды. Кикуйю 1950 жылдары Кенияда Мау Мау деп аталатын отаршылдыққа қарсы қарулы көтеріліске белсенді қатысты. Тәуелсіз Кенияның бірінші президенті Джомо Кениата, этникалық кикуйю, осы көтерілістің жетекшілерінің бірі болғаны үшін түрмеге жабылды. Ел тәуелсіздік алғаннан кейін кикуйю Кения қоғамының ең ықпалды саяси күшіне айналды.<ref>КЕНИЯ http://www.turlocman.ru/kenya/3566{{Deadlink|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Кәсібі == Бір кездері Кикуйюлердің ата-бабалары қазіргі Кения аумағына қоныс аудару кезінде келген кезде бұл халық мал шаруашылығымен айналысқан. Бірақ көптеген ғасырлар бойы олар [[егіншілік]]ті меңгерді. Маниок, құмай, тәтті картоп, жүгері, бұршақ Шығыс Африка дәнді дақылдары мен көкөністерді өсіреді. Үй жануарларын (ешкі, сиыр, қой) ұстайды. Дегенмен, олардың негізгі ауылшаруашылық байлығы - [[кофе]]. Кофе әлемдік нарықта брендке айналды және танымал болуды жалғастыруда. Кикуйюлер ежелден темірді балқытуға қабілетті. Ұсталықпен әрқашан тек ер адамдар, ал құмыра жасаумен тек әйелдер айналысқан. Олар сылақ керамикамен айналысады, темірден пышақтар мен ауылшаруашылық бұйымдары ғана емес, зергерлік бұйымдар да жасалады. Себеттерді, төсеніштерді және басқа да тоқылған бұйымдарды кикую қарттары жасайды. Кикуйюлер темір балқыту мен ұсталық өнерді дамытты – қару-жарақ, кетмен, пышақ, ұстара, зергерлік бұйымдар жасаумен айналысты. Керамика кикуйюлер арасында маманданудың жоғары дәрежесіне жеткені соншалық, бұл қолөнер бірте-бірте бірнеше тайпалық бөлімдерге шоғырланып, ұрпақтан-ұрпаққа әйелдер арқылы беріліп отырды. Төсек, сөмке, қоржын, түрлі ұсақ-түйек бұйымдарды тоқуды егде адамдар жасайды.<ref>Племя Кикуйю https://kenya-info.me/narody/kikuiiu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230610180136/https://kenya-info.me/narody/kikuiiu |date=2023-06-10 }}</ref> == Өмір салты == [[Сурет:Tanzanie Kikuyu 306.jpg |нобай|оңға|200px|Кикуйю]] [[Сурет:Kikuyu woman traditional dress.jpg |нобай|солға|100px|Дәстүрлі киімдегі кикую әйелі]] Үлкен патриархалдық отбасына отағасы, оның әйелі, олардың үйленбеген балалары және олардың некеге тұрған балаларының отбасылары кіреді. Бұл «мбари», бірнеше мбари 100 немесе одан да көп мүшеге жететін жоғары деңгейдегі әлеуметтік-туыстық бірлестік - «мохерега» руын құрайды. Барлық кикуйю тайпаларында билік белгілі бір буынның ақсақалдар кеңестерінде болады, бұл кеңестердің жастық таптар жүйесі шеңберінде белгілі бір мерзімге қоғамның ересек мүшелері сайлайтын иерархиясы бар. Кикуйю қоғамындағы еңбек бөлінісі отбасынан бастап жыныс пен жас принциптеріне бағынады, мұнда балалар ерте жастан үй шаруашылығына қатысады. Ауыл шаруашылығында ерлер мен әйелдердің кооперациясы да, белгілі бір еңбек түрлерінде бөлінуі де бар. Әртүрлі дақылдарды өңдеуде еңбек бөлінісі бар: ерлер банан, ямс, тәтті картоп, қант қамысы, темекі, ал әйелдер жүгері, бұршақ, тары егеді. Кикуюлердің дәстүрлі тұрғын үйлері - тукул - конустық сабан төбесі бар бұтақтармен өрілген сырықтардан жасалған дөңгелек үйшік. «Мбари» немесе «ньомба» - бұл тікенді бұталардың қоршауымен қоршалған үйшіктер, астық қоймасы және мал қоршауы. Әдеттегі тағамына ямс, тәтті картоп, гитери (жүгері мен бұршақ, Африкаға жүгері әкелгеннен кейін), Мукимо (көк бұршақ пен картоп пюресі), Кимиту (бұршақ және картоп пюресі), Ирио (құрғақ бұршақ, жүгері және картоп пюресі), Мутура (ешкі ішегінен, етінен және қанынан жасалған шұжық), Укуру (жүгері ұнын, тары немесе құмайдан жасалған ашытылған ботқа), қуырылған ешкі еті, сиыр еті, тауық еті және қайнатылған көк. қырыққабат, шпинат және сәбіз сияқты көкөністер жатады.<ref>народы мира / Кикуйю http://www.etnolog.ru/people.php?id=KIKU</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Африка халықтары}} [[Санат:Кения халықтары]] k5nah4jbypv2udtir8zymdv2ifqeid5 0 541818 3643790 2309202 2026-08-18T15:01:13Z CommonsDelinker 165 «[[:File:Taha_Hussein.jpg|Taha_Hussein.jpg]]» дегенді аластады, бұны [[Ортаққор]]дың қатысушысы [[commons:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] [[commons:File:Taha_Hussein.jpg|жойған]], себебі: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Photograp 3643790 wikitext text/x-wiki '''Таха Хусейн'''(14.11.1889,Жоғары Египеттегі Магага селосы-28.10.1973,[[Каир]]) - [[Египет]] жазушысы,әдебиетші және тарихшы. Бала кезінде көзінен айырылған. Әл-Азһар және Каир университеттерін бітірді. [[1914]] жылы докторлық [[диссертация]] қорғады,[[1918]] жылы [[Париж]]дің Собронна университетінде екінші рет докторлық диссертация қорғады. Хусейн Таха 1919-52 жылдары Каир университетінің профессоры,деканы,Александрия университетінің ректоры, Египет халық ағарту министрі,1965-73 жылдары Каирдегі араб институты академиясының президенті болды. Ол [[1926]] жылы "Исламға дейінгі араб поэзиясы" монографиясы үшін қуғынға ұшырады. ==Еңбектері== "Сәрсенбі күнгі әңгімелер" (1-2 томы,1925-26 жылдары,3томы, 1953 жылы), "Поэзия және проза туралы әңгімелер" (1936), "Қазіргі әдебиетіміз"(1958) т.б. шығармалары Хусейн Таха есімін кең танымал етті. Ол - көрнекті тарихшы. "Өмір толқынында"(1-3 томы,1933-43),"Осман"(1947),"Екі шейх"(1960) т.б. кітаптарын жариялады. Ол - жалпы араб және Египет әдебиетіндегі сыншыл реализмнің негізін салушылардың бірі. ==Сыйлықтары== Египет мемлекет сыйлығының (1959) және "Лотос" журналы сыйлығының (1971) лауреаты. == Қолданылған әдебиет == *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 61-62 бет [[Санат: 1889 жылы туғандар]] [[Санат: 1973 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Тарихшылар]] 833m2k8jfq0n6se74nv6q2jbu96m7gm 14 546660 3643713 3643698 2026-08-18T12:05:04Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Эльмира Ералиева|Эльмира Ералиева]] ([[User talk:Эльмира Ералиева|т]]) өңдемелерінен [[User:Arystanbek|Arystanbek]] соңғы нұсқасына қайтарды 2770796 wikitext text/x-wiki {{cmbox|text=Мақалаларды тексеру үшін аутоматты санаттау 2015 жылдың шілде айынан басталды. <br> Бұл санатта 2016 жылдың қаңтар айынан бері тексерілмеген барлық мақалалар тізімделген}} {{Жасырын санат}} [[Санат:Уикипедия:Қызметтік]] ccczbb4b2btkfditffgaea8uxjvnjbh 0 546991 3643784 3553807 2026-08-18T14:31:25Z Makenzis 71333 3643784 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Spain}} [[Сурет:Flag of the Basque Country.svg|23px]] Атлетик |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = ''«Атлетик» клубы ({{lang-es|Athletic Club de Bilbao}}, {{lang-eu|Bilboko Athletic Kluba}})'' |лақап аты = ''Los Leones'' (''Арыстандар'') |құрылған = 1898. 07. 18 |стадионы = {{flagicon|Spain}} [[Сан Мамес]] |сыйымдылығы = 53 289 |иесі = |президенті = {{flagicon|Spain}} Хосу Уррутия |жаттықтырушы = {{flagicon|Spain}} Марселино Гарсиа Тораль |капитаны = |рейтингі = |жарыс = [[Футболдан Испания чемпионаты|Ла Лига]] |маусым = 2025/26 |орын = 12 орын |сайты = [http://www.athletic-club.eus/ Ресми сайты] | pattern_la1=_ab1415h | pattern_b1=_ab1415h | pattern_ra1=_ab1415h | pattern_sh1=_red_sides | pattern_so1= | leftarm1=FFFFFF | body1=FFFFFF | rightarm1=FFFFFF | shorts1=000000 | socks1=000000 | pattern_la2=_ab1415a | pattern_b2=_ab1415a | pattern_ra2=_ab1415a | pattern_sh2=_red_sides | pattern_so2= | leftarm2=000000 | body2=000000 | rightarm2=000000 | shorts2=FFFFFF | socks2=FD0000 }} '''Атлетик''' ({{lang-es|Athletic Club de Bilbao}}, {{lang-eu|Bilboko Athletic Kluba}})&nbsp;— [[Бильбао]] қаласындағы [[Испания|испан]] [[футбол клубы]]. ==Тарихы== === Бильбао === [[Сурет:Athletic Club 1903.jpg|thumb|Атлетик Бильбао 1903 жылғы Испания Кубогында.]] Бильбаода алғашқы футбол клубтары екеу болды, олар: верфьтерде жұмыс жасайтын британдықтар және Ұлыбританиядан оқудан оралған баск студенттері құрған клуб. 19-шы ғасырдың соңында Бильбао өнеркәсіптік тауарларды тасымалдайтын маңызды порт болды. Бұның арқасында қалаға көптеген мигранттар жұмыс жасауға келді. Олардың арасында Солтүстік-шығыс Англиядан ([[Саутгемптон]], [[Сандерленд (футбол клубы)|Сандерленд]] және [[Портсмут]]) келген верфь жұмысшылары мен кеншілер болды. Осы мигранттар бірігіп 1890 жылы ''Бильбао ФК'' атымен клуб құрды. Бұған қарама-қарсы сол жылдары Баск интеллигенциясының балалары Ұлыбританиядан оқудан қайтып келді. Ол жақтан қайтып келгенде Баск студенттері клуб құрап британдық жұмысшылармен жолдастық кездесу өткізді. 1898 клуб ағылшын тілінде жазылған ''Athletic'' атын алды. 1901 жылы клуб қатысушылары ресми ережелер мен нормативтiк құқықтық актiлерді белгілеу үшін ''Cafe Garcia''да кездесті. 1902 жылы екі клуб бірігіп, Испания Кубогында ''Виская'' атымен ойнады. Сол жылы клуб финалда [[Барселона (футбол клубы)|Барселонаны]] жеңді. Сол Баск студенттері 1903 жылы сондай-ақ [[Атлетико Мадрид]] клубын құрды. Кубокты жеңген клуб байырғы Атлетик атауына қайта оралды. Клуб алғашқы Испан Кубоктарында басты лидер болды. Алғашқы рет Атлетик Бискайя атымен Кубокты жеңген соң, 1903 жылы бұл атағын сақтап қалды. 1904 жылы клуб Кубокты финалға Эспаньол Мадрид келмеген соң жеңімпаз ретінде жарияланды. 1907 жылы Висцайно Одағына кіріп Виская атымен Испания Кубогына қол жеткізді. 1907-10 жж. клуб Кубокқа қол жеткізбей, қайтадан 1911 жылы жеңді. 1914-16 жж. аралығы клуб үш мәрте Кубокты жеңді. Ол жылдары клуб бас жұлдызы Пичичи болды. Ол ойыншының атына бомбардирлерге берілетін приз атанған. Атлетиктен басқа, бейресми 1920 жылғы чемпионатта [[Басктер елі|Баск елінен]] тағы 3 клуб болған (Аренас, [[Реал Сосьедад]] және Реал Унион). Бұл төрт клуб 1928 Ла Лиганы құрушы клубтар арасына кірді (1930 жылы олардың арасына Алавес кірді). Бұл Испания чемпионатының 10 клубының 5-еуі Баск елінен болғанын білдіреді. Сол жылдары клуб өзіне ''Con cantera y afición, no hace falta importación'' (аудармасы ''Жергілікті ойыншылар бар кезде, бізге шетелдіктер керек емес'') ұранын қабылдады. [[Сурет:Athletic 1931.jpg|thumb|1930-31 жж. Ла Лиганы жеңген Атлетик құрамасы]] 1921 клуб бапкері боп бұрынғы Расингты баптаған Фред Пентланд тағайындалды. 1923 жылы клуб Пентланд басшылығымен Испания Кубогында жеңіске жетті. Ол сол кездегі Атлетиктың ойын ойнау тәсілін түбегейлі өзгертіп, командаға қысқа паспен ойнауды алып келді. 1927 жылы ол Атлетиктен кетіп [[Атлетико Мадрид]], Реал Овьедо және [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания құрамасын]] баптады. 1929 жылы Пентланд Атлетикке қайта оралып, ол мен бірге төрт рет Кубок иегері (1930-33 жж. аралығы), [[Футболдан Испания чемпионаты|Ла Лига]] екі мәрте жеңімпазы (1930 және 1931 жылы) және екі мәрте күмісіне (1932 және 1933 жылы) қол жеткізді. 1931 жылы клуб [[Барселона (футбол клубы)|Барселонаны]] 12-1 есебімен ойсырай ұтумен есте қалды. Пентландтан кейін Атлетикты баптауға басқа ағылшын Уильям Гарбатт келді. Ол Атлетикты баптаудың алдында Наполимен үш рет Серия А-ны жеңуімен, Дженоамен 3 рет Кубок иегері атануымен есте қалды. Гарбатт командамен алғашқы маусымында-ақ [[Футболдан Испания чемпионаты|Ла Лиганы]] жеңді. Бұған қарамастан команда келесі маусым екінші мәрте жеңісіне қол жеткізе алмай, [[Футболдан Испания чемпионаты|Ла Лиганы]] 4-нші орынмен ғана бітірді. Келесі маусымда Гарбатт алаңға, сол кездегі [[Футболдан Испания чемпионаты|Ла Лиганың]] ең жас ойыншысы 17-жасар Анхель Субьета Редонда негізгі құраммен Реал Овьедоға қарсы ойында шығарды. Ол матч 3:3 тең есебімен бітті. Келесі матча Гарбатт командасы алдыңғы жылғы чемпионды Реал Бетисты 7-0 есебімен ойсырай ұтты. 1936 жылдың 12 қаңтарында клуб чемпиондыққа басты қарсыласын [[Реал Мадрид]]ты 1-0 есебімен жеңді. Осы маусымдағы соңғы ойынында Атлетик Реал Овьедоны жеңіп, өзінің 4-нші мәрте чемпиондығына қол жеткізді. 1936 жылдың шілде айында Испанияда азаматтық соғыс басталып, 1939 жылға дейін чемпионат өткізілген жоқ. Гарбатт чемпионат қайта ұйымдастырылғаннан кейін Атлетикпен ешқандай жарыста жеңіске жеткен жоқ. 1943 жылы [[Бенито Муссолини]]ның бұйрығымен Дженоаны баптауға қайта [[Италия]]ға оралды. ===Атлетико Бильбао=== 1941 жылы [[Франсиско Франко|Франконың]] декреты шыққан соң (испандық емес аттарды және клубтың тек қана баск ойыншыларын шығаруға рұқсат бермеуі) клуб атын Атлетикоға ауыстырды. Бұл жылы клуб сапында болашақ [[Бильбао]] аңызы Тельмо Сарра өнер көрсете бастады. Ол келесі он үш маусымда Атлетико сапында 294 доп соқты. Оның 1950-51 жж. маусымдағы 38 голы 60 жыл бойы [[Футболдан Испания чемпионаты|Ла Лиганың]] бір маусымдағы бомбардирлық рекорды боп тұрды (бұл рекордты 2009-10 жж. маусымда [[Криштиану Роналду]] бұзды). Бұл ғасырдағы клубтағы басқа аңыз ойыншысы Хосе Луис Панисо болды. 1943 жылы клуб Кубокты және чемпионатты жеңіп дубль жасады. Келесі екі жылы клуб Кубок иегері атағын сақтап қалды. 1950-шы жылдарда клубта Испанияға әйгілі Сарра, Панисо, Рафа Ириондо, Венансио және Агустин Гаинс деген шабуылшылар өнер көрсетті. Осы шабуылшылар арқасында Атлетик 1950 жылғы Кубок иегері атанды. Бұдан кейін клубты баптауға Фердинанд Даучик келіп Атлетикке екі мәрте Кубок жеңіп берді (1955 және 1958 жылдар). 1956 жылы Атлетик [[Манчестер Юнайтед]]ке қарсы еурокубоктерде дебют жасады. 1960-1980-шы жж. Испания чемпионатында үштен көп легионерлер ойнауға тыйым салынды. Бұл проблеманы белгілі [[Реал Мадрид]] және [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]] ойыншыларға екі азаматтық берумен шешсе ([[Альфредо ди Стефано|Альфредо Ди Стефано]], Ференц Паскас, Жозе Сантамария және Ладислао Кубала), Атлетик шетелде туған басктерді және Баск елінде туған басқа ұлтты ойыншыларды құрамаға алумен шешкен (Армандо Меродио, [[Хесус Мария Переда]], Мигел Джонс және Хосе Эулохио Гарате). Бұл шешім 1960-шы жж. тек қана бір Кубокты жеңу нәтижесін берді (1969 жыл). 1970-шы жж. клуб тағы да жалғыз мәрте Кубок иегері атанды. 1976 жылғы [[Реал Сосьедад]]қа қарсы ойында клуб ойыншылары Ирибар және Кортабаррия Баск туын ортаға орналастырды. Бұл жағдай [[Франсиско Франко]]ның қайтыс болуынан кейінгі алғашқы ту орналастыру рәсімі болды. 1977 жылы клуб [[УЕФА кубогы 1976/77|УЕФА Кубогының]] финалына дейін жетті (финалда [[Ювентус]]тан жеңілді). Бұдан кейін байырғы атауын өзіне қайта қойды. 1981 жылы клуб бас бапкері боп Хавьер Клементе тағайындалды. Ол клубтың үздік құрамы жиналу кезеңімен тұспа-тұс келді. Бұл кезде клубта жас басктер Сантьяго Уркиага, Мигель де Андрес, Исмаэль Уртуби, Эстанислао Арготе және Андони Цубицарреталарға ардагер ойыншылар Дэни және Гойкоетксе қосылды. Алғашқы маусымда клуб оның баптауымен 4-нші орынға қол жеткізді. 1983 жылы Атлетик Ла Лиганы, ал 1984 Ла Лига мен Кубокты жеңіп дубль жасады. 1985 және 1986 жылдары клуб чемпионатты 3-нші және 4-нші орындарда бітірді. Клементе командасының стилі агрессивты ойынымен, Гойкойетксенің персонификациясымен есте қалды. Оның командасында екі қорғаушы планындағы жартылай қорғаушы екі қорғаушы мен соңғы қорғаушының алдында ойнады. Команданың бұл стилін критиктер қатал, бірақ тиімді стиль ретінде қабылдады. Клементе кеткен соң клуб әзірше Ла Лига жеңімпазы болған жоқ. Юпп Хайнкес (2001–2003) пен Эрнесто Вальверде (2003–2005) баптаған соң, клуб 2005–06 және 2006–07 маусымдарында [[Футболдан Испания чемпионаты|Ла Лигада]] қалуға таласты. 2006 жылы Атлетик шешуші ойында [[Депортиво Ла-Корунья|Депортивоға]] жеңіліп, [[Футболдан Испания чемпионаты|Ла Лигада]] қалуға мүмкіндіктері азая бастады. Сол кезде клубты баптауға қайта Клементе келіп клуб чемпионатта орнын сақтап қалды. Бұндай нәтижеге қарамастан Атлетик басшылығы Клементемен келісім-шартты ұзартқан жоқ. Келесі жылы клуб чемпионатта өзінің ең жаман нәтижесіне жетті. Бірақ келесі жылғы Ла Лигаға жолдама алу үшін ойында Атлетик [[Леванте (футбол клубы)|Левантены]] 2:0 есебімен жеңді. 2008–09 жж. маусымда Атлетик чемпионатты орташа нәтижемен бітірді. Осы жылы клуб Испания Кубогының финалына дейін жетті. Финалда Атлетик [[Барселона (футбол клубы)|Барселонаға]] 4-1 есебімен жеңілді. Бұның арқасында клуб жаңадан құрылған [[УЕФА Еуропа Лигасы]]на жолдама алды. 2009–10 жж. маусымда Атлетик чемпионат пен еурокубоктерде орташа нәтиже көрсетті. Ла Лигада өз алаңында [[Реал Мадрид]]ты жеңсе де, өзімен деңгейі бірдей командалармен тең ойнап ұпай жоғалтты. Еуропа Лигасында клуб бельгиялық [[Андерлехт (футбол клубы)|Андерлехтке]] жеңіліп қалды. Бұл маусымда клубқа жаңа жас ойыншылар келіп (Хави Мартинес, Маркель Сусаета, Оскар де Маркос, Фернандо Льоренте және Икер Муниаин), кейбір ардагер ойыншылар карьерасын бітірді (Хосеп Этксеберрия және Франсиско Есте). 2010–11 жж. маусымда Атлетик басшылығы клубтың еурокубоктерде жолдама алуға мақсат қойды. Осы маусымда клуб матчтарды әрқалай өткізседе, Атлетиктың [[УЕФА Чемпиондар Лигасы]]на жолдама алуға әлі мүмкіндігі болды. Шешуші ойында клуб [[Эспаньол]]ды жеңсе де, Атлетик чемпионатта алтыншы орынға ие болды. [[Сурет:Oscar de Marcos 2012.jpg|thumb|right|200px|[[Оскар де Маркос]] [[Мәскеу]]дегі ойында. 2012 жыл]] 2011-12 жж. маусымның алдында Атлетик клубында президенттік сайлау өтті. Бұл сайлауда екі басты үміткер - сол жылғы клуб президенті Фернандо Гарсия Макуа мен клубтың бұрынғы ойыншысы Хосу Уррутия болды. Бұл сайлауда Уррутия клубқа бұрынғы [[Чили Ұлттық футбол құрама командасы|Чили]] және [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентина]] құрамаларының бапкері Марсело Бьелсаны шақыру уәдесімен жеңіске жетті. Уррутия уәдесінде тұрып, клубқа Марсело Бьелса келді. Бьелса клубқа келісімен дәстүрлі емес құрылымдар мен тактикаларды қолдана бастады. Кейбір ойыншылар өзінің позициясынан өзгеше жерде ойнай бастады. Оның ішінде - [[Футболдан 2010 жылғы әлем біріншілігі|Әлем чемпионы]] Хави Мартинес өз позициясын жартылай қорғаушыдан жасампаз орталық қорғаушыға, Оскар де Маркос жартылай қорғаушыдан сол қорғаушыға ауыстырды. Басында бұл өзгертулер клубқа жақсы нәтиже алып келмей, клубтың шоқ жұлдыздарының бірі - [[Андер Эррера]] жарақаттанды. Күзге қарай клуб ойыншылары өзгертулерге үйреніп, Ла Лига мен еурокубоктерде үздік ойнады. Клуб [[Реал Сосьедад]]ты, [[Пари Сен-Жермен]]ді, [[Осасуна]]ны және [[Севилья|Севильяны]] жеңіп, [[Валенсия (футбол клубы)|Валенсия]] мен [[Барселона (футбол клубы)|Барселонамен]] тең ойнады. Клуб [[УЕФА Еуропа Лигасы]]ның 1/32 раундында [[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотивты]] жеңіп, жарыста қатысуын жалғастырды. Атлетик келесі раундта сенсациямен [[Олд Траффорд]]та [[Манчестер Юнайтед]]ті 3–2 есебімен жеңіп, өз алаңында 2-1 есебімен тағы да жеңді. Фернандо Льоренте мен Оскар де Маркос екі ойындада доп соқты. Ширек финалдың алғашқы ойынында клуб [[Шальке 04]]тен 72-ші минутқа қарай [[Рауль Гонсалес]]тің добынан кейін жеңіліп жатып, ойынның соңына қарай 4-2 есебімен жеңді. Жауапты ойында Атлетик 2-2 есебімен тең ойнап, жартылай финалға шықты. Жартылай финалда клуб [[Спортинг Лиссабон]]мен кездесті. Алғашқы ойында 2-1 есебімен жеңілсе де, Атлетик 89-шы минуттағы Льорентенің добынан кейін, өз алаңында 3-1 есебімен жеңіп финалға шықты. [[Сурет:Bilbao fans.JPG|thumb|left|200px|Атлетик жанкүйерлері Еуропа Лигасының [[Бухарест]]те өткен финалында]] Бухаресттің Арена Натионала стадионында өткен ойында Атлетик [[Радамель Фалькао]]ның доптарынан кейін 3-0 есебімен ойсырай жеңілді. Ойсырай жеңілуге қарамастан клубта әлі де Ла Лига мен Кубокта үздік өнер көрсетуге мүмкіндігі болды. 2012 жылғы Испания Кубогының финалына шығып, 2009 жылдағыдай [[Барселона (футбол клубы)|Барселонаға]] тағы да жеңілді. Бұл нәтижесінің арқасында клуб чемпионатты 10-ыншы орында бітірседе, 2012-13 жж. УЕФА Еуропа лигасына жолдама алды. 2012-13 жж. маусымының басы Атлетик клубында тұрақсыздық кезеңі ретінде есте қалды. Клубтың көптеген талантты футболшыларын БАҚ өкілдері Англия, Италия, Германия клубтарына құдалады. Оның ішінде клубпен келісім-шартын ұзартпаған Фернандо Льоренте мен Хави Мартинесте болды. Осы екі ойыншы келісім-шартты ұзартудан бас тартты. Бұл таласта клуб басшылығы өз айтқанынан қайтпауды шешті. Келісім-шарттың пункті бойынша ойыншы басқа клубқа өту үшін өз келісім-шартын сатып алуы тиіс екен. Мартинес Атлетик басшылығын келіспеуіне қарамастан бұл пункті орындап [[Бавария (футбол клубы)|Бавария]] футбол клубымен келісім-шарт жасасты. Льоренте бұл пункті орындамай, клуб қарамағында қалды. Атлетиктегі соңғы маусымын екі ойыншы клубтың басқа ойыншыларын бөлек өткізді. Марсело Бьелсаның клубтың жаңа оқу полигонын салып жатқан мердігерлермен сөзге келіп қалуы бұл жағдайды күрделендірді. Бұл жағдай БАҚ өкілдеріне жетіп, клубтағы жағдай оданда бетер ушығып кетті. Бұл дауда Бьелса өз айтқанынан қайтып, жағдай шешімін тапты. Бұған қарамастан Атлетик клубы бұл маусымға дұрыс құрам құрай алмады. Команданың бірнеше ойыншылардың жарақат алуы, көптеген талантты ойыншылардың кетуі осы маусымдағы басында жаман нәтижелер алып келді. Бьелсаның әлсіз қорғаушылардың орнына жартылай қорғаушыларды қолдану тактикасы Льоренте мен Адуриссыз командаға көмектесе алмады. Атлетик алғашқы жеті ойынында 21 доп соқса да, есесіне 18 доп жіберді. Еуропа Лигасының топтық кезеңіне шығуына қарамастан, Атлетик топта 4 ойыннан 1 ұпайға ғана қол жеткізді. Жалғыз ұпайды клуб Израильдік [[Хапоэль Кирьят-Шмона]]мен өткен өз алаңындағы ойында алды. Кубокта команда күтпеген жерден [[Эйбар ФК|Эйбар]] клубына жеңіліп қалды. Басты допты Эйбар сапында бұрынғы Атлетик Бильбао Б ойыншысы Микель Арруабаррена соқты. Бір аптадан кейін клуб соңғы еурокубоктағы ойынында [[Спарта (футбол клубы, Прага)|Спарта Прагамен]] 0-0 есебімен тең түсті. Енді тек лигаға назар салса да, клуб әлі де тұрақсыз өнер көрсетті. Клуб ойындарда доп иелігімен басым және сәт тудырудан басым болса да, Бьелсаның жүйесінің кесірінен Атлетик ойыншылары шаршап, керек емес доптарды жібере бастады. Клуб өз алаңында [[Атлетико Мадрид]]ты жеңгенімен, одан кейін [[Реал Сарагоса]]дан, [[Райо Вальекано]]дан және [[Эспаньол]]дан жеңілді. Қайтадан клуб наурыз айының ішінде Осасунаны, [[Валенсия (футбол клубы)|Валенсияны]] және [[Гранада (футбол клубы)|Гранада]]ны жеңді. Бұл жеңістер клубтың Сегундаға шығып қалу мүмкіндігін азайтты. Клубтың негізгі қорғаушысы [[Фернандо Аморебьета]] жарақатынан кейін, Бьелса бұл позицияны толықтыру үшін жас француз Эмерик Ляпортты негізгі құрамға қосты. Ол өзінің тәжірибесіздігіннен (оның ішінде екі қызыл қағаз) Атлетик басты ойындарда жеңілді. Бұған қарамастан клуб басшылығы оның болашағынан зор үміт күтіп келісім-шартты ұзартты. Осы маусымда клуб жастар құрамасы алғаш рет Сегундаға шығуға мүмкіндік алды. Бұл нәтижемен клуб жастар құрамасы алғаш рет резервттік құрамнан қарағанда үздік өнер көрсетті. Соңғы маусымда клубта басты рөл атқармаған [[Фернандо Льоренте]] қысқы трансфер соңында [[Ювентус]]ке өтті. Клубтың басқа жұлдызы - Аморебьета осы трансфер кезеңінде [[Фулхэм (футбол клубы)|Фулхэм]] клубының сапына өтті. Бапкер Бьелса, шабуылшы Льоренте және қорғаушы Аморебьета кеткен соң клуб өз сапын трансфер нарығында толтырғысы келді. Трансферлік маусымды клуб жаңа бапкермен келісім-шарт жасасумен бастады. Ол Атлетиктың бұрынғы ойыншысы Эрнесто Вальверде болды. Одан кейін клуб [[Реал Бетис]]тен қақпашы [[Беньят Эчеберрия]]ны, қорғаныс ортасын нығайту үшін [[Хаби Этксейте]] мен [[Микель Баленсиага]]ны сатып алды. Трансферлік айна соңында клуб шабуылшы [[Ариц Адурис]]ке көмек ретінде Осасуна шабуылшысы [[Энрике Сола]]мен келісім-шарт жасасты. Осы нығайтулар және Атлетиктың жас ойыншылар кадры команда құрамын осы маусымға толық дайын етті. 2013-14 жж. маусымын клуб сәтті өткізіп, чемпионатта 4-інші орынға қол жеткізді. Бұл командаға [[УЕФА Чемпиондар Лигасы|УЕФА Чемпиондар лигасында]] өнер көрсетуге жолдама алып берді. Бұл маусымда [[Андер Эррера]]ның жұлдызы жанып, оған көптеген клубтар құдаласты. Жазғы трансфер кезінде клуб [[Манчестер Юнайтед]]ке ойыншыны 36 миллион еуроға сатты. Бұл [[Луи ван Галь]]дың Манчестер Юнайтедтегі алғашқы сатып алған ойыншысы болды. 2014–15 жылғы Испания Кубогында клуб финалға дейін жетіп, тағы да [[Барселона (футбол клубы)|Барселонаға]] жеңілді (есеп 3-1). Испания Суперкубогының алғашқы ойынында Атлетик Сан-Маместе [[Барселона (футбол клубы)|Барселонаны]] 4-0 есебімен ойсырай ұтты. Жауапты ойында Атлетик 1-1 есебімен тең түсіп, 1984 жылдан кейінгі алғашқы титулына қол жеткізді. == Дербилер == Клубтың басты қарсыластарымен ойындары дербиге айналған. Бұлар: «[[Осасуна]]» және «[[Реал Сосьедад]]» клубтарымен ойын - Басктік дерби ({{lang-es|Derbi Vasco}};{{lang-eu|Euskal derbia}}). == Жетістіктері == === Ұлттық титулдар === * '''[[Футболдан Испания чемпионаты|Ла Лига]]''' ** '''Чемпион''' ('''8'''): 1929/30, 1930/31, 1933/34, 1935/36, 1942/43, 1955/56, 1982/83, 1983/84. * '''[[Футболдан Испания Кубогы|Копа дель Рей]]''' ** '''Чемпион''' ('''24'''): 1903, 1904, 1910, 1911, 1914, 1915, 1916, 1921, 1923, 1930, 1931, 1932, 1933, 1943, 1944, 1944/45, 1949/50, 1955, 1956, 1958, 1969, 1972/73, 1983/84, 2023/24. * '''[[Футболдан Испания суперкубогы|Испания суперкубогы]]''' ** '''Чемпион''' ('''3'''): 1984, 2015, 2021. * '''Эва Дуарте Кубогы''' ** '''Чемпион''' ('''1'''): 1950. *Коронация Кубогы Чемпион (1): 1902 === Дүниежүзілік титулдар === * '''УЕФА Еуропа лигасы''' ** ''Финалист'' (''2''): 1976/77, 2011/12. * '''[[Кішкене Әлем Кубогы]]''' ** '''Чемпион''' ('''1'''): 1967. === Басқа титулдар === * '''Латын Кубогы''' ** ''Финалист'' (''1''): 1956. * '''Иберия Кубогы''' ** ''Финалист'' (''1''): 1983. * '''Баск Кубогы''' ** '''Иегері''' ('''1'''): 1935. * '''Виская чемпионаты''' ** '''Чемпион''' ('''17'''): 1914, 1915, 1916, 1920, 1921, 1923, 1924, 1925, 1926, 1928, 1929, 1931, 1932, 1933, 1934, 1939, 1940. ==Сілтемелер== {{Футболдан Испания Чемпиондары}} [[Санат:Испания футбол клубтары]] [[Санат:Алфавит бойынша футбол клубтары]] 2ei4q9kxwjxxwqxqf0oivlbqt49lshy 0 549857 3643760 3017490 2026-08-18T13:59:08Z Marksscheider 183882 3643760 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Синъя Яманака |Шынайы есімі = 山中 伸弥 |Суреті =Shinya yamanaka10.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Shinya Yamanaka (2013) |Туған күні = 04.09.1962 |Туған жері = [[Хигасиосака|Осака префектурасы]] |Қайтыс болған жері = |Ғылыми аясы = [[медицина]] |Жұмыс орны = | Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Шао сыйлығының медалі}} [[Шао сыйлығы]] ([[2008 жыл|2008]])<br/>{{Нобельдік медаль|2012}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2012 жыл|2012]])<ref>[http://news.mail.ru/society/10508758/?frommail=1 Нобелевка по медицине присуждена за работу по клонированию животных]</ref> |Сайты = }} {{Нихонго|'''Синъя Яманака'''|山中 伸弥|Яманака Синъя| [[4 қыркүйек]]те [[1962]] ж.т., [[Хигасиосака]]}} — [[Жапония|жапондық]] ғалым, [[Киото университеті]] Жетілдірілген медицина ғылымдарының институтының (''Institute for Frontier Medical Sciences'') профессоры, Киото университетінің IPS-жасушаны зерттеу және қолдану орталығының директоры (''Center for iPS Cell Research and Application (CiRA)''), [[Жүрек-қан тамырлары аурулары Глэдстоун институты]]ның жетекші зерттеуші ({{lang-en|J. David Gladstone Institutes}}), [[Сан-Франциско]]. 2012 жылғы Физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты. == Қайнаркөзі == {{дереккөздер|2}} == Сілтемелер == {{Навигация|Тема=Синъя Яманака|Уикижаңалықтар=Санат:Синъя Яманака}} * [http://www.frontier.kyoto-u.ac.jp/rc02/frame1552996.html Яманака лабораториясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921215532/http://www.frontier.kyoto-u.ac.jp/rc02/frame1552996.html |date=2008-09-21 }}{{ref-ja}} * [http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1725112_1723512_1723571,00.html Синъя Яманака в числе 100 финалистов среди самых влиятельных людей в мире] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121010014208/http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1725112_1723512_1723571,00.html |date=2012-10-10 }}{{ref-en}} * [http://www.pnas.org/content/109/24/9223.fulll Яманака өмірбаяны]{{Deadlink|date=April 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} {{Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 2001-2025}} [[Санат:Жапония дәрігерлері]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]] [[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Жапония Ғылым академиясының мүшелері]] {{medik-stub}} s9zy3fiapws63qqznidru4ljtj2u06b 0 558802 3643955 3625778 2026-08-19T05:27:14Z Берікқожанова Альфия Серікқанқызы 184274 3643955 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Кенжебаев Кенжеғали |Шынайы есімі = Кенжебаев Кенжеғали Кенжебайұлы |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = Кенжебаев Кенжеғали Кенжебайұлы |Туған күні = 06.01.1953 |Туған жері = [[Ақтөбе облысы]] [[Байғанин ауданы|Байғанин ауданының]] [[Доңызтау поселкесі]] |Мансабы = [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университетінің]] ректоры |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Кенжебаев Кенжеғали Кенжебайұлы''' — [[Ақтөбе өңірлік университеті|Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университетінің]] ректоры, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор. == Өмірбаяны == [[1953 жыл]]ы [[6 қаңтар]]да [[Ақтөбе облысы]] [[Байғанин ауданы]]ның Доңызтау поселкесінде дүниеге келген. Кенжебаев Кенжеғали Кенжебайұлы 1995 жылдың қараша айында Қ.Жұбанов атындағы [[Ақтөбе мемлекеттік университеті]]нің ректоры болып тағайындалды. Кенжебаев К. К. – физика-математика ғылымдарының докторы, профессор, Ұлттық ғылым академиясының Құрметті академигі, ҚР Ұлттық инженерлік академиясының және Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының мүшесі. Кенжебаев Кенжеғали 1974 жылы Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институтын, Т. Г. Шевченко атындағы Киев мемлекеттік университеті жанындағы күндізгі бөлім аспирантурасы (1981-1984 жж.) мен докторантурасын (1992-1995 жж.) аяқтаған. 1995 жылы Т. Г. Шевченко атындағы Киев мемлекеттік университеті жанындағы диссертациялық кеңесте 01.01.02.- дифференциалдық теңдеулер мамандығы бойынша «Конструктивные методы анализа, периодических и многоточечных краевых задач» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. К. Кенжебаев жоғары мектептің тәжірибелі ұйымдастырушысы, оқытуды реформалаудың және ЖОО үдерісіне жаңа технологияларды енгізудің белсенді қолдаушысы, дифференциалды теңдеулер саласындағы ғалым, 100-ге тарта ғылыми және ғылыми-әдістемелік жұмыстардың авторы, ЖОО менеджменті және жоғары мектеп мәселелері бойынша халықаралық және республикалық конференциялар, семинарлар мен форумдардың қатысушысы (Алматы, Астана, Тараз, Москва, Бангкок, Париж, Лондон, Болонья, Дюссельдорф, Токио және т. б.), «Дифференциалдық теңдеулер, анализ және алгебра проблемалары», «Жұбанов тағылымы», «Ержанов оқулары» дәстүрлі халықаралық ғылыми конференцияларының ұйымдастырушысы және бастамашысы, физика-математика ғылымдары бойынша 7 ғылым кандидатын даярлады. Соңғы уақытта ол кең мағынадағы дифференциалдық теңдеулер жүйесінің бірінші ретті дербес туындыларының периодты бөліктерінің айнымалы шешімдері проблемаларының негізгі әдістеріне басты назар аударуда. К. Кенжебаев өзін жоғарғы мектептің ойлы және білікті ұйымдастырушы ретінде көрсете білді. Оның бастамасымен өңірдің әлеуметтік-экономикалық саласын дамытуға қажет ғылыми-педагогикалық құрамын сапалық жағынан жақсартуға қатысты жұмыстар жүргізілді. Оның жоғары мектепті жақсы білуі, әмбебап ойлауы Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университетінің педагогикалық ЖОО-дан Қазақстанның батыс өңіріндегі аса ірі мемлекеттік ЖОО-ға айналуына көп әсер етті. К. Кенжебаевтың ұйымдастырушылық қабілеті оқу үдерісін оңтайландыруға және одан әрі жаңғыртуға мүмкіндік берді, нәтижесінде оқытудың жаңа ақпараттық технологиялары белсенді түрде енгізілді, маман даярлау сапасы артты, бұған студенттердің халықаралық және республикалық деңгейлердегі жетістіктері дәлел бола алады. Ректордың тікелей қатысуымен университетте ИСО9001:2000 талаптарына сәйкес білім беру қызметіне сапа менеджмент жүйесі әзірленіп, енгізілді. Университетте жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ойдағыдай дамып келеді, сонымен қатар іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеулерге үлкен көңіл бөлінеді, Әлеуметтік зерттеулер институты, Қолданбалы математика және информатика институты және т. б. ашылды. Ректор К.Кенжебаев университеттің материалдық-техникалық базасының нығаюымен, университеттің заманауи ғылыми-білім беру кешеніне айналуымен әйгілі болды. Мәселен, бюджеттік қаражат тартылмай-ақ екі оқу-зертханалық корпус, екі оқу корпусы, екі спорттық кешен, Студенттер сарайы, Жастар сарайы, студенттік емхана, студенттік жатаханаға кіре беріс дәлізі, зертханалық корпусқа өтпелі галереясымен және жерасты автотұрағымен 3 қабатты кіре беріс дәлізі, инновациялық технологиялар және телекоммуникация орталығына арналған ғимарат, №3, №4, №5 оқу корпустарына жалғастырылған мансардты жайлар салынып, іске қосылды. Кенжебаев К.К. 2003 жылдан бастап «[[Нұр Отан]]» ХДП мүшесі,«Нұр Отан» ХДП Ақтөбе облыстық филиалының саяси кеңес мүшесі, облыстық мәслихаттың үш шақырылымының депутаты, «Қазақстан жоғары мектебі» журналының ақылдастар алқасының мүшесі, Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының Ақтөбе облыстық филиалының төрағасы. == Марапаттары == *«Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы(2011 ж.) *«Қазақстан Республикасы тәуелсіздігіне 20 жыл» (2011 ж.) *«10 жыл Астана» (2008 ж.), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001ж.) *«Қазақстан Республикасының білім беру ісінің құрметті қызметкері» (2003 ж.) *«Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі» (1996ж.) *Математика ғылымдарын дамытуға қосқан үлесі үшін М.Остроградский (Украина ҒА) атындағы алтын медалімен марапатталған *Әл-Фараби атындағы күміс медалімен марапатталған *Ақтөбе облысының «Жыл адамы» атағының (1998 ж.) иегері *Ақтөбе облысы Байғанин ауданының «Құрметті азаматы»<ref>http://arsu.kz/kk/node/43 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916205136/http://arsu.kz/kk/node/43 |date=2016-09-16 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fvh017wzxdj4vwo15z4pivln82s6y8n 0 560374 3643749 3431752 2026-08-18T13:47:59Z Makenzis 71333 3643749 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Spain}} Эспаньол ||логотипі = RCD_Espanyol_crest.svg |толық атауы = Reial Club Deportiu Espanyol de Barcelona |лақап аты = |құрылған = 1900 |стадионы = [[Корнелья-Эль Прат]] , [[Барселона]] |сыйымдылығы = 40 500 |Президенті = [[Жуан Колле]] |жаттықтырушы = {{flagicon|Испания}} Manolo González |капитаны = |жарыс = [[Футболдан Испания чемпионаты]] |рейтингі = |маусым = 2025/26 |орын = 11-орын |сайты = [https://rcdespanyol.cat/ rcdespanyol.cat] | pattern_la1 = _espanyol2425h | pattern_b1 = _espanyol2425h | pattern_ra1 = _espanyol2425h | pattern_sh1 = _espanyol2425h | pattern_so1 = _espanyol2425hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 0000FF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _espanyol2425a | pattern_b2 = _espanyol2425a | pattern_ra2 = _espanyol2425a | pattern_sh2 = _espanyol2425a | pattern_so2 = _espanyol2425al | leftarm2 = 858a90 | body2 = 40355f | rightarm2 = 858a90 | shorts2 = 40355f | socks2 = 40355f | pattern_la3 = _espanyol2425t | pattern_b3 = _espanyol2425t | pattern_ra3 = _espanyol2425t | pattern_sh3 = _espanyol2425t | pattern_so3 = _espanyol2425tl | leftarm3 = 454545 | body3 = 3c3c3c | rightarm3 = 454545 | shorts3 = 3c3c3c | socks3 = 3c3c3c }} '''«Эспаньол»''' [[Каталан тілі|(кат.]] и [[Испан тілі|исп.]] ''RCD Espanyol'') — [[Испания|Испанияның]] [[Барселона]] қаласындағы футбол клубы. Қазіргі күнде [[Футболдан Испания чемпионаты|Испания ла лигасында]] ойнайды. Өз алаңындағы ойындарын "Корнелья-Эль Прат" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 40 мың адам. Төрт дүркін Испания кубогы иегері. == Жетістіктері == === Ұлттық === * '''Испания кубогының иегері:''' 1928/29, 1940, 1999/00, 2005/06 * Испания кубогының финалисі: 1911, 1915, 1941, 1947, 1957 * Испания суперкубогының финалисі: 2000, 2006 === Халықаралық === * УЕФА кубогының финалисі: 1987/88, 2006/07 === Аймақтық === * Каталония чемпионы: 1903/04, 1905/06, 1906/07, 1907/08, 1911/12, 1914/15, 1917/18, 1928/29, 1932/33, 1936/37, 1939/40 * Каталония кубогы: 1994/95, 1995/96, 1998/99, 2005/2006, 2009/10, 2010/11 == Танымал ойыншылар == *{{flagicon|Spain}} Иван де ла Пенья *{{flagicon|Spain}} Альберт Риера *{{flagicon|Spain}} Рауль Тамудо *{{flagicon|Spain}} Даниэль Харке *{{flagicon|Spain}} [[Хосе Кальехон|Хосе Мария Кальехон]] *{{flagicon|Argentina}} Николас Пареха *{{flagicon|Argentina}} Маурисио Почеттино *{{flagicon|Argentina}} Пабло Сабалета *{{flagicon|Ireland}} Стив Финнан *{{flagicon|Brazil}} Эвертон *{{flagicon|Cameroon}} Карлос Камени *{{flagicon|Cameroon}} Тома Н’Коно *{{flagicon|Russia}} Дмитрий Галямин *{{flagicon|Russia}} Игорь Корнеев *{{flagicon|Russia}} Дмитрий Кузнецов *{{flagicon|Russia}} Андрей Мох *{{flagicon|Uruguay}} [[Вальтер Пандиани]] *{{flagicon|Japan}} Сюнсукэ Накамура *{{flagicon|Italy}} Морено Торричелли *{{flagicon|Argentina}}/{{flagicon|Spain}} [[Альфредо ди Стефано|Альфредо Ди Стефано]] == Танымал жаттықтырушылар == * {{flagicon|Spain}} Хавьер Клементе (1986—1989, 1991—1992, 2002—2003) * {{flagicon|Spain}} Луис Арагонес (1990—1991) * {{flagicon|Spain}} Хосе Антонио Камачо (1994—1996, 1997—1998) * {{flagicon|Spain}} Пако Флорес (1996—1997, 1999—2002) * {{flagicon|Argentina}} Марсело Бьелса (1998) * {{flagicon|France}} Луис Фернандес (2003—2004) * {{flagicon|Spain}} Хуанде Рамос (2004) * {{flagicon|Spain}} Мигель Анхель Лотина (2004—2006) * {{flagicon|Spain}} Эрнесто Вальверде (2006—2008) [[Санат:Испания футбол клубтары]] dq220jx0xfkxl8l7wrhgk7uo7v7i27h 10 562981 3644052 3643685 2026-08-19T08:52:26Z Marksscheider 183882 3644052 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте | аты = Шао жүлдесінің иегерлері | тақырып = [[Шао жүлдесі]]нің иегерлері | state = {{{state|autocollapsed}}} | тізім1 = <div> |бөлім1 = [[Астрономия]] және<br /> [[астрофизика]] |тізім1 = {{nowrap|[[Джим Пиблс|Пиблс]] (2004) •}} {{nowrap|[[Джеффри Марси|Марси]] / [[Мишель Майор|Майор]] (2005) •}} {{nowrap|[[Сол Перлмуттер|Перлмуттер]] / [[Адам Рисс|Рисс]] / [[Брайан Шмидт|Шмидт]] (2006) •}} {{nowrap|[[Петер Голдрайх|Голдрайх]] (2007) •}} {{nowrap|[[Райнхард Генцель|Генцель]] (2008) •}} {{nowrap|[[Фрэнк Шу|Шу]] (2009) •}} {{nowrap|[[Чарльз Беннетт (астрофизик)|Беннетт]] / [[Лайман Пейдж|Пейдж]] / [[Дэвид Сперджел|Сперджел]] (2010) •}} {{nowrap|[[Энрико Коста (физик)|Коста]] / [[Джеральд Фишман|Фишман]] (2011) •}} {{nowrap|[[Дэвид Джуитт|Джуитт]] / [[Джейн Лу|Лу]] (2012) •}} {{nowrap|[[Стивен Балбус|Балбус]] / [[Джон Хаули|Хаули]] (2013) •}} {{nowrap|[[Даниэль Айзенштайн|Айзенштайн]] / [[Шон Кол|Кол]] / [[Джон Эндрю Пикок|Пикок]] (2014) •}} {{nowrap|[[Уильям Боруки|Боруки]] (2015) •}} {{nowrap|[[Рональд Древер|Древер]] / [[Кип Торн|Торн]] / [[Райнер Вайсс|Вайсс]] (2016) •}} {{nowrap|[[Саймон Уайт|Уайт]] (2017) •}} {{nowrap|[[Жан-Лу Пюже|Пюже]] (2018) •}} {{nowrap|[[Эдвард Кэрролл Стоун|Стоун]] (2019) •}} {{nowrap|[[Роджер Блэндфорд|Блэндфорд]] (2020) •}} {{nowrap|[[Виктория Каспи|Каспи]] / [[Хриса Кувелиоту|Кувелиоту]] (2021) •}} {{nowrap|[[Леннарт Линдегрен|Линдегрен]] / [[Майкл Перриман|Перриман]] (2022) •}} {{nowrap|[[Мэтью Бэйлз|Бэйлз]] / [[Дункан Лоример|Лоример]] / [[Мора Маклохлин|Маклохлин]] (2023) •}} {{nowrap|[[Шринивас Кулкарни|Кулкарни]] (2024) •}} {{nowrap|[[Джон Ричард Бонд|Бонд]] / [[Джордж Эвстатиу|Эвстатиу]] (2025) •}} {{nowrap|[[Кэнити Номото|Номото]] / [[Стэнфорд Вусли|Вусли]] (2026)}} |бөлім2 = Жаратылыстану ғылымдары<br /> және [[медицина]] |тізім2 = {{nowrap|[[Стэнли Норман Коэн|Коэн]] / [[Герберт Бойер|Бойер]] / [[Кань Ютвай|Кань]] // [[Ричард Долл|Долл]] (2004) •}} {{nowrap|[[Майкл Берридж|Берридж]] (2005) •}} {{nowrap|[[Ван Сяодун|Ван]] (2006) •}} {{nowrap|[[Роберт Лефковиц|Лефковиц]] (2007) •}} {{nowrap|[[Иэн Уилмут|Уилмут]] / [[Кейт Кэмпбелл (биолог)|Кэмпбелл]] / [[Синъя Яманака|Яманака]] (2008) •}} {{nowrap|[[Дуглас Коулман|Коулман]] / [[Джеффри Фридман|Фридман]] (2009) •}} {{nowrap|[[Дэвид Джулиус|Джулиус]] (2010) •}} {{nowrap|[[Жюль Хоффман|Хоффман]] / [[Руслан Максутович Меджитов|Меджитов]] / [[Брюс Бетлер|Бетлер]] (2011) •}} {{nowrap|[[Франц-Ульрих Хартль|Хартль]] / [[Артур Хорвич|Хорвич]] (2012) •}} {{nowrap|[[Джеффри Холл|Холл]] / [[Майкл Росбаш|Росбаш]] / [[Майкл Янг|Янг]] (2013) •}} {{nowrap|[[Кадзутоси Мори|Мори]] / [[Питер Уолтер|Уолтер]] (2014) •}} {{nowrap|[[Бонни Линн Басслер|Басслер]] / [[Эверетт Питер Гринберг|Гринберг]] (2015) •}} {{nowrap|[[Эдриан Бёрд|Бёрд]] / [[Худа Зогби|Зогби]] (2016) •}} {{nowrap|[[Иэн Гиббонс|Гиббонс]] / [[Рональд Вейл|Вейл]] (2017) •}} {{nowrap|[[Мэри-Клэр Кинг|Кинг]] (2018) •}} {{nowrap|[[Мария Джейсин|Джейсин]] (2019) •}} {{nowrap|[[Геро Мизенбёк|Мизенбёк]] / [[Петер Хегеман|Хегеман]] / [[Георг Нагель|Нагель]] (2020) •}} {{nowrap|[[Скотт Эмр|Эмр]] (2021) •}} {{nowrap|[[Пол Негулеску|Негулеску]] (2022) •}} {{nowrap|[[Патрик Крамер|Крамер]] / [[Ева Ногалес|Ногалес]] (2023) •}} {{nowrap|[[Стюарт Оркин|Оркин]] / [[Суи Лей Тейн|Тейн]] (2024) •}} {{nowrap|[[Вольфганг Баумейстер|Баумейстер]] (2025) •}} {{nowrap|[[Анн Дежан-Ассема|Дежан]] / [[Юг де Тэ|де Тэ]] / [[Чэнь Чжу|Чэнь]] (2026)}} |бөлім3 = [[Математика|Математикалық<br /> ғылымдар]] |тізім3 = {{nowrap|[[Чэнь Синшэнь|Чэнь]] (2004) •}} {{nowrap|[[Эндрю Джон Уайлс|Уайлс]] (2005) •}} {{nowrap|[[Дэвид Мамфорд|Мамфорд]] / [[У Вэньцзюнь|У]] (2006) •}} {{nowrap|[[Роберт Ленглендс|Ленглендс]] / [[Ричард Лоуренс Тейлор|Тейлор]] (2007) •}} {{nowrap|[[Владимир Игоревич Арнольд|Арнольд]] / [[Людвиг Дмитриевич Фаддеев|Фаддеев]] (2008) •}} {{nowrap|[[Саймон Дональдсон|Дональдсон]] / [[Клиффорд Таубес|Таубес]] (2009) •}} {{nowrap|[[Жан Бургейн|Бургейн]] (2010) •}} {{nowrap|[[Димитриос Христодулу|Христодулу]] / [[Ричард Гамильтон (математик)|Гамильтон]] (2011) •}} {{nowrap|[[Максим Львович Концевич|Концевич]] (2012) •}} {{nowrap|[[Дэвид Ли Донохо|Донохо]] (2013) •}} {{nowrap|[[Джордж Люстиг|Люстиг]] (2014) •}} {{nowrap|[[Герд Фальтингс|Фальтингс]] / [[Хенрик Иванец|Иванец]] (2015) •}} {{nowrap|[[Найджел Хитчин|Хитчин]] (2016) •}} {{nowrap|[[Янош Коллар|Коллар]] / [[Клэр Вуазен|Вуазен]] (2017) •}} {{nowrap|[[Луис Каффарелли|Каффарелли]] (2018) •}} {{nowrap|[[Мишель Талагран|Талагран]] (2019) •}} {{nowrap|[[Александр Александрович Бейлинсон|Бейлинсон]] / [[Давид Каждан|Каждан]] (2020) •}} {{nowrap|[[Жан-Мишель Бисмю|Бисмю]] / [[Джефф Чигер|Чигер]] (2021) •}} {{nowrap|[[Нога Алон|Алон]] / [[Эхуд Грушовский|Грушовский]] (2022) •}} {{nowrap|[[Владимир Гершонович Дринфельд|Дринфельд]] / [[Яу Шинтун|Яу]] (2023) •}} {{nowrap|[[Питер Сарнак|Сарнак]] (2024) •}} {{nowrap|[[Кэндзи Фукая|Фукая]] (2025) •}} {{nowrap|[[Эмманюэль Кандес|Кандес]] / [[Камилло Де Леллис|Де Леллис]] (2026)}} }}<noinclude> [[Санат: Навигациялық үлгілер:Математика|{{PAGENAME}}]] </noinclude> b9n23wjognbneu3dqgv1had4i6p8vqx 0 570903 3644071 3636624 2026-08-19T09:41:25Z Берікқожанова Альфия Серікқанқызы 184274 3644071 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Ludwik Węgierski by Bacciarelli.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''I Людовик''' — Венгрияның патшасы — Карл Роберттің үшінші ұлы. 1342 жылы Людовик Венгрияның патшасы ретінде әкесінің орнын алмастырды. Людовик Секешфехервар қаласында 16 жасында таққа отырды. Ол - орта ғасырлардың аяқ шеніндегі Венгрияның ең жігерлі де тәжірибелі монархтарының бірі. Людовик басқарған уақытының көп бөлігін Венеция республикасымен соғысумен және Неаполь тағына таласумен өткізді. Сондай-ақ ол Болгариямен, Валахиямен және Алтын Ордаға қарсы соғысып, бірінде үлкен жетістіктермен оралса, енді бірінен жеңіліс тапты. Алғашқы Осман-Венгер қақтығысы осы Людовиктің билігі тұсында орын алған болатын. 1351 жылы ол 1222 жылы жазылған "Алтын булланы" өзгертіп, ақсүйектердің құқығын қамтамасыз ету мақсатында қайта басып шығарды. Людовик өзінің ағасы (анасының ағасы) Ұлы Польша империясының патшасы — Казимирге материалдық көмек көрсетіп, онымен өмірлік одақ құрды. Казимирдің соңынан ерген мұрагері болмаған. Сондықтан ол Людовикті өзінің тақ мұрагері етіп тағайындады. Казимир қайтыс болған соң 1370 жылдың 17 қарашасында Людовик Краков қаласында салтанатты түрде Польшаның патшасы болып тағайындалды. 1382 жылы Людовик қайтыс болған соң, Венгрияның мұрагерлігін оның қызы Мария иеленді.<ref>Ұлы Императорлар. – Алматы: «Аруна» баспасы. -108-109 беттер. «11000 қызықты деректер».</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мажарстан корольдері]] niu96vrrklqxn651215c33henzfy9eo 0 576962 3644073 3608475 2026-08-19T09:59:54Z Берікқожанова Альфия Серікқанқызы 184274 3644073 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} '''Сайран Балкенұлы Бұқанов''' – 1950 жылғы тамыздың 19 жұлдызында, [[Қостанай облысы]] Ленин ауданына қарасты Карл Маркс атындағы ауылда дүниеге келген. Қазақстан Еңбек Ері. == Өмірбаяны == [[Уақ]] тайпасынан шыққан.<ref>{{кітап |авторы = Дәйкенов Темірболат |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = |шынайы атауы = Уақ шежіресі |сілтеме = |уикитека = |жауапты = Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет |басылым = 2 |орны = Астана |баспасы = Фолиант |жыл = 2021 |томы = |беттері = |барлық беті = 992 |сериясы = |isbn = 978-601-338-848-9 |тиражы = 1000 }}</ref> 1973 жылы агроном мамандығы бойынша Целиноград ауыл шаруашылық институтының Қостанай филиалын бітірген. Қызмет жолын «Боровской» совхозында қарапайым агроном жұмысынан бастаған. Әскерде қызмет еткен соң, ол «Тенизовски» совхозында агроном қызметін атқарды, содан кейін 1976 жылдан бастап 1980 жылға дейін, «Ақсуат» совхозында бас агроном болым жұмыс жасады. Ал 1982 жылдан 1984 жылға дейін осы кәсіпорынды басқарды. 1984 жылы маусым айында «Харьков» астық фермасына директор болып аударылды. 1997 жылы «Харьков» астық фермасы, Қостанай облысы «Қарқын» Меңдіқара ауданы ЖШС атауына ауыстырылды. Сайран Бұқанов директоры болып сайланды. Бүгінде «Қарқын» астық өсіріп, ет және сүт өндірісімен айналысады. «Қаркенді» басқарған жылдар ішінде Сайран Бұқанов өндірістік үрдісті жетілдіру, өнімнің сапасын арттыру, жер ресурстарын сақтау және материалдық базаны нығайту саясатын жүргізіп келеді. Соңғы жылдары кәсіпорын жаңа техникалармен жабдықталып, қамтылды. ==Жетістіктері== * «Герой Труда Казахстана» атауы 2009 жылы берілді. Ерекше білгімен * Золотая Звезда және Отан ордены * 1999 «Құрмет» ордены * Мерейлі медаль «50 лет Целине» * «Парыз» республикалық байқауының лауреаты * Ұлттық экономикалық палатасы алтын медаль «Союз «Атамекен» * Мендіқара ауданының құрметті азаматы<ref>[alashainasy.kz]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер== * [http://www.inform.kz/ru/enbek-erleri-el-ishinde-tanylady_a2211306 Еңбек ерлері ел ішінде танылады] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170302194136/http://www.inform.kz/ru/enbek-erleri-el-ishinde-tanylady_a2211306 |date=2017-03-02 }} * [http://kostanaytany.kz/archives/43562 САЙРАН БҰҚАНОВ: «Кей азаматтардың түлкібұлаң тірлігі жанға батады»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608140607/http://kostanaytany.kz/archives/43562 |date=2017-06-08 }} 911448sygk4fd8gdwy6xnln0kh8teit 0 587400 3643843 3557555 2026-08-18T18:53:52Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643843 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Калифорния университеті, Сан-Франциско |Эмблемасы = [[File:The_University_of_California_1868_UCSF.svg|200px]] |Шынайы аты = University of California, San Francisco |Ұраны = {{lang-la|Fiat Lux}}<br />{{lang-en|Let there be light}}<br />{{lang-ru|Әрқашан нұр сөнбесін}} |Құрылған жылы= [[1873]] |Түрі = қоғамдық |Ақшалай қоры = $ 2,341 млрд |Басшы лауазымы = [[Канцлер]]і |Басшысы = [[Сэм Хаугуд]] |Орналасқан жері = [[Сан-Франциско]], [[Калифорния]] |lat_dir = N |lat_deg = 37 |lat_min = 45 |lat_sec = 48 |lon_dir = W |lon_deg = 122 |lon_min = 27 |lon_sec = 30 |CoordScale = |edu_region = |Кампус = қалалық (0,55 км²) |Студенттер = |Бакалавриат = |Магистратура = |Оқытушылар = 1 686 |Түсі = {{color box|#88bbbb}} |талисман = [[аю]] |Сайты = [http://www.ucsf.edu/ www.ucsf.edu] |Commons = University of California, San Francisco }} '''Калифорния университеті, Сан-Франциско''' ('''UCSF''') [[Сан-Франциско]], [[Калифорния|Калифорнияда]] орналасқан зерттеу университеті және [[Калифорния университеті|Калифорния университетінің]] бір бөлігі. Университет толығымен медицина ғылымдарына арналған, [[Медицина|медициналық]] және [[Биология|биологиялық]] зерттеулер және оқыту ірі орталығын білдіреді, [[Биомедицина|биомедициналық]] саласында елде және бүкіл әлемде университеттердің ең үздіктердің бірі ретінде орын алады.<ref>https://www.ucsf.edu/news/2016/03/402161/ucsf-schools-earn-top-rankings-2017-us-news-survey</ref><ref>https://www.usnews.com/best-graduate-schools/top-health-schools/university-of-california-san-francisco-110699</ref><ref>https://www.topuniversities.com/universities/university-california-san-francisco</ref><ref>https://califesciences.org/ucsf-leads-in-academic-rankings-nih-funding/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920044004/https://califesciences.org/ucsf-leads-in-academic-rankings-nih-funding/ |date=2017-09-20 }}</ref><ref>http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/news/2016/08/02/ucsf-stanford-health-care-rank-high-on-best-u-s.html</ref><ref>http://www.thesfnews.com/uc-berkeley-ucsf-ranked-top-public-universities-in-u-s/21075</ref>Ол Толанд медициналық колледжі болып 1864 жылы құрылған, ал 1873 жылы ол Калифорния университетімен үлестес болды. UCSF медицина мектебі Америка Құрама Штаттары батыс бөлігіндегі ең ескі медициналық оқу орны. Калифорния университетінің медицина мектебі АҚШ-тың орта MCAT нәтижесіне, Орташа балл (GPA), қабылдау көрсеткішіне негізделген селективті медициналық мектептерінің медицина бірі. 2017 жылы 8,078 тапсырған және 505 адамнан кіру-сыныбына 145 қызмет сатысына сұхбат алынды. Калифорния университеті Құрама Штаттарында ғылыми-зерттеу медициналық мектептерінің арасында 3-ші орында тұр және алғашқы медициналық көмек көрсету бойынша ''U.S. News and World Report тізімінде ''3-ші орында тұр бойынша'','' ол екі категорияда да топ-5 рейтингіне қол жеткізген жалғыз медициналық оқу орны. Калифорния университеті қазіргі уақытта медициналық ЖООлар әлем университеттерінің (Клиникалық Медицина, 2016) академиялық рейтингінде 3-ші орында тұр. Калифорния университеті ''U.S. News & World Report ''бойынша елдегі 5-ші орындағы аурухана және Калифорниядағы 1-ші аурухана. 2014 жылы резидентура бағдарламалары ұлттық бағалау бойынша Калифорния университеті аталды және КУСФ Джон Хопкинс медицина мектебі Америка Құрама Штаттарында екі алдыңғы қатарлы медицина оқу орындарының бірі. 25,398 қызметкерлері бар Калифорния университеті Сан-Францискодағы екінші ірі жұмыс беруші. == Тарихы == === Басы === [[Сурет:Annual_announcement_of_lectures_at_Toland_Hall,_Medical_Department_of_the_University_of_California,_San_Francisco,_California_(1874)_(14597726398).jpg|оңға|нобай|250x250 нүкте|Толанд Холл, 1887 жылы. Толанд Холл мектебі, оның алдында Парнасе кампусына ауыспай тұрып алғаш аталған.]] Калифорния университеті, Сан-Франциско, өз тарихын Хью Х. Толандқа, [[Оңтүстік Каролина|Оңтүстік Каролинадағы]] дәрігерге әкеледі, ол Сан-Францискоға 1852 жылы көшіп келгеннен кейін үлкен жетістік пен байлыққа кенелген. Алдыңғы мектепте, Тынық мұхит аймағы университетінің Купер медициналық колледжі (1858 жылы негізделген), 1862 жылы белгісіздік кезеңіне енді, оның негізін қалаушы, Елиас Самуэль Купер, 1864 жылы қайтыс болды, Толанд жаңа медициналық мектептің негізін қалады, '''Толанд, медициналық колледжі''' және Купер медициналық колледжі факультеті өз қызметін тоқтату және жаңа мектепке қосылу туралы шешім қабылдады. [[Калифорния университеті]] 1868 жылы құрылған және 1870 жылы Толанд медициналық мектебі жаңа мемлекеттік университетпен тиесілігін келіссөздер бастады. Сонымен қатар, Толанд медициналық мектебі кейбір факультеті Тынық мұхиты университетінің медицина мектебін ашуға сайланды, ол кейін Стэнфорд университеті Медицина мектебіне айналды. Толанд және КУ арасында келіссөздер Толанд Медициналық мектептің оның атында қалуын жалғастыруын талап етуіне байланысты қиындады, олар, ең соңында келісті. 1873 жылы наурызда, Толанд медициналық колледжінің қамқоршылары, оны Калифорния университеті регенттеріне тапсырды және ол '''Калифорния университетінің медициналық бөлімі''' деп аталды. Сонымен қатар, Калифорния университеті, сондай-ақ, '''Калифорния Дәріхана колледжімен''' қосылу туралы келіссөздер жүргізді, бұл Батыста 1872 жылы Калифорния фармацевтикалық қоғамы құрған алғашқы дәріхана мектебі. Фармация колледжі 1873 жылы маусымда қосылды, және ''Медициналық колледж'' және ''Фармация колледжі'' де сол кезде бірге келді, олар үлестес колледждер ретінде белгілі. ''Стоматология колледжі'' үшінші колледж, 1881 жылы құрылды. === Кеңейтілуі және өсуі === Бастапқыда үш үлестес колледждер Сан-Франциско төңірегіндегі түрлі орындарда орналасқан, бірақ 19 ғасырдың соңына таман, олардың бірге көру қызығушылығы өсті. Мұны, Сан-Франциско мэрі Адольф Сутро, - Парнас (қазір Маунт-Сутро ретінде белгілі) тауының бөктерінінен Парнас биіктерінен 13 акр жерді сыйға тарту арқылы мүмкін етті. "Алтын Қақпа саябағына" қараған жаңа мекен, 1898 ж. күзде, жаңа үлестес колледждер ғимараттары құрылысы салынған соң ашылған. Мектепте бірінші қыз студент, Люси Ванзер, 1876 жылы бітіріп шықты, ол онда түсу үшін 1873 жылы КУ Қамқоршылық кеңесіне арыз түсірген еді. 1906 жылға дейін факультет мектебі Округтік қалалық ауруханаға (Сан-Франциско бас ауруханасы, 1915-2016, бірақ қазір ''Цукерберг Сан-Франциско Ауруханасы және Травматологиялық орталығы (SFGH)'' 2016 жылдан бастап) көмек көрсетті, бірақ өз ауруханасы болмады.... 1906 жылғы жер сілкінісінен кейін Сан-Францискода, 40 000-нан астам адам "Алтын қақпа" саябағына жанынан шығарылған шатырлы қалашыққа көшірілді және колледж келдік профессор-оқытушылар құрамы үлестес болды. Осылайша, осыған дейін қаланың батыс шетіндегі орналасқан мектеп, халықпен үлкен байланыста болды және мектеп азаматтық жауапкершілікке ұмтылды және денсаулық сақтауға деген міндеттемесін күшейтіп, өзінің жеке медициналық мекемелерінің құрылысына серпін беретін мектепке әкелді. Ақыр соңында, 1907 жылы сәуірде ғимараттардың бірі амбулаториялық емдеу үшін 75 төсек-орынға арналып қайта жасақталды. Бұл мейірбике студенттер дайындау қажеттілігін тудырды, және 1907 жылы, ''КУ Медбикелерді дайындауға арналған мектеп'' құрылды, бұл еншілес колледждерге төртінші кәсіптік мектепті қосты. [[Сурет:UCSF_1908.jpg|нобай|250x250 нүкте|Біріккен колледждер ғимараты, 1908 жыл, трамвай, ол Парнасемен іске қосқан]] === Соғыстан кейін 20-шы ғасыр === Мектеп келесі жылы күндерінде беделіне қатысты және өсуімін жалғастырды. Бір елеулі оқиға болды қосылу '''Хупер медициналық зерттеулер Қоры''' 1914 жылы қосып алуы еді, медицина ғылыми-зерттеу институты бойынша тек Рокфеллер институтынан кейін екінші болатын. Бұл Парнас беделін қосымша нығайтты, уақытында бойынша даумен қатар, мектеп Парнасе немесе Берклимен бекітілуі тиіс, кейбір бөлімдер ауыстырылды. Түпкілікті шешім 1949 жылы ''Калифорния университетінің регенттерімен'' қабылданды, Парнас кампусын '''КУ Сан-Франциско медициналық орталығы''' деп тағайындағанда келді. Медициналық мекемелер жаңартылды, және бөлімдер [[Беркли]]ден Сан-Францискоға оралды. Осы кезеңде бірқатар ғылыми-зерттеу институттары құрылды, және көптеген жаңа объектілер қосылды, олардың ішінде сияқты 225-төсекті ''КУ ауруханасы'' (1917), ''Емхана ғимараты'' (1934), ''Ленгли Портер клиникасы'' (1942) және ''Герберт С. Моффитт ауруханасы'' (1955). 1958 жылы, сонымен қатар, ''Гай С. Миллбери Одағы'' студенттер үшін жатақхана мен қызметтер ұсынды. Мектеп алды және үлкен тәуелсіздігін 1960-шы жылдары, оның бастады ретінде қарастыруға кампус өз құқығы емес, медициналық орталық Калифорния университеті. Төрт бөлімшелері болып қайта аталды "мектеп ..." ''түлегі Бөлімі'' құрылды 1961 жылы. Бұдан әрі осы сызық бойымен, 1964 жылы институтқа толық әкімшілік тәуелсіздік " деген атпен '''университет Калифорния, Сан-Франциско, медициналық орталық'''атанып, тоғызыншы кампусынан [[Калифорния университеті|Калифорния университетінің жүйесі]] және жалғыз арналған тек қана медицина ғылымдарының кандидаты. Бірінші канцлері аясында жаңа тәуелсіз конфигурация болды Джон. Б. де С. М. Сондерс, бұрын күзет бастығы, ол көрсетті күшті артықшылық үшін медициналық дайындық үшін зерттеу. бұл ұстаным әкелді оны орнынан атау беру Уиллард С. Флеминг, ДДС ретінде екінші канцлері 1966 жылы. Флеминг әкелді арасындағы тепе-клиницистами мен зерттеушілер жаңа табылған тұрақтылық әкімшілігіне. соңында 1960-жылдардың университеті айналады жетекші ғылыми-зерттеу орталығы, сондай-ақ ықпал ашылуы ''медицина ғылымдары Шығыс'' және ''Батыс медицина ғылымдарының'' сол жылы. Басшылығымен үшінші канцлері, Филипп р. ли, болып қайта аталды және оның қазіргі нысаны, '''Калифорния Университеті, Сан-Франциско (ucsf)'''. Ли сондай-ақ шешуші мәнге ие басшылықта арқылы университет сілкіністер соңына 1960-шы жылдардағы жұмыс істеген арттыру үшін жиынтығы азшылық өкілдерінің және тіркеу. сонда, Калифорния университетінде жеткенін шыңдары қатарына мектептерде, АҚШ) медицина ғылымдарының, инновациялық бағдарламалар, олар теңіз іргелі ғылым, зерттеулер және клиникалық нұсқаулықтар. Бұл өсім тағы да күшейтеді Фрэнсис А. Sooy, төртінші канцлері арнаған өзінің он жыл жалдау үздік дәрігерлер мен ғалымдар. === 20-шы ғасырдың cоңында === 1970-ші жылдары күрт кеңейту кезінде Калифорния университетінде, мен өз медициналық мүмкіндіктер мен ғылыми-зерттеу институты. Санын ұлғайту зерттеушілер, дәрігерлер мен студенттер келтірді қажеттілігі қосымша алаңдар. Медициналық училищесі ашылды меншікті ғимараты 1972 жылы ашылған медициналық орталығы," ''амбулаториялық орталықта'' 1973 жылы. Табу рекомбинантты ДНҚ технологиялары, калифорния университеті және Стэнфордским ғалым 1970-ші жылдардың ортасында ашылған, көптеген жаңа зерттеу бағыттары мен көп тартады. Клиникалық жағынан, үлкен жетістіктер пациенттерге күтім, диагностика және емдеу кезінде қосымша Калифорния университетінің беделін денсаулық сақтау саласында. 1975 сондай-ақ, ашылу ''орталығының "ucsf"'' " Фресно. [[Сурет:UCSF_panorama.jpg|солға|нобай|300x300 нүкте|UCSF және "Алтын Қақпа" Паркі ''Денсаулық ғылымдары Батыс''-тан көрінісі]] Юлиус Р. Креванс, 1982 жылдан 1993 жылға дейін бесінші канцлері, биомедициналық зерттеулер және денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік саясатты батыл жақтаушысы болды. Оның басқарма уақытында Калифорния университеті Ұлттық денсаулық институттарынан қаржыландыру алушылардың көшбасышаларына көтерілді. Бұл жаңа кеңістік өзгерістер және толықтырулар қажеттігін ''Мэрилин Рид-Люсия балалар орталығы'' , 1978 жылы ''Стоматологиялық клиника үйі'' (1980), ''Джозеф М. Лонг ауруханасы'' 1983 жылы (ол ықпалдастырылған қолданыстағы Моффитт ауруханасы), ''Бекман пайымы Орталығы'' және ''Корет пайым ғылыми-зерттеу зертханасы'' (1988), және ''Калманович Кітапханасы'' (1990) туындатты. Орын жетіспеушілігінен Парнас биіктері кампустары, USCF кеңейту үшін қаланың басқа аудандарынан іздей бастаған. Университет ''КУСФ Лорел биіктерін'' (UCSF Laurel Heights) 1985 жылы Лорел биіктігінің төңірегінде ашты. Бастапқыда дәріхана үшін арналған мектебі зертханалық зерттеулер және оқыту, төңіректегі қауіп университеттің ғимаратты оқу үстелінде зерттеу, әлеуметтік және мінез-құлықтық ғылым департаменттері және әкімшілік кеңселер орнына пайдалануына әкелді. Қаланың батыс жағында, университет '''Сион тауы ауруханасын''' 1990 жылы сатып алған, ол екінші негізгі клиникалық орынға, ал 1999 жылдан бастап Солтүстік Калифорниядағы бірінші кешенді [[Қатерлі ісік|онкологиялық]] орталыққа айналды. Джозеф Б. Мартиннің канцлерлігі астында, КУСФ '''Стэнфорд денсаулығымен''' медициналық бірігумен айналысты және Шығанақ аймағындағы (Мишн Бей) өктемдік үшін негіз қалады. === 21-ші ғасыр === [[Сурет:UCSF!_(8457525216).jpg|оңға|нобай|250x250 нүкте|Мишн Бей кампусы, КУСФ екінші кампусы, 1999 жылы салынған]] Бетбұрысты тарихи сәт КУСФ вице-канцлері Брюс Сполдинг пен Сан-Франциско мэрі Вилли Браун арасындағы Мишн Бэй кампусын дамыту үшін - 1999 жылы келісім жасасқанда орын алды. Сан-Франциско қаласындағы екінші кампусты дамыту мұқият жобаланды және бизнес және қоғам күш салды. Мишн Бэй төңірегі жүлделі ескі қойма және депо. Бастапқыда кампус тұрды 29.2 сотық сыйға тартылған Catellus даму корпорациясының және 13.2 сотық, философиялық, қала және ауылдық округ Сан-Франциско. Кейінірек қосу 14.5 гектар сәлемдемелер жалпы кампус ауданы шамамен 57 гектар. Мишн-бөлік кеңейту инспектировалась бір жылға канцлерства хирург Хайле Дебас. Оның басшылығымен Калифорния университетінің бұрынғыдан да кеңейтіп, көшбасшылық саласындағы хирургия, трансплантология, хирургия және хирургиялық дайындау. Қр ''Мишн шығанағы кампус'' удвоил университетінің зерттеулер үшін жаңа мүмкіндіктер ашты биомедициналық жаңалықтар мен оқыту. Бірінші кезең құрылыс құны $800 млн қамтыды төрт зерттеу жұмыстары, қоғамдық орталығы, студенттік тұрғын үй кешенінің, екі көлік тұрағы және дамыту үлкен ашық кеңістіктер. Белгілі ғалым [[Джон Майкл Бишоп|Майкл Бишоп]] лауреаты ретінде Ласкер сыйлығының және [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының медицина саласындағы]] (бірлесіп профессор (Калифорния университеті [[Харолд Вармус|Гарольд Вармус]]), сегізінші канцлері 1998 жылы. Ол жетекшілік бірі ucsf бас өтпелі кезеңде өсу кезеңдерінде кеңейтуді қоса алғанда, Мишн шығанағы дамыту және қайырымдылық көмек таңдау. Қазіргі уақытта басқарма, ол жариялады бірінші жан-жақты, кампус-кең, стратегиялық жоспар бойынша көтермелеу түрлілігін және қолайлы жағдай жасау. Осы уақыт ішінде Калифорния университеті, сондай-ақ қатысты жаңа Мишн : ''жылжыту денсаулық сақтау әлемде''™. Тоғызыншы канцлері Сьюзан Десмонд-Хеллманн 2009 жылы КУСФ-ны басқарған бірінші әйел болды, университет басшылығы 2007-2008 жылдардағы қаржылық дағдарыстан кейін тапсырылды. 2009 жылы КУСФ-нің профессоры [[Элизабет Блэкберн]] [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|медицинада нобель сыйлығын]] жеңеді, кейіннен [[Синъя Яманака]], оны 2012 жылы жеңеді. [[Сурет:UCSF_Institute_for_Regeneration_Medicine.png|солға|нобай|''Қалпына келтіру медицинасы институты'', Рафаэл Виньоли жобалаған және 2010 жылы аяқталған]] 2010-шы Мишн Бей шығанағында, ''Смит зерттеу жүрек-қан тамырлары жүйесінің ғимараты'', '''КУСФ Мишн Бэй медициналық орталығы''', және Бениофф балалар ауруханасы 2010 жылы ''Сэндлер неврология Орталығы'' , 2012 жылы ''Мишн Холл'' "және" ''Бейкер онкологиялық ауруханасы'' 2013 жылы салумен құрылыс және кеңейту артты. Балалар ауруханасы Марк Бениофф құрметіне аталды, ол жаңа объектке сыйға $100 млн берген болатын. 2011 жылы кеңейту, сондай-ақ, Парнасе кампусы құрылысында да қалпына келтірілді, ''Қалпына келтіру медицинасы үйі'', құны $123 млн.-дік конструкциясын Нью-Йорк сәулетші Рафаэль Виньоли әзірлеген. ''Ісік жасушалары орталығы'' Эли Броуд құрметіне аталды, ол сыйға $25 миллион қант диабетін, жүрек-қан тамырлары аурулары, Паркинсон ауруы, ВИЧ/СПИД, рак зерттеу үшін берді. 2014 жылы КУСФ жылдар оқиғасыынғ 150 жылдығын атап өтті. Сол жылы Неонатолог және медицина мектебінің деканы Сэм Хоуд, MBBS, оныншы канцлері болды. 2015 жылы Мишн Бэй кампусы жаңа КУСФ Медициналық орталықтың салтанатты ашылуын көрді, 289-төсектік кешенді аурухана кешені, балаларға, әйелдер мен обырымен ауыратындарға арналған. Соңғы жылдары кезінде КУСФ өзінің назарын роман биомедициналық зерттеулеріне айтарлықтай аударды және көптеген қайырымдылық жасаушыларды тартты. КУСФ BioHub құрайтын үш мекемелерінің ([[Калифорния университеті, Беркли|Беркли]] және [[Стэнфорд университеті|Стэнфорд университетімен]] бірге болды, Мишн Бэй-кампусында орналасқан. Жоба жаңа медициналық ғылыми-зерттеу орталығынан тұрады, $600 млн. [[Facebook]] [[CEO|бас директоры]] және компанияның негізін қалаушы [[Марк Цукерберг]] және, оның әйелі КУСФ түлегі педиатр Присцилла Чанның бейілділігін есебінен қаржыландырылады. 2017 жылы қаңтарда КУСФ $500 млн сыйлық туралы жариялады, оны Хелен Диллер Қоры оқытушылар мен студенттерге қаржылық көмек көрсетуді ұлғайту үшін, озық ғылыми-зерттеу жобаларды инвестициялау, сондай-ақ стоматология, медицина, мейірбике ісі және фармацевтика стипендияларын кеңейту үшін берді. Бұл бір жолы мемлекеттік университетке берілген ең ірі сыйлық Найк Инк. құрылтайшысы Фил Найтпен байланысты. == Кампус == КУСФ төрт ірі кампустары Сан-Франциско қаласында және біреуі, Калифорния штаты Фресно қаласында жұмыс істейді, сондай-ақ басқа да көптеген елеусіз тармақтарында, Сан-Франциско және Сан-Франциско шығанағы аймағында бойынша таралған. === Парнас === [[Сурет:UCSF_Medical_Center_and_Sutro_Tower_in_2008.jpg|оңға|нобай|400x400 нүкте|Парнас кампусы, көптеген білім беру бағдарламалары мен университеттің медициналық орталығы орналасқан, Маунт-Сутро, ал фонда Сутро мұнарасы]] Парнас Хайтс кампусы үлестес колледждердің орналасқан орны, олар кейінірек қазіргі заманғы институтқа айналды. Бұл орын Парнас Даңғылы бойымен 1898 жылы, мэрі Адольф Сутро сыйға тартылған жерлерінде орналасқан. Сол кезде орын шалғайдағы және елсіз Сан-Франциско батыс бөлігінде, бірақ оның медициналық мекемелері, жер сілкінісінен қажет болған адамдардың өмірін сақтап қалу үшін 40 000 адам жақын жатқан "Алтын Қақпа" саябағында 1906 орналастырылды кейін елді мекенге айналды. 1900-жылдардың басында медициналық зерттеулер медициналық орталығының қызметі Парнас және [[Калифорния университеті, Беркли|Беркли]] арасында бөлінді, мен орын орталығы болуы тиіс пікірталастар туындады. 1914 жылы ''Хупер Қордың медициналық зерттеулері'' өз зерттеу жұмысын Парнас орнына ауыстыруды шешті, бұл АҚШ-таы ЖОО қабырғасына орналасқан алғашқы медициналық ғылыми-зерттеу қоры. Бұл 1949 жылы КУ Регенттерінің Кеңесі [[Калифорния университеті, Беркли|Берклиді]] таңдамай КУСФ-ны <nowiki/>КУ жүйесіндегі барлық медицина ғылымдарының негізгі алаңдар үшін ретінде шешті. 20-шы ғасыр едәуір өсуімен, жаңа ғылыми-зерттеу институттары мен мекемелердің дамуымен ерекшеленді, бұл КУСФ әкімшілік тәуелсіздігі мен университеттің бірінші канцлері болып 1964 жылы Джон Б. де С. М. Сондерстің сайлануына әкелді. Парнас университеті бас кампусы ретінде қызмет етеді және әкімшілік кеңселерді, көптеген ғылыми-зерттеу зертханаларын, 600-орындық Калифорния университетінің медициналық орталығы, "Лэнгли Портер " психиатриялық Институты, Малберри студенттік Одағы, КУСФ Университетінің Кітапханасын қамтиды. Сонымен қатар, стоматология, фармация, медицина, науқастарды күту мектептері Парнаста орналасқан. Ол сондай-ақ КУСФ неврология амбулаторлық практикасы үйі, бұл Солтүстік Калифорния "және" [[Рэно (Невада)|Рено, Невада]] көпшілігі үшін кеңес беру орталығы қызмет етеді. КУСФ Бекман көру орталығы Парнас кампусында орналасқан. Бұл диагностика, емдеу және көзі күтімімен зерттеудің барлық облыстары үшін, соның ішінде көруді түзету үшін хирургия орталығы. Сондай-ақ, Парнас кампусында ''Калифорния университетінің ұрықты емдеу Орталығы'', ұрықтың туа біткен кемістіктерін диагностикалау, емдеу және ұзақ мерзімді бақылауға арналған көпсалалы медициналық көмек орталығы. орналасқан. === Мишн-Бэй === КУСФ Мишн-Бэй кампусы да Сан-Францискода орналасқан, ол ең ірі ағымдағы биомедициналық құрылыс жобасы.<ref>{{cite web|url=https://www.ucsf.edu/news/2003/07/4846/new-ucsf-mission-bay-campus-countrys-largest-biomedical-university-expansio|title=New UCSF Mission Bay campus: country's largest biomedical university expansion|last=Ravven|first=Wallace|date=July 22, 2003|website=|publisher=UCSF News Center|accessdate=November 30, 2016}}</ref> 43-акр (17 га) Мишн-Бэй кампусы 2003 жылы ашылды, құрылысы әлі күнге дейін жалғасуда, құрамында қосымша зерттеулер кеңістігі биотехнология және өмір туралы ғылымдарды жеделдетуге мүмкіндік беретін компаниялар орналасқан. Алдағы 10 жылда зерттеу мөлшері кәсіпорны Калифорния университеті екі есе өседі. Genentech биотехнологиялық компаниясы ғимараттың құрылысына $50&#x20;млн компания КУСФ технологиясын ұрлау туралы болжамды реттеудің бір бөлігі ретінде бірнеше онжылдықтар бұрын бөлді.<ref>{{cite press release|url=http://www.gene.com/media/press-releases/4887/1999-11-19/university-of-california-and-genentech-s|title=University of California and Genentech Settle Patent Infringement Lawsuits|publisher=Genentech Inc.|date=November 19, 1999|accessdate=October 18, 2012}}</ref> [[Сурет:UCSF-Mission_Bay_Campus.jpg|нобай|380x380 нүкте|Мишн-Бэй кампусы, ''Дженентек Холл'' және ''Раттер қоғамдық орталығы'' ''Корет шаршысы'' бойынша]] Сондай-ақ Мишн-Бэй кампусында, ''Артур және Тони Рембе Рок-Холлы'' орналасқан, Сезар Пелли жобаланған 2004 жылдың ақпан айында ашылды. Ғимарат Артур Рок және оның әйелінің құрметіне аталды, ол университетке $25&#x20;млн. сыйлық жасады. ''Байерс залы'' '''Калифорния сандық биологиялық ғылымдар институтының (QB3)''' штаб-пәтері, Калифорния университеті, Сан-Франциско, Беркли және Санта-Круз кампустары арасындағы бірлескен күш-жігері ретінде қызмет етеді. Ғимарат аталды венчурлық капиталист Брук Байерстең құрметіне аталған, Калифорния университетінің елордада науқанының төрағасы, ол 2005 жылы аяқталды, $1.6&#x20;млрд дейін көтерді. Сонымен қатар, ''Уильям Дж. Раттер Орталығы'' іргелес 600-орындық көлік құрылымымен бірге, Рикардо Легоррета әзірлеген, 2005 жылдың қазан айында ашылды, фитнес-орталық, бассейн, студенттік қызмет көрсету, конференц-залды қамтиды. Ғимарат Уильям Дж. Раттер құрметіне аталды, университеттің ''биохимия & биофизика бөлімінің'' бұрынғы төрағасы және Хирон корпорациясының тең құрылтайшысы. Тұрғын үй кешені студенттер мен ғылыми қызметкерлері үшін-750, және 800-орындық гараж да, сондай-ақ 2005 жылдың соңында ашылды. Және төртінші зерттеу корпусы, Рафаэл Виньоли жобалаған, [http://cancer.ucsf.edu/diller/index.php Хелен диллер отбасы онкологиялық ғылыми ғимараты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613204349/http://cancer.ucsf.edu/diller/index.php |date=2010-06-13 }} деп аталды, 2009 жылдың маусым айында ашылды. Екі қосымша зерттеулер ғимараттары неврология және жүрек-қан тамыр аурулары зерттеулеріне арналған, қазіргі кезде жоспарлау және әзірлеу кезеңінде. Жаңа мамандық ауруханасы әйелдер, балалар және ракқа қарсы бағдарланған, Мишн-Бэй кампусы 2015 жылғы ақпанда ашылды. === Басқа да орталықтар, институттар мен бағдарламалар === "''Маунт Сион кампус'' құрамында Калифорния университетінің ҒЗЖ бойынша-орнын ''Кешенді онкологиялық Орталығы'', ''"Әйелдер денсаулығы орталығы'', Интегративті медицина және дәрігерлік ресурстар үшін Ошер орталығы. Бұл Сан-Франциско, аурухана кампус қамқорлық жағдайы нашар тұрғындардың арасындағы Сан-Франциско және құрамында Сан-Франциско ғана I деңгей травматологиялық орталық. <!--өзі ауруханасы тиесілі және басқарылады қаласында және графстве Сан-Франциско, бірақ көптеген дәрігерлер ол кезде Калифорния университетінде керек-жарақтары және ұстауға ғылыми-зерттеу зертханалары студенттік ауруханаға жеткізілген. Ең ерте жағдайға АҚТҚ/Жқтб-ның табылған Сан-Франциско, аурухана 1980-ші жылдары. бұл күні СФ ауруханасы бірін бар әлемдегі жетекші АҚТҚ/Жқтб емдеу және ғылыми орталықтар. Кезінде Калифорния университетінде, сондай-ақ байланысты Сан-Франциско А. в. медициналық орталығы және " J. Дэвид Глэдстоун институттар, жеке биомедициналық зерттеулер объектісі, ол жақында жаңа ғимаратқа көшті жанында калифорния университетінің Мишн Бэй кампус. Олар сондай-ақ байланысты ''келген ucsf Бениофф балалар ауруханасында Окленд'' (бұрын ''балалар ауруханасы және зерттеу орталығы Окленд''). Калифорния университеті өз полиция бөлімі қызмет көрсетеді, өзінің екі ірі кампустар, сондай-ақ барлық спутниктік сайттарында қала шегінде және Оңтүстік Сан-Франциско. === Денсаулық сақтау саласындағы саясат === Арасында туыстық институттары бөлігі болып табылатын университет болып табылады ''Филип р. медициналық институты саяси зерттеулер''құрылған 1972 жылы Филипп Рэндольф. Калифорния университеті ынтымақтасады Гастингс колледжі Заңының, жеке Калифорния университеті мекемеде орналасқан Сан-Франциско. Бұл, оның ішінде білім беру Калифорния университетінде/Гастингс консорциумның құқық, Ғылым және денсаулық сақтау саласындағы саясат. бағдарлама ұсынады магистр дәрежесі мен дәрежесі МСЛ бағдарламасы бойынша денсаулық сақтау және ғылым. Филипп р. медициналық институты перспективалық зерттеулер серіктесі болып табылады, бұл консорциум. Калифорнияда тұрады мұра темекі кітапхананың құжаттары (LTDL), сандық кітапхана, бұрын құпия ішкі құжаттарды темекі өнеркәсібі. "LTDL құрамында 11&#x20;млн. құжаттар, құрылған ірі темекі компанияларының байланысты олардың жарнамасын, өндіру, маркетинг, сату және ғылыми зерттеулер. == Академиктер == Калифорния университеті, Сан-Франциско болып табылады бірегей арасында кампустар Калифорния университеті, ол орындайды, тек биомедициналық және бағдарланған пациенттің зерттеу бағыттары бойынша Медицина, [[Фармация]], Мейірбике ісіжәне [[Стоматология]], жоғары Дивизион, және олардың жүздеген қауымдасқан зертханалар. Университеті белгілі инновациялар үшін медициналық зерттеулерде, мемлекеттік қызметте және терпеливейшей зейінділік. Кезінде Калифорния университетінің факультеті кіреді бес Нобель сыйлығының лауреаттары, 31 мүшесі, [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Ұлттық ғылым Академиясының]], 69 мүшелерінің Институтының медицинажәне 30-мүшелері ғылым және өнер Академиясының. Калифорния университетінің береді бірқатар дәрежесімен қоса алғанда, дәрежесі, магистр, философия ғылымдарының докторы, фармацевтика ғылымдарының Докторы, медицина ғылымдарының докторы, педагогика ғылымдарының Докторы, стоматологиялық хирургияжәне доктор физиотерапия түрлі салаларында. --> === Рейтингтер === {| class="infobox" style="width: 22em; margin-bottom: 10px;" ! colspan="2" style="font-size: 100%; text-align: center;" | <big>USNWR Жоғары мектебі рейтингтерде</big> |- | Медицина: Алғашқы Медициналық Көмек | 3 |- | Медицина: Ғылыми Зерттеулер | 4 |- | Күтім | 1 |- | Ішкі Медицина | 1 |- | Дәріхана | 1 |} {| class="infobox" style="width: 22em; margin-bottom: 10px;" ! colspan="2" style="font-size: 100%; text-align: center;" | <big>USNWR ведомстволық рейтингі</big> |- | Биологиялық Ғылымдар | 7 |- | Биохимия / Биофизика / Құрылымдық Биология | 7 |- | Клеткалық Биология | 5 |- | Иммунология / Жұқпалы Аурулар | 2 |- | Молекулалық Биология | 7 |- | Неврология / Нейробиология | 5 |} 2016 жылы ''Әлем университеттерінің Академиялық Рейтингісін'' жыл сайын Шанхай Цзяотун Университеті жарияланады, КУСФ клиникалық медицина мен фармация әлемде үшінші орынды және әлемдегі өмір сүру және ауыл шаруашылығы ғылымдары бесінші орын алды. Ерте кездері КУСФ әлем бойынша клиникалық медицина және фармациясы бойынша 2007-2015 жылдары екінші болған, 2016 жылы #2 позицияны [[Вашингтон университеті]]е берді. Калифорния университеті, Сан-Франциско Кәсіби мектебі үздіктердің бірі, елде ағымдағы деректер бойынша (2013) ''U.S. News & World Report'' жоғары мектеп және басқа да рейтингтер бойынша. Сонымен қатар, мектептер Ұлттық денсаулық институтының ғылыми зерттеулер бойынша топ құрылымында. Сонымен қатар, КУСФ Медицина орталығы 2013 жылы ''U.S. News & World Report'' елдегі 7-ші ең үздік аурухана ретінде тізіміне енді, бұл оны Солтүстік Калифорниядағы ең жоғары рейтингі бар медициналық орталық жасады. <!-- === Медицина мектебі === 2015 жылы медициналық мектеп командасы жалпы есепте үшінші орынды арасындағы ғылыми-негізделген медициналық мектептерінің ''АҚШ-тың Жаңалықтар мен Дүниежүзілік баяндамасы''. рейтингінде медициналық жоғары оқу орындары үшін бастапқы буын, калифорния университеті және 3-ші орында тұр, бұл оның жалғыз американдық медициналық мектебінде, денсаулық сақтау, өткізу үшін бірінші бестігіне рейтингтер зерттеулерде және алғашқы медициналық көмек. , сонымен қатар Калифорния университетінде елде ретінде бағаланады. - № 1, Житс-пен күрес #2 ішкі медицина, әйел денсаулығы, нашақорлық және алкогольді шамадан тыс тұтыну, #4 саласындағы отбасылық медицина, № 6 Гериатрия, #7 педиатриядағы. 2016 жылы медицина факультеті нөмірі алушы келген ұлттық денсаулық сақтау институттарының ғылыми қорлар арасында барлық американдық медициналық мектептерінің осымен бесінші жыл қатарынан ала отырып, марапаттары, жалпы сомасы $518million. бұл көрсеткіш өсті, 2010 жылы медицина факультеті алды жалпы алғанда $475.4&#x20;млн. оларға, бірақ әлі күнге дейін ірі қоғамдық медициналық мектебінде алушы. сондай-ақ, 2012 жылы медицина мектебі алды, ең көп қаржыландыру nih медицинада алғаш рет (ақшалай қаражаттың жалпы сомасы 448.7 млн), және сақтайды, бұл айырмашылық 2016 жылғы. === Түлегі Бөлімінің === Түлегі Бөлімі құрылған 1961 жылы, үйі болып табылады 1600 оқитын студенттер 31 білім беру бағдарламаларын (PhD және магистратура) және 1100 постдокторских ғалымдар. Бағдарлама негізделген іргелі, трансляциялық, клиникалық, әлеуметтік және популяциялық ғылымдар және фокус түсіну, механизмдер, биология, талдай келе, әлеуметтік, мәдени және тарихи себепшілері денсаулығын сақтау, жеңілдету, адамның ауруы, төмендеуі теңсіздік денсаулық сақтау саласындағы денсаулық жағдайын жақсарту. ''АҚШ-тың Жаңалықтар & Дүниежүзілік баяндама'' 2012 жылы орын Калифорния университетінің жетінші үздік. бұл зерттеу Калифорния университеті екінші орынды иеленді иммунология, үшіншісі неврология, төртінші [[Цитология|клеткалық биология]]<nowiki/>және [[Микробиология|микробиология"]], бесінші" [[биохимия]]/[[биофизика]]/құрылымдық биология, алтыншы [[молекулалық биология]]<nowiki/>және сегізінші [[генетика]]/геномика/[[биоинформатика]]. === Медбикелік мектеп === [[Сурет:BennyBufanoBearandCubs.jpg|нобай|Калифорния аю талисманы бейнеленген Бенни Буфано отырып аю мен Cub мүсін тыс Калманович Кітапханасы]] Медбикелер мектебі құрылды 1907 жылы, кейін 1906 Сан-Франциско жер сілкінісіәкелетін калифорния университетімен, олар айналады белсенді көмек көрсету " Сан-Франциско. Ол бірі болып танылды жетекші мейірбикелік мектеп. " ''АҚШ-тың Жаңалықтар & Дүниежүзілік баяндама'' 2016 жылға ucsf мектеп медбике қояды, 2-ші тұтастай алғанда елде. кезінде Калифорния университетінде кіреді ТОП-10 барлық алты рейтингі бала емізетін мамандықтар, соның ішінде рейтингінде #1 Үшін психиатриялық/[[Психогигиена|психикалық денсаулығын]] практикующая медбике және саралау #2, оның отбасы практикующая медбике . бұрын, 2012 жылы медициналық мамандықтар ретінде бағаланады #1 ересектер үшін/медико-хирургиялық медбике, отбасы практикующая медбике және психиатрия/[[Психогигиена|психикалық денсаулығын]] медбике, #2 ересектерге арналған практикующая медбике . Мектеп медбике 2016 жылы бірінші орынға ие болды, ұлттық деңгейде, жалпы алғанда олардың ғылыми қорларының $7,85 млн., 10-шы рет соңғы ондаған жыл болды. бұл екінші жыл қатарынан барлық төрт ucsf кәсіптік білім (Медицина, Мейірбике ісі, Фармация және Стоматология) бірінші орын үшін "Федералдық медициналық-биологиялық ғылыми зерттеулерді қаржыландыруды өз облыстарында." === Фармация мектебі === Құрылған 1872 жылы, ол ескі дәріхана мектеп [[Калифорния]] және батыс [[америка Құрама Штаттары]]. 37 жыл, ол болды нөмірі 1 дәріхана мектепте оларға қаржыландыру, $28,2 млн, 2016 жылы. 2015 жылы ''АҚШ-тың Жаңалықтар & баяндаманы Дүниежүзілік'' рейтингі мектеп Калифорния университетінің Дәріхана нөмірі үш, өзінің "Американың ең үздік мектеп түлегі" басылымы. 2014 жылы мектеп, Дәріхана, сондай-ақ бірінші орын алады , олардың ғылыми зерттеулерді қаржыландыру арасында барлық дәріхана мектептер ала отырып, марапаттары, жалпы сомасы $31.8&#x20;млн. ucsf мектеп фармация сондай-ақ танылған топ-бағдарлама АҚШ-тың деректері бойынша, 2002 жылы жарияланған зерттеу ''деректерде фармакотерапия'', ол весила негізгі өлшемдерін қоса алғанда, ғылыми зерттеулерді қаржыландыру және ғылыми жарияланымдардың жиілігі оқытушылар ескерілмейтін басқа да рейтингтерде. 2013 жылы ucsf фармация бағдарламасы іске асырылды бірнеше шағын сұхбатәзірленген Макмастер университетінің медициналық мектебінің, ауыстыру ретінде дәстүрлі панель сұхбат ретінде ММИ көрсетті, үздік болу предиктором кейіннен. === Стоматологиялық мектеп === 1881 жылы негізі қаланып, мектеп стоматология болып табылады көне стоматологиялық мектеп, Калифорния және Батысында АҚШ. Ол аккредиттелген [[америкалық Стоматологиялық Қауымдастығы ұсынады Докторы стоматологиялық хирургия (DDS), сондай-ақ докторлық дәрежесі, ауыз қуысы, бас сүйек-дербес ғылымдар, СШ, ауыз қуысы, бас сүйек-дербес ғылымдар, СШ стоматологиялық гигиена градус. Мектеп стоматология 2016 жылы арасында бірінші орынды иеленді және барлық стоматологиялық мектептер төмен ғылыми зерттеулерді қаржыландыру үшін 25-ші жыл қатарынан $19,5 млн. марапаттар. " [[Quacquarelli Symonds|британдық консалтингтік компания quacquarelli Саймондс]]<nowiki/>бірінші стоматология [[QS Әлем Университеттері Ранкингі|Тақырыбы рейтинг]] 2015 жылы калифорния университеті рейтингісінде 24 орынға тұрақтады. [[Сурет:Mission_Bay,_UCSF.jpg|оңға|нобай|Ғимараттың кампусында Мишн Бэй]] == Калифорния университетіндегі денсаулық == === UCSF медициналық орталығы === 2017 жылы ''АҚШ-тың Жаңалықтар & Дүниежүзілік баяндама'' атаған кезде Калифорния университетінің медициналық орталығының 5-ші ауруханаға елде және 1, Калифорния. Арасында педиатриялық орталықтарының Калифорния университетінің балалар ауруханасы бірінші орынға ие болды. 16 – арасында ең жоғары рейтингі балалар медициналық қызмет Калифорния. "Журналына Америка Бест клиника зерттеу", ucsf медициналық орталығы-ші орынды Солтүстік Калифорния, сондай-ақ ең үздік ел – мынадай мамандықтар бойынша: [[эндокринология]], [[неврология]]/нейрохирургия; [[гинекология]]; онкологиялық аурулар; [[Нефропатия|бүйрек аурулары]]; офтальмология; бұзу тыныс алу; [[ревматология]]; [[урология]]; ас қорытудың бұзылуы; құлақ, тамақ және мұрын; психиатрия; жүрек және жүрекке операция; және [[Балалар дәрігері|педиатрия]]. Ucsf медицина орталығы бухте ашылды 1 ақпан 2015 жыл және орналастырылған үш аурухана (из ucsf Бениофф балалар ауруханасы, Калифорния университетінің Бетти Ирен Мур әйелдер Ауруханажәне университет Бакар онкологиялық Аурухана) мен амбулаторлық. Жалпы, 6-қабатты медициналық орталығы қамтиды 878,000 шаршы фут мен бар 289 кереует. Ол сондай-ақ бар 4,3 гектар жасыл екпелер, оның ішінде 100 000 шаршы фут жердің ландшафтық дизайн (ол бірі жасыл аурухана АҚШ) және 60 000 шаршы фут төбесінде бақтар. Ғылыми-зерттеу бағдарламаларын университетінің радиология екінші орын, 2009 жылы Америкада. Рентгенологиялық бөлімше басқарады Докторы Рональд л. Arenson, кім болып табылады Александр р. Маргулис еңбегі сіңген профессорлар, сондай-ақ директорлар Кеңесінің құрамына радиологиялық, қоғам, Солтүстік Америка (Радиологиялық қоғамның Солтүстік Америка). --> == Зерттеу == [[Сурет:UCSF_Fresno_Nima1.JPG|нобай|350x350 нүкте|КУСФ Фресно]] * Қалыпты жасушалық гендердің ісік гендеріне айналуы мүмкін (Нобель сыйлығы, медицина, Майкл Бишоп және Гарольд Вармус, 1989) * (Стэнфордпен бірлесіп) ДНҚ-ның рекомбинантты әдістері, биотехнологиялық өнеркәсіпке сындарлы қадам құру * B гепатит вакцинасының құрылуына алып келген рекомбинантты ДНҚ әдісі * Бірінші жатыр ішінде фетальді сәтті хирургия (Майкл Р. Харрисон) * Біріншіден, инсулиннің генін бактерияларға клондау, қант диабетін емдеуге арналған рекомбинантты адам инсулин жаппай өндіруге жетелеу * Бірінші адам өсу гормонын синтездеу және бактерияларға клондау, генетикалық инженерлік адам өсу гормонының сатысын орнату * Алғашқы [[Орақ тәрізді-клеткалы қаны аздық|орақ тәрізді жасушалы анемия]] және [[Талассемия|талассемияға]] пренаталдық тесттерді әзірлеу * [[Приондар|приондар]]дың ашылуы, әр түрлі нейродегенеративтік аурулардың жауапты инфекциялық агенттің бірегей түрі (Нобель сыйлығының лауреаты, медицина саласында, [[Стенли Прузинер|Стэнли Б. Прузинер]], 1997) * Тахикардияның катетерлі абляция терапиясын дамытуы * Жаңа туған нәрестелердің өліміне жауапты респираторлы дистресс-синдромының болмаған өкпе беттік-белсенді заттарды ашқаны үшін; сәби өлім-жітімін айтарлықтай төмендеткен синтетикалық алмастырғышты алғаш әзірлегені үшін [[Сурет:UCSF_Mission_Bay_(5815).JPG|оңға|нобай|Гладстон институттары, Мишшн Бэй-кампус зерттеу институтының серіктесі]] * Бірінші рет, Жқтб-мен ауыратындарға үшін арнайы бөлімшелер құрғаны үшін * Бірінші рет, фармацевт ретінде дәрі-дәрмектік терапия мамандарын дайындағаны үшін * Бірінші мейірбике саласында докторлық дәрежесін ұсынған Миссисипи батысқа университеті * Бірінші рет госпиталист әзірлеу үшін оқу бағдарламасын (және "хоспиталист" терминін енгізді) (Роберт М. Вахтер) * Бірінші Калифорния Альянс Денсаулық жобасында үлкен дыбыс АИТВ-кеңес беру және тестілеу бағдарламасы * Бірінші американдық медициналық мектебінде медициналық жоғары оқу орындары студенттерінің Уикипедияның денсаулық сақтау-тиісті мақалаларды редакциялау үшін академиялық кредит алуды ұсынады. * 5 мамыр, 2015, елде алғашқы рет Калифорния университеті хирургтары мен Калифорния Тынық мұхиты медициналық орталығы, бір қалада тоғыз жақты, екі күнде бүйрек ауыстырып салу 18 операциялар тізбегін ойдағыдай орындап шықты == Студенттік өмір == Ұзын саны 180-нен астам Калифорния университеті кампусында ұйымдар тіркелген. Бұл топтар мен клубтар қызығушылықтардың кең спектрін қамтиды, оның ішінде білім беру, әлеуметтік, мәдени, көркем, сауықтыру, саяси және рухани. Жыл сайын бұл ұйымдар 1200-ден астам іс-шараларға демеушілік етеді. [[Сурет:Mission_Bay_Community_Center,_UCSF_(night-view)).jpg|нобай|Раттер Қоғамдық Орталығы Мишн-Бэй етеді университеттік қалашығындағы студенттік өмірдің орталығы]] Студенттік өзін-өзі басқару Калифорнияда бітірушінің және кәсіби студенттер Қауымдастығынан (ГПСП) тұрады, олар бітірушінің және кәсіби студенттердің ұжымдық мүдделеріне қызмет көрсетеді. Ол университеттегі студенттік өмірді және жалпы жүйелік деңгейде диалог, іс-әрекеттер мен іс-шаралар студенттермен, оқытушылармен және қызметкерлермен арасында жақсартуға бағытталған. Ол университеттің саясатын талқылауды назарға алады, құраушыларды ақпараттандыру, студенттер мүддесін қорғай отырып, оқу бағдарламалары арасындағы байланысты нығайтуға, студенттерді жақсырақ қолдау үшін байланыстарды нығайту үшін, шаралар және ұсыныстар енгізеді. Synapse-бұл Студенттік газеті. Ол 1957 жылы құрылған, ал 1997 жылдан бастап газет баспасөзде және интернетте. 2015 жылдың күзінде газеттің ''Синапс'' атауы өзгерді: ''КУСФ газетінен'' (The UCSF Newspaper) ''Синапсес: КУСФ студенттер дауыстарына'' (Synapse: UCSF Student Voices) өзгерді. Синапс миссиясы, кампус қоғамдастығына форумы ретінде қызмет ету, және ол кампус жаңалықтары мен оқиғаларын, ойын-сауық, шолулар, мейрамханаларын, сондай-ақ кең ауқымды очерктер, редакциялық мақалалар, және КУ қоғамдастығына апталық бағандарын қамтиды. Газеті едәуір дәрежеде ғылым мен денсаулыққа назар аударады, бірақ ол сондай-ақ өнер, ұлттық жаңалықтар, мақалалар мен пікірлерді қамтиды. Кезінде Калифорния университетінің студенттер болуға құқығы бар студенттің Калифорния университетінің риджент, лауазымы Калифорния Университеті Қамқоршылық кеңесі құрылған 1974 Калифорния дауыс беру ұсынысын ұсынады [[Калифорния университеті|Калифорния Университеті]] студенттерді университеттік жүйесін басқарма. Студент риджентс адал қызмет етуге, шамамен бір жыл ретінде студент-регент-болып тағайындалсын, кейін бір жыл толыққанды мүшесі ретінде. Іс жүзінде кез келген КО студент үлгерімі жақсы , өтінім бере алады студенттік регент. Дәстүр позициясы чередуется арасындағы студенттер мен аспиранттар, сондай-ақ әр түрлі кампусах Калифорния университеті. == Белгілі адамдар == === Канцлерлер === * Джон Бертранд де Кьюзэнс Морант Саундерс Морант Сондерс (1964-1966) * Уиллард Флемминг (1966-1969) * Филипп Рэндольф Ли (1969-1972) * Фрэнсис А. Sooy (1972-1982) * Джулиус Р. Krevans (1982-1993) * Джозеф Б. Мартин (1993-1997) * Хайле Дебас (1997-1998) * [[Джон Майкл Бишоп|Майкл Бишоп]] (1998-2009) * Сьюзан Десмонд-Хеллманн (2009-2014) * Сэм Хаугуд (2014–қазіргі уақыт) === Танымал түлектер және оқытушылар === * Брюс Альбертс, 2016 жылы Альберт Лаккер Арнайы жетістіктері жүлдесін ДНК репликациясы және ақуыз биохимиясында іргелі жаңалықтары үшін, 2012 ж. Ұлттық Ғылым Медалін алды * Энди Болдуин - «Бакалавр» оныншы маусымының бакалавры * [[Джон Майкл Бишоп|Дж. Майкл Бишоп]] - бұрынғы UCSF канцлері. Медицинада [[Нобель сыйлығы]] лауреаты (1989), ретровирусальдық онкогендердің жасушалық шығу тегін ашқан * [[Элизабет Блэкберн]], UCSF-те биология және физиология профессоры, Медицина [[Нобель сыйлығы]] лауреаты (2009), рибонуклеопротеин [[Ферменттер|ферментін]], теломеразды ашушы. 2001 жылы биоэтика жөніндегі Президент Кеңесінің мүшесі болып тағайындалды және 2004 жылы ақпанда оның қоғамдық келіспеушіліктеріне және кеңестің төрағасы Леон Касспен және Буш әкімшілігімен, әсіресе терапевтік клондау мәселесі бойынша, саяси көзқарастарының ерекшеліктеріне байланысты жұмыстан қуылды. * Герберт Бойер, Ұлттық ғылымның медалі (1990) және 2004 жылғы Шоу сыйлығы, Genentech компаниясының негізін қалаушы * Ричард Кармона - Америка Құрама Штаттарының бұрынғы бас хирургы * Присцилла Чан - педиатр, Facebook компаниясының бас атқарушы директоры [[Марк Цукерберг]]тың жұбайы * Джон Клементс, біріншіден, беттік активті оқшаулап, жасанды түрде дамытады * Эрик Коулман - американдық гериатр және академик. Қазіргі уақытта Колорадо университетінің профессоры. Оның зерттеулері науқасты қарауға қатысты. Коулман 2012 жылы Макартур стипендиясына ие болды. * Хайле Т. Дебас, бұрынғы UCSF канцлері; бұрынғы медицина мектебі деканы; Global Health Sciences департаментінің атқарушы директоры. 2004 жылы молекулярлық биология, паразитология, геномика, вирусология және есептеу биология мамандығы бойынша Джозеф ДеРис биохимик MacArthur («Genius» сыйлығы) деп аталды, 2008 жылы 14-ші жыл сайынғы «Heinz» Технология, Экономика, және 2014 жылы Ұлттық Ғылымдар Академиясынан ғылымды дамытуға үлесі үшін Джон Дж. Карти сыйлығын алды, 2016 жылы ол Ұлттық ғылымдар академиясына сайланды. * Майкл В Дрейк - бұрынғы [[Калифорния университеті, Ирвайн]] канцлері; бұрынғы Калифорния университетінің денсаулық сақтау мәселелері жөніндегі вице-президенті; қазіргі [[Огайо штатының университеті]] президенті * Лаура Дж. Эссерман, хирург және онкологиялық диспансер маманы, 2016 жылы «Time» әлемдегі ең ықпалды 100 адам деп таныған.<ref name="Laura4">{{cite web|url=http://cancer.ucsf.edu/news/2016/04/21/laura-esserman-named-to-time-100-list-of-most-influential-people-in-the-world.7471/|title=Laura Esserman Named to TIME 100 List of Most Influential People in the World|accessdate=5 September 2016}}</ref> * Паул Экман, ол тұлға әрекетін кодтау жүйесін көрсетті * Ричард Фешаем, ЖИТС, туберкулез және безгекпен күрес жөніндегі Жаһандық қордың атқарушы директоры (2002-2007) * Дэвид Э. Гарфин инженерлік және биологиялық қауымдастықтарда электрофорезге елеулі үлес қосты. * Дайана Э. Форште, антрополог жасанды интеллект пен медициналық информатика бойынша жұмысы атап өтілген * Джули Гербердинд - Ауруларды бақылау және алдын алу жөніндегі орталық (CDC) директоры * Стантон Глантц, темекіге қарсы қозғалысы үшін [[Ральф Надер]] жүлдесімен марапатталған<ref>{{Cite web|url=https://tobacco.ucsf.edu/users/sglantz|title=Stanton Glantz, PhD {{!}} Center for Tobacco Control Research and Education|website=tobacco.ucsf.edu|language=en|accessdate=March 7, 2017}}</ref> * Джере Э.Гоян, АҚШ тағамдық және есірткі жөніндегі басқармасының бұрынғы комиссары * Уолтер С. Граф, кардиолог, авариялық-фельдшерлік көмек көрсету жүйесін құруда ізашар * Виктория Хейл, екі түлек және профессор, OneWorld Health Institute, коммерциялық емес фармацевтикалық компанияны құрды, 2006 MacArthur Fellow * Джозеф Гилберт Гамильтон, Гамильтон радиоактивті изотоптардың әсеріне медициналық әсерін зерттеді, олар адамның күдікті емес субъектілерін * Эва Харрис, Калифорния университетінің денсаулық сақтау мектебінің профессоры, Беркли, Калифорния университеті, Беркли], және орнықты ғылымдар институтының негізін қалаушы және президенті. Ол 1997 жылы MacArthur Fellows бағдарламасы бойынша дамушы елдерде адамдарға зиян келтіретін аурулармен күресу бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізеді. * Майкл Р. Харрисон - ұрықтың хирургиясының алғашқы әдістерін жасап, 1981 жылы алғашқы ұрық операциясын жасаған, содан кейін Құрама Штаттарда бірінші болып табылатын UCSF феталды емдеу орталығын құруға кірісті. * Гриффит Р. Харш - Стенфорд Нейрохирургия департаментінің вице-президенті және Стэнфорд миы тумор орталығының директоры. Ол Мег Витманның жұбайы. * Ирра Херковиц, генетик, ұялы дифференциация бойынша өз жұмысын атап өтті, 1987 MacArthur Fellows бағдарламасы * Джулен Хоффман - педиатрия профессоры; Жүрек-қан тамырлары ғылыми-зерттеу институтының аға мүшесі * Дороти М. Хорстманн (1911-2001), вирусолог, полиомиелитке қатысты маңызды жаңалықтарды жасады.<ref>Altman, Lawrence K. [ "Dr. Dorothy Horstmann, 89; Made Strides in Polio Research"], ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_New_York_Times The New York Times]'', January 21, 2001. Accessed January 21, 2001.</ref> * Джанет Иваса, жасушалық биолог және аниматор * Дэвид Юлиус 2010 жылы ион каналында, Shaw жүлдесінде жұмыс істеді * Сара Х Каган - американдық геронтологиялық мейірбике және Люси Уокер Пенсильвания университетіндегі Геронтологиялық мейірбикедегі құрметті уақыт профессоры. Ол MacArthur Fellow. * Юэт Вай Кан, Ласкер сыйлығы (1991) және Шоу сыйлығы (2004), * Стюарт Кауфман - американдық медицина докторы, теориялық биолог және Жердегі өмірдің шығу тегі туралы оқыған кешенді жүйе зерттеушісі. Ол Чикаго университетінің профессоры, Пенсильвания университеті және Калгари университеті болды. MacArthur Fellowship және Wiener медалімен қоса бірқатар марапаттарға ие. * Узма Ханум, Пакистандық саясаткер Имран Ханның апасы. * Дэвид Кесслер - UCSF медицина мектебінің бұрынғы деканы және Йель университетінің Медицина мектебі және Клинтон әкімшілігіндегі Азық-түлік және дәрі-дәрмек әкімшілігінің бұрынғы комиссары * Питер Коллман - молекулярлық динамиканы модельдеудегі AMBER күші өрісін әзірлеуші ​​және халықаралық танымал есептегіш химик * Герберт Даниэль Лэндаль, PhD, биофизика және математикалық биология мамандығының профессоры - орталық жүйке жүйесінің математикалық биофизикасы, клеткалық бөліну динамикасы, халықтың өзара әрекеттестігі және инсулин биоаймештерін бақылау. * Артур Лэндер, M.D. ғылымдарының кандидаты [[Калифорния университеті, Ирвайн], Калифорния университеті, Ирвайн] * Джей А Леви, Ұлттық Рак Ауру институтында Роберт Галло мен Пастер Институтындағы Люк Монтгньермен қатар, СПИД-де қоздырғыш ретінде АИТВ-ны анықтау және оқшаулаудың бірінші қатарында болды * Майкл Марлетта, қазіргі уақытта Калифорния университетінің Беркли қаласындағы Молекулярлық биология ауруларында Ch және Энни Ли кафедрасы болып табылады. 1995 MacArthur Fellow. * Камерон Макаули, фотограф және кинорежиссер * Михаэль Мерзеньх, профессор эмерит нейрохирург - мидың пластикасы бойынша зерттеулер, тыңдаудың негізгі және клиникалық ғылымдары - Бас директордың ғылыми зерттеуі, Позит ғылымы * Томас Новотный, бұрынғы генерал-дәрігер көмекшісі * Дин Орниш, ол алғаш рет коронарлы артерияның ауруын тек өмір салтын өзгерту арқылы қалпына келтіруге болады, салауатты өмір салтын таңдау бойынша бірнеше бестселлерлер кітабының авторы * Лаура Оттис - американдық ғылым тарихшысы және ағылшын тілі профессоры, Эмори университетінде, 2000 MacArthur Fellows бағдарламасы * Уильям В. Пэмли - Американдық Кардиология колледжінің бұрынғы редакторы және Иса Мәсіхтің Соңғы Замандағы Әулиелер Шіркеуінің Бас Басқармасы * Стэнли Прусинер - медицина бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (1997), приондарды анықтады және сипаттады * Шуво Рой, Жасанды бүйректі ойлап тапқыш * Уильям Сэлли, түлектер, [[неврология | неврология]] профессор UCSFv,<ref>http://memory.ucsf.edu/ourcenter/staff/wseeley</ref> where he leads the Selective Vulnerability Research Lab.<ref>http://neurology.ucsf.edu/seeley/people.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402213132/http://neurology.ucsf.edu/seeley/people.html |date=2012-04-02 }}</ref> He is a 2011 MacArthur Fellow.<ref>[http://www.macfound.org/site/apps/nlnet/content3.aspx?c=lkLXJ8MQKrH&b=4513915&ct=11212657 "William Seeley: Neurologist"]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''John D. & Catherine T. MacArthur Foundation.''</ref> * Стив Шредер - Роберт Вуд Джонсон қорының бұрынғы бас директоры * Хироко Минами - Халықаралық медбикелер кеңесінің 25-ші президенті (ICN) * Джон Северингхаус - алғашқы артериялық қан анализаторында қолданылатын көміртегі диоксиді электродтың анестезиологы және пионері * Джули Териот, микробиолог, Стэнфорд университетінің медицина мектебінің профессоры, Theriot Lab басқарады. 2004 жылы MacArthur Fellows бағдарламасы бойынша Howard Hughes медициналық институтының профессор-дәрігері және зерттеушісі болды. * Филипп Тигессон - офтальмолог, трахома зерттеушісі, Thygesson Disease. * Кай Тай - невролог * [[Харольд Вармус]] - Медицина бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (1989), [[Джон Майкл Бишоп | J. Майкл Бишоп]] ретровирустық онкогендердің жасушалық шығу тегі туралы білуге ​​болады. 2000 жылдан 2010 жылға дейін Клинтон әкімшілігі кезінде Ұлттық денсаулық сақтау институтының директоры, Memorial Sloan-Kettering Cancer Center президенті, сондай-ақ қазіргі уақытта Ұлттық онкология институтының директоры ретінде қызмет атқарды. * Пол Вольбердинг, СПИД пандемиясының алғашқы күндерінде пионер ретінде жұмыс істеген Ранда Шилстің кітабында және Band Play On * Роберт М. Вахтер, пациенттердің қауіпсіздігінің көрнекті сарапшысы, стационарға тағайындалған және аурухана медицинасының академиялық көшбасшысы болып саналады. Wachter қазір UCSF медицина кафедрасының меңгерушісі болып табылады. * Питер Уолтер молекулалық биолог және биохимик, Shaw Prize (2014) және Lasker Award (2014) * Тед Вонг - АҚШ армиясының генерал-майоры, АҚШ армиясының стоматологиялық корпусының бастығы (2011-2014 жж.) * Дэвид Вуд Ағзаның зерттеу орталығының бұрынғы басшысы және Американдық Cancer Society компаниясының бұрынғы президенті. * Рон Вейл молекулалық қозғалтқыштар, әсіресе кинеин және динеин бойынша, Lasker (2012) және Shaw (2017) сыйлықтары - * Пабло DT Валенсуэла - американдық биотехник Chiron корпорациясының негізін салушы, Chile Bios Chile компаниясының бірінші биотехникалық компаниясы және Сантьяго Чилидегі Fundacion Ciencia para la Vida. * В. Сасисехаран Уотсон-Крик, қос спираль үшін балама үлгі ұсынды * Эрик М. Вердин, MD - Буктың қартаю проблемалары бойынша зерттеулер институтының президенті және бас атқарушы директоры * Рейчел Уилсон, Гарвард медициналық мектебінің невробиология профессоры, 2008 MacArthur Fellow * [[Синъя Яманака | Шинья Яманака]], ересек жасушаларды көбінесе плюпотенциалды прекурсорларды қайта бағдарламалау үшін әзірлеген, осылайша эмбриондардың жойылуы мүмкін тәсілдерді айналып өтуі. Яманака 2008 жылы Shaw жүлдесін және 2012 жылы Медицина бойынша Нобель сыйлығын алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Калифорния университетінің жүйесі}} [[Санат:Калифорния университетінің жүйесі]] [[Санат:1873 жылы құрылған оқу орындары]] n16y37wydk8i7s54bgaia778nrppk3e 0 587823 3643723 3640134 2026-08-18T12:22:52Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643723 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Жұмағали ахун |Шынайы есімі = Жұмағали Оразалыұлы |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1860 |Туған жері = [[Доңызтау |Доңызтау]] өңірі, [[Байғанин ауданы]], [[Ақтөбе облысы]] |Қайтыс болған күні = 1910 |Қайтыс болған жері = Тасқабақ ауылы, [[Байғанин ауданы]], [[Ақтөбе облысы]] |Азаматтығы = |Ғылыми аясы = Ислам |Жұмыс орны = Жұмағали ишан мешіті |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Әл-Азһар университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = Жиенғали ахун |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Жұмағали Оразалыұлы''' (1860-сыншы жылдары дүниеге келген, [[Доңызтау|Доңызтау]] өңірі, [[Байғанин ауданы]], [[Ақтөбе облысы]] – 1910 жылы, Тасқабақ ауылы, [[Байғанин ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]) — діни қайраткер, [[ахун]], ағартушы. == Өмірбаяны == Жұмағали Оразалыұлы 1860-ыншы жылдары Ақтөбе облысынының бұрынғы Табын ауданында атақты Оразалы ишанның отбасында дүниеге келген. Жұмағали ахуннің арғы атасы Ербатыр ишан да белгілі ғұлама, би болған кісі. Жұмағали ахун Мысырдың әйгілі оқу орны [[Әл-Азһар университеті|әл-Азһар университетінде]] білім алған.<ref>[https://egemen.kz/article/doszhan-khaziret Досжан хазірет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018192102/https://egemen.kz/article/doszhan-khaziret |date=2017-10-18 }}</ref> Жұмағали ахун Әл-Азһар университетінде оқып жүрген кезде әкесі Оразалы ишан қайтыс болады. Оқуын жалғастыруға қаржысы болмаған Жұмағали жергілікті араб азаматымен келісімшарт жасасады. Келісімшартқа сәйкес, Жұмағали оқуын бітіргеннен кейін араб азаматының медресесінде сабақ беруі керек болады. [[1874]] жылдардың орта шенінде Меккеге қажылық сапармен [[Досжан Қашақұлы]] барады және медресені енді бітіргелі жатқан Жұмағалидің жағдайын естіп, онымен кездеседі. Келісімшарт жасасқан араб азаматымен де сөйлесіп, Жұмағалидің оқуына кеткен қаражатын өтеп береді. Осылайша Досжан хазірет жас ғұлама жігітті елге алып қайтады. Досжан хазірет Шұбарқұдықта өзі салдырған [[Досжан хазірет мешіті|мешітке]] Жұмағалиді имам етіп тағайындайды. Жұмағали ахун араб, парсы, түрік, орыс, француз тілдерін білген. == Петербургқа хат жазу == 1905 жылы Орал және Торғай облысынан Петербургқа депутат болып сайланған дін қайраткерлері мен билері түрлі министрлерге хат жазған. Олар хатта қазақ даласындағы дін мен жер жағдайын айтып, бірнеше ұсыныс айтқан. Хатқа қол қойғандардың ішінде Жұмағали ахун да бар.<ref>[http://zhaikpress.kz/kk/din-ushin-zher-ushin-tarixi-kuzhat ДІН ҮШІН. ЖЕР ҮШІН (тарихи құжат)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915192546/http://zhaikpress.kz/kk/din-ushin-zher-ushin-tarixi-kuzhat |date=2018-09-15 }}</ref> == Жеке өмірі == Жұмағали ахун Досжан хазіреттің жалғыз қызы Үммагүлсімге үйленген. Үммагүлсімнен [[Жиенғали Жұмағалиұлы|Жиенғали]] атты ұлы бар. Жиенғали де әкесінің жолып қуып, жақсы діни білім алған. Жиенғали де ахун дәрежесін алып, Ақтөбе өңіріне белгілі діни қайраткер болған.<ref>[https://baq.kz/kk/news/regmedia/regmedia-54926 Киелі мекен]</ref> == Жұмағали ахун мешіті == Жұмағали ахун 1892 жылға дейін Досжан хазіреттің мешітінде имам болады. Доңызтаудағы Жұмағали ахунның туыстары Досжан хазіретке келіп: "Көрсай" деген жерде мешіт салдырған едік. Сол мешітке өзіміздің елден шыққан Жұмағалиді имам еткіміз келеді, соған рұқсат беріңіз" деп өтініш айтады. Досжан хазіреттің рұқсатын алып, Жұмағали ахун ата қонысы Доңызтауға оралады. Алайда Көрсайдағы мешіт Жұмағали ахунның көңілінен шықпайды. Ахун Тасқабақ деген жерден жаңадан мешіт салып, сол жерде қайтыс болғанға дейін имам болып, бала оқытады. Кеңес үкіметі жылдары Тасқабақтағы мешіті мектеп болған. Кейінірек мешіт қойма, мал ұстайтын қора ретінде де пайдаланылған. Бүгінде мешіттің тек бір қабырғасы ғана сақталған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Тұлғалар]] 08m8gswdwj4z50lxohz9fa1108vrv09 0 595448 3643781 3524104 2026-08-18T14:28:35Z CommonsDelinker 165 «[[:File:Serykbay_Oraz.jpg|Serykbay_Oraz.jpg]]» дегенді аластады, бұны [[Ортаққор]]дың қатысушысы [[commons:User:TheImaCow|TheImaCow]] [[commons:File:Serykbay_Oraz.jpg|жойған]], себебі: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Serykbay Oraz.jpg|]]. 3643781 wikitext text/x-wiki '''Серікбай қажы Сатыбалдыұлы Ораз ''' ([[1975]] жылы туған) — исламтанушы, діни қайраткер. 2017-2020 жж. аралығында [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы|Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының]] төрағасы, Бас ([[мүфти]]) болған. Бұл лауазымға ол [[2017 жыл|2017 жылы]] 8 желтоқсанда Қазақстан мұсылмандарының кезекті VIII құрылтайында сайланған болатын.<ref>[http://muftyat.kz/kz/news/12557 ҚМДБ: СЕРІКБАЙ ҚАЖЫ ОРАЗ БАС МҮФТИ БОЛЫП САЙЛАНДЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180123190357/http://muftyat.kz/kz/news/12557 |date=2018-01-23 }}</ref> Бас мүфтилік қызметтен ол [[2020 жыл|2020 жылы]] 7 ақпанда Қазақстан мұсылмандарының кезектен тыс IX құрылтайында өз еркімен кетті.<ref>[https://www.muftyat.kz/kk/news/qmdb/2020-02-07/30164-nauryzbai-kazhy-taganuly-bas-mufti-bolyp-sailandy-foto/ НАУРЫЗБАЙ ҚАЖЫ ТАҒАНҰЛЫ БАС МҮФТИ БОЛЫП САЙЛАНДЫ (ФОТО)]</ref> [[Сіргелі]] тайпасының [[Батыр руы|Батыр]]-[[Жайдақ]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Рахаев Нұрғали Баймаханұлы, Қамбарова Зухра Медеуқызы|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Сіргелі Батыр-Жайдақ шежіресі|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= Редактор: Раушан Өскенқызы|басылым= |орны= Алматы|баспасы= Нұрлы Әлем|жыл= 2022|томы= |беттері= |барлық беті= 888|сериясы= |isbn= 978-601-205-708-9|тиражы= 5000}}</ref> == Білімі == * 1990-1992 жылдары Ташкент қаласында қарилар дайындайтын медресені тамамдаған. * 1992-1994 жылдары Мысырдағы Аль-Азһар университетінде оқыған. * 1995-1996 жылдары Исламабадтағы Әлемдік университетінде білім көтерген. Алматы мемлекеттік Абай атындағы университетінде заң факультетін сырттай бітірген. * 2012-2014 жылдары М.Дулатов атындағы Қостанай инженерлік-экономикалық университетінің "Менеджмент" мамандығы бойынша магистратурасын бітіріп, экономика ғылымдарының магистрі академиялық дәрежесін алған. * 2014-2016 жылдары "Нұр Мүбəрак" университетінің Исламтану мамандығы бойынша магистрі академиялық дәрежесін алған. == Еңбек жолы == Діни саладағы жұмысы Алматы Орталық мешітінің наиб имамы қызметінен басталған. Ислам институтының ұстазы, ректоры, ҚМДБ-ның Ақмола облысы бойынша өкіл имамы, Алматы қаласы әкімшілігінің діни істер бөлімінің сектор меңгерушісі, ҚР Президенті Іс басқармасында дирекция директоры қызметін атқарды. * 2000-2001 жылдары ҚМДБ төраға орынбасары, наиб мүфти; * 2003-2005 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы Сарыағаш ауданының Бас имамы; * 2011-2013 жылдары ҚМДБ-ның Қостанай облысы бойынша өкіл имамы; * 2013 жылы ҚМДБ төраға орынбасары, наиб мүфти, «Әзірет Сұлтан» мешітінің Бас имамы қызметін атқарды. * 2017 жылы Қазақстан мұсылмандарының кезекті VIII құрылтайында Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти лауазымына сайланды. * 2020 жылы 7 ақпанда ол Қазақстан мұсылмандарының кезектен тыс IX құрылтайында өз еркімен Бас мүфтилік қызметтен кетті. == Бастамалары мен жобалары == * «Дін мен дәстүр сабақтастығы»; * «ҚМДБ-ның жалпы жұмысындағы негізгі төрт бағыт (көркем уағыз, оқу-ағарту, жат ағыммен жұмыс, қайырымдылық)»; * «Дәстүрлі Ислам жауһарлары»; * «Құран Кәрім. Қазақша сөзбе-сөз аудармасы»; * «Қазақстандағы бірыңғай діни рәсімдер жүйесі»; * «Жаназа және жерлеу рәсімдері»; * «Жұма уағызы», «Дін – насихат»; * ҚМДБ пәтуаларының ортақ базасы – [http://fatua.kz/kz www.fatua.kz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180205185216/http://fatua.kz/kz |date=2018-02-05 }} сайты * «Ислам және рухани жаңғыру»; * «Ислам және ұлы дала өркениеті»; * «І Еуразия мұсылман ғұламаларының форумы». == Авторлық еңбектері: == * «Ораза – кешірім айы»; * «Тәпсір тұнығы» (30-пара); * «Тәпсір тұнығы» (29-пара); * «Тәпсір тұнығы» (28-пара); * «Әзірет Сұлтан» – Ұлы дала темірқазығы». == Марапаттары: == * Қапқаз және Орта Азия елдері арасында өткен Кувейт мемлекетінің басшысы Сабах әль-Ахмед әль-Жабер әс-Сабах атындағы Құран жарысының бас жүлдегері; * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл», «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалдарының иегері; * Оңтүстік Қазақстан облысы Сарыағаш ауданының құрметті азаматы; == Өмірдегі ұстанымы: == '''''«Өзгеруді өзіңнен баста».''''' == Қызметтегі ұстанымы: == '''''«Жауапкершілік пен тиянақтылық – сапалы қызмет кепілі».''''' == Жеке өмірі: == Отбасылы. 7 баланың әкесі. == Қоғамдық пікірлері: == === Дәстүрлі Ислам туралы === Ислам мекен мен уақытқа тәуелді емес. Дейтұрғанмен, әр халықтың ұзын-сонар тарихы, өзіне тән ұлттық құндылықтары болады. Бұл – Алланың хикметі. Біз не үшін дәстүрлі Ислам деген терминді қолдануға мәжбүр болдық? Исламды дәстүрлі, дәстүрлі емес деп бөлу қандай қажеттіліктен туды? Дінді ұстанудың жолы осы екен деп, қалай еліктесек те, бәрібір араб бола алмаймыз. Түбіміз түрік дегенмен, салтымыз бен санамыз басқа. Пәкістанның, ауғанның киімін кисек те, пуштун болу қолымыздан келмейді. Өйткені, біздің сан ғасырлық сара жолымыз бар. Біз дала заңына бағынған халықпыз. Менталитетімізге мейлінше жақын дәстүрлі дініміз Исламнан қуат алған ұлтпыз. Көпшілік қауым қош көрген ұғымдар мен әдеттердің жиынтығын дәстүр дейміз. «Дәстүрлі Ислам» деп мұсылман үмбетінің басым көпшілігі, соның ішінде әйгілі ғалымдардың ұстанып келген, сонау ардақты Мұхаммед пайғамбарымыздың ﷺ дәуірінен бүгінгі күнге дейін үзілмей жалғасып жатқан діни жолды айтамыз. Намазды айтпағанда, жайнамаз, тәспінің өзін қастерлеген кешегі батагөй ақсақалдарымыздың, ақ жаулықты аналарымыздың жолы. Қажылыққа барған кісі қасиетті Меккеден «тәбәрік» әкелсе, балаша қуанатын, қонағын құрметтеп, ұрпақ үшін ұдайы дұға қылатын ата-бабалардан қалған сара жол – дәстүрлі Ислам неге бүгін кәдемізге «жарамай» қалуы тиіс?! «Таза Исламды» ұранға айналдыру кім үшін керек?! Мың жылдан астам тарихы бар, дала заңы демократиясының негізі саналған дініміздің құқықтық мектебі – Имам Ағзам Әбу Ханифа мәзһабы жұртымыздың жүрер жолы болған. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы осы дәстүрлі Исламды насихаттайды және бірлігімізді нығайта түсу үшін мұсылман жамағатын Әбу Ханифа мәзһабын ұстануға шақырады. Төл мәзһабымызға Діни сенім бостандығы туралы заңымызда да айрықша мәртебе берілген. Кейде кейбір ел ағаларының аузынан: «Халықты бір мәзһабты ұстануға үндеу – қалған мәзһабтың құқығын шектеу емес пе?» – деген уәжді естіп қаламыз. Әбу Ханифа мәзһабы – Орта Азия мен Қазақстанды мекен еткен мұсылмандардың ұстанған жолы. Әбу Ханифа мәзһабы дала халқының болмысына, табиғатына жақын болды. Имам Ағзам – мәзһаб негізін қалаған ғұламалардың ұстазы болған. Либералды жолды таңдауымыздың тағы бір сыры – мәзһабымыздың жергілікті салт-дәстүрімізге құрметпен қарауында. Алла Тағала қасиетті Құранның «Ағраф» сүресінде: «Ғафу жолын ұста, ғұрыппен әмір ет...» деп бұйырған. Шариғатқа қайшы келмеген ғұрып әрқашан, әр дәуірде құпталып отырған. Біздің бабаларымыз Ислам дінін осыдан мың жылдан астам уақыт бұрын жүрек қалауымен қабылдады. Содан бері исламдық дәстүрлі діни мектеп, орта жол қалыптасты. Қазақ топырағында бұрын-соңды діни алауыздық, келіспеушілік, түсінбеушілік болған емес. Ал қазіргі қоғамда, әсіресе жастар арасында пайда болған түрлі діни көзқарастар о бастағы бағытынан, тамырынан, алтын қазығынан алшақтай бастағанының айғағы деп айтар едік. <ref>[http://muslim.kz/kk/article/785-oi-da-kop-uaiym-da-kop-oilai-bersen.html «ОЙ ДА КӨП, УАЙЫМ ДА КӨП – ОЙЛАЙ БЕРСЕҢ...»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180205185304/http://muslim.kz/kk/article/785-oi-da-kop-uaiym-da-kop-oilai-bersen.html |date=2018-02-05 }}</ref> === Дін мен дәстүр туралы === Дін мен дәстүр – қос қанатымыз. Бұл екеуі бірінсіз бірі жүре алмайтын өте жақын ұғымдар. Алла өз пенделерін ұлттарға, ұлыстарға бөліп жаратқан. Қаласа, бүкіл адамдарды бір ғана ұлт етіп жаратар еді. Ұлтты өзгелерден ерекшелеп тұратын басты құндылығы, ол – дәстүрі. Өзіндік дәстүрі, мәдениеті жоқ ұлт болмайды. Араб, парсы, түрік, ағылшын болсын, өзбек, қырғыз, қазақ болсын, бәрінде де бірінен бірін ерекшелендіріп тұратын дәстүрлері болады. Ол әр ұлттың ішер асынан, киген киімінен, қонақ күтуінен, мереке тойлауынан, бала тәрбиесінен, үйленіп, шаңырақ көтеруінен көрінеді. Ал біздің діни құндылықтарымыз дәстүрімізбен біте қайнасып кеткен. Тіпті, мұсылмандық мінездер дәстүріміз арқылы бойымызға дарып, қанымызға сіңіп кеткен десек те артық болмас еді. Мысалы, қазақта үлкен тұрғанда кіші сөйлемейді. Отбасында ең қадірлі адамдар – ата-ана. Өзі жемеген тәттіні қазақ қонағына сақтап отырады. Осы секілді дәстүрлеріміз өте көп. Дәстүр – қуатты күш, кез келген ағымға төтеп беретін құндылық. Салтын сақтай білген қоғамға ешкім іріткі сала алмайды. Бұл тәжірибеде дәлелденген нәрсе. Мәселен, үлкеннің сөзін тыңдау, ата-ананың айтқанын екі етпеу, молдаға құрмет көрсетіп, оның уағызына амал ету – біздің дәстүрімізде бұрыннан қалыптасқан үрдіс. Ол ешкімге жаңалық емес. Сондықтан біз әдет-ғұрпымыздың осындай игілігін көбірек пайдалануымыз керек. Біздің талдауымыз бойынша, расымен де, жат ағымда жүргендердің басым бөлігі өз дәстүрін қадірлемейді. Олар қазақы таным-түсініктен алшақтай бастағандар. Олар үшін Отанның, жердің, тілдің, дәстүрдің, т.б. қадірі жоқ. Ал дін мен дәстүр жобасы теріс діни көзқарасты түзетуге ықпал етеді. «Мен – қазақпын, Қазақстан мемлекетін құраушы негізгі ұлт – қазақ» деп түсінген адамның патриоттық әрі жауапкершілік сезімі оянады. Дін мен дәстүр – жікке бөлінген жамағатты ортақ мүддеге жұмылдыратын жол. Біз оны діни тәжірибедегі жұмысымыздан айқын аңғардық. Осы бағытта мемлекеттік деңгейде кешенді бағдарлама қабылданып, дін мен дәстүрді насихаттайтын біртұтас идеологиялық жұмыстар жүргізілуі тиіс деп санаймыз. Халқымыздың түсінігінде «ұят болады» деген үлкен ұғым бар. Ата-әжелеріміз, ата-анамыз кішкентайымыздан бастап санамызға «ұят болады» деген ұғымды сіңіріп өсірді. Міне, дәстүр дегеніміз осы. Сол «ұят боладының» арқасында қаншама арсыз әдеттен сақтандық. Өзінен, адамдардан, Алладан ұялатын кісі жамандыққа әсте жол бермейді. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы өз қызметі аясында Бас мүфти Ержан қажы Малғажыұлының бастамасымен 2014-2015 жылдарды «Дін мен дәстүр» жылы деп жариялады. Жыл басында «Дін мен дәстүр» кітабын шығардық. 2017 жылы екінші нұсқасы оқырмандарымыздың қолына тиді. ҚМДБ-ның «Хикмет» телерадиостудиясы «Дін мен дәстүрдің» аудио нұсқасын әзірлеп шығарды. Осының бәрі халық өзінің діні мен дәстүрінен ажырап қалмаса екен деген игі тілектен туып жатқан дүниелер. === Қазақ мұсылмандығы жайлы === Біз кеше ғана мұсылман болған ел емеспіз. Ұлтпен қатар өмір сүріп келе жатқан дініміз, өміршең діліміз, тамыры терең тарихымыз бар. 2016 жылы біз Орталық Азия ғұламаларының форумын өткіздік. Бұл – Қазақстанның бастамасымен ұйымдастырылған тұңғыш тарихи шара десек, артық айтқанымыз емес. Тәжікстанның, Қырғызстанның Бас мүфтилері, ғұлама-ғалымдары қатысқан халықаралық форумда Қарар қабылдап, Үндеу жарияладық. Өйткені, біздің тағдырымыз, тамырымыз, тарихымыз бір. Ғалымдар Орталық Азияның қалыптасқан исламдық дәстүрлі ағарту мектебінің рөлін, ықпалын арттыру туралы бастаманы бірауыздан қолдады. Біртұтас мұсылман үмметін қалыптастыру, сан ғасырлық тарихы бар діни ұстанымды қайта жаңғырту туралы идея көпшілік қолдауға ие болды. Иә, діни мектеп – кешенді жүйе. Біздің мақсатымыз – бүгінгі мұсылман жамағатын ортағасырлық дәуірдің діни, рухани мұрасымен терең таныстырып, сабақ алып, бүгінгі жағдайымызбен сабақтастырып, Ислам өркениетінің қайта өрлеуіне қызмет ету. Игі идеяның дамуына үлес қосатын қабілетті, байсалды, заманның өзі талап етіп отырған бәсекеге төтеп беретін, жылт еткен ағымға алданып, соңынан ере бермейтін зиялы ортаны қалыптастыруды, жастарды осыған тәрбиелеуді көздейміз. Астанада өткен тұңғыш имамдар форумында қабылдаған «Бүгінгі мұсылманның тұлғалық бейнесі» атты тарихи құжатымыз да осынау мақсатты бағдар еткен. Жуырда Елордада басқосқан ҚМДБ-ның жұмысын жетілдіру бойынша Сарапшылар Кеңесінің мүшелері де Орталық Азия исламдық дәстүрлі мектебін қайта қалыптастыру қажеттігін талқылады. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы Исламның Орталық Азия мектебінің ұстанымдарын қайта жаңғыртуда көшбасшы бола алатыны айтылды. Шариғат негізі (фиқһ), Ислам этикасы (ахлақ), негізгі діни ұстанымдар, Ислам негіздері туралы мол мұра қалдырған ханафи мектебінің белді өкілдерінің тізбегі мен олардың еңбектерін қайта зерттеу жұмысын бастап кеттік. Қазақ мұсылмандығы туралы сөз еткенде, Түркістан, Сайрам, Самарқан, Бұқара, сонымен қатар алғашқы қазақ хандығының астанасы болған Сығанақ сынды ортағасырлық қалаларды, рухани, діни ордаларды мақтанышпен мысал етеміз. Исламның тамыры жайылған Мәуренаһрда жергілікті дін ғұламалары діни шешімдер мен қаулылар шығарып отырды. Аталған ортағасырлық ғалымдардың шежірелік тізбегі мен олардың еңбектерін қазақ даласынан шыққан ағартушы-ғалымдарымыз, ойшылдарымыз – Мәшһүр Жүсіп Көпейұлының, Шәкәрім Құдайбердіұлының, Абай Құнанбайұлының, Ыбырай Алтынсариннің рухани мұраларымен ұштастырып, сабақтастырып, халқымызға жеткізуде ғалымдарымыз, дін қызметкерлері белсенділік танытып келеді. Қазақ мұсылмандығының қалыптасқан рөлін арттыру мәселесі басты назарымызда. Бұл идеяны жүзеге асыруға біздің қабілетіміз де қауқарымыз да жетеді. Орталық Азия дәстүрлі мектебі – сыртқы діни ықпалға төтеп беретін тегеурінді күш, қазақ мұсылмандығының ұстыны, халықты бірлікке бастайтын берік жол, рухани тірек. Күн санап көрініс тапқан діни ағымдар осы рухани тірегімізге тіреліп, кері құлап, әлсіреп қала бермек. Бұл – діни дүрдараздыққа ырық бермейтін бабалар жолы. === Бірлік туралы === Біз «әһлі сүнна уал жамағат», яғни пайғамбарымыздың және сахабалардың (көпшіліктің) жолын ұстанушы үмбетпіз. Қажылық, құрбандық, жамағатпен оқылатын намаздар, т.б. игі амалдар мұсылмандарды бірлікке тәрбиелейді. Әбу Зарр (р.а.) риуаят еткен өсиетті сөзінде пайғамбарымыз: «Кімде-кім көпшіліктен бір сүйемдей болса да ажыраса, мойнындағы Ислам жібін шешіп тастағаны», – деп, көпшілікпен болудың маңыздылығын айтқан. Асыл діннен қуат алған халқымыз: «Көппен көрген ұлы той», – деп, ұрпақты ұйымшылдыққа тәрбиелеген. Мұсылманшылық – адам қаласа істейтін, нәпсіге ауыр келсе, тастай салатын саудагердің заты емес. Мұсылман деген атына жараса дін әмірін толығымен мойындап, шамасы келгенше орындауы шарт. Хазіреті Омар (р.а.) хұтпа оқып тұрып, сөзінің арасында Алла елшісінің ﷺ: «...Жамағатпен болыңдар! Бөлінуден сақтаныңдар! Әлбетте шайтан жалғыз жүргенмен бірге, шайтан екеуден алшақтау жүреді. Кімде-кім жәннаттың төрін қаласа, жамағаттан ажырамасын...», – деген сөзін мінберде тұрып қадап айтқан. === Жастар туралы === Жастарымыз көпшіл, мемлекетшіл, ұйымшыл, қоғамшыл болса, жақсы отбасы құрса дейміз. Олар әсіре діншіл болмаса екен. Біз жастардың қоғамнан бөлініп қалмауын барынша қадағалауымыз қажет. Уағыздарымызда осы қоғамда өмір сүргеннен кейін халықтың бүгінгі жағдайымен, салт-дәстүрімен санасу қажеттігін айтамыз. Иә, дінге білімсіз келген жастарға көркем насихат керек. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының жат ағымның жетегіне кеткен жастарға қатысты ұстанымы осындай. Кінә тағып, қоғамнан бөліп тастаған оңай шаруа, әрине. Ол біздің баламыз, бірімізге іні, бірімізге бауыр емес пе? Қамқорлық қажет-ақ. Қоғамнан жылу сезінген бала бүгін адасса, ертең қайта айналып, қазығын табады. Дәстүрлі емес Ислам дегеннен шығады, Қостанайда өкіл имам қызметін атқарып жүргенімде, имамға бағына бермейтін бір азамат болды. Енді не істеу керек? Ұрысу, күшпен бағындыру, талап ету – біздің ұстанатын жол емес. Дін – нәзік дүние. Адам дінге жүрек қалауымен келеді. Сонымен, имамдар әлгі жігітті дәстүрлі дінге қанағаттандыру жолдарын қарастырды. Тек сөзбен емес, амалмен. Қайғысы мен қуанышына ортақтасты, қолдан келгенше отбасына көмектесті. Күндердің күнінде бала-шағасы имамдарды жақсы көре бастады. Діни сенімде көзқарасы қатайып кеткен жігіттің үйіне барған сайын азық-түлік, балаларына киім-кешек үлестірді. Кәмпит беріп, көңілдерін аулады. Балалары имамды көрсе: «О-о-о, дядя имам келе жатыр», – деп қуанатын болды. Бәріміз ет пен сүйектен жаралған пендеміз ғой. Адам әсерленбей тұрмайды. Сонымен шынайы ниет пен жүйелі амалдың арқасында қатайған жүрек жібіді. Жігіт қатарымызға қосылып, қазір көзқарасы дұрыс, Әбу Ханифа мәзһабын ұстанады. Ислам – кешірім діні. Даналық, кешірім жолын ұстансақ, ағым деген ағып өте шығатын дүние. Олардың жүрегіне жол таба білсек, түбі ортамызға оралатынына сенемін. === Қажылық туралы === Қажылық – мұсылмандардың қаржымен, дене қуатымен жасалатын ерекше бір құлшылық түрі. Жағдайы жеткен мұсылман өмірінде бір рет қажылық жасаса, парызын орындаған болады. Бір емес, бірнеше рет бару – әр адамның өз еркі. Қасиетті Қағба, Мекке мен Мәдина қалалары мұсылманды өзіне әрдайым құштар етіп тұрады. Қажылық – туристік немесе атақ-абыройға кенелу сапары емес. Қажылыққа сән үшін, «қажеке» деген атақ үшін бару дұрыс емес. Ол Алла мен пенде арасында болатын айрықша бір құлшылық. Қажылыққа қатысты тағы бір мәселе: қасиетті жерге барып келген кейбір бауырларымыз білместікпен баяғы әдетіне салып, Аллаға ұнамсыз әрекеттерге бой алдырып жатады. Халық арасында олардың шариғатқа қайшы амалдары туралы әңгімелер айтылып қалуда. Бұл нені көрсетеді? Қажы болып келу Алла алдында ғана емес, халық алдында да жауапкершілігі жоғары құлшылық. Мұсылмандар қажы атағына лайық өмір сүрмесе, қажылық деген ұлық құлшылықтың қадірі мен қасиеті қаша бастайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1975 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстан бас мүфтилері]] 8sgkshh09m8ar9c461shk5zt00johs3 2 596279 3643782 3085515 2026-08-18T14:28:38Z CommonsDelinker 165 «[[:File:Serykbay_Oraz.jpg|Serykbay_Oraz.jpg]]» дегенді аластады, бұны [[Ортаққор]]дың қатысушысы [[commons:User:TheImaCow|TheImaCow]] [[commons:File:Serykbay_Oraz.jpg|жойған]], себебі: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Serykbay Oraz.jpg|]]. 3643782 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> '''Серікбай қажы Сатыбалдыұлы Ораз ''' ([[1975]] жылы туған) — [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы|Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының]] төрағасы, Бас ([[мүфти]]). Бұл лауазымға ол [[2017 жыл|2017 жылы]] 8 желтоқсанда Қазақстан мұсылмандарының кезекті VIII құрылтайында сайланды <ref>[http://muftyat.kz/kz/news/12557 ҚМДБ: СЕРІКБАЙ ҚАЖЫ ОРАЗ БАС МҮФТИ БОЛЫП САЙЛАНДЫ]</ref> {{Мемлекеттік қайраткер | түс = Халиф | Қазақша есімі = Серікбай Сатыбалдыұлы Ораз | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = Қазақстанның Бас мүфтиі, Діни қайраткер | Титулы = Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти | Ту = | Ту2 = | Реті = | Басқара бастады = 8 желтоқсан 2017 жыл | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = Ислам | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = www.muftyat.kz | Commons = | Марапаттары = }} == Білімі == * 1990-1992 жылдары Ташкент қаласында қарилар дайындайтын медресені тамамдаған. * 1992-1994 жылдары Мысырдағы Аль-Азһар университетінде оқыған. * 1995-1996 жылдары Исламабадтағы Әлемдік университетінде білім көтерген. Алматы мемлекеттік Абай атындағы университетінде заң факультетін сырттай бітірген. * 2012-2014 жылдары М.Дулатов атындағы Қостанай инженерлік-экономикалық университетінің "Менеджмент" мамандығы бойынша магистратурасын бітіріп, экономика ғылымдарының магистрі академиялық дәрежесін алған. * 2014-2016 жылдары "Нұр Мүбəрак" университетінің Исламтану мамандығы бойынша магистрі академиялық дәрежесін алған. == Еңбек жолы == Діни саладағы жұмысы Алматы Орталық мешітінің наиб имамы қызметінен басталған. Ислам институтының ұстазы, ректоры, ҚМДБ-ның Ақмола облысы бойынша өкіл имамы, Алматы қаласы әкімшілігінің діни істер бөлімінің сектор меңгерушісі, ҚР Президенті Іс басқармасында дирекция директоры қызметін атқарды. * 2000-2001 жылдары ҚМДБ төраға орынбасары, наиб мүфти; * 2003-2005 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы Сарыағаш ауданының Бас имамы; * 2011-2013 жылдары ҚМДБ-ның Қостанай облысы бойынша өкіл имамы; * 2013 жылы ҚМДБ төраға орынбасары, наиб мүфти, «Әзірет Сұлтан» мешітінің Бас имамы қызметін атқарды. * 2017 жылы Қазақстан мұсылмандарының кезекті VIII құрылтайында Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти лауазымына сайланды. == Бастамалары мен жобалары == * «Дін мен дәстүр сабақтастығы»; * «ҚМДБ-ның жалпы жұмысындағы негізгі төрт бағыт (көркем уағыз, оқу-ағарту, жат ағыммен жұмыс, қайырымдылық)»; * «Дәстүрлі Ислам жауһарлары»; * «Құран Кәрім. Қазақша сөзбе-сөз аудармасы»; * «Қазақстандағы бірыңғай діни рәсімдер жүйесі»; * «Жаназа және жерлеу рәсімдері»; * «Жұма уағызы», «Дін – насихат»; * ҚМДБ пәтуаларының ортақ базасы – [http://fatua.kz/kz www.fatua.kz] сайты * «Ислам және рухани жаңғыру»; * «Ислам және ұлы дала өркениеті»; * «І Еуразия мұсылман ғұламаларының форумы». == Авторлық еңбектері: == * «Ораза – кешірім айы»; * «Тәпсір тұнығы» (30-пара); * «Тәпсір тұнығы» (29-пара); * «Тәпсір тұнығы» (28-пара); * «Әзірет Сұлтан» – Ұлы дала темірқазығы». == Марапаттары: == * Қапқаз және Орта Азия елдері арасында өткен Кувейт мемлекетінің басшысы Сабах әль-Ахмед әль-Жабер әс-Сабах атындағы Құран жарысының бас жүлдегері; * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл», «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалдарының иегері; * Оңтүстік Қазақстан облысы Сарыағаш ауданының құрметті азаматы; == Өмірдегі ұстанымы: == '''''«Өзгеруді өзіңнен баста».''''' == Қызметтегі ұстанымы: == '''''«Жауапкершілік пен тиянақтылық – сапалы қызмет кепілі».''''' == Жеке өмірі: == Отбасылы. 7 баланың әкесі. == Қоғамдық пікірлері: == === Дәстүрлі Ислам туралы === Ислам мекен мен уақытқа тәуелді емес. Дейтұрғанмен, әр халықтың ұзын-сонар тарихы, өзіне тән ұлттық құндылықтары болады. Бұл – Алланың хикметі. Біз не үшін дәстүрлі Ислам деген терминді қолдануға мәжбүр болдық? Исламды дәстүрлі, дәстүрлі емес деп бөлу қандай қажеттіліктен туды? Дінді ұстанудың жолы осы екен деп, қалай еліктесек те, бәрібір араб бола алмаймыз. Түбіміз түрік дегенмен, салтымыз бен санамыз басқа. Пәкістанның, ауғанның киімін кисек те, пуштун болу қолымыздан келмейді. Өйткені, біздің сан ғасырлық сара жолымыз бар. Біз дала заңына бағынған халықпыз. Менталитетімізге мейлінше жақын дәстүрлі дініміз Исламнан қуат алған ұлтпыз. Көпшілік қауым қош көрген ұғымдар мен әдеттердің жиынтығын дәстүр дейміз. «Дәстүрлі Ислам» деп мұсылман үмбетінің басым көпшілігі, соның ішінде әйгілі ғалымдардың ұстанып келген, сонау ардақты Мұхаммед пайғамбарымыздың ﷺ дәуірінен бүгінгі күнге дейін үзілмей жалғасып жатқан діни жолды айтамыз. Намазды айтпағанда, жайнамаз, тәспінің өзін қастерлеген кешегі батагөй ақсақалдарымыздың, ақ жаулықты аналарымыздың жолы. Қажылыққа барған кісі қасиетті Меккеден «тәбәрік» әкелсе, балаша қуанатын, қонағын құрметтеп, ұрпақ үшін ұдайы дұға қылатын ата-бабалардан қалған сара жол – дәстүрлі Ислам неге бүгін кәдемізге «жарамай» қалуы тиіс?! «Таза Исламды» ұранға айналдыру кім үшін керек?! Мың жылдан астам тарихы бар, дала заңы демократиясының негізі саналған дініміздің құқықтық мектебі – Имам Ағзам Әбу Ханифа мәзһабы жұртымыздың жүрер жолы болған. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы осы дәстүрлі Исламды насихаттайды және бірлігімізді нығайта түсу үшін мұсылман жамағатын Әбу Ханифа мәзһабын ұстануға шақырады. Төл мәзһабымызға Діни сенім бостандығы туралы заңымызда да айрықша мәртебе берілген. Кейде кейбір ел ағаларының аузынан: «Халықты бір мәзһабты ұстануға үндеу – қалған мәзһабтың құқығын шектеу емес пе?» – деген уәжді естіп қаламыз. Әбу Ханифа мәзһабы – Орта Азия мен Қазақстанды мекен еткен мұсылмандардың ұстанған жолы. Әбу Ханифа мәзһабы дала халқының болмысына, табиғатына жақын болды. Имам Ағзам – мәзһаб негізін қалаған ғұламалардың ұстазы болған. Либералды жолды таңдауымыздың тағы бір сыры – мәзһабымыздың жергілікті салт-дәстүрімізге құрметпен қарауында. Алла Тағала қасиетті Құранның «Ағраф» сүресінде: «Ғафу жолын ұста, ғұрыппен әмір ет...» деп бұйырған. Шариғатқа қайшы келмеген ғұрып әрқашан, әр дәуірде құпталып отырған. Біздің бабаларымыз Ислам дінін осыдан мың жылдан астам уақыт бұрын жүрек қалауымен қабылдады. Содан бері исламдық дәстүрлі діни мектеп, орта жол қалыптасты. Қазақ топырағында бұрын-соңды діни алауыздық, келіспеушілік, түсінбеушілік болған емес. Ал қазіргі қоғамда, әсіресе жастар арасында пайда болған түрлі діни көзқарастар о бастағы бағытынан, тамырынан, алтын қазығынан алшақтай бастағанының айғағы деп айтар едік. <ref>[http://muslim.kz/kk/article/785-oi-da-kop-uaiym-da-kop-oilai-bersen.html «ОЙ ДА КӨП, УАЙЫМ ДА КӨП – ОЙЛАЙ БЕРСЕҢ...»]</ref> === Дін мен дәстүр туралы === Дін мен дәстүр – қос қанатымыз. Бұл екеуі бірінсіз бірі жүре алмайтын өте жақын ұғымдар. Алла өз пенделерін ұлттарға, ұлыстарға бөліп жаратқан. Қаласа, бүкіл адамдарды бір ғана ұлт етіп жаратар еді. Ұлтты өзгелерден ерекшелеп тұратын басты құндылығы, ол – дәстүрі. Өзіндік дәстүрі, мәдениеті жоқ ұлт болмайды. Араб, парсы, түрік, ағылшын болсын, өзбек, қырғыз, қазақ болсын, бәрінде де бірінен бірін ерекшелендіріп тұратын дәстүрлері болады. Ол әр ұлттың ішер асынан, киген киімінен, қонақ күтуінен, мереке тойлауынан, бала тәрбиесінен, үйленіп, шаңырақ көтеруінен көрінеді. Ал біздің діни құндылықтарымыз дәстүрімізбен біте қайнасып кеткен. Тіпті, мұсылмандық мінездер дәстүріміз арқылы бойымызға дарып, қанымызға сіңіп кеткен десек те артық болмас еді. Мысалы, қазақта үлкен тұрғанда кіші сөйлемейді. Отбасында ең қадірлі адамдар – ата-ана. Өзі жемеген тәттіні қазақ қонағына сақтап отырады. Осы секілді дәстүрлеріміз өте көп. Дәстүр – қуатты күш, кез келген ағымға төтеп беретін құндылық. Салтын сақтай білген қоғамға ешкім іріткі сала алмайды. Бұл тәжірибеде дәлелденген нәрсе. Мәселен, үлкеннің сөзін тыңдау, ата-ананың айтқанын екі етпеу, молдаға құрмет көрсетіп, оның уағызына амал ету – біздің дәстүрімізде бұрыннан қалыптасқан үрдіс. Ол ешкімге жаңалық емес. Сондықтан біз әдет-ғұрпымыздың осындай игілігін көбірек пайдалануымыз керек. Біздің талдауымыз бойынша, расымен де, жат ағымда жүргендердің басым бөлігі өз дәстүрін қадірлемейді. Олар қазақы таным-түсініктен алшақтай бастағандар. Олар үшін Отанның, жердің, тілдің, дәстүрдің, т.б. қадірі жоқ. Ал дін мен дәстүр жобасы теріс діни көзқарасты түзетуге ықпал етеді. «Мен – қазақпын, Қазақстан мемлекетін құраушы негізгі ұлт – қазақ» деп түсінген адамның патриоттық әрі жауапкершілік сезімі оянады. Дін мен дәстүр – жікке бөлінген жамағатты ортақ мүддеге жұмылдыратын жол. Біз оны діни тәжірибедегі жұмысымыздан айқын аңғардық. Осы бағытта мемлекеттік деңгейде кешенді бағдарлама қабылданып, дін мен дәстүрді насихаттайтын біртұтас идеологиялық жұмыстар жүргізілуі тиіс деп санаймыз. Халқымыздың түсінігінде «ұят болады» деген үлкен ұғым бар. Ата-әжелеріміз, ата-анамыз кішкентайымыздан бастап санамызға «ұят болады» деген ұғымды сіңіріп өсірді. Міне, дәстүр дегеніміз осы. Сол «ұят боладының» арқасында қаншама арсыз әдеттен сақтандық. Өзінен, адамдардан, Алладан ұялатын кісі жамандыққа әсте жол бермейді. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы өз қызметі аясында Бас мүфти Ержан қажы Малғажыұлының бастамасымен 2014-2015 жылдарды «Дін мен дәстүр» жылы деп жариялады. Жыл басында «Дін мен дәстүр» кітабын шығардық. 2017 жылы екінші нұсқасы оқырмандарымыздың қолына тиді. ҚМДБ-ның «Хикмет» телерадиостудиясы «Дін мен дәстүрдің» аудио нұсқасын әзірлеп шығарды. Осының бәрі халық өзінің діні мен дәстүрінен ажырап қалмаса екен деген игі тілектен туып жатқан дүниелер. === Қазақ мұсылмандығы жайлы === Біз кеше ғана мұсылман болған ел емеспіз. Ұлтпен қатар өмір сүріп келе жатқан дініміз, өміршең діліміз, тамыры терең тарихымыз бар. 2016 жылы біз Орталық Азия ғұламаларының форумын өткіздік. Бұл – Қазақстанның бастамасымен ұйымдастырылған тұңғыш тарихи шара десек, артық айтқанымыз емес. Тәжікстанның, Қырғызстанның Бас мүфтилері, ғұлама-ғалымдары қатысқан халықаралық форумда Қарар қабылдап, Үндеу жарияладық. Өйткені, біздің тағдырымыз, тамырымыз, тарихымыз бір. Ғалымдар Орталық Азияның қалыптасқан исламдық дәстүрлі ағарту мектебінің рөлін, ықпалын арттыру туралы бастаманы бірауыздан қолдады. Біртұтас мұсылман үмметін қалыптастыру, сан ғасырлық тарихы бар діни ұстанымды қайта жаңғырту туралы идея көпшілік қолдауға ие болды. Иә, діни мектеп – кешенді жүйе. Біздің мақсатымыз – бүгінгі мұсылман жамағатын ортағасырлық дәуірдің діни, рухани мұрасымен терең таныстырып, сабақ алып, бүгінгі жағдайымызбен сабақтастырып, Ислам өркениетінің қайта өрлеуіне қызмет ету. Игі идеяның дамуына үлес қосатын қабілетті, байсалды, заманның өзі талап етіп отырған бәсекеге төтеп беретін, жылт еткен ағымға алданып, соңынан ере бермейтін зиялы ортаны қалыптастыруды, жастарды осыған тәрбиелеуді көздейміз. Астанада өткен тұңғыш имамдар форумында қабылдаған «Бүгінгі мұсылманның тұлғалық бейнесі» атты тарихи құжатымыз да осынау мақсатты бағдар еткен. Жуырда Елордада басқосқан ҚМДБ-ның жұмысын жетілдіру бойынша Сарапшылар Кеңесінің мүшелері де Орталық Азия исламдық дәстүрлі мектебін қайта қалыптастыру қажеттігін талқылады. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы Исламның Орталық Азия мектебінің ұстанымдарын қайта жаңғыртуда көшбасшы бола алатыны айтылды. Шариғат негізі (фиқһ), Ислам этикасы (ахлақ), негізгі діни ұстанымдар, Ислам негіздері туралы мол мұра қалдырған ханафи мектебінің белді өкілдерінің тізбегі мен олардың еңбектерін қайта зерттеу жұмысын бастап кеттік. Қазақ мұсылмандығы туралы сөз еткенде, Түркістан, Сайрам, Самарқан, Бұқара, сонымен қатар алғашқы қазақ хандығының астанасы болған Сығанақ сынды ортағасырлық қалаларды, рухани, діни ордаларды мақтанышпен мысал етеміз. Исламның тамыры жайылған Мәуренаһрда жергілікті дін ғұламалары діни шешімдер мен қаулылар шығарып отырды. Аталған ортағасырлық ғалымдардың шежірелік тізбегі мен олардың еңбектерін қазақ даласынан шыққан ағартушы-ғалымдарымыз, ойшылдарымыз – Мәшһүр Жүсіп Көпейұлының, Шәкәрім Құдайбердіұлының, Абай Құнанбайұлының, Ыбырай Алтынсариннің рухани мұраларымен ұштастырып, сабақтастырып, халқымызға жеткізуде ғалымдарымыз, дін қызметкерлері белсенділік танытып келеді. Қазақ мұсылмандығының қалыптасқан рөлін арттыру мәселесі басты назарымызда. Бұл идеяны жүзеге асыруға біздің қабілетіміз де қауқарымыз да жетеді. Орталық Азия дәстүрлі мектебі – сыртқы діни ықпалға төтеп беретін тегеурінді күш, қазақ мұсылмандығының ұстыны, халықты бірлікке бастайтын берік жол, рухани тірек. Күн санап көрініс тапқан діни ағымдар осы рухани тірегімізге тіреліп, кері құлап, әлсіреп қала бермек. Бұл – діни дүрдараздыққа ырық бермейтін бабалар жолы. === Бірлік туралы === Біз «әһлі сүнна уал жамағат», яғни пайғамбарымыздың және сахабалардың (көпшіліктің) жолын ұстанушы үмбетпіз. Қажылық, құрбандық, жамағатпен оқылатын намаздар, т.б. игі амалдар мұсылмандарды бірлікке тәрбиелейді. Әбу Зарр (р.а.) риуаят еткен өсиетті сөзінде пайғамбарымыз: «Кімде-кім көпшіліктен бір сүйемдей болса да ажыраса, мойнындағы Ислам жібін шешіп тастағаны», – деп, көпшілікпен болудың маңыздылығын айтқан. Асыл діннен қуат алған халқымыз: «Көппен көрген ұлы той», – деп, ұрпақты ұйымшылдыққа тәрбиелеген. Мұсылманшылық – адам қаласа істейтін, нәпсіге ауыр келсе, тастай салатын саудагердің заты емес. Мұсылман деген атына жараса дін әмірін толығымен мойындап, шамасы келгенше орындауы шарт. Хазіреті Омар (р.а.) хұтпа оқып тұрып, сөзінің арасында Алла елшісінің ﷺ: «...Жамағатпен болыңдар! Бөлінуден сақтаныңдар! Әлбетте шайтан жалғыз жүргенмен бірге, шайтан екеуден алшақтау жүреді. Кімде-кім жәннаттың төрін қаласа, жамағаттан ажырамасын...», – деген сөзін мінберде тұрып қадап айтқан. === Жастар туралы === Жастарымыз көпшіл, мемлекетшіл, ұйымшыл, қоғамшыл болса, жақсы отбасы құрса дейміз. Олар әсіре діншіл болмаса екен. Біз жастардың қоғамнан бөлініп қалмауын барынша қадағалауымыз қажет. Уағыздарымызда осы қоғамда өмір сүргеннен кейін халықтың бүгінгі жағдайымен, салт-дәстүрімен санасу қажеттігін айтамыз. Иә, дінге білімсіз келген жастарға көркем насихат керек. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының жат ағымның жетегіне кеткен жастарға қатысты ұстанымы осындай. Кінә тағып, қоғамнан бөліп тастаған оңай шаруа, әрине. Ол біздің баламыз, бірімізге іні, бірімізге бауыр емес пе? Қамқорлық қажет-ақ. Қоғамнан жылу сезінген бала бүгін адасса, ертең қайта айналып, қазығын табады. Дәстүрлі емес Ислам дегеннен шығады, Қостанайда өкіл имам қызметін атқарып жүргенімде, имамға бағына бермейтін бір азамат болды. Енді не істеу керек? Ұрысу, күшпен бағындыру, талап ету – біздің ұстанатын жол емес. Дін – нәзік дүние. Адам дінге жүрек қалауымен келеді. Сонымен, имамдар әлгі жігітті дәстүрлі дінге қанағаттандыру жолдарын қарастырды. Тек сөзбен емес, амалмен. Қайғысы мен қуанышына ортақтасты, қолдан келгенше отбасына көмектесті. Күндердің күнінде бала-шағасы имамдарды жақсы көре бастады. Діни сенімде көзқарасы қатайып кеткен жігіттің үйіне барған сайын азық-түлік, балаларына киім-кешек үлестірді. Кәмпит беріп, көңілдерін аулады. Балалары имамды көрсе: «О-о-о, дядя имам келе жатыр», – деп қуанатын болды. Бәріміз ет пен сүйектен жаралған пендеміз ғой. Адам әсерленбей тұрмайды. Сонымен шынайы ниет пен жүйелі амалдың арқасында қатайған жүрек жібіді. Жігіт қатарымызға қосылып, қазір көзқарасы дұрыс, Әбу Ханифа мәзһабын ұстанады. Ислам – кешірім діні. Даналық, кешірім жолын ұстансақ, ағым деген ағып өте шығатын дүние. Олардың жүрегіне жол таба білсек, түбі ортамызға оралатынына сенемін. === Қажылық туралы === Қажылық – мұсылмандардың қаржымен, дене қуатымен жасалатын ерекше бір құлшылық түрі. Жағдайы жеткен мұсылман өмірінде бір рет қажылық жасаса, парызын орындаған болады. Бір емес, бірнеше рет бару – әр адамның өз еркі. Қасиетті Қағба, Мекке мен Мәдина қалалары мұсылманды өзіне әрдайым құштар етіп тұрады. Қажылық – туристік немесе атақ-абыройға кенелу сапары емес. Қажылыққа сән үшін, «қажеке» деген атақ үшін бару дұрыс емес. Ол Алла мен пенде арасында болатын айрықша бір құлшылық. Қажылыққа қатысты тағы бір мәселе: қасиетті жерге барып келген кейбір бауырларымыз білместікпен баяғы әдетіне салып, Аллаға ұнамсыз әрекеттерге бой алдырып жатады. Халық арасында олардың шариғатқа қайшы амалдары туралы әңгімелер айтылып қалуда. Бұл нені көрсетеді? Қажы болып келу Алла алдында ғана емес, халық алдында да жауапкершілігі жоғары құлшылық. Мұсылмандар қажы атағына лайық өмір сүрмесе, қажылық деген ұлық құлшылықтың қадірі мен қасиеті қаша бастайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1975 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстан бас мүфтилері]] hb11y6qzbky7b5xwy9kw0amoaprg6wo 0 613207 3643965 2979467 2026-08-19T05:42:44Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3643965 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:25em;" ! colspan="2" style="font-size:130%;" | Балтық елдері |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Сурет:Baltic states location map.svg|300px|Балтық елдерінің орналасуы]] |- | colspan="2" style="text-align:center;" | '''Эстония • Латвия • Литва''' |- ! Орналасуы | [[Солтүстік Еуропа]], [[Балтық теңізі]]нің шығыс және оңтүстік-шығыс жағалауы |- ! Мемлекеттер саны | 3 |- ! Мемлекеттері | [[Эстония]], [[Латвия]], [[Литва]] |- ! Астаналары | [[Таллин]], [[Рига]], [[Вильнюс]] |- ! Ең ірі қаласы | [[Рига]] |- ! Жалпы аумағы | 175 214 км² |- ! Халқы | шамамен 6,09 млн адам (2026) |- ! Ресми тілдері | эстон, латыш, литва тілдері |- ! Валютасы | [[Еуро]] |- ! Уақыт белдеуі | [[EET]] (UTC+2), жазда [[EEST]] (UTC+3) |- ! Негізгі өңірлік институттары | [[Балтық ассамблеясы]], Балтық Министрлер кеңесі |- ! НАТО-ға қосылуы | 29 наурыз 2004 |- ! ЕО-ға қосылуы | 1 мамыр 2004 |} :''Бұл мақала [[Эстония]], [[Латвия]] және [[Литва]]дан тұратын қазіргі геосаяси топ туралы. Балтық теңізінің айналасындағы неғұрлым кең географиялық өңірді [[Балтық теңізі өңірі]] мақаласынан қараңыз.'' '''Балтық елдері''' ({{lang-et|Balti riigid, Baltimaad}}, {{lang-lv|Baltijas valstis}}, {{lang-lt|Baltijos valstybės}}) — [[Солтүстік Еуропа]]дағы [[Балтық теңізі]]нің шығыс және оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан үш тәуелсіз мемлекет — '''[[Эстония]], [[Латвия]] және [[Литва]]''' — үшін қолданылатын қазіргі геосаяси атау. Біріккен Ұлттар Ұйымының статистикалық жіктеуінде үш мемлекет те Солтүстік Еуропаға жатады.<ref>[https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ Standard country or area codes for statistical use (M49)]. United Nations Statistics Division. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Үш мемлекеттің географиялық жақындығы, XX ғасырдағы тарихи тәжірибесінің бірқатар ортақ қырлары және тәуелсіздік қалпына келгеннен кейін қалыптасқан тығыз саяси, экономикалық және қауіпсіздік ынтымақтастығы олардың бір өңірлік топ ретінде қарастырылуына негіз болды. Эстония, Латвия және Литва — [[Еуропалық Одақ]], [[НАТО]], [[Шенген аймағы]], [[Еуроаймақ]] және [[Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы|ЭЫДҰ]] мүшелері. Үш мемлекет [[Балтық ассамблеясы]] және Балтық Министрлер кеңесі арқылы тұрақты түрде өзара ынтымақтасады.<ref name="BalticCoop">[https://vm.ee/en/baltic-cooperation Baltic cooperation]. Estonian Ministry of Foreign Affairs. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы қолжетімді ұлттық статистика бойынша Эстония халқы 1 360 745 адам, Латвия халқы шамамен 1,845 млн, ал Литва халқы шамамен 2,887 млн адамды құрайды.<ref name="EstPop2026">[https://stat.ee/en/news/1360745-people-estonias-population-declined-second-year-row 1,360,745 people: Estonia’s population declined for the second year in a row]. Statistics Estonia. 21.04.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="LatPop2026">[https://stat.gov.lv/en/shrt/RIR2602 Latvia has a population of 1.845 million]. Central Statistical Bureau of Latvia. 02.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="LitPop2026">[https://osp.stat.gov.lt/en/pradinis Official Statistics Portal of Lithuania]. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Атауы және ұғымның ауқымы == «Балтық елдері» атауы [[Балтық теңізі]]нің атауынан шыққан. Қазіргі халықаралық саяси, дипломатиялық және географиялық қолданыста ағылшын тіліндегі ''Baltic states'' немесе ''Baltic countries'' атаулары, әдетте, тек Эстония, Латвия және Литваға қатысты қолданылады. Сонымен бірге '''«Балтық елдері»''' және '''«Балтық теңізі елдері»''' ұғымдары бірдей емес. Балтық теңізімен тікелей шектесетін мемлекеттердің неғұрлым кең тобына Эстония, Латвия және Литвадан басқа [[Дания]], [[Финляндия]], [[Германия]], [[Польша]], [[Ресей]] және [[Швеция]] кіреді. Сондықтан «Балтық жағалауы елдері» немесе «Балтық маңы» тәрізді географиялық атаулар контекстке қарай қазіргі үш Балтық мемлекетінен әлдеқайда кең аумақты білдіруі мүмкін. Орыс тіліндегі '''«Прибалтика»''' атауы да тарихи кезеңдерде әртүрлі мағынада қолданылған. Ресей империясы дәуіріндегі «Балтық губерниялары» немесе «Остзей губерниялары» негізінен қазіргі Эстония мен Латвия аумақтарын қамтып, Литваны толық қамтымаған. XX ғасырда «Прибалтика» атауы біртіндеп Эстония, Латвия және Литваның ортақ атауы ретінде орнықты. Қазіргі қазақ тіліндегі ресми құжаттар мен бұқаралық ақпарат құралдарында негізінен '''«Балтық елдері»''' атауы қолданылады. == Мемлекеттері == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! Мемлекет ! Астанасы ! Аумағы, км² ! Халқы, 2026 ! Ресми тілі ! Еуро енгізілген жыл |- | style="text-align:left;" | '''[[Эстония]]''' | [[Таллин]] | 45 336 | 1 360 745 | эстон тілі | 2011 |- | style="text-align:left;" | '''[[Латвия]]''' | [[Рига]] | 64 594 | шамамен 1 845 000 | латыш тілі | 2014 |- | style="text-align:left;" | '''[[Литва]]''' | [[Вильнюс]] | 65 284 | шамамен 2 887 000 | литва тілі | 2015 |- ! Барлығы ! — ! '''175 214''' ! '''шамамен 6,09 млн''' ! — ! — |} <small>Халық саны туралы деректер 2026 жылғы ұлттық статистикалық мәліметтерге негізделген.<ref name="EstPop2026"/><ref name="LatPop2026"/><ref name="LitPop2026"/></small> Үш мемлекет ішінде аумағы мен халқы бойынша Литва ең ірі, ал Эстония ең кіші. Балтық елдерінің ең ірі қаласы — Латвия астанасы [[Рига]]. == Географиясы == Балтық елдері Еуропаның солтүстік-шығыс бөлігінде, Балтық теңізінің шығыс жағалауындағы салыстырмалы түрде тұтас аумақты алып жатыр. Солтүстіктен оңтүстікке қарай Эстония, Латвия және Литва орналасқан. Эстония солтүстігінде [[Фин шығанағы]]мен, батысында Балтық теңізімен шектеседі. Елге [[Сааремаа]], [[Хийумаа]], [[Муху]], [[Вормси]] және көптеген кіші аралдар кіреді. Латвия Балтық теңізі мен [[Рига шығанағы]] жағалауында, Эстония мен Литваның арасында орналасқан. Литва Балтық теңізінің оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан. Оның жағалауындағы маңызды географиялық нысандарға [[Курш шығанағы]] мен [[Курш түбегі]] жатады. Балтық елдерінің құрлықтағы көршілері: * Эстония — Латвия және Ресей; * Латвия — Эстония, Ресей, Беларусь және Литва; * Литва — Латвия, Беларусь, Польша және Ресейдің [[Калининград облысы]]. Жер бедері негізінен жазық және аласа төбелі. Оның қазіргі пішінінің көп бөлігі соңғы мұз басу дәуірінде қалыптасқан. Мореналық төбелер, мұздық текті көлдер, өзен аңғарлары, құмды жазықтар, батпақтар мен шымтезекті алқаптар кең таралған. Балтық елдерінде биік тау жүйелері жоқ. == Климаты == Балтық елдерінің климаты Атлант мұхиты мен Балтық теңізінің теңіздік әсері және Еуразия құрлығының континенттік ауа массалары арасындағы өтпелі сипатқа ие. Батыс жағалауларда теңіздік белгілер айқынырақ болса, шығыс және оңтүстік-шығысқа қарай континенттік сипат күшейеді.<ref name="Climate">[https://climate-adapt.eea.europa.eu/en/countries-regions/transnational-regions/baltic-sea-region/adaptation/impacts/index_html Impacts and vulnerabilities — Baltic Sea Region]. European Environment Agency, Climate-ADAPT. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қыс мезгілі салқын әрі ылғалды. Жағалауда қыс ішкі аудандарға қарағанда жұмсақ болады. Эстонияның шығысы, Латвияның ішкі бөлігі және Литваның шығысында тұрақты аяз бен қар жамылғысы ұзағырақ сақталуы мүмкін. Жазы қоңыржай жылы. Балтық теңізі жағалауда ауа температурасының тәуліктік және маусымдық ауытқуын бәсеңдетеді. Жауын-шашын жыл бойы түседі. Ауа райына Атлантикадан келетін батыс ауа массалары, Арктиканың суық ауасы және Шығыс Еуропаның құрлықтық ауа массалары әсер етеді. === Климаттың өзгеруі === XX ғасырдың соңы мен XXI ғасырда Балтық теңізі өңірінде орташа температураның өсуі байқалады. Климаттық модельдер жылынудың жалғасуын, әсіресе қысқы кезеңде температураның неғұрлым жылдам өсуін болжайды.<ref name="Climate"/> Климаттың өзгеруінің ықтимал және байқалып отырған салдарына: * қар жамылғысының сақталу мерзімінің қысқаруы; * Балтық теңізіндегі мұз жамылғысының азаюы; * жауын-шашынның маусымдық режимінің өзгеруі; * нөсер жауын мен су тасқыны қаупінің өсуі; * теңіз жағалауы эрозиясының күшеюі; * экожүйелер мен түрлердің таралу аймақтарының өзгеруі жатады.<ref name="Climate"/> == Табиғаты және биоалуантүрлілігі == Балтық елдері қоңыржай белдеудің орманды табиғи аймағында орналасқан. Мұнда солтүстік қылқанжапырақты ормандар мен қоңыржай жалпақ жапырақты ормандардың элементтері түйіседі. Негізгі табиғи экожүйелерге: * қылқанжапырақты және аралас ормандар; * жалпақ жапырақты орман учаскелері; * көтеріңкі және өтпелі батпақтар; * шымтезекті алқаптар; * табиғи және жартылай табиғи шалғындар; * көлдер мен өзен жайылмалары; * теңіз жағалауындағы шалғындар; * құмды жағажайлар мен дюналар; * Балтық теңізінің аралдық және таяз сулы экожүйелері жатады. [[Сурет:Viru Bog at winter.jpg|нобай|оңға|300px|Эстониядағы Виру батпағы]] === Өсімдіктер дүниесі === Орман өсімдіктерінде кәдімгі қарағай (''Pinus sylvestris''), кәдімгі шырша (''Picea abies''), қайыңдар (''Betula''), қара қандағаш (''Alnus glutinosa''), көктерек (''Populus tremula'') кең таралған. Құнарлы және жылырақ аудандарда емен, жөке, үйеңкі және шаған тәрізді жалпақ жапырақты ағаштар кездеседі. Батпақтарда [[сфагнум]] мүктері, қияқтар, мүкжидек, батпақ бұталары және аласа қарағайлар өседі. Эстонияның батыс аралдары жұқа әктасты топырақта қалыптасатын ерекше ''альвар'' өсімдік қауымдастықтарымен танымал.<ref name="WestEstonia">[https://www.unesco.org/en/mab/west-estonian-archipelago West Estonian Archipelago]. UNESCO Man and the Biosphere Programme. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Балтық жағалауында құмды дюналарға, тұзды шалғындарға және теңіз желіне бейімделген өсімдіктер қауымдастықтары қалыптасқан. === Жануарлар дүниесі === Балтық елдерінің фаунасы Солтүстік және Шығыс Еуропаның орманды аймақтарына тән. Ірі және орташа сүтқоректілер қатарында: * [[бұлан]]; * [[елік]]; * қызыл бұғы; * [[қабан]]; * [[қасқыр]]; * [[сілеусін]]; * қоңыр аю; * [[құндыз]]; * [[кәмшат]]; * түлкі; * борсық кездеседі. Қоңыр аю әсіресе Эстонияда тұрақты таралған. Эстонияның табиғатты қорғау органдары қоңыр аюды, қасқырды және сілеусінді елдің негізгі ірі жыртқыштары ретінде қарастырады.<ref>[https://keskkonnaamet.ee/en/wildlife-nature-protection/nature-protection/conservation-species Conservation of species]. Estonian Environmental Board. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Балтық теңізі мен оның аралдық аудандарында сұр итбалық және сақиналы итбалық кездеседі. === Құстары === Балтық елдері Еуропадағы маңызды құс көші-қон жолдарының бойында орналасқан. Жағалау, аралдар, батпақтар, өзен сағалары мен таяз көлдер көктемгі және күзгі миграция кезінде көптеген су және батпақ құстары үшін аялдау орны болып табылады. Маңызды орнитологиялық аумақтарға: * Эстониядағы Матсалу; * Латвиядағы Кемери ұлттық паркі мен Рига шығанағы жағалауы; * Литвадағы Жувинтас, Неман атырауы және Курш шығанағы жатады. Қара дегелек, аққұйрықты субүркіт, тырна, түрлі қаздар мен үйректер және тоқылдақтардың бірнеше түрі таралған. == Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар == Балтық елдерінің ұлттық табиғатты қорғау жүйелері [[Еуропалық Одақ]]тың '''[[Natura 2000]]''' желісімен ұштасқан. 2026 жылғы жағдай бойынша үш мемлекетте барлығы '''15 ұлттық парк''' бар: Эстонияда — 6, Латвияда — 4, Литвада — 5.<ref name="EstParks">[https://keskkonnaamet.ee/en/wildlife-nature-protection/nature-protection/protection-cultural-heritage Protection of cultural heritage — National parks]. Estonian Environmental Board. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="LatParks">[https://www.daba.gov.lv/en/protected-areas Protected areas]. Nature Conservation Agency of Latvia. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="LitParks">[https://vstt.lrv.lt/en/lithuanian-protected-areas/national-parks/ National parks]. State Service for Protected Areas of Lithuania. Жаңартылған: 03.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> {| class="wikitable" |+ '''Балтық елдерінің ұлттық парктері''' ! Ел ! Ұлттық парк ! Негізгі ерекшелігі |- ! rowspan="6" | [[Эстония]] | '''Лахемаа''' (''Lahemaa'') | Фин шығанағы жағалауы, ормандар, батпақтар, өзен аңғарлары және мәдени ландшафт |- | '''Матсалу''' (''Matsalu'') | Матсалу шығанағы, қамысты алқаптар, жағалау шалғындары және құс миграциясы |- | '''Вильсанди''' (''Vilsandi'') | Батыс Эстония аралдары, теңіз жағалауы және теңіз құстары |- | '''Соомаа''' (''Soomaa'') | ірі батпақ кешендері, өзен жайылмалары және маусымдық тасқындар |- | '''Карула''' (''Karula'') | Оңтүстік Эстонияның мұздық-мореналық төбелері, көлдері мен ормандары |- | '''Алутагузе''' (''Alutaguse'') | Шығыс Эстонияның ірі орманды және батпақты ландшафттары |- ! rowspan="4" | [[Латвия]] | '''Гауя''' (''Gauja'') | Гауя өзенінің ежелгі аңғары, құмтас жартастары, ормандар және тарихи ландшафт |- | '''Кемери''' (''Ķemeri'') | көтеріңкі батпақтар, күкіртті минералды сулар, көлдер мен жағалау экожүйелері |- | '''Слитере''' (''Slītere'') | Балтық теңізінің ежелгі жағалауы, ормандар, дюналар және Колька мүйісі маңы |- | '''Разна''' (''Rāzna'') | Латгалияның көлді-төбелі табиғи кешені және Разна көлі |- ! rowspan="5" | [[Литва]] | '''Аукштайтия''' (''Aukštaitija'') | көлдер жүйесі, ормандар және мұздық ландшафт |- | '''Дзукия''' (''Dzūkija'') | Дайнава ормандары, өзен аңғарлары және құрлықтық дюналар |- | '''Курш түбегі''' (''Kuršių nerija'') | Балтық теңізі мен Курш шығанағы арасындағы ірі дюналық кешен |- | '''Жемайтия''' (''Žemaitija'') | мұздық текті төбелер, ормандар және Плателяй көлі |- | '''Тракай тарихи ұлттық паркі''' (''Trakų istorinis nacionalinis parkas'') | көлді табиғи ландшафт және Тракайдың тарихи-мәдени мұрасы |} <ref name="EstParks"/><ref name="LatParks"/><ref name="LitParks"/> [[Сурет:Gauja National Park, Latvia.jpg|нобай|солға|300px|Латвиядағы Гауя ұлттық паркі]] Эстонияның алтыншы және ең жаңа ұлттық паркі — Алутагузе — 2018 жылы құрылған. Латвияда ұлттық парктерден басқа биосфералық резерват, табиғи парктер, қорықтар және қорғалатын ландшафт аумақтары бар. Литвада бес ұлттық паркпен қатар 30 өңірлік парк жұмыс істейді.<ref>[https://vstt.lrv.lt/en/lithuanian-protected-areas/regional-parks/ Regional parks]. State Service for Protected Areas of Lithuania. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Сурет:Lithuania Juodkrante sand dunes.jpg|нобай|оңға|300px|Литвадағы Курш түбегінің құмды дюналары]] === ЮНЕСКО биосфералық резерваттары === Үш Балтық мемлекетінің әрқайсысында [[ЮНЕСКО]]-ның «Адам және биосфера» бағдарламасының Дүниежүзілік желісіне кіретін биосфералық аумақ бар. {| class="wikitable" ! Мемлекет ! Биосфералық резерват ! ЮНЕСКО желісіне енгізілген жыл ! Негізгі ерекшелігі |- | [[Эстония]] | '''Батыс Эстон архипелагы''' | 1990 | Сааремаа, Хийумаа, Муху және Вормси аралдары, теңіз, жағалау шалғындары мен ормандар |- | [[Латвия]] | '''Солтүстік Видземе''' | 1997 | Рига шығанағы жағалауы, Салаца алабы, ормандар, көлдер мен батпақтар |- | [[Литва]] | '''Жувинтас''' | 2011 | көлдер, қамысты сулы-батпақты жерлер, көтеріңкі батпақтар мен ормандар |} <ref name="WestEstonia"/><ref>[https://www.unesco.org/en/mab/north-vidzeme North Vidzeme]. UNESCO Man and the Biosphere Programme. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref>[https://www.unesco.org/en/mab/zuvintas Žuvintas]. UNESCO Man and the Biosphere Programme. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Халқы == Балтық елдерінің жиынтық халқы 2026 жылы шамамен 6,09 млн адамды құрайды.<ref name="EstPop2026"/><ref name="LatPop2026"/><ref name="LitPop2026"/> {| class="wikitable" style="text-align:right" |+ '''2026 жылғы халық саны''' ! Ел ! Халық саны |- | Эстония | 1 360 745 |- | Латвия | шамамен 1 845 000 |- | Литва | шамамен 2 887 000 |} Балтық елдерінің қазіргі демографиялық мәселелеріне: * туудың төмен деңгейі; * табиғи өсімнің теріс болуы; * халықтың қартаюы; * ауылдық және шеткері аймақтардағы халық санының кемуі; * ішкі және халықаралық көші-қон жатады. Халықтың елеулі бөлігі астаналық аймақтарда және ірі экономикалық орталықтарда шоғырланған. == Тілдері == Үш мемлекеттік тіл бір тілдік отбасына жатпайды. '''Латыш''' және '''литва тілдері''' — [[үндіеуропа тілдері]]нің балтық тармағына жататын қазіргі екі тірі тіл. Олар өзара туыстас болғанымен, бір-біріне толық түсінікті емес. '''Эстон тілі''' үндіеуропалық емес, [[Орал тілдері]] отбасының балтық-фин тармағына жатады және [[фин тілі]]не жақын. Сондықтан геосаяси '''«Балтық елдері»''' ұғымын этнолингвистикалық '''«балт халықтары»''' ұғымымен теңестіруге болмайды: литвалықтар мен латыштар балт халықтарына, ал эстондар балтық-фин халықтарына жатады. Үш мемлекеттік тіл де латын жазуын қолданады. Аймақта орыс тілді халық та бар, оның үлесі мен тарихи қалыптасуы әр мемлекетте әртүрлі. == Діні == Балтық елдерінің діни тарихы біркелкі емес. Литвада тарихи тұрғыдан [[Католик шіркеуі|рим-католик дәстүрі]] басым. Латвияда лютерандық, католиктік және православиелік дәстүрлер қатар таралған. Католицизм әсіресе Латгалияда кең таралған. Эстонияның тарихи христиандық мәдениетінде лютерандық пен православиелік дәстүрлер маңызды болғанымен, қазіргі қоғамда діни ұйымдарға мүшелік деңгейі салыстырмалы түрде төмен. == Тарихы == === Ежелгі және орта ғасырлар === Қазіргі Балтық елдерінің аумағын ежелден балт және балтық-фин тайпалары мекендеген. Қазіргі Эстония аумағында негізінен фин-угор тілді тайпалар, Латвия аумағында балт тайпаларымен қатар ливтер, ал Литвада балт тайпалары қоныстанды. XII—XIII ғасырларда қазіргі Эстония мен Латвия аумақтары [[Солтүстік крест жорықтары]] мен христиандандыру нысанына айналды. Неміс рыцарлық ордендері мен епископтық иеліктер құрылып, олардың көп бөлігі ортағасырлық [[Ливония]] құрамына кірді. [[Рига]] мен [[Таллин]] [[Ганза одағы]]ның маңызды сауда орталықтарына айналды. Литваның саяси дамуы өзгеше жүрді. XIII ғасырда [[Литва Ұлы княздігі]] қалыптасты. XIV—XV ғасырларда ол Еуропаның ірі мемлекеттерінің біріне айналды. 1385 жылдан Польша корольдігімен әулеттік байланыс орнап, 1569 жылғы Люблин униясынан кейін Литва Ұлы княздігі [[Речь Посполитая]] құрамында болды. XVII—XVIII ғасырларда қазіргі Эстония мен Латвия жерлері Польша-Литва, Швеция және Ресей арасындағы күрестің нысаны болды. [[Ұлы Солтүстік соғыс]]тан кейін олардың басым бөлігі Ресей империясына өтті. XVIII ғасырдың соңындағы Речь Посполитаяны бөлісу нәтижесінде Литва аумағының негізгі бөлігі де Ресей империясына қосылды. === Ұлттық жаңғыру === XIX ғасырда үш халықта да ұлттық жаңғыру қозғалыстары қалыптасты. Эстон, латыш және литва тілдеріндегі әдебиет, баспасөз, ұлттық фольклорды жинау, мәдени және қоғамдық ұйымдар дамыды. Эстония мен Латвияда ән мерекелері ұлттық өзіндік сананың қалыптасуына ерекше ықпал етті. Литвадағы ұлттық қозғалыс литва тілін, католиктік мәдениетті және ұлттық баспасөзді қорғаумен тығыз байланысты болды. === Тәуелсіз мемлекеттердің құрылуы === Бірінші дүниежүзілік соғыс және Ресей империясының ыдырауы нәтижесінде үш халық тәуелсіз ұлттық мемлекет құру мүмкіндігіне ие болды. Тәуелсіздік жарияланған күндер: * '''Литва — 16 ақпан 1918'''; * '''Эстония — 24 ақпан 1918'''; * '''Латвия — 18 қараша 1918'''. Кейінгі тәуелсіздік соғыстары барысында үш мемлекет өз егемендігін орнықтырды. 1934 жылы Эстония, Латвия және Литва Келісім және ынтымақтастық туралы шартқа қол қойды. Бұл ынтымақтастық форматы тарихта '''[[Балтық Антантасы]]''' деген атпен белгілі.<ref name="BalticCoop"/> === Екінші дүниежүзілік соғыс === 1939 жылғы [[Молотов — Риббентроп пакті]]нің құпия хаттамалары Шығыс Еуропада Германия мен Кеңес Одағының ықпал аймақтарын белгіледі. 1940 жылғы маусымда Кеңес Одағының әскери күштері Эстония, Латвия және Литваға кірді, ал кейін үш мемлекет КСРО құрамындағы одақтас республикалар ретінде енгізілді. Балтық мемлекеттерінің қазіргі ресми тарихнамасында бұл оқиғалар '''1940 жылғы кеңестік оккупация және аннексия''' ретінде сипатталады. АҚШ және бірқатар басқа Батыс мемлекеттері үш мемлекеттің КСРО құрамына қосылуын заңды деп мойындамады.<ref>[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1940v03/d270 The Acting Secretary of State to Certain Diplomatic Representatives in the United States]. U.S. Department of State, Office of the Historian. 23.07.1940. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 1941 жылы [[Нацистік Германия]] Кеңес Одағына басып кіргеннен кейін үш ел Германия оккупациясына өтті. Нацистік билік кезеңінде Балтық елдерінің еврей халқы [[Холокост]] барысында жаппай қырғынға ұшырады. 1944—1945 жылдары Кеңес әскері өңірді қайта бақылауына алып, үш республика КСРО құрамында қалды. Соғыстан кейінгі онжылдықтарда ұжымдастыру, индустрияландыру, саяси қуғын-сүргін, депортациялар және КСРО-ның басқа республикаларынан көші-қон өңірдің қоғамдық және демографиялық құрылымына елеулі әсер етті. === Әнші революция және Балтық жолы === 1980-жылдардың екінші жартысында КСРО-дағы қайта құру мен жариялылық жағдайында үш елде ұлттық тәуелсіздікті қалпына келтіру қозғалыстары күшейді. Бұл бейбіт саяси және мәдени қозғалыстардың жиынтығы көбіне '''[[Әнші революция]]''' деп аталады. Ең танымал оқиға — '''[[Балтық жолы]]'''. [[Сурет:Baltic Way (Molėtai Region, Lithuania).jpg|нобай|оңға|300px|Балтық жолының Литвадағы бөлігі, 23 тамыз 1989 жыл]] '''1989 жылғы 23 тамызда''' Эстония, Латвия және Литваның тұрғындары Таллиннен Рига арқылы Вильнюске дейін созылған шамамен '''600 км адам тізбегін''' құрды.<ref name="BalticWay">[https://www.unesco.org/en/memory-world/baltic-way-human-chain-linking-three-states-their-drive-freedom The Baltic Way — Human Chain Linking Three States in Their Drive for Freedom]. UNESCO Memory of the World. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Акция Молотов—Риббентроп пактіне 50 жыл толған күні өткізіліп, үш халықтың тәуелсіздікке ұмтылуын халықаралық қоғамдастыққа көрсетті. Балтық жолының құжаттық мұрасы кейін ЮНЕСКО-ның '''«Әлем жады»''' халықаралық тізіліміне енгізілді.<ref name="BalticWay"/> === Тәуелсіздіктің қалпына келуі === Үш мемлекет тәуелсіздігін мына күндері қалпына келтірді: * Литва — '''11 наурыз 1990'''; * Эстония — '''20 тамыз 1991'''; * Латвия — '''21 тамыз 1991'''. 1991 жылғы 6 қыркүйекте КСРО үш Балтық мемлекетінің тәуелсіздігін ресми түрде мойындады. Тәуелсіздік қалпына келгеннен кейін негізгі стратегиялық бағыт Еуропалық және еуроатлантикалық құрылымдарға қосылу болды. == Ортақ институттары мен рәміздері == Эстония, Латвия және Литва біртұтас федерация немесе конфедерация құрмайды және үш мемлекетке ортақ мемлекеттік ту мен елтаңба жоқ. Алайда олардың парламенттік және үкіметаралық ынтымақтастығын қамтамасыз ететін тұрақты институттар қалыптасқан. === Балтық ассамблеясы === '''[[Балтық ассамблеясы]]''' ({{lang-en|Baltic Assembly}}) — Эстония, Латвия және Литва парламенттерінің халықаралық парламентаралық ынтымақтастық ұйымы. Оның негізгі мақсаты — үш мемлекеттің ұлттық парламенттері арасындағы ынтымақтастықты үйлестіру.<ref name="BAwork">[https://www.baltasam.org/about-us/how-do-we-work How do we work?]. Baltic Assembly. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ассамблея халықаралық құқық субъектісі болып табылады, ал оның хатшылығы [[Рига]] қаласында орналасқан.<ref name="BAwork"/> Әр Балтық мемлекетінің парламенті Ассамблеяға '''12—16 депутаттан''' тұратын ұлттық делегация тағайындайды. Делегацияларды қалыптастыру кезінде парламенттегі саяси күштердің пропорционалды өкілдігі ескеріледі.<ref name="BAwork"/> Ассамблея: * қауіпсіздік және қорғаныс; * экономика; * энергетика; * көлік және инфрақұрылым; * білім және ғылым; * мәдениет; * денсаулық сақтау; * қоршаған ортаны қорғау сияқты ортақ мәселелерді қарастырады. Балтық ассамблеясының жоғары органы — жылына бір рет өткізілетін '''сессия'''. Оның тұрақты жұмысын үш ұлттық делегацияның төрағалары мен олардың орынбасарларынан тұратын Президиум үйлестіреді.<ref name="BAwork"/> Ассамблея әдебиет, өнер және ғылым салаларындағы '''Балтық ассамблеясы сыйлығын''' береді. === Балтық Министрлер кеңесі === '''Балтық Министрлер кеңесі''' ({{lang-en|Baltic Council of Ministers}}, BCM) — Эстония, Латвия және Литва үкіметтерінің тұрақты үкіметаралық ынтымақтастық органы. Ол '''1994 жылғы 13 маусымда''' құрылды және үш елдің атқарушы билік органдары арасындағы ынтымақтастықтың үздіксіздігін қамтамасыз етеді.<ref name="BalticCoop"/> Балтық Министрлер кеңесінің ең жоғары деңгейдегі органы — үш мемлекеттің премьер-министрлері қатысатын '''Премьер-министрлер кеңесі'''. Үкіметаралық жұмыс тиісті министрліктер, аға лауазымды тұлғалар және салалық сарапшылар деңгейінде жүргізіледі. Төрағалық Эстония, Латвия және Литва арасында жыл сайын ротациялық тәртіппен ауысады. '''2026 жылы Балтық Министрлер кеңесіне Эстония төрағалық етеді.''' 2026 жылғы негізгі басымдықтар: * өңірлік қауіпсіздік, азық-түлік қауіпсіздығы және жеткізу тізбектерінің тұрақтылығы; * трансшекаралық байланыстар, соның ішінде Rail Baltica және маңызды инфрақұрылымды қорғау; * Украинаға жан-жақты және тұрақты қолдау болып белгіленген.<ref name="BalticCoop"/> === Балтық кеңесі === '''Балтық кеңесі''' ({{lang-en|Baltic Council}}) — Балтық ассамблеясы мен Балтық Министрлер кеңесінің жыл сайынғы бірлескен кездесуі. Онда үш мемлекеттің парламенттік және үкіметтік ынтымақтастығының нәтижелері қаралып, алдағы кезеңнің ортақ міндеттері мен басымдықтары белгіленеді. 2025 жылғы қарашада Ригада Балтық ассамблеясының 44-сессиясы және '''31-Балтық кеңесі''' өтті.<ref>[https://www.baltasam.org/44-ba-session-31-bc-riga 44th Session of the Baltic Assembly and the 31st Baltic Council]. Baltic Assembly. 19.11.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Солтүстік-Балтық ынтымақтастығы === Үш Балтық мемлекеті [[Дания]], [[Исландия]], [[Норвегия]], [[Финляндия]] және [[Швеция]]мен бірге '''Nordic-Baltic Eight (NB8)''' форматында да ынтымақтасады. [[Сурет:Nord Baltic Eight map.png|нобай|оңға|300px|Nordic-Baltic Eight елдері]] NB8 ресми халықаралық ұйым емес, сегіз мемлекеттің сыртқы саясат, қауіпсіздік, аймақтық байланыс, цифрландыру, киберқауіпсіздік, энергетика, климат, мәдениет және денсаулық сақтау салаларындағы бейресми ынтымақтастық форматы. 2026 жылы NB8 үйлестіруші мемлекеті — Эстония.<ref>[https://vm.ee/en/NB8 Nordic-Baltic Eight (NB8)]. Estonian Ministry of Foreign Affairs. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Балтық елдері сонымен қатар Балтық теңізінің неғұрлым кең аймағын қамтитын '''Балтық теңізі мемлекеттері кеңесінің''' жұмысына қатысады. Бұл ұйым Эстония, Латвия және Литвамен шектелмей, Солтүстік және Орталық Еуропаның бірқатар елдерін және Еуропалық Одақты біріктіреді. == Еуропалық және еуроатлантикалық интеграция == === НАТО === Эстония, Латвия және Литва '''2004 жылғы 29 наурызда НАТО-ға''' бір мезгілде қосылды. Сол уақыттан бастап олардың әуе кеңістігін қорғауға арналған '''NATO Baltic Air Policing''' миссиясы жүзеге асырылып келеді. === Еуропалық Одақ === Үш мемлекет те '''2004 жылғы 1 мамырда Еуропалық Одаққа''' кірді. 2007 жылғы 21 желтоқсанда олардың құрлық және теңіз шекаралары [[Шенген аймағы]]на қосылды. === Еуроаймақ === Ұлттық валюталарды еуроға ауыстыру кезең-кезеңімен жүзеге асты: * Эстония — 1 қаңтар 2011; * Латвия — 1 қаңтар 2014; * Литва — 1 қаңтар 2015. 2015 жылдан бастап үш мемлекет те [[еуро]]ны пайдаланады. == Экономикасы == 1990-жылдардың басында үш мемлекет те орталықтан жоспарланған кеңестік экономикадан нарықтық экономикаға өтті. Мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру, сауда бағыттарын өзгерту, Батыс капиталы мен технологиясын тарту және Еуропалық Одақтың бірыңғай нарығына интеграция жүргізілді. 2000-жылдардың бірінші жартысындағы жылдам экономикалық өсімге байланысты Эстония, Латвия және Литва халықаралық экономикалық әдебиетте кейде '''«Балтық жолбарыстары»''' деп аталды. Қазіргі Балтық экономикалары: * шағын және ашық; * экспортқа бағдарланған; * ЕО-ның бірыңғай нарығымен тығыз интеграцияланған; * еуроны пайдаланатын; * қызмет көрсету мен өңдеу өнеркәсібінің үлесі жоғары экономикалар болып табылады. Эстония цифрлық технологиялар, бағдарламалық жасақтама, электроника және іскерлік қызметтер саласында ерекшеленеді. Латвия экономикасында логистика, порттар, ағаш өңдеу, фармацевтика, машина жасау және қызмет көрсету салалары маңызды. Литвада өңдеу өнеркәсібі, логистика, ақпараттық технологиялар, қаржы технологиялары, биотехнология және қызмет көрсету салалары дамыған. Балтық теңізі порттары үш ел экономикасында маңызды рөл атқарады. Негізгі порттары: * Эстонияда — Мууга, Таллин және Силламяэ; * Латвияда — [[Рига порты|Рига еркін порты]], [[Вентспилс еркін порты]] және [[Лиепая порты]]; * Литвада — [[Клайпеда порты]]. == Көлігі және инфрақұрылымы == Балтық елдерінің көлік жүйесі теңіз порттарын, теміржол, автомобиль және әуе көлігін біріктіреді. '''Via Baltica''' автомобиль дәлізі Таллин, Рига, Паневежис және Каунас арқылы үш мемлекетті Польшамен және Батыс Еуропамен байланыстырады. Кеңестік кезеңнен қалған негізгі теміржол желілерінде 1520 мм кең табан сақталған. === Rail Baltica === '''Rail Baltica''' — Эстония, Латвия және Литваны Польша арқылы Еуропаның стандартты теміржол желісімен байланыстыратын трансъеуропалық инфрақұрылым жобасы. Жаңа желінің табаны — '''1435 мм'''. Жолаушылар пойыздарының жобалық жылдамдығы 200 км/сағ дейін болуы тиіс. 2026 жылғы ресми жоба мәліметінде негізгі магистральдың елеулі бөлігі құрылыс үстінде немесе құрылысқа дайын екені көрсетіледі.<ref name="RailBaltica">[https://www.railbaltica.org/progress-today/ Progress Today]. Rail Baltica. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бірінші кезең Эстониядан Латвия мен Литва арқылы Польшаға үздіксіз стандартты теміржол дәлізін қалыптастыруға арналған. Жобаның негізгі халықаралық дәлізін 2030 жылға қарай іске қосу көзделеді.<ref name="RailBaltica"/> == Энергетикасы == Кеңестік кезеңнен кейін де Балтық елдерінің электр жүйелері ұзақ уақыт Ресей мен Беларусь жүйелерімен синхронды жұмыс істеді. Еуропалық Одақ, Польша және Балтық мемлекеттері электр жүйелерін континенттік Еуропа желісіне синхрондау үшін бірнеше жыл бойы ірі инфрақұрылымдық жоба жүргізді. Оған Эстония—Финляндия арасындағы ''EstLink'', Литва—Швеция арасындағы ''NordBalt'' және Литва—Польша арасындағы ''LitPol Link'' сияқты халықаралық электр байланыстары кірді. '''2025 жылғы 8 ақпанда''' Эстония, Латвия және Литва Ресей және Беларусьпен ортақ электр жиілігі жүйесінен ажыратылды. '''2025 жылғы 9 ақпанда''' үш елдің электр жүйелері Польша арқылы '''Континенттік Еуропаның синхронды электр желісіне''' қосылды.<ref name="EnergySync">[https://energy.ec.europa.eu/topics/infrastructure/high-level-groups/baltic-energy-market-interconnection-plan_en Baltic Energy Market Interconnection Plan]. European Commission. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл өзгеріс Балтық елдерінің энергетикалық жүйесін Еуропалық Одақтың энергетикалық инфрақұрылымына интеграциялаудағы маңызды кезең болды. == Білімі және жоғары оқу орындары == Балтық елдерінің жоғары білім жүйелері [[Болон процесі]] мен Еуропалық жоғары білім кеңістігіне кіріктірілген. Университеттер бакалавриат, магистратура және докторантура бағдарламаларын ұсынады. Шетелдік студенттер үшін ағылшын тіліндегі көптеген оқу бағдарламалары бар. Үш елде классикалық көпсалалы университеттермен қатар техникалық, медициналық, ауыл шаруашылығы, өнер және музыка жоғары оқу орындары жұмыс істейді. === Эстония === Эстонияның негізгі университеттері: {| class="wikitable" ! Университет ! Қаласы ! Негізгі бағыттары |- | '''[[Тарту университеті]]''' (''Tartu Ülikool'') | [[Тарту]] | медицина, биология, химия, физика, математика, ақпараттық технологиялар, құқық, экономика, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар |- | '''[[Таллин технология университеті]]''' — TalTech | [[Таллин]] | инженерия, ақпараттық технологиялар, киберқауіпсіздік, энергетика, электроника, жаратылыстану ғылымдары, бизнес және теңіз ісі |- | '''[[Таллин университеті]]''' | Таллин | педагогика, цифрлық технологиялар, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар, саясат, құқық, медиа және кино |- | '''Эстония өмір туралы ғылымдар университеті''' | Тарту | ауыл шаруашылығы, ветеринария, орман шаруашылығы, қоршаған орта, биоэкономика, азық-түлік және инженерия |- | '''Эстония көркемөнер академиясы''' | Таллин | бейнелеу өнері, дизайн, сәулет, урбанистика және өнер тарихы |- | '''Эстония музыка және театр академиясы''' | Таллин | музыка, композиция, дирижерлік, театр және актерлік өнер |} 2024 жылғы сәуірде жарияланған мәлімет бойынша, Эстонияның жоғары оқу орындарында '''шамамен 120 қазақстандық студент''' білім алған.<ref name="KazEstStudents">[https://astanatimes.com/2024/04/estonia-strengthens-ties-with-kazakhstan-across-multiple-fronts/ Estonia Strengthens Ties with Kazakhstan Across Multiple Fronts]. ''The Astana Times''. 10.04.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстан университеттері мен эстон жоғары оқу орындары арасында IT, инженерия, цифрландыру, академиялық ұтқырлық және ғылыми зерттеу салаларындағы байланыстар дамып келеді. === Латвия === Латвияның негізгі университеттері: {| class="wikitable" ! Университет ! Қаласы ! Негізгі бағыттары |- | '''[[Латвия университеті]]''' | [[Рига]] | жаратылыстану, медицина, экономика, құқық, педагогика, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар |- | '''[[Рига техникалық университеті]]''' (RTU) | Рига | инженерия, IT, сәулет, құрылыс, энергетика, электроника, химиялық технология, экономика және басқару |- | '''[[Рига Страдиньш университеті]]''' (RSU) | Рига | медицина, стоматология, фармация, қоғамдық денсаулық сақтау, оңалту, құқық және әлеуметтік ғылымдар |- | '''Латвия биоғылымдар және технологиялар университеті''' (LBTU) | [[Елгава]] | ауыл шаруашылығы, ветеринария, орман шаруашылығы, азық-түлік технологиясы, инженерия және экономика |- | '''[[Даугавпилс университеті]]''' | [[Даугавпилс]] | биология, экология, жаратылыстану, гуманитарлық ғылымдар және педагогика |} Қазақстан Республикасының Латвиядағы елшілігінің мәліметі бойынша, '''2023/2024 оқу жылында Латвияның жоғары оқу орындарында 190 Қазақстан азаматы''' күндізгі және сырттай бөлімдерде білім алған.<ref name="KazLatStudents">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-riga/press/article/3?lang=kk Қазақстан–Латвия мәдени-гуманитарлық байланыстары]. Қазақстан Республикасының Латвиядағы Елшілігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Олардың негізгі оқу бағыттарының қатарында: * азаматтық авиация; * көлік және логистика; * медицина; * инженерия көрсетілген.<ref name="KazLatStudents"/> Қазақстан мен Латвияның білім саласындағы ведомстволары арасында ынтымақтастық туралы келісім бар және тараптар студенттерге мемлекеттік гранттар ұсынады.<ref name="KazLatStudents"/> === Литва === Литваның негізгі университеттері: {| class="wikitable" ! Университет ! Қаласы ! Негізгі бағыттары |- | '''[[Вильнюс университеті]]''' | [[Вильнюс]] | медицина, құқық, экономика, IT, математика, жаратылыстану, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар |- | '''[[Каунас технология университеті]]''' (KTU) | [[Каунас]] | инженерия, IT, жасанды интеллект, электроника, химиялық технология, сәулет және бизнес |- | '''Литва денсаулық ғылымдары университеті''' (LSMU) | Каунас | медицина, стоматология, фармация, қоғамдық денсаулық сақтау және ветеринария |- | '''VILNIUS TECH''' | Вильнюс | құрылыс, сәулет, көлік инженериясы, авиация, логистика, IT, электроника және бизнес |- | '''[[Витаутас Ұлы университеті]]''' | Каунас | гуманитарлық, әлеуметтік және жаратылыстану ғылымдары, білім, экономика, ауыл шаруашылығы және өнер |- | '''[[Клайпеда университеті]]''' | [[Клайпеда]] | теңіз ғылымдары, инженерия, денсаулық сақтау және Балтық теңізі өңірін зерттеу |} Қазақстан Республикасының Литвадағы елшілігінің мәліметі бойынша, '''жыл сайын Литва университеттерінде шамамен 200 қазақстандық студент білім алады немесе тағылымдамадан өтеді'''. Литваның жоғары оқу орындары Қазақстанмен медицина, инженерия, технология, академиялық ұтқырлық және ғылыми зерттеу салаларында ынтымақтасады. === Қазақстандық студенттер туралы ашық деректер === Үш мемлекет Қазақстан азаматтарының санын бірдей әдіспен және бір уақытта жарияламайды. Сондықтан қолжетімді көрсеткіштерді тікелей қосып, «Балтық елдеріндегі қазақстандық студенттердің қазіргі жалпы саны» ретінде көрсету статистикалық тұрғыдан дұрыс емес. {| class="wikitable" ! Ел ! Қазақстандық білім алушылар туралы ашық дерек ! Кезеңі ! Ескерту |- | '''Эстония''' | шамамен '''120''' | сәуір 2024 | сол кездегі студенттер саны туралы бағалау<ref name="KazEstStudents"/> |- | '''Латвия''' | '''190''' | 2023/2024 оқу жылы | күндізгі және сырттай бөлімдер<ref name="KazLatStudents"/> |- | '''Литва''' | шамамен '''200''' | елшіліктің жыл сайынғы бағасы | студенттер мен тағылымдамадан өтушілер |} == Мәдениеті == Балтық елдері дербес ұлттық мәдениеттерге ие болғанымен, олардың тарихи-мәдени тәжірибесінде ортақ өңірлік құбылыстар да бар. Ең танымал ортақ мәдени дәстүрлердің бірі — '''ән және би мерекелері'''. Эстониядағы алғашқы жалпы ән мерекесі 1869 жылы, Латвияда 1873 жылы, Литвада 1924 жылы өтті. Эстония, Латвия және Литваның ән және би мерекелері ЮНЕСКО-ның Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының репрезентативтік тізіміне енгізілген.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/baltic-song-and-dance-celebrations-00087 Baltic song and dance celebrations]. UNESCO. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Балтық елдерінің үш астанасының тарихи орталықтары: * Таллиннің тарихи орталығы; * Риганың тарихи орталығы; * Вильнюстің тарихи орталығы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне кіреді. == Қазақстанмен байланыстары == Қазақстанның үш Балтық мемлекетімен дипломатиялық қатынастары 1992 жылы орнатылды. Қатынастар: * сауда-экономикалық; * көлік-логистикалық; * ауыл шаруашылығы; * ақпараттық технологиялар; * білім және ғылым; * мәдени-гуманитарлық бағыттарды қамтиды. === Көлік және транзит === Балтық теңізінің порттары Қазақстан үшін Еуропа, Солтүстік Еуропа және Солтүстік Африка нарықтарына шығатын балама теңіз дәліздерінің бірі болып табылады. 2020-жылдардың ортасында Қазақстан астығын Балтық бағытында тасымалдау айтарлықтай өсті. 2025 жылы Балтық елдерінің порттары арқылы Қазақстан астығының экспорты айтарлықтай ұлғайды. Латвия бағытында Рига, Лиепая және Вентспилс порттары, Эстонияда Силламяэ мен Мууга, ал Литвада Клайпеда порты Қазақстанның жүк ағындары үшін пайдаланылатын немесе қарастырылатын негізгі теңіз тораптарына жатады. Қазақстан мен Латвия арасындағы қазіргі экономикалық байланыстарда Рига, Лиепая және Вентспилс порттары ерекше орын алады. Лиепая арқылы Қазақстан бидайының Солтүстік Африка нарығына жөнелтілуі, Вентспилс арқылы Қазақстан көмірінің өңделуі және Рига арқылы ауыл шаруашылығы мен басқа транзиттік жүктердің тасымалдануы Балтық бағытының Қазақстан үшін практикалық маңызын көрсетеді. === Эстония бағытындағы байланыстар === Қазақстан Эстонияның Мууга және Силламяэ порттарын астық, майлы дақылдар және басқа экспорттық өнімдерді Солтүстік Еуропа мен әлемдік нарықтарға жеткізудің ықтимал және қолданыстағы бағыттарының бірі ретінде қарастырады. Екі мемлекет көлік-логистикадан бөлек цифрлық мемлекеттік басқару, ақпараттық технологиялар, білім беру және инновациялар салаларында да ынтымақтасады. === Литва бағытындағы байланыстар === Қазақстан мен Литва арасындағы көлік қатынастарында [[Клайпеда порты]] мен теміржол логистикасы маңызды. 2011 жылы Қытай—Қазақстан—Литва бағытындағы '''«Сәуле»''' контейнер пойызы іске қосылды. 2013 жылы Қазақстан мен Литва арасында '''«Балтық желі»''' контейнерлік пойызы ұйымдастырылды. Қазақстан мен Литва арасындағы білім және мәдени байланыстар да тұрақты сипатқа ие. === Білім және мәдени байланыстар === Балтық елдерінде қазақстандық студенттер білім алады. Білім беру байланыстары медицина, инженерия, көлік-логистика, авиация, IT, экономика және басқа салаларды қамтиды. Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері Балтық елдерінде қазақ мәдениетіне арналған көрмелер, концерттер, кино көрсетілімдері, әдеби және ғылыми іс-шаралар ұйымдастырады. Литвада [[Әбу Насыр әл-Фараби]] мен [[Абай Құнанбайұлы]]ның мұрасына арналған мәдени-ағартушылық жобалар іске асырылған. Латвияда қазақстандық мәдениет пен өнерді таныстыруға арналған көрмелер, соның ішінде қазақстандық суретшілердің жобалары өткізілген. == Қазіргі ортақ мәселелері == 2020-жылдардың ортасында Балтық елдерінің ішкі және өңірлік ынтымақтастығында: * қауіпсіздік пен қорғаныс; * маңызды инфрақұрылымды қорғау; * энергетикалық тәуелсіздік; * [[Rail Baltica]] құрылысын аяқтау; * демографиялық кему және халықтың қартаюы; * көлік дәліздерін әртараптандыру; * цифрландыру және киберқауіпсіздік; * климаттың өзгеруіне бейімделу; * Балтық теңізінің экологиялық жағдайы; * табиғи мекендер мен биоалуантүрлілікті сақтау негізгі мәселелердің қатарына жатады. 2025 жылғы электр жүйелерін континенттік Еуропамен синхрондау энергетикалық интеграциядағы тарихи өзгеріс болды, ал Rail Baltica үш елдің көлік жүйелерін Еуропаның стандартты теміржол инфрақұрылымымен тікелей байланыстыруға арналған негізгі ортақ құрылыс жобасы болып отыр.<ref name="EnergySync"/><ref name="RailBaltica"/> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Baltic Way (Molėtai Region, Lithuania).jpg|Балтық жолы, Литва, 1989 жыл Viru Bog at winter.jpg|Эстониядағы Виру батпағы Gauja National Park, Latvia.jpg|Латвиядағы Гауя ұлттық паркі Lithuania Juodkrante sand dunes.jpg|Литвадағы Курш түбегінің дюналары Nord Baltic Eight map.png|Nordic-Baltic Eight елдері </gallery> == Қараңыз да == * [[Балтық теңізі]] * [[Балтық теңізі өңірі]] * [[Эстония]] * [[Латвия]] * [[Литва]] * [[Балтық жолы]] * [[Балтық ассамблеясы]] * [[Балтық Антантасы]] * [[Rail Baltica]] * [[Nordic-Baltic Eight]] * [[Солтүстік Еуропа]] * [[Рига еркін порты]] * [[Лиепая порты]] * [[Вентспилс еркін порты]] * [[Клайпеда порты]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * Plakans, Andrejs. ''A Concise History of the Baltic States''. Cambridge University Press, 2011. * O'Connor, Kevin. ''The History of the Baltic States''. Greenwood Press, 2003. * O'Connor, Kevin. ''Culture and Customs of the Baltic States''. Greenwood Press, 2006. * Smith, Graham (ed.). ''The Baltic States: The National Self-Determination of Estonia, Latvia and Lithuania''. St. Martin's Press, 1994. * Bojtár, Endre. ''Foreword to the Past: A Cultural History of the Baltic People''. Central European University Press, 1999. == Сыртқы сілтемелер == * [https://vm.ee/en/baltic-cooperation Балтық елдерінің ресми өңірлік ынтымақтастығы] * [https://www.baltasam.org/ Балтық ассамблеясының ресми сайты] * [https://www.railbaltica.org/ Rail Baltica ресми сайты] * [https://energy.ec.europa.eu/topics/infrastructure/high-level-groups/baltic-energy-market-interconnection-plan_en Baltic Energy Market Interconnection Plan] * [https://www.unesco.org/en/memory-world/baltic-way-human-chain-linking-three-states-their-drive-freedom UNESCO — Балтық жолы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Baltic_states Балтық елдері Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Baltic states}} [[Санат:Балтық елдері]] [[Санат:Солтүстік Еуропа]] msn3dgnyboqvjsujogkyey47dl5hg3x 3643968 3643965 2026-08-19T05:43:56Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар */ 3643968 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:25em;" ! colspan="2" style="font-size:130%;" | Балтық елдері |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Сурет:Baltic states location map.svg|300px|Балтық елдерінің орналасуы]] |- | colspan="2" style="text-align:center;" | '''Эстония • Латвия • Литва''' |- ! Орналасуы | [[Солтүстік Еуропа]], [[Балтық теңізі]]нің шығыс және оңтүстік-шығыс жағалауы |- ! Мемлекеттер саны | 3 |- ! Мемлекеттері | [[Эстония]], [[Латвия]], [[Литва]] |- ! Астаналары | [[Таллин]], [[Рига]], [[Вильнюс]] |- ! Ең ірі қаласы | [[Рига]] |- ! Жалпы аумағы | 175 214 км² |- ! Халқы | шамамен 6,09 млн адам (2026) |- ! Ресми тілдері | эстон, латыш, литва тілдері |- ! Валютасы | [[Еуро]] |- ! Уақыт белдеуі | [[EET]] (UTC+2), жазда [[EEST]] (UTC+3) |- ! Негізгі өңірлік институттары | [[Балтық ассамблеясы]], Балтық Министрлер кеңесі |- ! НАТО-ға қосылуы | 29 наурыз 2004 |- ! ЕО-ға қосылуы | 1 мамыр 2004 |} :''Бұл мақала [[Эстония]], [[Латвия]] және [[Литва]]дан тұратын қазіргі геосаяси топ туралы. Балтық теңізінің айналасындағы неғұрлым кең географиялық өңірді [[Балтық теңізі өңірі]] мақаласынан қараңыз.'' '''Балтық елдері''' ({{lang-et|Balti riigid, Baltimaad}}, {{lang-lv|Baltijas valstis}}, {{lang-lt|Baltijos valstybės}}) — [[Солтүстік Еуропа]]дағы [[Балтық теңізі]]нің шығыс және оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан үш тәуелсіз мемлекет — '''[[Эстония]], [[Латвия]] және [[Литва]]''' — үшін қолданылатын қазіргі геосаяси атау. Біріккен Ұлттар Ұйымының статистикалық жіктеуінде үш мемлекет те Солтүстік Еуропаға жатады.<ref>[https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ Standard country or area codes for statistical use (M49)]. United Nations Statistics Division. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Үш мемлекеттің географиялық жақындығы, XX ғасырдағы тарихи тәжірибесінің бірқатар ортақ қырлары және тәуелсіздік қалпына келгеннен кейін қалыптасқан тығыз саяси, экономикалық және қауіпсіздік ынтымақтастығы олардың бір өңірлік топ ретінде қарастырылуына негіз болды. Эстония, Латвия және Литва — [[Еуропалық Одақ]], [[НАТО]], [[Шенген аймағы]], [[Еуроаймақ]] және [[Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы|ЭЫДҰ]] мүшелері. Үш мемлекет [[Балтық ассамблеясы]] және Балтық Министрлер кеңесі арқылы тұрақты түрде өзара ынтымақтасады.<ref name="BalticCoop">[https://vm.ee/en/baltic-cooperation Baltic cooperation]. Estonian Ministry of Foreign Affairs. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы қолжетімді ұлттық статистика бойынша Эстония халқы 1 360 745 адам, Латвия халқы шамамен 1,845 млн, ал Литва халқы шамамен 2,887 млн адамды құрайды.<ref name="EstPop2026">[https://stat.ee/en/news/1360745-people-estonias-population-declined-second-year-row 1,360,745 people: Estonia’s population declined for the second year in a row]. Statistics Estonia. 21.04.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="LatPop2026">[https://stat.gov.lv/en/shrt/RIR2602 Latvia has a population of 1.845 million]. Central Statistical Bureau of Latvia. 02.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="LitPop2026">[https://osp.stat.gov.lt/en/pradinis Official Statistics Portal of Lithuania]. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Атауы және ұғымның ауқымы == «Балтық елдері» атауы [[Балтық теңізі]]нің атауынан шыққан. Қазіргі халықаралық саяси, дипломатиялық және географиялық қолданыста ағылшын тіліндегі ''Baltic states'' немесе ''Baltic countries'' атаулары, әдетте, тек Эстония, Латвия және Литваға қатысты қолданылады. Сонымен бірге '''«Балтық елдері»''' және '''«Балтық теңізі елдері»''' ұғымдары бірдей емес. Балтық теңізімен тікелей шектесетін мемлекеттердің неғұрлым кең тобына Эстония, Латвия және Литвадан басқа [[Дания]], [[Финляндия]], [[Германия]], [[Польша]], [[Ресей]] және [[Швеция]] кіреді. Сондықтан «Балтық жағалауы елдері» немесе «Балтық маңы» тәрізді географиялық атаулар контекстке қарай қазіргі үш Балтық мемлекетінен әлдеқайда кең аумақты білдіруі мүмкін. Орыс тіліндегі '''«Прибалтика»''' атауы да тарихи кезеңдерде әртүрлі мағынада қолданылған. Ресей империясы дәуіріндегі «Балтық губерниялары» немесе «Остзей губерниялары» негізінен қазіргі Эстония мен Латвия аумақтарын қамтып, Литваны толық қамтымаған. XX ғасырда «Прибалтика» атауы біртіндеп Эстония, Латвия және Литваның ортақ атауы ретінде орнықты. Қазіргі қазақ тіліндегі ресми құжаттар мен бұқаралық ақпарат құралдарында негізінен '''«Балтық елдері»''' атауы қолданылады. == Мемлекеттері == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! Мемлекет ! Астанасы ! Аумағы, км² ! Халқы, 2026 ! Ресми тілі ! Еуро енгізілген жыл |- | style="text-align:left;" | '''[[Эстония]]''' | [[Таллин]] | 45 336 | 1 360 745 | эстон тілі | 2011 |- | style="text-align:left;" | '''[[Латвия]]''' | [[Рига]] | 64 594 | шамамен 1 845 000 | латыш тілі | 2014 |- | style="text-align:left;" | '''[[Литва]]''' | [[Вильнюс]] | 65 284 | шамамен 2 887 000 | литва тілі | 2015 |- ! Барлығы ! — ! '''175 214''' ! '''шамамен 6,09 млн''' ! — ! — |} <small>Халық саны туралы деректер 2026 жылғы ұлттық статистикалық мәліметтерге негізделген.<ref name="EstPop2026"/><ref name="LatPop2026"/><ref name="LitPop2026"/></small> Үш мемлекет ішінде аумағы мен халқы бойынша Литва ең ірі, ал Эстония ең кіші. Балтық елдерінің ең ірі қаласы — Латвия астанасы [[Рига]]. == Географиясы == Балтық елдері Еуропаның солтүстік-шығыс бөлігінде, Балтық теңізінің шығыс жағалауындағы салыстырмалы түрде тұтас аумақты алып жатыр. Солтүстіктен оңтүстікке қарай Эстония, Латвия және Литва орналасқан. Эстония солтүстігінде [[Фин шығанағы]]мен, батысында Балтық теңізімен шектеседі. Елге [[Сааремаа]], [[Хийумаа]], [[Муху]], [[Вормси]] және көптеген кіші аралдар кіреді. Латвия Балтық теңізі мен [[Рига шығанағы]] жағалауында, Эстония мен Литваның арасында орналасқан. Литва Балтық теңізінің оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан. Оның жағалауындағы маңызды географиялық нысандарға [[Курш шығанағы]] мен [[Курш түбегі]] жатады. Балтық елдерінің құрлықтағы көршілері: * Эстония — Латвия және Ресей; * Латвия — Эстония, Ресей, Беларусь және Литва; * Литва — Латвия, Беларусь, Польша және Ресейдің [[Калининград облысы]]. Жер бедері негізінен жазық және аласа төбелі. Оның қазіргі пішінінің көп бөлігі соңғы мұз басу дәуірінде қалыптасқан. Мореналық төбелер, мұздық текті көлдер, өзен аңғарлары, құмды жазықтар, батпақтар мен шымтезекті алқаптар кең таралған. Балтық елдерінде биік тау жүйелері жоқ. == Климаты == Балтық елдерінің климаты Атлант мұхиты мен Балтық теңізінің теңіздік әсері және Еуразия құрлығының континенттік ауа массалары арасындағы өтпелі сипатқа ие. Батыс жағалауларда теңіздік белгілер айқынырақ болса, шығыс және оңтүстік-шығысқа қарай континенттік сипат күшейеді.<ref name="Climate">[https://climate-adapt.eea.europa.eu/en/countries-regions/transnational-regions/baltic-sea-region/adaptation/impacts/index_html Impacts and vulnerabilities — Baltic Sea Region]. European Environment Agency, Climate-ADAPT. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қыс мезгілі салқын әрі ылғалды. Жағалауда қыс ішкі аудандарға қарағанда жұмсақ болады. Эстонияның шығысы, Латвияның ішкі бөлігі және Литваның шығысында тұрақты аяз бен қар жамылғысы ұзағырақ сақталуы мүмкін. Жазы қоңыржай жылы. Балтық теңізі жағалауда ауа температурасының тәуліктік және маусымдық ауытқуын бәсеңдетеді. Жауын-шашын жыл бойы түседі. Ауа райына Атлантикадан келетін батыс ауа массалары, Арктиканың суық ауасы және Шығыс Еуропаның құрлықтық ауа массалары әсер етеді. === Климаттың өзгеруі === XX ғасырдың соңы мен XXI ғасырда Балтық теңізі өңірінде орташа температураның өсуі байқалады. Климаттық модельдер жылынудың жалғасуын, әсіресе қысқы кезеңде температураның неғұрлым жылдам өсуін болжайды.<ref name="Climate"/> Климаттың өзгеруінің ықтимал және байқалып отырған салдарына: * қар жамылғысының сақталу мерзімінің қысқаруы; * Балтық теңізіндегі мұз жамылғысының азаюы; * жауын-шашынның маусымдық режимінің өзгеруі; * нөсер жауын мен су тасқыны қаупінің өсуі; * теңіз жағалауы эрозиясының күшеюі; * экожүйелер мен түрлердің таралу аймақтарының өзгеруі жатады.<ref name="Climate"/> == Табиғаты және биоалуантүрлілігі == Балтық елдері қоңыржай белдеудің орманды табиғи аймағында орналасқан. Мұнда солтүстік қылқанжапырақты ормандар мен қоңыржай жалпақ жапырақты ормандардың элементтері түйіседі. Негізгі табиғи экожүйелерге: * қылқанжапырақты және аралас ормандар; * жалпақ жапырақты орман учаскелері; * көтеріңкі және өтпелі батпақтар; * шымтезекті алқаптар; * табиғи және жартылай табиғи шалғындар; * көлдер мен өзен жайылмалары; * теңіз жағалауындағы шалғындар; * құмды жағажайлар мен дюналар; * Балтық теңізінің аралдық және таяз сулы экожүйелері жатады. [[Сурет:Viru Bog at winter.jpg|нобай|оңға|300px|Эстониядағы Виру батпағы]] === Өсімдіктер дүниесі === Орман өсімдіктерінде кәдімгі қарағай (''Pinus sylvestris''), кәдімгі шырша (''Picea abies''), қайыңдар (''Betula''), қара қандағаш (''Alnus glutinosa''), көктерек (''Populus tremula'') кең таралған. Құнарлы және жылырақ аудандарда емен, жөке, үйеңкі және шаған тәрізді жалпақ жапырақты ағаштар кездеседі. Батпақтарда [[сфагнум]] мүктері, қияқтар, мүкжидек, батпақ бұталары және аласа қарағайлар өседі. Эстонияның батыс аралдары жұқа әктасты топырақта қалыптасатын ерекше ''альвар'' өсімдік қауымдастықтарымен танымал.<ref name="WestEstonia">[https://www.unesco.org/en/mab/west-estonian-archipelago West Estonian Archipelago]. UNESCO Man and the Biosphere Programme. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Балтық жағалауында құмды дюналарға, тұзды шалғындарға және теңіз желіне бейімделген өсімдіктер қауымдастықтары қалыптасқан. === Жануарлар дүниесі === Балтық елдерінің фаунасы Солтүстік және Шығыс Еуропаның орманды аймақтарына тән. Ірі және орташа сүтқоректілер қатарында: * [[бұлан]]; * [[елік]]; * қызыл бұғы; * [[қабан]]; * [[қасқыр]]; * [[сілеусін]]; * қоңыр аю; * [[құндыз]]; * [[кәмшат]]; * түлкі; * борсық кездеседі. Қоңыр аю әсіресе Эстонияда тұрақты таралған. Эстонияның табиғатты қорғау органдары қоңыр аюды, қасқырды және сілеусінді елдің негізгі ірі жыртқыштары ретінде қарастырады.<ref>[https://keskkonnaamet.ee/en/wildlife-nature-protection/nature-protection/conservation-species Conservation of species]. Estonian Environmental Board. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Балтық теңізі мен оның аралдық аудандарында сұр итбалық және сақиналы итбалық кездеседі. === Құстары === Балтық елдері Еуропадағы маңызды құс көші-қон жолдарының бойында орналасқан. Жағалау, аралдар, батпақтар, өзен сағалары мен таяз көлдер көктемгі және күзгі миграция кезінде көптеген су және батпақ құстары үшін аялдау орны болып табылады. Маңызды орнитологиялық аумақтарға: * Эстониядағы Матсалу; * Латвиядағы Кемери ұлттық паркі мен Рига шығанағы жағалауы; * Литвадағы Жувинтас, Неман атырауы және Курш шығанағы жатады. Қара дегелек, аққұйрықты субүркіт, тырна, түрлі қаздар мен үйректер және тоқылдақтардың бірнеше түрі таралған. == Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар == Балтық елдерінің ұлттық табиғатты қорғау жүйелері [[Еуропалық Одақ]]тың '''Natura 2000''' желісімен ұштасқан. 2026 жылғы жағдай бойынша үш мемлекетте барлығы '''15 ұлттық парк''' бар: Эстонияда — 6, Латвияда — 4, Литвада — 5.<ref name="EstParks">[https://keskkonnaamet.ee/en/wildlife-nature-protection/nature-protection/protection-cultural-heritage Protection of cultural heritage — National parks]. Estonian Environmental Board. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="LatParks">[https://www.daba.gov.lv/en/protected-areas Protected areas]. Nature Conservation Agency of Latvia. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="LitParks">[https://vstt.lrv.lt/en/lithuanian-protected-areas/national-parks/ National parks]. State Service for Protected Areas of Lithuania. Жаңартылған: 03.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> {| class="wikitable" |+ '''Балтық елдерінің ұлттық парктері''' ! Ел ! Ұлттық парк ! Негізгі ерекшелігі |- ! rowspan="6" | [[Эстония]] | '''Лахемаа''' (''Lahemaa'') | Фин шығанағы жағалауы, ормандар, батпақтар, өзен аңғарлары және мәдени ландшафт |- | '''Матсалу''' (''Matsalu'') | Матсалу шығанағы, қамысты алқаптар, жағалау шалғындары және құс миграциясы |- | '''Вильсанди''' (''Vilsandi'') | Батыс Эстония аралдары, теңіз жағалауы және теңіз құстары |- | '''Соомаа''' (''Soomaa'') | ірі батпақ кешендері, өзен жайылмалары және маусымдық тасқындар |- | '''Карула''' (''Karula'') | Оңтүстік Эстонияның мұздық-мореналық төбелері, көлдері мен ормандары |- | '''Алутагузе''' (''Alutaguse'') | Шығыс Эстонияның ірі орманды және батпақты ландшафттары |- ! rowspan="4" | [[Латвия]] | '''Гауя''' (''Gauja'') | Гауя өзенінің ежелгі аңғары, құмтас жартастары, ормандар және тарихи ландшафт |- | '''Кемери''' (''Ķemeri'') | көтеріңкі батпақтар, күкіртті минералды сулар, көлдер мен жағалау экожүйелері |- | '''Слитере''' (''Slītere'') | Балтық теңізінің ежелгі жағалауы, ормандар, дюналар және Колька мүйісі маңы |- | '''Разна''' (''Rāzna'') | Латгалияның көлді-төбелі табиғи кешені және Разна көлі |- ! rowspan="5" | [[Литва]] | '''Аукштайтия''' (''Aukštaitija'') | көлдер жүйесі, ормандар және мұздық ландшафт |- | '''Дзукия''' (''Dzūkija'') | Дайнава ормандары, өзен аңғарлары және құрлықтық дюналар |- | '''Курш түбегі''' (''Kuršių nerija'') | Балтық теңізі мен Курш шығанағы арасындағы ірі дюналық кешен |- | '''Жемайтия''' (''Žemaitija'') | мұздық текті төбелер, ормандар және Плателяй көлі |- | '''Тракай тарихи ұлттық паркі''' (''Trakų istorinis nacionalinis parkas'') | көлді табиғи ландшафт және Тракайдың тарихи-мәдени мұрасы |} <ref name="EstParks"/><ref name="LatParks"/><ref name="LitParks"/> [[Сурет:Gauja National Park, Latvia.jpg|нобай|солға|300px|Латвиядағы Гауя ұлттық паркі]] Эстонияның алтыншы және ең жаңа ұлттық паркі — Алутагузе — 2018 жылы құрылған. Латвияда ұлттық парктерден басқа биосфералық резерват, табиғи парктер, қорықтар және қорғалатын ландшафт аумақтары бар. Литвада бес ұлттық паркпен қатар 30 өңірлік парк жұмыс істейді.<ref>[https://vstt.lrv.lt/en/lithuanian-protected-areas/regional-parks/ Regional parks]. State Service for Protected Areas of Lithuania. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Сурет:Lithuania Juodkrante sand dunes.jpg|нобай|оңға|300px|Литвадағы Курш түбегінің құмды дюналары]] === ЮНЕСКО биосфералық резерваттары === Үш Балтық мемлекетінің әрқайсысында [[ЮНЕСКО]]-ның «Адам және биосфера» бағдарламасының Дүниежүзілік желісіне кіретін биосфералық аумақ бар. {| class="wikitable" ! Мемлекет ! Биосфералық резерват ! ЮНЕСКО желісіне енгізілген жыл ! Негізгі ерекшелігі |- | [[Эстония]] | '''Батыс Эстон архипелагы''' | 1990 | Сааремаа, Хийумаа, Муху және Вормси аралдары, теңіз, жағалау шалғындары мен ормандар |- | [[Латвия]] | '''Солтүстік Видземе''' | 1997 | Рига шығанағы жағалауы, Салаца алабы, ормандар, көлдер мен батпақтар |- | [[Литва]] | '''Жувинтас''' | 2011 | көлдер, қамысты сулы-батпақты жерлер, көтеріңкі батпақтар мен ормандар |} <ref name="WestEstonia"/><ref>[https://www.unesco.org/en/mab/north-vidzeme North Vidzeme]. UNESCO Man and the Biosphere Programme. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref>[https://www.unesco.org/en/mab/zuvintas Žuvintas]. UNESCO Man and the Biosphere Programme. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Халқы == Балтық елдерінің жиынтық халқы 2026 жылы шамамен 6,09 млн адамды құрайды.<ref name="EstPop2026"/><ref name="LatPop2026"/><ref name="LitPop2026"/> {| class="wikitable" style="text-align:right" |+ '''2026 жылғы халық саны''' ! Ел ! Халық саны |- | Эстония | 1 360 745 |- | Латвия | шамамен 1 845 000 |- | Литва | шамамен 2 887 000 |} Балтық елдерінің қазіргі демографиялық мәселелеріне: * туудың төмен деңгейі; * табиғи өсімнің теріс болуы; * халықтың қартаюы; * ауылдық және шеткері аймақтардағы халық санының кемуі; * ішкі және халықаралық көші-қон жатады. Халықтың елеулі бөлігі астаналық аймақтарда және ірі экономикалық орталықтарда шоғырланған. == Тілдері == Үш мемлекеттік тіл бір тілдік отбасына жатпайды. '''Латыш''' және '''литва тілдері''' — [[үндіеуропа тілдері]]нің балтық тармағына жататын қазіргі екі тірі тіл. Олар өзара туыстас болғанымен, бір-біріне толық түсінікті емес. '''Эстон тілі''' үндіеуропалық емес, [[Орал тілдері]] отбасының балтық-фин тармағына жатады және [[фин тілі]]не жақын. Сондықтан геосаяси '''«Балтық елдері»''' ұғымын этнолингвистикалық '''«балт халықтары»''' ұғымымен теңестіруге болмайды: литвалықтар мен латыштар балт халықтарына, ал эстондар балтық-фин халықтарына жатады. Үш мемлекеттік тіл де латын жазуын қолданады. Аймақта орыс тілді халық та бар, оның үлесі мен тарихи қалыптасуы әр мемлекетте әртүрлі. == Діні == Балтық елдерінің діни тарихы біркелкі емес. Литвада тарихи тұрғыдан [[Католик шіркеуі|рим-католик дәстүрі]] басым. Латвияда лютерандық, католиктік және православиелік дәстүрлер қатар таралған. Католицизм әсіресе Латгалияда кең таралған. Эстонияның тарихи христиандық мәдениетінде лютерандық пен православиелік дәстүрлер маңызды болғанымен, қазіргі қоғамда діни ұйымдарға мүшелік деңгейі салыстырмалы түрде төмен. == Тарихы == === Ежелгі және орта ғасырлар === Қазіргі Балтық елдерінің аумағын ежелден балт және балтық-фин тайпалары мекендеген. Қазіргі Эстония аумағында негізінен фин-угор тілді тайпалар, Латвия аумағында балт тайпаларымен қатар ливтер, ал Литвада балт тайпалары қоныстанды. XII—XIII ғасырларда қазіргі Эстония мен Латвия аумақтары [[Солтүстік крест жорықтары]] мен христиандандыру нысанына айналды. Неміс рыцарлық ордендері мен епископтық иеліктер құрылып, олардың көп бөлігі ортағасырлық [[Ливония]] құрамына кірді. [[Рига]] мен [[Таллин]] [[Ганза одағы]]ның маңызды сауда орталықтарына айналды. Литваның саяси дамуы өзгеше жүрді. XIII ғасырда [[Литва Ұлы княздігі]] қалыптасты. XIV—XV ғасырларда ол Еуропаның ірі мемлекеттерінің біріне айналды. 1385 жылдан Польша корольдігімен әулеттік байланыс орнап, 1569 жылғы Люблин униясынан кейін Литва Ұлы княздігі [[Речь Посполитая]] құрамында болды. XVII—XVIII ғасырларда қазіргі Эстония мен Латвия жерлері Польша-Литва, Швеция және Ресей арасындағы күрестің нысаны болды. [[Ұлы Солтүстік соғыс]]тан кейін олардың басым бөлігі Ресей империясына өтті. XVIII ғасырдың соңындағы Речь Посполитаяны бөлісу нәтижесінде Литва аумағының негізгі бөлігі де Ресей империясына қосылды. === Ұлттық жаңғыру === XIX ғасырда үш халықта да ұлттық жаңғыру қозғалыстары қалыптасты. Эстон, латыш және литва тілдеріндегі әдебиет, баспасөз, ұлттық фольклорды жинау, мәдени және қоғамдық ұйымдар дамыды. Эстония мен Латвияда ән мерекелері ұлттық өзіндік сананың қалыптасуына ерекше ықпал етті. Литвадағы ұлттық қозғалыс литва тілін, католиктік мәдениетті және ұлттық баспасөзді қорғаумен тығыз байланысты болды. === Тәуелсіз мемлекеттердің құрылуы === Бірінші дүниежүзілік соғыс және Ресей империясының ыдырауы нәтижесінде үш халық тәуелсіз ұлттық мемлекет құру мүмкіндігіне ие болды. Тәуелсіздік жарияланған күндер: * '''Литва — 16 ақпан 1918'''; * '''Эстония — 24 ақпан 1918'''; * '''Латвия — 18 қараша 1918'''. Кейінгі тәуелсіздік соғыстары барысында үш мемлекет өз егемендігін орнықтырды. 1934 жылы Эстония, Латвия және Литва Келісім және ынтымақтастық туралы шартқа қол қойды. Бұл ынтымақтастық форматы тарихта '''[[Балтық Антантасы]]''' деген атпен белгілі.<ref name="BalticCoop"/> === Екінші дүниежүзілік соғыс === 1939 жылғы [[Молотов — Риббентроп пакті]]нің құпия хаттамалары Шығыс Еуропада Германия мен Кеңес Одағының ықпал аймақтарын белгіледі. 1940 жылғы маусымда Кеңес Одағының әскери күштері Эстония, Латвия және Литваға кірді, ал кейін үш мемлекет КСРО құрамындағы одақтас республикалар ретінде енгізілді. Балтық мемлекеттерінің қазіргі ресми тарихнамасында бұл оқиғалар '''1940 жылғы кеңестік оккупация және аннексия''' ретінде сипатталады. АҚШ және бірқатар басқа Батыс мемлекеттері үш мемлекеттің КСРО құрамына қосылуын заңды деп мойындамады.<ref>[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1940v03/d270 The Acting Secretary of State to Certain Diplomatic Representatives in the United States]. U.S. Department of State, Office of the Historian. 23.07.1940. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 1941 жылы [[Нацистік Германия]] Кеңес Одағына басып кіргеннен кейін үш ел Германия оккупациясына өтті. Нацистік билік кезеңінде Балтық елдерінің еврей халқы [[Холокост]] барысында жаппай қырғынға ұшырады. 1944—1945 жылдары Кеңес әскері өңірді қайта бақылауына алып, үш республика КСРО құрамында қалды. Соғыстан кейінгі онжылдықтарда ұжымдастыру, индустрияландыру, саяси қуғын-сүргін, депортациялар және КСРО-ның басқа республикаларынан көші-қон өңірдің қоғамдық және демографиялық құрылымына елеулі әсер етті. === Әнші революция және Балтық жолы === 1980-жылдардың екінші жартысында КСРО-дағы қайта құру мен жариялылық жағдайында үш елде ұлттық тәуелсіздікті қалпына келтіру қозғалыстары күшейді. Бұл бейбіт саяси және мәдени қозғалыстардың жиынтығы көбіне '''[[Әнші революция]]''' деп аталады. Ең танымал оқиға — '''[[Балтық жолы]]'''. [[Сурет:Baltic Way (Molėtai Region, Lithuania).jpg|нобай|оңға|300px|Балтық жолының Литвадағы бөлігі, 23 тамыз 1989 жыл]] '''1989 жылғы 23 тамызда''' Эстония, Латвия және Литваның тұрғындары Таллиннен Рига арқылы Вильнюске дейін созылған шамамен '''600 км адам тізбегін''' құрды.<ref name="BalticWay">[https://www.unesco.org/en/memory-world/baltic-way-human-chain-linking-three-states-their-drive-freedom The Baltic Way — Human Chain Linking Three States in Their Drive for Freedom]. UNESCO Memory of the World. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Акция Молотов—Риббентроп пактіне 50 жыл толған күні өткізіліп, үш халықтың тәуелсіздікке ұмтылуын халықаралық қоғамдастыққа көрсетті. Балтық жолының құжаттық мұрасы кейін ЮНЕСКО-ның '''«Әлем жады»''' халықаралық тізіліміне енгізілді.<ref name="BalticWay"/> === Тәуелсіздіктің қалпына келуі === Үш мемлекет тәуелсіздігін мына күндері қалпына келтірді: * Литва — '''11 наурыз 1990'''; * Эстония — '''20 тамыз 1991'''; * Латвия — '''21 тамыз 1991'''. 1991 жылғы 6 қыркүйекте КСРО үш Балтық мемлекетінің тәуелсіздігін ресми түрде мойындады. Тәуелсіздік қалпына келгеннен кейін негізгі стратегиялық бағыт Еуропалық және еуроатлантикалық құрылымдарға қосылу болды. == Ортақ институттары мен рәміздері == Эстония, Латвия және Литва біртұтас федерация немесе конфедерация құрмайды және үш мемлекетке ортақ мемлекеттік ту мен елтаңба жоқ. Алайда олардың парламенттік және үкіметаралық ынтымақтастығын қамтамасыз ететін тұрақты институттар қалыптасқан. === Балтық ассамблеясы === '''[[Балтық ассамблеясы]]''' ({{lang-en|Baltic Assembly}}) — Эстония, Латвия және Литва парламенттерінің халықаралық парламентаралық ынтымақтастық ұйымы. Оның негізгі мақсаты — үш мемлекеттің ұлттық парламенттері арасындағы ынтымақтастықты үйлестіру.<ref name="BAwork">[https://www.baltasam.org/about-us/how-do-we-work How do we work?]. Baltic Assembly. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ассамблея халықаралық құқық субъектісі болып табылады, ал оның хатшылығы [[Рига]] қаласында орналасқан.<ref name="BAwork"/> Әр Балтық мемлекетінің парламенті Ассамблеяға '''12—16 депутаттан''' тұратын ұлттық делегация тағайындайды. Делегацияларды қалыптастыру кезінде парламенттегі саяси күштердің пропорционалды өкілдігі ескеріледі.<ref name="BAwork"/> Ассамблея: * қауіпсіздік және қорғаныс; * экономика; * энергетика; * көлік және инфрақұрылым; * білім және ғылым; * мәдениет; * денсаулық сақтау; * қоршаған ортаны қорғау сияқты ортақ мәселелерді қарастырады. Балтық ассамблеясының жоғары органы — жылына бір рет өткізілетін '''сессия'''. Оның тұрақты жұмысын үш ұлттық делегацияның төрағалары мен олардың орынбасарларынан тұратын Президиум үйлестіреді.<ref name="BAwork"/> Ассамблея әдебиет, өнер және ғылым салаларындағы '''Балтық ассамблеясы сыйлығын''' береді. === Балтық Министрлер кеңесі === '''Балтық Министрлер кеңесі''' ({{lang-en|Baltic Council of Ministers}}, BCM) — Эстония, Латвия және Литва үкіметтерінің тұрақты үкіметаралық ынтымақтастық органы. Ол '''1994 жылғы 13 маусымда''' құрылды және үш елдің атқарушы билік органдары арасындағы ынтымақтастықтың үздіксіздігін қамтамасыз етеді.<ref name="BalticCoop"/> Балтық Министрлер кеңесінің ең жоғары деңгейдегі органы — үш мемлекеттің премьер-министрлері қатысатын '''Премьер-министрлер кеңесі'''. Үкіметаралық жұмыс тиісті министрліктер, аға лауазымды тұлғалар және салалық сарапшылар деңгейінде жүргізіледі. Төрағалық Эстония, Латвия және Литва арасында жыл сайын ротациялық тәртіппен ауысады. '''2026 жылы Балтық Министрлер кеңесіне Эстония төрағалық етеді.''' 2026 жылғы негізгі басымдықтар: * өңірлік қауіпсіздік, азық-түлік қауіпсіздығы және жеткізу тізбектерінің тұрақтылығы; * трансшекаралық байланыстар, соның ішінде Rail Baltica және маңызды инфрақұрылымды қорғау; * Украинаға жан-жақты және тұрақты қолдау болып белгіленген.<ref name="BalticCoop"/> === Балтық кеңесі === '''Балтық кеңесі''' ({{lang-en|Baltic Council}}) — Балтық ассамблеясы мен Балтық Министрлер кеңесінің жыл сайынғы бірлескен кездесуі. Онда үш мемлекеттің парламенттік және үкіметтік ынтымақтастығының нәтижелері қаралып, алдағы кезеңнің ортақ міндеттері мен басымдықтары белгіленеді. 2025 жылғы қарашада Ригада Балтық ассамблеясының 44-сессиясы және '''31-Балтық кеңесі''' өтті.<ref>[https://www.baltasam.org/44-ba-session-31-bc-riga 44th Session of the Baltic Assembly and the 31st Baltic Council]. Baltic Assembly. 19.11.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Солтүстік-Балтық ынтымақтастығы === Үш Балтық мемлекеті [[Дания]], [[Исландия]], [[Норвегия]], [[Финляндия]] және [[Швеция]]мен бірге '''Nordic-Baltic Eight (NB8)''' форматында да ынтымақтасады. [[Сурет:Nord Baltic Eight map.png|нобай|оңға|300px|Nordic-Baltic Eight елдері]] NB8 ресми халықаралық ұйым емес, сегіз мемлекеттің сыртқы саясат, қауіпсіздік, аймақтық байланыс, цифрландыру, киберқауіпсіздік, энергетика, климат, мәдениет және денсаулық сақтау салаларындағы бейресми ынтымақтастық форматы. 2026 жылы NB8 үйлестіруші мемлекеті — Эстония.<ref>[https://vm.ee/en/NB8 Nordic-Baltic Eight (NB8)]. Estonian Ministry of Foreign Affairs. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Балтық елдері сонымен қатар Балтық теңізінің неғұрлым кең аймағын қамтитын '''Балтық теңізі мемлекеттері кеңесінің''' жұмысына қатысады. Бұл ұйым Эстония, Латвия және Литвамен шектелмей, Солтүстік және Орталық Еуропаның бірқатар елдерін және Еуропалық Одақты біріктіреді. == Еуропалық және еуроатлантикалық интеграция == === НАТО === Эстония, Латвия және Литва '''2004 жылғы 29 наурызда НАТО-ға''' бір мезгілде қосылды. Сол уақыттан бастап олардың әуе кеңістігін қорғауға арналған '''NATO Baltic Air Policing''' миссиясы жүзеге асырылып келеді. === Еуропалық Одақ === Үш мемлекет те '''2004 жылғы 1 мамырда Еуропалық Одаққа''' кірді. 2007 жылғы 21 желтоқсанда олардың құрлық және теңіз шекаралары [[Шенген аймағы]]на қосылды. === Еуроаймақ === Ұлттық валюталарды еуроға ауыстыру кезең-кезеңімен жүзеге асты: * Эстония — 1 қаңтар 2011; * Латвия — 1 қаңтар 2014; * Литва — 1 қаңтар 2015. 2015 жылдан бастап үш мемлекет те [[еуро]]ны пайдаланады. == Экономикасы == 1990-жылдардың басында үш мемлекет те орталықтан жоспарланған кеңестік экономикадан нарықтық экономикаға өтті. Мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру, сауда бағыттарын өзгерту, Батыс капиталы мен технологиясын тарту және Еуропалық Одақтың бірыңғай нарығына интеграция жүргізілді. 2000-жылдардың бірінші жартысындағы жылдам экономикалық өсімге байланысты Эстония, Латвия және Литва халықаралық экономикалық әдебиетте кейде '''«Балтық жолбарыстары»''' деп аталды. Қазіргі Балтық экономикалары: * шағын және ашық; * экспортқа бағдарланған; * ЕО-ның бірыңғай нарығымен тығыз интеграцияланған; * еуроны пайдаланатын; * қызмет көрсету мен өңдеу өнеркәсібінің үлесі жоғары экономикалар болып табылады. Эстония цифрлық технологиялар, бағдарламалық жасақтама, электроника және іскерлік қызметтер саласында ерекшеленеді. Латвия экономикасында логистика, порттар, ағаш өңдеу, фармацевтика, машина жасау және қызмет көрсету салалары маңызды. Литвада өңдеу өнеркәсібі, логистика, ақпараттық технологиялар, қаржы технологиялары, биотехнология және қызмет көрсету салалары дамыған. Балтық теңізі порттары үш ел экономикасында маңызды рөл атқарады. Негізгі порттары: * Эстонияда — Мууга, Таллин және Силламяэ; * Латвияда — [[Рига порты|Рига еркін порты]], [[Вентспилс еркін порты]] және [[Лиепая порты]]; * Литвада — [[Клайпеда порты]]. == Көлігі және инфрақұрылымы == Балтық елдерінің көлік жүйесі теңіз порттарын, теміржол, автомобиль және әуе көлігін біріктіреді. '''Via Baltica''' автомобиль дәлізі Таллин, Рига, Паневежис және Каунас арқылы үш мемлекетті Польшамен және Батыс Еуропамен байланыстырады. Кеңестік кезеңнен қалған негізгі теміржол желілерінде 1520 мм кең табан сақталған. === Rail Baltica === '''Rail Baltica''' — Эстония, Латвия және Литваны Польша арқылы Еуропаның стандартты теміржол желісімен байланыстыратын трансъеуропалық инфрақұрылым жобасы. Жаңа желінің табаны — '''1435 мм'''. Жолаушылар пойыздарының жобалық жылдамдығы 200 км/сағ дейін болуы тиіс. 2026 жылғы ресми жоба мәліметінде негізгі магистральдың елеулі бөлігі құрылыс үстінде немесе құрылысқа дайын екені көрсетіледі.<ref name="RailBaltica">[https://www.railbaltica.org/progress-today/ Progress Today]. Rail Baltica. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бірінші кезең Эстониядан Латвия мен Литва арқылы Польшаға үздіксіз стандартты теміржол дәлізін қалыптастыруға арналған. Жобаның негізгі халықаралық дәлізін 2030 жылға қарай іске қосу көзделеді.<ref name="RailBaltica"/> == Энергетикасы == Кеңестік кезеңнен кейін де Балтық елдерінің электр жүйелері ұзақ уақыт Ресей мен Беларусь жүйелерімен синхронды жұмыс істеді. Еуропалық Одақ, Польша және Балтық мемлекеттері электр жүйелерін континенттік Еуропа желісіне синхрондау үшін бірнеше жыл бойы ірі инфрақұрылымдық жоба жүргізді. Оған Эстония—Финляндия арасындағы ''EstLink'', Литва—Швеция арасындағы ''NordBalt'' және Литва—Польша арасындағы ''LitPol Link'' сияқты халықаралық электр байланыстары кірді. '''2025 жылғы 8 ақпанда''' Эстония, Латвия және Литва Ресей және Беларусьпен ортақ электр жиілігі жүйесінен ажыратылды. '''2025 жылғы 9 ақпанда''' үш елдің электр жүйелері Польша арқылы '''Континенттік Еуропаның синхронды электр желісіне''' қосылды.<ref name="EnergySync">[https://energy.ec.europa.eu/topics/infrastructure/high-level-groups/baltic-energy-market-interconnection-plan_en Baltic Energy Market Interconnection Plan]. European Commission. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл өзгеріс Балтық елдерінің энергетикалық жүйесін Еуропалық Одақтың энергетикалық инфрақұрылымына интеграциялаудағы маңызды кезең болды. == Білімі және жоғары оқу орындары == Балтық елдерінің жоғары білім жүйелері [[Болон процесі]] мен Еуропалық жоғары білім кеңістігіне кіріктірілген. Университеттер бакалавриат, магистратура және докторантура бағдарламаларын ұсынады. Шетелдік студенттер үшін ағылшын тіліндегі көптеген оқу бағдарламалары бар. Үш елде классикалық көпсалалы университеттермен қатар техникалық, медициналық, ауыл шаруашылығы, өнер және музыка жоғары оқу орындары жұмыс істейді. === Эстония === Эстонияның негізгі университеттері: {| class="wikitable" ! Университет ! Қаласы ! Негізгі бағыттары |- | '''[[Тарту университеті]]''' (''Tartu Ülikool'') | [[Тарту]] | медицина, биология, химия, физика, математика, ақпараттық технологиялар, құқық, экономика, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар |- | '''[[Таллин технология университеті]]''' — TalTech | [[Таллин]] | инженерия, ақпараттық технологиялар, киберқауіпсіздік, энергетика, электроника, жаратылыстану ғылымдары, бизнес және теңіз ісі |- | '''[[Таллин университеті]]''' | Таллин | педагогика, цифрлық технологиялар, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар, саясат, құқық, медиа және кино |- | '''Эстония өмір туралы ғылымдар университеті''' | Тарту | ауыл шаруашылығы, ветеринария, орман шаруашылығы, қоршаған орта, биоэкономика, азық-түлік және инженерия |- | '''Эстония көркемөнер академиясы''' | Таллин | бейнелеу өнері, дизайн, сәулет, урбанистика және өнер тарихы |- | '''Эстония музыка және театр академиясы''' | Таллин | музыка, композиция, дирижерлік, театр және актерлік өнер |} 2024 жылғы сәуірде жарияланған мәлімет бойынша, Эстонияның жоғары оқу орындарында '''шамамен 120 қазақстандық студент''' білім алған.<ref name="KazEstStudents">[https://astanatimes.com/2024/04/estonia-strengthens-ties-with-kazakhstan-across-multiple-fronts/ Estonia Strengthens Ties with Kazakhstan Across Multiple Fronts]. ''The Astana Times''. 10.04.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстан университеттері мен эстон жоғары оқу орындары арасында IT, инженерия, цифрландыру, академиялық ұтқырлық және ғылыми зерттеу салаларындағы байланыстар дамып келеді. === Латвия === Латвияның негізгі университеттері: {| class="wikitable" ! Университет ! Қаласы ! Негізгі бағыттары |- | '''[[Латвия университеті]]''' | [[Рига]] | жаратылыстану, медицина, экономика, құқық, педагогика, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар |- | '''[[Рига техникалық университеті]]''' (RTU) | Рига | инженерия, IT, сәулет, құрылыс, энергетика, электроника, химиялық технология, экономика және басқару |- | '''[[Рига Страдиньш университеті]]''' (RSU) | Рига | медицина, стоматология, фармация, қоғамдық денсаулық сақтау, оңалту, құқық және әлеуметтік ғылымдар |- | '''Латвия биоғылымдар және технологиялар университеті''' (LBTU) | [[Елгава]] | ауыл шаруашылығы, ветеринария, орман шаруашылығы, азық-түлік технологиясы, инженерия және экономика |- | '''[[Даугавпилс университеті]]''' | [[Даугавпилс]] | биология, экология, жаратылыстану, гуманитарлық ғылымдар және педагогика |} Қазақстан Республикасының Латвиядағы елшілігінің мәліметі бойынша, '''2023/2024 оқу жылында Латвияның жоғары оқу орындарында 190 Қазақстан азаматы''' күндізгі және сырттай бөлімдерде білім алған.<ref name="KazLatStudents">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-riga/press/article/3?lang=kk Қазақстан–Латвия мәдени-гуманитарлық байланыстары]. Қазақстан Республикасының Латвиядағы Елшілігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Олардың негізгі оқу бағыттарының қатарында: * азаматтық авиация; * көлік және логистика; * медицина; * инженерия көрсетілген.<ref name="KazLatStudents"/> Қазақстан мен Латвияның білім саласындағы ведомстволары арасында ынтымақтастық туралы келісім бар және тараптар студенттерге мемлекеттік гранттар ұсынады.<ref name="KazLatStudents"/> === Литва === Литваның негізгі университеттері: {| class="wikitable" ! Университет ! Қаласы ! Негізгі бағыттары |- | '''[[Вильнюс университеті]]''' | [[Вильнюс]] | медицина, құқық, экономика, IT, математика, жаратылыстану, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар |- | '''[[Каунас технология университеті]]''' (KTU) | [[Каунас]] | инженерия, IT, жасанды интеллект, электроника, химиялық технология, сәулет және бизнес |- | '''Литва денсаулық ғылымдары университеті''' (LSMU) | Каунас | медицина, стоматология, фармация, қоғамдық денсаулық сақтау және ветеринария |- | '''VILNIUS TECH''' | Вильнюс | құрылыс, сәулет, көлік инженериясы, авиация, логистика, IT, электроника және бизнес |- | '''[[Витаутас Ұлы университеті]]''' | Каунас | гуманитарлық, әлеуметтік және жаратылыстану ғылымдары, білім, экономика, ауыл шаруашылығы және өнер |- | '''[[Клайпеда университеті]]''' | [[Клайпеда]] | теңіз ғылымдары, инженерия, денсаулық сақтау және Балтық теңізі өңірін зерттеу |} Қазақстан Республикасының Литвадағы елшілігінің мәліметі бойынша, '''жыл сайын Литва университеттерінде шамамен 200 қазақстандық студент білім алады немесе тағылымдамадан өтеді'''. Литваның жоғары оқу орындары Қазақстанмен медицина, инженерия, технология, академиялық ұтқырлық және ғылыми зерттеу салаларында ынтымақтасады. === Қазақстандық студенттер туралы ашық деректер === Үш мемлекет Қазақстан азаматтарының санын бірдей әдіспен және бір уақытта жарияламайды. Сондықтан қолжетімді көрсеткіштерді тікелей қосып, «Балтық елдеріндегі қазақстандық студенттердің қазіргі жалпы саны» ретінде көрсету статистикалық тұрғыдан дұрыс емес. {| class="wikitable" ! Ел ! Қазақстандық білім алушылар туралы ашық дерек ! Кезеңі ! Ескерту |- | '''Эстония''' | шамамен '''120''' | сәуір 2024 | сол кездегі студенттер саны туралы бағалау<ref name="KazEstStudents"/> |- | '''Латвия''' | '''190''' | 2023/2024 оқу жылы | күндізгі және сырттай бөлімдер<ref name="KazLatStudents"/> |- | '''Литва''' | шамамен '''200''' | елшіліктің жыл сайынғы бағасы | студенттер мен тағылымдамадан өтушілер |} == Мәдениеті == Балтық елдері дербес ұлттық мәдениеттерге ие болғанымен, олардың тарихи-мәдени тәжірибесінде ортақ өңірлік құбылыстар да бар. Ең танымал ортақ мәдени дәстүрлердің бірі — '''ән және би мерекелері'''. Эстониядағы алғашқы жалпы ән мерекесі 1869 жылы, Латвияда 1873 жылы, Литвада 1924 жылы өтті. Эстония, Латвия және Литваның ән және би мерекелері ЮНЕСКО-ның Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының репрезентативтік тізіміне енгізілген.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/baltic-song-and-dance-celebrations-00087 Baltic song and dance celebrations]. UNESCO. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Балтық елдерінің үш астанасының тарихи орталықтары: * Таллиннің тарихи орталығы; * Риганың тарихи орталығы; * Вильнюстің тарихи орталығы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне кіреді. == Қазақстанмен байланыстары == Қазақстанның үш Балтық мемлекетімен дипломатиялық қатынастары 1992 жылы орнатылды. Қатынастар: * сауда-экономикалық; * көлік-логистикалық; * ауыл шаруашылығы; * ақпараттық технологиялар; * білім және ғылым; * мәдени-гуманитарлық бағыттарды қамтиды. === Көлік және транзит === Балтық теңізінің порттары Қазақстан үшін Еуропа, Солтүстік Еуропа және Солтүстік Африка нарықтарына шығатын балама теңіз дәліздерінің бірі болып табылады. 2020-жылдардың ортасында Қазақстан астығын Балтық бағытында тасымалдау айтарлықтай өсті. 2025 жылы Балтық елдерінің порттары арқылы Қазақстан астығының экспорты айтарлықтай ұлғайды. Латвия бағытында Рига, Лиепая және Вентспилс порттары, Эстонияда Силламяэ мен Мууга, ал Литвада Клайпеда порты Қазақстанның жүк ағындары үшін пайдаланылатын немесе қарастырылатын негізгі теңіз тораптарына жатады. Қазақстан мен Латвия арасындағы қазіргі экономикалық байланыстарда Рига, Лиепая және Вентспилс порттары ерекше орын алады. Лиепая арқылы Қазақстан бидайының Солтүстік Африка нарығына жөнелтілуі, Вентспилс арқылы Қазақстан көмірінің өңделуі және Рига арқылы ауыл шаруашылығы мен басқа транзиттік жүктердің тасымалдануы Балтық бағытының Қазақстан үшін практикалық маңызын көрсетеді. === Эстония бағытындағы байланыстар === Қазақстан Эстонияның Мууга және Силламяэ порттарын астық, майлы дақылдар және басқа экспорттық өнімдерді Солтүстік Еуропа мен әлемдік нарықтарға жеткізудің ықтимал және қолданыстағы бағыттарының бірі ретінде қарастырады. Екі мемлекет көлік-логистикадан бөлек цифрлық мемлекеттік басқару, ақпараттық технологиялар, білім беру және инновациялар салаларында да ынтымақтасады. === Литва бағытындағы байланыстар === Қазақстан мен Литва арасындағы көлік қатынастарында [[Клайпеда порты]] мен теміржол логистикасы маңызды. 2011 жылы Қытай—Қазақстан—Литва бағытындағы '''«Сәуле»''' контейнер пойызы іске қосылды. 2013 жылы Қазақстан мен Литва арасында '''«Балтық желі»''' контейнерлік пойызы ұйымдастырылды. Қазақстан мен Литва арасындағы білім және мәдени байланыстар да тұрақты сипатқа ие. === Білім және мәдени байланыстар === Балтық елдерінде қазақстандық студенттер білім алады. Білім беру байланыстары медицина, инженерия, көлік-логистика, авиация, IT, экономика және басқа салаларды қамтиды. Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері Балтық елдерінде қазақ мәдениетіне арналған көрмелер, концерттер, кино көрсетілімдері, әдеби және ғылыми іс-шаралар ұйымдастырады. Литвада [[Әбу Насыр әл-Фараби]] мен [[Абай Құнанбайұлы]]ның мұрасына арналған мәдени-ағартушылық жобалар іске асырылған. Латвияда қазақстандық мәдениет пен өнерді таныстыруға арналған көрмелер, соның ішінде қазақстандық суретшілердің жобалары өткізілген. == Қазіргі ортақ мәселелері == 2020-жылдардың ортасында Балтық елдерінің ішкі және өңірлік ынтымақтастығында: * қауіпсіздік пен қорғаныс; * маңызды инфрақұрылымды қорғау; * энергетикалық тәуелсіздік; * [[Rail Baltica]] құрылысын аяқтау; * демографиялық кему және халықтың қартаюы; * көлік дәліздерін әртараптандыру; * цифрландыру және киберқауіпсіздік; * климаттың өзгеруіне бейімделу; * Балтық теңізінің экологиялық жағдайы; * табиғи мекендер мен биоалуантүрлілікті сақтау негізгі мәселелердің қатарына жатады. 2025 жылғы электр жүйелерін континенттік Еуропамен синхрондау энергетикалық интеграциядағы тарихи өзгеріс болды, ал Rail Baltica үш елдің көлік жүйелерін Еуропаның стандартты теміржол инфрақұрылымымен тікелей байланыстыруға арналған негізгі ортақ құрылыс жобасы болып отыр.<ref name="EnergySync"/><ref name="RailBaltica"/> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Baltic Way (Molėtai Region, Lithuania).jpg|Балтық жолы, Литва, 1989 жыл Viru Bog at winter.jpg|Эстониядағы Виру батпағы Gauja National Park, Latvia.jpg|Латвиядағы Гауя ұлттық паркі Lithuania Juodkrante sand dunes.jpg|Литвадағы Курш түбегінің дюналары Nord Baltic Eight map.png|Nordic-Baltic Eight елдері </gallery> == Қараңыз да == * [[Балтық теңізі]] * [[Балтық теңізі өңірі]] * [[Эстония]] * [[Латвия]] * [[Литва]] * [[Балтық жолы]] * [[Балтық ассамблеясы]] * [[Балтық Антантасы]] * [[Rail Baltica]] * [[Nordic-Baltic Eight]] * [[Солтүстік Еуропа]] * [[Рига еркін порты]] * [[Лиепая порты]] * [[Вентспилс еркін порты]] * [[Клайпеда порты]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * Plakans, Andrejs. ''A Concise History of the Baltic States''. Cambridge University Press, 2011. * O'Connor, Kevin. ''The History of the Baltic States''. Greenwood Press, 2003. * O'Connor, Kevin. ''Culture and Customs of the Baltic States''. Greenwood Press, 2006. * Smith, Graham (ed.). ''The Baltic States: The National Self-Determination of Estonia, Latvia and Lithuania''. St. Martin's Press, 1994. * Bojtár, Endre. ''Foreword to the Past: A Cultural History of the Baltic People''. Central European University Press, 1999. == Сыртқы сілтемелер == * [https://vm.ee/en/baltic-cooperation Балтық елдерінің ресми өңірлік ынтымақтастығы] * [https://www.baltasam.org/ Балтық ассамблеясының ресми сайты] * [https://www.railbaltica.org/ Rail Baltica ресми сайты] * [https://energy.ec.europa.eu/topics/infrastructure/high-level-groups/baltic-energy-market-interconnection-plan_en Baltic Energy Market Interconnection Plan] * [https://www.unesco.org/en/memory-world/baltic-way-human-chain-linking-three-states-their-drive-freedom UNESCO — Балтық жолы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Baltic_states Балтық елдері Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Baltic states}} [[Санат:Балтық елдері]] [[Санат:Солтүстік Еуропа]] ht5rrj49puvp49bbg79vx1n48ms0emc 3643970 3643968 2026-08-19T05:44:41Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Халқы */ 3643970 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:25em;" ! colspan="2" style="font-size:130%;" | Балтық елдері |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Сурет:Baltic states location map.svg|300px|Балтық елдерінің орналасуы]] |- | colspan="2" style="text-align:center;" | '''Эстония • Латвия • Литва''' |- ! Орналасуы | [[Солтүстік Еуропа]], [[Балтық теңізі]]нің шығыс және оңтүстік-шығыс жағалауы |- ! Мемлекеттер саны | 3 |- ! Мемлекеттері | [[Эстония]], [[Латвия]], [[Литва]] |- ! Астаналары | [[Таллин]], [[Рига]], [[Вильнюс]] |- ! Ең ірі қаласы | [[Рига]] |- ! Жалпы аумағы | 175 214 км² |- ! Халқы | шамамен 6,09 млн адам (2026) |- ! Ресми тілдері | эстон, латыш, литва тілдері |- ! Валютасы | [[Еуро]] |- ! Уақыт белдеуі | [[EET]] (UTC+2), жазда [[EEST]] (UTC+3) |- ! Негізгі өңірлік институттары | [[Балтық ассамблеясы]], Балтық Министрлер кеңесі |- ! НАТО-ға қосылуы | 29 наурыз 2004 |- ! ЕО-ға қосылуы | 1 мамыр 2004 |} :''Бұл мақала [[Эстония]], [[Латвия]] және [[Литва]]дан тұратын қазіргі геосаяси топ туралы. Балтық теңізінің айналасындағы неғұрлым кең географиялық өңірді [[Балтық теңізі өңірі]] мақаласынан қараңыз.'' '''Балтық елдері''' ({{lang-et|Balti riigid, Baltimaad}}, {{lang-lv|Baltijas valstis}}, {{lang-lt|Baltijos valstybės}}) — [[Солтүстік Еуропа]]дағы [[Балтық теңізі]]нің шығыс және оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан үш тәуелсіз мемлекет — '''[[Эстония]], [[Латвия]] және [[Литва]]''' — үшін қолданылатын қазіргі геосаяси атау. Біріккен Ұлттар Ұйымының статистикалық жіктеуінде үш мемлекет те Солтүстік Еуропаға жатады.<ref>[https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ Standard country or area codes for statistical use (M49)]. United Nations Statistics Division. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Үш мемлекеттің географиялық жақындығы, XX ғасырдағы тарихи тәжірибесінің бірқатар ортақ қырлары және тәуелсіздік қалпына келгеннен кейін қалыптасқан тығыз саяси, экономикалық және қауіпсіздік ынтымақтастығы олардың бір өңірлік топ ретінде қарастырылуына негіз болды. Эстония, Латвия және Литва — [[Еуропалық Одақ]], [[НАТО]], [[Шенген аймағы]], [[Еуроаймақ]] және [[Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы|ЭЫДҰ]] мүшелері. Үш мемлекет [[Балтық ассамблеясы]] және Балтық Министрлер кеңесі арқылы тұрақты түрде өзара ынтымақтасады.<ref name="BalticCoop">[https://vm.ee/en/baltic-cooperation Baltic cooperation]. Estonian Ministry of Foreign Affairs. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы қолжетімді ұлттық статистика бойынша Эстония халқы 1 360 745 адам, Латвия халқы шамамен 1,845 млн, ал Литва халқы шамамен 2,887 млн адамды құрайды.<ref name="EstPop2026">[https://stat.ee/en/news/1360745-people-estonias-population-declined-second-year-row 1,360,745 people: Estonia’s population declined for the second year in a row]. Statistics Estonia. 21.04.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="LatPop2026">[https://stat.gov.lv/en/shrt/RIR2602 Latvia has a population of 1.845 million]. Central Statistical Bureau of Latvia. 02.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="LitPop2026">[https://osp.stat.gov.lt/en/pradinis Official Statistics Portal of Lithuania]. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Атауы және ұғымның ауқымы == «Балтық елдері» атауы [[Балтық теңізі]]нің атауынан шыққан. Қазіргі халықаралық саяси, дипломатиялық және географиялық қолданыста ағылшын тіліндегі ''Baltic states'' немесе ''Baltic countries'' атаулары, әдетте, тек Эстония, Латвия және Литваға қатысты қолданылады. Сонымен бірге '''«Балтық елдері»''' және '''«Балтық теңізі елдері»''' ұғымдары бірдей емес. Балтық теңізімен тікелей шектесетін мемлекеттердің неғұрлым кең тобына Эстония, Латвия және Литвадан басқа [[Дания]], [[Финляндия]], [[Германия]], [[Польша]], [[Ресей]] және [[Швеция]] кіреді. Сондықтан «Балтық жағалауы елдері» немесе «Балтық маңы» тәрізді географиялық атаулар контекстке қарай қазіргі үш Балтық мемлекетінен әлдеқайда кең аумақты білдіруі мүмкін. Орыс тіліндегі '''«Прибалтика»''' атауы да тарихи кезеңдерде әртүрлі мағынада қолданылған. Ресей империясы дәуіріндегі «Балтық губерниялары» немесе «Остзей губерниялары» негізінен қазіргі Эстония мен Латвия аумақтарын қамтып, Литваны толық қамтымаған. XX ғасырда «Прибалтика» атауы біртіндеп Эстония, Латвия және Литваның ортақ атауы ретінде орнықты. Қазіргі қазақ тіліндегі ресми құжаттар мен бұқаралық ақпарат құралдарында негізінен '''«Балтық елдері»''' атауы қолданылады. == Мемлекеттері == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! Мемлекет ! Астанасы ! Аумағы, км² ! Халқы, 2026 ! Ресми тілі ! Еуро енгізілген жыл |- | style="text-align:left;" | '''[[Эстония]]''' | [[Таллин]] | 45 336 | 1 360 745 | эстон тілі | 2011 |- | style="text-align:left;" | '''[[Латвия]]''' | [[Рига]] | 64 594 | шамамен 1 845 000 | латыш тілі | 2014 |- | style="text-align:left;" | '''[[Литва]]''' | [[Вильнюс]] | 65 284 | шамамен 2 887 000 | литва тілі | 2015 |- ! Барлығы ! — ! '''175 214''' ! '''шамамен 6,09 млн''' ! — ! — |} <small>Халық саны туралы деректер 2026 жылғы ұлттық статистикалық мәліметтерге негізделген.<ref name="EstPop2026"/><ref name="LatPop2026"/><ref name="LitPop2026"/></small> Үш мемлекет ішінде аумағы мен халқы бойынша Литва ең ірі, ал Эстония ең кіші. Балтық елдерінің ең ірі қаласы — Латвия астанасы [[Рига]]. == Географиясы == Балтық елдері Еуропаның солтүстік-шығыс бөлігінде, Балтық теңізінің шығыс жағалауындағы салыстырмалы түрде тұтас аумақты алып жатыр. Солтүстіктен оңтүстікке қарай Эстония, Латвия және Литва орналасқан. Эстония солтүстігінде [[Фин шығанағы]]мен, батысында Балтық теңізімен шектеседі. Елге [[Сааремаа]], [[Хийумаа]], [[Муху]], [[Вормси]] және көптеген кіші аралдар кіреді. Латвия Балтық теңізі мен [[Рига шығанағы]] жағалауында, Эстония мен Литваның арасында орналасқан. Литва Балтық теңізінің оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан. Оның жағалауындағы маңызды географиялық нысандарға [[Курш шығанағы]] мен [[Курш түбегі]] жатады. Балтық елдерінің құрлықтағы көршілері: * Эстония — Латвия және Ресей; * Латвия — Эстония, Ресей, Беларусь және Литва; * Литва — Латвия, Беларусь, Польша және Ресейдің [[Калининград облысы]]. Жер бедері негізінен жазық және аласа төбелі. Оның қазіргі пішінінің көп бөлігі соңғы мұз басу дәуірінде қалыптасқан. Мореналық төбелер, мұздық текті көлдер, өзен аңғарлары, құмды жазықтар, батпақтар мен шымтезекті алқаптар кең таралған. Балтық елдерінде биік тау жүйелері жоқ. == Климаты == Балтық елдерінің климаты Атлант мұхиты мен Балтық теңізінің теңіздік әсері және Еуразия құрлығының континенттік ауа массалары арасындағы өтпелі сипатқа ие. Батыс жағалауларда теңіздік белгілер айқынырақ болса, шығыс және оңтүстік-шығысқа қарай континенттік сипат күшейеді.<ref name="Climate">[https://climate-adapt.eea.europa.eu/en/countries-regions/transnational-regions/baltic-sea-region/adaptation/impacts/index_html Impacts and vulnerabilities — Baltic Sea Region]. European Environment Agency, Climate-ADAPT. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қыс мезгілі салқын әрі ылғалды. Жағалауда қыс ішкі аудандарға қарағанда жұмсақ болады. Эстонияның шығысы, Латвияның ішкі бөлігі және Литваның шығысында тұрақты аяз бен қар жамылғысы ұзағырақ сақталуы мүмкін. Жазы қоңыржай жылы. Балтық теңізі жағалауда ауа температурасының тәуліктік және маусымдық ауытқуын бәсеңдетеді. Жауын-шашын жыл бойы түседі. Ауа райына Атлантикадан келетін батыс ауа массалары, Арктиканың суық ауасы және Шығыс Еуропаның құрлықтық ауа массалары әсер етеді. === Климаттың өзгеруі === XX ғасырдың соңы мен XXI ғасырда Балтық теңізі өңірінде орташа температураның өсуі байқалады. Климаттық модельдер жылынудың жалғасуын, әсіресе қысқы кезеңде температураның неғұрлым жылдам өсуін болжайды.<ref name="Climate"/> Климаттың өзгеруінің ықтимал және байқалып отырған салдарына: * қар жамылғысының сақталу мерзімінің қысқаруы; * Балтық теңізіндегі мұз жамылғысының азаюы; * жауын-шашынның маусымдық режимінің өзгеруі; * нөсер жауын мен су тасқыны қаупінің өсуі; * теңіз жағалауы эрозиясының күшеюі; * экожүйелер мен түрлердің таралу аймақтарының өзгеруі жатады.<ref name="Climate"/> == Табиғаты және биоалуантүрлілігі == Балтық елдері қоңыржай белдеудің орманды табиғи аймағында орналасқан. Мұнда солтүстік қылқанжапырақты ормандар мен қоңыржай жалпақ жапырақты ормандардың элементтері түйіседі. Негізгі табиғи экожүйелерге: * қылқанжапырақты және аралас ормандар; * жалпақ жапырақты орман учаскелері; * көтеріңкі және өтпелі батпақтар; * шымтезекті алқаптар; * табиғи және жартылай табиғи шалғындар; * көлдер мен өзен жайылмалары; * теңіз жағалауындағы шалғындар; * құмды жағажайлар мен дюналар; * Балтық теңізінің аралдық және таяз сулы экожүйелері жатады. [[Сурет:Viru Bog at winter.jpg|нобай|оңға|300px|Эстониядағы Виру батпағы]] === Өсімдіктер дүниесі === Орман өсімдіктерінде кәдімгі қарағай (''Pinus sylvestris''), кәдімгі шырша (''Picea abies''), қайыңдар (''Betula''), қара қандағаш (''Alnus glutinosa''), көктерек (''Populus tremula'') кең таралған. Құнарлы және жылырақ аудандарда емен, жөке, үйеңкі және шаған тәрізді жалпақ жапырақты ағаштар кездеседі. Батпақтарда [[сфагнум]] мүктері, қияқтар, мүкжидек, батпақ бұталары және аласа қарағайлар өседі. Эстонияның батыс аралдары жұқа әктасты топырақта қалыптасатын ерекше ''альвар'' өсімдік қауымдастықтарымен танымал.<ref name="WestEstonia">[https://www.unesco.org/en/mab/west-estonian-archipelago West Estonian Archipelago]. UNESCO Man and the Biosphere Programme. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Балтық жағалауында құмды дюналарға, тұзды шалғындарға және теңіз желіне бейімделген өсімдіктер қауымдастықтары қалыптасқан. === Жануарлар дүниесі === Балтық елдерінің фаунасы Солтүстік және Шығыс Еуропаның орманды аймақтарына тән. Ірі және орташа сүтқоректілер қатарында: * [[бұлан]]; * [[елік]]; * қызыл бұғы; * [[қабан]]; * [[қасқыр]]; * [[сілеусін]]; * қоңыр аю; * [[құндыз]]; * [[кәмшат]]; * түлкі; * борсық кездеседі. Қоңыр аю әсіресе Эстонияда тұрақты таралған. Эстонияның табиғатты қорғау органдары қоңыр аюды, қасқырды және сілеусінді елдің негізгі ірі жыртқыштары ретінде қарастырады.<ref>[https://keskkonnaamet.ee/en/wildlife-nature-protection/nature-protection/conservation-species Conservation of species]. Estonian Environmental Board. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Балтық теңізі мен оның аралдық аудандарында сұр итбалық және сақиналы итбалық кездеседі. === Құстары === Балтық елдері Еуропадағы маңызды құс көші-қон жолдарының бойында орналасқан. Жағалау, аралдар, батпақтар, өзен сағалары мен таяз көлдер көктемгі және күзгі миграция кезінде көптеген су және батпақ құстары үшін аялдау орны болып табылады. Маңызды орнитологиялық аумақтарға: * Эстониядағы Матсалу; * Латвиядағы Кемери ұлттық паркі мен Рига шығанағы жағалауы; * Литвадағы Жувинтас, Неман атырауы және Курш шығанағы жатады. Қара дегелек, аққұйрықты субүркіт, тырна, түрлі қаздар мен үйректер және тоқылдақтардың бірнеше түрі таралған. == Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар == Балтық елдерінің ұлттық табиғатты қорғау жүйелері [[Еуропалық Одақ]]тың '''Natura 2000''' желісімен ұштасқан. 2026 жылғы жағдай бойынша үш мемлекетте барлығы '''15 ұлттық парк''' бар: Эстонияда — 6, Латвияда — 4, Литвада — 5.<ref name="EstParks">[https://keskkonnaamet.ee/en/wildlife-nature-protection/nature-protection/protection-cultural-heritage Protection of cultural heritage — National parks]. Estonian Environmental Board. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="LatParks">[https://www.daba.gov.lv/en/protected-areas Protected areas]. Nature Conservation Agency of Latvia. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="LitParks">[https://vstt.lrv.lt/en/lithuanian-protected-areas/national-parks/ National parks]. State Service for Protected Areas of Lithuania. Жаңартылған: 03.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> {| class="wikitable" |+ '''Балтық елдерінің ұлттық парктері''' ! Ел ! Ұлттық парк ! Негізгі ерекшелігі |- ! rowspan="6" | [[Эстония]] | '''Лахемаа''' (''Lahemaa'') | Фин шығанағы жағалауы, ормандар, батпақтар, өзен аңғарлары және мәдени ландшафт |- | '''Матсалу''' (''Matsalu'') | Матсалу шығанағы, қамысты алқаптар, жағалау шалғындары және құс миграциясы |- | '''Вильсанди''' (''Vilsandi'') | Батыс Эстония аралдары, теңіз жағалауы және теңіз құстары |- | '''Соомаа''' (''Soomaa'') | ірі батпақ кешендері, өзен жайылмалары және маусымдық тасқындар |- | '''Карула''' (''Karula'') | Оңтүстік Эстонияның мұздық-мореналық төбелері, көлдері мен ормандары |- | '''Алутагузе''' (''Alutaguse'') | Шығыс Эстонияның ірі орманды және батпақты ландшафттары |- ! rowspan="4" | [[Латвия]] | '''Гауя''' (''Gauja'') | Гауя өзенінің ежелгі аңғары, құмтас жартастары, ормандар және тарихи ландшафт |- | '''Кемери''' (''Ķemeri'') | көтеріңкі батпақтар, күкіртті минералды сулар, көлдер мен жағалау экожүйелері |- | '''Слитере''' (''Slītere'') | Балтық теңізінің ежелгі жағалауы, ормандар, дюналар және Колька мүйісі маңы |- | '''Разна''' (''Rāzna'') | Латгалияның көлді-төбелі табиғи кешені және Разна көлі |- ! rowspan="5" | [[Литва]] | '''Аукштайтия''' (''Aukštaitija'') | көлдер жүйесі, ормандар және мұздық ландшафт |- | '''Дзукия''' (''Dzūkija'') | Дайнава ормандары, өзен аңғарлары және құрлықтық дюналар |- | '''Курш түбегі''' (''Kuršių nerija'') | Балтық теңізі мен Курш шығанағы арасындағы ірі дюналық кешен |- | '''Жемайтия''' (''Žemaitija'') | мұздық текті төбелер, ормандар және Плателяй көлі |- | '''Тракай тарихи ұлттық паркі''' (''Trakų istorinis nacionalinis parkas'') | көлді табиғи ландшафт және Тракайдың тарихи-мәдени мұрасы |} <ref name="EstParks"/><ref name="LatParks"/><ref name="LitParks"/> [[Сурет:Gauja National Park, Latvia.jpg|нобай|солға|300px|Латвиядағы Гауя ұлттық паркі]] Эстонияның алтыншы және ең жаңа ұлттық паркі — Алутагузе — 2018 жылы құрылған. Латвияда ұлттық парктерден басқа биосфералық резерват, табиғи парктер, қорықтар және қорғалатын ландшафт аумақтары бар. Литвада бес ұлттық паркпен қатар 30 өңірлік парк жұмыс істейді.<ref>[https://vstt.lrv.lt/en/lithuanian-protected-areas/regional-parks/ Regional parks]. State Service for Protected Areas of Lithuania. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Сурет:Lithuania Juodkrante sand dunes.jpg|нобай|оңға|300px|Литвадағы Курш түбегінің құмды дюналары]] === ЮНЕСКО биосфералық резерваттары === Үш Балтық мемлекетінің әрқайсысында [[ЮНЕСКО]]-ның «Адам және биосфера» бағдарламасының Дүниежүзілік желісіне кіретін биосфералық аумақ бар. {| class="wikitable" ! Мемлекет ! Биосфералық резерват ! ЮНЕСКО желісіне енгізілген жыл ! Негізгі ерекшелігі |- | [[Эстония]] | '''Батыс Эстон архипелагы''' | 1990 | Сааремаа, Хийумаа, Муху және Вормси аралдары, теңіз, жағалау шалғындары мен ормандар |- | [[Латвия]] | '''Солтүстік Видземе''' | 1997 | Рига шығанағы жағалауы, Салаца алабы, ормандар, көлдер мен батпақтар |- | [[Литва]] | '''Жувинтас''' | 2011 | көлдер, қамысты сулы-батпақты жерлер, көтеріңкі батпақтар мен ормандар |} <ref name="WestEstonia"/><ref>[https://www.unesco.org/en/mab/north-vidzeme North Vidzeme]. UNESCO Man and the Biosphere Programme. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref>[https://www.unesco.org/en/mab/zuvintas Žuvintas]. UNESCO Man and the Biosphere Programme. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Халқы == Балтық елдерінің жиынтық халқы 2026 жылы шамамен 6,09 млн адамды құрайды.<ref name="EstPop2026"/><ref name="LatPop2026"/><ref name="LitPop2026"/> {| class="wikitable" style="text-align:align" |+ '''2026 жылғы халық саны''' ! Ел ! Халық саны |- | Эстония | 1 360 745 |- | Латвия | шамамен 1 845 000 |- | Литва | шамамен 2 887 000 |} Балтық елдерінің қазіргі демографиялық мәселелеріне: * туудың төмен деңгейі; * табиғи өсімнің теріс болуы; * халықтың қартаюы; * ауылдық және шеткері аймақтардағы халық санының кемуі; * ішкі және халықаралық көші-қон жатады. Халықтың елеулі бөлігі астаналық аймақтарда және ірі экономикалық орталықтарда шоғырланған. == Тілдері == Үш мемлекеттік тіл бір тілдік отбасына жатпайды. '''Латыш''' және '''литва тілдері''' — [[үндіеуропа тілдері]]нің балтық тармағына жататын қазіргі екі тірі тіл. Олар өзара туыстас болғанымен, бір-біріне толық түсінікті емес. '''Эстон тілі''' үндіеуропалық емес, [[Орал тілдері]] отбасының балтық-фин тармағына жатады және [[фин тілі]]не жақын. Сондықтан геосаяси '''«Балтық елдері»''' ұғымын этнолингвистикалық '''«балт халықтары»''' ұғымымен теңестіруге болмайды: литвалықтар мен латыштар балт халықтарына, ал эстондар балтық-фин халықтарына жатады. Үш мемлекеттік тіл де латын жазуын қолданады. Аймақта орыс тілді халық та бар, оның үлесі мен тарихи қалыптасуы әр мемлекетте әртүрлі. == Діні == Балтық елдерінің діни тарихы біркелкі емес. Литвада тарихи тұрғыдан [[Католик шіркеуі|рим-католик дәстүрі]] басым. Латвияда лютерандық, католиктік және православиелік дәстүрлер қатар таралған. Католицизм әсіресе Латгалияда кең таралған. Эстонияның тарихи христиандық мәдениетінде лютерандық пен православиелік дәстүрлер маңызды болғанымен, қазіргі қоғамда діни ұйымдарға мүшелік деңгейі салыстырмалы түрде төмен. == Тарихы == === Ежелгі және орта ғасырлар === Қазіргі Балтық елдерінің аумағын ежелден балт және балтық-фин тайпалары мекендеген. Қазіргі Эстония аумағында негізінен фин-угор тілді тайпалар, Латвия аумағында балт тайпаларымен қатар ливтер, ал Литвада балт тайпалары қоныстанды. XII—XIII ғасырларда қазіргі Эстония мен Латвия аумақтары [[Солтүстік крест жорықтары]] мен христиандандыру нысанына айналды. Неміс рыцарлық ордендері мен епископтық иеліктер құрылып, олардың көп бөлігі ортағасырлық [[Ливония]] құрамына кірді. [[Рига]] мен [[Таллин]] [[Ганза одағы]]ның маңызды сауда орталықтарына айналды. Литваның саяси дамуы өзгеше жүрді. XIII ғасырда [[Литва Ұлы княздігі]] қалыптасты. XIV—XV ғасырларда ол Еуропаның ірі мемлекеттерінің біріне айналды. 1385 жылдан Польша корольдігімен әулеттік байланыс орнап, 1569 жылғы Люблин униясынан кейін Литва Ұлы княздігі [[Речь Посполитая]] құрамында болды. XVII—XVIII ғасырларда қазіргі Эстония мен Латвия жерлері Польша-Литва, Швеция және Ресей арасындағы күрестің нысаны болды. [[Ұлы Солтүстік соғыс]]тан кейін олардың басым бөлігі Ресей империясына өтті. XVIII ғасырдың соңындағы Речь Посполитаяны бөлісу нәтижесінде Литва аумағының негізгі бөлігі де Ресей империясына қосылды. === Ұлттық жаңғыру === XIX ғасырда үш халықта да ұлттық жаңғыру қозғалыстары қалыптасты. Эстон, латыш және литва тілдеріндегі әдебиет, баспасөз, ұлттық фольклорды жинау, мәдени және қоғамдық ұйымдар дамыды. Эстония мен Латвияда ән мерекелері ұлттық өзіндік сананың қалыптасуына ерекше ықпал етті. Литвадағы ұлттық қозғалыс литва тілін, католиктік мәдениетті және ұлттық баспасөзді қорғаумен тығыз байланысты болды. === Тәуелсіз мемлекеттердің құрылуы === Бірінші дүниежүзілік соғыс және Ресей империясының ыдырауы нәтижесінде үш халық тәуелсіз ұлттық мемлекет құру мүмкіндігіне ие болды. Тәуелсіздік жарияланған күндер: * '''Литва — 16 ақпан 1918'''; * '''Эстония — 24 ақпан 1918'''; * '''Латвия — 18 қараша 1918'''. Кейінгі тәуелсіздік соғыстары барысында үш мемлекет өз егемендігін орнықтырды. 1934 жылы Эстония, Латвия және Литва Келісім және ынтымақтастық туралы шартқа қол қойды. Бұл ынтымақтастық форматы тарихта '''[[Балтық Антантасы]]''' деген атпен белгілі.<ref name="BalticCoop"/> === Екінші дүниежүзілік соғыс === 1939 жылғы [[Молотов — Риббентроп пакті]]нің құпия хаттамалары Шығыс Еуропада Германия мен Кеңес Одағының ықпал аймақтарын белгіледі. 1940 жылғы маусымда Кеңес Одағының әскери күштері Эстония, Латвия және Литваға кірді, ал кейін үш мемлекет КСРО құрамындағы одақтас республикалар ретінде енгізілді. Балтық мемлекеттерінің қазіргі ресми тарихнамасында бұл оқиғалар '''1940 жылғы кеңестік оккупация және аннексия''' ретінде сипатталады. АҚШ және бірқатар басқа Батыс мемлекеттері үш мемлекеттің КСРО құрамына қосылуын заңды деп мойындамады.<ref>[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1940v03/d270 The Acting Secretary of State to Certain Diplomatic Representatives in the United States]. U.S. Department of State, Office of the Historian. 23.07.1940. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 1941 жылы [[Нацистік Германия]] Кеңес Одағына басып кіргеннен кейін үш ел Германия оккупациясына өтті. Нацистік билік кезеңінде Балтық елдерінің еврей халқы [[Холокост]] барысында жаппай қырғынға ұшырады. 1944—1945 жылдары Кеңес әскері өңірді қайта бақылауына алып, үш республика КСРО құрамында қалды. Соғыстан кейінгі онжылдықтарда ұжымдастыру, индустрияландыру, саяси қуғын-сүргін, депортациялар және КСРО-ның басқа республикаларынан көші-қон өңірдің қоғамдық және демографиялық құрылымына елеулі әсер етті. === Әнші революция және Балтық жолы === 1980-жылдардың екінші жартысында КСРО-дағы қайта құру мен жариялылық жағдайында үш елде ұлттық тәуелсіздікті қалпына келтіру қозғалыстары күшейді. Бұл бейбіт саяси және мәдени қозғалыстардың жиынтығы көбіне '''[[Әнші революция]]''' деп аталады. Ең танымал оқиға — '''[[Балтық жолы]]'''. [[Сурет:Baltic Way (Molėtai Region, Lithuania).jpg|нобай|оңға|300px|Балтық жолының Литвадағы бөлігі, 23 тамыз 1989 жыл]] '''1989 жылғы 23 тамызда''' Эстония, Латвия және Литваның тұрғындары Таллиннен Рига арқылы Вильнюске дейін созылған шамамен '''600 км адам тізбегін''' құрды.<ref name="BalticWay">[https://www.unesco.org/en/memory-world/baltic-way-human-chain-linking-three-states-their-drive-freedom The Baltic Way — Human Chain Linking Three States in Their Drive for Freedom]. UNESCO Memory of the World. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Акция Молотов—Риббентроп пактіне 50 жыл толған күні өткізіліп, үш халықтың тәуелсіздікке ұмтылуын халықаралық қоғамдастыққа көрсетті. Балтық жолының құжаттық мұрасы кейін ЮНЕСКО-ның '''«Әлем жады»''' халықаралық тізіліміне енгізілді.<ref name="BalticWay"/> === Тәуелсіздіктің қалпына келуі === Үш мемлекет тәуелсіздігін мына күндері қалпына келтірді: * Литва — '''11 наурыз 1990'''; * Эстония — '''20 тамыз 1991'''; * Латвия — '''21 тамыз 1991'''. 1991 жылғы 6 қыркүйекте КСРО үш Балтық мемлекетінің тәуелсіздігін ресми түрде мойындады. Тәуелсіздік қалпына келгеннен кейін негізгі стратегиялық бағыт Еуропалық және еуроатлантикалық құрылымдарға қосылу болды. == Ортақ институттары мен рәміздері == Эстония, Латвия және Литва біртұтас федерация немесе конфедерация құрмайды және үш мемлекетке ортақ мемлекеттік ту мен елтаңба жоқ. Алайда олардың парламенттік және үкіметаралық ынтымақтастығын қамтамасыз ететін тұрақты институттар қалыптасқан. === Балтық ассамблеясы === '''[[Балтық ассамблеясы]]''' ({{lang-en|Baltic Assembly}}) — Эстония, Латвия және Литва парламенттерінің халықаралық парламентаралық ынтымақтастық ұйымы. Оның негізгі мақсаты — үш мемлекеттің ұлттық парламенттері арасындағы ынтымақтастықты үйлестіру.<ref name="BAwork">[https://www.baltasam.org/about-us/how-do-we-work How do we work?]. Baltic Assembly. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ассамблея халықаралық құқық субъектісі болып табылады, ал оның хатшылығы [[Рига]] қаласында орналасқан.<ref name="BAwork"/> Әр Балтық мемлекетінің парламенті Ассамблеяға '''12—16 депутаттан''' тұратын ұлттық делегация тағайындайды. Делегацияларды қалыптастыру кезінде парламенттегі саяси күштердің пропорционалды өкілдігі ескеріледі.<ref name="BAwork"/> Ассамблея: * қауіпсіздік және қорғаныс; * экономика; * энергетика; * көлік және инфрақұрылым; * білім және ғылым; * мәдениет; * денсаулық сақтау; * қоршаған ортаны қорғау сияқты ортақ мәселелерді қарастырады. Балтық ассамблеясының жоғары органы — жылына бір рет өткізілетін '''сессия'''. Оның тұрақты жұмысын үш ұлттық делегацияның төрағалары мен олардың орынбасарларынан тұратын Президиум үйлестіреді.<ref name="BAwork"/> Ассамблея әдебиет, өнер және ғылым салаларындағы '''Балтық ассамблеясы сыйлығын''' береді. === Балтық Министрлер кеңесі === '''Балтық Министрлер кеңесі''' ({{lang-en|Baltic Council of Ministers}}, BCM) — Эстония, Латвия және Литва үкіметтерінің тұрақты үкіметаралық ынтымақтастық органы. Ол '''1994 жылғы 13 маусымда''' құрылды және үш елдің атқарушы билік органдары арасындағы ынтымақтастықтың үздіксіздігін қамтамасыз етеді.<ref name="BalticCoop"/> Балтық Министрлер кеңесінің ең жоғары деңгейдегі органы — үш мемлекеттің премьер-министрлері қатысатын '''Премьер-министрлер кеңесі'''. Үкіметаралық жұмыс тиісті министрліктер, аға лауазымды тұлғалар және салалық сарапшылар деңгейінде жүргізіледі. Төрағалық Эстония, Латвия және Литва арасында жыл сайын ротациялық тәртіппен ауысады. '''2026 жылы Балтық Министрлер кеңесіне Эстония төрағалық етеді.''' 2026 жылғы негізгі басымдықтар: * өңірлік қауіпсіздік, азық-түлік қауіпсіздығы және жеткізу тізбектерінің тұрақтылығы; * трансшекаралық байланыстар, соның ішінде Rail Baltica және маңызды инфрақұрылымды қорғау; * Украинаға жан-жақты және тұрақты қолдау болып белгіленген.<ref name="BalticCoop"/> === Балтық кеңесі === '''Балтық кеңесі''' ({{lang-en|Baltic Council}}) — Балтық ассамблеясы мен Балтық Министрлер кеңесінің жыл сайынғы бірлескен кездесуі. Онда үш мемлекеттің парламенттік және үкіметтік ынтымақтастығының нәтижелері қаралып, алдағы кезеңнің ортақ міндеттері мен басымдықтары белгіленеді. 2025 жылғы қарашада Ригада Балтық ассамблеясының 44-сессиясы және '''31-Балтық кеңесі''' өтті.<ref>[https://www.baltasam.org/44-ba-session-31-bc-riga 44th Session of the Baltic Assembly and the 31st Baltic Council]. Baltic Assembly. 19.11.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Солтүстік-Балтық ынтымақтастығы === Үш Балтық мемлекеті [[Дания]], [[Исландия]], [[Норвегия]], [[Финляндия]] және [[Швеция]]мен бірге '''Nordic-Baltic Eight (NB8)''' форматында да ынтымақтасады. [[Сурет:Nord Baltic Eight map.png|нобай|оңға|300px|Nordic-Baltic Eight елдері]] NB8 ресми халықаралық ұйым емес, сегіз мемлекеттің сыртқы саясат, қауіпсіздік, аймақтық байланыс, цифрландыру, киберқауіпсіздік, энергетика, климат, мәдениет және денсаулық сақтау салаларындағы бейресми ынтымақтастық форматы. 2026 жылы NB8 үйлестіруші мемлекеті — Эстония.<ref>[https://vm.ee/en/NB8 Nordic-Baltic Eight (NB8)]. Estonian Ministry of Foreign Affairs. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Балтық елдері сонымен қатар Балтық теңізінің неғұрлым кең аймағын қамтитын '''Балтық теңізі мемлекеттері кеңесінің''' жұмысына қатысады. Бұл ұйым Эстония, Латвия және Литвамен шектелмей, Солтүстік және Орталық Еуропаның бірқатар елдерін және Еуропалық Одақты біріктіреді. == Еуропалық және еуроатлантикалық интеграция == === НАТО === Эстония, Латвия және Литва '''2004 жылғы 29 наурызда НАТО-ға''' бір мезгілде қосылды. Сол уақыттан бастап олардың әуе кеңістігін қорғауға арналған '''NATO Baltic Air Policing''' миссиясы жүзеге асырылып келеді. === Еуропалық Одақ === Үш мемлекет те '''2004 жылғы 1 мамырда Еуропалық Одаққа''' кірді. 2007 жылғы 21 желтоқсанда олардың құрлық және теңіз шекаралары [[Шенген аймағы]]на қосылды. === Еуроаймақ === Ұлттық валюталарды еуроға ауыстыру кезең-кезеңімен жүзеге асты: * Эстония — 1 қаңтар 2011; * Латвия — 1 қаңтар 2014; * Литва — 1 қаңтар 2015. 2015 жылдан бастап үш мемлекет те [[еуро]]ны пайдаланады. == Экономикасы == 1990-жылдардың басында үш мемлекет те орталықтан жоспарланған кеңестік экономикадан нарықтық экономикаға өтті. Мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру, сауда бағыттарын өзгерту, Батыс капиталы мен технологиясын тарту және Еуропалық Одақтың бірыңғай нарығына интеграция жүргізілді. 2000-жылдардың бірінші жартысындағы жылдам экономикалық өсімге байланысты Эстония, Латвия және Литва халықаралық экономикалық әдебиетте кейде '''«Балтық жолбарыстары»''' деп аталды. Қазіргі Балтық экономикалары: * шағын және ашық; * экспортқа бағдарланған; * ЕО-ның бірыңғай нарығымен тығыз интеграцияланған; * еуроны пайдаланатын; * қызмет көрсету мен өңдеу өнеркәсібінің үлесі жоғары экономикалар болып табылады. Эстония цифрлық технологиялар, бағдарламалық жасақтама, электроника және іскерлік қызметтер саласында ерекшеленеді. Латвия экономикасында логистика, порттар, ағаш өңдеу, фармацевтика, машина жасау және қызмет көрсету салалары маңызды. Литвада өңдеу өнеркәсібі, логистика, ақпараттық технологиялар, қаржы технологиялары, биотехнология және қызмет көрсету салалары дамыған. Балтық теңізі порттары үш ел экономикасында маңызды рөл атқарады. Негізгі порттары: * Эстонияда — Мууга, Таллин және Силламяэ; * Латвияда — [[Рига порты|Рига еркін порты]], [[Вентспилс еркін порты]] және [[Лиепая порты]]; * Литвада — [[Клайпеда порты]]. == Көлігі және инфрақұрылымы == Балтық елдерінің көлік жүйесі теңіз порттарын, теміржол, автомобиль және әуе көлігін біріктіреді. '''Via Baltica''' автомобиль дәлізі Таллин, Рига, Паневежис және Каунас арқылы үш мемлекетті Польшамен және Батыс Еуропамен байланыстырады. Кеңестік кезеңнен қалған негізгі теміржол желілерінде 1520 мм кең табан сақталған. === Rail Baltica === '''Rail Baltica''' — Эстония, Латвия және Литваны Польша арқылы Еуропаның стандартты теміржол желісімен байланыстыратын трансъеуропалық инфрақұрылым жобасы. Жаңа желінің табаны — '''1435 мм'''. Жолаушылар пойыздарының жобалық жылдамдығы 200 км/сағ дейін болуы тиіс. 2026 жылғы ресми жоба мәліметінде негізгі магистральдың елеулі бөлігі құрылыс үстінде немесе құрылысқа дайын екені көрсетіледі.<ref name="RailBaltica">[https://www.railbaltica.org/progress-today/ Progress Today]. Rail Baltica. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бірінші кезең Эстониядан Латвия мен Литва арқылы Польшаға үздіксіз стандартты теміржол дәлізін қалыптастыруға арналған. Жобаның негізгі халықаралық дәлізін 2030 жылға қарай іске қосу көзделеді.<ref name="RailBaltica"/> == Энергетикасы == Кеңестік кезеңнен кейін де Балтық елдерінің электр жүйелері ұзақ уақыт Ресей мен Беларусь жүйелерімен синхронды жұмыс істеді. Еуропалық Одақ, Польша және Балтық мемлекеттері электр жүйелерін континенттік Еуропа желісіне синхрондау үшін бірнеше жыл бойы ірі инфрақұрылымдық жоба жүргізді. Оған Эстония—Финляндия арасындағы ''EstLink'', Литва—Швеция арасындағы ''NordBalt'' және Литва—Польша арасындағы ''LitPol Link'' сияқты халықаралық электр байланыстары кірді. '''2025 жылғы 8 ақпанда''' Эстония, Латвия және Литва Ресей және Беларусьпен ортақ электр жиілігі жүйесінен ажыратылды. '''2025 жылғы 9 ақпанда''' үш елдің электр жүйелері Польша арқылы '''Континенттік Еуропаның синхронды электр желісіне''' қосылды.<ref name="EnergySync">[https://energy.ec.europa.eu/topics/infrastructure/high-level-groups/baltic-energy-market-interconnection-plan_en Baltic Energy Market Interconnection Plan]. European Commission. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл өзгеріс Балтық елдерінің энергетикалық жүйесін Еуропалық Одақтың энергетикалық инфрақұрылымына интеграциялаудағы маңызды кезең болды. == Білімі және жоғары оқу орындары == Балтық елдерінің жоғары білім жүйелері [[Болон процесі]] мен Еуропалық жоғары білім кеңістігіне кіріктірілген. Университеттер бакалавриат, магистратура және докторантура бағдарламаларын ұсынады. Шетелдік студенттер үшін ағылшын тіліндегі көптеген оқу бағдарламалары бар. Үш елде классикалық көпсалалы университеттермен қатар техникалық, медициналық, ауыл шаруашылығы, өнер және музыка жоғары оқу орындары жұмыс істейді. === Эстония === Эстонияның негізгі университеттері: {| class="wikitable" ! Университет ! Қаласы ! Негізгі бағыттары |- | '''[[Тарту университеті]]''' (''Tartu Ülikool'') | [[Тарту]] | медицина, биология, химия, физика, математика, ақпараттық технологиялар, құқық, экономика, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар |- | '''[[Таллин технология университеті]]''' — TalTech | [[Таллин]] | инженерия, ақпараттық технологиялар, киберқауіпсіздік, энергетика, электроника, жаратылыстану ғылымдары, бизнес және теңіз ісі |- | '''[[Таллин университеті]]''' | Таллин | педагогика, цифрлық технологиялар, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар, саясат, құқық, медиа және кино |- | '''Эстония өмір туралы ғылымдар университеті''' | Тарту | ауыл шаруашылығы, ветеринария, орман шаруашылығы, қоршаған орта, биоэкономика, азық-түлік және инженерия |- | '''Эстония көркемөнер академиясы''' | Таллин | бейнелеу өнері, дизайн, сәулет, урбанистика және өнер тарихы |- | '''Эстония музыка және театр академиясы''' | Таллин | музыка, композиция, дирижерлік, театр және актерлік өнер |} 2024 жылғы сәуірде жарияланған мәлімет бойынша, Эстонияның жоғары оқу орындарында '''шамамен 120 қазақстандық студент''' білім алған.<ref name="KazEstStudents">[https://astanatimes.com/2024/04/estonia-strengthens-ties-with-kazakhstan-across-multiple-fronts/ Estonia Strengthens Ties with Kazakhstan Across Multiple Fronts]. ''The Astana Times''. 10.04.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстан университеттері мен эстон жоғары оқу орындары арасында IT, инженерия, цифрландыру, академиялық ұтқырлық және ғылыми зерттеу салаларындағы байланыстар дамып келеді. === Латвия === Латвияның негізгі университеттері: {| class="wikitable" ! Университет ! Қаласы ! Негізгі бағыттары |- | '''[[Латвия университеті]]''' | [[Рига]] | жаратылыстану, медицина, экономика, құқық, педагогика, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар |- | '''[[Рига техникалық университеті]]''' (RTU) | Рига | инженерия, IT, сәулет, құрылыс, энергетика, электроника, химиялық технология, экономика және басқару |- | '''[[Рига Страдиньш университеті]]''' (RSU) | Рига | медицина, стоматология, фармация, қоғамдық денсаулық сақтау, оңалту, құқық және әлеуметтік ғылымдар |- | '''Латвия биоғылымдар және технологиялар университеті''' (LBTU) | [[Елгава]] | ауыл шаруашылығы, ветеринария, орман шаруашылығы, азық-түлік технологиясы, инженерия және экономика |- | '''[[Даугавпилс университеті]]''' | [[Даугавпилс]] | биология, экология, жаратылыстану, гуманитарлық ғылымдар және педагогика |} Қазақстан Республикасының Латвиядағы елшілігінің мәліметі бойынша, '''2023/2024 оқу жылында Латвияның жоғары оқу орындарында 190 Қазақстан азаматы''' күндізгі және сырттай бөлімдерде білім алған.<ref name="KazLatStudents">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-riga/press/article/3?lang=kk Қазақстан–Латвия мәдени-гуманитарлық байланыстары]. Қазақстан Республикасының Латвиядағы Елшілігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Олардың негізгі оқу бағыттарының қатарында: * азаматтық авиация; * көлік және логистика; * медицина; * инженерия көрсетілген.<ref name="KazLatStudents"/> Қазақстан мен Латвияның білім саласындағы ведомстволары арасында ынтымақтастық туралы келісім бар және тараптар студенттерге мемлекеттік гранттар ұсынады.<ref name="KazLatStudents"/> === Литва === Литваның негізгі университеттері: {| class="wikitable" ! Университет ! Қаласы ! Негізгі бағыттары |- | '''[[Вильнюс университеті]]''' | [[Вильнюс]] | медицина, құқық, экономика, IT, математика, жаратылыстану, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар |- | '''[[Каунас технология университеті]]''' (KTU) | [[Каунас]] | инженерия, IT, жасанды интеллект, электроника, химиялық технология, сәулет және бизнес |- | '''Литва денсаулық ғылымдары университеті''' (LSMU) | Каунас | медицина, стоматология, фармация, қоғамдық денсаулық сақтау және ветеринария |- | '''VILNIUS TECH''' | Вильнюс | құрылыс, сәулет, көлік инженериясы, авиация, логистика, IT, электроника және бизнес |- | '''[[Витаутас Ұлы университеті]]''' | Каунас | гуманитарлық, әлеуметтік және жаратылыстану ғылымдары, білім, экономика, ауыл шаруашылығы және өнер |- | '''[[Клайпеда университеті]]''' | [[Клайпеда]] | теңіз ғылымдары, инженерия, денсаулық сақтау және Балтық теңізі өңірін зерттеу |} Қазақстан Республикасының Литвадағы елшілігінің мәліметі бойынша, '''жыл сайын Литва университеттерінде шамамен 200 қазақстандық студент білім алады немесе тағылымдамадан өтеді'''. Литваның жоғары оқу орындары Қазақстанмен медицина, инженерия, технология, академиялық ұтқырлық және ғылыми зерттеу салаларында ынтымақтасады. === Қазақстандық студенттер туралы ашық деректер === Үш мемлекет Қазақстан азаматтарының санын бірдей әдіспен және бір уақытта жарияламайды. Сондықтан қолжетімді көрсеткіштерді тікелей қосып, «Балтық елдеріндегі қазақстандық студенттердің қазіргі жалпы саны» ретінде көрсету статистикалық тұрғыдан дұрыс емес. {| class="wikitable" ! Ел ! Қазақстандық білім алушылар туралы ашық дерек ! Кезеңі ! Ескерту |- | '''Эстония''' | шамамен '''120''' | сәуір 2024 | сол кездегі студенттер саны туралы бағалау<ref name="KazEstStudents"/> |- | '''Латвия''' | '''190''' | 2023/2024 оқу жылы | күндізгі және сырттай бөлімдер<ref name="KazLatStudents"/> |- | '''Литва''' | шамамен '''200''' | елшіліктің жыл сайынғы бағасы | студенттер мен тағылымдамадан өтушілер |} == Мәдениеті == Балтық елдері дербес ұлттық мәдениеттерге ие болғанымен, олардың тарихи-мәдени тәжірибесінде ортақ өңірлік құбылыстар да бар. Ең танымал ортақ мәдени дәстүрлердің бірі — '''ән және би мерекелері'''. Эстониядағы алғашқы жалпы ән мерекесі 1869 жылы, Латвияда 1873 жылы, Литвада 1924 жылы өтті. Эстония, Латвия және Литваның ән және би мерекелері ЮНЕСКО-ның Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының репрезентативтік тізіміне енгізілген.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/baltic-song-and-dance-celebrations-00087 Baltic song and dance celebrations]. UNESCO. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Балтық елдерінің үш астанасының тарихи орталықтары: * Таллиннің тарихи орталығы; * Риганың тарихи орталығы; * Вильнюстің тарихи орталығы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне кіреді. == Қазақстанмен байланыстары == Қазақстанның үш Балтық мемлекетімен дипломатиялық қатынастары 1992 жылы орнатылды. Қатынастар: * сауда-экономикалық; * көлік-логистикалық; * ауыл шаруашылығы; * ақпараттық технологиялар; * білім және ғылым; * мәдени-гуманитарлық бағыттарды қамтиды. === Көлік және транзит === Балтық теңізінің порттары Қазақстан үшін Еуропа, Солтүстік Еуропа және Солтүстік Африка нарықтарына шығатын балама теңіз дәліздерінің бірі болып табылады. 2020-жылдардың ортасында Қазақстан астығын Балтық бағытында тасымалдау айтарлықтай өсті. 2025 жылы Балтық елдерінің порттары арқылы Қазақстан астығының экспорты айтарлықтай ұлғайды. Латвия бағытында Рига, Лиепая және Вентспилс порттары, Эстонияда Силламяэ мен Мууга, ал Литвада Клайпеда порты Қазақстанның жүк ағындары үшін пайдаланылатын немесе қарастырылатын негізгі теңіз тораптарына жатады. Қазақстан мен Латвия арасындағы қазіргі экономикалық байланыстарда Рига, Лиепая және Вентспилс порттары ерекше орын алады. Лиепая арқылы Қазақстан бидайының Солтүстік Африка нарығына жөнелтілуі, Вентспилс арқылы Қазақстан көмірінің өңделуі және Рига арқылы ауыл шаруашылығы мен басқа транзиттік жүктердің тасымалдануы Балтық бағытының Қазақстан үшін практикалық маңызын көрсетеді. === Эстония бағытындағы байланыстар === Қазақстан Эстонияның Мууга және Силламяэ порттарын астық, майлы дақылдар және басқа экспорттық өнімдерді Солтүстік Еуропа мен әлемдік нарықтарға жеткізудің ықтимал және қолданыстағы бағыттарының бірі ретінде қарастырады. Екі мемлекет көлік-логистикадан бөлек цифрлық мемлекеттік басқару, ақпараттық технологиялар, білім беру және инновациялар салаларында да ынтымақтасады. === Литва бағытындағы байланыстар === Қазақстан мен Литва арасындағы көлік қатынастарында [[Клайпеда порты]] мен теміржол логистикасы маңызды. 2011 жылы Қытай—Қазақстан—Литва бағытындағы '''«Сәуле»''' контейнер пойызы іске қосылды. 2013 жылы Қазақстан мен Литва арасында '''«Балтық желі»''' контейнерлік пойызы ұйымдастырылды. Қазақстан мен Литва арасындағы білім және мәдени байланыстар да тұрақты сипатқа ие. === Білім және мәдени байланыстар === Балтық елдерінде қазақстандық студенттер білім алады. Білім беру байланыстары медицина, инженерия, көлік-логистика, авиация, IT, экономика және басқа салаларды қамтиды. Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері Балтық елдерінде қазақ мәдениетіне арналған көрмелер, концерттер, кино көрсетілімдері, әдеби және ғылыми іс-шаралар ұйымдастырады. Литвада [[Әбу Насыр әл-Фараби]] мен [[Абай Құнанбайұлы]]ның мұрасына арналған мәдени-ағартушылық жобалар іске асырылған. Латвияда қазақстандық мәдениет пен өнерді таныстыруға арналған көрмелер, соның ішінде қазақстандық суретшілердің жобалары өткізілген. == Қазіргі ортақ мәселелері == 2020-жылдардың ортасында Балтық елдерінің ішкі және өңірлік ынтымақтастығында: * қауіпсіздік пен қорғаныс; * маңызды инфрақұрылымды қорғау; * энергетикалық тәуелсіздік; * [[Rail Baltica]] құрылысын аяқтау; * демографиялық кему және халықтың қартаюы; * көлік дәліздерін әртараптандыру; * цифрландыру және киберқауіпсіздік; * климаттың өзгеруіне бейімделу; * Балтық теңізінің экологиялық жағдайы; * табиғи мекендер мен биоалуантүрлілікті сақтау негізгі мәселелердің қатарына жатады. 2025 жылғы электр жүйелерін континенттік Еуропамен синхрондау энергетикалық интеграциядағы тарихи өзгеріс болды, ал Rail Baltica үш елдің көлік жүйелерін Еуропаның стандартты теміржол инфрақұрылымымен тікелей байланыстыруға арналған негізгі ортақ құрылыс жобасы болып отыр.<ref name="EnergySync"/><ref name="RailBaltica"/> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Baltic Way (Molėtai Region, Lithuania).jpg|Балтық жолы, Литва, 1989 жыл Viru Bog at winter.jpg|Эстониядағы Виру батпағы Gauja National Park, Latvia.jpg|Латвиядағы Гауя ұлттық паркі Lithuania Juodkrante sand dunes.jpg|Литвадағы Курш түбегінің дюналары Nord Baltic Eight map.png|Nordic-Baltic Eight елдері </gallery> == Қараңыз да == * [[Балтық теңізі]] * [[Балтық теңізі өңірі]] * [[Эстония]] * [[Латвия]] * [[Литва]] * [[Балтық жолы]] * [[Балтық ассамблеясы]] * [[Балтық Антантасы]] * [[Rail Baltica]] * [[Nordic-Baltic Eight]] * [[Солтүстік Еуропа]] * [[Рига еркін порты]] * [[Лиепая порты]] * [[Вентспилс еркін порты]] * [[Клайпеда порты]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * Plakans, Andrejs. ''A Concise History of the Baltic States''. Cambridge University Press, 2011. * O'Connor, Kevin. ''The History of the Baltic States''. Greenwood Press, 2003. * O'Connor, Kevin. ''Culture and Customs of the Baltic States''. Greenwood Press, 2006. * Smith, Graham (ed.). ''The Baltic States: The National Self-Determination of Estonia, Latvia and Lithuania''. St. Martin's Press, 1994. * Bojtár, Endre. ''Foreword to the Past: A Cultural History of the Baltic People''. Central European University Press, 1999. == Сыртқы сілтемелер == * [https://vm.ee/en/baltic-cooperation Балтық елдерінің ресми өңірлік ынтымақтастығы] * [https://www.baltasam.org/ Балтық ассамблеясының ресми сайты] * [https://www.railbaltica.org/ Rail Baltica ресми сайты] * [https://energy.ec.europa.eu/topics/infrastructure/high-level-groups/baltic-energy-market-interconnection-plan_en Baltic Energy Market Interconnection Plan] * [https://www.unesco.org/en/memory-world/baltic-way-human-chain-linking-three-states-their-drive-freedom UNESCO — Балтық жолы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Baltic_states Балтық елдері Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Baltic states}} [[Санат:Балтық елдері]] [[Санат:Солтүстік Еуропа]] 8d9j5drkh2gxlil7yhkjk6t4oe8yl12 0 620484 3643724 2901002 2026-08-18T12:37:24Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643724 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |+ style="font-size: larger;" | Зайед спорт сити |- |colspan="2" align="center"|[[Сурет:Pakvind123.JPG|thumb|Стадион Шейх Зайед]] |- ||| |- |'''Орналасуы'''||{{coord|24|28|58|N|54|27|13|E|type:landmark|display=inline,title}} |- |'''Салынған'''||[[1980 жыл]] |- |'''Ашылған'''||[[1980 жыл]] |- |'''Торбеті'''||{#if: {{{габарит|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}}- {{!}} '''Габарит''' {{!}} |} '''Зайед Спорт Сити''' ([[Қазақ тілі|қаз]]. ''Зайед спорт қалашығы'') — [[Біріккен Араб Әмірліктері]] астанасы [[Абу-Даби|Абу-Дабидегі]] спорт комплексі. БАӘ-нің бірінші президенті Зайед Ән-Нахаянның құрметіне арналған<ref>http://www.zsc.ae/about.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301021339/http://www.zsc.ae/about.html |date=2012-03-01 }}</ref>. == Спорттық нысандары == * Шейх Зайед стадионы * Теннис комплексі * Абу-Даби мұз айдыны * Халықаралық боулинг-орталық * 6 жабық теннис корты * 5 футбол алаңы * 3 нетбол алаңы * 3 регби алаңы * софтбол, волейбол алаңдары * Гимнастика және фитнес залдары * Бокс рингтері * Конференц-залдар == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[http://zsc.ae Ресми сайт] *[http://www.dubaifaqs.com/zayed-sports-city.php Zayed Sports City Abu Dhabi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181223073706/http://www.dubaifaqs.com/zayed-sports-city.php |date=2018-12-23 }} [[Санат:БАӘ спорт ғимараттары]] [[Санат:БАӘ стадиондары]] [[Санат:Стадиондар]] nr9r3brzdpzb6kwom0ij1c690m9c3mn 0 621394 3643752 3642582 2026-08-18T13:49:53Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643752 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! -->{{Әскери қайраткер|толық есімі=Андрианов Иван Федорович|туған күні=01.01.1927|туған жері=Ново-Михайловск ауылы,Боровский ауданы,Калужск облысы|мемлекет={{RUS}}|қызмет еткен жылдары=|атағы=пионер-батыр|шайқасы=[[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысы]]|марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}}} '''Иван Андрианов'''(1 қаңтар 1927 жылы, Ново-Михайловск ауылы,Боровский ауданы,Калужск облысы) — пионер-батыр, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысының]] ардагері, 14-жасында туған ауылын неміс әскерлерінің шапқыншылығынан құтқарып,жау тылына жол ашты,[[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Әскерд]]<nowiki/>і мезетте ескерткені үшін елге үлкен қызмет көрсетті,И.Андрианов арқасында 133-ші атқыштар дивизиясының 33-ші әскер қантөгіссіз қалды да,Калуж облысы азат етілді.<ref>https://polkua.com/vanya-andrianov-pioner-geroj/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Өмірбаяны == 4-ші сыныпқа дейін Андрианов Иван Ново-Михайловск ауылында оқу алған.Содан Ермолин қаласының жалпы білім беретін мектебінде оқыған.<ref>http://safe-rgs.ru/2667-pionery-geroi-vanya-andrianov.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216184850/http://safe-rgs.ru/2667-pionery-geroi-vanya-andrianov.html |date=2020-02-16 }}</ref>1941 жылы 28 желтоқсан күні 14 жасты Ваня ,Боровск жеріндегі сарайда жасырылған неміс әскерлерін көргеннен кейін,әрең дегенде Кеңес батырларын ескертіп, туған ауылын құтқара алды. === Қызмет жолы === 1946 ж, В.И.Молотов атындағы Пермь қаласындағы әскери-теңіз авиация-техникалық жоғары білім училищесін бітірген 1954 жылға дейін Крым қаласындағы Черноморс флотында қызмет атқарды 1954-1999 жж, Мәскеу машина жасайтын зауытында инженер сынаушы ретінде жұмыс істеді. === Соғыстан кейін === Боров ауданының мектеперінде ғылыми-тәжірибелік конференцияларда жастарға азамат-патриоттық баяндамалар қояды. Қазіргі кезде Ново-Михайловск ауылында өз жары мен қызымен <br /> == Марапаттары == «Қызыл Жұлдыз» ордені № 27617 М.Г.Ерефемов «Қазан төңкерісі» орденімен марапаттады «Ұлы Отан соғысы 1941-1945жж» ордені<ref>https://sites.google.com/site/aprelkraj/voennye-stranicy-istorii/1941-1945/pioner-geroj-vana-andrianov{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> «1941-1945 ж Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін» (1946 ж.) медалі «Кеңес әскері мен флоына XXX жыл» медалі «ССРО Қарулы күштерінің 50 жылдығы» мерейтойлық медалі «Еңбек ардагері» медалі «Калуж облысына 65 жыл» медалі<ref>http://safe-rgs.ru/2667-pionery-geroi-vanya-andrianov.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216184850/http://safe-rgs.ru/2667-pionery-geroi-vanya-andrianov.html |date=2020-02-16 }}</ref> == Ваня Андрианов атына арналып жазылған дереккөздер == === Кітапнама === "Андрианов Иван Фёдорович"Балабаново рейсмилік қала сайты "Год за годом" Гусев А. "Пионер герой-Ваня Андрианов" Замахина Е. "Жизнь прожить как поле перейти" Захарова О.П. === Әдеби шығармалар === Е.В.Трутневаның "Ваня Андрианов" атты өлеңі Ю.Н.Нечаеваның "Ваня Андрианов " атыы кітабы === Бейнематериал === "Забытые пионеры-герои. Часть 1 " "Судьба пионера-героя " <ref>http://deti-geroi.ru/alfavit-andri.php?page=andrianov-ivan</ref> == Дереккөздер == 89t05m7r6ua8ysueny2b3vibkv0q2ld 0 631276 3643746 3582928 2026-08-18T13:46:23Z Marksscheider 183882 3643746 wikitext text/x-wiki <br /><!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2019}} {{Ғалым|Есімі=Мишель Майор|Шынайы есімі=Michel Gustave Édouard Mayor|Суреті=Michel_Mayor,_2012_(cropped).jpg|Сурет тақырыбы=Мишель Майор|Туған күні=12.01.1942|Туған жері=Лозанна, Швейцария|Азаматтығы=Швейцария|Ғылыми аясы=Астрофизика|Жұмыс орны=Женева обсерваториясы, Женева университеті|Альма-матер=Лозанна университеті|Несімен белгілі=Бірінші экзопланетаның ашушысы}}'''Мишель Майор''' ([[1942 жыл|1942 жылы]] [[12 қаңтар]]да туған. [[Лозанна]], Во, [[Швейцария]]) — Швейцария астрофизигі, Женева университетінің (астрономия кафедрасы) құрметті профессоры. Майор ресми түрде 2007 жылы отставкаға кетті, бірақ Женева обсерваториясында белсенді зерттеуші болып қалады. 2010 жылғы Халықаралық В. А. Амбарцумян сыйлығының иегері. Физика бойынша Вольф сыйлығының (2017) және физика бойынша Нобель сыйлығының (2019, Дидье Келомен бірге) лауреаты. == Мансап == 1966 жылы Лозанна университетінде физика саласында магистр дәрежесін, 1971 жылы Женева обсерваториясында астрономия саласында докторлық дәрежесін алды. Оның диссертациясы Галактиканың спиральды құрылымымен ықтимал байланыстағы күн төңірегіндегі жұлдыздардың кинематикалық қасиеттерін зерттеуден тұрады. Ұзақ уақыт Кембридж университетінің астрономия институтында (1971) жұмыс істеді. [[Женева университеті]]нде жұмыс істей отырып, Чилидегі Еуропалық Оңтүстік обсерваторияда (ESO) және Гавай университетінің астрономия институтында семестр бойы бірнеше шығармашылық демалыстар өткізді. 1989 жылдан 1992 жылға дейін ол Еуропалық Оңтүстік обсерваториясының консультативтік кеңесін, 1990 жылдан 1993 жылға дейін Астрофизика және астрономия бойынша Швейцария қоғамының президенті (Swiss Society of Astrophysics and Astronomy) басқарды. Халықаралық астрономиялық одақтың бірнеше комиссиясының белсенді мүшесі және бұрынғы төрағасы. 1995 жылы Дидье Келомен бірге 51 Пегас b, бірінші экзопланетті ашты. Осы ашқаны үшін Майор және Кело 2019 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын алды. == Марапаттар == 1998 — Жюль Жансен Сыйлығы 1998 — Marcel Benoist Prize 2000 — Бальцан Сыйлығы 2004 — Альберт Эйнштейн Медалі 2004 — Құрметті легион орденінің кавалері 2005 — Шао сыйлығы, "планеталар мен планета жүйелерін қалыптастыру үдерістерін біздің түсінігімізді революциялайтын басқа жұлдыздардың айналасында айналатын алғашқы ғаламшардың орбиталары мен массаларын ашуы және анықтауы үшін". 2010 — Виктор Амбарцумян атындағы Халықаралық ғылыми сыйлық, " олардың планеталық жүйелер мен оларды қоршаған жұлдыздар арасындағы байланысты зерттеуде маңызды үлесі үшін". 2010 — Карл Шварцшильд Медалі 2011 — BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards 2015 — Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі, "For his discoveries of planets orbiting other stars, and the development of instrumentation designed to find them". 2015 — Киото Сыйлығы 2017 — физика бойынша Вольф сыйлығы, "жұлдыздың күніне ұқсас айналадағы алғашқы экзопланетаны ашқаны үшін". 2019 — физика бойынша Нобель сыйлығы<br /> {{Физика саласындағы Нобель сыйлығы 2001—2025}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:12 қаңтарда туғандар]] [[Санат:1942 жылы туғандар]] [[Санат:Швейцария астрофизиктері]] [[Санат:Лозаннада туғандар]] 4qt4u8p7nb324f4men97kwq6kfkb22x 0 644016 3643757 3641763 2026-08-18T13:54:05Z Marksscheider 183882 3643757 wikitext text/x-wiki {{Ғалым|Шынайы есімі=Jeffrey C. Hall|Есімі=Джеффри Холл|Суреті=Jeffrey_C._Hall_EM1B8737_(38162359274).jpg|Сурет ені=250px|Сурет тақырыбы=Джеффри Холл, Нобель сыйлығының пресс-конференциясында Стокгольм, 2017 жылғы желтоқсан|Туған күні=03.05.1945|Туған жері=Нью-Йорк, АҚШ|Ғылыми дәрежесі=Амхерст колледжі (BA) Вашингтон университеті, Сиэттл (магистр, PhD)|Ғылыми аясы=Генетика|Марапаттары=Американың генетика қоғамы медалі (2003) Нейробиология саласындағы Грубер сыйлығы (2009) Луиза Гросс Хорвиц сыйлығы (2011) Gairdner Foundation халықаралық марапаты (2012) Шоу сыйлығы (2013) Вили сыйлығы (2013) Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы (2017)|Несімен белгілі=Период генін клондау|Жұмыс орны=Брандейс университеті Мэн университеті|Ғылыми жетекші=Лоуренс Сандлер. Сеймур Бенцер, Хершел Л. Роман}} '''Джеффри Коннор Холл''' (1945 жылы 3 мамырда туған) - американдық генетик және [[Хронобиология|хронобиолог]]. Холл - Брандейс университетінің биология [[Эмерит|профессоры]]<ref>[http://www.brandeis.edu/facultyguide/person.html?emplid=c383163d56224db4889d61b6eb98acb133fcb233 Jeff Hall] – Brandeis Faculty Guide</ref> және қазіргі уақытта Мэн штатындағы Кембридж қаласында тұрады. Холл өзінің мансабын шыбынның көңіл табу мен мінез-құлық ырғақтарының неврологиялық компоненттерін зерттеумен өткізді. ''Дрозофила меланогастерінің'' неврологиясы мен мінез-құлқы туралы зерттеулерінің арқасында Холл биологиялық сағаттардың маңызды механизмдерін ашты және жүйке жүйесіндегі жыныстық саралаудың негіздеріне жарық берді. [[Хронобиология]] саласындағы революциялық жұмысы үшін [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Ұлттық ғылым академиясына]] сайланды және Т. Вашингтон стипендиясының кандидатурасына ұсынылды<ref>{{Cite journal|title=Profile of Jeffrey C. Hall}}</ref>. 2017 жылы Майкл В. Янг пен Майкл Росбашпен бірге ол «циркадиялық ырғақты басқаратын молекулалық механизмдерді ашқаны үшін» [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина саласындағы]] 2017 жылғы [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығына ие болды]]<ref>{{Cite news|last=Cha|first=Arlene Eujung|date=October 2, 2017|title=Nobel in physiology, medicine awarded to three Americans for discovery of 'clock genes'}}</ref> <ref name="Nobel Press Release">{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2017/press.html|title=The 2017 Nobel Prize in Physiology or Medicine – Press Release|publisher=The Nobel Foundation|date=October 2, 2017|accessdate=October 2, 2017}}</ref>. == Өмір == === Жас кезі және білімі === Джеффри Холл Бруклинде (Нью-Йорк) туып, Вашингтон штатының шетінде өскен, ал оның әкесі АҚШ сенатын қамтыған Associated Press-тің репортері болып жұмыс істеген. Холлға әкесі Джозеф У. Холл,<ref>{{Кітап|isbn=978-0253003294}}</ref> ерекше, әсіресе күнделікті газетінде соңғы оқиғалар туралы жаңартылуы Холлды ынталандыру жолымен оған әсер етті. Холл Уэлтер Джонсон орта мектебін 1963 жылы бітіріп, Мэриленд штатындағы Бетезда мектебінде оқыды<ref>{{Cite news|url=https://www.wjpitch.com/top-stories/2017/11/01/wj-alumni-wins-nobel-prize-in-medicine-ready-to-publish/|title=WJ Alum wins Nobel Prize in Medicine|first=Ian|last=Rees|date=November 1, 2017|accessdate=March 2, 2018}}</ref>. Мектептің жақсы оқушысы ретінде Холл медицина саласында мансапқа баруды жоспарлады. Холл 1963 жылы Амхерст колледжінде бакалавр дәрежесін алуды бастады. Алайда, магистрант ретінде оқып жүрген кезінде Холл биологияға деген құштарлығын тапты<ref>{{Cite journal|title=Profile of Jeffrey C. Hall|last=Nuzzo|first=Regina|date=November 15, 2005}}</ref>. Үлкен жобасы үшін, ресми зерттеулерде тәжірибе жинау үшін Холл Филип Айвеспен жұмыс істей бастады. Холл Айвес өзінің қалыптасу жылдары кездескен ең ықпалды адамдардың бірі болғанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=http://ac.els-cdn.com/S096098220702369X/1-s2.0-S096098220702369X-main.pdf?_tid=00867760-de64-11e4-b4a4-00000aacb360&acdnat=1428548361_e346287c258ed7783e4de0900fd8d7e3|title=Jeffrey C.Hall|last=Hall|first=Jeffrey|date=December 12, 2008|accessdate=}}</ref> Холл ''Айростың'' зертханасында жұмыс істегенде ''Дрозофиланы'' зерттеумен қайран қалды, бұл оның зерттеуіне үлкен құштарлық әкелді. Айваның жетекшілігімен Холл ''Дрозофиладағы'' рекомбинация және [[Транслокация|транслокациялық]] индукцияны зерттеді. Холлдың ғылыми-зерттеу жұмыстарының жетістігі кафедра оқытушыларына Холлдың Сиэтлдегі Вашингтон университетінде аспирантурада оқуға кеңес беруін ұсынды, онда барлық бөлім генетикаға арналған. === Ерте академиялық мансап === Холл Лоуренс Сандлердің зертханасында 1967 жылы аспирантурада жұмыс істей бастады. Холл хромосом мінез-құлық генетикалық бақылау бойынша концентрациясы, ''дрозофилы'' жас тәуелді фермент өзгерістер талдау Сандлер жұмыс істеді [[мейоз]] . Хершель Роман Холлды Калифорния Технологиялар Институтында генетика саласындағы алғашқы ізашар Сеймур Бенцермен постдокторалды жұмысты жалғастыруға шақырды.<ref>{{Cite journal|title=Profile of Jeffrey C. Hall|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2005-11-15_102_46/page/16547|last=Nuzzo|first=Regina|date=November 15, 2005|journal=PNAS|doi=10.1073/pnas.0508533102|pmid=16275901|volume=102|issue=46|pages=16547–16549|pmc=1283854|bibcode=2005PNAS..10216547N |issn = 0027-8424}}</ref> Сұхбатында Холл римді зертханадағы роман-фабрикада өсіп келе жатқан кәсіпқой мамандарға арналған алғашқы мансабындағы ықпалды тұлға ретінде қарастырды.<ref>{{Cite news|title=Jeffrey C.Hall|last=Hall|first=Jeffrey|date=December 12, 2008}}</ref> Докторлық жұмысын аяқтағаннан кейін Холл 1971 жылы Бенцердің зертханасына қосылды. Бенцердің зертханасында Холл ''Дрозофила'' нейроанатомиясы және нейрохимия туралы сабақ берген Даг Канкельмен жұмыс жасады. Холл мен Канкель екі жоба бойынша үлкен жетістіктерге қол жеткізгенімен, нәтижелер жарияланбастан бұрын Холл Бензердің зертханасынан шықты. Постдокторальді зерттеуші ретінде Холлдың үшінші жылында Роман Холлға ұсынған оқытушыларға қатысты Холлмен байланысқан. Холл Брандейс университетіне биология кафедрасының ассистент профессоры ретінде 1974 жылы қосылды. Ол өзінің эксцентриалды дәріс стилімен танымал. === Академиялық қиындықтар === Хронобиология саласында жұмыс істеген кезінде Холл өз тұжырымдарын анықтауға тырысқанда көптеген қиындықтарға тап болды. Атап айтқанда, оның биологиялық сағаттарға генетикалық көзқарасы (гендік кезеңді қараңыз) дәстүрлі хронобиологтармен оңай қабылданған жоқ. Осы тақырып бойынша зерттеу жүргізген кезде Холл өзі бөліп алған аминқышқылдарының тізбегінің маңыздылығын анықтауға тырысқанда скептицизмге тап болды. Осы жоба бойынша жұмыс істеген кезде, ұқсас жобамен жұмыс істейтін жалғыз зерттеуші Майкл Янг болды.<ref>{{Cite journal|title=Profile of Jeffrey C. Hall}}</ref> Холл өз жұмысын құруға тырысқанда кедергілерге тап болып қана қоймай, сонымен бірге ғылыми зерттеулерді қаржыландыру саясатынан көңілі қалды. Шындығында бұл қиындықтар оның саладан кетуінің басты себептерінің бірі болып табылады. Ол иерархия мен биологияға ену үміттері зерттеушілерге өздері қалаған зерттеулерді жүргізуге кедергі келтіретінін сезді. Холл басты назар адамның зерттеуіне аударылуы керек деп есептеді; қаржыландыру ғалым үшін шектеуші фактор болмауы керек, керісінше оларға жаңа қызығушылықтар мен гипотезалар жасауға икемділік беру керек. Холл өзінің зерттеулерін жақсы көретінін және өз саласын ұнататынын, бірақ бұл процеске қатысқан бюрократия оның бойында жаңа жетістіктерге жетуге кедергі келтіретінін сезінеді. == ''Дрозофила'' кездесуі == ''[[Дрозофила]]<nowiki/>мен'' кездесуге арналған Холлдың жұмысы Канкельмен Бенцердің зертханасында өткеннен кейінгі соңғы айларда жемісті шыбын-шіркей мозайкаларын қолдана отырып, жүйке жүйесінің әр түрлі аймақтарындағы генетикалық жыныстық қатынасқа байланысты қарым-қатынас коррекциясы ретінде басталды. Бұл жұмыс оның ''Дрозофила'' кездесулерінің нейрогенетикасына деген қызығушылығын тудырды және оны ''Дрозофила'' кездесуін зерттеудің мансаптық жолына алып келді.<ref>{{Cite journal|title=Profile of Jeffrey C. Hall}}</ref> === ''Кезең'' байланысын ашуы === 1970 жылдардың соңында, Флориан фон Шиллермен бірлескен жұмыс нәтижесінде Холл ''Дрозофиладағы'' жүйке жүйесінің аймақтарын сәтті анықтады, бұл ерлердің кездесулерін реттеуге ықпал етті.<ref>{{Cite journal|title=Sex-Specific Control and Tuning of the Pattern Generator for Courtship Song in Drosophila}}</ref> Холл осы зерттеу нәтижесінен кездесу кезінде ән айту мінез-құлқының кездесудің керемет сандық белгілерінің бірі екенін түсінді және осы тақырыпты одан әрі зерделеуді ұйғарды. Оның зертхана, Bambos Kyriacou жылы докторанты бар кейінгі зерттеулерге, Холл ''Дрозофиласын'' күтіп ән бір шамамен минут қалыпты кезеңімен ырғақты өндірілді, бұл табылған.<ref>{{Cite journal|title=Profile of Jeffrey C. Hall}}</ref> Күдікті ''кезеңі'' патологиялық ұйқы-ояту-жинақталатын циклдері үшін мутациясын Рон Konopka 1960-жылдардың соңында-қуатымыз, сондай-ақ ALTER ухаживаний ән циклдары, Холл және Kyriacou ухаживаний ән туралы кезеңде мутацияның әсер сынақтан. <ref>{{Cite journal|title=Profile of Jeffrey C. Hall|last=Nuzzo|first=Regina|date=November 15, 2005}}</ref> Олар ''кезең'' мутациясы кездесудің әніне циркадиандық ырғақтарды өзгерткендей әсер еткенін анықтады. per^S [[аллель]] қысқа (шамамен 40 екінші) тербелісті өндірді, per^l аллель ұзағырақ (шамамен 76 екінші) тербелісі өндірді, және per^o тұрақты емес тербелісі болған ән шығарды.<ref>{{Cite journal|title=Courtship in Drosophila|date=2000|first=R. J.|last=Greenspan}}</ref> === Нейрогенетика === Өзінің зерттеуінде Холл негізінен ол постдокторлық жылдары оқып бастаған ''жеміссіз генмен'' шыбындарға назар аударды. ''Жеміссіз (жеміс)'' мутант мінез-құлық стерильді болды. Сонымен қатар, олар еркектер мен ерлерді еркелетіп жіберді, бірақ екеуімен жұптасуға тырыспады. Бұл мінез 1960 жылдары анықталды, бірақ Холл тобы тақырыпты әрі қарай зерттей бастағанға дейін ол ескерусіз қалды. 1990 жылдардың ортасында Стэнфорд университетіндегі Брюс Бейкермен және Стэнфорд университетіндегі Барбара Тейлормен бірлескен жұмыс ''нәтижесінде'' Холл ''нәтижесіз клондады''. Клондалған ''бедеу'' отырып кейіннен зерттеулер арқылы Холл кездесіп үшін шеберлік реттеуші Ген ретінде ''бедеу'' бұрын күдікті рөлін растады. Бірнеше ''жеміс'' мутацияларын зерттей отырып, Холл ерлердің аналыққа қарсы кездесулерін аз ''өткізетінін'', ''сингл'' әнінің импульстік ән компонентін шығара алмайтынын, ешқашан көшіруге тырыспағанын және Fru^M ақуыздары болмаған кезде ерлер аралық кездесулердің көп екенін көрсетті.<ref>{{Cite journal|title=Control of sexual differentiation and behavior by the doublesex gene in Drosophila melanogaster|last=Rideout|first5=Stephen F.|last4=Eadie|first4=Suzanne|last3=Neville|first3=Megan C.|last2=Dornan|first2=Anthony J.|first=Elizabeth J.|journal=Nature Neuroscience|doi=10.1038/nn.2515|issue=4|volume=13|pages=458–466|pmid=20305646|pmc=3092424|issn=1546-1726|date=Apr 2010|last5=Goodwin}}</ref> == ''Кезең'' генінің мен ақуыздың тәуліктік ырғағы == Холл негізінен [[Циркадалық ритм|циркадиялық ырғақтардың]] механизмін зерттеу үшін ''Дрозофиламен'' жұмыс жасады. Ашуды өлшеудің дәстүрлі әдісін қолданудың орнына, циркадиялық ырғақты бақылау үшін Холл ''дрозофиланың'' қозғалмалы белсенділігін өлшеді<ref name=":2">{{Cite journal|title=Molecular Bases for Circadian Clocks|doi=10.1016/S0092-8674(00)80566-8|volume=96|issue=2|journal=Cell|pages=271–290|pmid=9988221|date=January 1999|last=Dunlap|first=JC}}</ref>. === PER ақуызының өзін-өзі реттеуінің ашылуы === 1990 жылы, Майкл Росбаш және Пол Хардинмен бірлесіп, Период ақуызы (PER) өзінің транскрипциясын басуда маңызды рөл атқаратынын анықтады. Шаққандағы нақты рөлі белгісіз болды, ал Холл, Rosbash және Хардин теріс транскрипциясы-аударма кері байланыс ілгек үлгісін (дамыту мүмкіндігіне ие болды TTFL ''дрозофилы'' тәуліктік тәулік орталық тетігі ретінде қызмет етеді). Осы түпнұсқа модельде ''әр'' өрнек PER деңгейінің өсуіне әкелді. Шаққандағы белгілі бір шоғырлануы кейін, тамақ ''беру'' өрнек тағы да білдірді болуы ''бір'' мүмкіндік, PER деңгейлерін азайту үшін тудырады, төмендеді.<ref>{{Cite journal|title=Role of the CLOCK Protein in the Mammalian Circadian Mechanism|url=https://archive.org/details/sim_science_1998-06-05_280_5369/page/1564|journal=Science|date=June 5, 1998|pmid=9616112|pages=1564–1569|volume=280|issue=5369|doi=10.1126/science.280.5369.1564|first=Nicholas|last=Gekakis|bibcode=1998Sci...280.1564G}}</ref> === Жасушалар арасындағы синхрондаудың ашылуы === 1997 жылы Холл Сьюзан Ренн, Джей Парк, Майкл Росбаш және Пол Тагертпен бірге топтың құрамында болды, олар TTFL құрамына енетін гендер дененің барлық жасушаларында көрініс тапты. Бұл гендер циркадиялық сағатқа қажетті гендер ретінде анықталса да, дененің әртүрлі бөліктерінде әр түрлі деңгейлер болды; бұл өзгеріс ұялы деңгейде байқалды. Холл бір уақытта тіндердің әртүрлі жарық-қараңғы циклдеріне ие болды. Холл 2003 жылға дейін ұяшықтарды үндестіретін элементті таппады. Ол пигменттің дисперсті факторлы ақуызды (PDF) циркадиялық ырғақтарды бақылауға және өз кезегінде бұл гендердің жасушалардағы қозғалғыштығын басқаруға көмектеседі деп тапты. Бұл дрозофила миындағы кіші вентральды бүйірлік нейрондарға (sLN _v s) локализацияланған. Осы мәліметтерден, Холл sLN _v s Drosophila-да бастапқы осциллятор ретінде қызмет етеді және PDF ұяшықтар арасында үндестіруге мүмкіндік береді. Ол медицина немесе физиология саласындағы 2017 Нобель сыйлығына ие болды.<ref name=":2">{{Cite journal|title=Molecular Bases for Circadian Clocks|doi=10.1016/S0092-8674(00)80566-8|volume=96|issue=2|journal=Cell|pages=271–290|pmid=9988221|date=January 1999|last=Dunlap|first=JC}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Circadian rhythms from multiple oscillators: lessons from diverse organisms|last=Bell-Pedersen|first5=Paul E.|last4=Golden|first4=Susan S.|last3=Earnest|first3=David J.|last2=Cassone|first2=Vincent M.|first=Deborah|journal=Nature Reviews Genetics|doi=10.1038/nrg1633|issue=7|volume=6|pages=544–556|pmid=15951747|pmc=2735866|issn=1471-0056|date=July 2005|last5=Hardin}}</ref> === Транскрипция-аударманы теріс кері байланыс циклінің моделін нақтылау === 1998 жылы Холл ''Дрозофилада'' TTFL моделін жақсартқан екі жаңалық ашты. Алғашқы ашылым Cryptochrome (CRY) кірудің рөлін ойнады . Холл CRY тірек-қимыл қозғаушы күші үшін де, фокорецептор болып табылатындығын анықтады.<ref name=":3">{{Cite journal|title=mCRY1 and mCRY2 Are Essential Components of the Negative Limb of the Circadian Clock Feedback Loop|url=https://archive.org/details/cell_1999-07-23_98_2/page/193|journal=Cell|doi=10.1016/S0092-8674(00)81014-4|volume=98|issue=2|pages=193–205|pmid=10428031|date=July 1999|last=Kume|first=K}}</ref> Ол CRY циркадиялық жүйеге кіру ғана емес, сонымен бірге кардиостимулятордың рөлі болуы мүмкін деген болжам жасады. Сол жылы, Холл Дрозофила ''бір'' және ''уақытқа тәуелсіз'' ''(Tim)'' тәуліктік гендер қалай реттелетінін тапты. Холл CLOCK және Cycle (CYC) ақуыздарының PAS домені арқылы гетеродидер құрайтындығын анықтады. Өлшеуден кейін, екі ақуыздар байланыстыру E box арқылы екі гендердің промоутер элементі ''per'' және ''tim'' мРНК өрнектейтін bHLH доменін ашты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер|30em}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.youtube.com/watch?v=OMRHxvt_mrQ Джеффри Холлмен және Майкл Росбашпен сұхбат] * {{Cite journal|title=Feedback of the Drosophila period gene product on circadian cycling of its messenger RNA levels|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1990-02-08_343_6258/page/536|journal=Nature|date=February 8, 1990|pages=536–540|volume=343|issue=6258|doi=10.1038/343536a0|first=Paul E.|last=Hardin|first2=Jeffrey C.|last2=Hall|first3=Michael|last3=Rosbash|pmid=2105471|bibcode=1990Natur.343..536H}} * {{Cite journal|title=A pdf Neuropeptide Gene Mutation and Ablation of PDF Neurons Each Cause Severe Abnormalities of Behavioral Circadian Rhythms in Drosophila|url=https://archive.org/details/cell_1999-12-23_99_7/page/791|journal=Cell|doi=10.1016/S0092-8674(00)81676-1|volume=99|issue=7|pages=791–802|pmid=10619432|date=December 1999|last=Renn|first=SC|last2=Park|first2=JH|last3=Rosbash|first3=M}} * Jeffrey C. жағажайХоллл оның ішінде Нобель дәрісі 7 желтоқсан 2017 ''Кішкентай шыбындар: жан-жақты іргелі зерттеулер жоспарланғаннан гөрі жақсырақ'' {{Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 2001-2025}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:АҚШ генетиктері]] 66flut8d6134y5ce5523jqbch112vch 0 644115 3643758 3641973 2026-08-18T13:54:43Z Marksscheider 183882 3643758 wikitext text/x-wiki {{Ғалым|Есімі=Майкл Росбаш|Шынайы есімі=Michael Morris Rosbash|Суреті=Michael_Rosbash_EM1B8756_(38847326642).jpg|Сурет ені=|Туған күні=07.03.1944|Туған жері=Канзас-Сити|Ғылыми аясы=генетика|Жұмыс орны=Брандейс университеті|Альма-матер=Калифорния технологиялық институты MIT|Марапаттары=Өмір туралы ғылым және медицина саласындағы Шао сыйлығы (2013) Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы (2017)}} '''Майкл Моррис Росбаш''' (7 наурыз 1944 жылы туған) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] генетик және [[Хронобиология|хронобиолог]] . Росбаш Брандеис университетінде профессор және зерттеуші<ref name="bio.brandeis">{{Cite web|url=http://www.bio.brandeis.edu/faculty/rosbash.html|title=Life Sciences Faculty – Michael Rosbash|work=www.bio.brandeis.edu|accessdate=2 October 2017}}</ref> және Говард Хьюз медицина институтында зерттеуші. Росбаштың зерттеу тобы 1984 жылы ''Дрозофила'' периоды генін клондап, 1990 жылы циркадиялық сағаттар үшін транскрипцияға теріс кері байланыс циклын ұсынды<ref name="hhmi.org">{{Cite web|url=http://www.hhmi.org/biointeractive/clocks/drosophila_clock.html|title=The Drosophila Molecular Clock Model – HHMI's BioInteractive|work=www.hhmi.org|accessdate=2 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130217032321/http://www.hhmi.org/biointeractive/clocks/drosophila_clock.html|archivedate=17 February 2013}}</ref>. 1998 жылы олар прогрессивті генетиканы қолдану арқылы ''Дрозофилада'' цикл генін, сағаттық генді және криптохромды [[Фоторецептор|фоторецепторды]] анықтады, алдымен мутанттың фенотипін анықтап, содан кейін мутацияның артындағы генетиканы анықтады. Росбаш 2003 жылы [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Ұлттық ғылым академиясына]] сайланды. Майкл В. Янг пен [[Джеффри Холл|Джеффри Холлмен]] бірге ол [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина саласындағы]] «циркадиялық ырғақты басқаратын молекулалық механизмдерді ашқаны үшін» 2017 жылғы [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығына ие болды]]<ref name="Nobel Press Release">{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2017/press.html|title=The 2017 Nobel Prize in Physiology or Medicine – Press Release|publisher=The Nobel Foundation|date=2017-10-02|accessdate=2017-10-02}}</ref>. == Өмір == Майкл Росбаш Миссури штатының [[Канзас Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы Хилде және Альфред Росбаш 1938 жылы [[Үшінші рейх|нацистік Германиядан]] шыққан [[Еврейлер|еврей]] босқындары болды<ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/americans-win-nobel-medicine-prize-for-circadian-rhythm-work/|title=Americans win Nobel medicine prize for circadian rhythm work|accessdate=2 October 2017}}</ref><ref>https://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=132882242</ref>. Оның әкесі кантор болған, иудаизм әндерін орындайтын ғибадатханада қызмет ететін адамы,. Росбаштың отбасы ол екі жасында [[Бостон|Бостонға]] көшіп келді және ол осы уақытқа дейін Red Sox-тің аса құмар фанаты болды. Бастапқыда Росбаш математикаға қызығушылық танытты, бірақ [[Калифорния Технология Институты|Калифорния технологиялық институтында]] (Калтех) биология бакалавриат курсын және Норман Дэвидсонның зертханасында жұмыс істеген жазы оны биологиялық зерттеулерге бағыттады. Росбаш бітірген [[Калифорния Технология Институты|Калтех]] химия мамандығы 1965 жылы, Парижде Физика-химия биология институтынд бір жыл бойы Фулбрайт стипендиясын алды, және 1970 жылы Шелдон қарамағында [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтының]] биофизика саласындағы докторлық дәрежесін алған. Үш жыл [[Эдинбург университеті|Эдинбург университетінде]] генетика саласындағы постдокторлық тәжірибеден өткеннен кейін, 1974 жылы Брандейс университетінің профессорлық-оқытушылық құрамына кірді. Росбаш ғалым бір істейтін ғалым Надя Абовичке үйленген және оның Паула атты өгей ұлы және Таня атты қызы бар<ref>{{Cite web|url=http://www.hhmi.org/scientists/michael-rosbash|title=Michael Rosbash, PhD - HHMI.org|accessdate=2 October 2017}}</ref>. == Зерттеу == Росбаштың зерттеулері бастапқыда [[Ақпараттық РНҚ|мРНҚ-ны]] метаболизмі мен өңдеуге бағытталған; [[Ақпараттық РНҚ|мРНҚ]] - [[ДНҚ]] мен [[Ақуыз|ақуыздың]] молекулалық байланысы. Брандейске келгеннен кейін Росбаш әріптес [[Джеффри Холл|Джеффри Холлмен]]<ref>{{Cite web|url=http://www.bio.brandeis.edu/faculty/hall.html|title=Life Sciences Faculty – Jeffrey Hall, Emeritus|work=www.bio.brandeis.edu|accessdate=2 October 2017}}</ref> бірге жұмыс істеді және ішкі биологиялық сағаттың циркадиялық ырғағына генетикалық әсерін зерттеді. Олар ''Drosophila меланогастерін'' белсенділік пен демалу режимін зерттеу үшін қолданды. 1984 жылы Росбаш және Холл алғашқы ''Drosophila'' сағатының генін, кезеңін клондады. Пост-докторант Паул Хардинмен жасаған жұмысынан кейін, мРНҚ және онымен байланысты ақуыздың (PER) циркадалық цикл кезінде құбылмалы болатынын анықтауда, 1990 жылы олар циркад сағаты негізі ретінде транскрипцияға теріс кері байланыс циклі (TTFL) моделін ұсынды. Осы ұсыныстан кейін олар сағаттың басқа бөліктерін құрайтын элементтерді қарастырды. Росбаш және басқалар 1998 жылдың мамырында dClock деп атай бастаған бірдей және мезгілдік транскрипцияны іске қосу функциясын орындайтын сүтқоректілер сағаттарына арналған гомологты тапты. Сондай-ақ, 1998 жылдың мамырында Росбаш және басқалар, ''дрозофилы'' сүтқоректілердің bmal1 генінің бір homolog сағат генінің циклын ашты. 1998 жылдың қарашасында Росбаш және басқалар ''Дрозофила'' мутанты, криптохром ақуыз тәуліктік фоторецепторына қатысады деген қорытындыға cry^b ашты. === Ірі ашылымдардың хронологиясы === * 1984: ''Дрозофила'' период гені клондалады * 1990: Циркадиялық сағаттар үшін транскрипцияға теріс кері байланыс циклы ұсынылды <ref name="hhmi.org">{{Cite web|url=http://www.hhmi.org/biointeractive/clocks/drosophila_clock.html|title=The Drosophila Molecular Clock Model – HHMI's BioInteractive|work=www.hhmi.org|accessdate=2 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130217032321/http://www.hhmi.org/biointeractive/clocks/drosophila_clock.html|archivedate=17 February 2013}}</ref> * 1998: ''Дрозофила'' сағат гені анықталды * 1998: ''Дрозофила'' цикл гені анықталды * 1998: Дрозофила-цирадиялық фоторецепторы ретінде криптохромды анықталды * 1999: LN_V нейрондары негізгі ''дрозофила'' цирадиялық кардиостимулятор ретінде анықталды === [[Ақпараттық РНҚ|мРНҚ]] зерттеу === Росбаш мРНҚ-ны өңдеуді [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтының]] аспиранты ретінде бастады. Оның ''Saccharomyces cerevisiae'' -дағы жұмысы ферменттерді, ақуыздарды және жасушаішілік органеллаларды және [[Ақпараттық РНҚ|мРНҚ]]-ға белоктарға айналдыру үшін белгілі бір тәртіппен мРНҚ-ға жақындауын ашты. Бұл процесстегі қателіктер [[Альцгеймер ауруы]] сияқты аурулармен байланысты болды, сондықтан бұл жұмыс ауруларды жақсы түсіну және емдеу үшін қажет. <ref>{{Cite web|url=http://www.hhmi.org/research/investigators/rosbash_bio.html|title=Michael Rosbash, PhD - HHMI.org|accessdate=2 October 2017}}</ref> === ''Дрозофиладағы'' циркадиялық TTFL-нің ашылуы === 1990 жылы Росбаш, Холл және Хардин ''Дрозофила'' циркадалық осцилляторындағы кезеңдік геннің рөлін анықтады. Олар PER ақуыз деңгейі ашық қараңғы циклдарда өзгеретінін және бұл ауытқулар тұрақты қараңғылықта болатындығын анықтады. Сол сияқты, мРНҚ-ның көптігі де ашық қараңғы циклдерге енетін ырғақты өрнекке ие. Шыбынның басында мРНҚ-ның деңгейі 12 сағаттық жарықта да, 12 сағаттық қараңғы циклде де, тұрақты қараңғылықта да тербеліс жасайды. мРНҚ-ға шаққанда субъективті түннің басында, содан кейін шамамен 6 сағаттан кейін PER ақуыздар деңгейінің шыңы байқалады. Бір гендегі мутация әрбір мРНҚ циклына әсер етті. Осы эксперименттік деректер, Росбаш, Холл және Хардин PER ақуыз теріс кері байланыс контуры тартылған деген гипотеза<ref name="hhmi.org">{{Cite web|url=http://www.hhmi.org/biointeractive/clocks/drosophila_clock.html|title=The Drosophila Molecular Clock Model – HHMI's BioInteractive|work=www.hhmi.org|accessdate=2 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130217032321/http://www.hhmi.org/biointeractive/clocks/drosophila_clock.html|archivedate=17 February 2013}}</ref> деп мРНҚ деңгейдегі бір басқару элементтері, сондай-ақ осы транскрипциялы-аудармалы кері байланыс ілгек ''Дрозофила'' тәуліктік тәулік орталық ерекшелігі бұл<ref name="per">{{Cite journal|title=Feedback of the ''Drosophila period'' gene product on circadian cycling of its messenger RNA levels}}</ref>. Олар сонымен бірге per^S және per^L1 басқа екі бір релсенді кезең мутацияларын қарастырды. Бұл мутациялар кешкі белсенділіктің шыңына per⁺ шыбын шыбындарымен салыстырғанда сәйкесінше ертерек және кешірек келеді. Олар per^S және per^L1 үшін РНҚ деңгейі анық ырғақтығын көрсететінін анықтады. Локомотивтің белсенділігі тәрізді шың өрнегі per^S ал кейінірек per^L1 үшін ауысады<ref name="per">{{Cite journal|first=P. E.|last=Hardin|first2=J. C.|last2=Hall|first3=M.|last3=Rosbash|title=Feedback of the ''Drosophila period'' gene product on circadian cycling of its messenger RNA levels|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1990-02-08_343_6258/page/536|journal=Nature|year=1990|volume=343|issue=6258|pages=536–540|doi=10.1038/343536a0|pmid=2105471|bibcode=1990Natur.343..536H|issn = 0028-0836}}</ref>. Олар period⁰ нөлдік мутация шыбындарының бір ДНҚ-ға 7,2 кб функционалды бөлігін алып, per⁰ локуста және жаңа локуста мРНҚ деңгейлерін өлшеді. Трансформациядан кейін мРНҚ-ның деңгейі бастапқы және жаңа локуста ырғақты болды. per⁰ локуста бір мРНҚ-ға қалыпты жазу және PER-нің қалыпты протеинін аудару мүмкіндігі болды, яғни ырғақтылық ДНҚ-ның 7,2 кб бөлігінен аударылған және аударылған функционалды PER ақуызымен сақталды. Ойын барысында кері байланыс циклі бар, онда жаңа локустегі PER ақуыз деңгейінің циклін [[Ақпараттық РНҚ|мРНҚ]] деңгейінің per⁰ локустық цикліне нұсқау үшін кері қайтарады. 1992 жылы Росбаш Джеффри Холлмен және Пол Хардинмен TTFL механизмдерін мұқият зерттеу үшін қайтадан ынтымақтастық жасады. Олар мРНҚ деңгейінің ауытқуының реттелуіне ерекше назар аударды және мРНҚ деңгейінің транскрипция арқылы реттелетінін анықтады. Бұған РНҚ-ның бір цикл циклінің жетілген транскриптімен бірдей және цайтгебер уақытына (ZT) қатысты осцилляцияланатындығы дәлел болды . Транскрипцияны реттеудің басқа дәлелі - гендік промоутерлер гетерологиялық мРНҚ-ға велосипедке өту үшін жеткілікті. === ''Дрозофиладағы'' TTFL моделіне қатысты мәселелер === Ахилеш Редди тобы ''Drosophila'' S2 жасушалары циркадиялық молекулалық ырғақтарды бейнелейтін бейтараптық -омика әдістерін (РНҚ-секвенирлеу, протеомика, метаболомика) қолдана отырып көрсетті. <ref name="Rey e8376">{{Cite journal|last=Rey|first8=Robin|pmc=6078164|issn=1744-4292|doi=10.15252/msb.20188376|pages=e8376|issue=8|volume=14|journal=Molecular Systems Biology|title=Metabolic oscillations on the circadian time scale in Drosophila cells lacking clock genes|date=2018-08-01|first9=James I|last9=MacRae|last8=Antrobus|first=Guillaume|first7=Andras D|last7=Nagy|first6=Mariana|last6=Silva Dos Santos|first5=Sandipan|last5=Ray|first4=Ratnasekhar|last4=Ch|first3=Utham K|last3=Valekunja|first2=Nikolay B|last2=Milev|pmid=30072421}}</ref> Бұл клеткалар ''бір'' және ''Тим,'' соның ішінде белгілі «сағат гендер» білдіруге емес. <ref>{{Cite journal|last=Saez|first=Lino|last2=Young|first2=Michael W.|date=1996-11-01|title=Regulation of Nuclear Entry of the Drosophila Clock Proteins Period and Timeless|url=https://archive.org/details/neuron_1996-11_17_5/page/911|journal=Neuron|volume=17|issue=5|pages=911–920|doi=10.1016/S0896-6273(00)80222-6|issn=0896-6273|pmid=8938123}}</ref> <ref name="Darlington 1599–1603">{{Cite journal|last=Darlington|last8=Takahashi|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.280.5369.1599|pages=1599–1603|issue=5369|volume=280|journal=Science|title=Closing the Circadian Loop: CLOCK-Induced Transcription of Its Own Inhibitors per and tim|url=https://archive.org/details/sim_science_1998-06-05_280_5369/page/1599|date=1998-06-05|first9=Steve A.|last9=Kay|first8=Joseph S.|first7=Charles J.|first=Thomas K.|last7=Weitz|first6=Thomas D. L.|last6=Steeves|first5=Nicholas|last5=Gekakis|first4=David|last4=Staknis|first3=M. Fernanda|last3=Ceriani|first2=Karen|last2=Wager-Smith|pmid=9616122}}</ref> Жасушаларға PER және TIM протеиндерін енгізу бұл жасушалардың ырғағын тудырмайды, олар PER және TIM ақуыздарының көптігі немесе фосфорлануы арқылы оқылады. <ref name="Saez 911–920">{{Cite journal|last=Saez|first=Lino|last2=Young|first2=Michael W|date=November 1996|title=Regulation of Nuclear Entry of the Drosophila Clock Proteins Period and Timeless|url=https://archive.org/details/neuron_1996-11_17_5/page/911|journal=Neuron|volume=17|issue=5|pages=911–920|doi=10.1016/S0896-6273(00)80222-6|pmid=8938123}}</ref> Осы жасушалар осы уақытқа дейін шыбын өрісі тарапынан «сағаттан аз» деп саналды. Бұл нәтижелер циркадиандық ырғақтардың генерациясын түсіндіре алмайтын TTFL моделін көрсету кезінде жоғарыда келтірілген жұмыстарды негіздейді. === ''Дрозофила сағасының генінің'' ашылуы === А, ең алдымен, [[Гомологиялық ұқсастық|homolog]] бұрын табылған тінтуірдің Ген Сағат Росбашпен бірге анықтады. Jrk мутациясымен анықталған ''Дрозофила'' генін клондау арқылы. Бұл ген ''Drosophila'' Clock деген атқа ие болды. dClock тікелей өзара іс-қимыл көрсетті пер және tim E-boxes осы гендердің тәуліктік транскрипцияның және ықпал етеді. Jrk мутациясы транскрипция циклін уақыт пен уақытты бұзады. Сонымен қатар гомозиготалы мутанттар үшін тұрақты қараңғылықта аритмиялық мінез-құлық пайда болады және гетерозиготалардағы аритмиялық мінез-құлықтың жартысына жуығы байқалады. Jrk гомозиготалары төменгі және циклді емес мРНҚ деңгейлерін, сонымен қатар PER және TIM ақуыздарын көрсетті. Осыдан, Jrk-тегі мінез-құлық аритмиялылығы пер мен уақыт транскрипциясындағы ақаумен байланысты деген тұжырым жасалды. Бұл dClock пер және уақыттың транскрипциялық активациясына қатысқанын көрсетті. <ref name="clock">{{Cite journal|title=A Mutant Drosophila Homolog of Mammalian Clock Disrupts Circadian Rhythms and Transcription of period and timeless}}</ref> === ''Дрозофила'' циклінің генін табу === 1998 жылы Росбаш қасындағылармен жаңа гендік цикл циклін, сүтқоректілердің Bmal1 генінің [[Гомологиялық ұқсастық|гомологын]] тапты . Гомозиготалы цикл ⁰ мутанттар локомотивтік белсенділікте аритмиялық, ал гетерозиготалы цикл ⁰ / + шыбындар ырғақтығының өзгерген кезеңімен берік ырғақтарға ие. Батыс дақ гомозиготное циклі ⁰ мутантов өте аз басына және Талдау көрсетіп отырғандай TIM ақуыз, сондай-ақ төмен бір және Тим мРНҚ деңгейлерін. Бұл циклдің болмауы пер және уақыттық гендердің транскрипциясының төмендеуіне әкелетінін көрсетеді. Миотикалық карта үшінші цромосомаға циксті орналастырды. Олар циклде bHLH-PAS домендерін анықтады, бұл ақуыздың байланысуын және ДНҚ-ны байланыстыратын функцияларын көрсетеді. <ref name="cycle">{{Cite journal|first=J. E.|last=Rutila|first2=V.|last2=Suri|first3=M.|last3=Le|title=CYCLE Is a Second bHLH-PAS Clock Protein Essential for Circadian Rhythmicity and Transcription of Drosophila period and timeless|url=https://archive.org/details/cell_1998-05-29_93_5/page/805|journal=Cell|year=1998|volume=93|issue=5|pages=805–814|doi=10.1016/S0092-8674(00)81441-5|pmid=9630224}}</ref> === ''Дрозофила'' циркадты фоторецептор ретінде криптохромның ашылуы === 1998 жылы Росбаш қасындағылармен а ''Дрозофила'' мутант қойылады пәтер, емес ауытқып деңгейлерін табылған бір және Тим бір байланысты мРНК, NULL мутация жылы cryptochrome генінің. Бұл мутация Cry ^Baby, немесе айқай ^б атанған. Жарық қара циклі үшін синхрондау үшін айқай ^б мутантов істен деп cryptochrome қалыпты функциясы тәуліктік көздейді көрсетеді [[Фоторецептор|фоторецепторного]] . <ref name="cry">{{Cite journal|first=R.|first7=M.|doi=10.1016/S0092-8674(00)81638-4|pages=681–682|issue=5|volume=95|journal=Cell|title=The cry^b Mutation Identifies Cryptochrome as a Circadian Photoreceptor in Drosophila|last8=Hall|first8=J. C.|last7=Rosbash|last6=Kay|last=Stanewsky|first6=S. A.|last5=Wager-Smith|first5=K.|last4=Beretta|first4=B.|last3=Emery|first3=P.|last2=Kaneko|first2=M.|pmid=9845370}}</ref> === LN _V нейрондары негізгі ''дрозофила'' циркадалық кардиостимулятор ретінде === ''Дрозофилада'' кейбір бүйірлік нейрондар (LN) циркадиандық ырғақтар үшін, оның ішінде дорсальды (LN_d) және вентральды (LN_V) нейрондар үшін маңызды екендігі көрсетілген. LN_V нейрондары экспресс-PDF (пигментті дисперсия коэффициенті), бұл бастапқыда сағаттың шығу сигналы деп болжалды. Pdf нейропептид геніне арналған мутанттар (pdf⁰¹), сондай-ақ LN_V үшін іріктелген шыбындар ұқсас мінез-құлық реакциясын тудырды. Екеуі де сыртқы жарық белгілеріне қосылды, бірақ тұрақты жағдайда көбінесе аритмиялық болды. Кейбір жағдайларда шыбындар әлсіз еркін ырғақтығын көрсетті. Бұл нәтижелер зерттеушілерді LN_V нейрондары сыни циркадиялық кардиостимулятор нейрондары және PDF негізгі циркадалық таратқыш деп санайды. === Ағымдағы зерттеулер === Соңғы жылдары Росбаш циркадиандық ырғақтардың ми-нейрондық аспектілері бойынша жұмыс істеуде. Барлық анатомиялық ерекшеленетін нейрондық топтардың барлығы анықталды, олардың барлығы сағаттың негізгі генін білдіреді. Алайда, мРНҚ-лар циркадиялық және нейрондық сипатта көрінеді, оның зертханасы бұл белгілі бір нейрондық топтардың белгілі бір функцияларына сілтеме жасайтындығын анықтауға қызығушылық танытты. Ол сонымен қатар жарықтың белгілі бір нейрондық топтарға әсерін зерттеп, бір кіші топтың (таңертең) жарықтарға, ал екіншісінің өшіп тұрған (жарық) жарыққа сезімтал екенін анықтады. Таңертеңгілік жасушалар ұйытқыны қоздыратын, ал қараңғы жасушалар ұйқыға ықпал ететіндігі көрсетілген<ref>{{Cite web|url=http://www.bio.brandeis.edu/rosbashlab/|title=Rosbash Lab|work=Rosbash Lab|accessdate=2 October 2017}}</ref>. Бүгінгі таңда Росбаш мРНҚ-ны және циркадиандық ырғақтардың негізіндегі генетикалық механизмдерді зерттеуді жалғастыруда. Сонымен қатар ол ғылымдағы өмірі туралы қызықты толғаныстарын жариялады. <ref>{{Cite journal|date=2017-11-30|title=Life Is an N of 1|journal=Cell|language=en|volume=171|issue=6|pages=1241–1245|doi=10.1016/j.cell.2017.11.027|pmid=29195068|issn=0092-8674|last1=Rosbash|first1=Michael}}</ref> == Лауазымдар == * Брандеис ұлттық мінез-құлық геномикасы орталығының директоры <ref>{{Cite web|url=http://www.bio.brandeis.edu/genomics/faculty.html|title=National Center for Behavioral Genomics|work=www.bio.brandeis.edu|accessdate=2 October 2017}}</ref> * Питер Грубер неврология кафедрасының ашылуы<ref>{{Cite web|url=http://www.brandeis.edu/now/2012/september/rosbashchair.html|title=Rosbash receives new Gruber neuroscience chair – BrandeisNOW|work=BrandeisNOW|accessdate=2 October 2017}}</ref> * Hypnion, Inc. ғылыми кеңес беру кеңесінің тең құрылтайшысы және мүшесі. <ref>{{Cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/board.asp?privcapId=124545|title=Hypnion, Inc.: Board of Directors – Bloomberg|work=investing.businessweek.com|accessdate=2 October 2017}}</ref> * Ұйқының бұзылуы жөніндегі ұлттық орталықтың NIH консультативтік тобының мүшесі * NSF биологиялық уақытты анықтау орталығының мүшесі * Ховард Хьюз медициналық институтында зерттеуші(1989 ж. - қазіргі уақытқа дейін) * Американдық ғылымды дамыту ассоциациясының қызметкері (2007) * [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Ұлттық ғылым академиясының мүшесі]] (2003) * Америка Өнер және ғылым академиясының мүшесі (1997) * Гуггенхайм ғылыми қызметкері (1989–1990) * Хелен Хэй Уитни Стипендиаты (1971–1974) <ref>{{Cite web|url=http://www.hhwf.org/Dir/detail.php?id=601|title=Helen Hay Whitney Foundation Fellows|accessdate=2 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151006164450/http://www.hhwf.org/Dir/detail.php?id=601|archivedate=6 October 2015}}</ref> * Фулбрайт стипендиаты (1965–1966) <ref name="LGHP">{{Cite web|url=http://www.cumc.columbia.edu/horwitz/bio_Michael_Rosbash.html|title=The Louisa Gross Horwitz Prize – Columbia University Medical Center|date=26 November 2013|work=www.cumc.columbia.edu|accessdate=2 October 2017}}</ref> == Марапаттары == * [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (2017) <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/science/live/2017/oct/02/the-2017-nobel-prize-in-physiology-or-medicine-live|title=Jeffrey C Hall, Michael Rosbash and Michael W Young win 2017 Nobel prize in physiology or medicine – as it happened|last=Sample|first=Ian|date=2017-10-02|work=The Guardian|language=en-GB}}</ref> * Биомедициналық ғылымдар бойынша 12-ші жыл сайынғы Wiley сыйлығы (2013) <ref>{{Cite web|url=http://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-107171.html|title=Wiley: Twelfth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Michael Young, Dr. Jeffrey Hall and Dr. Michael Rosbash|work=www.wiley.com|accessdate=2 October 2017}}</ref> * Массри сыйлығы (2012) <ref>{{Cite web|url=http://www.brandeis.edu/now/2012/august/massry.html|title=Rosbash awarded Massry for circadian rhythms work {{!}} BrandeisNOW|author=Lebovits|first=Susan Chaityn|date=14 August 2012|work=BrandeisNOW|lang=en|accessdate=2017-10-02}}</ref> * Канада Gairdner International Award (2012) <ref>{{Cite web|url=http://www.gairdner.org/content/michael-rosbash|title=Michael Rosbash – Gairdner Foundation|accessdate=2 October 2017}}</ref> * [[Колумбия университеті|Колумбия университетінің]] Луиза Гросс Хорвиц сыйлығы (2011) <ref name="LGHP">{{Cite web|url=http://www.cumc.columbia.edu/horwitz/bio_Michael_Rosbash.html|title=The Louisa Gross Horwitz Prize – Columbia University Medical Center|date=26 November 2013|work=www.cumc.columbia.edu|accessdate=2 October 2017}}</ref> * Нейробиология саласындағы Грубер сыйлығы (2009) <ref name="srbr">{{Cite web|url=http://www.srbr.org/Pages/MichaelRosbash.aspx|title=Society for Research on Biological Rhythms|accessdate=2 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100225124412/http://www.srbr.org/Pages/MichaelRosbash.aspx|archivedate=25 February 2010}}</ref> * Ащофф ережесі (2008) * Калтех Құрметті түлектер сыйлығы (2001) <ref>{{Cite web|url=http://www.its.caltech.edu/~alumni/DAARecipientListAlpha.pdf|title=California Institute of Technology Distinguished Alumni Awards|accessdate=2 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718125750/http://www.its.caltech.edu/~alumni/DAARecipientListAlpha.pdf|archivedate=18 July 2012}}</ref> * NIH ғылыми мансапты дамыту сыйлығы (1976–1980) == Сондай-ақ қараңыз == * [[Циркадалық ритм|Циркад ырғағы]] * Циркадалық сағат * Период (ген) == Сілтемелер == {{Дереккөздер|30em}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20120915004203/http://www.hhmi.org/biointeractive/dvd/ 2000 ж. Ғылым туралы мерекелік дәрістер - Сағат жұмысы гендері: биологиялық уақыттағы жаңалықтары] * [https://web.archive.org/web/20040701121713/http://stke.sciencemag.org/content/vol0/issue2003/images/data/CMP_13296/DC1/circadianpathway2.swf Дрозофила циркадалық сағатының астындағы тербелгіш механизмдер] * Майкл Росбаш соның ішінде Нобель дәрісі 7 желтоқсан 2017 ''Циркадалық сағат, транскрипциямен кері байланыс және гендік экспрессияны реттеу'' {{Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 2001-2025}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:Массачусетс технологиялық институты түлектері]] [[Санат:АҚШ генетиктері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] 29wms2gqm9tonwmdbjqv3o14rot5je2 3 655158 3643908 2857176 2026-08-19T04:41:39Z S.Marchenko 170485 S.Marchenko [[Қатысушы талқылауы:Bahman1384k]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Tedi90e7te]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Bahman1384k|Bahman1384k]]" to "[[Special:CentralAuth/Tedi90e7te|Tedi90e7te]]" 2843646 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=ساعد سهیلی}} -- [[Қатысушы:AlibekKS|AlibekKS]] ([[Қатысушы талқылауы:AlibekKS|талқылауы]]) 22:04, 2021 ж. ақпанның 8 (+06) 8e6wbnl7cn5fwpc9spwbqaei5qbteh7 0 655335 3643905 3640287 2026-08-19T02:24:31Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643905 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Клер Дени|Сурет=Claire Denis 66ème Festival de Venise (Mostra).jpg |Сурет атауы=Дени 66-шы [[Венеция]] халықаралық кинофестивалінде |Туған күні=21.04.1946 |Туған жері=[[Париж]], [[Франция]] |Азаматтығы={{FRA}} |Мансабы=1988—қазіргі уақыт|Марапаттары=Берлин өнер сыйлығы (2011)}} '''Клер Дени''' ({{Lang-fr|Claire Denis; туған жылы 21 Сәуір 1948, Париж)}} — [[Франция|француз]] кинорежиссері және жазушысы. Оның толық метражды "Beau Travail" (1999) фильмі 1990<ref>[https://www.indiewire.com/2009/12/the-best-films-of-the-decade-2000-2009-9-beau-travail-35-shots-of-rum-227495/ The Best Films Of The Decade (2000-2009) | #9 Beau Travail/ 35 Shots Of Rum]</ref> жылдағы ең үздік фильмдердің бірі деп аталды. Басқа танымал туындылары арасында "Trouble Every Day" (2001), "35 Rum Shots" (2008), "White Material" (2009) және "High Life" (2018) бар. Оның жұмысы Батыс Африканың отаршылдық және отарлаудан кейінгі мәселелеріне, сондай-ақ қазіргі Францияның проблемаларына қатысты болды және еуропалық кинематографиялық бірегейлікке әсер етуді жалғастыруда.<ref>[https://www.filmmuseum.at/jart/prj3/filmmuseum/main.jart?rel=de&content-id=1216720898687&schienen_id=1491296807199 Europa erzählen]</ref> == Өмірбаяны == Дени Парижде дүниеге келді, бірақ отарлық Африкада өсті, онда оның әкесі [[Буркина-Фасо]], [[Камерун]], [[Франция]], [[Сомалиленд]] және Сенегалда тұратын мемлекеттік қызметші болды.<ref>[https://www.prospectmagazine.co.uk/magazine/loving-the-lost-and-monstrous Claire Denis on filmmaking and feminism]</ref>Оның батыс Африкада ата-анасы және әпкесімен өткізген балалық шағы кейбір саяси мәселелерге деген көзқарасын өзгертті. Бұл оның Африкадағы [[отаршылдық]] пен постколониализмге қатысты фильмдеріне қатты әсер етті. Әкесі екі жыл сайын отбасымен бірге көшіп жүретін, өйткені ол балаларының географияны білуін қалады. Батыс Африкада өскен Дени Америка Құрама Штаттарынан жіберілген [[соғыс]] фильмдерінің ескі көшірмелерін жиі көретін. Жас кезінде ол оқуды жақсы көрді. Мектептегі қажетті тапсырмаларды аяқтап, түнде анасының детективтерін жасырын оқитын.<ref>[http://www.sensesofcinema.com/2002/spotlight-claire-denis/denis_interview/ Claire Denis: An Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422193656/http://www.sensesofcinema.com/2002/spotlight-claire-denis/denis_interview/ |date=2021-04-22 }}</ref> Дени 14 жаста болғанда, анасы мен әпкесімен бірге Францияның Париж маңындағы аймағына көшті. Оның ата-анасы балаларының оқуын Францияда аяқтағанын қалады. == Мансабы == Дени бастапқыда экономиканы зерттеді, бірақ оның айтуынша, бұл өзі үшін өте қиын болды. Ол күйеуінің қолдауымен француз кино мектебінің IDHEC-те оқыды. IDHEC-ті бітіріп, [[2002 жыл]]дан бастап Швейцарияның Саас-Фе қаласындағы Еуропалық жоғары мектебінде кино профессоры болды.<ref>[https://web.archive.org/web/20101024172728/http://www.egs.edu/faculty/claire-denis/biography/ CLAIRE DENIS - BIOGRAPHY]</ref> Оның толық метражды режиссерлік "Шоколад" (1988) атты дебюті, Африка отаршылдығы туралы жартылай автобиографиялық кино сыншылардың мойындауына ие болды. "Үйге қалай ораламыз" (1994), "Ненетт Эт Бони" (1996), "Еңбек кавалері" (1999),<ref>[https://www.salon.com/2000/03/31/beau_travail/ "Beau Travail"]</ref> "Африкадағы қиындықтар" (2001), және "Vendredi, soir" (2002) сияқты фильмдермен өзін "француз киносының лиризмін қазіргі Францияның жиі қатал келбетін алуға итермелейтін режиссер ретінде көрсетті". Ынтымақтастықтың маңыздылығы оның барлық жұмысында көрінеді. Әдетте оның фильмдерінде актерлер ауыспайды. Мысалы Денимен 1990 жылдан 2017 жылға дейін 11 рет жұмыс істеген Алекс Дескас және 1988 жылдан 2009 жылға дейін оның үш фильміне қатысқан Исаак де Банколені байқауға болады. Винсент Галло, Беатрис Даль, Николас Дювошель, Жюльет Бинош және Грегуар Колин де Денидің бірнеше фильмдеріне түсті. Ол [[1970 жыл]]дары жоғары кинематография институтында танысқан сценарист Жан-Пол Фаржомен, композитор Стюарт Стаплеспен және кинематографист Аньес Годармен жиі жұмыс істеді. Сценарий жазу процесі туралы сұрағанда, Дени:" Менің ойыма Исаак, Грегуар немесе басқа біреу жиі келетінін түсінемін",-деді. Сондай-ақ, ол өзінің фильмдерінің кастингі үшін әдетте ешқандай таңдау өткізбейтінін айтты. Оның ынтымақтастығы өзінің фильмдерінен асып түседі, өйткені ол Лаетия Массонның (1995) "En avoir" және Тони Маршаллдың "Vénus beauté" (1999) сияқты басқа режиссерлердің фильмдерінде пайда болды. Ол сценарийшінің еңбегін "Эль-Медина" фильмі үшін Юсри Насралламен бөліседі (2000). Сондай-ақ, ол Парижде, Техаста (1984) Вим Вендерспен бірге режиссердің көмекшісі болып жұмыс істеді. [[2005 жыл]]ы 27-ші Мәскеу Халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды. Сонымен қатар [[2011 жыл]]ы Довильдегі Америка кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды.<ref>[https://web.archive.org/web/20130403124619/http://moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=2005 2005 year]</ref> Оның "Ублюдки" фильмі 2013 жылғы Канн кинофестивалінде "Un Certain Regard" бөлімінде көрсетілді.<ref>[https://www.festival-cannes.com/en/article/59652.html Festival de Cannes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130814002358/http://www.festival-cannes.com/en/article/59652.html |date=2013-08-14 }}</ref> Сол жылы ол Стокгольм кинофестивалінде Стокгольмдегі өмір бойғы жетістік марапатын алды. [[2015 жыл]]ы Дени өзінің ағылшын тіліндегі "Зайырлы өмір" дебюттік фильмі үшін Зейди Смитпен серіктес екенін жариялады. Соңында Смит жобадан кетіп, түсірілімнің кешігуіне әкелді. Дени Жюльетта Биноштың рөлін сомдаған және 2017 жылы экранға шыққан "Впусти солнце" фильмінде жұмысын жалғастырды. [[2018 жыл]]ы Дени Роберт Паттинсонмен бірге өзінің алғашқы ағылшын тіліндегі толық метражды "Зайырлы өмір" фильмін аяқтап, шығарды.<ref>[https://www.theguardian.com/film/2018/sep/10/high-life-review-robert-pattinson-claire-denis-sci-fi-drama-astronauts High Life review – orgasmic brilliance in deepest space with Robert Pattinson]</ref> Фильмнің премьерасы 2018 жылы Торонто халықаралық кинофестивалінде өтті. Кейінірек ол АҚШ-та A24 американдық инди дистрибьюторларын шығарған. Оны көптеген танымал сыншылар жақсы бағалады.<ref>[https://www.theguardian.com/film/2019/may/08/high-life-review-robert-pattinson-claire-denis-juliette-binoche High Life review – Robert Pattinson heads to infinity and beyond]</ref> == Өнер == Дени өз шығармашылығында студиялық емес, локациялық жұмысты қолданады. Ол кейде актерлерін қимылсыз фотосуретке орналастырылғандай етіп қояды. Ол стационарлық камерамен ұзағырақ суреттерді қолданады және заттарды ұзын кадрға айналдырады, нәтижесінде аз жоспарлар пайда болады. Бірақ Денидің кинематографиялық және өзекті бағыты әрқашан оның басты кейіпкерлерінің бет-әлпеті мен денелеріне баса назар аударады. Сонымен қатар ол пейзаждың кеңістігін әрекеттестіре отырып, кинематографиялық үстемдікті сақтайды. Тим Палмер Денидің өзін-өзі жариялаған формалист және жақсы кино стилисті ретіндегі жұмысын зерттейді. Сонымен қатар Денидің сұхбатында бірнеше рет айтқан тәсілі дыбыстарға, текстураларға, түстерге және композицияларға, кең тақырыптық мәселелерге немесе әлеуметтік міндеттемелерге қатысты. Өзінің фильмдерін түсірген австралиялық Джеймс Филлипстің айтуынша, Дени [[Голливуд]] киносының нарықтық конвенцияларын жоққа шығарып, көрермендерге өз фильмдерін көп күттірмейді. Дени оқиғаны жеке тарихымен үйлестіріп, фильмдеріне өмірбаяндық элемент береді. Бұл тарихи құбылыс оның фильмдерін авторлық кино ретінде сипаттауға мүмкіндік береді. Ол қорқыныш жанрынан бастап (Trouble Every Day, 2001) романтика мен драмаға дейін ("Жұма түні" 2002) көптеген жанрларда жұмыс істеді. Сыншылар оның фильмдерінде қайталанатын тақырыптарды атап өткенімен, Дени өзінің мансаптық "траекториясын" дәйекті түрде көре алмайтынын айтады. Дени өзінің фильмдерінің аттарын мұқият таңдайды. Ноэль Руксель-Кубберли бұл атаулар көрерменді фильмнің бейнесін қайта ойластыруға арналған деп санайды. Ал Дени оларды фильмдерінің шикі шындығын сипаттау үшін шебер қолданады. Мысалы, "Chocolat" (1988) атауы фильмнің әрекет ету кезеңінде қолданылатын нәсілшіл терминге, құл жүйесі арқылы Африкадан Еуропаға какао экспорттауға және 1950 жылдардағы "Еtre chocolat" француз өрнегіне сілтеме жасайды, бұл "алданып қалу" дегенді білдіреді. Дени сонымен қатар "тез түсіреді, баяу өңдейді" деген атпен танымал. Жалпы, ол бірнеше түсірілім жасап, уақытының көп бөлігін монтажға жұмсайды. Бұл өндірістен кейінгі процесс көбінесе сценарийлердегі көріністерді ретке келтіруді қамтиды. Мысалы, ол биді "Beau Travail" (1999) атты фильмнің соңында қойды, бірақ сценарийдің соңында ондай жоспар болмады. Бұл процесс туралы Дени: "Мен фильм түсірген кезде әрқашан өзімді қауіпсіз сезінемін. Өзіме күмәнім бар, бірақ актерлерге сирек күмәнданамын" деген. == Фильмография == === Көркем фильмдер === * Chocolat / Chocolate (1988) * S'en fout la mort / No Fear, No Die (1990) * J'ai pas sommeil / I Can't Sleep (1994) * US Go Home (TV, from the collection Tous les garçons et les filles de leur âge / All the Boys and the Girls of Their Age) (1994) * Nénette et Boni / Nenette and Boni (1996) * Beau travail / Good Work (1999) * Trouble Every Day (2001) * Vendredi soir / Friday Night (2002) * L'intrus / The Intruder (2004) * 35 rhums / 35 Shots of Rum (2008) * White Material (2009) * Bastards / Les Salauds (2013)<ref>[http://pro.arte.tv/archives/8288 ARTE France Cinéma coproduit les prochains films de Claire Denis, Ritesh Batra, Hiner Saleem et Xavier Dolan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001164044/http://pro.arte.tv/archives/8288 |date=2020-10-01 }}</ref> * Let the Sunshine In (2017) * High Life (2018) * Fire (TBA) === Қысқа метражды фильмдер === * Le 15 Mai (IDHEC film, based on Frederik Pohl's The Tunnel under the World) (1969) * Keep It for Yourself (1991) * Contre l'oubli / Against Oblivion (1991) * segment: Pour Ushari Ahmed Mahmoud, Soudan * À propos de Nice, la suite (1995) * segment: Nice, Very Nice * Ten Minutes Older: The Cello (2002) * segment: Vers Nancy / Towards Nancy * Venezia 70 - Future Reloaded (2013) * Segment: Claire Denis * Voilà l'enchaînement (2014) === Деректі фильмдер === * Man No Run (1989) * Jacques Rivette, le veilleur / Jacques Rivette, the Watchman (1990) * Vers Mathilde / Towards Mathilde (2005) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1946 жылы туғандар]] [[Санат:Франция актерлері]] [[Санат:Парижде туғандар]] [[Санат:Франция сценарийшілері]] [[Санат:21 сәуірде туғандар]] [[Санат:Әйелдер]] [[Санат:Кино]] [[Санат:Режиссёр]] [[Санат:Жазушылар]] [[Санат:Францияда туғандар]] oq82tnyiho1ekvjomcyz0p5jk9e03ge 3 657902 3644091 2857177 2026-08-19T11:56:53Z EmausBot 5055 Бот: Шынжырлы айдатуды түзетті → [[Қатысушы талқылауы:Tedi90e7te]] 3644091 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Tedi90e7te]] ithm37qdy63d0rnxi1m3o6hsfoyy8mk 0 660914 3644068 3641539 2026-08-19T09:33:53Z Берікқожанова Альфия Серікқанқызы 184274 3644068 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Батыр Қосағалы Төлекұлы''' — [[Көкшетау]] өңірінің тумасы. [[Орта жүз]]дің ханы Уәлидің заманында өмір сүрген. == Өмірбаяны == Қазақтың белгілі күйшісі Дәулеткерей «Қосағалы» атты күй шығарып арнаса, Ақмола-Көкше аймағында оның атымен аталатын жер, су атаулары да кездеседі. Қосағалы батыр өзінің ата-бабалары сияқты (бойы 2,76 метр) алып денелі батыр болған. Оның жерленген орны 4 метрді құрайды. Маңдайшасындағы жазу арабша, қабір басындағы жазу қазақ және орыс тілінде: «Руы – Жақсылық [[Қарауыл руы|Қарауыл]]», «Богатырь Қосағалы Толеков». Шағалалы өзенінің тауды айналып өтетін тұсында жақсылық қарауылға жататын Сай ауылынан тараған. Жалғыз қарағай, Қырдағы ауыл, Былқылдақ, Өзен қарағай дейтін ауылдардың соңғысын Қосағалы батыр мекендеген. 1723-1730 жылдардағы «Ақтабан шұбырындыда» жадап-жүдеп осы жаққа жеткен қандастарымызға мал, жер беріп көмек көрсеткен атымтай жомарттығына сай ел-жұрт оны Баянұлы Бай-Төлек атап кеткен дейді. Қосағалыны өз тұсында Омбы шекпенділерінің шенеуніктері, татар байлары да танып, сыйласып, онымен санасқан. Оған Омбы губернаторы тарапынан «Алтын тон» аталатын оқалы шапан тарту етіліп, бұл жәдігер жұрнағының күні кешеге дейін батыр ұрпағы Дәкен Боқанов ақсақалдың үйінде сақталып келгендігі дәлел. == Жерленген жері == Қосағалы батыр Төлекұлының кесенесі Ақмола облысы, Зеренді ауданы, Азат тауында орналасқан.<ref>Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандары. — Астана: Фолиант, 2017. — 504 б.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тарих]] [[Санат:Тұлғалар санаттары]] [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Суретсіз мақала]] o914kf1307tyjg9brfm5v9tpik7s6vy 0 661486 3643915 3641634 2026-08-19T04:57:02Z Берікқожанова Альфия Серікқанқызы 184274 3643915 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Александр Сергеевич Кочетков''' (12 мамыр, 1900, Лосиноостровкая, Ресей империясы – 1 мамыр, 1953, [[Мәскеу]], [[РКФСР]], [[КСРО]]) — орыс жазушысы мен аудармашысы. == Өмірбаяны == 1917 жылы Лосиноостровск гимназияны аяқтаған.[[Мәскеу мемлекеттік университеті]]нде филология факультетінде оқыған. Өлең жазуды бала кезінде бастады. 17 жасынан бастап [[Вера Меркурьева]]ның шәкірті болды, уақыт өте келе [[Вячеслав Иванов]]пен танысып, жақындасты: «1921 жылы мен сүйкімді, сұлу және таңғажайып Кочетковты таныдым», — деп Иванов ақыры жазған. Кочетков тірісіндегі жалғыз өлеңдерді жариялауы «Золотая зурна» (Владикавказ, 1926) альманахында болған, пьесалары көзі тірісінде жарық көрмеді. Сондай-ақ Кочетков кеңінен батыс және шығыс тілдеріндегі прозалық, поэзиялық аудармашы болып танылған. Бүкілхалықтық даңқты Кочетковқа [[«Темекі сіңген пойыз туралы баллада»]] өлеңі алып келді, көбіне «Сүйіктілермен айырылыспандар» тармағымен танымал. 1932 жылы жазылған, бірақ тек 1966 жылы Кочетков өнерінің қажымас үгітшісі Л.Озеровтың «Поэзия күні» жинағында «Баллада...» туындысы ХХ ғасырдың екінші бөлігінде [["Тағдыр ирониясы, немесе жеңіл бумен"]] фильмі арқылы танымал болды. «Баллада»-ның тармағымен А.Володиннің пьесасы аталған, оның негізінде аттас фильм түсірілген. «Баллада ...» кездейсоқ құтқару әсерімен жазылған: 1932 жылдың күзінде әйелі Инна Григорьевна Прозрителевамен қоштасуды 3 күнге кейінге қалдыру үшін Кочетков Сочи-Мәскеу пойызына билет тапсырды және де Люблино Дачное станциясында апат болды. 36 адам қайтыс болды, ал 51 адам жарақат алды. Сот шешімімен келесі қызметкерлер кінәлі деп танылды. Олар:станция бастығы (атылды), станция кезекшісі (8 жыл түрмеге отырғызылды), күзетші (6 жылға бас бостандығынан айырылды), сигнал беруші (1 жылға сотталды). Мәскеуден Инна Григорьевна жіберген хаттың өзі де, осы өлең болған. «Баллада»-ның бірінші танымалдылық шыңы жарияламас бұрын бағындырылды: ҰОС кезінде оны жазып, жатқа айтып жүрген. Әдебиет сыншысы И.Кукулиннің пікірінше, «Баллада» соғыс кезінде «Мені күт» өлеңін жазған Константин Симоновқа үлгі болуы мүмкін. Кочетков көптеген шығармаларды аударған: «Жас баланың таңғажайып мүйізі» Арнима және Брентано (толықтай жарияланбаған), Бруно Франканың Сервантесе жайлы романы, Хафиздің өлеңдері, Анвариды, Фаррухиды, Унсариды, Эс-хабиб Вафаны, Антала Гидашты, Шиллерді, Корнельді, Расинды, Беранжені, грузиндік, литвалық, эстондық жазушыларды. Эпостарды аударуда қатысқан («Давид Сасунский», «Алпамыш», «Калевипоэг»). Кейбір пьесалардағы өлеңдер авторы «Коперник» (Мәскеу Планетариялық театры), «Ерікті фломандықтар» (С. Шервинскиймен бірге), «Надежда Дурова» (К. Липскеровпен бірге). ==Жерленген жері== Кочетковтың күлі бар урна Донской зиратына жерленді (колумбарий 14, 84 бөлім). 2014 жылға қарай, жерлеуді Некрополия қоғамының мүшелері анықтаған кезде, урна әйнектің артында қирап қалды, «ақын Александр Сергеевич Кочетков» деген жазу әрең оқылды. Қазіргі кезде тауашада ақынның портреті мен оның ең танымал өлеңінің жолдары салынған тақта орнатылған. ==Шығармалары== *Аяз. Балаларға арналған өлеңдер. — Л.: Радуга, 1927 *Кочетков А., Шервинский С. Ерікті фламандықтар: Пьеса 5 д. және 8 карт. Шарль де Костердің ойлары бойынша. — М.: Гослитиздат, 1937. — 156 с., 3 000 көш. *Коперник: Драмал. поэма в 3 бөлімде, 9 көріністе прологпен, эпилогпен / кәсіп. К. Л. Баеваның қатысуы және матеиралы бойынша. — М.: Бас. и стеклогр. баспа «Искусство», 1938. — 131 с. *Николай Коперник: Драм. поэма / Бас. және кіріспе. Л. Озеровтікі; [Ил.: Н. И. Калита]. — М.: Совет жазушысы, 1974. — 208 б.; портр. —10 000 көш. *Кочетков А., Липскеров К. Надежда Дурова: 4 акттан тұратын пьеса. — М.—Л.: Музгиз, 1942. — 47 б. — . *То же. М.—Л.: Искусство, 1942. — 103 б. *Сүйіктілермен айырылспандар: Өлеңдер мен поэмалар / [Кіріспе. б. Л. Озеровтікі; Сур. В. Борисов]. — М.: Совет жазушысы, 1985. — 144 б. — 20 000 көш. *Мазмұны.: Лирика; Драм. новеллалары: Аделаида Граббе; Гомер басы; Андерсен мерекесі; Поэмалар: Жасөспірімдік; Таңертеннен кейін; Ақын туралы естелік; Ағаштар. ==Аудармалары== *Вафа, Ахмет Эс-Хабиб. Бунт. / Ауд. үнді т. — М., 1931 *Гидаш А. Венгрия қуануда. / Ауд. венгер тіл. — М.—Л., 1930, 1931 *Гидаш А. Көтерілістегі Венгрия өлеңдерде. / Ауд. венгер т. — М., 1932 *Вафа, Ахмет Эс-Хабиб. Дауыл алды. / Ауд. үнді. — М., 1933. *Вафа, Ахмет Эс-Хабиб. Жаралар жанады. / Ауд. үнді. — М., 1933. *Гидаш А. Жер қозғалады. / Ауд. венгер. — М., 1934 *Гидаш А. Жұмыскер-авторға менің өнерпаздық тәжірибем. / Ауд. венгер. — М., 1935 *Гидаш А. Жаңа өлеңдер. / Ауд.венгер. — М., 1935 *Вафа, Ахмет Эс-Хабиб. Сықырлау. / Ауд. үнді. — М., 1936. *Гидаш А. Жас мемлекет туралы өлеңдер. / Ауд. венгер. — М., 1936 *Церетели А. Тамар Цбиери. / Ауд. грузин. — Тбилиси, 1948 *Церетели А. Патара Кахи. / Ауд. грузин. — Тбилиси, 1949 *Элляй. Чурумчуку. / Пер. с якутского. — Якутск, 1946; М.—Л., 1954. == Әдебиет == * Мацуев.Н Орыс совет жазушылары 1917-1967: Биографиялық сөздік үшін материалдар. — М.: Совет жазушысы, 1981. — б. 117. * [Некролог] // Совет газетасы, —1953, №54. == Сілтемелер == *[http://poem.com.ua/info/kochetkov1.html Л.Озеровтың өмірбаяндық очеркі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317063402/http://poem.com.ua/info/kochetkov1.html |date=2013-03-17 }} *[https://web.archive.org/web/20070929091419/http://www.litera.ru/stixiya/authors/kochetkov/all.html Александр Кочетков барлық өлеңдері] *[http://stihiolubvi.ru/kochetkov/ballada-o-prokurennom-vagone.html «Темекі сіңген пойыз туралы баллада» өлеңінің тексті] *[http://stihiolubvi.ru/info/kochetkov1.html Л.Озеровтың «Александр Кочетков» мақаласы] *[http://www.vekperevoda.com/1900/akochetkov.htm| Александр Кочетков]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:12 мамырда туғандар]] [[Санат:1900 жылы туғандар]] [[Санат:КСРО жазушылары]] [[Санат:Ресей жазушылары]] [[Санат:Орыс жазушылары]] 0bvfpogbmz6d0n25mou9qmfjquiuhvw 0 661650 3643951 3640539 2026-08-19T05:21:14Z Берікқожанова Альфия Серікқанқызы 184274 3643951 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкант |Есімі = Джон Браунинг |Атауы = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туылған кездегі есімі = |Туған күні = [[23 мамыр]] 1933 |Туған жері = [[Денвер]], [[АҚШ]] |Қайтыс болған күні = [[26 қаңтар]] 2003 (69 жыл) |Қайтыс болған жері = [[Систер-Бей]], [[Дор]], [[Висконсин]], [[АҚШ]] |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{USA}} |Мамандықтары = [[пианист]] |Дауыс түрі = |Аспаптары = [[фортепиано]] |Жанрлары = [[Симфониялық музыка]] |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Марапаттары = [[Грэмми]] }} '''Джон Браунинг''' ({{lang-en|John Browning}}; 23 мамыр 1933, Денвер — 26 қаңтар 2003 ж., Систер-Бэй, Висконсин) — американдық пианист. Музыканттардың ұлы, ол [[Теодор Лешетицкий]]дің шәкірті болған. Анасынан 5 жасынан бастап фортепианода ойнауды оқыды. 10 жасында ол [[Розина Левина]]ның шәкірті болған. Осы жасында Денвердегі симфониялық оркестрмен дебют жасады. 1945-1950 жж. Браунинг [[Лос-Анджелес]]те тұрып, білім алды, содан кейін қайтадан Розина Левина оқытушысына [[Джульярд]] мектебіне түсті. Браунингке [[1955]] жылы Левентритт атындағы конкурсында жеңіске жетуі арқылы кәсіби мансапқа жолы ашылды, келесі жылы ол Елизавета патшайымы атындағы байқауында тек [[Владимир Ашкенази]]ден жеңіліп екінші орын алды. Алайда, Браунингті, оның басқа да бірқатар американдық пианистер сияқты, өзінің сабақтас оқушысы [[Ван Клиберн]] көлеңкеде қалдырды деп санайды, оның 1958 жылы Мәскеудегі Чайковский атындағы Халықаралық байқауда жеңіске жетуі музыкалық әлемде маңызды оқиға болды<ref>[https://www.nytimes.com/2003/01/28/arts/john-browning-69-pianist-with-reserved-elegant-style.html?pagewanted=1 James Oestreich. John Browning, 69, Pianist With Reserved, Elegant Style]: Obituary // [[The New York Times]], January 28, 2003.</ref>. Браунинг [[Доменико Скарлатти]], [[Иоганн Себастьян Бах]], [[Джозеф Гайдн]] және [[Вольфганг Амадей Моцарт]]тың шығармаларын, сондай-ақ [[Фридерик Шопен]]нің эскиздерін талғампаз және жанды орындау бойынша маман болды. Браунингтің репертуарында [[Сэмюэл Барбер]]дің жұмысы ерекше орын алды. Жас музыканттың ойынын алғаш рет 1956 жылы Димитрис Митропулостың басқаруындағы Нью-Йорк филармониялық оркестрімен концертте естіген Композитор (Левентритт байқауындағы жеңісі үшін марапат) ерекше әсерде қалып, өзінің фортепианолық концертін Браунингке арнап, қызмет берді. 1962 жылы әлемдік премьерадан көп жыл өткен соң, Браунинг бұл шығарманы Леонард Слаткиннің жетекшілігімен Сент-Луис симфониялық оркестрімен жазды және бұл жазба [[Грэмми]] жүлдесіне ие болды (1991). 1993 жылы тағы бір Браунинг Барбердің жеке фортепианолық пьесаларын жазу арқылы Грэмми жүлдесіне ие болды. Сонымен қатар пианист өзінің вокалды музыкасымен диск жазуға қатысты. Браунингтің басқа да маңызды жазбаларының қатарына [[Сергей Прокофьев]]тің барлық фортепианолық концерттері кіреді (Эрих Ляйнсдорфтың жетекшілігімен Бостон симфониялық оркестрімен бірге). == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.bruceduffie.com/browning.html John Browning interview with Bruce Duffie] {{ref-en}} [[Санат: Алфавит бойынша музыканттар]] i6wemjnnc8xee3b15c36owt5e28fyaj 0 662286 3643910 3641586 2026-08-19T04:42:45Z Берікқожанова Альфия Серікқанқызы 184274 3643910 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ақ Ирий қалашығы''' — [[Есіл]] алқабы мен [[Батыс Сібір ойпаты]]ның қиылысқан жерінде, [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның [[Долматов ауылы]]нда орналасқан. Ақ Ирий – [[иран тілі]]нен аударғанда «Ақ жұмақ» деген мағынаны білдіреді. Ақ Ирий қаласы ж.с.д. V ғасырдағы [[сақ дәуірі]]не жатады. [[Көне]] елді мекен дала және [[орман]] тұрғындары арасында өзіндік алдыңғы бекініс ретінде қызмет етті. [[Бекініс]]ті қаланың ішінен ғалымдар үйлерді, ұста шеберханалары мен керамика дайындау өндірісінің қалдықтарын тапты. Қала екі жағынан да адам аяғы аспас құрылыммен бөлінген биік [[үшбұрыш]]ты мүйісте орналасқан. [[Археолог]]тар оны «Ақ Ирий» деп атады. Зерттеушілердің болжамы бойынша, ескі қалашық діни-шаруашылық және қорғану мақсатында салынған. [[Бекініс]] құрылыстары, археологтардың айтуынша, отқа табынған және зороастризмге сенетін дала сақтарының меншігінде болған. Бұрыштары мен қабырғаларының ортасында төбені ұстауға арналған бағаналары бар 35-45 шаршы метрді құрайтын үйлер табылды. Қабырғалары бұтақтардан, шыбықтардан жасалып, балшықпен сыланған. Көптеген күйдірілген [[кірпіш]]тер дәл осы технология Ақ Ирийде қолданылғанын растайды. Табылған заттардан қаланың тұрғындары сол [[темір дәуірі]]нің ерте кезеңінің өзінде дамудың айтарлықтай жоғары деңгейіне жеткендігін байқауға болады. [[Метал]]ды балқытуға арналған пештердің қалдықтары көне сақтар [[металлургия]] өндірісінің [[технология]]сын жақсы білгенін растайды. Ескі қала территориясында [[Жапон]]дық, [[Жерорта теңіз]]дерінде кездесетін каури ұлу құбыршақтары табылғаны таңғаларлық болып көрінеді. Олар ақша ретінде болып қызмет атқарғаны мүмкін, яғни бұл сақтар сыртқы қатынастардың кең [[география]]сына ие болғаны деген сөз. Бекініс дуалының іргетасында [[су]]ды жібермейтін материал ретінде қабық пайдаланған. Балшықты күйдіру және металды балқытуға арналған пештер де табылған. Табылған бірегей заттарды алып қарағанда [[сақ тайпалары]] осы [[территория]]ны мекендеп, алдыңғы тарихи кезеңдерінің мәдениеттерінде терең тамырларының болғаны жайындағы болжамды ұсынуға мүмкіндік береді. 2013 жылы [[Солтүстік Қазақстан]] [[мемлекет]]тік [[университет]]інің археологтары Ақ Ирий ескі қаласының қазба жұмыстары өткен жерінде ашық аспан астындағы археологиялық мұражай ашуды ұсынды. Ғалымдардың пікірі бойынша осындай мұражай табиғат ортасында демала алатын және бір уақытта [[Қазақстан]]ның тарихи [[ескерткіш]]терімен таныса алатын туристердің үлкен топтарын тартуға мүмкіндік береді. [[Ғалым]]дардың ұсынысын мемлекет басшылары зор қызығушылықпен қарсы алған және қолдаған,[[мұражай]]ды құру жұмыстары басталған.<ref>https://qazaqstan3d.kz/kz/place/view?id=122</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Көне қала]] [[Санат:Археология]] 2pwti7ymceyi76hjsvo78ttr50km0o3 0 662930 3643920 3640534 2026-08-19T05:06:46Z Берікқожанова Альфия Серікқанқызы 184274 3643920 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} '''Әлеуметтік кредит жүйесі''' ({{Zh-c|社會信用體系|社会信用体系|shèhuì xìnyòng tǐxì}}; «әлеуметтік рейтинг жүйесі», «әлеуметтік сенім жүйесі» деген атаулар да бар)<ref>[https://tass.ru/opinions/5225841 Как работает система социального доверия в Китае] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210523161513/https://tass.ru/opinions/5225841 |date=2021-05-23 }}</ref> — азаматтарды немесе ұйымдарды әртүрлі критерийлер бойынша бағалау жүйесі. Ол үшін жаппай бақылау құралдары және [[үлкен деректерді]] талдау технологиясы қолданылады. Бұл бағдарламаны Қытай үкіметі 2010 жылдан бастап жүзеге асыра бастады. == Шығу тарихы == 2014 жылы 14 шілдеде Қытай үкіметі алғаш рет әлеуметтік кредит жүйесін енгізу жоспары мен мақсаттарын жариялады. Жүйені енгізудің басты мақсаты — «үйлесімді социалистік қоғам құру». Қойылған міндеттердің орындалуын үйлестіру үшін ҚКП ОК Саяси Бюросы жанынан арнайы комиссия құрылды. Мемлекеттік Кеңес шығарған «әлеуметтік несие жүйесін (2014-2020 жалдар) құруды жоспарлау туралы» жалпы құжатқа сәйкес, әлеуметтік несие жүйесі төрт салаға бағытталады:<ref>{{Cite web|url=http://www.gov.cn/zhengce/content/2014-06/27/content_8913.htm|title=国务院关于印发社会信用体系建设 规划纲要（2014—2020年)|author=|date=2014-07-14|work=|publisher=gov.cn|accessdate=2018-03-25|lang=zh}}</ref> * қоғамдық істердегі адалдық; * коммерциялық тұтастық; * қоғамдық тұтастық; * соттың сенімділігі. Қазіргі уақытта бұл бастаманы бұқаралық ақпарат құралдарында жариялау негізінен жеке азаматтардың рейтингісіне бағытталған (бұл «қоғамдық тұтастыққа» жатады). Алайда, Қытай үкіметінің жоспарлары одан асып түседі және Қытайда жұмыс істейтін барлық кәсіпорындар үшін кредит жоспарларын қамтиды.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-china-34592186|title=China 'social credit': Beijing sets up huge system|author=Celia Hatton|date=2015-10-26|work=|publisher=[[Би-би-си]]|accessdate=2018-03-25|lang=en}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/chinas-plan-to-organize-its-whole-society-around-big-data-a-rating-for-everyone/2016/10/20/1cd0dd9c-9516-11e6-ae9d-0030ac1899cd_story.html|title=China’s plan to organize its society relies on ‘big data’ to rate everyone|author=Simon Denyer|date=2016-10-22|work=|publisher=[[The Washington Post]]|accessdate=2018-03-25|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wsj.com/articles/chinas-new-tool-for-social-control-a-credit-rating-for-everything-1480351590|title=China’s New Tool for Social Control: A Credit Rating for Everything|author=Josh Chin, Gillian Wong|date=2016-11-28|work=|publisher=[[The Wall Street Journal]]|accessdate=2018-03-25|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/articles/2016/12/12/chinarating/|title=Двойка за поведение|author=Анастасия Евтушенко|date=2016-12-12|work=|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2018-03-25|lang=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wired.co.uk/article/chinese-government-social-credit-score-privacy-invasion|title=Big data meets Big Brother as China moves to rate its citizens|author=Rachel Botsman|date=2017-10-21|work=|publisher=[[Wired]]|accessdate=2018-03-25|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/tech/2017/12/05/11033858/chinese_brother.shtml|title=Большой брат следит за тобой, китаец|author=Маргарита Герасюкова|date=2017-12-06|work=|publisher=[[Газета.Ru]]|accessdate=2018-03-25|lang=ru}}</ref> Жоспарға сәйкес, дайындық жобалары жүргізілгеннен кейін, жүйе 2020 жылға қарай Қытайдың барлық жерінде енгізілуі тиіс. 2016 жылдың қыркүйегінде Қытай үкіметі рейтингі төмен тұлғалар ұшырайтын санкциялардың тізімін жариялады:<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/business/11/12/2016/584953bb9a79477c8a7c08a7|title=Цифровая диктатура: как в Китае вводят систему социального рейтинга|author=Александр Гордеев|date=2016-12-11|work=|publisher=[[РБК]]|accessdate=2018-03-25|lang=ru}}</ref> * мемлекеттік мекемелерде жұмыс істеуге тыйым салу; * әлеуметтік қамсыздандырудан бас тарту; * кеденде жете тексеру; * тамақ және фармацевтика салаларында басшылық лауазымдарды атқаруға тыйым салу; * түнгі пойыздардағы әуе билеттері мен айлақтардан бас тарту; * сәнді қонақ үйлер мен мейрамханалардағы орындардан бас тарту; * қымбат жеке мектептерде балаларды оқытуға тыйым салу. == Жүзеге асыру == 2015 жылы сегіз компания [[Alibaba Group]] және [[Tencent]] сияқты сынақ жүйелерін іске қосуға лицензия алды. 2017 жылы жүйе жекелеген қалаларда, мысалы, Жунченде жұмыс істей бастады. 2018 жылғы 1 мамырдан бастап сенімділік деңгейі төмен азаматтар мен кәсіпорындар үшін шектеулер күшіне енді<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-china-credit/china-to-bar-people-with-bad-social-credit-from-planes-trains-idUSKCN1GS10S|title=China to bar people with bad 'social credit' from planes, trains|author=|date=2018-03-16|work=|publisher=[[Рейтер]]|accessdate=2018-03-25|lang=en}}</ref>. == Сын == Бұл идея [[диктатура]] режимі мен салдарының ұқсастығына байланысты бірнеше рет сынға ұшырады <ref>{{Cite web|url=http://www.deutschlandfunkkultur.de/chinas-sozialkredit-system-auf-dem-weg-in-die-it-diktatur.979.de.html?dram:article_id=395126|title=Auf dem Weg in die IT-Diktatur|author=|date=2017-09-05|work=|publisher=Deutschlandfunk Kultur|accessdate=2018-03-25|lang=de}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.zeit.de/digital/datenschutz/2017-11/china-social-credit-system-buergerbewertung|title=Die AAA-Bürger|author=Felix Lee|date=2017-11-30|work=|publisher=[[Die Zeit]]|accessdate=2018-03-25|lang=de}}</ref>. == Бұқаралық мәдениетте == «[[Қара айна (телехикаялар)|Қара айна]]<nowiki/>» телехикая «Nosedive» эпизодында осындай жүйенің теріс салдары көрсетілген. == Тағы қараңыз == * [[Несиелік скоринг]] * [[Жою мәдениеті]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 3se6sy00mje6ix28uxs9w5w91oatnqx 3643922 3643920 2026-08-19T05:07:34Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы]] ([[User talk:Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|т]]) өңдемелерінен [[User:Muzeologist|Muzeologist]] соңғы нұсқасына қайтарды 3640534 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} '''Әлеуметтік кредит жүйесі''' ({{Zh-c|社會信用體系|社会信用体系|shèhuì xìnyòng tǐxì}}; «әлеуметтік рейтинг жүйесі», «әлеуметтік сенім жүйесі» деген атаулар да бар)<ref>[https://tass.ru/opinions/5225841 Как работает система социального доверия в Китае] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210523161513/https://tass.ru/opinions/5225841 |date=2021-05-23 }}</ref> — азаматтарды немесе ұйымдарды әртүрлі критерийлер бойынша бағалау жүйесі. Ол үшін жаппай бақылау құралдары және [[үлкен деректерді]] талдау технологиясы қолданылады. Бұл бағдарламаны Қытай үкіметі 2010 жылдан бастап жүзеге асыра бастады. == Шығу тарихы == 2014 жылы 14 шілде күні Қытай үкіметі алғаш рет әлеуметтік кредит жүйесін енгізу жоспары мен мақсаттарын жариялады. Жүйені енгізудің басты мақсаты - «үйлесімді социалистік қоғам құру». Қойылған міндеттердің орындалуын үйлестіру үшін ҚКП ОК Саяси Бюросы жанынан арнайы комиссия құрылды. Мемлекеттік Кеңес шығарған «әлеуметтік несие жүйесін (2014-2020) салуды жоспарлау туралы» жалпы құжатқа сәйкес, әлеуметтік несие жүйесі төрт салаға бағытталады:<ref>{{Cite web|url=http://www.gov.cn/zhengce/content/2014-06/27/content_8913.htm|title=国务院关于印发社会信用体系建设 规划纲要（2014—2020年)|author=|date=2014-07-14|work=|publisher=gov.cn|accessdate=2018-03-25|lang=zh}}</ref> * қоғамдық істердегі адалдық; * коммерциялық тұтастық; * қоғамдық тұтастық; * соттың сенімділігі. Қазіргі уақытта бұл бастаманы бұқаралық ақпарат құралдарында жариялау негізінен жеке азаматтардың рейтингісіне бағытталған (бұл «қоғамдық тұтастыққа» жатады). Алайда, Қытай үкіметінің жоспарлары одан асып түседі және Қытайда жұмыс істейтін барлық кәсіпорындар үшін кредит жоспарларын қамтиды.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-china-34592186|title=China 'social credit': Beijing sets up huge system|author=Celia Hatton|date=2015-10-26|work=|publisher=[[Би-би-си]]|accessdate=2018-03-25|lang=en}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/chinas-plan-to-organize-its-whole-society-around-big-data-a-rating-for-everyone/2016/10/20/1cd0dd9c-9516-11e6-ae9d-0030ac1899cd_story.html|title=China’s plan to organize its society relies on ‘big data’ to rate everyone|author=Simon Denyer|date=2016-10-22|work=|publisher=[[The Washington Post]]|accessdate=2018-03-25|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wsj.com/articles/chinas-new-tool-for-social-control-a-credit-rating-for-everything-1480351590|title=China’s New Tool for Social Control: A Credit Rating for Everything|author=Josh Chin, Gillian Wong|date=2016-11-28|work=|publisher=[[The Wall Street Journal]]|accessdate=2018-03-25|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/articles/2016/12/12/chinarating/|title=Двойка за поведение|author=Анастасия Евтушенко|date=2016-12-12|work=|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2018-03-25|lang=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wired.co.uk/article/chinese-government-social-credit-score-privacy-invasion|title=Big data meets Big Brother as China moves to rate its citizens|author=Rachel Botsman|date=2017-10-21|work=|publisher=[[Wired]]|accessdate=2018-03-25|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/tech/2017/12/05/11033858/chinese_brother.shtml|title=Большой брат следит за тобой, китаец|author=Маргарита Герасюкова|date=2017-12-06|work=|publisher=[[Газета.Ru]]|accessdate=2018-03-25|lang=ru}}</ref> Жоспарға сәйкес, дайындық жобалары жүргізілгеннен кейін, жүйе 2020 жылға қарай Қытайдың барлық жерінде енгізілуі тиіс. 2016 жылдың қыркүйегінде Қытай үкіметі төмен рейтинг иелері ұшырайтын санкциялардың тізімін жариялады:<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/business/11/12/2016/584953bb9a79477c8a7c08a7|title=Цифровая диктатура: как в Китае вводят систему социального рейтинга|author=Александр Гордеев|date=2016-12-11|work=|publisher=[[РБК]]|accessdate=2018-03-25|lang=ru}}</ref> * мемлекеттік мекемелерде жұмыс істеуге тыйым салу; * әлеуметтік қамсыздандырудан бас тарту; * кеденде жете тексеру; * тамақ және фармацевтика салаларында басшылық лауазымдарды атқаруға тыйым салу; * түнгі пойыздардағы әуе билеттері мен айлақтардан бас тарту; * сәнді қонақ үйлер мен мейрамханалардағы орындардан бас тарту; * қымбат жеке мектептерде балаларды оқытуға тыйым салу. == Жүзеге асыру == 2015 жылы сегіз компания [[Alibaba Group]] және [[Tencent]] сияқты сынақ жүйелерін іске қосуға лицензия алды. 2017 жылы жүйе жекелеген қалаларда, мысалы, Жунченде жұмыс істей бастады. 2018 жылғы 1 мамырдан бастап сенімділік деңгейі төмен азаматтар мен кәсіпорындар үшін шектеулер күшіне енді<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-china-credit/china-to-bar-people-with-bad-social-credit-from-planes-trains-idUSKCN1GS10S|title=China to bar people with bad 'social credit' from planes, trains|author=|date=2018-03-16|work=|publisher=[[Рейтер]]|accessdate=2018-03-25|lang=en}}</ref>. == Сын == Бұл идея [[диктатура]] режимі мен салдарының ұқсастығына байланысты бірнеше рет сынға ұшырады <ref>{{Cite web|url=http://www.deutschlandfunkkultur.de/chinas-sozialkredit-system-auf-dem-weg-in-die-it-diktatur.979.de.html?dram:article_id=395126|title=Auf dem Weg in die IT-Diktatur|author=|date=2017-09-05|work=|publisher=Deutschlandfunk Kultur|accessdate=2018-03-25|lang=de}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.zeit.de/digital/datenschutz/2017-11/china-social-credit-system-buergerbewertung|title=Die AAA-Bürger|author=Felix Lee|date=2017-11-30|work=|publisher=[[Die Zeit]]|accessdate=2018-03-25|lang=de}}</ref>. == Бұқаралық мәдениетте == «[[Қара айна (телехикаялар)|Қара айна]]<nowiki/>» телехикая «Nosedive» эпизодында осындай жүйенің теріс салдары көрсетілген. == Тағы қараңыз == * [[Несиелік скоринг]] * [[Жою мәдениеті]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} t4khbsu38vjygdrmf56bn35m4zsj3jb 0 665000 3643900 3379195 2026-08-18T23:34:33Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643900 wikitext text/x-wiki {{Мешіт | мешіт атауы = Кебір Жәми | шынайы аты = ({{lang-crh|Kebir Cami, Кебир Джами}}) | суреті = Simferopol 04-14 img14 Kebir-Jami Mosque.jpg | сурет атауы = | позициялық карта = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | мемлекет = [[Украина]] | қала = Ақмешіт | статусы = | ағымы = | мұсылмандардың діни басқармасы = | иесі = Қырым мұсылмандары діни басқармасы | мешіт түрі = [[жұма мешіті]] | сәулет стилі = Осман сәулеті | жобаның авторы = | сәулетшісі = | құрылысшысы = | құрылыстың бастамашысы = Меңлі Герей хан | құрылыс құны = | қайырымгері = | алғашқы деректер = XVI ғ. | құрылысы = | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = [[1508]] | жәдігерлер = | имамы = | қазіргі жағдайы = қолданыста | жалпы ауданы = | көлемі = | ішкі ауданы = | сыйымдылығы = | биіктігі = | күмбездердің саны = | күмбездің биіктігі = | күмбездің диаметрі = | мұнаралар саны = 1 | мұнаралардың биіктігі = | материал = [[ағаш]], [[кірпіш]] | таравих = | ифтар және сухур = | кітапхана = | мектеп = | медресе = | сайты = | Commons = Category:Ozbek Han Mosque }} '''Кебір Жәми мешіті''' ({{lang-crh|Kebir Cami, Кебир Джами}}) — [[Ақмешіт (Қырым)|Ақмешіт]] қаласында орналасқан [[Қырым]]ның басты [[жұма мешіті]]. [[Мүфти]] мен Қырым мұсылмандары діни басқармасының [[резиденция]]сы. == Тарихы == Кебир Джами мешіті - Симферопольдің ең көне ғимараты. Бұл сәулет ескерткішінің қасбеті қабырғаларының түсімен өзінің алғашқы атауын Ақ мешіт деп алған. Осы күнге дейін сақталған ғимараттың кіреберісіндегі жазба бойынша, мешітті Хаджи Абдурахим-Бек 1508 жылы салған.<ref>https://tonkosti.ru/%D0%9C%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%82%D1%8C_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D1%80-%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BC%D0%B8 Мечеть Кебир-Джами</ref> [[File:Simferopol, Kebir-Jami Mosque, 2016.06.21 (02) (29062814854).jpg|солға|250px|]] Кебир-Джами [[мешіт]]і Қырым түбегінің астанасы Акмесджитте пайда болды. 16-шы ғасырдың алғашқы жылдарында, қажы Абдурахим Бек өзін ғасырлар бойы мәңгі қалдыру үшін ақ мешіт салуға шешім қабылдады (қала содан бері Ақмесжит - «Ақ мешіт» деп аталды). Тарихи дереккөздерден 18 ғасырдың басында мешіт [[өрт]]еніп кеткені белгілі, бірақ 1772 жылы ол қалпына келтіріліп, кеңейтілді. 1907 жылы ғибадатхана толығымен жөнделді.<ref>https://zen.yandex.ru/media/korennaya_krymchanka/kebirdjami-stareishee-zdanie-simferopolia-603cd722a3c2fb4774233593 Кебир-Джами - старейшее здание Симферополя</ref> 1920 жылдары мешітті большевиктер жауып тастап басқа мақсатта пайдаланды (кітап түптеу шеберханасы). [[Қалпына келтіру]] жұмыстарының нәтижесінде 1993-1994 жж. Ақ мешіттің тарихи орнында қазіргі Кебир Джами мешіті пайда болды. Ол жаңа құрылыс элементтерін (күмбез, қалпына келтірілген мұнара) және ескі ғимараттың фрагменттерін біріктірді – атап айтқанда, қалпына келтірушілер [[михраб]] қабырғасының алғашқы ежелгі [[кірпіш]]ін сақтап қалды.<ref>https://qmdi.org/mechet-kebir-dzhami-v-simferopole/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Мечеть Кебир-Джами в Симферополе</ref> [[Қырым татарлары]] ұзақ уақытқа жер аударылып отанына қайта оралғаннан кейін, мешіт мұсылман қауымына берілді.<ref>https://crimeaz.ru/kultovye-dostoprimechatelnosti/469-mechet-kebir-dzhami.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714111532/https://crimeaz.ru/kultovye-dostoprimechatelnosti/469-mechet-kebir-dzhami.html |date=2021-07-14 }} Мечеть Кебир-Джами</ref> == Архитектурасы == [[File:21.Сімферополь Мечеть Кебір-Джамі.jpg|солға|190px|]] Кешен сонымен қатар Қырым татарларының [[кітапхана]]сы мен [[медресе]]ден тұрады. Негізгі ғимарат - төбесі тақтайшалармен жабылған шатырлы биік емес құрылыс. Оның [[силуэт]]інің сызықтары ежелгі кездегідей өте қарапайым. Өлшемдері де бұрынғыша өзгеріссіз қалған -7-ден 7 метрге дейін. Жоғарғы жағында әктастан жасалған мұнарасы көтеріледі. Ол дәстүрлі конус тәрізді жарты аймен жабылған. [[Интерьер]]ді безендіру әсерлі, көптеген жасыл реңдермен безендірілген.<ref>https://krymania.ru/mechet-kebir-dzhami-simferopol/ Кебир-Джами — старая мечеть в городе Симферополь</ref> Қалпына келтірілгеннен кейін мешіттің сыртқы түрі іс жүзінде өзгерген жоқ - қарапайым сәулет, тақтайшасы бар ағаш шатыр, саз балшыққа ерітіндісіне араластырылғын кірпіш қабырға қалпында қалды.<ref>http://uamuseum.com/v1006-Mechet_-Kebir-Dzhami.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714111530/http://uamuseum.com/v1006-Mechet_-Kebir-Dzhami.html |date=2021-07-14 }} Мечеть Кебир-Джами</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қырым мешіттері]] ikmte216r6ocivhq63kpwagzml1evii 0 674407 3643736 3606016 2026-08-18T13:19:48Z Don-Doka 108139 /* Бейне */ 3643736 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер|толық есімі=Ғалий Әділбекұлы Әділбеков|шынайы есімі=|суреті=Комбриг Адильбеков.jpg|сурет тақырыбы='''Гвардии подполковник Адильбеков Г.А.''' - командир отдельного гвардейского 47-го танкового полка прорыва|туған күні=1.01.1908|туған жері=Семей губерниясы, Белағаш болысының Қызылқұм ауылы|қайтыс болған күні=21.10.1943|қайтыс болған жері=[[Киев облысы]] Переяславский (Каневский) ауданы, [[КСРО]]|лақап аты=Шаң тимес|бүркеніш аты=|мемлекет={{USSR}}|қызмет еткен жылдары=|атағы=[[гвардия]] [[Подполковник|подполковнигі]]|әскер түрі=[[Танк әскері]]|басқарды=47 жеке танк бригадасы, <br>47 гвардиялық танк полкі|әскери бөлімі=51 танк дивизиясы,<br>110 танк дивизиясы,<br>141 танк бригадасы,<br>121 танк бригадасы|шайқасы='''[[Екінші дүниежүзілік соғыс|Ұлы Отан Соғысы]]''': <br> [[Витебск шайқасы]], <br> [[Смоленск шайқасы (1941)]], <br> [[Рославль-Новозыбков операциясы]], <br> [[Орёл-Брянск операциясы]], <br> [[Мәскеу шайқасы]], <br> [[Сталинград шайқасы]], <br> [[Днепр шайқасы]], <br> [[Сумы-Прилуки шабуыл операциясы]]|марапаттары={{{!}} {{!}}{{Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Сталинградты қорғағаны үшін медалі}} {{!}}- {{{!}} Сағат атауы] {{!}}}|байланысы=|Commons=Galiy Adilbekov}} '''Ғалий Әділбекұлы Әділбеков'''<ref name="alashainasy">«Алаш айнасы» (№193), бет 4, 31.10.2009 жыл {{cite web|url=https://alashainasy.kz/society/gvardiyalyik-tank-polknn-kolbasshyisyi-gali-adlbekov-6137/|title=«Гвардиялық танк полкінің қолбасшысы Ғали Әділбеков» // «Халық Батырын» іздейміз / Тілеу КӨЛБАЕВ, тарихғылымының докторы, профессор, ҚР Гӯманитарлық ғылымдар академиясының академигі, ҚР}}</ref> ([[1 қаңтар|1 қантар]] [[1908 жыл]] – [[21 қазан]] [[1943 жыл]]) — кеңестік әскери қолбасшы<ref name="soloviev">{{Кітап|ref=https://books.google.kg/books?hl=ru&id=mu45EAAAQBAJ&dq=%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2+%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B9&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2#v=snippet&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&f=false|жыл=2021|авторы=Денис Соловьев|бөлімі=Командиры механизированных, мотоброневых, мотострелковых, танковых бригад Красной Армии 1935-1945 гг.|бөлім сілтемесі=https://books.google.kg/books?hl=ru&id=mu45EAAAQBAJ&dq=%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2+%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B9&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2#v=snippet&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&f=false|тақырыбы=Анықтамалар, Әскери / Арнайы қызметтер / Адильбеков Г.А. советский военачальник|isbn=978-5-532-95528-8}}</ref>, [[Ұлы Отан соғысы]]на қатысқан танк әскерінің офицері, танкпен ұрыс жүргізудің шебері, [[Қазақтар|қазақ]], гвардия подполковнигі. «Сталинградты қорғағаны үшін» медалімен (1943), екі рет [[Қызыл Ту ордені]]мен (1942, 1943) марапатталған. [[Киев]]ті азат ету кезінде шайқаста қаза тапты. {{External media |align =right |width = 300 |image4 = [https://www.google.com/maps/place/Военно-исторический+музей/@43.2590656,76.9571108,3a,75y,90t/data=!3m8!1e2!3m6!1sAF1QipM4h5xQR-_Pk7PJUHWiQ5v4WJKa0qTbY_GkP1dl!2e10!3e12!6shttps:%2F%2Flh5.googleusercontent.com%2Fp%2FAF1QipM4h5xQR-_Pk7PJUHWiQ5v4WJKa0qTbY_GkP1dl%3Dw203-h270-k-no!7i3024!8i4032!4m5!3m4!1s0x38836e8ec1c6c5d1:0x4f1291ef88b505b4!8m2!3d43.259087!4d76.9572847# Алматы қаласының Әскери-тарихи мұражайы Ғалий Әділбекұлы] |image5 = [https://www.google.com/maps/place/Военно-исторический+музей/@43.2590656,76.9571108,3a,75y,90t/data=!3m8!1e2!3m6!1sAF1QipPZLsUqZb10NDJDV6sHii31h4dTPC2EfpwVdU4o!2e10!3e12!6shttps:%2F%2Flh5.googleusercontent.com%2Fp%2FAF1QipPZLsUqZb10NDJDV6sHii31h4dTPC2EfpwVdU4o%3Dw203-h270-k-no!7i3024!8i4032!4m7!3m6!1s0x38836e8ec1c6c5d1:0x4f1291ef88b505b4!8m2!3d43.259087!4d76.9572847!14m1!1BCgIgAQ Ғалий Әділбекұлы Әділбеков] |image6 = [https://www.google.com/maps/place/Военно-исторический+музей/@43.2590656,76.9571108,3a,75y,90t/data=!3m8!1e2!3m6!1sAF1QipMzaVT6x-f91EaBshlPaT8VebZQSRhVHcCh5iCv!2e10!3e12!6shttps:%2F%2Flh5.googleusercontent.com%2Fp%2FAF1QipMzaVT6x-f91EaBshlPaT8VebZQSRhVHcCh5iCv%3Dw203-h152-k-no!7i1076!8i810!4m5!3m4!1s0x38836e8ec1c6c5d1:0x4f1291ef88b505b4!8m2!3d43.259087!4d76.9572847 Алматы қаласының Әскери-тарихи мұражайы Ғ.Ә. Әділбеков] }} == Өмірбаяны == 1908 жылы 1 қаңтарда Семей губерниясы, Белағаш болысындағы Қызылқұм ауылында туған. Ұлты бойынша [[Қазақтар| Қазақ]]. [[Орта жүз]]дің [[Арғын]] тайпасының [[Тобықты]] руынан. 1917 жылдан кейін Ғалия Әділбекұлының әкесі [[Семей]]дегі пристаньда жүк тиеуші, анасы үй шаруасындағы әйел болған. Олар Семей қаласы, Болотная көшесі, 76-үйде тұрған. Анасы 1921 жылы қайтыс болады. Әкесі жарақат алғаннан кейін мүгедек болып қалады, жаңа жұмысты Ақтөбе ауылында табады. Ғалий Әділбекұлы [[Қызыл Армия]] қатарына қосылғанға дейін Семей сабын зауытында жұмысшы (1922 ж. наурыз-қараша), панасыз бала (1922 ж. қараша-желтоқсан), №3 балалар үйінің тәрбиеленушісі болды (1923 ж. қаңтар-қыркүйек). 1923-1925 жылдары [[Орынбор]]дағы 3 сыныптық өлкелік қазақ жасөспірімдер мектебінде оқып шығады. === Соғысқа дейінгі қызмет === Қызмет барысында атты әскер және оқу танк взводын, оқу-жаттығу және жеке танк ротасын, танк батальонын басқарды. Ғалий Әділбекұлы 1925 жылы Қызыл Армия қатарына өз еркімен аттанды. Көп ұзамай ол әскери училищеге оқуға жіберілді ([[Түркістан майданы]]). 1928 жылы ол бірінші шығарылыммен [[Ташкент]]тегі В.И.Ленин атындағы Біріккен Орта Азия әскери мектебін сәтті бітіреді де, 43 атты әскер полкінің құрамына алынады [[(Орта Азия әскери округі)]]. 1928-1933 жж. осы полктегі взвод командирі болады. 1930 жылы [[Түрікмен Кеңестік Социалистік Республикасы|Түрікмен КСР]] аумағындағы [[Қарақұм]]да шайқастарға қатысқан, басынан жарақат алады және оң қолы сынады. Емделіп шыққаннан кейін қызметке қайта оралады, 1931 жылы [[Ленинград]]тың Жоғары офицерлік броньды танк мектебінде қайта даярлаудан өтеді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін ол [[Мәскеу]]дегі И.В.Сталин атындағы Броньды танк әскерлері академиясында оқыды, танк ротасын басқарды. '''Ғ.Ә. Әділбеков осы академияны бітірген жалғыз қазақ еді.'''<ref name="ФПД">[http://forum.patriotcenter.ru/index.php?topic=41110.msg48282 Форум Поисковых Движений. Мурылев о Гвардии подполковнике Адильбекове Г.А.]</ref> === Ұлы Отан соғысы === ==== 1941 ==== [[Ұлы Отан соғысы]]ның басынан бастап белсенді армияның құрамында болды, 102 танк полкіндегі танк батальонының командирі ретінде қызметін бастады. Бұл полк соғысқа дейін 51 танк дивизиясының құрамында болды (соғыстың алғашқы айларында 110 танк дивизиясы болып қайта құрылады) және Курск облысының Дмитриевский ауданында орналасқан еді. Шілденің басында полк Псков облысына кіреді, 9 шілдеде [[Витебск]] үшін шайқасқа тартылады. Шілденің аяғында бүкіл дивизиямен [[Смоленск]]іге жол ашу және қоршалған әскерлерді босату мақсатымен немістің 7 танк дивизиясына қарсы ұрыстарға қатысады. Күздің келуімен 110 танк дивизиясы 141 және 142 танк бригадалары болып екіге бөлінеді, Ғ.Ә. Әділбеков 141 танк бригадасында ауыр және орташа танктердің 1 танк батальонын басқарды. '''Соғыстың басында-ақ оның есімі КСРО-ң екі орталық газетінде аталған болатын''' – 5 қыркүйекте «Вечерняя Москва»<ref>«Вечерняя Москва» (№210), страница 2, от 5.09.1941 г. {{cite web|url=https://electro.nekrasovka.ru/en/books/2949/pages/2|title=«ТАНКИСТЫ» / ГЕРОИ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОИНЫ / капитан Адильбеков}}</ref> және 13 қыркүйекте «Известия»<ref>«Известия» № 217 (7593) от 13.09.1941 г. {{cite web|url=http://pressa-voiny.ru/1941/9/13/35424.html#top|title=«Танковая атака» / Действующая армия, 12 сентября. (От спец. корр. «Известий») / капитан Адильбеков}}</ref> газеттерінде мақалалар жарияланды. Витебск, Трубчевск түбіндегі шайқастарда ол асқан ерлікпен соғысады (келесі жылы осы ерлігі үшін ол алғашқы марапатын алады). 31 тамыз бен 8 қыркүйек аралығында Трубчевскіден батысқа қарай 18 шақырым жерде Гудерианның 47-ші корпусының басым болған күштері (300-ден астам танк) және Кеңестердің 141-ші танк бригадасы мен 108-ші танк дивизиясы (200-ге жуық танк) арасында шайқас орын алды. Нәтижесінде Гудерианның әр бес танкінің төртеуі қиратылды, 16 елді мекен босатылды. Бірақ қарсы шабуылдың нәтижесінде Ғ.Ә. Әділбековтің танк батальоны қоршауға алынды. Сонда да ол жауынгерлік тапсырманы орындауды жалғастырды. Саны айтарлықтай асып түскен жаудың танк колоннасын талқандаған батальон жаудың тылын ойрандап, қоршаудан шайқаспен шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie10067888/|title=Адильбеков Галий Адильбекович :: Наградной лист МАРАПАТТАУ ПАРАҒЫ|website=pamyat-naroda.ru|access-date=2021-12-26}}</ref> Неміс шабуылдарын тежеу ​​барысында Ғ.Ә. Әділбеков қызмет еткен 141-ші танк бригадасы әбден қансырап, оның қалдықтары 121-ші танк бригадасына қосылды. 1941 жылдың қазан айының аяғынан 1942 жылдың ақпанына дейін майор Ғ.Ә. Әділбеков Оңтүстік-Батыс майданының 121 танк бригадасындағы 121 танк полкінің командирі болды, күзде қолбасшылық тарапынан Замкомбриг лауазымына ұсынылған еді. Қазан айында бригада генерал Ермаковтың оперативті әскерлер тобының құрамында болып, жаудың 2-ші танк армиясының шабуылдарын тежеп тұрды.<ref>[http://voenspez.ru/index.php?topic=26772.0;wap2%7Cdeadlink=no%7Ctitle= Героико-патриотический форум: Командиры танковых полков АДИЛЬБЕКОВ Галий Адильбекович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211217110606/http://voenspez.ru/index.php?topic=26772.0;wap2%7Cdeadlink=no%7Ctitle= |date=2021-12-17 }}</ref> ==== 1942 ==== 1942 жылдың 27 наурызынан бастап майор Ғалий Әділбекұлы Әділбеков - 121 жеке танк бригадасы командирінің орынбасары. Оның қарулас жолдасы Якубовский И.И. (болашақта [[Маршал]], екі мәрте Кеңес Одағының Батыры, Варшава Шартына қатысушы мемлекеттердің Біріккен Қарулы Күштерінің бас қолбасшысы) өзінің естелігінде былай деп жазды: {{Quote|''«Ол кездегі армияда корпустың басында генерал-майорлар М.И.Зинкович пен Ф.Н.Рудкин сияқты тәжірибелі командирлер болды. Бригада, полк, батальон командирлерінің де жауынгерлік тәжірибесі мол еді... Мен осы жерде осы командирлердің бірі туралы айтқым келеді. Әділбеков подполковник Ғ.Ә., ұлты қазақ. Біз Ғалий Әділбекұлын 1942 жылдың қаңтарынан бері 121 танк бригадасының қатарында бірге қызмет етіп, соғысу сәтінен бастап білдік. Оның керемет моральдық және жауынгерлік қасиеттері болды: ұйымдастырушылық қабілеті, ерік-жігері, фашистерге қарсы күресте қорқынышты білмеді. Сонымен қатар, ол барлық сарбаздар мен офицерлерді жеңген ең қарапайым адам болды. Әскерде ол, бұрынғы панасыз, балалар үйінің баласы, 1925 жылы ерікті ретінде келген. Әскери училищені бітіргеннен кейін Қарақұм құмында қарақшылармен шайқастарға қатысқан. Ол жараланып, қызметке оралды. Ұлы Отан соғысын танк батальонының командирі болып бастады. 1942 жылы ақпанда Қызыл Ту орденімен марапатталды. Ол басқарған батальон жаудың жиырмадан астам танкі мен броньды машиналарын, он танкке қарсы зеңбіректерін және бірнеше ротасын жойды. Офицер шайқаста байсалдылығын жоғалтқан емес, қол астындағылардың жеңіске деген сенімін қалай ояту керектігін білді, оларды ерлік пен жоғары жауынгерлік рухтың жеке үлгісімен толқытты».''}} Мұнда Иван Игнатьевич 1941 жылдың шілде-қыркүйек-қазан айларындағы Витебск түбіндегі, Брянск майданындағы Трубчевскийдегі шайқастар туралы айтты. 1942 жылдың мамыр-тамыз айларында Ғалий Әділбекұлы Мәскеуде командалық құрамның академиялық біліктілігін арттыру курстарында оқыды, содан кейін 47 танк бригадасын (II ф.) құрумен айналысты. '''Соғысты капитан шенінде бастап, 1942 жылдың жазында ол подполковник болды.<ref name="kartoteka">{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer479764/|title=Адильбеков Г. А. :: Учетно-послужная картотека / Присвоенное военное звание|website=pamyat-naroda.ru|access-date=2021-12-26}}</ref>''' 1942 жылдың 19 қыркүйегінен 21 қазанына дейін '''подполковник Әділбеков - 47 жеке танк бригадасының (II ф.) командирі'''<ref>[http://samsv.narod.ru/Br/Tbr/tbr047/main.html 47 жеке танк бригадасының (II ф.) Командирі]</ref><ref name="soloviev"/><ref name="kartoteka"/>. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста Орта Азияның барлық халықтарынан жеке танк бригадасын басқарған '''жалғыз қазақ болды'''. Командалық сипаттамадан: {{Quote|«''Бригаданың майданға аттануы кезінде Ғ.Әділбековтың танктері Морозовский стансасы ауданында күтпеген жерден жаумен соқтығысты, бірақ топтасып, оған айтарлықтай зиян келтірді''...»<ref>[https://drive.google.com/file/d/1xr5Ce1lpbn_51tqznHOg8YLLO0QvUS-t/view Маршал Якубовскийдің хаты]</ref>}} Бұл эпизод [[Сталинград шайқасы]] кезеңіне жатады. Осы ұрыстарда Ғалий Әділбекұлы қайтадан жараланып, отқа оранған танк ішінен шығып, аман қалады. «Сталинградты қорғағаны үшін» медалімен марапатталған. Бригада командирі Әділбеков ауыр жарақат алғаннан кейін бірден 47-ші бригада таратылып, 139-шы танк полкіне айналды. ==== 1943 ==== 1942 жылдың қазан айының аяғынан 1943 жылдың 21 қазанына дейін ол 47 жеке гвардиялық бұзып өту танк полкінің командирі болды. Кеңес Одағының Батыры (1943), танк әскерінің генерал-майоры, 9-механикаландырылған корпустың қолбасшысы К.А.Малыгин былай деп еске алды: {{Quote|«''Подполковник Ғ.Ә.Әділбековтің 47-гвардиялық танк полкі бірден үздік атанды''…»<ref>[https://books.google.kg/books?id=vPh0AAAAIAAJ&dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B3%D0%B8%D0%BD+%D0%9A.+%D0%90.+%C2%AB%D0%92+%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B5+%D0%B1%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BA%D0%B0%C2%BB&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0+%D0%93.%D0%90. Малыгин К. А. «В центре боевого порядка». — М.: Воениздат, 1986 —76 с.]</ref>}} Сумы-Прилуки майдандық шабуыл операциясының дамуымен 1943 жылдың 21 қыркүйегінде Ғалий Әділбекұлының 47 жеке гвардиялық танк полкі (генерал-лейтенант П.С.Рыбалконың 3 гвардиялық танк армиясының озық бөлімшелерінің құрамында) [[Днепр]]ге дейін жарып өтті. 23 қыркүйектен бастап Кеңес әскерлері [[Букрин плацдармы]]н ұстап тұру және кеңейту үшін кескілескен шайқастарды жүргізді. Букрин плацдармы үшін шайқастар тарихқа осындай қанды операциялардың бірі ретінде енді. Днепрдің оң жағалауындағы басып алынған жер учаскесінде күшейе түскен ұрыстар басталды. 1943 жылы қазанда Букрин плацдармынан кеңес әскерлері [[Киев]]ті азат ету үшін екі рет шабуылға шықты, бірақ нәтиже болмады. 1943 жылдың 21 қазанында Букрин плацдармында Днепрді кесіп өту және Киевті азат ету кезінде гвардия подполковнигі Ғ.Ә. Әділбеков [[Украина]]дағы Луковицы қыстағы маңында танк шайқасында қаза тапты. Ол қайтыс болған кезде '''Гвардиялық подполковник – жеке гвардиялық танк полкінің командирі шеніндегі [[Орталық Азия]] халықтарының жалғыз өкілі болды'''.<ref name="ФПД"/> == Отбасы == * Жұбайы – Әділбекова Меңжиан Ілиясқызы (туған кездегі есімі Валиева, 9 жастан жетім) 1912 жылы туған ([[Алтай]] өлкесі, Славгород ауданы, Назаровка [[ауыл]]ы) * Ұлы – Әлім Ғалиұлы Әділбеков 1938 жылы Түменде туған, Қырғыз ССР Ауыл шаруашылығы министрлігінің басқармасының меңгерушісі, Қырғыз КСР Мемлекеттік еңбек комитетінің алқа мүшесі, Қазақ КСР Мемлекеттік жоспарлау комитетінің Еңбекті ғылыми ұйымдастыру республикалық салааралық орталығының директоры,<ref>[https://www.google.com/books/edition/Narodnoe_khozi%CD%A1a%C4%ADstvo_Kazakhstana/0t3sAAAAMAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 Narodnoe khozi͡aĭstvo Kazakhstana/ Директор Г. А. Адильбеков]</ref> Қазақстан Республикасы Еңбек министрінің бірінші орынбасарының кеңесшісі. * Қызы – Әділбекова Роза Ғалиқызы 1929 жылы туған, Орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі. * Асырап алған қызы – Ахмадиева Фарида Шәкірқызы 1924 жылы туған, Еңбек мұғалімі. [[Сурет:Наградной_лист_от_27_января_1942_г.jpg|нобай|Ғ.Ә.Әділбековтің марапаттау құжаты 1942 жылы 27 қаңтарда]] == Марапаттары == * «Сталинградты қорғағаны үшін» медалі (1943 ж. шілде) * [[Қызыл Ту ордені]] (13.02.1942 ж.)<ref>[http://podvignaroda.ru/?#id=1102100229&tab=navDetailManCard Адильбеков Галей Адильбекович 1908 г.р.] // ОБД «Подвиг народа»</ref> * [[Қызыл Ту ордені]] (қайтыс болғаннан кейін 1943 ж.) * Есімі қашалған сағат (1943 ж. қыркүйек) == Тарихи мұра == === Мұражай - Украина === {{External media |align =right |width = 300 |image1 = [https://www.findagrave.com/memorial/228108504/galiy-adilbekovich-adilbekov War mass grave Galiy Adilbekovich Adilbekov Guards unit lieutenant colonel] |image2 = [https://memory-book.ua/gallery/albums/22753?image=1 Mass grave in the village of Lukovitsa, Kanevsky district] |image3 = [https://memory-book.ua/gallery/albums/22753?image=4 Mass grave in the village of Lukovitsa, Kanevsky district] }} Гвардия подполковнигі Ғ.Ә.Әділбеков Украинаның Киев облысы, Переяславский ауданы, Луковицы селосындағы жаппай зиратқа жерленді. Мектепте Әскери даңқ мұражайы құрылды, онда командир Ғ.Ә.Әділбековке қатысты жәдігерлер сақталады. === Мұражай - Алматы === Алматыдағы округтік офицерлер үйінде аты аңызға айналған [[Иван Васильевич Панфилов|дивизия командирінің]] қызы Валентина Панфилова құрған мұражайда Ғ.Ә. Әділбековке арналған жеке стенд бар. Ғ.Ә. Әділбеков талай шайқастарда ерекше көзге түсіп, танктік ұрыстың нағыз шебері екенін дәлелдеді, бірақ оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілмеді. Қазақстанда, Ресейде, Беларусьте, Украинада бірде-бір көше мен мектепке оның есімі берілген жоқ. Оның есімі мектеп оқулықтарында да, қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысына қатысқаны туралы кітаптарда да жоқ.<ref name="alashainasy"/> == Қызықты деректер == Ғ.Ә. Әділбеков Сталин атындағы Қарулы Күштер Әскери академиясын бітірген жалғыз қазақ болды. Г.Ә.Әділбеков – қайтыс болған кезде гвардия подполковнигі – жеке гвардиялық танк полкінің командирі шеніндегі Орталық Азия халықтарының жалғыз өкілі. == Командирдің жауынгерлік жұмысы == <gallery widths="150" heigths="100"> File:Командование 121 танковой бригады, слева стоит Замкомбрига майор Адильбеков Г.А. Весна 1942 г.jpg|121-ші танк бригадасының командирлері, сол жақта бригада командирінің орынбасары, майор Ғ.А.Әділбеков. 1942 жылдың көктемі File:Заместитель командира 121-й танковой бригады Галий Адильбекович Адильбеков - второй справа.jpg|121-ші танк бригадасы командирінің орынбасары Ғалий Әділбекұлы Әділбеков - оң жақтан екінші File:Заместитель комбрига 121 тбр подполковник Г. А. Адильбеков с офицерами танкистами, второй слева, лето 1942.jpg|121-ші бригада бригада командирінің орынбасары. Подполковник Г.Ә.Әділбеков танк офицерлерімен, сол жақтан екінші, 1942 ж. Сурет:Комбриг Адильбеков.jpg|Гвардия подполковнигі Г.А.Әділбеков, 47-ші жеке танк бригадасының командирі, қайтыс болғанға дейінгі соңғы сурет, 1943 ж. File:Проводы майора Г.А. Адильбекова (второй ряд, четвертый слева) на новое место службы. с. Антиповка под Сталинградом. Сентябрь 1942 г.jpg|thumb|Майор Г.А. Әділбековтің (екінші қатар, солдан төртінші) жаңа қызмет орнына қоштасу рәсімі. Сталинград маңындағы Антиповка ауылы. 1942 жылдың қыркүйегі. </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Әдебиет == === Энциклопедиялар мен анықтамалықтар === * {{Кітап|ref=|жыл=2003|авторы=К.А. Калашников, В.И. Феськов, В.И. Голиков|бөлімі=«Красная Армия в победах и поражениях 1941-1945 гг.»|бөлім сілтемесі=https://books.google.kg/books?hl=ru&id=PdAWAQAAIAAJ&dq=%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%8F+%D0%B2+%D0%BF%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D1%85+%D0%B8+%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D1%85%2C+1941-1945+%D0%B3%D0%B3+%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&focus=searchwithinvolume&q=%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA+%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2|тақырыбы=Әскери тарих|орны=Томск|баспасы=Издательство Томского Университета|pages=246|allpages=619|isbn=5-7511-1624-0}} * {{Кітап|жыл=2021|авторы=Денис Юрьевич Соловьев|бөлімі=«Командиры механизированных, мотоброневых, мотострелковых, танковых бригад Красной Армии 1935-1945 гг.»|бөлім сілтемесі=https://books.google.kg/books?id=mu45EAAAQBAJ&pg=PT13&lpg=PT13&dq=%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2+%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B9&source=bl&ots=UNSf588SmE&sig=ACfU3U0Px6QTrn9kGU8GyX99hS0sJtIoYg&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjK38HEj5jzAhVPCRAIHYNCA6U4FBDoAXoECBEQAw#v=onepage&q=%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B9&f=false|тақырыбы=Анықтамалар, Әскери / Арнайы қызметтер|беттері=|томы=1|allpages=|isbn=978-5-532-95528-8}} * {{Кітап|ref=|жыл=2020|авторы=Виктор Рассохин, Сергей Рассохин|бөлімі=«Танки в крови»|бөлім сілтемесі=https://books.google.kg/books?id=4ySrzgEACAAJ&dq=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80+%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%85%D0%B8%D0%BD,+%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9+%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%85%D0%B8%D0%BD.+%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%B2+%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8&hl=ru&sa=X&redir_esc=y|тақырыбы=|сілтеме=|орны=Орёл|баспасы=«Картуш»|беттері2=272|allpages=608|isbn=978-5-9708-0848-1}} === Әскери естеліктер === * {{cite web|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01007110303|title=Джетпысбаев Б. «Путь солдата». — Издательство «Казахстан». Алма-Ата, 1972.}} * {{cite web|url=https://books.google.kg/books?id=vPh0AAAAIAAJ&dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B3%D0%B8%D0%BD+%D0%9A.+%D0%90.+%C2%AB%D0%92+%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B5+%D0%B1%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BA%D0%B0%C2%BB&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0+%D0%93.%D0%90.|title=Малыгин К. А. «В центре боевого порядка». — М.: Воениздат, 1986.}} * {{cite web|url=https://books.google.kg/books?id=TxN1AAAAIAAJ&dq=%D1%8F%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F+%D0%B2+%D0%BE%D0%B3%D0%BD%D0%B5&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0|title=Якубовский И.И. «Земля в огне». — М., Воениздат, 1975.}} * {{Кітап|ref=|жыл=2006|авторы=С.Д. Воронин, Т.Н. Горяева, Н.К. Дрезгунова|бөлімі=«Музы в шинелях. Советская интеллигенция в годы Великой Отечественной войны. Документы, тексты, воспоминания»|бөлім сілтемесі=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=feCfAAAAMAAJ&dq=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2|тақырыбы=Великая Отечественная война / Командир Адильбеков|орны=Москва|баспасы=РОССПЭН|беттері=149|pages=151-152|allpages=398|isbn=5-8243-0675-3}} === Соғыс жылдар шежіресі 1941 ж === * «Вечерняя Москва» (№210), страница 2, от 5.09.1941 г. {{cite web|url=https://electro.nekrasovka.ru/en/books/2949/pages/2|title=«ТАНКИСТЫ» / ГЕРОИ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОИНЫ / капитан Адильбеков}} * «[[Известия|Известия»]] № 217 (7593) от 13.09.1941 г. {{cite web|url=http://pressa-voiny.ru/1/a/35424.html|title=«Танковая атака» / Действующая армия, 12 сентября. (От спец. корр. «Известий»)}} === Басқа басылымдар === * EL.kz [https://el.kz/ru/k-80-letiyu-pobedy-tankovyy-as-galiy-adilbekov-geroy-bez-zvezdy_400022958/ К 80-летию Победы: Танковый ас Галий Адильбеков — герой без звезды, казахский офицер-танкист, чьи подвиги во Второй мировой войне остались вне школьных учебников] * «Новая газета» [https://books.google.ru/books?id=u7ayCQAAQBAJ&pg=PA17&dq=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiF56rDgpXpAhWqwqYKHUV2Be0Q6AEILjAB#v=onepage&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&f=false (НА ВСТРЕЧУ ПОБЕДЕ-специальный проект "новой") № 26 (2313) 16.03.2015] * {{cite web|url=https://books.google.kg/books?id=XSjTAAAAMAAJ&dq=%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2+%D0%B3.&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2|title=«Казахстанцы в боях за свободу Украины и Молдавии, 1941-1944 гг.» / П. С. Белан. - Алма-Ата : Наука, 1984. - с. 59—60, 168 с.}} * {{cite web|url=https://books.google.kg/books?hl=ru&id=_pTsAAAAIAAJ&dq=%D1%8F%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F+%D0%B2+%D0%BE%D0%B3%D0%BD%D0%B5+%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2|title=Қазақ ССР Ғылым академиясының хабаршысы, 1'1985.}} * Издательский дом «Вечерний Бишкек» {{cite web|url=https://vecherka.kg/2014/06/20/noname/2.html|title=«Мой дед — командир гвардейского полка — погиб под Киевом»}} * «Вечерний Бишкек» {{cite web|url=https://www.vb.kg/doc/399721_moia_istoriia_o_voyne:_vnyk_galiia_adilbekova_ishet_vnykov_marshala_iakybovskogo.html?fbclid=IwAR2gk70X9a2jZfIDrcU-Xo1qmYZqgx2wQjsOqjY3ihDepwqLmU5ypz2Tmp8|title=Моя история о войне: Внук Галия Адильбекова ищет внуков маршала Якубовского}} * {{cite web|url=https://vecherka.kg/2021/04/23/zov/3.html|title=Светлана Лаптева: «Он не знал страха в бою» / Издательский дом “Вечерний Бишкек”}} Пятница, 23 апреля 2021 года. №15 (11720) * [https://tengrinews.kz/pobediteli/veteran/4065/ Адильбеков Галий Адильбекович] // ЖЕҢІМПАЗДАР / «Tengrinews» ақпараттық портал * [https://alashainasy.kz/society/gvardiyalyik-tank-polknn-kolbasshyisyi-gali-adlbekov-6137/ Гвардиялық танк полкінің қолбасшысы Ғали Әділбеков / «Халық Батырын» іздейміз / «Алаш айнасы» жұма, 18.06.2010] * kz24.news [https://kz24.news/spetsproekty/my-pomnim/galiy-adilbekov.html Галий Адильбеков — герой без звезды: история подвига нашего соотечественника] * KAZINFORM [https://kaz.inform.kz/news/orta-aziyadan-shikkan-zhalgiz-gvardiya-podpolkovnig-gali-adlbekovtn-esm-umitilip-1a55da8b/ Орта Азиядан шыққан жалғыз гвардия подполковнигі Ғали Әділбековтің есімі ұмытылып барады] === Хат === * {{cite web|url=https://drive.google.com/file/d/1xr5Ce1lpbn_51tqznHOg8YLLO0QvUS-t/view?usp=sharing=no|title=письмо Маршала Якубовского - Первого зам. Министра обороны СССР семье Г.А.Адильбекова}} == Бейне == * [https://www.youtube.com/watch?v=hOyLUlFzBtA&t=1s&ab_channel=vb_kg «Внук подполковника-танкиста Адильбекова ищет внуков маршала Якубовского и его однополчан» / «Вечерний Бишкек»] // видео «[[YouTube|YouTube»]] * [https://www.youtube.com/watch?v=6C1rKieTOfA&ab_channel=%D0%A6%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 «Неизвестный танкист-ас, казах Галий Адильбеков» / Цифровая Астана] // видео «[[YouTube|YouTube»]] * [https://www.youtube.com/watch?v=2CRut14jzSs&ab_channel=%D0%A6%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 «Офицеры-казахи Второй Мировой» / Тарихшы, профессор Қайдар Алдажұманов] // видео * [https://www.youtube.com/watch?v=PnGGeQTR98M «Информацию про этого Казаха танкиста-аса скрывали»] // видео «YouTube» * [https://www.youtube.com/watch?v=b1gxLuFIozI «Он смог вывести своих танкистов из котла, сохранив все машины осенью 1941 года» / «Наша история это Гордость»] // видео «YouTube» * [https://www.youtube.com/watch?v=2k-rMbAimCc&list=LL&index=27&t «Герой из Казахстана, спасший сотни танкистов | Победа 9/45] // youtubeshorts * [https://www.youtube.com/shorts/qOJSxFef_Ec «Самая неожиданная атака Великой Отечественной» СУДЬБЫ ВТОРОЙ МИРОВОЙ ВОЙНЫ. ТО, О ЧЕМ МОЛЧАТ!] @Сетлана-у2и youtubeshorts {{Екінші дүниежүзілік соғыстың ауыр танктері}} {{Екінші дүниежүзілік соғыстың орташа салмақты танктері}} [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан офицерлері]] [[Санат:Қазақстан капитандары]] [[Санат:Қазақстан майорлары]] [[Санат:Қазақстан подполковниктері]] [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғысы ұрыстарында қайтыс болғандар]] [[Санат:Сталинград шайқасының қатысушылары]] a62ekcveeffga9hj3tibgxc9d2b59ay 4 675070 3644010 3643584 2026-08-19T07:00:51Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3644010 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88011||2859||391||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96706||76997||11069||229||3388||234||110||5824||742 |- |3||3||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136 |- |4||2||{{u|Мағыпар}}||86398||81216||925||642||37||388||0||2886||49 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84040||68772||1239||147||11309||15||0||1699||24 |- |6||9||{{u|Arystanbek}}||55564||30516||3588||368||5769||944||2238||4786||5203 |- |7||6||{{u|Casserium}}||49027||40276||1769||102||629||17||11||4503||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38487||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||8||{{u|1nter pares}}||34823||32098||213||7||1184||72||0||1506||154 |- |10||10||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||127||398||8||2176||838||844 |- |12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||11||{{u|Орел Карл}}||22918||21602||796||39||137||4||0||121||11 |- |14||12||{{u|Sagzhan}}||22801||21385||436||44||276||11||0||333||87 |- |15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13872||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |16||18||{{u|Nurken}}||19804||10246||1393||41||7096||115||8||429||51 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17257||12281||224||7||135||162||8||2490||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13765||12988||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11488||7018||508||0||103||512||0||616||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10147||7976||1229||40||4||0||4||333||36 |- |25||32||{{u|AlibekKS}}||8375||5795||73||3||1033||42||2||898||170 |- |26||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8208||5778||27||5||1868||204||0||172||52 |- |29||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7952||5419||980||137||628||59||24||532||198 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7489||5987||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6251||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6703||3839||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5043||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||57||{{u|Madi Dos}}||4515||3077||214||63||55||50||0||637||122 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4444||3900||4||0||11||7||0||419||5 |- |51||48||{{u|Makenzis}}||3762||3705||5||0||0||0||0||46||5 |- |52||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3391||51||0||0||27||0||223||21 |- |53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |56||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||68||{{u|ShadZ01}}||3295||2611||363||116||106||0||0||4||0 |- |61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||59||{{u|Qanattan}}||3147||3073||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2912||1877||317||0||91||55||0||441||4 |- |70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||90||{{u|Balaburgem}}||2470||1754||11||29||31||59||0||182||48 |- |81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1985||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||133||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||118||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||87||{{u|RaiymbekZh}}||2147||1831||8||0||20||0||0||82||86 |- |94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1946||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||88||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1611||1341||1||0||106||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||95||{{u|Gliwi}}||1547||1541||3||0||0||0||0||0||0 |- |109||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||134||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||145||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||114||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||117||{{u|Ziv}}||1177||1104||60||0||0||2||0||9||2 |- |127||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||140||{{u|Wikuiser}}||1088||790||143||0||63||0||43||18||4 |- |135||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |136||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |138||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||144||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||138||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||970||826||15||0||3||0||0||5||0 |- |145||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |146||166||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |147||141||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |148||143||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |149||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |151||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |152||139||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||142||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0 |- |154||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |155||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |157||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |158||177||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |162||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |163||155||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |164||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |167||165||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |168||154||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |169||146||{{u|Mheidegger}}||730||756||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||157||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |171||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |172||175||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |173||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |174||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |175||153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||701||692||0||1||0||0||0||6||1 |- |176||156||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0 |- |177||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |178||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |179||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |180||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |182||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |183||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |184||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |185||220||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||174||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||176||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||178||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||216||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |194||227||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0 |- |195||180||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0 |- |196||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||173||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||172||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||181||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||171||{{u|Tuttiorchestra687}}||596||595||0||0||0||0||0||3||2 |- |204||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |205||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |206||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |207||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |208||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |211||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |212||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||560||548||0||0||0||0||0||0||0 |- |213||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |214||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |216||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |218||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |219||209||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0 |- |220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |221||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||218||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |223||219||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1 |- |224||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |227||226||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |228||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |229||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |230||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0 |- |231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] sbvbe4iyj287r2z6htvt6iv8ej9tflh 4 675089 3644076 3643688 2026-08-19T11:00:21Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3644076 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515619||380096||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145876||131252||957||0||13593||6||0||46||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132779||127394||803||15||62||17||10||2859||1594 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113842||1||0||0||0||0||0||113841||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105849||88193||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||89095||89095||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79298||79283||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50444||50151||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26611||22830||42||0||3648||2||0||67||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22675||17396||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14723||13702||468||1||0||84||0||389||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13061||12829||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9115||9115||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7977||5419||980||137||628||40||24||532||198 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7607||6152||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4424||4207||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4 |- |87||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |88||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||169||167||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] rf1af4upmzawer1vyegd5p7b0ypkuh7 4 675116 3643733 3643389 2026-08-18T13:07:18Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3643733 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7808||946||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2674||42||0||60||33||600||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2480||102||14||200||87||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2184||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |- |13||{{u|Орел Карл}}||1351||314||1||315||91||24||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||96||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Nurkhan}}||981||101||14||345||4||26||0||1||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|1nter pares}}||615||320||0||10||896||3||0||0||4 |- |42||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1630||168||18||7588||188||0||1||11 |- |46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||534||187||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Sagzhan}}||530||91||2||23||212||30||0||0||0 |- |49||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |50||{{u|Nurken}}||524||508||3||652||4861||32||15||3||4 |- |51||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||425||37||0||0||1600||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||388||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||197||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|ShadZ01}}||210||23||0||34||82||64||0||0||0 |- |110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Coffee86}}||204||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |113||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||148||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |145||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||308 |- |146||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |148||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |149||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |150||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |151||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |152||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |153||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Zhuldyz}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|MuratbekErkebulan}}||87||21||0||69||83||0||11||0||0 |- |244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||0||0||0||1 |- |278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |282||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2977||521||93||0||38||4 |- |286||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |290||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0 |- |299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|AlibekKS}}||66||210||12||7||350||3||4||0||3 |- |303||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |308||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |309||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |310||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |311||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |315||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |316||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||52||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |346||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |347||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |352||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |353||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |356||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |357||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |358||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |359||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |360||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |361||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |363||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |364||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |370||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |371||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |373||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Tarikh Dias}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Dostoevskykz}}||40||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mheidegger}}||40||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |393||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |395||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |397||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |399||{{u|Yessentaikyzy}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |400||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |402||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |403||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |406||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |407||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |408||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |409||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |412||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |413||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |414||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||36||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |418||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |420||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |423||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |432||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |433||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |434||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |435||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |437||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |439||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |440||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |441||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |442||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |443||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |451||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |460||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |462||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |464||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |465||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |467||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |469||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |477||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |485||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |488||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |489||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |491||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |492||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |493||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |494||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |495||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |501||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |506||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |507||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |508||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |509||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |519||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |530||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |531||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |543||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |544||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |545||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |546||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |547||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |548||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |553||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |560||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |562||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |563||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |566||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |574||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |576||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |580||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |581||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |588||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |590||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |598||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |604||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |606||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |610||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |630||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |635||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |642||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |643||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0 |- |644||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |645||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |650||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |654||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Abatova saltanat}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |662||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |666||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |667||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |685||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|Ayazhan10}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |716||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |721||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |741||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |742||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |744||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |746||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |749||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |754||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |756||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |767||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |779||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |780||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |781||{{u|Амина Жанаковна}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |782||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0 |- |789||{{u|Садықова Ақгүл}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |790||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|Қарағанды обл. тіл басқармасы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |794||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |800||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |813||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |826||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |827||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |828||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |831||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |832||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |834||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |835||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |837||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |838||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |846||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |850||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |854||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |855||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |858||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |859||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |865||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |881||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |886||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |890||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |896||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |904||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |912||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |914||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |926||{{u|Muzeologist}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |931||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |938||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |941||{{u|Wikuiser}}||5||11||2||47||30||0||0||23||0 |- |942||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |943||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |953||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |962||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |963||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |985||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |991||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |993||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1002||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1004||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1016||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1024||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1032||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1046||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1053||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1061||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1065||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Садыкова Улболсын}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1090||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1091||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1093||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1094||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1097||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1104||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1105||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1108||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1131||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1132||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1133||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1137||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1143||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1175||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1178||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1183||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1185||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1186||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1198||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1202||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1209||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1214||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1260||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1289||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1299||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1309||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1313||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|AlexKoval}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1430||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1432||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1433||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1435||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1445||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1446||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1462||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1465||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1491||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|Marksscheider}}||2||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1522||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1539||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1557||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1558||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1565||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Акмарал Абдрашидовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Вилюс М}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1690||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1704||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1710||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1715||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1717||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1718||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1719||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1720||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1721||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1722||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1723||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1724||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1725||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1726||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||310||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 1eoamhx6sbqcfwtv53nrvmwmkmzisvr 0 685109 3643795 3374266 2026-08-18T16:24:55Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643795 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Исмаил Болатұлы Болатов |шынайы есімі = Исмаил Булат огълу Булатов |суреті = |сурет тақырыбы = |туған күні = 28.02.1902 |туған жері = [[Евпатория]], [[Ресей империясы]] |қайтыс болған күні = 25.09.1975 |қайтыс болған жері = [[Одесса]], [[Украина]] |лақап аты = |бүркеніш аты = |мемлекет = |қызмет еткен жылдары = 1924-1946 |атағы = генерал-майор |білімі = |әскер түрі = |басқарды = |әскери бөлімі = |шайқасы = Ұлы Отан соғысы |марапаттары = {{Қызыл Ту ордені}} {{Қызыл жұлдыз ордені}} {{Ерлігі үшін медалі}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі}} |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = }} '''Исмаил Болатұлы Болатов''' ({{lang-crh|İsmail Bulat oğlu Bulatov, Исмаил Булат огълу Булатов}}; 28.02.1902, [[Евпатория]], [[Ресей империясы]] — 25.09.1975, [[Одесса]], [[КСРО]]) — Кеңес Қырым татарларының әскери офицері, генерал-майор. Ұлы Отан соғысының қатысушысы.<ref>Биографии известных людей. https://www.peoplelife.ru/45688 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220713054207/https://www.peoplelife.ru/45688 |date=2022-07-13 }}</ref> == Өмірбаяны == Исмаил Болатов 1902 жылы 28 ақпанда Евпаторияда кедей отбасында дүниеге келген. Әкесі ерте қайтыс болды, Исмаил үлкені ретінде отбасының ұйытқысы болуға мәжбүр болды. Жасөспірім кезінде ол бай неміс колонизаторларында [[батырақ]] болды, шопан болып жұмыс істеді. [[Қазан төңкерісі]]нен кейін, мектепті бітіргеннен кейін Исмаил Симферопольге келді. 1924 жылдың күзінде 22 жастағы жасөспірімнің өмірінде оның болашақ тағдырын анықтаған бетбұрыс болды. Бір топ жас қырымдықтармен бірге Исмаил [[Қазан (қала)|Қазан]] қаласындағы әскери-саяси училищеге оқуға түседі. Осылайша оның өте табысты әскери мансабы басталды. Екі жылдан кейін оқуды аяқтаған соң, Исмаил Болатов - 3-ші атқыштар дивизиясының 9-атқыштар полкінің ротасының саяси нұсқаушысы, содан кейін - 23-ші атқыштар дивизиясының 68-ші атқыштар полкінің комиссары, партия бюросының жауапты хатшысы. 1933 жылы Ленинград әскери-саяси академиясына оқуға түсіп, одан кейін академияның құрылық факультетінің курс меңгерушісі, одан кейін 39-атқыштар дивизиясының әскери комиссары болды. Соғыс басталғанға дейін аз уақыт бұрын ол 281-артиллерия, кейін 584-запастағы артиллерия полкінің әскери комиссары болды.<ref>Исмаил Булатов: «Достоин награждения» https://ru.krymr.com/a/28331726.html</ref> == Ұлы Отан соғысы == Исмаил Болатов соғыстың басталуын 1940 жылдың маусымынан бастап генерал-майор К.Петровпен бірге жасақтауға қатысқан 120-атқыштар дивизиясының комиссары лауазымында қарсы алды. Смоленск бағытында алғашқы шайқасқа шығып, жаудың бірнеше шабуылын сәтті тойтарып өтті. 1941 жылы 26 қыркүйекте 120-атқыштар дивизиясы Елня түбіндегі ұрыстарда көрсеткен ерлігі, ерлігі және жоғары әскери шеберлігі үшін 6-гвардиялық атқыштар [[дивизия]]сы болып қайта құрылды. Қарашаның бірінші жартысында 6-гвардиялық атқыштар дивизиясы 3-армия әскерлерінің құрамында оңтүстіктен [[Тула]]ны қамтыған ауыр қорғаныс шайқастарын жүргізді. 20 қарашада Ефремов қаласынан шығып, дивизия Красивая Меча өзенінің арғы жағына шегінді, онда қорғанысты 11 желтоқсанға дейін ұстады. Қызыл Армияның желтоқсандағы қарсы шабуылының нәтижесінде жау Мәскеуден шайқастармен кері қуылды. Мценск қаласының солтүстігіндегі қысқы шабуыл ұрыстарында И.Булатов басынан снаряд сынығынан жараланып, дивизия командирі генерал-майор К.Петров сол күндері қаза тапқандықтан қатарда қалды. 1942 жылдың екінші жартысында И.Булатов генерал-лейтенант Цветаевпен бірге Сталинград облысында 10-шы запастағы армияның бөлімдері мен құрамаларын құрады. Оқыту және жасақтау барысында 25 дивизия құрылып, кейін Сталинград, Дон және Батыс майдандарына жіберілді. 1942 жылы 5 желтоқсанда 10-шы резервтік армия 5-ші соққы армиясына айналды. Полковник И.Болатов Сталинград майданына жіберілген УдА 5 Әскери кеңесінің мүшесі болып тағайындалады.<ref>Генерал Булатов освобождал Одессу и Кенигсберг http://milli-firka.org/%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB-%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BB-%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%83-%D0%B8-%D0%BA/</ref> 1944 жылы маусымда И.Болатов 2-ші Прибалтика майданының 10-гвардиялық армиясының тылдағы командирінің орынбасары болып тағайындалды. 1945 жылдың қаңтарында генерал-майор Булатов 2-ші Беларусь майданының 21-ші армиясы тыл қолбасшысының орынбасары болды. Кенигсберг үшін шайқастарға және Берлинді алуға қатысты.<ref>«Те, кто брал Берлин»: биографии татарских генералов Великой Отечественной войны https://zen.yandex.ru/media/milliardtatar/te-kto-bral-berlin-biografii-tatarskih-generalov-velikoi-otechestvennoi-voiny-60a4bf7234632a0674effe1b</ref> == Соғыстан кейін == 1946 жылы қаңтарда Исмайыл Болатов сырқатына байланысты зейнетке шығуға мәжбүр болды. Әскери борышын өтегеннен кейін Болатов [[Одесса]]ға қоныстанды, ол жерде өмірінің аяғына дейін тұрып, қаланың құрметті азаматы атанды. 1948-1954 жылдары Одесса облыстық кеңесінің атқару комитетінде жұмыс істеді. 1975 жылы 25 қыркүйекте Исмаил Болатов ауыр және ұзаққа созылған аурудан кейін қайтыс болды. Одессадағы Таировское (қазіргі Новогородское зираты) зиратында жерленген.<ref>120 ЛЕТ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ ГЕНЕРАЛ-МАЙОРА ИСМАИЛА БУЛАТОВА https://krtmuseum.ru/120-let-so-dnya-rozhdeniya-general-majora-ismaila-bulatova/</ref> == Марапаттары == *[[Қызыл Ту ордені]] (2) *[[Қызыл жұлдыз ордені]] *II дәрежелі Богдан Хмельницкий ордені *II дәрежелі Кутузов ордені *«Сталинградты қорғағаны үшін» медалі *[[Ерлігі үшін медалі]] (2) *[[1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі]] (2)<ref>Булатов Исмаил Булатович https://pamyat-naroda.ru/heroes/pamyat-commander172/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220713134309/https://pamyat-naroda.ru/heroes/pamyat-commander172/ |date=2022-07-13 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сталинград шайқасының қатысушылары]] [[Санат:КОКП мүшелері]] kq08l4b6yvkcoebh60cyj52areijjn7 0 687454 3644075 3356601 2026-08-19T10:08:57Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3644075 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Кувейттіктер |төл атауы = |сурет = Kuwaityouth5020.jpg |сурет тақырыбы = |саны = 2,2 млн. |аймақ = {{Байрақ|Кувейт}} |аймақ1 = |саны1 = |түсініктемелер1 = |аймақ2 = |саны2 = |түсініктемелер2 = |аймақ3 = |саны3 = |түсініктемелер3 = |аймақ4 = |саны4 = |түсініктемелер4 = |аймақ5 = |саны5 = |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[араб тілі]], [[парсы тілі]] |діні = [[сунниттер]], [[шииттер]] |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Кувейттіктер''' — [[Кувейт]]тің негізгі халқын құрайтын [[араб]] халқы.<ref>Словари КУВЕЙТЦЫ https://slovaronline.com/browse/fa4585f4-505a-3f1f-b938-6b8da72b02ac/%D0%BA%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%82%D1%86%D1%8B</ref> 1957 жылғы [[халық санағы]] бойынша 206,4 мың адам, 1985 жылы – 1,712 млн, 1995 жылы – 1,576 млн, 2001 жылы – 2,275 млн адам тұрды.<ref>Кувейтцы https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/382891</ref> == Тілі == Олар [[араб тілі]]нің араб тобының шығыс араб [[диалект]]ісінде сөйлейді. [[парсы тілі|Парсы]] және [[ағылшын тілі|ағылшын тілдері]] де кеңінен таралған.<ref>Большая российская энциклопедия https://bigenc.ru/ethnology/text/2118773 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220620141310/https://bigenc.ru/ethnology/text/2118773 |date=2022-06-20 }}</ref> == Діні == Дінге сенушілердің діни ағымы: [[Сунниттер|сүнниттік мұсылмандар]], бір бөлігі – [[шииттер]].<ref>иллюстрированный энциклопедический словарь https://sanstv.ru/dict/%D0%BA%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%82%D1%86%D1%8B</ref> == Кәсібі == [[Бәдеуилер]]дің дәстүрлі кәсібі - көшпелі және жартылай көшпелі [[мал шаруашылығы]] ([[түйелер]] мен ұсақ мал). Олар оазистерде [[егіншілік]]пен айналысады (негізінен [[құрма]], жеміс ағаштарының кейбір түрлері, бақша және [[бұршақ]] дақылдары). Жағалаудағы аудандардың тұрғындары [[балық аулау]] және [[асшаяндар]]ды өндірумен айналысады. Өнеркәсіптің басты саласы — [[мұнай]].<ref name="Reference1">народы мира / Кувейтцы http://www.etnolog.ru/people.php?id=KUVE</ref> Экономиканың дамуы және типтік араб менталитеті кувейттіктерді табысты кәсіпкерлерге айналдырды. Мұнда көптеген [[жеке кәсіпкерлік]]тер бар.<ref>Кувейтцы – жизнь в городах, отдых в пустынях https://musaget.ru/kuveyttsy-zhizn-v-gorodah-otdyh-v-pustynyah {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211023142201/https://musaget.ru/kuveyttsy-zhizn-v-gorodah-otdyh-v-pustynyah/ |date=2021-10-23 }}</ref> == Өмір салты == Отбасы Кувейт қоғамының маңызды элементтерінің бірі болып табылады, дәстүрлі түрде бұл ұғым румен немесе қауыммен байланысты. Мұнай өндірісі басталғаннан кейін Кувейт өмірінің модернизациясы отбасының жағдайын біршама өзгертті. Кувейттер дәстүрлі түрде көп балалы отбасыларды жақсы көреді. Балалардың, әсіресе ұлдардың саны әрқашан беделдің өлшемі болды, сондықтан төрт-бес бала қалыпты болды.<ref>Обычаи и традиции Кувейта https://guide.travel.ru/kuwait/people/traditions/</ref> Бәдәуилердің үйі – ешкінің жүнінен жасалған қара шатыр. Отырықшы және жартылай отырықшы халық төбесі тегіс, ауласы бар бір қабатты, бір бөлмелі [[саман]] үйлерде тұрады. Көшпелілердің киімінде ерлердің орамалының түсі ақ-қара немесе қызыл-ақ. Отырықшы тұрғындардың киімдері дәстүрлі және еуропалық ерекшеліктерді біріктіреді (ұзын жеңді кең [[көйлек]] үстінде – [[пенжак]]). Дәстүрлі әйелдер киімі ерлердікінен сәл ғана ерекшеленеді. Оңтүстікте қара жүннен немесе жібек матадан тігілген дәстүрі бойынша көзге саңылаулары бар бетперде (бурга) киеді. Қалалық әйелдер үшін еуропалық көйлек бетті жабатын жұқа шарфпен біріктірілген. Отырықшы тұрғындардың тамағы – [[бидай]] немесе [[арпа]] шелпектері, қайнатылған ұсақталған бидайдан жасалған ботқа, қышқыл сүт, қой ірімшігі, құрма, мереке күндері – [[ет]] және [[құс еті]], жағалау аймақтарында – жаңа және кептірілген [[балық]]. Көшпелілер мен жартылай көшпелілердің тағамында [[сүт өнімдері]] басым.<ref name="Reference1"/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Арабтар}} {{Әлем халықтары}} [[Санат:Арабтар]] as67293d6ui5kf4bi5bopvbbxwemjrd 0 694712 3643759 3119484 2026-08-18T13:55:05Z Marksscheider 183882 3643759 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Майкл Янг |Шынайы есімі = Michael Warren Young |Суреті = Michael_W._Young_D81_4345_(38162439194).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 28.03.1949 |Туған жері = [[Майами]], [[Флорида]], АҚШ |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ғылыми аясы = [[хронобиология]] |Жұмыс орны = Остиндегі Техас университеті<br>Рокфеллер университеті |Ғылыми дәрежесі = философия докторы |Ғылыми атағы = |Альма-матер = Остиндегі Техас университеті<br>L. D. Bell High School |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = Амита Сехгал |Несімен белгілі = |Марапаттары = Шао сыйлығы өмір туралы ғылым және медицина саласындағы Шао сыйлығы (2013)<br> Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы – 2017<br> Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы (2017) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = https://www.rockefeller.edu/our-scientists/heads-of-laboratories/914-michael-w-young/ |Commons = }} '''Майкл Уоррен Янг''' ({{Lang-en|Michael Warren Young}}; [[28 наурыз]] [[1949 жыл|1949]]) — америкалық [[Биология|биолог]] және [[Генетика|генетик]], [[Циркадалық ритм|циркадалық ырғақты]] басқаратын молекулалық механизмдерді ашқаны үшін физиология немесе медицина бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (2017) ([[Джеффри Холл]] және [[Майкл Росбаш|Майкл Росбашпен]] бірге)<ref name="Press Release">{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2017/press.html|title=The 2017 Nobel Prize in Physiology or Medicine - Press Release|publisher=The Nobel Foundation|date=2017-10-02|accessdate=2017-10-02|archivedate=2017-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011064851/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2017/press.html|deadlink=no}}</ref>. Философия ғылымдарының докторы (1975), атаулы профессор (''Richard and Jeanne Fisher Professor'') және Рокфеллер университетінің академиялық мәселелер жөніндегі вице-президенті, ол сонымен бірге генетика зертханасын басқарады[[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|, АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (2007) және америкалдық философиялық Қоғам (2018) мүшесі<ref>{{Cite web|url=https://www.amphilsoc.org/blog/election-new-members-2018-spring-meeting|title=Election of New Members at the 2018 Spring Meeting {{!}} American Philosophical Society<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2018-06-09|archivedate=2019-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402181653/https://www.amphilsoc.org/blog/election-new-members-2018-spring-meeting|deadlink=no}}</ref>. Сондай-ақ Америкалық микробиология академиясының мүшесі (2007) және {{iw|The Physiological Society}} құрметті мүшесі. Ол [[Остиндегі Техас Университеті|Остиндегі Техас университетін]] (биология бакалавры, 1971) бітіріп, 1975 жылы генетика ғылымдарының кандидаты дәрежесін алды. Ол {{iw|David Hogness}} бірге Стэнфорд медицина мектебінің биохимия кафедрасында постдок болды, содан 1978 жылдан бастап Рокфеллер университетінде. Нью-Йорк Ғылым академиясының Президенттік кеңесіне кіреді. Ол отыз жылдан астам уақытын генетикалық бақыланатын [[ұйқы]] мен өңдегі ''Drosophila melanogaster'' әрекеттерді зерттеуге арнады. Рокфеллер университетінде жұмыс істеген уақытында ол және оның зертханасы циркадтық ырғақтарға жауап беретін ішкі сағаттың реттелуімен байланысты негізгі [[Ген|гендерді]] анықтау арқылы [[Хронобиология|хронобиологияға]] елеулі үлес қосты. Янг жеміс сіркелерінің ұйқы циклінің қалыпты жұмыс істеуі үшін қажет «период» ({{Lang-en|period}} ) генінің қызметін аша алды. Оның зертханасы сонымен қатар тәуліктік ырғаққа қажетті белоктардың синтезіне жауапты тағы екі геннің, яғни «timeless» (уақытсыз) және «doubletime» (қос уақыт) гендерінің ашылуымен байланысты<ref name="Press Release">{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2017/press.html|title=The 2017 Nobel Prize in Physiology or Medicine - Press Release|publisher=The Nobel Foundation|date=2017-10-02|accessdate=2017-10-02|archivedate=2017-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011064851/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2017/press.html|deadlink=no}}</ref>. == Марапаттары == * 2006 — Pittendrigh/Aschoff Award, {{iw|Society for Research on Biological Rhythms|}} * 2009 — Нейрология бойынша Грубер сыйлығы * 2011 — Луиза Гросс Хорвиц сыйлығы * 2012 — Гайрднер халықаралық сыйлығы * 2012 — Мэссри сыйлығы * 2013 — Уайли сыйлығы * 2013 — [[Шао жүлдесі|Шао сыйлығы]] * 2017 — [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] Грубер, Хорвиц, Гайрднер, Мэссри, Шао және Уайли сыйлықтары — Нобель сыйлығы сияқты, [[Джеффри Холл]] және [[Майкл Росбаш|Майкл Росбашпен бөлісті]] . == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2017/press.html Физиология немесе медицина бойынша 2017 жылғы Нобель сыйлығы.] * [https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2017/press.html Джеффри С. Холл, Майкл Росбаш, Майкл В. Янг] * {{Wayback|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2017/press.html|date=20171011064851}} {{Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 2001-2025}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ генетиктері]] [[Санат:Майамиде туғандар]] 3lzmiw0jq5e2rf1g1ccok3tdddebvdp 0 697905 3643788 3626384 2026-08-18T14:50:02Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643788 wikitext text/x-wiki {{Боксшы |Есімі = Икболжан Баһадүржанұлы Холдаров |Шынайы есімі = {{Lang-uz|Iqboljon Xoldorov}} |Суреті = Ikboljon Kholdarov, April 2021.jpg |Толық есімі = |Лақап аты = |Азаматтығы = {{UZB}} |Туған күні = 8.3.1997 |Туған жері = {{туғанжері|Әндіжан|Әндіжанда}}, [[Әндіжан облысы]], [[Өзбекстан]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Тұрғылықты жері = [[Ташкент]] |Салмағы = 64 кг дейін |Тұрысы = солақай |Бойы = |Қолдың қарқыны = |Стилі = |Бапкері = |Команда = Uzbek Tigers |Алғашқы айқасы = |Соңғы айқасы = |Чемпион белдігі = |Айқастар = |Жеңістер саны = |Нокаут = |Жеңілгені = |Тең түскендері = |Болмағандары = |Әуесқой айқастары = |Әуесқой айқастарда жеңгені = |Әуесқой айқастарда жеңілгені = |Әуесқой айқастарда нокауты = |Әуесқой айқастарда тең түскендері = |Кәсіпқой айқастары = |Кәсіпқой айқастарда жеңгені = |Кәсіпқой айқастарда жеңілгені = |Кәсіпқой айқастарда нокауты = |Кәсіпқой айқастарда тең түскендері = |Рейтинг1 = |Позиция1 = |Үздік позициясы1 = |Рейтинг2 = |Позиция2 = |Үздік позициясы2 = |Рейтинг3 = |Позиция3 = |Үздік позициясы3 = |Рейтинг4 = |Позиция4 = |Үздік позициясы4 = |Рейтинг5 = |Позиция5 = |Үздік позициясы5 = |Рейтинг6 = |Позиция6 = |Үздік позициясы6 = |Рейтинг7 = |Позиция7 = |Үздік позициясы7 = |Рейтинг8 = |Позиция8 = |Үздік позициясы8 = |Рейтинг9 = |Позиция9 = |Үздік позициясы9 = |Үздік позициясы = |Нашар позициясы = |boxrec_id = 851210 |Сайты = }} {{Медальдар | ені = 270px | суреті = | медальдар = {{ОО-спорт | Men's [[Бокс|Boxing]]}} {{турнир|[[Әуесқой бокстан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Күміс|[[Әуесқой бокстан әлем чемпионаты 2017|Гамбург 2017]]|64 кг дейін}} {{турнир|[[Әуесқой бокстан Азия чемпионаты|Азия чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[2017 жылғы бокстан Азия чемпионаты|Ташкент 2017]]|64 кг дейін}} {{турнир|[[Азия ойындары]]}} {{медаль|Алтын|[[Жазғы Азия ойындары 2018|Джакарта 2018]]|64 кг дейін}} }} '''Икболжан Баһадүржанұлы Холдаров''' ({{Lang-uz|Iqboljon Xoldorov}}; [[8 наурыз]] [[1997 жыл|1997 жылы]] туған) — өзбекстандық боксшы, 64 кг дейінгі салмақта өнер көрсеткен. Бокстан Өзбекстан ұлттық құрамасының мүшесі. 2017 жылы Ташкентте өткен [[2017 жылғы бокстан Азия чемпионаты|Азия чемпионатында]] 64 кг дейінгі салмақта алтын медаль жеңіп алды.<ref>{{cite web|title=Dusmatov stars as Uzbekistan win all five gold medals on final day of Asian Boxing Championships|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1050178/dusmatov-stars-as-uzbekistan-win-all-five-gold-medals-on-final-day-of-asian-boxing-championships|website=Inside the Games|date=7 мамыр 2017|language=en|accessdate=4 шілде 2026}}</ref> Сол жылы [[Гамбург|Гамбургте]] өткен [[Әуесқой бокстан әлем чемпионаты 2017|әлем чемпионатында]] күміс жүлдегер болды.<ref>{{cite web|title=AIBA World Boxing Championships Hamburg 2017: Session Results|url=https://www.iba.sport/wp-content/uploads/2017/07/C74-C74E10.pdf|website=International Boxing Association|date=27 тамыз 2017|format=PDF|language=en|accessdate=4 шілде 2026}}</ref> 2018 жылы [[Жазғы Азия ойындары 2018|Джакартадағы Азия ойындарында]] 64 кг дейінгі салмақта алтын медаль иеленді. Финалда ол Моңғолия өкілі Баатарсүхийн Чинзоригті 5:0 есебімен жеңді.<ref>{{cite web|title=Results of men's and women's boxing finals at 2018 Asian Games|url=https://www.xinhuanet.com/english/2018-09/01/c_137437027.htm|website=Xinhua News Agency|date=1 қыркүйек 2018|language=en|accessdate=4 шілде 2026}}</ref> == Әуесқой мансабы == Холдаров 2017 жылы Ташкентте өткен Азия чемпионатында 64 кг дейінгі салмақта жеңімпаз атанды. Бұл жарыста Өзбекстан құрамасы ерлер арасындағы финалдық кездесулерде бес алтын медаль жеңіп алды.<ref>{{cite web|title=Dusmatov stars as Uzbekistan win all five gold medals on final day of Asian Boxing Championships|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1050178/dusmatov-stars-as-uzbekistan-win-all-five-gold-medals-on-final-day-of-asian-boxing-championships|website=Inside the Games|date=7 мамыр 2017|language=en|accessdate=4 шілде 2026}}</ref> 2017 жылғы әлем чемпионатында ол 64 кг дейінгі салмақта финалға дейін жетіп, турнирдің күміс жүлдегері болды.<ref>{{cite web|title=AIBA World Boxing Championships Hamburg 2017: Draw Sheet, Men's Light Welter 64kg|url=https://boxingfederation.in/wp-content/uploads/2017/08/64kg.pdf|website=Boxing Federation of India|publisher=AIBA / Swiss Timing|date=24 тамыз 2017|format=PDF|language=en|accessdate=4 шілде 2026}}</ref> 2018 жылы Джакартада өткен Азия ойындарында Холдаров 64 кг дейінгі салмақта алтын медаль жеңіп алды.<ref>{{cite web|title=18th Asian Games - Jakarta, Indonesia - August 24 - September 1 2018|url=https://amateur-boxing.strefa.pl/Championships/AsianGames2018.html|website=Amateur Boxing Results|language=en|accessdate=4 шілде 2026}}</ref> == Кәсіпқой бокс == Холдаров кәсіпқой бокстағы алғашқы айқасын 2021 жылғы 3 сәуірде Ташкенттегі Humo Arena кешенінде өткен Tashkent Boxing Night турнирінде өткізді. Дебюттік кездесуінде ол Танзания өкілі Кулва Бушириді нокаутпен жеңді.<ref>{{cite web|title=Ikboljon Kholdarov made his professional debut|url=https://sports.uz/en/news/view/ikboljon-kholdarov-made-his-professional-debut-04-04-2021|website=Sports.uz|date=4 сәуір 2021|language=en|accessdate=4 шілде 2026}}</ref> 2021 жылғы 17 желтоқсанда Ташкенттегі Renaissance Hall кешенінде Дзмитрий Милюшаны техникалық нокаутпен жеңді.<ref>{{cite web|title=Ikboljon Kholdarov vs. Dzmitry Miliusha, Madrimov vs. Soro|url=https://www.tapology.com/fightcenter/bouts/618413-madrimov-vs-soro-ikboljon-kholdarov-vs-dzmitry-miliusha|website=Tapology|language=en|accessdate=4 шілде 2026}}</ref> 2022 жылғы 21 мамырда Мексиканың Мехикали қаласында Рамон Барахасқа қарсы жекпе-жек өткізіп, төрешілердің бірауызды шешімімен жеңіске жетті.<ref>{{cite web|title=Cachanilla Promotions Boxing Event|url=https://www.tapology.com/fightcenter/promotions/2633-cachanilla-promotions|website=Tapology|language=en|accessdate=4 шілде 2026}}</ref> 2022 жылғы 20 тамызда Мехикали қаласында өткен келесі айқасында Клементе Агундесті техникалық нокаутпен жеңді.<ref>{{cite web|title=Ikboljon Kholdarov boxer|url=https://boxerlist.com/boxer/ikboljon-kholdarov/539865|website=BoxerList|language=en|accessdate=4 шілде 2026}}</ref> 2023 жылғы 15 сәуірде Тихуанада Элеазар Валенсуэламен кездесіп, бірінші раундта техникалық нокаутпен жеңіске жетті.<ref>{{cite web|title=Eleazar Valenzuela Boxer Page|url=https://www.tapology.com/fightcenter/fighters/233791-eleazar-valenzuela-tronco|website=Tapology|language=en|accessdate=4 шілде 2026}}</ref> 2024 жылғы 17 тамызда Әндіжанда өткен бокс кешінде Жамшидбек Тожибоевты жеңді.<ref>{{cite web|title=Kholdarov vs. Tojiboev|url=https://www.tapology.com/fightcenter/events/116871-kholdarov-vs-tojiboev|website=Tapology|language=en|accessdate=4 шілде 2026}}</ref> 2025 жылғы 26 қазанда Бішкекте өткен SAIKO x Lush vol.3 турнирінде Арген Қадырбек уулуға қарсы жекпе-жек өткізіп, техникалық нокаутпен жеңіске жетті.<ref>{{cite web|title=Argen Kadyrbek uulu vs. Ikboljon Kholdarov, SAIKO x Lush vol.3|url=https://www.tapology.com/fightcenter/bouts/1054980-saiko-x-lush-vol-3-argen-kadyrbek-uulu-vs-ikboljon-kholdarov|website=Tapology|language=en|accessdate=4 шілде 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://amateur-boxing.strefa.pl/Championships/AsianChampionships2017.html 2017 жылғы бокстан Азия чемпионатының қорытындысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250815181512/http://amateur-boxing.strefa.pl/Championships/AsianChampionships2017.html |date=2025-08-15 }} * [https://amateur-boxing.strefa.pl/Championships/WorldChamps2017.html 2017 жылғы бокстан әлем чемпионатының қорытындысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260703180039/http://amateur-boxing.strefa.pl/Championships/WorldChamps2017.html |date=2026-07-03 }} * [https://www.gazeta.uz/ru/2016/12/19/boxing/ Фарман Салмановты еске алуға арналған турнир туралы Gazeta.uz материалы] [[Санат:Өзбекстан боксшылары]] [[Санат:Бокстан Азия чемпиондары]] [[Санат:Бокстан Азия ойындары чемпиондары]] 9ka9w8bmg76bvavugn94rsye2n92h0p 0 700907 3644018 3631804 2026-08-19T07:32:14Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3644018 wikitext text/x-wiki {{Мұражай |атауы = Краков этнографиялық мұражайы |sort = |шынайы атауы = Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli |сурет =2017-05-29 Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie.jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = |lat_dir =N |lat_deg =50 |lat_min =02 |lat_sec = 55 |lon_dir =E |lon_deg =19 |lon_min =56 |lon_sec = 37 |region = |CoordScale = |құрылған уақыты = 1910 |орналасқан жері = [[Польша]], [[Краков]] |түрі = |келушілер саны = |директоры = |аялдама = |ашылу уақыты = 1911 |сайты = |Commons = }} '''Краков этнографиялық мұражайы''' (''Северин Удзели атындағы этнографиялық мұражай''. {{lang-pl|Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli}}) — Польшаның Краков қаласында орналасқан мұражай. Ол Вольницы алаңындағы бұрынғы Казимер [[ратуша]]сында орналасқан. Мұражайлардың мемлекеттік тізілімінде тіркелген.<ref>Этнографический музей (Краков) https://ru.advisor.travel/poi/Etnograficheskiy-muzey-Krakov-21020#window-photo</ref> == Сипаттамасы == Мұражай Еуропадағы ең көне этнографиялық мұражайлардың бірі болып табылады. Мұражайда Польшаның әртүрлі аймақтары мен олардың мәдениетін көрсететін 80 мыңнан астам экспонат бар. Олардың ішінде халық киімдері, қолөнер бұйымдары, музыкалық аспаптар, тұрмыстық заттар және т.б. Әсіресе, Польша, Словакия және Украина шекарасында тұратын Карпат аймағының халықтарына арналған экспозициялар қызықты. Мұнда гуцулдардың, бойколардың, лемколардың және басқа халықтардың дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары туралы білуге болады. Ғимарат ішінде әдемі фрескалар мен бүгінгі күнге дейін сақталған архитектуралық бөлшектерді көруге болады.<ref>Краков: Этнографический музей Seweryn Udziela https://bukay.ru/object/polsha/krakow-seweryn-udziela-ethnographic-museum</ref> Бұл орынға келушілердің орташа рейтингі 4,6 (624 рейтинг, ашық көздерден алынған ақпарат және 2022 жылға арналған ағымдағы деректер негізінде).<ref>Этнографический музей на карте, Краков, Польша https://ru.2markers.com/665940</ref> == Тарихы == Поляк және еуропалық тарихқа арналған кешен құру идеясы 1902 жылы пайда болды. Бұған белгілі этнограф және зерттеуші Северин Удзели коллекциясындағы заттарды көрсететін халық шығармашылығы көрмесінің ашылуы себеп болды. 1904 жылы Краковта Ұлттық музейдің этнографиялық бөлімі ашылды, біраз уақыттан кейін Сукиенницеде тұрақты көрме ашылды. Краков этнографиялық мұражайының құрылған күні 1910 жыл деп есептеледі. 1911 жылы мекеме болып ашылды, Северин Удзели оның қызметіне жетекшілік етті. 1912 жылы Вавелде филиал ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Краков этнографиялық мұражайы Волница алаңында орналасқан бұрынғы Казимер ратушасы ғимаратына көшті.<ref>Этнографический музей https://expressa.top/turizm/29276-etnograficheskij-muzej.html</ref> == Этнографиялық мұражайдың экспонаттары == Алғашында көрмеде атақты поляк саяхатшысы Северин Удзелиге тиесілі бұйымдар қойылды. Кейінірек Краков этнографиялық мұражайының коллекциясы Тадеуш Эстрейхер мен жазушы Станислав Виткевичтің [[экспонат]]тарымен толықтырылды. Алдымен бұл поляк халық мәдениеті туралы әңгімелейтін экспонаттар болды. Кейіннен басшылық еуропалық емес елдердің де заттарын енгізу туралы шешім қабылдады. [[Сурет:Kraków-Muzeum Etnograficzne 3 - panoramio.jpg |нобай|оңға|200px|Мұражай залдары]] [[Сурет:Kraków-Muzeum Etnograficzne 9 - panoramio.jpg |нобай|оңға|200px|экспонаттар]] Қазір Краков этнографиялық мұражайында келесі экспонаттар қойылған: *XVII ғасырдағы иконостастың фрагменті; *XVIII ғасырдағы тибет коллекциясы; *XIX ғасырдағы суреттер мен фотосуреттер; *мұрағаттық қолжазбалар жинақтары; *парақшалар мен қолжазбалар; *Роман және барокко стилінде боялған ағаш сандықтар; *айналдыратын иіргіштер мен ұршықтар; *ұсталық және музыкалық аспаптар. Коллекцияның негізгі бөлігін поляк нысандары құрайды, 13% — басқа еуропалық елдерден, 11% — еуропалық емес аумақтардан. Олардың көпшілігі 19 ғасырға жатады. Жалпы, Краков этнографиялық мұражайының коллекциясы әлемнің әртүрлі халықтарының өмірі мен қолөнеріне арналған. Ол бірнеше бөлімдерге бөлінеді: Бірінші қабатында дәстүрлі баспаналардың, керамикалық шеберханалардың, диірмендердің т.б. интерьерімен таныстыратын поляк экспонаттары қойылған. Екінші қабатта халық қолөнер бұйымдары, Польшаның және әлемнің әртүрлі бөліктерінің ұлттық киімдері, поляк мерекелерінің керек-жарақтары көрсетілген. Үшінші қабат уақытша көрмелер мен экспозицияларға арналған. 1997 жылы Краков этнографиялық мұражайының коллекциясы бұрын Польша ғылым академиясы жанындағы халық шығармашылығының ғылыми-зерттеу зертханасының меншігінде болған мұрағаттық материалдармен толықты.<ref>Этнографический музей https://womanadvice.ru/etnograficheskiy-muzey</ref><ref>Этнографический музей в Кракове https://knownway.com/evropa/polsha/malopolskoe_voevodstvo/krakov/etnograficheskiy_muzey_v_krakove/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230517102511/https://knownway.com/evropa/polsha/malopolskoe_voevodstvo/krakov/etnograficheskiy_muzey_v_krakove/ |date=2023-05-17 }}</ref><ref>Этнографический музей в Кракове https://www.votpusk.ru/country/dostoprim_info.asp?ID=10002{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Краков мұражайлары]] iwhnbt15q15fvyvqd38k39iedlaid1x 0 701156 3643814 3627729 2026-08-18T17:58:26Z Nurken 111493 3643814 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kazakhstan Mäjilis 2023.svg|thumb|right|'''VIII сайланымның құрамы:'''<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/338721-madgilistinh-viii-shaqyrylymy-deputattar-tirkeldi |title= Мәжілістің VIII шақырылымы: Депутаттар тіркелді |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |accessdate= 2023-05-23}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/mazhilistin-viii-shaqyrylym-deputattarynyn-tolyq-quramy-300725/ |title= Мәжілістің VIII шақырылым депутаттарының толық құрамы |lang= kk |publisher= BAQ.kz |accessdate= 2023-05-23}}</ref> {{legend|#55B4A0|Аманат: 62 депутат}}{{legend|#0A5C2E|Ауыл ХДПП: 8 депутат}}{{legend|#053381|Ақ Жол ДП: 6 депутат}}{{legend|#4A77EC|Respublica: 6 депутат}}{{legend|#EE0D39|ҚХП: 5 депутат}}{{legend|#0045AF|ЖСДП: 4 депутат}}{{legend|#CCCCCC|Партиясыз: 7 депутат}}]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Парламенті Мәжілісі]]нің 8-сайланым депутаттары [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылғы парламент сайлауы]]нда сайланған еді, Мәжіліске 98 депутат енді.<ref>{{Cite web|url= https://parlam.kz/kk/mazhilis/General/Deputats |title= Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің ресми сайты |accessdate= 2023-05-23}}</ref> Бұл сайлауда [[Қазақстандағы саяси партиялар|ресми тіркелген жеті саяси партия]]ның алтауы Мәжілісте өкілдік алды: [[Аманат (партия)|Аманат]], [[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]], [[Respublica]], [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол ДП]], [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] және [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]. 8-сайланым Мәжілістің соңғы сайланымы болды. 2026 жылғы 1 шілдеде Мәжілістің орнына [[Қазақстан Құрылтайы]] құрылды да, сайланым депутаттарының ізбасарлары [[Қазақстан Құрылтайы 1-сайланым депутаттары]] болды. == Депутаттар тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" ! Сайланған округі ! colspan="2" |Есімі, суреті ! colspan="2" |Партиясы (2023) ! colspan="2" |Фракциясы ! width="15%" |Депутаттығы ! Дереккөз |- | rowspan="77" |Партиялық тізім |[[Сурет:Қарақат Әбден (2024-09-11).jpg|163x163px]] |{{sort|Абден|[[Қарақат Жақсылыққызы Әбден|Қарақат Жақсылыққызы Абден]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Konstantin Averşin (2023-05-15).jpg|163x163px]] |{{sort|Авершин|[[Константин Викторович Авершин]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2022— | |- |[[Сурет:Tilektes Adambekov (2023-04-04).png|163x163px]] |{{sort|Адамбеков|[[Тілектес Серікбайұлы Адамбеков]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Ashat Aymagambetov (2024-03-18).jpg|163x163px]] |{{sort|Аймағамбетов|[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Николай Арсютин (2023-09-11).jpg|163x163px]] |{{sort|Арсютин|[[Николай Геннадьевич Арсютин]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Ерлан Әбдиев (54685) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Әбдиев|[[Ерлан Тұрсынбайұлы Әбдиев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Murat Äbenov (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Әбенов|[[Мұрат Абдуламитұлы Әбенов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2007—2012, 2023— | |- |[[Сурет:Аманжол Әлтай (2023-08-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Әлтай|[[Аманжол Дүйсенбайұлы Әлтай]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2022— | |- |[[Сурет:Nurlan Auesbaev.png|163x163px]] |{{sort|Әуесбаев|[[Нұрлан Сатыбалдыұлы Әуесбаев]]}} | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |2023— | |- |[[Сурет:Nurjan Äşimbetov (2023-04-20).jpg|163x163px]] |{{sort|Әшімбетов|[[Нұржан Кемерұлы Әшімбетов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2019—2021, 2023— | |- |[[Сурет:Janarbek Äşimjanov (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Әшімжанов|[[Жанарбек Садықанқұлы Әшімжанов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Нұрсұлтан Байтілесов (53855) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Байтілесов|[[Нұрсұлтан Төленұлы Байтілесов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2024— |<ref>[https://kaz.inform.kz/news/amanat-partiyasindagi-bos-mandat-nursultan-baytlesovke-berld-70a8e6/ AMANAT партиясындағы бос мандат Нұрсұлтан Байтілесовке берілді]</ref> |- |[[Сурет:Анас баққожаев.jpg|163x163px]] |{{sort|Баққожаев|[[Анас Ахатұлы Баққожаев]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Erlan Barlıbaev (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Барлыбаев|[[Ерлан Хайланұлы Барлыбаев]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2016— | |- |[[Сурет:Marat Başimov (2023-05-23).jpg|163x163px]] |{{sort|Башимов|[[Марат Советұлы Башимов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Elnur Beisenbaev (2023-04-03, cropped).png|163x163px]] |{{sort|Бейсенбаев Елнұр|[[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021—2023, 2023—2026 |<ref>[https://dalanews.kz/kz/article/elnur-beysenbaevtin-deputattiq-okilettigi-toqtatildi.html Елнұр Бейсенбаевтың депутаттық өкілеттігі тоқтатылды]</ref> |- |[[Сурет:Erjan Beysenbaev (2023-04-13).jpg|163x163px]] |{{sort|Бейсенбаев Ержан|[[Ержан Алмабекұлы Бейсенбаев]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2023—2025 |<ref name="akzhol25">[https://akzhol.kz/kk/blog/azat-peruashev-a-zhol-demokratiial-partiiasn-ortal-imaratnda-partiian-ltt-keesn-plenum-tp-bratar-mseleler-arald Азат Перуашев: «Ақ жол» Демократиялық партиясының орталық ғимаратында партияның Ұлттық кеңесінің пленумы өтіп, бірқатар мәселелер қаралды]</ref> |- |[[Сурет:Berik Beysenğaliev (2023-04-20).jpg|163x163px]] |{{sort|Бейсенғалиев|[[Берік Тұрсынбекұлы Бейсенғалиев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Ruslan Berdenov (2024-01-05).jpg|163x163px]] |{{sort|Берденов|[[Руслан Арысбекұлы Берденов]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023—2025 |<ref>[https://baq.kz/bergen-uademdi-oryndauga-tyrystym-berdenov-mazhilispen-qoshtasty-200008434/ "Берген уәдемді орындауға тырыстым". Берденов Мәжіліспен қоштасты]</ref> |- |[[Сурет:Jiguli Dairabaev (2023-04-04 cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Дайрабаев|[[Жигули Молдақалықұлы Дайрабаев]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Natalya Dementyeva (2023-05-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Дементьева |[[Наталья Григорьевна Дементьева]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Serik Egizbaev (2023-04-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Егізбаев |[[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Ğalımjan Elewov (2023-04-04).png|163x163px]] |{{sort|Елеуов|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021—2023 |<ref>{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/last/galymzhan-eleuov-mazhilis-deputaty-kyzmetinen-ketti|title=Ғалымжан Елеуов Мәжіліс депутаты қызметінен кетті|lang=kk|publisher=inbusiness|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-01}}</ref> |- |[[Сурет:Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg|163x163px]] |{{sort|Ергешбаев|[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023—2026 |<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/murat-ergesbaev-qyzylorda-oblysynyn-akimi-bolyp-tagaiyndaldy|title=Мұрат Ергешбаев Қызылорда облысының әкімі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2026-05-08|accessdate=2026-05-08}}</ref> |- |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|163x163px]] |{{sort|Ерубаев|[[Серік Сәрсенұлы Ерубаев]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2024— |<ref>{{Cite web|url=https://azh.kz/ru/news/view/106524|title=Ерубаев назначен депутатом партии «Ак жол»|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2024-09-24|accessdate=2024-09-24}}</ref> |- |[[Сурет:Dania Espaeva (cropped, 29-03-2023).jpg|163x163px]] |{{sort|Еспаева|[[Дәния Мәдиқызы Еспаева]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2016— | |- |[[Сурет:Rinat Zayıtov (2023-04-27).jpg|163x163px]] |{{sort|Зайыт|[[Ринат Рифхатұлы Зайыт]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Ayan Zeynullin.jpg|163x163px]] |{{sort|Зейнуллин|[[Аян Талғатұлы Зейнуллин]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Снежанна Имашева (2023-08-25).jpg|163x163px]] |{{sort|Имашева|[[Снежанна Валерьевна Имашева]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2016— | |- |[[Сурет:Қазыбек Иса (54687) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Иса|[[Қазыбек Жарылқасынұлы Иса]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2021— | |- |[[Сурет:Pavel Kazantsev (2016-05-17) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Казанцев|[[Павел Олегович Казанцев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2016— | |- |[[Сурет:Bolat Kerimbek (2023-04-20).jpg|163x163px]] |{{sort|Керімбек|[[Болат Бақбергенұлы Керімбек]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Вера Ким (2024-02-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Ким|[[Вера Александровна Ким]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Dmitriy Koloda (2022-12-02).jpg|163x163px]] |{{sort|Колода|[[Дмитрий Владимирович Колода]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Юлия Кучинская (2023-12-01).jpg|163x163px]] |{{sort|Кучинская|[[Юлия Владимировна Кучинская]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Majilis meeting with agro-industrial complex (38549, Qojanazarov cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Қожаназаров|[[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023— | |- |[[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-19, B).jpg|163x163px]] |{{sort|Қошанов|[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2022— | |- | [[Сурет:Айтуар Қошмамбетов.jpg|163x163px]] |{{sort|Қошмамбетов|[[Айтуар Асқарұлы Қошмамбетов]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2024— |<ref>[https://egemen.kz/article/358145-aytuar-qoshmambetov-madgilis-deputaty-atandy Айтуар Қошмамбетов Мәжіліс депутаты атанды]</ref> |- |[[Сурет:Aygül Quspan (2023-04-28).jpg|163x163px]] |{{sort|Құспан Айгүл|[[Айгүл Сайфоллақызы Құспан]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Oljas Quspekov (2023-06-15).jpg|163x163px]] |{{sort|Құспеков|[[Олжас Хайроллаұлы Құспеков]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023— | |- |[[Сурет:Magerram Magerramov (2024-02-14).jpg|163x163px]] |{{sort|Магеррамов|[[Магеррам Мамедович Магеррамов]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2016—2021, 2022— | |- |[[Сурет:Samat Musabaev.jpg|163x163px]] |{{sort|Мұсабаев|[[Самат Базарбайұлы Мұсабаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|163x163px]] |{{sort|Мүтәлі|[[Әбутәліп Мүтәлі]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2025— |<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2025-10-15/zmts-zhana-deputat/ Мәжіліске жаңа депутат келді]</ref> |- |[[Сурет:Dinara Naumova (2023-03-30).jpg|163x163px]] |{{sort|Наумова|[[Динара Рустамқызы Наумова]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023— | |- |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|163x163px]] |{{sort|Нұралин|[[Асылбек Жамашұлы Нұралин]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2025— |<ref name="qhp" /> |- |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|163x163px]] |{{sort|Нұралдинов|[[Олжас Елтайұлы Нұралдинов]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2025— |<ref name="akzhol25" /> |- |[[Сурет:Samat Nurtaza (2023-05-30).jpg|163x163px]] |{{sort|Нұртаза|[[Самат Русланұлы Нұртаза]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Азат Перуашев (2023-09-06).jpg|163x163px]] |{{sort|Перуашев |[[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2012— | |- |[[Сурет:Sergey Ponomaryov (2023-10-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Пономарёв|[[Сергей Михайлович Пономарёв]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Асхат Рахымжанов (16762) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Рақымжанов|[[Асхат Нұрмағамбетұлы Рақымжанов]]}} | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |2023— | |- |[[Сурет:Albert Rau (2024-05-17) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Рау|[[Альберт Павлович Рау]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2017— | |- |[[Сурет:Maxim Rozhin (2023-07-10).jpg|163x163px]] |{{sort|Рожин|[[Максим Николаевич Рожин]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Татьяна Савельева (2023-07-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Савельева|[[Татьяна Михайловна Савельева]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Ajar Sağandıqova (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Сағандықова|[[Ажар Бақытқызы Сағандықова]]}} | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |2023— | |- |[[Сурет:Asqar Sadıqov (2023-04-13).jpg|163x163px]] |{{sort|Садықов|[[Асқар Аманбайұлы Садықов]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2023—2024 |<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/33098457.html |title= ОСК мәжіліс депутаты Асқар Садықовты өкілетінен айырды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-08-29 |accessdate= 2024-08-29}}</ref> |- |[[Сурет:Erlan Sairov (cropped, 2023-04-27).jpg|163x163px]] |{{sort|Саиров|[[Ерлан Бияхметұлы Саиров]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Наурыз Сайлаубай.jpg|163x163px]] |{{sort|Сайлаубай|[[Наурыз Саятұлы Сайлаубай]]}} | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |2023— | |- |[[Сурет:Aydos Sarım (2023-05-24).jpg|163x163px]] |{{sort|Сарым|[[Айдос Әміроллаұлы Сарым]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Erbolat Sawrıqov (2023-04-13).jpg|163x163px]] |{{sort|Саурықов|[[Ерболат Байұзақұлы Саурықов]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Nartay Särsenğaliyev (2023-04-21).jpg|163x163px]] |{{sort|Сәрсенғалиев|[[Нартай Аралбайұлы Сәрсенғалиев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Kenjeğul Seytjan (2023-05-15).png|163x163px]] |{{sort|Сейтжан|[[Кенжеғұл Социалұлы Сейтжан]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2023— | |- |[[Сурет:Tansaule Serikov (2023-05-17).jpg|163x163px]] |{{sort|Серіков|[[Таңсауле Ғабдыманапұлы Серіков]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Bawırjan Smağulov (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Смағұлов|[[Бауыржан Әміржанұлы Смағұлов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Irina Smirnova (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Смирнова|[[Ирина Владимировна Смирнова]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2016— | |- |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|163x163px]] |{{sort|Смолякова|[[Екатерина Сергеевна Смолякова]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2025— |<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ekaterina-smolyakova-majls-deputatyi-boldyi-365516/ Екатерина Смолякова Мәжіліс депутаты болды]</ref> |- |[[Сурет:Yekaterina Smyshlyayeva (2023-05-24).jpg|163x163px]] |{{sort|Смышляева|[[Екатерина Васильевна Смышляева]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:İslam Suñqar (2023-10-19).jpg|163x163px]] |{{sort|Сұңқар|[[Ислам Еркінұлы Сұңқар]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2023— | |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|163x163px]] |{{sort|Сүлейменова |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021—2025 |<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2025-10-01/zmts-zhuldiz-suleimenova/ Оқу-ағарту министрі Сүлейменованың Мәжілістегі өкілеттігі тоқтады]</ref> |- |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Такиев|[[Мәди Төкешұлы Такиев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023—2024 |<ref>[https://egemen.kz/article/358144-madi-takiev-madgilis-deputaty-qyzmetinen-ketti Мәди Такиев Мәжіліс депутаты қызметінен кетті]</ref> |- |[[Сурет:Gauhar Tanaşeva (2023-04-21).jpg|163x163px]] |{{sort|Танашева|[[Гаухар Шаймерденқызы Танашева]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2023—2025 |<ref name="qhp">[https://egemen.kz/article/379804-deputat-gaukhar-tanasheva-parlamentten-ketti-onynh-mandatyn-kim-ielendi Депутат Гаухар Танашева Парламенттен кетті, оның мандатын кім иеленді?]</ref> |- |[[Сурет:Nurgül Tau (2023-04-20).jpg|163x163px]] |{{sort|Тау|[[Нұргүл Тау]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023— | |- |[[Сурет:Maqsat Tolıqbaev (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Толықбаев|[[Мақсат Мәлікұлы Толықбаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Düysenbay Turğanov (2023-04-04) 2.jpg|163x163px]] |{{sort|Тұрғанов|[[Дүйсенбай Нұрбайұлы Тұрғанов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Ünzilä Şapaq (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Шапақ|[[Үнзила Шапақ]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Nikita Shatalov (2023-04-06).jpg|163x163px]] |{{sort|Шаталов|[[Никита Сергеевич Шаталов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Dinara Şükijanova (2023-05-24).jpg|163x163px]] |{{sort|Шүкіжанова|[[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023—2024 |<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-01-24/qntd-shukizhanova/ Мәжіліс депутаты Динара Шүкіжанова мандатын тапсырды]</ref> |- |[[Сурет:Baqtıqoja İzmuhambetov (2023).jpg|163x163px]] |{{sort|Ізмұхамбетов|[[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2012, 2016—2021, 2023— | |- | №23 (Павлодар облысы) |[[Сурет:Jarqınbek Amantayulı (2023-05-23).jpg|163x163px]] |{{sort|Амантай|[[Жарқынбек Амантай]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023– | |- | №20 (Қостанай облысы) |[[Сурет:Erkin Äbil (2020-05-17).jpg|163x163px]] |{{sort|Әбіл|[[Еркін Аманжолұлы Әбіл]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №10 (Ақтөбе облысы) |[[Сурет:Қазыбек Әлішев (2024-09-11).jpg|163x163px]] |{{sort|Әлішев|[[Қазыбек Құрманғалиұлы Әлішев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №5 (Алматы) |[[Сурет:Baqıtjan Bazarbek (2023-05-23).jpg|163x163px]] |{{sort|Базарбек|[[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | || фракциясыз |2023— | <ref name="birmnd">[https://malim.kz/article/politics/odnomandatniki-amanata-pobedili-na-vyborax-19197 Одномандатники "Аманата" победили на выборах]</ref> |- | №25 (Түркістан облысы) |[[Сурет:Qayrat Balabiev (2023-05-23).jpg|163x163px]] |{{sort|Балабиев|[[Қайрат Рахымұлы Балабиев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №3 (Алматы) |[[Сурет:Ermurat Bapi (2023-05-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Бапи|[[Ермұрат Сейтқазыұлы Бапи]]}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023— |<ref name="birmnd" /> |- | №18 (Қарағанды облысы) |[[Сурет:Qudaybergen Beksultanov (2023-04-13).jpg|163x163px]] |{{sort|Бексұлтанов|[[Құдайберген Бексұлтанұлы Бексұлтанов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №15 (Жамбыл облысы) |[[Сурет:Muqaş Eskendirov (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Ескендіров|[[Мұқаш Зұлқарнайұлы Ескендіров]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №21 (Қызылорда облысы) |[[Сурет:Marhabat Jayımbetov (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Жайымбетов|[[Мархабат Жайымбетұлы Жайымбетов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №22 (Маңғыстау облысы) |[[Сурет:Edil Jañbyrşin (2023-04-27).jpg|163x163px]] |{{sort|Жаңбыршин|[[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- | №13 (Атырау облысы) |[[Сурет:Ädil Jubanov (2023-05-17).jpg|163x163px]] |{{sort|Жұбанов|[[Әділ Орынбасарұлы Жұбанов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №6 (Шымкент) |[[Сурет:Danabek İsabekov (2023-05-23).jpg|163x163px]] |{{sort|Исабеков|[[Данабек Ержанұлы Исабеков]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №19 (Қарағанды облысы) |[[Сурет:Arman Qalıqov (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Қалықов|[[Арман Қобыландыұлы Қалықов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №12 (Алматы облысы) |[[Сурет:Daniyar Qasqarawov (2023-04-21).jpg|163x163px]] |{{sort|Қасқарауов|[[Данияр Алдабергенұлы Қасқарауов]]}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023— |<ref name="birmnd" /> |- | №17 (Жетісу облысы) |[[Сурет:Ruslan Qojasbaev (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Қожасбаев|[[Руслан Сәдуақасұлы Қожасбаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №14 (БҚО) |[[Сурет:Abzal Quspan (2024-03-01).jpg|163x163px]] |{{sort|Құспан Абзал|[[Абзал Темірғалиұлы Құспан]]}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023— |<ref name="birmnd" /> |- | №27 (Түркістан облысы) |[[Сурет:Temir Qırıqbaev (2023-04-13).jpg|163x163px]] |{{sort|Қырықбаев|[[Темір Базарбайұлы Қырықбаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №24 (СҚО) |[[Сурет:Еркебұлан Мәмбетов (2023-07-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Мәмбетов|[[Еркебұлан Нұрмағамбетұлы Мәмбетов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №2 (Астана) |[[Сурет:Däwlet Muqaev (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Мұқаев|[[Дәулет Төлеутайұлы Мұқаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | || фракциясыз |2023— | <ref name="birmnd" /> |- | №9 (Ақмола облысы) |[[Сурет:Ayna Mısırälimova (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Мысырәлімова |[[Айна Ермекқызы Мысырәлімова]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №7 (Шымкент) |[[Сурет:Bolatbek Najmetdinuly (2023-04-04).png|163x163px]] |{{sort|Нажметдинұлы|[[Болатбек Нажметдинұлы]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №11 (Алматы облысы) |[[Сурет:Ardaq Nazarov (2023-10-24).jpg|163x163px]] |{{sort|Назаров|[[Ардақ Құттықожаұлы Назаров]]}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023— |<ref name="birmnd" /> |- | №16 (Жамбыл облысы) |[[Сурет:Güldara Nurımova (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Нұрымова|[[Гүлдара Алданышқызы Нұрымова]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- | №8 (Абай облысы) |[[Сурет:Nurtay Sabilyanov (2023-09-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Сабильянов|[[Нұртай Салихұлы Сабильянов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2004—2021, 2023— | |- | №28 (Ұлытау облысы) |[[Сурет:Erbolat Satıbaldin (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Сатыбалдин|[[Ерболат Жалғасбайұлы Сатыбалдин]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №26 (Түркістан облысы) |[[Сурет:Ulasbek Sadibekov.jpg|163x163px]] |{{sort|Сәдібеков|[[Ұласбек Сәдібекұлы Сәдібеков]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2012—2016, 2023— | |- | №4 (Алматы) |[[Сурет:Erlan Stambekov (2023-04-06).jpg|163x163px]] |{{sort|Стамбеков|[[Ерлан Дәулетұлы Стамбеков]]}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023— |<ref name="birmnd" /> |- | №29 (ШҚО) |[[Сурет:Ulıqbek Tumaşev (2023-04-04).png|163x163px]] |{{sort|Тұмашинов|[[Ұлықбек Шабданұлы Тұмашинов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №1 (Астана) |[[Сурет:Дәулет Тұрлыханов (2023-11-02).jpg|163x163px]] |{{sort|Тұрлыханов|[[Дәулет Болатұлы Тұрлыханов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |1996—1999, 2023— | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары| ]] 5qy0pp45e4otaiczs978mlye3dlf36g 3643825 3643814 2026-08-18T18:17:49Z Nurken 111493 3643825 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kazakhstan Mäjilis 2023.svg|thumb|right|'''VIII сайланымның құрамы:'''<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/338721-madgilistinh-viii-shaqyrylymy-deputattar-tirkeldi |title= Мәжілістің VIII шақырылымы: Депутаттар тіркелді |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |accessdate= 2023-05-23}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/mazhilistin-viii-shaqyrylym-deputattarynyn-tolyq-quramy-300725/ |title= Мәжілістің VIII шақырылым депутаттарының толық құрамы |lang= kk |publisher= BAQ.kz |accessdate= 2023-05-23}}</ref> {{legend|#55B4A0|Аманат: 62 депутат}}{{legend|#0A5C2E|Ауыл ХДПП: 8 депутат}}{{legend|#053381|Ақ Жол ДП: 6 депутат}}{{legend|#4A77EC|Respublica: 6 депутат}}{{legend|#EE0D39|ҚХП: 5 депутат}}{{legend|#0045AF|ЖСДП: 4 депутат}}{{legend|#CCCCCC|Партиясыз: 7 депутат}}]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Парламенті Мәжілісі]]нің 8-сайланым депутаттары [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылғы парламент сайлауы]]нда сайланған еді, Мәжіліске 98 депутат енді.<ref>{{Cite web|url= https://parlam.kz/kk/mazhilis/General/Deputats |title= Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің ресми сайты |accessdate= 2023-05-23}}</ref> Бұл сайлауда [[Қазақстандағы саяси партиялар|ресми тіркелген жеті саяси партия]]ның алтауы Мәжілісте өкілдік алды: [[Аманат (партия)|Аманат]], [[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]], [[Respublica]], [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол ДП]], [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] және [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]. 8-сайланым Мәжілістің соңғы сайланымы болды. 2026 жылғы 1 шілдеде Мәжілістің орнына [[Қазақстан Құрылтайы]] құрылды да, сайланым депутаттарының ізбасарлары [[Қазақстан Құрылтайы 1-сайланым депутаттары]] болды. == Депутаттар тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" ! Сайланған округі ! colspan="2" |Есімі, суреті ! colspan="2" |Партиясы (2023) ! colspan="2" |Фракциясы ! width="15%" |Депутаттығы ! Дереккөз |- | rowspan="77" |Партиялық тізім |[[Сурет:Қарақат Әбден (2024-09-11).jpg|125px]] |{{sortname|Қарақат Жақсылыққызы|Абден}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Konstantin Averşin (2023-05-15).jpg|125px]] |{{sortname|Константин Викторович|Авершин}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2022–2026 | |- |[[Сурет:Tilektes Adambekov (2023-04-04).png|125px]] |{{sortname|Тілектес Серікбайұлы|Адамбеков}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2026 | |- |[[Сурет:Ashat Aymagambetov (2024-03-18).jpg|125px]] |{{sortname|Асхат Қанатұлы|Аймағамбетов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Николай Арсютин (2023-09-11).jpg|125px]] |{{sortname|Николай Геннадьевич|Арсютин}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Ерлан Әбдиев (54685) (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Ерлан Тұрсынбайұлы|Әбдиев}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Murat Äbenov (2023-04-03).jpg|125px]] |{{sortname|Мұрат Абдуламитұлы|Әбенов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2007–2012, 2023–2026 | |- |[[Сурет:Аманжол Әлтай (2023-08-12).jpg|125px]] |{{sortname|Аманжол Дүйсенбайұлы|Әлтай}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2022–2026 | |- |[[Сурет:Nurlan Auesbaev.png|125px]] |{{sortname|Нұрлан Сатыбалдыұлы|Әуесбаев}} | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Nurjan Äşimbetov (2023-04-20).jpg|125px]] |{{sortname|Нұржан Кемерұлы|Әшімбетов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2019–2021, 2023–2026 | |- |[[Сурет:Janarbek Äşimjanov (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Жанарбек Садықанқұлы|Әшімжанов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2026 | |- |[[Сурет:Нұрсұлтан Байтілесов (53855) (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Нұрсұлтан Төленұлы|Байтілесов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2024–2026 |<ref>[https://kaz.inform.kz/news/amanat-partiyasindagi-bos-mandat-nursultan-baytlesovke-berld-70a8e6/ AMANAT партиясындағы бос мандат Нұрсұлтан Байтілесовке берілді]</ref> |- |[[Сурет:Анас баққожаев.jpg|125px]] |{{sortname|Анас Ахатұлы|Баққожаев}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Erlan Barlıbaev (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Ерлан Хайланұлы|Барлыбаев}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2016–2026 | |- |[[Сурет:Marat Başimov (2023-05-23).jpg|125px]] |{{sortname|Марат Советұлы|Башимов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Elnur Beisenbaev (2023-04-03, cropped).png|125px]] |{{sortname|Елнұр Сабыржанұлы|Бейсенбаев}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2023, 2023–2026 |<ref>[https://dalanews.kz/kz/article/elnur-beysenbaevtin-deputattiq-okilettigi-toqtatildi.html Елнұр Бейсенбаевтың депутаттық өкілеттігі тоқтатылды]</ref> |- |[[Сурет:Erjan Beysenbaev (2023-04-13).jpg|125px]] |{{sortname|Ержан Алмабекұлы|Бейсенбаев}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2023–2025 |<ref name="akzhol25">[https://akzhol.kz/kk/blog/azat-peruashev-a-zhol-demokratiial-partiiasn-ortal-imaratnda-partiian-ltt-keesn-plenum-tp-bratar-mseleler-arald Азат Перуашев: «Ақ жол» Демократиялық партиясының орталық ғимаратында партияның Ұлттық кеңесінің пленумы өтіп, бірқатар мәселелер қаралды]</ref> |- |[[Сурет:Berik Beysenğaliev (2023-04-20).jpg|125px]] |{{sortname|Берік Тұрсынбекұлы|Бейсенғалиев}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Ruslan Berdenov (2024-01-05).jpg|125px]] |{{sortname|Руслан Арысбекұлы|Берденов}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023–2025 |<ref>[https://baq.kz/bergen-uademdi-oryndauga-tyrystym-berdenov-mazhilispen-qoshtasty-200008434/ "Берген уәдемді орындауға тырыстым". Берденов Мәжіліспен қоштасты]</ref> |- |[[Сурет:Jiguli Dairabaev (2023-04-04 cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Жигули Молдақалықұлы|Дайрабаев}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Natalya Dementyeva (2023-05-03).jpg|125px]] |{{sortname|Наталья Григорьевна|Дементьева}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2026 | |- |[[Сурет:Serik Egizbaev (2023-04-12).jpg|125px]] |{{sortname|Серік Рахметоллаұлы|Егізбаев}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Ğalımjan Elewov (2023-04-04).png|125px]] |{{sortname|Ғалымжан Алмасбекұлы|Елеуов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2023 |<ref>{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/last/galymzhan-eleuov-mazhilis-deputaty-kyzmetinen-ketti|title=Ғалымжан Елеуов Мәжіліс депутаты қызметінен кетті|lang=kk|publisher=inbusiness|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-01}}</ref> |- |[[Сурет:Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg|125px]] |{{sortname|Мұрат Нәлқожаұлы|Ергешбаев}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 |<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/murat-ergesbaev-qyzylorda-oblysynyn-akimi-bolyp-tagaiyndaldy|title=Мұрат Ергешбаев Қызылорда облысының әкімі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2026-05-08|accessdate=2026-05-08}}</ref> |- |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Серік Сәрсенұлы|Ерубаев}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2024–2026 |<ref>{{Cite web|url=https://azh.kz/ru/news/view/106524|title=Ерубаев назначен депутатом партии «Ак жол»|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2024-09-24|accessdate=2024-09-24}}</ref> |- |[[Сурет:Dania Espaeva (cropped, 29-03-2023).jpg|125px]] |{{sortname|Дәния Мәдиқызы|Еспаева}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2016–2026 | |- |[[Сурет:Rinat Zayıtov (2023-04-27).jpg|125px]] |{{sortname|Ринат Рифхатұлы|Зайыт}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Ayan Zeynullin.jpg|125px]] |{{sortname|Аян Талғатұлы|Зейнуллин}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Снежанна Имашева (2023-08-25).jpg|125px]] |{{sortname|Снежанна Валерьевна|Имашева}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2016–2026 | |- |[[Сурет:Қазыбек Иса (54687) (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Қазыбек Жарылқасынұлы|Иса}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2021–2026 | |- |[[Сурет:Pavel Kazantsev (2016-05-17) (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Павел Олегович|Казанцев}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2016–2026 | |- |[[Сурет:Bolat Kerimbek (2023-04-20).jpg|125px]] |{{sortname|Болат Бақбергенұлы|Керімбек}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Вера Ким (2024-02-12).jpg|125px]] |{{sortname|Вера Александровна|Ким}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2026 | |- |[[Сурет:Dmitriy Koloda (2022-12-02).jpg|125px]] |{{sortname|Дмитрий Владимирович|Колода}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2026 | |- |[[Сурет:Юлия Кучинская (2023-12-01).jpg|125px]] |{{sortname|Юлия Владимировна|Кучинская}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2026 | |- |[[Сурет:Majilis meeting with agro-industrial complex (38549, Qojanazarov cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Айдарбек Асанұлы|Қожаназаров}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-19, B).jpg|125px]] |{{sortname|Ерлан Жақанұлы|Қошанов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2022–2026 | |- | [[Сурет:Айтуар Қошмамбетов.jpg|125px]] |{{sortname|Айтуар Асқарұлы|Қошмамбетов}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2024–2026 |<ref>[https://egemen.kz/article/358145-aytuar-qoshmambetov-madgilis-deputaty-atandy Айтуар Қошмамбетов Мәжіліс депутаты атанды]</ref> |- |[[Сурет:Aygül Quspan (2023-04-28).jpg|125px]] |{{sortname|Айгүл Сайфоллақызы|Құспан}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2026 | |- |[[Сурет:Oljas Quspekov (2023-06-15).jpg|125px]] |{{sortname|Олжас Хайроллаұлы|Құспеков}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Magerram Magerramov (2024-02-14).jpg|125px]] |{{sortname|Магеррам Мамедович|Магеррамов}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2016–2021, 2022–2026 | |- |[[Сурет:Samat Musabaev.jpg|125px]] |{{sortname|Самат Базарбайұлы|Мұсабаев}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2026 | |- |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Әбутәліп|Мүтәлі}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2025–2026 |<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2025-10-15/zmts-zhana-deputat/ Мәжіліске жаңа депутат келді]</ref> |- |[[Сурет:Dinara Naumova (2023-03-30).jpg|125px]] |{{sortname|Динара Рустамқызы|Наумова}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Асылбек Жамашұлы|Нұралин}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2025–2026 |<ref name="qhp" /> |- |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Олжас Елтайұлы|Нұралдинов}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2025–2026 |<ref name="akzhol25" /> |- |[[Сурет:Samat Nurtaza (2023-05-30).jpg|125px]] |{{sortname|Самат Русланұлы|Нұртаза}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Азат Перуашев (2023-09-06).jpg|125px]] |{{sortname|Азат Тұрлыбекұлы|Перуашев}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2012–2026 | |- |[[Сурет:Sergey Ponomaryov (2023-10-03).jpg|125px]] |{{sortname|Сергей Михайлович|Пономарёв}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Асхат Рахымжанов (16762) (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Асхат Нұрмағамбетұлы|Рақымжанов}} | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Albert Rau (2024-05-17) (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Альберт Павлович|Рау}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2017–2026 | |- |[[Сурет:Maxim Rozhin (2023-07-10).jpg|125px]] |{{sortname|Максим Николаевич|Рожин}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Татьяна Савельева (2023-07-12).jpg|125px]] |{{sortname|Татьяна Михайловна|Савельева}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Ajar Sağandıqova (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Ажар Бақытқызы|Сағандықова}} | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Asqar Sadıqov (2023-04-13).jpg|125px]] |{{sortname|Асқар Аманбайұлы|Садықов}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2023–2024 |<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/33098457.html |title= ОСК мәжіліс депутаты Асқар Садықовты өкілетінен айырды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-08-29 |accessdate= 2024-08-29}}</ref> |- |[[Сурет:Erlan Sairov (cropped, 2023-04-27).jpg|125px]] |{{sortname|Ерлан Бияхметұлы|Саиров}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2026 | |- |[[Сурет:Наурыз Сайлаубай.jpg|125px]] |{{sortname|Наурыз Саятұлы|Сайлаубай}} | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Aydos Sarım (2023-05-24).jpg|125px]] |{{sortname|Айдос Әміроллаұлы|Сарым}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2026 | |- |[[Сурет:Erbolat Sawrıqov (2023-04-13).jpg|125px]] |{{sortname|Ерболат Байұзақұлы|Саурықов}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Nartay Särsenğaliyev (2023-04-21).jpg|125px]] |{{sortname|Нартай Аралбайұлы|Сәрсенғалиев}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Kenjeğul Seytjan (2023-05-15).png|125px]] |{{sortname|Кенжеғұл Социалұлы|Сейтжан}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Tansaule Serikov (2023-05-17).jpg|125px]] |{{sortname|Таңсауле Ғабдыманапұлы|Серіков}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Bawırjan Smağulov (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Бауыржан Әміржанұлы|Смағұлов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Irina Smirnova (2023-04-03).jpg|125px]] |{{sortname|Ирина Владимировна|Смирнова}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2016–2026 | |- |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Екатерина Сергеевна|Смолякова}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2025–2026 |<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ekaterina-smolyakova-majls-deputatyi-boldyi-365516/ Екатерина Смолякова Мәжіліс депутаты болды]</ref> |- |[[Сурет:Yekaterina Smyshlyayeva (2023-05-24).jpg|125px]] |{{sortname|Екатерина Васильевна|Смышляева}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2026 | |- |[[Сурет:İslam Suñqar (2023-10-19).jpg|125px]] |{{sortname|Ислам Еркінұлы|Сұңқар}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|125px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2025 |<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2025-10-01/zmts-zhuldiz-suleimenova/ Оқу-ағарту министрі Сүлейменованың Мәжілістегі өкілеттігі тоқтады]</ref> |- |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|125px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2024 |<ref>[https://egemen.kz/article/358144-madi-takiev-madgilis-deputaty-qyzmetinen-ketti Мәди Такиев Мәжіліс депутаты қызметінен кетті]</ref> |- |[[Сурет:Gauhar Tanaşeva (2023-04-21).jpg|125px]] |{{sortname|Гаухар Шаймерденқызы|Танашева}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2023–2025 |<ref name="qhp">[https://egemen.kz/article/379804-deputat-gaukhar-tanasheva-parlamentten-ketti-onynh-mandatyn-kim-ielendi Депутат Гаухар Танашева Парламенттен кетті, оның мандатын кім иеленді?]</ref> |- |[[Сурет:Nurgül Tau (2023-04-20).jpg|125px]] |{{sortname|Нұргүл|Тау}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Maqsat Tolıqbaev (2023-04-03).jpg|125px]] |{{sortname|Мақсат Мәлікұлы|Толықбаев}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Düysenbay Turğanov (2023-04-04) 2.jpg|125px]] |{{sortname|Дүйсенбай Нұрбайұлы|Тұрғанов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2026 | |- |[[Сурет:Ünzilä Şapaq (2023-04-03).jpg|125px]] |{{sortname|Үнзила|Шапақ}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Nikita Shatalov (2023-04-06).jpg|125px]] |{{sortname|Никита Сергеевич|Шаталов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- |[[Сурет:Dinara Şükijanova (2023-05-24).jpg|125px]] |{{sortname|Динара Аманжелқызы|Шүкіжанова}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023–2024 |<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-01-24/qntd-shukizhanova/ Мәжіліс депутаты Динара Шүкіжанова мандатын тапсырды]</ref> |- |[[Сурет:Baqtıqoja İzmuhambetov (2023).jpg|125px]] |{{sortname|Бақтықожа Салахатдинұлы|Ізмұхамбетов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2012, 2016–2021, 2023–2026 | |- | №23 (Павлодар облысы) |[[Сурет:Jarqınbek Amantayulı (2023-05-23).jpg|125px]] |{{sortname|Жарқынбек|Амантай}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №20 (Қостанай облысы) |[[Сурет:Erkin Äbil (2020-05-17).jpg|125px]] |{{sortname|Еркін Аманжолұлы|Әбіл}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №10 (Ақтөбе облысы) |[[Сурет:Қазыбек Әлішев (2024-09-11).jpg|125px]] |{{sortname|Қазыбек Құрманғалиұлы|Әлішев}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №5 (Алматы) |[[Сурет:Baqıtjan Bazarbek (2023-05-23).jpg|125px]] |{{sortname|Бақытжан Жұмабекұлы|Базарбек}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | || фракциясыз |2023–2026 | <ref name="birmnd">[https://malim.kz/article/politics/odnomandatniki-amanata-pobedili-na-vyborax-19197 Одномандатники "Аманата" победили на выборах]</ref> |- | №25 (Түркістан облысы) |[[Сурет:Qayrat Balabiev (2023-05-23).jpg|125px]] |{{sortname|Қайрат Рахымұлы|Балабиев}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №3 (Алматы) |[[Сурет:Ermurat Bapi (2023-05-12).jpg|125px]] |{{sortname|Ермұрат Сейтқазыұлы|Бапи}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023–2026 |<ref name="birmnd" /> |- | №18 (Қарағанды облысы) |[[Сурет:Qudaybergen Beksultanov (2023-04-13).jpg|125px]] |{{sortname|Құдайберген Бексұлтанұлы|Бексұлтанов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №15 (Жамбыл облысы) |[[Сурет:Muqaş Eskendirov (2023-04-03).jpg|125px]] |{{sortname|Мұқаш Зұлқарнайұлы|Ескендіров}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №21 (Қызылорда облысы) |[[Сурет:Marhabat Jayımbetov (2023-04-03).jpg|125px]] |{{sortname|Мархабат Жайымбетұлы|Жайымбетов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №22 (Маңғыстау облысы) |[[Сурет:Edil Jañbyrşin (2023-04-27).jpg|125px]] |{{sortname|Еділ Терекбайұлы|Жаңбыршин}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2026 | |- | №13 (Атырау облысы) |[[Сурет:Ädil Jubanov (2023-05-17).jpg|125px]] |{{sortname|Әділ Орынбасарұлы|Жұбанов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №6 (Шымкент) |[[Сурет:Danabek İsabekov (2023-05-23).jpg|125px]] |{{sortname|Данабек Ержанұлы|Исабеков}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №19 (Қарағанды облысы) |[[Сурет:Arman Qalıqov (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Арман Қобыландыұлы|Қалықов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №12 (Алматы облысы) |[[Сурет:Daniyar Qasqarawov (2023-04-21).jpg|125px]] |{{sortname|Данияр Алдабергенұлы|Қасқарауов}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023–2026 |<ref name="birmnd" /> |- | №17 (Жетісу облысы) |[[Сурет:Ruslan Qojasbaev (2023-04-03).jpg|125px]] |{{sortname|Руслан Сәдуақасұлы|Қожасбаев}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №14 (БҚО) |[[Сурет:Abzal Quspan (2024-03-01).jpg|125px]] |{{sortname|Абзал Темірғалиұлы|Құспан}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023–2026 |<ref name="birmnd" /> |- | №27 (Түркістан облысы) |[[Сурет:Temir Qırıqbaev (2023-04-13).jpg|125px]] |{{sortname|Темір Базарбайұлы|Қырықбаев}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №24 (СҚО) |[[Сурет:Еркебұлан Мәмбетов (2023-07-12).jpg|125px]] |{{sortname|Еркебұлан Нұрмағамбетұлы|Мәмбетов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №2 (Астана) |[[Сурет:Däwlet Muqaev (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Дәулет Төлеутайұлы|Мұқаев}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | || фракциясыз |2023–2026 | <ref name="birmnd" /> |- | №9 (Ақмола облысы) |[[Сурет:Ayna Mısırälimova (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Айна Ермекқызы|Мысырәлімова}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №7 (Шымкент) |[[Сурет:Bolatbek Najmetdinuly (2023-04-04).png|125px]] |{{sortname|Болатбек|Нажметдинұлы}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №11 (Алматы облысы) |[[Сурет:Ardaq Nazarov (2023-10-24).jpg|125px]] |{{sortname|Ардақ Құттықожаұлы|Назаров}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023–2026 |<ref name="birmnd" /> |- | №16 (Жамбыл облысы) |[[Сурет:Güldara Nurımova (2023-04-03).jpg|125px]] |{{sortname|Гүлдара Алданышқызы|Нұрымова}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021–2026 | |- | №8 (Абай облысы) |[[Сурет:Nurtay Sabilyanov (2023-09-04).jpg|125px]] |{{sortname|Нұртай Салихұлы|Сабильянов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2004–2021, 2023–2026 | |- | №28 (Ұлытау облысы) |[[Сурет:Erbolat Satıbaldin (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Ерболат Жалғасбайұлы|Сатыбалдин}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №26 (Түркістан облысы) |[[Сурет:Ulasbek Sadibekov.jpg|125px]] |{{sortname|Ұласбек Сәдібекұлы|Сәдібеков}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2012–2016, 2023–2026 | |- | №4 (Алматы) |[[Сурет:Erlan Stambekov (2023-04-06).jpg|125px]] |{{sortname|Ерлан Дәулетұлы|Стамбеков}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023–2026 |<ref name="birmnd" /> |- | №29 (ШҚО) |[[Сурет:Ulıqbek Tumaşev (2023-04-04).png|125px]] |{{sortname|Ұлықбек Шабданұлы|Тұмашинов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023–2026 | |- | №1 (Астана) |[[Сурет:Дәулет Тұрлыханов (2023-11-02).jpg|125px]] |{{sortname|Дәулет Болатұлы|Тұрлыханов}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |1996–1999, 2023–2026 | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары| ]] 9pidcbdguv28ja6ibigy0cf74trk0cu 0 701281 3643901 3596675 2026-08-18T23:45:34Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643901 wikitext text/x-wiki {{Сарқырама |Атауы = Кейла |Төл атауы = et/Keila juga |Сурет = Keila-Juga öös.jpg |Сурет тақырыбы = |Өзен = Кейла |Биіктігі = 6 |Ені = 70 |Су шығыны = |Координаттары = 59.3955/24.2946 |CoordScale = |Ел = Эстония |Аймақ = Харьюмаа |Аудан = |Позициялық карта = |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = Водопад Кейла }} '''Кейла сарқырамасы''' ({{lang-et|Keila juga}}) — [[Эстония]]дағы [[сарқырама]] Харьюмаа уезінің, Кейла Йоа ауылындағы Кейла өзенінде орналасқан.<ref>Водопад Кейла-Йоа https://avtobusvtallin.ru/chto-posmotret-v-talline/vodopad-kejla-joa/</ref> == Сипаттама == Кейла - Эстониядағы ең үлкен сарқырамалардың бірі, оның биіктігі 6,1 метрге дейін, ені 70 метрге дейін жетеді. Кейла сарқырамасы Кейла-Йоа деп аталады, Эстониядағы Нарва және [[Ягала сарқырамасы|Ягала]] сарқырамаларынан кейінгі үшінші үлкен сарқырама. Ол жасыл орманмен қоршалған. Қыста су қатып, бұлақтар әдеттен тыс мұз мүсініне айналады. Мұндағы ең күшті су ағыны көктемде, мұз тез еріген кезде еру кезеңінде байқалады. Кейла өзеніндегі су деңгейі жауын-шашын деңгейіне тікелей байланысты. Жазда, іс жүзінде жаңбыр болмаған кезде, оны жаяу оңай кесіп өтуге болады. Сарқырамадан кейін саябақ аймағында 3 шақырымдық табиғи соқпақ басталады. Бірнеше аспалы көпірлер бар. Жол бойында сарқыраманың таңғажайып көрінісін қарайтын бақылау алаңдары бар.<ref>Кейла-Йоа — возможно, самый красивый водопад в мире https://tursputnik.com/2020/01/keyla-yoa-vozmozhno-samyy-krasivyy-vodopad-v-mire.html</ref><ref>Водопад Кейла https://www.pac.ru/spb/guide/estonia/landmarks/keila-waterfall/</ref><ref>Кейла Йоа, Эстония, что посмотреть и чем заняться https://estoniia.ru/strana/goroda/kejla-joa</ref><ref>ВОДОПАД КЕЙЛА В ЭСТОНИИ ВЕСНОЙ https://aleksandraart.com/vodopad-keila-v-estonii-vesnoi/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230527063412/https://aleksandraart.com/vodopad-keila-v-estonii-vesnoi/ |date=2023-05-27 }}</ref> == Тарихы == Бұл жердің тарихы 1828 жылы генерал-адъютант Александр Бенкендорфтың Кейла өзенінің сағасынан орман басқан сарқырама мен төбелерді кездейсоқ тауып алуынан басталды. Бұл жер ерекше көркем болды және Бенкендорф өзінің барлық 65 гектар жерін бұрынғы иесі барон Карл фон Уекскулдан сатып алды. Бенкендорфтың өзінің эскиздері бойынша бірінші сарай өзеннің оң жағалауында 1833 жылы 27 мамырда салынған. Дәстүр бойынша, жас жұбайлар Кейла сарқырамасына келеді және неке байланыстарының сенімділігі мен беріктігінің символы ретінде аспалы көпірдің қоршауына құлыптар ілінеді.<ref>https://gidtravel.com/ Водопад Кейла - Эстония, Таллинн https://gidtravel.com/country/estonia/Vodopad_Keyla_dp942.html</ref> == Төңірегі == Сарқырамадан алыс емес жерде Падизе монастырының қирандыларын көруге болады, аңыздар бойынша айтылған цистерциан-монахтарының өмір салтымен танысуға болады. Кейла сарқырамасына өте жақын жерде Кейла-Йоа саябағы бар. Жергілікті саябақ серуендеуге өте ыңғайлы орын. Мұнда жылдың және тәуліктің кез келген уақытында келуге болады. Бұл жерде 1555 жылдан бері су диірмені болған. 1928 жылы ескі диірмен орнына су электр станциясы салынды. Ал 1999 жылы ол өз қызметін тоқтатты. Станцияның жұмысы тек 2006 жылдың мамыр айында толық қалпына келтірілгеннен кейін қайта жанданды.<ref>Кейла https://24wiki.ru/%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B0_(%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4){{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Водопад Кейла и замок Фалль. Природа Эстонии https://travelblog.lv/vodopad-kejla-i-zamok-fall-priroda-estonii/</ref> == Галерея == {| class="wikitable" |+ Кейла сарқырамасы |- | [[Сурет:Keila juga.jpeg |орта|200px|]] || [[Сурет:Keilajuga.jpg |орта|180px|]] || [[Сурет:Keila juga 2016.jpg |орта|300px|]] || [[Сурет:Keila waterfall, 2008-2.jpg |орта|200px|]] || [[Сурет:Keila juga (suvi 2011).jpg |орта|200px|]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Эстония сарқырамалары]] 5ajup5t17qwc52gdpzbke21ar74lgi7 0 702154 3643928 3599882 2026-08-19T05:11:07Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3643928 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Конго |төл атауы = баконго |сурет = Children in Kinshasa, Congo 2010.jpg |сурет тақырыбы = |саны = 9,2 млн. |аймақ = |аймақ1 = {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} |саны1 = 3,6 млн. |түсініктемелер1 = |аймақ2 = {{Байрақ|Ангола}} |саны2 = 2,2 млн. |түсініктемелер2 = |аймақ3 = {{Байрақ|Конго Республикасы}} |саны3 = 990 000 |түсініктемелер3 = |аймақ4 = {{Байрақ|Уганда}} |саны4 = 40 000 |түсініктемелер4 = |аймақ5 = {{Байрақ|Габон}} |саны5 = 15 000 |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[киконго тілі]] |діні = [[христиандық]], дәстүрлі діндер |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Конго''' (''баконго'') — [[Бантулар|Банту]] тобының халқы. Олар [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның оңтүстік-батысында, [[Конго Республикасы]]ның оңтүстігінде және [[Ангола]]ның солтүстігінде тұрады. Ең үлкен топтарға конго, конго Сан-Сальвадор, йомбе, сунди, бембе, лари жатады. Жалпы саны 9,2 млн.адам. Конго Демократиялық Республикасындағы жалпы саны 3,9 млн адам, Анголада – 2,2 млн адам, Конго Республикасы – 990 мың адам. (2009, бағалау). [[Уганда]]да 40 000, [[Габон]]да 15 000, [[Сан-Томе және Принсипи]] 2 000-нан астам.<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2088681</ref> == Тілі == Тілі - [[киконго тілі]] (банту тілдер тобы).<ref>Конго https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/253522</ref> == Діні == Көпшілігі [[Христиандық|христиандар]] ([[Католицизм|католиктер]] мен [[Протестантизм|протестанттар]]), кейбір топтарда 40%-ға дейін дәстүрлі діндерді ұстанады, аз мөлшерде [[Сунниттер|сүнниттік мұсылмандар]] бар.<ref>Главная / Буква "К" / http://knowledge.su/k/kongo-narod</ref> == Тарихы == Конго халқының шығу тегі туралы әлі де пікірталастар бар. Кейбір тарихшылар бұл "заманның басында" пайда болды деп санайды, ал басқалары этнос пен оның жеке басының қалыптасуы мемлекеттің пайда болуымен болды деп санайды. Қалай болғанда да, Конгоға осы аттас өзен аңғарында тұратын ежелгі халықтар әсер етті. Қазіргі Конго аумағында байырғы тайпалар көп болды. Сонымен қатар, көрші ұлттардың көші-қоны жаңа этностардың қалыптасуына мүмкіндік берді, мысалы, Пигмейлердің келуі Конго өзенінің төменгі ағысындағы халықтың мәдениетіне әсер етті. Біздің дәуірімізге дейінгі II-I мыңжылдықтарда бұл жерлерге банту тайпалары келе бастады. Олардың арқасында Орталық Африкада өркениеттің бастаулары пайда болды. Металлургия аймақта бантудың арқасында пайда болғаны белгілі. Қазіргі конго ата-бабалары жаңа іс-әрекеттерді сәтті игерді, басқа халықтардан кейбір әдет-ғұрыптарды қабылдады.<ref>Конго – африканцы с французским шиком Источник: https://musaget.ru/kongo-afrikantsy-s-frantsuzskim-shikom {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230824152652/https://musaget.ru/kongo-afrikantsy-s-frantsuzskim-shikom/ |date=2023-08-24 }} https://musaget.ru/kongo-afrikantsy-s-frantsuzskim-shikom/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230824152652/https://musaget.ru/kongo-afrikantsy-s-frantsuzskim-shikom/ |date=2023-08-24 }}</ref> ХIII-ғасырға дейін тайпалар болып өмір сүріп, аймақта дәстүрлі өмір сүрді. Конго халқының атауын сөзбе-сөз аударғанда „аңшы“ деп айтуға болады. ХIII ғасырдан бастап, 5 ғасыр бойы халық жаңа мемлекеттің қалыптасуының этникалық орталығы болды. Жаңа саяси формацияның орталығы Мбанза-Конго болды, ол ХVI ғасырда Сан-Сальвадор деп өзгертілді. Португалдықтар, XV ғасырдың аяғында бұл мемлекетке христиан дінін әкелді. Осы уақытқа дейін бұл халық негізінен христиан, аздаған пұтқа табынушылық топтары бар деп саналады. Көп ұзамай жергілікті яга халқы мемлекет аумағына шабуыл жасады. Қарсыласу үшін португалдықтардың көмегі қабылданды, нәтижесінде олар конго халқы мен оның жерлерін бағындырды. 19 ғасырдың аяғында халық қайта христиандандырудан өтіп, өз мемлекетін қалпына келтіруді талап ететін жергілікті халықтардың мүдделерін білдіретін АБАКО Одағының этникалық өзегіне айналды.<ref>Конго https://www.istmira.com/drugoe-razlichnye-temy/14375-kongo-narod.html</ref> == Кәсібі == Дәстүрлі кәсіптері – қолмен атқарылатын [[егіншілік]] (сорго, бұршақ, бұршақ, тәтті картоп, ямс, жержаңғақ, темекі, пальмалар – майлы дақылдар, кокос жаңғағы, XVII ғасырдың басынан – жүгері және маниок), аңшылық, теңіз және өзеннен балық аулау. Мал шаруашылығы (ешкі, шошқа) және құс шаруашылығы нашар дамыған. Дәстүрлі қолөнерден – тоқымашылық, ұсталық пен металлургия, тоқыма және қыш өнері, ағаш ою, 100 адам сыятын қайық жасау дамыған.<ref name="Reference1">народы мира / Конго http://www.etnolog.ru/people.php?id=KONG</ref> == Өмір салты == ХІХ ғасырдың соңына дейін ата-баба есімімен аталатын қауымдық (канда) сақталды. Дәстүрлі отбасы — үлкен, бірнеше отбасы ауылды мекендеген қауымдастықты құрады. Жоғарғы құдайлар - жер құдайы Нзамбидің ұрпағы, аспан құдайы - Нзамби-Мпунгу. "Қасиетті патшаға", зұлым рухтарға (банкита мен мамба) — қайтыс болған қылмыскерлер мен сиқыршыларға табынумен байланысты ата-баба культі (бакула) кең таралған. Анимизм тән, Конгоның солтүстік-шығысында – жартастардың, ағаштардың, тастардың (нкиси-нси), оның ішінде кемпірқосақ жылан Мбумбаның рухтары. Халық ауыз әдебиеті сақталған - әндер, мәтелдер, нақыл сөздер, ертегілер. Кәсіби жазушылар (көбінесе француз тілді), мүсіншілер, суретшілер пайда болды, XX-ғасырдың 30-шы жылдардан бастап Браззавиль қаласында Пото-Пото стиліндегі кескіндеме пайда болды. Музыкалық аспаптар – барабандар, ксилофон (маримба), флейта. XV—XVIII ғасырларда қалалар да болды (мбанза), олардың ішіндегі ең үлкені — XVI ғасырда 70 000-нан астам халқы бар Мбанза-Конго (Сан-Сальвадор). Дәстүрлі қоныстары - ауыл (либатта), шатыры бар тікбұрышты бір бөлмелі үйлер. Дәстүрлі киімдері — тізеге дейінгі туникалар және ерлерде иық жамылғы шапаны, әйелдерде әртүрлі ұзындықтағы үш белдемше және белдік жамылғы. Аяқ киімді (сандал, етік) және бас киімді (үшкір қалпақ) тек беделділер киген. Зергерлік бұйымдар - білезіктер, моншақтар, шаш үлгісіндегі түйреуіштер. Қатардағы конго киімдері - белдік (саронг сияқты), белдік таңғыштар. Қазіргі конго еуропалық киім киеді. Тағамның негізін дәмдеуіштер мен тұздықтар (көкөніс, балық, ет) қосылған қою ботқа құрайды. Шарап пен сыра пальма шырынынан жасалады.<ref name="Reference1"/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Африка халықтары}} [[Санат:Конго Демократиялық Республикасы халықтары]] [[Санат:Конго Республикасы халықтары]] [[Санат:Ангола халықтары]] [[Санат:Уганда халықтары]] [[Санат:Габон халықтары]] rhznzo0o54nhgxxa8lel1cssus2wfqv 3 714708 3643902 3627200 2026-08-19T00:08:44Z JJPMaster 79160 JJPMaster [[Қатысушы талқылауы:DreamRimmer]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Max]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" to "[[Special:CentralAuth/Max|Max]]" 3215116 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=DreamRimmer}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 16:31, 2023 ж. қазанның 15 (+06) ia9j8zsutp2f15bucotw30du8h7ufbl 0 715784 3643828 3490329 2026-08-18T18:26:43Z Nurken 111493 /* Министрлер тізімі */ 3643828 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{байрақ|Қазақстан}} |құзереттақырыпмәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = 180px |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[1997 жыл]]<br>{{small|(тұңғыш рет)}}<br>[[17 маусым]] [[2019 жыл]]<br>{{Small|(қазіргі түрінде)}} |ізашары1 = [[Қазақстан Республикасы Экология және биоресурстар министрлігі|Экология және биоресурстар министрлігі]]<br>{{Small|(1992-1997)}}<br> [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]]<br>{{Small|(2019-2023)}} |ізашары2 = |таратылған жылы = [[1999 жыл]]<br>{{Small|(кейін қайта құрылды)}} |ізбасары = [[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]]<br>{{Small|(1999)}} |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]] |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Мәңгілік Ел көшесі, 8, Министрліктер үйі, 14-кіреберіс<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/contacts?lang=kk|title=Байланыс|lang=kk|publisher=Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-24}}</ref> |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев|Ерлан Нысанбаев]]<ref name="jalpiaqparat" /> |басшылықтың лауазымы1 = Министрі |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo?lang=kk gov.kz/memleket/entities/ecogeo] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]] құрамына енетін, [[Қазақстан]]дағы [[қоршаған орта]]ны, [[табиғи ресурстар]]ды, [[Қазақстан жануарлары әлемі|жануарлар дүниесі]]н қорғау, [[орман шаруашылығы]], «[[жасыл экономика]]» және [[Қазақстан ерекше қорғалатын табиғи аумақтары|ерекше қорғалатын табиғи аумақтар]] сияқты салаларға жауапты министрлік.<ref name="jalpiaqparat">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|lang=kk|publisher=Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-23}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231024101603/https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about?lang=kk|date=2023-10-24}}</ref> == Тарихы == 1990 жылы 20 желтоқсанда Қазақ КСР Президентінің Жарлығымен Табиғатты қорғау жөніндегі мемлекеттік комитет таратылып, Экология және табиғатты пайдалану жөніндегі мемлекеттік комитет құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/U900000172_ О реорганизации органов государственного управления в Казахской ССР]</ref> 1992 жылы ақпанда ол Орман шаруашылығы министрлігімен бірігіп, Экология және биоресурстар министрлігі құрылды. Тұңғыш рет Экология және табиғи ресурстар министрлігі деп аталатын ведомство 1997 жылы Экология және биоресурстар министрлігі мен Энергетика және табиғи ресурстар министрлігі негізінде құрылды. Оның жалғыз министрі [[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]] болды да, министрлік 1999 жылы таратылды, оның ізбасар мекемесі [[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] болды. Президенттің 2019 жылғы 17 маусымдағы №17 Жарлығымен Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі құрылып, оған: * Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің қоршаған ортаны қорғаудың, тұрмыстық қатты қалдықтармен жұмыс істеудің мемлекеттік саясатын қалыптастыру және іске асыру, табиғи ресурстарды қорғау, оларды ұтымды пайдалануды бақылау және қадағалау саласындағы * Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің су қорын пайдалану және қорғау, сумен жабдықтау, су бұру, орман шаруашылығы саласындағы; * Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің мемлекеттік геологиялық зерттеу, минералдық-шикізат базасын молайту саласындағы функциялары мен өкілеттіктері берілді. Үкіметтің 2019 жылғы 5 шілдедегі №479 қаулысымен министрліктің құрамына 4 ведомство берілді: Энергетика министрлігінің Экологиялық реттеу және бақылау комитеті, Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті мен Су ресурстары комитеті, Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті (Геология комитеті болып өзгертілді). Үкіметтің 2020 жылғы 31 желтоқсандағы №955 қаулысымен министрліктің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінен бөлініп, Балық шаруашылығы комитеті құрылды. Президенттің 2023 жылғы 2 қаңтардағы №80 Жарлығымен Қазақстан Республикасының Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерделеу, минералдық-шикізат базасын молықтыру саласындағы функциялары мен өкілеттіктері Қазақстан Республикасының Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне беріле отырып, Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар министрлігі болып қайта ұйымдастырылды. Үкіметтің 2023 жылғы 20 қаңтардағы № 28 қаулысымен Президент жарлығына орай министрлік комитеттері қайта аталып, Геология комитеті Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне берілді. 2023 жылдың 1 қыркүйегінде [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың жарлығымен үкімет құрамында бес жаңа министрлік құрылды. Сол жарлық бойынша Экология және табиғи ресурстар министрлігінен [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрлігі]] бөлініп шықты, жаңа құрылған министрлікке су қорын пайдалану және қорғау, сумен жабдықтау, канализация саласындағы функциялар мен өкілеттіктер берілді.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/pyat-novyx-ministerstv-poyavilis-v-kazaxstane-tokaev-podpisal-ukaz|title=Пять новых министерств появились в Казахстане. Токаев подписал указ|lang=ru|publisher=informburo|date=2023-09-01|accessdate=2023-10-20}}</ref> == Міндеттері == Министрліктің ресми сайтында оның міндеттері қатарында [[қоршаған орта]]ны қорғау, [[метеорология]]лық және [[гидрология]]лық мониторинг, «[[жасыл экономика]]ны<nowiki></nowiki>» дамыту, қалдықтармен жұмыс істеу (медициналық, биологиялық және радиоактивті қалдықтарды қоспағанда), табиғи ресурстарды қорғау, олардың ұтымды пайдаланылуын бақылау және қадағалау, [[орман шаруашылығы]], жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар салаларында мемлекеттік саясатты қалыптастыру және іске асыру, басқару процестерін үйлестіру көрсетілген.<ref name="jalpiaqparat" /> == Құрылымы == Министрліктің 2 комитеті бар. Олар:<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about/structure/1/1?lang=kk|title=Құрылым|lang=kk|publisher=Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-23}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231024103639/https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about/structure/1/1?lang=kk|date=2023-10-24}}</ref> # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті|Орман шаруашылығы мен жануарлар дүниесі комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Экологиялық реттеу және бақылау комитеті|Экологиялық реттеу және бақылау комитеті]]. == Қарамағындағы мекемелер == * «Жасыл даму» АҚ * «Халықаралық жасыл технологиялар және инвестициялық жобалар орталығы» КеАҚ * [[Қазгидромет|«Қазгидромет» ШЖҚ РМК]] * «Қоршаған ортаны қорғаудың ақпараттық-талдау орталығы» ШЖҚ РМК * «Climate Action Company Limited» жеке компаниясы == Министрлер тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақ КСР Экология және табиғатты пайдалану жөніндегі мемлекеттік комитеті]] (1990–1992)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Анатолий Михайлович Дубицкий|Анатолий Дубицкий]]<br>{{small|(1932–1998)}} |28 маусым<br>1991 |1992 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология және биоресурстар министрлігі|Экология және биоресурстар министрлігі]] (1992–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Святослав Александрович Медведев|Святослав Медведев]]<br>{{small|(1941 туған)}} |1992 |1995 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Николай Иванович Баев|Николай Баев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |қазан<br>1995 |қазан<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (1999–2002)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} |қаңтар<br>1999 |22 желтоқсан<br>2000 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Андар Мәулешұлы Шоқпытов|Андар Шоқпытов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |22 желтоқсан<br>2000 |тамыз<br>2002 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]]<br>{{efn|2008 жылдың желтоқсанында Шоқпытовқа [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясының мүшелігі берілді.<ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=3-200812150021|title=В ряды партии "Нур Отан" вступили известные политики, общественные деятели, представители творческой интеллигенции|lang=ru|publisher=Nomad: Кочевник|date=2008-12-15|accessdate=2023-10-22}}</ref>}} |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (2002–2013)''' |- |1 |[[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] |[[Айткүл Байғазықызы Самақова|Айткүл Самақова]]<br>{{small|(1949 туған)}} |тамыз<br>2002 |қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз''<br>{{Efn|Министрлігінен кейін Нұр Отан партиясында жұмыс істеген, кейін партиядан Мәжіліс депутаты болып сайланды.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30100248&pos=12;-57#pos=12;-57|title=Самакова Айткуль Байгазиевна (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-20}}</ref> Министр болған кезіндегі партия құрамында болған-болмағаны белгісіз.}} |[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Камалтин Ескендірұлы Мұхамеджанов|Камалтин Мұхамеджанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |19 қаңтар<br>2006 |28 наурыз<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрлан Әбділдаұлы Ысқақов|Нұрлан Ысқақов]]<br>{{small|(1963 туған)}} |3 сәуір<br>2006 |4 наурыз<br>2009 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |4 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім|Нұрғали Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} |4 наурыз<br>2009 |14 қаңтар<br>2012 | bgcolor="" | |''белгісіз''<br>{{Efn|Әшім 2011 жылы Нұр Отан партиясынан Мәжіліс депутаты болып сайланды.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30100248&pos=12;-57#pos=12;-57|title=Самакова Айткуль Байгазиевна (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-20}}</ref> Министр болған кезіндегі партия құрамында болған-болмағаны белгісіз.}} |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Нұрлан Қаппаров]]<br>{{small|(1970–2015)}} |20 қаңтар<br>2012 |11 қараша<br>2013 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі|Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі]] (2013–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Нұрлан Қаппаров]]<br>{{small|(1970–2015)}} |11 қараша<br>2013 |6 сәуір<br>2014 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]] (2019–2023)''' |- |1 |[[Сурет:Magzum Mirzagaliev (2020-07-17) (cropped).jpg|99px]] |[[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]]<br>{{small|(1978 туған)}} |17 маусым<br>2019 |9 қыркүйек<br>2021 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Серікқали Брекешев (cropped).jpg|99px]] |[[Серікқали Аманғалиұлы Брекешев|Серікқали Брекешев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |10 қыркүйек<br>2021 |4 қаңтар<br>2023 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (2023 бері)''' |- |2 |[[Сурет:Zülfia Süleimenova 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Зүлфия Болатқызы Сүлейменова|Зүлфия Сүлейменова]]<br>{{small|(1990 туған)}} |4 қаңтар<br>2023 |1 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]]<br>{{efn|2021–2022 жылдары болған депутаттығы кезінде Аманат партиясынан сайланған еді.<ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/ne-est-myaso-ne-hodit-zooparki-izvestno-novom-ministre-487666/|title=Не ест мясо, не ходит в зоопарки. Что известно о новом министре экологии Сулейменовой|lang=ru|publisher=tengrinews|author=Дүйсенқұлова, Рабиға|date=2023-01-04|accessdate=2023-10-22}}</ref> Министр кезіндегі партия мүшесі болғаны–болмағаны белгісіз.}} |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- |3 |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|99px]] |[[Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев|Ерлан Нысанбаев]]<br>{{Small|(1961 туған)}} |5 қыркүйек<br>2023 |— | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]]<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31152435&pos=11;250#pos=11;250|title=Нысанбаев Ерлан Нуралыевич (персональная справка)|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-24}}</ref> |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|Э]] [[Санат:Экология министрліктері]] gi7b8gx1gf67v4o1jxt5xylmrtfar9l 2 725520 3644045 3643667 2026-08-19T08:47:37Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3644045 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 279lft6lrq877mvgytuw5ljxjluy295 0 739639 3643897 3633008 2026-08-18T20:13:40Z ~2026-45295-27 184764 /* Премьер-министрлердің тізімі */ 3643897 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Беларусь премьер-министрі |шынайы атауы = {{lang-be|Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь}} |ел = Беларусь |суреті = |сурет ені = |эмблема = Coat of arms of Belarus (2020–present).svg |эмблема ені = |эмблеманың аты = [[Беларусь елтаңбасы]] |қазіргі = [[Александр Генрихович Турчин|Александр Турчин]] |тағайындалған = 10 наурыз 2025 жылдан бастап |портреті = Aliaksandr Turčyn.png |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = [[Үкімет басшысы]]ның орынбасары |резиденция = Үкімет үйі, [[Минск]], [[Беларусь]] |ұсынылады = [[Беларусь президенті]] |тағайындалды = [[Беларусь президенті]], [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]ның келісімімен |өкілеттігінің мерзімі = өкілеттіктерінің максималды мерзімі — 5 жыл (Беларусь жаңа Президент сайлағанда өкілеттіктерін тоқтатады), бірақ шексіз қайта тағайындалуы мүмкін |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = 19 қыркүйек 1991 (Беларусь Республикасы Министрлер Кеңесінің Төрағасы ретінде) |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = [[Вячеслав Францевич Кебич|Вячеслав Кебич]] |соңғысы = |сайты = }} '''Беларусь Республикасының премьер-министрі''' ({{lang-be|Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь}}, {{lang-ru|Премьер-министр Республики Беларусь}}) — [[Беларусь]] [[үкімет басшысы]]ның орынбасары. 1991 жылға дейін '''Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасы Министрлер Кеңесінің Төрағасы''' ретінде [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] құрамындағы [[Белорус Кеңестік Социалистік Республикасы|республика]] үкіметінің басшысы ретінде белгілі болды. Премьер-министр орталық мемлекеттік орган болып келетін [[Беларусь Министрлер Кеңесі]]н<ref>{{Cite web|url= https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=H10800424 |title= Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь |lang= ru |work= pravo.by |date= 2008-07-23 |accessdate= 2024-05-27}}</ref> басқарады және оның қызметі жайлы [[Беларусь президенті|президент]]ке есеп береді. Премьер-министрді Беларусь президентінің өзі тағайындайды. Премьер-министр тағайындалғаннан кейін олар министрлер мен төрағалардан тұратын 30 мүшеден тұратын министрлер кабинетін құрады. Беларусь [[президенттік республика]] болғандықтан, премьер-министрдің үкімет істеріне нақты билігі жоқ және сайып келгенде, ол үкімет пен оның қызметіне нақты билікке ие президенттің тікелей бақылауында. == Өкілеттіктері == Премьер-Министрдің үкіметті басқарудағы қызметіне * Үкіметтік заңнамаға қол қою; * Үкіметтің негізгі бағыттары туралы Президентті хабардар ету; * Бюджет жобасын құрастыру; * Бірыңғай қаржылық, ақша-несие, білім беру, денсаулық сақтау және еңбек саясатын жүргізу; * Президент жарлықтары мен тапсырмаларының орындалуын бақылау және * Президенттің уақытша, не абсолютті түрде қызмет ете алмаған жағдайында оның орынбасары болу жатады.<ref>{{Cite web|url= http://www.butb.by/about-belarus/political-system/council-of-ministers-of-the-republic-of-belarus/ |title= Political system |lang= en |work= butb.by}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200129175328/http://www.butb.by/about-belarus/political-system/council-of-ministers-of-the-republic-of-belarus/ |date= 2020-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=H10800424 |title= Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь |lang= ru |work= pravo.by |date= 2008-07-23 |accessdate= 2024-05-27}}</ref><ref>{{Cite web|url= http://government.by/upload/docs/law_424_cm.pdf |title= О Совете Министров Республики Беларусь |lang= ru |work= government.by |date= 2008-07-23}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200920041344/http://government.by/upload/docs/law_424_cm.pdf |date= 2020-09-20}}</ref> == Премьер-министрлердің тізімі == {{Толық мақала|Беларусь үкімет басшыларының тізімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center; margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" ! colspan=2 | Суреті ! Аты-жөні<br/><small>(өмір сүрген жылдары)</small> ! colspan="2" |Қызметі ! Өкілеттігі ! Саяси<br>партиясы ! colspan=2|Мемлекет басшысы |- ! style="text-align:center; background:#CDCDCD;"|1 |[[Сурет:Vyacheslav Kebich 1991 (cropped).jpg|frameless|50px]] ! scope="row" style="font-weight:normal;" |[[Вячеслав Францевич Кебич|Вячеслав Кебич]]<br /><small>(1936–2020)</small> | 19 қыркүйек<br>1991 | 21 шілде<br>1994 | 2 жыл, 305 күн | rowspan="12" |[[Партиясыз]] | rowspan="12" style="text-align:center; background:#CDCDCD;" | |'''[[Станислав Станиславович Шушкевич|Станислав Шушкевич]]'''<br />[[Сурет:Šuškievič bchd.jpg|frameless|80px]]<br /><small>Жоғарғы Кеңестің төрағасы<br>(1991–1994)</small> |- ! style="text-align:center; background:#CDCDCD;"|2 |[[File:Mikhail Chyhir.png|frameless|50px]] ! scope="row" style="font-weight:normal;" |[[Михаил Николаевич Чигирь|Михаил Чигирь]]<br /><small>(1948–)</small> | 21 шілде<br>1994 | 18 қараша<br>1996 | 2 жыл, 120 күн | rowspan="11" |'''[[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]'''<br />[[Сурет:Alexander Lukashenko (2020-09-03) 01.jpg|frameless|50px]]<br /><small>[[Беларусь президенті|Президент]] (1994–)</small><br>{{efn|23 қыркүйек 2020 жылдан [[Беларусьтегі наразылық шаралары (2020—2021)|таласты]]}} |- ! style="text-align:center; background:#CDCDCD;"|3 |[[Сурет:Coat of arms of Belarus (2012–2021).svg|frameless|50px]] ! scope="row" style="font-weight:normal;" |[[Сергей Степанович Линг|Сергей Линг]]<br /><small>(1937–)</small> | 18 қараша<br>1996 | 18 ақпан<br>2000 | 3 жыл, 92 күн |- ! style="text-align:center; background:#CDCDCD;"|4 |[[Сурет:Vladimir Yermoshin.jpg|frameless|50px]] ! scope="row" style="font-weight:normal;" |[[Владимир Васильевич Ермошин|Владимир Ермошин]]<br /><small>(1942–)</small> | 18 ақпан<br>2000 | 1 қазан<br>2001 | 1 жыл, 225 күн |- ! style="text-align:center; background:#CDCDCD;"|5 |[[Сурет:Coat of arms of Belarus (2012–2021).svg|frameless|50px]] ! scope="row" style="font-weight:normal;" |[[Геннадий Васильевич Новицкий|Геннадий Новицкий]]<br /><small>(1949–)</small> | 1 қазан<br>2001 | 11 шілде<br>2004 | 2 жыл, 284 күн |- ! style="text-align:center; background:#CDCDCD;"|6 | [[Сурет:Sergey Sidorsky, October 2010 (cropped).jpeg|frameless|50px]] ! scope="row" style="font-weight:normal;" |[[Сергей Сергеевич Сидорский|Сергей Сидорский]]<br /><small>(1954–)</small> | 11 шілде<br>2004 | 28 желтоқсан<br>2010 | 6 жыл, 170 күн |- ! style="text-align:center; background:#CDCDCD;"|7 |[[Сурет:Mikhail Myasnikovich, March 2011 (cropped).jpeg|frameless|50px]] ! scope="row" style="font-weight:normal;" |[[Михаил Владимирович Мясникович|Михаил Мясникович]]<br /><small>(1950–)</small> | 28 желтоқсан<br>2010 | 27 желтоқсан<br>2014 | 4 жыл, 60 күн |- ! style="text-align:center; background:#CDCDCD;"|8 | [[Сурет:Andrei Kobjakow, Belarus Vize-Ministerpräsident 2 (cropped).jpg|frameless|50px]] ! scope="row" style="font-weight:normal;" |[[Андрей Владимирович Кобяков|Андрей Кобяков]]<br /><small>(1960–)</small> | 27 желтоқсан<br>2014 | 18 тамыз<br>2018 | 3 жыл, 234 күн |- ! style="text-align:center; background:#CDCDCD;"|9 | [[Сурет:Syarhey Rumas (2018-09-21).jpg|frameless|50px]] ! scope="row" style="font-weight:normal;" |[[Сергей Николаевич Румас|Сергей Румас]]<br /><small>(1969–)</small> | 18 тамыз<br>2018 | 3 маусым<br>2020 | 1 жыл, 290 күн |- ! rowspan="2" style="text-align:center; background:#CDCDCD;" | 10 | rowspan="2" | [[Сурет:Roman Golovchenko (2020-09-03)(portrait).jpg|50px]] ! rowspan="2" scope="row" style="font-weight:normal;" | [[Роман Александрович Головченко|Роман Головченко]]<br><small>(1973–)</small><ref name=":0">{{Cite news|url= https://www.rferl.org/a/belarus-new-prime-minister-lukashenka-names-new-pm-presidential-vote/30653329.html |title= Lukashenko Names New PM Ahead Of Belarus Presidential Vote |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-06-05}}</ref> | 4 маусым<br>2020 | 17 тамыз<br>2020 | 74 күн |- | 19 тамыз<br>2020 | 10 наурыз<br>2025 | 4 жыл, 279 күн |- ! rowspan="2" style="text-align:center; background:#CDCDCD;" | 11 | rowspan="2" | [[Сурет:Aliaksandr Turčyn.png|50px]] ! rowspan="2" scope="row" style="font-weight:normal;" | [[Александр Генрихович Турчин|Александр Турчин]]<br><small>(1975–)</small> | 10 наурыз<br>2025 | ''Қазіргісі'' | |- |} == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Беларусь премьер-министрлері| ]] [[Санат:Премьер-министрлер тізімдері]] [[Санат:Беларусь үкіметі|Премьер-министр]] hfahhwex1pohjgog4l7z14p37fe1eyc 0 748738 3643824 3643666 2026-08-18T18:13:00Z AlibekKS 19967 3643824 wikitext text/x-wiki '''Науатль''' (Ацтек немесе Мексикано)<ref>{{Cite web|title=Nahuatl Family|url=https://mexico.sil.org/language_culture/aztec|access-date=2021-02-22|publisher=SIL Mexico}}</ref> – [[Уто-ацтек тіл тобы|Уто-ацтек тіл тобына]] жататын тілдердің атауы. Түрлі деректерге сай науатльде басым бөлігі [[Орталық Мексика|Орталық Мексикада]] мен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-тың]] онтүстік штаттарында тұратын 1.7 миллион [[науалар]] сөйлейді. Науатль орталық Мексика аумағында б.з. VII ғасырдан бастап сөйленіп келеді. Бұл тілде [[Мешика|Мешикалар]] (мехико) сөйлеген. Мешика адамдары [[Мезоамерика|Мезоамериканың]] пост-классикалық кезеңінде аумақтағы доминантты күштердің бірі болған. [[Теночтитлан]] тұрғындары қолдауы себебінен [[Мезоамерика|Мезоамерикадағы]] мәртебелі тіл статусына дейін көтерілген. Испанияның жаулап алуынан кейін испандық отаршылдар мен миссионерлер науатльге латын қарпін енгізді. Осы тілдегі көптеген тарихнама құжаттар, грамматика бойынша еңбектер, әдеби шығармалар, әкімшілік құжатнама мен кодекстердің басым бөлігі XVI-XVII ғасырларда жазылған. [[Теночтитлан|Теночтитланда]] қолданыста болған тілдің нұсқасы классикалық науатль деп аталды. Науатль [[Америка|Америкадағы]] ең көп зерттелген тілдердің бірі. == Классификация == [[Сурет:Nahuatl precontact and modern.svg|alt=|нобай|'''Науатльдің Еуропалықтармен қатынасқа дейін және заманауи таралуы.''' Қазіргі (қызыл) және тарихи таралу аймағы (жасыл)]]Мексикалық Байырғы халықтар тілдері институты науатльдің 30 түрлі нұсқасы бар деп таниды. Өз кезегінде Этнология тілдердің жылдық классификаторы тілдің ISO кодына сай 28 нұсқасы бар деп қабылдаған. Кейде науатль атауы [[Сальвадор]] мен [[Никарагуа|Никарагуадағы]] [[Науат тілі|науат тіліне]] қатысты да қолданылады. Қазіргі Мексика контекстінде жекелеген тілдерді науатльдің басқа түрі, әлде диалектісі ме деген сұрақ жоғары деңгейде саясиланған.{{sfn|Pharao Hansen|2013}} == Сөздігі == Науатльдің көп сөздері [[Испан тілі|испан тіліне]] кірген. Олардың басым бөлігі [[Америка|Америка құрлықтарына]] тән заттар мен ұғымдарды атау үшін қолданылған. Кейбір кірме сөздер испан тілінің тек мексикалық немесе Орталық Америкалық нұсқасында ғана қолданыста. Ал кейбір сөздер испан тілінің әлемдегі басқа нұсқаларында да қолданыста бар. Науатльдегі кейбір сөздер, шокалад, томато немесе авокадо сөздері испан тілі арқылы басқа да тілдерге еніп кеткен.{{sfn|Haugen|2009}} Нақтырақ, [[Қазақ тілі|қазақ тіліндегі]] шоколад немесе томат ''(науатльше: томатль/{{lang|nah|tōmatl}})'' сөздері. Кең таралған сөздер қатарында койот ''(науатльше: койотль/{{lang|nah|coyōtl}}),'' авокадо ''(науатльше: ахуакатль/{{lang|nah|āhuacatl}})'' немесе чили ''(науатльше: чилли/{{lang|nah|chilli}}).'' Сонымен қатар [[Ацтектер|ацтек]] ''(науатльше: ацтекалтль/{{lang|nah|aztēcatl}}),'' какао ''(науатльше: какачуатль (қабық, қабықша)),<ref>{{harvcoltxt|Dakin|Wichmann|2000}}</ref>'' оцелот ''(науатльше: оцелотль/{{lang|nah|ocēlotl}}'').<ref>{{Cite encyclopedia|year=2000|title=ocelot|encyclopedia=The American Heritage Dictionary of the English Language|publisher=[[Houghton Mifflin]]|location=Boston, MA|url=https://archive.org/details/americanheritage0000unse_a1o7|access-date=7 August 2019|editor-last=Pickett|editor-first=Joseph P.|edition=4th|format=online version|isbn=978-0-395-82517-4|archive-url=https://web.archive.org/web/20070824200546/http://www.bartleby.com/61/21/D0422100.html|archive-date=24 August 2007|display-editors=etal|url-status=dead}}</ref> Өңірдегі кең таралған көптеген топонимика атауларының шығу тегі науатльден бастау алады. Мысалы, Мексика ''(ацтектердің астанасы болған Мешихко атауы)'' және Гватемала ''(Куаухтемаллан/{{lang|nah|Cuauhtēmallān}})'' атаулары. [[Сурет:Tomatillo.jpg|оңға|нобай|Ацтектер қызыл қызанақтарды шитоматль ({{lang|nah|xitōmatl}}), ал жасыл қызанақтарды томатль ({{lang|nah|tōmatl}}) деп атаған. Соңғы атау томат немесе томато деп өзгеріп, басқа тілдерге де еніп кеткен. ]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тілдер]] [[Санат:Мексика тілдері]] 65rwc8hrfun7brv1946i561it3s4my6 10 764845 3643848 3643483 2026-08-18T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3643848 json application/json { "articles": 244725, "pages": 670089, "edits": 3640148, "users": 180955, "activeusers": 382, "admins": 15, "files": 8768 } ed7q64pvx3a9ict220tdnpudrenzjq6 0 767237 3643727 3643664 2026-08-18T12:45:12Z Аружан Сағаткен 183226 3643727 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Татар өнер мектебі | бұрынғы атауы = Бірінші қоғамдық кітапхана | балама аты = | статусы = Республикалық маңызы бар ескерткіш | суреті = Former Library Semey.JPG | ені = | сурет атауы = 2014 жылғы сурет | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | ғимарат түрі = Мәдениет мекемесі | сәулет стилі = | қолданылуы = 1930–1992 (кітапхана ретінде) | орналасуы = | мекен жайы = Мәңгілік ел көшесі, 22 | қала = [[Семей]] | мемлекет = [[Қазақстан]] | қазіргі жалдаушы = | құрылысы уақыты = | құрылысы аяқталды = [[1903 жыл]] | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | көлемі = | қабаттар саны = 2 | ғимараттың ішкі ауданы = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | салушы = | сайты = }} '''Бірінші қоғамдық кітапхананың ғимараты''' — [[Семей]] қаласындағы сәулет өнерінің ескерткіші. 1982 жылдан бастап [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген. == Ғимарат тарихы == Бұл екіқабатты ғимарат 1903 жылы салынды. [[Қазан төңкерісі]]не дейін онда орыс көпесі Ложкиннің дүкені болған. 1930 жылдан бастап, 1992 жылдың күзіне дейін бұл ғимаратта [[Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы әмбебап кітапханасы|Н.В. Гоголь атындағы облыстық әмбебап кітапханасы]] орналасты. Тәуелсіздік жылдарында ол алдымен коммерциялық банкке беріліп, соңынан Татар өнер мектебіне айналды.<ref>[https://abai.kz/post/202080 Семей кітапханасы – ұлт арыстарының аманаты]</ref><ref>[https://kazpravda.kz/n/v-stareyshey-biblioteke-hranyatsya-knigi-kotorye-chital-abay/ В старейшей библиотеке хранятся книги, которые читал Абай]</ref> == Нысанның сәулеттік-көркемдік сипаттамасы == Нысанның өлшемдері – 21,5 × 15 м, биіктігі – 12 м. Ғимарат бастапқыда сауда-тұрғын үй мақсатында салынған: бірінші қабаты сауда орындарына, екінші қабаты тұрғын үй-жай ретінде пайдалануға арналған. Мұндай көлемдік-жоспарлау шешімі XIX–XX ғасырлардағы азаматтық сәулет өнеріне тән. Ғимараттың негізгі (фронтальды) қасбеті классикалық стильде, эклектика элементтерімен безендірілген. Қасбеттегі сәндік элементтер, терезе және есік ойықтары қатаң көлденең және тік осьтік симметрияда орналасқан. Әр қабатта алты терезе ойығы бар. Бірінші қабаттағы терезелер тікбұрышты пішінді, витриналық сипатта орындалған. Олардың біреуі екінші қабаттағы терезелерге ұқсас үлгіде жасалған. Екінші қабаттағы терезе ойықтары аркалы болып, архивольт және құлыптас элементтерімен безендірілген. Терезе және есік ойықтары капительдермен аяқталатын пилястрлармен бөлінген. Бірінші қабаттағы пилястрлар кірпіш қалауға ұқсас рустпен өңделген. Қабатаралық белдеулер ғимараттың көлденең құрылымын айқындай түседі. Негізгі кіреберіс аркалы ойық түрінде шешілген. Кіреберістің үстінде көркем шойын кронштейндерге бекітілген сәндік металл жаппа орналасқан. Қасбеттің жоғарғы бөлігін классикалық үлгідегі айқын көлденең карниз көмкеріп тұр. Карниз ұсақ кронштейндермен (модульдермен) сүйемелденіп, оның үстінде тісті фриз орналасқан. Шатыр және карниз бөлігінде, екінші қабаттағы терезелердің осьтеріне сәйкес тікбұрышты аттиктер орналасқан. Аттиктер үшбұрышты фронтондармен аяқталып, ғимарат шатырының күрделі силуэтін қалыптастырады. Аттиктердің аралығын шатырды көзден жасыратын тұтас парапет жалғастырады. Парапет төмен, айқын емес аралықтармен бөлінген. Мұндай шешім ғимараттың сәулеттік тұтастығын қамтамасыз етіп, шатырдағы инженерлік элементтерді жасыруға мүмкіндік береді. Парапеттің жоғарғы бөлігінде темір элементтерден жасалған балюстрада орналасқан. Ғимараттың негізгі (фронтальды) қасбетіне келесі мазмұндағы мемориалдық тақта орнатылған: «Осы кітапхананың тұрақты оқырманы қазақ әдебиетінің классигі Абай (Ибраһим) Құнанбайұлы болған».<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/2-qala-qurylysy-zhane-saulet/1254-birinshi-qogamdyq-kitaphana-sauletshi-belgisiz|title=Бірінші қоғамдық кітапхана, сәулетші белгісіз|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Абай облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}} [[Санат:Абай облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Семей сәулеті]] cgnfqde64tz10ywwuhnoo9sjv6qybdf 0 769902 3643721 3619226 2026-08-18T12:16:06Z Ұлан Тұрсынбек 172747 3643721 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы |Шынайы есімі = |Суреті = [[Сурет:AY0I0360.jpg|нобай]] |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 08.12.1974 |Туған жері = [[Абай облысы]], {{туғанжері|Аягөз ауданы|Аягөз ауданында}}, [[Тарбағатай ауылдық округі]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|КСРО}} <br /> {{байрақ|Қазақ КСР}} (1974-1991) <br /> {{Байрақ|Қазақстан}} |Ғылыми аясы = [[әдебиеттану]] саласындағы іргелі зерттеулер, [[қазақ әдебиеті]] мен шетел [[әдебиет]]інің өзекті мәселелері |Жұмыс орны = [[Еуразия ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[Филология]] [[ғылым]]дарының кандидаты ([[ғылым кандидаты]]) |Ғылыми атағы = [[доцент]] |Альма-матер = [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми жетекші = [[Тұрсынбек Кәкішев]],[[Рымғали Нұрғалиұлы Нұрғали]], [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]] |Атақты шәкірттері = [[Ринат Рифхатұлы Зайыт]],[[Еркебұлан Әбілханұлы Қайназар]], [[Иран-Ғайып Күзембаев]], [[Мейірбек Сұлтанхан]] |Несімен белгілі = [[айтыс]] [[ақын]]ы, жазба [[ақын]], [[ғалым]] |Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} |{{Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі}} |{{Мәдениет қайраткері}} }} }} '''Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы''' ([[8 желтоқсан]] [[1974 жыл|1974]], [[Абай облысы]] (бұрынғы [[Семей облысы (Қазақстан)]] ), [[Аягөз ауданы]], [[Тарбағатай (ауыл)]]ы) — [[ақын]], [[айтыс]]кер, [[әдебиеттану]]шы [[ғалым]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]], [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі, [[Айтыс ақындары мен жыршы-термешілер одағы]]ның мүшесі, [[Қазақстан журналистер одағы]]ның мүшесі. Лев Гумилев атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]] филология факультетінің деканы, [[филология]] [[ғылым]]дарының кандидаты, [[доцент]]. == Өмірбаяны == [[1974 жыл]]ы [[8 желтоқсан]]да [[Абай облысы]] (бұрынғы [[Семей облысы (Қазақстан)]]), [[Аягөз ауданы]],[[Тарбағатай ауылдық округі]]нде дүниеге келген. Найман тайпасының [[Қаракерей]] руы, оның ішінде Мұрын тармағының еліміздің шығыс өлкесіне аса танымал Малтүгел атасынан шыққан. 1982–1992 жылдары Тарбағатай орта мектебінде (бұрынғы «Октябрь» орта мектебі) оқыған. Атасы Дүйсенғазы Қасымов (ел арасында Дүкімән деген атпен танымал) жас күнінде бірқатар [[айтыс]]тарға түскен, ел аузында жазба [[өлең]]дері сақталған сол өңірге белгілі ақын болған. Атасынан дарыған [[ақын]]дық қасиетті ұстана білген Серікзат мектепте оқып жүрген кезінде аудандық, облыстық айтыстарға қатысып өз өнерін шыңдады. Өлеңдері облыстық, республикалық басылымдарда жарық көрді. [[1992 жыл]]ы [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің [[филология]] факультетіне оқуға түсіп, [[1997 жыл]]ы «[[қазақ тілі]] мен [[әдебиет]]і пәнінің оқытушысы» ([[бакалавр дәрежесі]]) біліктілігі бойынша тәмамдады. Студент кезінен [[Алматы]]да өткен қалалық, республикалық студенттер айтысына қатысып ел қошеметіне бөленді. 1997-1999 жылдары осы [[университет]]те оқуын жалғастырып, [[филология]] [[магистр]]і дәрежесін алды. ҚазҰУ-дың әскери кафедрасын тәмамдаған. [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]нің запастағы [[офицер]]і (аға [[лейтенант]]). [[Филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Тұрсынбек Кәкішев]]тің жетекшілігімен «Дулат және Абай» тақырыбында магистрлік диссертация (1997) қорғады. Студент кезінде «Атамұра» газетінде, [[НТК (телеарна)]]сының «Жаңалықтар» бағдарламасында қосымша [[тілші]] болып жұмыс істеп, [[журналистика]] саласынан [[тәжірибе]] жинады. Алғашқы еңбек жолын [[1999 жыл]]ы [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] [[Студент]]тер клубының директорының орынбасары болып бастады.   [[2001 жыл]]ы желтоқсанда [[Астана]] қаласына қоныс аударып, [[2002 жыл]]ы [[ақпан]]да [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің [[Қазақ тілі білімі]] [[кафедра]]сына оқытушы болып жұмысқа орналасты. Сол жылы [[қыркүйек]]те қазақ және шетел әдебиеті [[кафедра]]сына ассисент-оқытушы болып ауысты. [[2006 жыл]]ы [[қаңтар]]да [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі, [[филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Рымғали Нұрғалиұлы Нұрғали]]дың жетекшілігімен «[[Ғабдиман Игенсартов]]тың әдеби мұрасы» тақырыбында [[кандидаттық диссертация]] қорғады. [[2009 жыл]]ы «[[Поэзия]]дағы [[Дулат Бабатайұлы]] мен [[Шортанбай Қанайұлы]] дәстүрі» тақырыбында [[докторлық диссертация]] тақырыбы бекітіліп, сол бағытты ғылыми ізденісін жалғастырды. [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі, [[филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]]тың жетекшілігіндегі [[ғылым]]и жобаларды орындауға, [[монография]]лар мен [[оқулық]]тар жазуға атсалысты. <ref> https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1840</ref> ==Еңбек өтілі== [[1999 жыл]] - [[2001 жыл]] - [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] Студенттер клубының директорының орынбасары, директоры; [[2001 жыл]] - [[2002 жыл]] - [[Өмірбек Арысланұлы Жолдасбеков]] атындағы [[Студент]]тер [[сарай]]ы директорының орынбасары; [[2002 жыл]] - ([[ақпан]]-[[қыркүйек]]) [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің [[қазақ тілі білімі]] [[кафедра]]сының [[оқыту]]шысы; [[2002 жыл]] - [[2004 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ]] және шетел [[әдебиет]]і [[кафедра]]сының аға [[оқыту]]шысы; [[2004 жыл]] - [[2006 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ әдебиеті]] [[кафедра]]сының аға [[оқыту]]шысы; [[2006 жыл]] - [[2011 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[тарих]]-[[филология]] (кейіннен [[филология]]) [[факультет]]і [[декан]]ының орынбасары; [[2011 жыл]] - [[2019 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ әдебиеті]] [[кафедра]]сының [[доцент]]і; [[2019 жыл]] - [[2020 жыл]] [[Қазақстан (корпорация)]] РТРК АҚ эфирлік [[саясат]] дирекциясының шеф-[[редактор]]ы; 2020 жыл - 2024 жыл [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің Телерадио және [[қоғам]]мен [[байланыс]] [[кафедра]]сының меңгерушісі; [[2024 жыл]]дың [[мамыр]] айынан бастап [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[филология]] [[факультет]]інің [[декан]]ы.<ref>Серікзат Дүйсенғазы жаңа қызметке тағайындалды https://aikyn.kz/267659/serikzat-duyseng-azy-zhan-a-k-yzmetke-tag-ayyndaldy</ref> ==Қоғамдық қызметі== * [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі; * [[Айтыс ақындары мен жыршы-термешілер одағы]] төрағасының орынбасары; * [[Қазақстан журналистер одағы]]ның мүшесі * Республикалық [[Қазақстан Авторлары Қоғамы]]ның (ҚазАҚ) мүшесі; * [[Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы]]ның мүшесі; * [[Халық]]аралық [[жазушы]]лар одағының мүшесі («Бейбітшілік әлемі» халықаралық творчестволық бірлестігі); * [[Әділет (партия)]]сының Астана қалалық филиалы саяси кеңесінің мүшесі; * [[Астана]] [[қала]]сы [[Қоғам]]дық кеңесінің мүшесі ([[2025 жыл]]ы [[наурыз]] айынан); * [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]ндегі «Топжарған» жас [[ақын]]дар [[клуб]]ының жетекшісі; * [[Астана]] қаласындағы №9 «Зерде» мамандандырылған [[лицей]]і [[қамқоршылық]] кеңесінің мүшесі; * Әлихан Мақсұт атындағы дарынды [[бала]]ларды қолдау [[қор]]ының [[құрылтайшы]]сы әрі басшысы. ==Кітаптары== *[https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%20%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%20%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%20%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B&operator=AND Халық поэзиясы және Ғабдиман Игенсартов мұрасы] ([[Астана]], «Елорда», [[2007 жыл]]) * [https://library.enu.kz/MegaViewer/App/Viewer Шетел әдебиетінің тарихы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[Астана]], ЕҰУ, [[2010 жыл]]) * [https://nabrk.kz/bookView/view/?brId=1592997&simple=true&green=1#operator=AND Шетел әдебиетінің тарихы] ([[Астана]], ЕҰУ, [[2018 жыл]]) * [https://library.enu.kz/MegaViewer/App/Viewer Шетел әдебиетінің тарихы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[Алматы]], «Эверо», [[2017 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%20%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%20%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D1%82&operator=AND Қарашығымда көшкен бұлт] ([[Алматы]], «Мерей», [[2014 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%20%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96&operator=AND Мезгіл суреттері] ([[Астана]], «Фолиант», [[2021 жыл]]) * [https://semeylib.kz/?page_id=28437&lang=ru Қоңыр өмір] ([[Астана]], «Фолиант», [[2024 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC%20%D3%99%D0%BD%D1%96&operator=AND&catalog=1 Көктем әні] ([[Алматы]], «Атамұра», [[2025 жыл]]) ==Марапаттары== * [[2014 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі]]нің [[Мәдениет саласының үздігі]] төсбелгісімен; * [[2014 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің «Л. Гумилев» медалімен; * [[2015 жыл]] – [[Ресей]] Жаратылыстану академиясының «Ғылым және білімге еңбек сіңірген қызметкер» атағымен; * [[2016 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]]нің [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]]мен; * [[2016 жыл]] - [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]]мен; * [[2018 жыл]] - [[Астанаға 20 жыл медалі]]мен; * [[2020 жыл]] - [[Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі]]мен; * [[2020 жыл]] - [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]на 25 жыл медалімен; * [[2020 жыл]] - [[Құрмет ордені]]мен; * [[2021 жыл]] - [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі]]мен; * [[2024 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің «Күлтегін» медалімен; * [[2025 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі]]нің «Ахмет Байтұрсынұлы» төсбелгісімен; * [[2025 жыл]] - [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] атағымен; * [[2026 жыл]] - ТҮРКСОЙ-дың ([[Түркі мәдениетін және өнерін дамыту халықаралық ұйымы]]) «Түркі дүниесінің мәдениетін дамытуға қосқан үлесі» үшін медалімен марапатталды. == Ата-анасы == Әкесі: Мақсұт Дүйсенғазин (1943), Анасы: Сажида Ақбаева (1945-2023) == Отбасы == Үйленген. Жұбайы: Тасболат Айнұр Қазтайқызы (1982); Балалары: қыздары - Аружан Мақсұтова (2004), Айару Мақсұт (2015), ұлдары - Әлихан Мақсұт (2006-2023), Әлімхан Мақсұт (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Айтыс ақындары]] [[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары]] 1w2b7ik3ysrx8oydml0pf12p3msj2th 3643722 3643721 2026-08-18T12:21:47Z Ұлан Тұрсынбек 172747 3643722 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы |Шынайы есімі = |Суреті = [[Сурет:Фото шығармашылық кеш.jpg|нобай]] |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 08.12.1974 |Туған жері = [[Абай облысы]], {{туғанжері|Аягөз ауданы|Аягөз ауданында}}, [[Тарбағатай ауылдық округі]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|КСРО}} <br /> {{байрақ|Қазақ КСР}} (1974-1991) <br /> {{Байрақ|Қазақстан}} |Ғылыми аясы = [[әдебиеттану]] саласындағы іргелі зерттеулер, [[қазақ әдебиеті]] мен шетел [[әдебиет]]інің өзекті мәселелері |Жұмыс орны = [[Еуразия ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[Филология]] [[ғылым]]дарының кандидаты ([[ғылым кандидаты]]) |Ғылыми атағы = [[доцент]] |Альма-матер = [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми жетекші = [[Тұрсынбек Кәкішев]],[[Рымғали Нұрғалиұлы Нұрғали]], [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]] |Атақты шәкірттері = [[Ринат Рифхатұлы Зайыт]],[[Еркебұлан Әбілханұлы Қайназар]], [[Иран-Ғайып Күзембаев]], [[Мейірбек Сұлтанхан]] |Несімен белгілі = [[айтыс]] [[ақын]]ы, жазба [[ақын]], [[ғалым]] |Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} |{{Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі}} |{{Мәдениет қайраткері}} }} }} '''Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы''' ([[8 желтоқсан]] [[1974 жыл|1974]], [[Абай облысы]] (бұрынғы [[Семей облысы (Қазақстан)]] ), [[Аягөз ауданы]], [[Тарбағатай (ауыл)]]ы) — [[ақын]], [[айтыс]]кер, [[әдебиеттану]]шы [[ғалым]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]], [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі, [[Айтыс ақындары мен жыршы-термешілер одағы]]ның мүшесі, [[Қазақстан журналистер одағы]]ның мүшесі. Лев Гумилев атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]] филология факультетінің деканы, [[филология]] [[ғылым]]дарының кандидаты, [[доцент]]. == Өмірбаяны == [[1974 жыл]]ы [[8 желтоқсан]]да [[Абай облысы]] (бұрынғы [[Семей облысы (Қазақстан)]]), [[Аягөз ауданы]],[[Тарбағатай ауылдық округі]]нде дүниеге келген. Найман тайпасының [[Қаракерей]] руы, оның ішінде Мұрын тармағының еліміздің шығыс өлкесіне аса танымал Малтүгел атасынан шыққан. 1982–1992 жылдары Тарбағатай орта мектебінде (бұрынғы «Октябрь» орта мектебі) оқыған. Атасы Дүйсенғазы Қасымов (ел арасында Дүкімән деген атпен танымал) жас күнінде бірқатар [[айтыс]]тарға түскен, ел аузында жазба [[өлең]]дері сақталған сол өңірге белгілі ақын болған. Атасынан дарыған [[ақын]]дық қасиетті ұстана білген Серікзат мектепте оқып жүрген кезінде аудандық, облыстық айтыстарға қатысып өз өнерін шыңдады. Өлеңдері облыстық, республикалық басылымдарда жарық көрді. [[1992 жыл]]ы [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің [[филология]] факультетіне оқуға түсіп, [[1997 жыл]]ы «[[қазақ тілі]] мен [[әдебиет]]і пәнінің оқытушысы» ([[бакалавр дәрежесі]]) біліктілігі бойынша тәмамдады. Студент кезінен [[Алматы]]да өткен қалалық, республикалық студенттер айтысына қатысып ел қошеметіне бөленді. 1997-1999 жылдары осы [[университет]]те оқуын жалғастырып, [[филология]] [[магистр]]і дәрежесін алды. ҚазҰУ-дың әскери кафедрасын тәмамдаған. [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]нің запастағы [[офицер]]і (аға [[лейтенант]]). [[Филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Тұрсынбек Кәкішев]]тің жетекшілігімен «Дулат және Абай» тақырыбында магистрлік диссертация (1997) қорғады. Студент кезінде «Атамұра» газетінде, [[НТК (телеарна)]]сының «Жаңалықтар» бағдарламасында қосымша [[тілші]] болып жұмыс істеп, [[журналистика]] саласынан [[тәжірибе]] жинады. Алғашқы еңбек жолын [[1999 жыл]]ы [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] [[Студент]]тер клубының директорының орынбасары болып бастады.   [[2001 жыл]]ы желтоқсанда [[Астана]] қаласына қоныс аударып, [[2002 жыл]]ы [[ақпан]]да [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің [[Қазақ тілі білімі]] [[кафедра]]сына оқытушы болып жұмысқа орналасты. Сол жылы [[қыркүйек]]те қазақ және шетел әдебиеті [[кафедра]]сына ассисент-оқытушы болып ауысты. [[2006 жыл]]ы [[қаңтар]]да [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі, [[филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Рымғали Нұрғалиұлы Нұрғали]]дың жетекшілігімен «[[Ғабдиман Игенсартов]]тың әдеби мұрасы» тақырыбында [[кандидаттық диссертация]] қорғады. [[2009 жыл]]ы «[[Поэзия]]дағы [[Дулат Бабатайұлы]] мен [[Шортанбай Қанайұлы]] дәстүрі» тақырыбында [[докторлық диссертация]] тақырыбы бекітіліп, сол бағытты ғылыми ізденісін жалғастырды. [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі, [[филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]]тың жетекшілігіндегі [[ғылым]]и жобаларды орындауға, [[монография]]лар мен [[оқулық]]тар жазуға атсалысты. <ref> https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1840</ref> ==Еңбек өтілі== [[1999 жыл]] - [[2001 жыл]] - [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] Студенттер клубының директорының орынбасары, директоры; [[2001 жыл]] - [[2002 жыл]] - [[Өмірбек Арысланұлы Жолдасбеков]] атындағы [[Студент]]тер [[сарай]]ы директорының орынбасары; [[2002 жыл]] - ([[ақпан]]-[[қыркүйек]]) [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің [[қазақ тілі білімі]] [[кафедра]]сының [[оқыту]]шысы; [[2002 жыл]] - [[2004 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ]] және шетел [[әдебиет]]і [[кафедра]]сының аға [[оқыту]]шысы; [[2004 жыл]] - [[2006 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ әдебиеті]] [[кафедра]]сының аға [[оқыту]]шысы; [[2006 жыл]] - [[2011 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[тарих]]-[[филология]] (кейіннен [[филология]]) [[факультет]]і [[декан]]ының орынбасары; [[2011 жыл]] - [[2019 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ әдебиеті]] [[кафедра]]сының [[доцент]]і; [[2019 жыл]] - [[2020 жыл]] [[Қазақстан (корпорация)]] РТРК АҚ эфирлік [[саясат]] дирекциясының шеф-[[редактор]]ы; 2020 жыл - 2024 жыл [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің Телерадио және [[қоғам]]мен [[байланыс]] [[кафедра]]сының меңгерушісі; [[2024 жыл]]дың [[мамыр]] айынан бастап [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[филология]] [[факультет]]інің [[декан]]ы.<ref>Серікзат Дүйсенғазы жаңа қызметке тағайындалды https://aikyn.kz/267659/serikzat-duyseng-azy-zhan-a-k-yzmetke-tag-ayyndaldy</ref> ==Қоғамдық қызметі== * [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі; * [[Айтыс ақындары мен жыршы-термешілер одағы]] төрағасының орынбасары; * [[Қазақстан журналистер одағы]]ның мүшесі * Республикалық [[Қазақстан Авторлары Қоғамы]]ның (ҚазАҚ) мүшесі; * [[Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы]]ның мүшесі; * [[Халық]]аралық [[жазушы]]лар одағының мүшесі («Бейбітшілік әлемі» халықаралық творчестволық бірлестігі); * [[Әділет (партия)]]сының Астана қалалық филиалы саяси кеңесінің мүшесі; * [[Астана]] [[қала]]сы [[Қоғам]]дық кеңесінің мүшесі ([[2025 жыл]]ы [[наурыз]] айынан); * [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]ндегі «Топжарған» жас [[ақын]]дар [[клуб]]ының жетекшісі; * [[Астана]] қаласындағы №9 «Зерде» мамандандырылған [[лицей]]і [[қамқоршылық]] кеңесінің мүшесі; * Әлихан Мақсұт атындағы дарынды [[бала]]ларды қолдау [[қор]]ының [[құрылтайшы]]сы әрі басшысы. ==Кітаптары== *[https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%20%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%20%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%20%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B&operator=AND Халық поэзиясы және Ғабдиман Игенсартов мұрасы] ([[Астана]], «Елорда», [[2007 жыл]]) * [https://library.enu.kz/MegaViewer/App/Viewer Шетел әдебиетінің тарихы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[Астана]], ЕҰУ, [[2010 жыл]]) * [https://nabrk.kz/bookView/view/?brId=1592997&simple=true&green=1#operator=AND Шетел әдебиетінің тарихы] ([[Астана]], ЕҰУ, [[2018 жыл]]) * [https://library.enu.kz/MegaViewer/App/Viewer Шетел әдебиетінің тарихы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[Алматы]], «Эверо», [[2017 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%20%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%20%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D1%82&operator=AND Қарашығымда көшкен бұлт] ([[Алматы]], «Мерей», [[2014 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%20%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96&operator=AND Мезгіл суреттері] ([[Астана]], «Фолиант», [[2021 жыл]]) * [https://semeylib.kz/?page_id=28437&lang=ru Қоңыр өмір] ([[Астана]], «Фолиант», [[2024 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC%20%D3%99%D0%BD%D1%96&operator=AND&catalog=1 Көктем әні] ([[Алматы]], «Атамұра», [[2025 жыл]]) ==Марапаттары== * [[2014 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі]]нің [[Мәдениет саласының үздігі]] төсбелгісімен; * [[2014 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің «Л. Гумилев» медалімен; * [[2015 жыл]] – [[Ресей]] Жаратылыстану академиясының «Ғылым және білімге еңбек сіңірген қызметкер» атағымен; * [[2016 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]]нің [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]]мен; * [[2016 жыл]] - [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]]мен; * [[2018 жыл]] - [[Астанаға 20 жыл медалі]]мен; * [[2020 жыл]] - [[Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі]]мен; * [[2020 жыл]] - [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]на 25 жыл медалімен; * [[2020 жыл]] - [[Құрмет ордені]]мен; * [[2021 жыл]] - [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі]]мен; * [[2024 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің «Күлтегін» медалімен; * [[2025 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі]]нің «Ахмет Байтұрсынұлы» төсбелгісімен; * [[2025 жыл]] - [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] атағымен; * [[2026 жыл]] - ТҮРКСОЙ-дың ([[Түркі мәдениетін және өнерін дамыту халықаралық ұйымы]]) «Түркі дүниесінің мәдениетін дамытуға қосқан үлесі» үшін медалімен марапатталды. == Ата-анасы == Әкесі: Мақсұт Дүйсенғазин (1943), Анасы: Сажида Ақбаева (1945-2023) == Отбасы == Үйленген. Жұбайы: Тасболат Айнұр Қазтайқызы (1982); Балалары: қыздары - Аружан Мақсұтова (2004), Айару Мақсұт (2015), ұлдары - Әлихан Мақсұт (2006-2023), Әлімхан Мақсұт (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Айтыс ақындары]] [[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары]] l3srppjr2gid6nvrkzkc39hkno434by 3643741 3643722 2026-08-18T13:36:44Z 1nter pares 146705 /* */ 3643741 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы |Шынайы есімі = |Суреті = Фото шығармашылық кеш.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 08.12.1974 |Туған жері = [[Абай облысы]], {{туғанжері|Аягөз ауданы|Аягөз ауданында}}, [[Тарбағатай ауылдық округі]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|КСРО}} <br /> {{байрақ|Қазақ КСР}} (1974-1991) <br /> {{Байрақ|Қазақстан}} |Ғылыми аясы = [[әдебиеттану]] саласындағы іргелі зерттеулер, [[қазақ әдебиеті]] мен шетел [[әдебиет]]інің өзекті мәселелері |Жұмыс орны = [[Еуразия ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[Филология]] [[ғылым]]дарының кандидаты ([[ғылым кандидаты]]) |Ғылыми атағы = [[доцент]] |Альма-матер = [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми жетекші = [[Тұрсынбек Кәкішев]],[[Рымғали Нұрғалиұлы Нұрғали]], [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]] |Атақты шәкірттері = [[Ринат Рифхатұлы Зайыт]],[[Еркебұлан Әбілханұлы Қайназар]], [[Иран-Ғайып Күзембаев]], [[Мейірбек Сұлтанхан]] |Несімен белгілі = [[айтыс]] [[ақын]]ы, жазба [[ақын]], [[ғалым]] |Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} |{{Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі}} |{{Мәдениет қайраткері}} }} }} '''Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы''' ([[8 желтоқсан]] [[1974 жыл|1974]], [[Абай облысы]] (бұрынғы [[Семей облысы (Қазақстан)]] ), [[Аягөз ауданы]], [[Тарбағатай (ауыл)]]ы) — [[ақын]], [[айтыс]]кер, [[әдебиеттану]]шы [[ғалым]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]], [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі, [[Айтыс ақындары мен жыршы-термешілер одағы]]ның мүшесі, [[Қазақстан журналистер одағы]]ның мүшесі. Лев Гумилев атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]] филология факультетінің деканы, [[филология]] [[ғылым]]дарының кандидаты, [[доцент]]. == Өмірбаяны == [[1974 жыл]]ы [[8 желтоқсан]]да [[Абай облысы]] (бұрынғы [[Семей облысы (Қазақстан)]]), [[Аягөз ауданы]],[[Тарбағатай ауылдық округі]]нде дүниеге келген. Найман тайпасының [[Қаракерей]] руы, оның ішінде Мұрын тармағының еліміздің шығыс өлкесіне аса танымал Малтүгел атасынан шыққан. 1982–1992 жылдары Тарбағатай орта мектебінде (бұрынғы «Октябрь» орта мектебі) оқыған. Атасы Дүйсенғазы Қасымов (ел арасында Дүкімән деген атпен танымал) жас күнінде бірқатар [[айтыс]]тарға түскен, ел аузында жазба [[өлең]]дері сақталған сол өңірге белгілі ақын болған. Атасынан дарыған [[ақын]]дық қасиетті ұстана білген Серікзат мектепте оқып жүрген кезінде аудандық, облыстық айтыстарға қатысып өз өнерін шыңдады. Өлеңдері облыстық, республикалық басылымдарда жарық көрді. [[1992 жыл]]ы [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің [[филология]] факультетіне оқуға түсіп, [[1997 жыл]]ы «[[қазақ тілі]] мен [[әдебиет]]і пәнінің оқытушысы» ([[бакалавр дәрежесі]]) біліктілігі бойынша тәмамдады. Студент кезінен [[Алматы]]да өткен қалалық, республикалық студенттер айтысына қатысып ел қошеметіне бөленді. 1997-1999 жылдары осы [[университет]]те оқуын жалғастырып, [[филология]] [[магистр]]і дәрежесін алды. ҚазҰУ-дың әскери кафедрасын тәмамдаған. [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]нің запастағы [[офицер]]і (аға [[лейтенант]]). [[Филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Тұрсынбек Кәкішев]]тің жетекшілігімен «Дулат және Абай» тақырыбында магистрлік диссертация (1997) қорғады. Студент кезінде «Атамұра» газетінде, [[НТК (телеарна)]]сының «Жаңалықтар» бағдарламасында қосымша [[тілші]] болып жұмыс істеп, [[журналистика]] саласынан [[тәжірибе]] жинады. Алғашқы еңбек жолын [[1999 жыл]]ы [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] [[Студент]]тер клубының директорының орынбасары болып бастады.   [[2001 жыл]]ы желтоқсанда [[Астана]] қаласына қоныс аударып, [[2002 жыл]]ы [[ақпан]]да [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің [[Қазақ тілі білімі]] [[кафедра]]сына оқытушы болып жұмысқа орналасты. Сол жылы [[қыркүйек]]те қазақ және шетел әдебиеті [[кафедра]]сына ассисент-оқытушы болып ауысты. [[2006 жыл]]ы [[қаңтар]]да [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі, [[филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Рымғали Нұрғалиұлы Нұрғали]]дың жетекшілігімен «[[Ғабдиман Игенсартов]]тың әдеби мұрасы» тақырыбында [[кандидаттық диссертация]] қорғады. [[2009 жыл]]ы «[[Поэзия]]дағы [[Дулат Бабатайұлы]] мен [[Шортанбай Қанайұлы]] дәстүрі» тақырыбында [[докторлық диссертация]] тақырыбы бекітіліп, сол бағытты ғылыми ізденісін жалғастырды. [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі, [[филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]]тың жетекшілігіндегі [[ғылым]]и жобаларды орындауға, [[монография]]лар мен [[оқулық]]тар жазуға атсалысты. <ref> https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1840</ref> ==Еңбек өтілі== [[1999 жыл]] - [[2001 жыл]] - [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] Студенттер клубының директорының орынбасары, директоры; [[2001 жыл]] - [[2002 жыл]] - [[Өмірбек Арысланұлы Жолдасбеков]] атындағы [[Студент]]тер [[сарай]]ы директорының орынбасары; [[2002 жыл]] - ([[ақпан]]-[[қыркүйек]]) [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің [[қазақ тілі білімі]] [[кафедра]]сының [[оқыту]]шысы; [[2002 жыл]] - [[2004 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ]] және шетел [[әдебиет]]і [[кафедра]]сының аға [[оқыту]]шысы; [[2004 жыл]] - [[2006 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ әдебиеті]] [[кафедра]]сының аға [[оқыту]]шысы; [[2006 жыл]] - [[2011 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[тарих]]-[[филология]] (кейіннен [[филология]]) [[факультет]]і [[декан]]ының орынбасары; [[2011 жыл]] - [[2019 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ әдебиеті]] [[кафедра]]сының [[доцент]]і; [[2019 жыл]] - [[2020 жыл]] [[Қазақстан (корпорация)]] РТРК АҚ эфирлік [[саясат]] дирекциясының шеф-[[редактор]]ы; 2020 жыл - 2024 жыл [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің Телерадио және [[қоғам]]мен [[байланыс]] [[кафедра]]сының меңгерушісі; [[2024 жыл]]дың [[мамыр]] айынан бастап [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[филология]] [[факультет]]інің [[декан]]ы.<ref>Серікзат Дүйсенғазы жаңа қызметке тағайындалды https://aikyn.kz/267659/serikzat-duyseng-azy-zhan-a-k-yzmetke-tag-ayyndaldy</ref> ==Қоғамдық қызметі== * [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі; * [[Айтыс ақындары мен жыршы-термешілер одағы]] төрағасының орынбасары; * [[Қазақстан журналистер одағы]]ның мүшесі * Республикалық [[Қазақстан Авторлары Қоғамы]]ның (ҚазАҚ) мүшесі; * [[Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы]]ның мүшесі; * [[Халық]]аралық [[жазушы]]лар одағының мүшесі («Бейбітшілік әлемі» халықаралық творчестволық бірлестігі); * [[Әділет (партия)]]сының Астана қалалық филиалы саяси кеңесінің мүшесі; * [[Астана]] [[қала]]сы [[Қоғам]]дық кеңесінің мүшесі ([[2025 жыл]]ы [[наурыз]] айынан); * [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]ндегі «Топжарған» жас [[ақын]]дар [[клуб]]ының жетекшісі; * [[Астана]] қаласындағы №9 «Зерде» мамандандырылған [[лицей]]і [[қамқоршылық]] кеңесінің мүшесі; * Әлихан Мақсұт атындағы дарынды [[бала]]ларды қолдау [[қор]]ының [[құрылтайшы]]сы әрі басшысы. ==Кітаптары== *[https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%20%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%20%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%20%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B&operator=AND Халық поэзиясы және Ғабдиман Игенсартов мұрасы] ([[Астана]], «Елорда», [[2007 жыл]]) * [https://library.enu.kz/MegaViewer/App/Viewer Шетел әдебиетінің тарихы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[Астана]], ЕҰУ, [[2010 жыл]]) * [https://nabrk.kz/bookView/view/?brId=1592997&simple=true&green=1#operator=AND Шетел әдебиетінің тарихы] ([[Астана]], ЕҰУ, [[2018 жыл]]) * [https://library.enu.kz/MegaViewer/App/Viewer Шетел әдебиетінің тарихы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[Алматы]], «Эверо», [[2017 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%20%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%20%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D1%82&operator=AND Қарашығымда көшкен бұлт] ([[Алматы]], «Мерей», [[2014 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%20%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96&operator=AND Мезгіл суреттері] ([[Астана]], «Фолиант», [[2021 жыл]]) * [https://semeylib.kz/?page_id=28437&lang=ru Қоңыр өмір] ([[Астана]], «Фолиант», [[2024 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC%20%D3%99%D0%BD%D1%96&operator=AND&catalog=1 Көктем әні] ([[Алматы]], «Атамұра», [[2025 жыл]]) ==Марапаттары== * [[2014 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі]]нің [[Мәдениет саласының үздігі]] төсбелгісімен; * [[2014 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің «Л. Гумилев» медалімен; * [[2015 жыл]] – [[Ресей]] Жаратылыстану академиясының «Ғылым және білімге еңбек сіңірген қызметкер» атағымен; * [[2016 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]]нің [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]]мен; * [[2016 жыл]] - [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]]мен; * [[2018 жыл]] - [[Астанаға 20 жыл медалі]]мен; * [[2020 жыл]] - [[Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі]]мен; * [[2020 жыл]] - [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]на 25 жыл медалімен; * [[2020 жыл]] - [[Құрмет ордені]]мен; * [[2021 жыл]] - [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі]]мен; * [[2024 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің «Күлтегін» медалімен; * [[2025 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі]]нің «Ахмет Байтұрсынұлы» төсбелгісімен; * [[2025 жыл]] - [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] атағымен; * [[2026 жыл]] - ТҮРКСОЙ-дың ([[Түркі мәдениетін және өнерін дамыту халықаралық ұйымы]]) «Түркі дүниесінің мәдениетін дамытуға қосқан үлесі» үшін медалімен марапатталды. == Ата-анасы == Әкесі: Мақсұт Дүйсенғазин (1943), Анасы: Сажида Ақбаева (1945-2023) == Отбасы == Үйленген. Жұбайы: Тасболат Айнұр Қазтайқызы (1982); Балалары: қыздары - Аружан Мақсұтова (2004), Айару Мақсұт (2015), ұлдары - Әлихан Мақсұт (2006-2023), Әлімхан Мақсұт (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Айтыс ақындары]] [[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары]] 281rueop6rgt82a2gzum4qihni8r8ez 3643742 3643741 2026-08-18T13:37:59Z 1nter pares 146705 /* */ 3643742 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы |Шынайы есімі = |Суреті = Фото шығармашылық кеш.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 08.12.1974 |Туған жері = [[Абай облысы]], {{туғанжері|Аягөз ауданы|Аягөз ауданында}}, [[Тарбағатай ауылдық округі]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|КСРО}}<br> {{байрақ|Қазақ КСР}} (1974-1991)<br> {{Байрақ|Қазақстан}} |Ғылыми аясы = [[әдебиеттану]] саласындағы іргелі зерттеулер, [[қазақ әдебиеті]] мен шетел [[әдебиет]]інің өзекті мәселелері |Жұмыс орны = [[Еуразия ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[Филология]] [[ғылым]]дарының кандидаты ([[ғылым кандидаты]]) |Ғылыми атағы = [[доцент]] |Альма-матер = [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми жетекші = [[Тұрсынбек Кәкішев]],[[Рымғали Нұрғалиұлы Нұрғали]], [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]] |Атақты шәкірттері = [[Ринат Рифхатұлы Зайыт]],[[Еркебұлан Әбілханұлы Қайназар]], [[Иран-Ғайып Күзембаев]], [[Мейірбек Сұлтанхан]] |Несімен белгілі = [[айтыс]] [[ақын]]ы, жазба [[ақын]], [[ғалым]] |Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} |{{Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі}} |{{Мәдениет қайраткері}} }} }} '''Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы''' ([[8 желтоқсан]] [[1974 жыл|1974]], [[Абай облысы]] (бұрынғы [[Семей облысы]]), [[Аягөз ауданы]], [[Тарбағатай (ауыл)]]ы) — [[ақын]], [[айтыс]]кер, [[әдебиеттану]]шы [[ғалым]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]], [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі, [[Айтыс ақындары мен жыршы-термешілер одағы]]ның мүшесі, [[Қазақстан журналистер одағы]]ның мүшесі. Лев Гумилев атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]] филология факультетінің деканы, [[филология]] [[ғылым]]дарының кандидаты, [[доцент]]. == Өмірбаяны == [[1974 жыл]]ы [[8 желтоқсан]]да [[Абай облысы]] (бұрынғы [[Семей облысы (Қазақстан)]]), [[Аягөз ауданы]],[[Тарбағатай ауылдық округі]]нде дүниеге келген. Найман тайпасының [[Қаракерей]] руы, оның ішінде Мұрын тармағының еліміздің шығыс өлкесіне аса танымал Малтүгел атасынан шыққан. 1982–1992 жылдары Тарбағатай орта мектебінде (бұрынғы «Октябрь» орта мектебі) оқыған. Атасы Дүйсенғазы Қасымов (ел арасында Дүкімән деген атпен танымал) жас күнінде бірқатар [[айтыс]]тарға түскен, ел аузында жазба [[өлең]]дері сақталған сол өңірге белгілі ақын болған. Атасынан дарыған [[ақын]]дық қасиетті ұстана білген Серікзат мектепте оқып жүрген кезінде аудандық, облыстық айтыстарға қатысып өз өнерін шыңдады. Өлеңдері облыстық, республикалық басылымдарда жарық көрді. [[1992 жыл]]ы [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің [[филология]] факультетіне оқуға түсіп, [[1997 жыл]]ы «[[қазақ тілі]] мен [[әдебиет]]і пәнінің оқытушысы» ([[бакалавр дәрежесі]]) біліктілігі бойынша тәмамдады. Студент кезінен [[Алматы]]да өткен қалалық, республикалық студенттер айтысына қатысып ел қошеметіне бөленді. 1997-1999 жылдары осы [[университет]]те оқуын жалғастырып, [[филология]] [[магистр]]і дәрежесін алды. ҚазҰУ-дың әскери кафедрасын тәмамдаған. [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]нің запастағы [[офицер]]і (аға [[лейтенант]]). [[Филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Тұрсынбек Кәкішев]]тің жетекшілігімен «Дулат және Абай» тақырыбында магистрлік диссертация (1997) қорғады. Студент кезінде «Атамұра» газетінде, [[НТК (телеарна)]]сының «Жаңалықтар» бағдарламасында қосымша [[тілші]] болып жұмыс істеп, [[журналистика]] саласынан [[тәжірибе]] жинады. Алғашқы еңбек жолын [[1999 жыл]]ы [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] [[Студент]]тер клубының директорының орынбасары болып бастады.   [[2001 жыл]]ы желтоқсанда [[Астана]] қаласына қоныс аударып, [[2002 жыл]]ы [[ақпан]]да [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің [[Қазақ тілі білімі]] [[кафедра]]сына оқытушы болып жұмысқа орналасты. Сол жылы [[қыркүйек]]те қазақ және шетел әдебиеті [[кафедра]]сына ассисент-оқытушы болып ауысты. [[2006 жыл]]ы [[қаңтар]]да [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі, [[филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Рымғали Нұрғалиұлы Нұрғали]]дың жетекшілігімен «[[Ғабдиман Игенсартов]]тың әдеби мұрасы» тақырыбында [[кандидаттық диссертация]] қорғады. [[2009 жыл]]ы «[[Поэзия]]дағы [[Дулат Бабатайұлы]] мен [[Шортанбай Қанайұлы]] дәстүрі» тақырыбында [[докторлық диссертация]] тақырыбы бекітіліп, сол бағытты ғылыми ізденісін жалғастырды. [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның академигі, [[филология]] [[ғылым]]дарының докторы, [[профессор]] [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]]тың жетекшілігіндегі [[ғылым]]и жобаларды орындауға, [[монография]]лар мен [[оқулық]]тар жазуға атсалысты. <ref> https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1840</ref> ==Еңбек өтілі== [[1999 жыл]] - [[2001 жыл]] - [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] Студенттер клубының директорының орынбасары, директоры; [[2001 жыл]] - [[2002 жыл]] - [[Өмірбек Арысланұлы Жолдасбеков]] атындағы [[Студент]]тер [[сарай]]ы директорының орынбасары; [[2002 жыл]] - ([[ақпан]]-[[қыркүйек]]) [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің [[қазақ тілі білімі]] [[кафедра]]сының [[оқыту]]шысы; [[2002 жыл]] - [[2004 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ]] және шетел [[әдебиет]]і [[кафедра]]сының аға [[оқыту]]шысы; [[2004 жыл]] - [[2006 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ әдебиеті]] [[кафедра]]сының аға [[оқыту]]шысы; [[2006 жыл]] - [[2011 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[тарих]]-[[филология]] (кейіннен [[филология]]) [[факультет]]і [[декан]]ының орынбасары; [[2011 жыл]] - [[2019 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[қазақ әдебиеті]] [[кафедра]]сының [[доцент]]і; [[2019 жыл]] - [[2020 жыл]] [[Қазақстан (корпорация)]] РТРК АҚ эфирлік [[саясат]] дирекциясының шеф-[[редактор]]ы; 2020 жыл - 2024 жыл [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің Телерадио және [[қоғам]]мен [[байланыс]] [[кафедра]]сының меңгерушісі; [[2024 жыл]]дың [[мамыр]] айынан бастап [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] [[филология]] [[факультет]]інің [[декан]]ы.<ref>Серікзат Дүйсенғазы жаңа қызметке тағайындалды https://aikyn.kz/267659/serikzat-duyseng-azy-zhan-a-k-yzmetke-tag-ayyndaldy</ref> ==Қоғамдық қызметі== * [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі; * [[Айтыс ақындары мен жыршы-термешілер одағы]] төрағасының орынбасары; * [[Қазақстан журналистер одағы]]ның мүшесі * Республикалық [[Қазақстан Авторлары Қоғамы]]ның (ҚазАҚ) мүшесі; * [[Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы]]ның мүшесі; * [[Халық]]аралық [[жазушы]]лар одағының мүшесі («Бейбітшілік әлемі» халықаралық творчестволық бірлестігі); * [[Әділет (партия)]]сының Астана қалалық филиалы саяси кеңесінің мүшесі; * [[Астана]] [[қала]]сы [[Қоғам]]дық кеңесінің мүшесі ([[2025 жыл]]ы [[наурыз]] айынан); * [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]ндегі «Топжарған» жас [[ақын]]дар [[клуб]]ының жетекшісі; * [[Астана]] қаласындағы №9 «Зерде» мамандандырылған [[лицей]]і [[қамқоршылық]] кеңесінің мүшесі; * Әлихан Мақсұт атындағы дарынды [[бала]]ларды қолдау [[қор]]ының [[құрылтайшы]]сы әрі басшысы. ==Кітаптары== *[https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%20%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%20%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%20%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B&operator=AND Халық поэзиясы және Ғабдиман Игенсартов мұрасы] ([[Астана]], «Елорда», [[2007 жыл]]) * [https://library.enu.kz/MegaViewer/App/Viewer Шетел әдебиетінің тарихы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[Астана]], ЕҰУ, [[2010 жыл]]) * [https://nabrk.kz/bookView/view/?brId=1592997&simple=true&green=1#operator=AND Шетел әдебиетінің тарихы] ([[Астана]], ЕҰУ, [[2018 жыл]]) * [https://library.enu.kz/MegaViewer/App/Viewer Шетел әдебиетінің тарихы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[Алматы]], «Эверо», [[2017 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%20%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%20%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D1%82&operator=AND Қарашығымда көшкен бұлт] ([[Алматы]], «Мерей», [[2014 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%20%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96&operator=AND Мезгіл суреттері] ([[Астана]], «Фолиант», [[2021 жыл]]) * [https://semeylib.kz/?page_id=28437&lang=ru Қоңыр өмір] ([[Астана]], «Фолиант», [[2024 жыл]]) * [https://nabrk.kz/kk/e-catalog?searchType=simple&field=all&value=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC%20%D3%99%D0%BD%D1%96&operator=AND&catalog=1 Көктем әні] ([[Алматы]], «Атамұра», [[2025 жыл]]) ==Марапаттары== * [[2014 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі]]нің [[Мәдениет саласының үздігі]] төсбелгісімен; * [[2014 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің «Л. Гумилев» медалімен; * [[2015 жыл]] – [[Ресей]] Жаратылыстану академиясының «Ғылым және білімге еңбек сіңірген қызметкер» атағымен; * [[2016 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]]нің [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]]мен; * [[2016 жыл]] - [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]]мен; * [[2018 жыл]] - [[Астанаға 20 жыл медалі]]мен; * [[2020 жыл]] - [[Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі]]мен; * [[2020 жыл]] - [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]на 25 жыл медалімен; * [[2020 жыл]] - [[Құрмет ордені]]мен; * [[2021 жыл]] - [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі]]мен; * [[2024 жыл]] - [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нің «Күлтегін» медалімен; * [[2025 жыл]] - [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі]]нің «Ахмет Байтұрсынұлы» төсбелгісімен; * [[2025 жыл]] - [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] атағымен; * [[2026 жыл]] - ТҮРКСОЙ-дың ([[Түркі мәдениетін және өнерін дамыту халықаралық ұйымы]]) «Түркі дүниесінің мәдениетін дамытуға қосқан үлесі» үшін медалімен марапатталды. == Ата-анасы == Әкесі: Мақсұт Дүйсенғазин (1943), Анасы: Сажида Ақбаева (1945-2023) == Отбасы == Үйленген. Жұбайы: Тасболат Айнұр Қазтайқызы (1982); Балалары: қыздары - Аружан Мақсұтова (2004), Айару Мақсұт (2015), ұлдары - Әлихан Мақсұт (2006-2023), Әлімхан Мақсұт (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Айтыс ақындары]] [[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары]] crfg6i740ffvs60fxv5d7deayp9ae2x 4 775564 3643906 3643548 2026-08-19T03:05:11Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3643906 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 35863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 105890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 398273] |- |2 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 82532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 198134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 357572] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 12126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 35555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 103528] |- |4 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30811] |- |5 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29762] |- |6 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 2727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 4505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 8659] |- |7 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 255434] |- |8 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 11706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 82998] |- |9 |[[Нан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 2727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 3415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 5045] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 83423] |- |11 |[[Шешендік сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 2843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 8064] |- |12 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 9099] |- |13 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35507] |- |14 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9752] |- |15 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 9726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 10116] |- |16 |[[Пазырық мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5194] |- |17 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6909] |- |18 |[[Қазақ-ноғай қатынастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3550] |- |19 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17836] |- |20 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23404] |- |21 |[[Болат Оралұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3263] |- |22 |[[Әділ Өтеғұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2654] |- |23 |[[:Сурет:Oxford City FC crest.svg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 1952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2528] |- |24 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8551] |- |25 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 2334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18953] |- |26 |[[Жақ (анатомия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 1624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 2540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 3482] |- |27 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 1689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 3009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 8051] |- |28 |[[Зират]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 2166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 2837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 3211] |- |29 |[[Джон Фицджеральд Кеннеди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 1415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 2505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 3044] |- |30 |[[Нұрсұлтан (ханбике)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2550] |- |31 |[[Шорья]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2455] |- |32 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21607] |- |33 |[[Михаил Станиславович Шайдоров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 2490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 4984] |- |34 |[[Стоматит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 2709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 5752] |- |35 |[[Ламин Ямаль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 2527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 3534] |- |36 |[[Дина Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 3361] |- |37 |[[Заһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2479] |- |38 |[[Рүстем Оразбайұлы Есдәулетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2554] |- |39 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35925] |- |40 |[[Жын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 2441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 3874] |- |41 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 23319] |- |42 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 3770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 9934] |- |43 |[[Бүйрек тастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2358] |- |44 |[[Құшайри]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2233] |- |45 |[[Әлем халықтарының ертегілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2369] |- |46 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11438] |- |47 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30393] |- |48 |[[Саида Шавкатқызы Мирзиёева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2375] |- |49 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13514] |- |50 |[[Айша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 1203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 2304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 4503] |- |51 |[[Қатысушы талқылауы:Kasthack]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2130] |- |52 |[[Ұйғырлар мен дүнгендердің Қытайдан Жетісуға қоныс аударуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 2149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 4330] |- |53 |[[Sәlem Entertainment]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=S%D3%99lem_Entertainment 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=S%D3%99lem_Entertainment 2356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=S%D3%99lem_Entertainment 3570] |- |54 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14753] |- |55 |[[Тораңғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 2375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 3836] |- |56 |[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6218] |- |57 |[[Мәскеу мемлекеттік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2783] |- |58 |[[Ибн әл-Қаийм әл-Джәузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2302] |- |59 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28539] |- |60 |[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13033] |- |61 |[[Қазақ хандарының шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5935] |- |62 |[[Бала ауруы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2367] |- |63 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 6631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 24318] |- |64 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 6617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 75104] |- |65 |[[Қазақтың дәстүрлі үй кәсіпшілігі мен қолөнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 1404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2700] |- |66 |[[Шұрат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 1907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 1997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 2330] |- |67 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46038] |- |68 |[[Бақыт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 1120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 2011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 3439] |- |69 |[[Канибадам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2136] |- |70 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17039] |- |71 |[[Ай (қазақ дәстүрінде)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 1302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 2182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 5103] |- |72 |[[Тарық ибн Зияд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 1432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 1960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 2060] |- |73 |[[Уоррен Гардинг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 1147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 1976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 2243] |- |74 |[[Щучинск]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2867] |- |75 |[[Әйнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2770] |- |76 |[[Қытай халықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2543] |- |77 |[[Асқар Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7525] |- |78 |[[BTS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BTS 1319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BTS 2275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BTS 3221] |- |79 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17969] |- |80 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58413] |- |81 |[[Абайдың Жидебайдағы мұражай-үйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 1944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 2810] |- |82 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 49030] |- |83 |[[Виктория (Британдық Колумбия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1950] |- |84 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40932] |- |85 |[[Ислам негіздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2680] |- |86 |[[Шұғыла (журнал)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1937] |- |87 |[[Жаңасемей ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3086] |- |88 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 4149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25333] |- |89 |[[Есінеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 1310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 1846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 2134] |- |90 |[[Комако Кимура]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1836] |- |91 |[[Құс өсіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1986] |- |92 |[[Нақыл сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 2027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5629] |- |93 |[[Араб мемлекеттері Лигасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 1990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 2952] |- |94 |[[Маржан Тасова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1875] |- |95 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 115984] |- |96 |[[Филипп Исаевич Голощёкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 7775] |- |97 |[[Ажырасу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 1999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 2865] |- |98 |[[Бірлік (Мойынқұм ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 2009] |- |99 |[[Пиноккио]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1805] |- |100 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 1456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 13018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 22552] |- |101 |[[Ребус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 1835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 2189] |- |102 |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2681] |- |103 |[[Азаматтық тәрбие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1877] |- |104 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26015] |- |105 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 4891] |- |106 |[[Коростышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1734] |- |107 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27881] |- |108 |[[Қарадың]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1721] |- |109 |[[Райнгау-Таунус (аудан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1709] |- |110 |[[Икер Касильяс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1989] |- |111 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10196] |- |112 |[[Наманған облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1783] |- |113 |[[Түзуші ұлпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 1333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 3191] |- |114 |[[Энтеровирусты инфекция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 1396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 1820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 2533] |- |115 |[[Қарақалпақ мемлекеттік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1971] |- |116 |[[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4270] |- |117 |[[Иммунды жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 3437] |- |118 |[[Халифа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 1412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 1677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 2428] |- |119 |[[Кванхе гун ван]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1804] |- |120 |[[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4365] |- |121 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36244] |- |122 |[[Дирлеванг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1615] |- |123 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 3325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23694] |- |124 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7264] |- |125 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23687] |- |126 |[[Футболдан әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5471] |- |127 |[[Павел Яковлевич Зальцман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1620] |- |128 |[[Dream League Soccer 2021]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Dream_League_Soccer_2021 1403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Dream_League_Soccer_2021 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Dream_League_Soccer_2021 1666] |- |129 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23080] |- |130 |[[Ұлы тоқырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 3004] |- |131 |[[Алтын Орда хандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9471] |- |132 |[[Данил Голубенко]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1958] |- |133 |[[Мұхаммед Мохбер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1645] |- |134 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 4750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7844] |- |135 |[[Кропивницкий]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1617] |- |136 |[[Хулиан Альварес]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1671] |- |137 |[[Қатысушы:Tvoilubimyibakhthar]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1666] |- |138 |[[Жалғас Жұмағұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2169] |- |139 |[[Сайфуддин Азизи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1570] |- |140 |[[Көлемі бойынша ең ірі көлдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4960] |- |141 |[[:Санат:Алматы облысында туғандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1741] |- |142 |[[Ноғай Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1729] |- |143 |[[Капонир]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1542] |- |144 |[[Супер келіншек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1854] |- |145 |[[Күрен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1553] |- |146 |[[Mellstroy]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Mellstroy 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mellstroy 1629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Mellstroy 1958] |- |147 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 58469] |- |148 |[[Үйде жалғыз қалғанда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 3703] |- |149 |[[Аустрия жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1629] |- |150 |[[Волчанск (Украина)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1511] |- |151 |[[Жанна Исақызы Керімтаева-Сатыбалдиева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1579] |- |152 |[[Үлкен Арлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1641] |- |153 |[[Түрік әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 2811] |- |154 |[[Үндістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2508] |- |155 |[[Адуын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1621] |- |156 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25933] |- |157 |[[Кеңірдек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 3626] |- |158 |[[Алатау (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 4652] |- |159 |[[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 4006] |- |160 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 4544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 23132] |- |161 |[[Алматы энергетика және байланыс университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2819] |- |162 |[[Сауран ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3943] |- |163 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28682] |- |164 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 4422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11242] |- |165 |[[Абайдың этнографиялық лексикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1493] |- |166 |[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5959] |- |167 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 10619] |- |168 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 10250] |- |169 |[[Неолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 2131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 11902] |- |170 |[[Терек шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1586] |- |171 |[[Ларри Финк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1521] |- |172 |[[Бронх демікпесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 5071] |- |173 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11493] |- |174 |[[Құран ғылымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1387] |- |175 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17865] |- |176 |[[Арсланбек Сұлтанбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1555] |- |177 |[[Мырза Ғұләм Ахмед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1518] |- |178 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4665] |- |179 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9847] |- |180 |[[Қазақстан кенттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2007] |- |181 |[[Ер Төстік және Айдаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2050] |- |182 |[[Еділ қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6999] |- |183 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 22493] |- |184 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 12166] |- |185 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15556] |- |186 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 126570] |- |187 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 62827] |- |188 |[[:Санат:Жылқы тұқымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1353] |- |189 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 28191] |- |190 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 4624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 29011] |- |191 |[[Ванесса Кирби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1349] |- |192 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18790] |- |193 |[[Түркістан легионы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2434] |- |194 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8713] |- |195 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 27606] |- |196 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 61958] |- |197 |[[Профессор Мориарти]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1296] |- |198 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8753] |- |199 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25368] |- |200 |[[Кристалдық тор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 1294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 4414] |- |201 |[[Лиам Макдональд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1269] |- |202 |[[Захабийа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1248] |- |203 |[[Қабір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 2161] |- |204 |[[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2587] |- |205 |[[Ұйғырлардың Жетісуға қоныс аударуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1494] |- |206 |[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1992] |- |207 |[[Жіктік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10273] |- |208 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15869] |- |209 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2904] |- |210 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 120475] |- |211 |[[Кеген (ауыл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1743] |- |212 |[[Турбина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1397] |- |213 |[[Пісте]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1508] |- |214 |[[Ирина Ерофеева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1265] |- |215 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34807] |- |216 |[[Қазақтың антропологиялық типі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1359] |- |217 |[[Сәтті Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 3164] |- |218 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12468] |- |219 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12387] |- |220 |[[:Санат:Чадтағы футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1175] |- |221 |[[Қыз ұзату кәделері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3129] |- |222 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12766] |- |223 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17706] |- |224 |[[Индиго]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 1451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 2475] |- |225 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12401] |- |226 |[[Галлон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1197] |- |227 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19309] |- |228 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 30790] |- |229 |[[Аляска штатының қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1459] |- |230 |[[Сырдария облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1397] |- |231 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8161] |- |232 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11965] |- |233 |[[Элен Каррер д’Анкосс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1138] |- |234 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35723] |- |235 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 6000] |- |236 |[[Тив (халық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1163] |- |237 |[[Дезире Дуэ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1234] |- |238 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27654] |- |239 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4901] |- |240 |[[Шымыр батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1397] |- |241 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9421] |- |242 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 37630] |- |243 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 3018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 45501] |- |244 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3789] |- |245 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4928] |- |246 |[[Берік Мәжитұлы Имашев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1476] |- |247 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 108883] |- |248 |[[Катар әмірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1128] |- |249 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 22871] |- |250 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12051] |- |251 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 7864] |- |252 |[[Ху Цзиньтао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1236] |- |253 |[[Елена Александровна Пак]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1047] |- |254 |[[Тәубә сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2100] |- |255 |[[Көкбас (балық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1176] |- |256 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10383] |- |257 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 2855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15613] |- |258 |[[Тасбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7103] |- |259 |[[Давид Мамиевич Дегтярев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1082] |- |260 |[[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2621] |- |261 |[[Нұх пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5069] |- |262 |[[Желдірме (ән жанры)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1057] |- |263 |[[Алтынсарин ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1282] |- |264 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4565] |- |265 |[[Мизан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2012] |- |266 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8838] |- |267 |[[Александр Станиславович Сырский]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1111] |- |268 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7718] |- |269 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 6016] |- |270 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 38327] |- |271 |[[Ракапоши]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 1021] |- |272 |[[Дәуіт ұста]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1322] |- |273 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49504] |- |274 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4418] |- |275 |[[Жігіттің сөзі. Қанды жол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 1047] |- |276 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 20584] |- |277 |[[Ежелгі грек философиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3238] |- |278 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 4223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 65102] |- |279 |[[Мал атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4141] |- |280 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 20594] |- |281 |[[Химия оқу пәні және ғылыми сала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1188] |- |282 |[[Голямо-Асеново (Хасково облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 966] |- |283 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53561] |- |284 |[[Мақсат Мәлікұлы Толықбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2160] |- |285 |[[Ақ бата, тілек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 1938] |- |286 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33698] |- |287 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 3669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 23057] |- |288 |[[Бейметалдар атомы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 982] |- |289 |[[Намаз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 2529] |- |290 |[[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1652] |- |291 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8836] |- |292 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13573] |- |293 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7716] |- |294 |[[Накхер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 934] |- |295 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 10223] |- |296 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 4527] |- |297 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27363] |- |298 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9833] |- |299 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9476] |- |300 |[[Худжанд (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 962] |- |301 |[[Темір алмасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 1132] |- |302 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6788] |- |303 |[[Төлепберген Тұрсынұлы Байсақалов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 72] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1193] |- |304 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15840] |- |305 |[[Хакан Чалханоглу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 972] |- |306 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12175] |- |307 |[[Цирк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 2577] |- |308 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 83864] |- |309 |[[Күміс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 3530] |- |310 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15485] |- |311 |[[Шариф]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 1054] |- |312 |[[:Сурет:Maradona 1986 Arg-Eng.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 48] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888] |- |313 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 76713] |- |314 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 29793] |- |315 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 13521] |- |316 |[[Бас сүйек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 5565] |- |317 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25767] |- |318 |[[Түсті металлургия өнеркәсібі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1827] |- |319 |[[Кухня (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1073] |- |320 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 2227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24495] |- |321 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 5867] |- |322 |[[Омония (футбол клубы, Никосия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 914] |- |323 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 15809] |- |324 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8846] |- |325 |[[Қызықты биология. Жануарлар әлемі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 904] |- |326 |[[2GIS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2GIS 66] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2GIS 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2GIS 1615] |- |327 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 12418] |- |328 |[[Қазақстан Президентінің Резиденциясы (Алматы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 1032] |- |329 |[[Бохтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 972] |- |330 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9129] |- |331 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10106] |- |332 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13061] |- |333 |[[Аққыстау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 1446] |- |334 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14451] |- |335 |[[Малдың инвазиялық аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2063] |- |336 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4497] |- |337 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28584] |- |338 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7609] |- |339 |[[Ябалак]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 868] |- |340 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 13043] |- |341 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7972] |- |342 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20821] |- |343 |[[Арал ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3525] |- |344 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5982] |- |345 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33425] |- |346 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 49782] |- |347 |[[Староконстантинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 881] |- |348 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18676] |- |349 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11376] |- |350 |[[Құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 8666] |- |351 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9037] |- |352 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5026] |- |353 |[[Ақ болып кетті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 1001] |- |354 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10836] |- |355 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10560] |- |356 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23069] |- |357 |[[Орта ғасыр кезеңінің антропологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 895] |- |358 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27192] |- |359 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5763] |- |360 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25850] |- |361 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11467] |- |362 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 22437] |- |363 |[[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4370] |- |364 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12747] |- |365 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5034] |- |366 |[[Ортохантавирус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 946] |- |367 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 17463] |- |368 |[[Қазақ ұлттық киімдер тігуге пайдаланған маталар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 937] |- |369 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 5068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 63793] |- |370 |[[Ағайын-туыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 1281] |- |371 |[[Ақтабан шұбырынды жырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1039] |- |372 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16507] |- |373 |[[Сарыарқа (метро бекеті)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 75] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 901] |- |374 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 99238] |- |375 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 1355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 5459] |- |376 |[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1765] |- |377 |[[Лионель Месси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 4198] |- |378 |[[Испан тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1716] |- |379 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16802] |- |380 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15130] |- |381 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5292] |- |382 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39874] |- |383 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 36643] |- |384 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 2370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 31896] |- |385 |[[Көрімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2404] |- |386 |[[Дүйсен Шопанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 758] |- |387 |[[Сабын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2092] |- |388 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12063] |- |389 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71767] |- |390 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14919] |- |391 |[[Без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 4552] |- |392 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7049] |- |393 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34747] |- |394 |[[Жүктілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 4219] |- |395 |[[Астана күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 1796] |- |396 |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4245] |- |397 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9638] |- |398 |[[Виктор Орбан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 1211] |- |399 |[[Гүлбахрам Байбосынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2963] |- |400 |[[Хасар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 971] |- |401 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7594] |- |402 |[[Рахат Мұхтарұлы Әлиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1933] |- |403 |[[Діл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 1939] |- |404 |[[Чарли Кирк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 1088] |- |405 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8994] |- |406 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 29339] |- |407 |[[Ақпан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 2540] |- |408 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18169] |- |409 |[[Арыс қалалық әкімдігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1205] |- |410 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7446] |- |411 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 3069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21542] |- |412 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9658] |- |413 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12004] |- |414 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15712] |- |415 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5812] |- |416 |[[Шу аңғары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 817] |- |417 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19477] |- |418 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10427] |- |419 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7396] |- |420 |[[Қатысушы:Дана Нұрболқызы/зертхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 725] |- |421 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9025] |- |422 |[[Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2358] |- |423 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 58364] |- |424 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2835] |- |425 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 6115] |- |426 |[[Әкімшілік жауапкершілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2060] |- |427 |[[Азамат Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2425] |- |428 |[[Ташкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 4335] |- |429 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28257] |- |430 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8163] |- |431 |[[Гүлназ Жоланова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1291] |- |432 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 54398] |- |433 |[[Білім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 4137] |- |434 |[[Ғылыми еңбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 834] |- |435 |[[Кеңірдек тыныстылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 793] |- |436 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18621] |- |437 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3763] |- |438 |[[Құрылтай сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 663] |- |439 |[[Шиеленіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 52] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 966] |- |440 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1894] |- |441 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13626] |- |442 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8118] |- |443 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8158] |- |444 |[[Нұрсұлтан мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 865] |- |445 |[[Мандам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 941] |- |446 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10445] |- |447 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7562] |- |448 |[[Маймыл шешек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 860] |- |449 |[[Абай облысындағы өрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 1046] |- |450 |[[Асхат Ғалымұлы Хасенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1279] |- |451 |[[Еңлік — Кебек (пьеса)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 8726] |- |452 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19130] |- |453 |[[Енога]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 647] |- |454 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 27970] |- |455 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18969] |- |456 |[[Азық-түлік қауіпсіздігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 51] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1164] |- |457 |[[Шолпан Иманбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1287] |- |458 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8712] |- |459 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11553] |- |460 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9665] |- |461 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12701] |- |462 |[[МузАРТ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3563] |- |463 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4555] |- |464 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 14241] |- |465 |[[Телефон коды бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3210] |- |466 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8039] |- |467 |[[Киста]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 2773] |- |468 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 1936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 2014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 2014] |- |469 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15095] |- |470 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2702] |- |471 |[[Лана Паррия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 664] |- |472 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33047] |- |473 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11196] |- |474 |[[Әзімхан Тішәнұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 66] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 637] |- |475 |[[Шаһрихан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 697] |- |476 |[[Қазақстан 2050]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 1926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 6508] |- |477 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3427] |- |478 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 2428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26711] |- |479 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 20619] |- |480 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12677] |- |481 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 2219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26787] |- |482 |[[Лофельден]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 622] |- |483 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8064] |- |484 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10822] |- |485 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18698] |- |486 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13345] |- |487 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8229] |- |488 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9078] |- |489 |[[Ат қою рәсімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2790] |- |490 |[[Халықаралық Алматы әуежайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1546] |- |491 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18202] |- |492 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11132] |- |493 |[[Алматы-2]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 795] |- |494 |[[Әуе компаниялары кодтары-T]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 647] |- |495 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9003] |- |496 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10230] |- |497 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 4167] |- |498 |[[Астана медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1357] |- |499 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8198] |- |500 |[[Намаз уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 6263] |- |501 |[[Хасен Рүстемұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 72] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 980] |- |502 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15997] |- |503 |[[Қоскөпір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 630] |- |504 |[[Абд әл-Қадыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 54] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 655] |- |505 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 4174] |- |506 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31782] |- |507 |[[Бұғы мүйізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 890] |- |508 |[[Сорпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 1019] |- |509 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12776] |- |510 |[[Ел]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB 1604] |- |511 |[[Қызыл (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 775] |- |512 |[[Йошинори Осуми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 631] |- |513 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22182] |- |514 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14494] |- |515 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13446] |- |516 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23102] |- |517 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8909] |- |518 |[[Ертегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 6256] |- |519 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12174] |- |520 |[[Мара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 604] |- |521 |[[Сәтбаев (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2579] |- |522 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6564] |- |523 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 2121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 64797] |- |524 |[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6853] |- |525 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5412] |- |526 |[[Кока-кола]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 1980] |- |527 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 6140] |- |528 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7929] |- |529 |[[Айсай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 593] |- |530 |[[Түстер психологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2881] |- |531 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 12248] |- |532 |[[Оливер Три]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1213] |- |533 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9150] |- |534 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11020] |- |535 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4803] |- |536 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12247] |- |537 |[[Chanel]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Chanel 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Chanel 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Chanel 3516] |- |538 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6470] |- |539 |[[Ақтаудағы ұшақ апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 967] |- |540 |[[Тілашар тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2743] |- |541 |[[Әлжаппар Мұсаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 594] |- |542 |[[Фармакология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 73] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2192] |- |543 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7399] |- |544 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13956] |- |545 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8470] |- |546 |[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3080] |- |547 |[[:Сурет:Photo of massacre victims in Turkey.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 544] |- |548 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 10634] |- |549 |[[Самұрық құсы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 2997] |- |550 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53993] |- |551 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9763] |- |552 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 4313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27946] |- |553 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13140] |- |554 |[[Қазақстан халық партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2625] |- |555 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16230] |- |556 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9009] |- |557 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17421] |- |558 |[[Ипанема]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 574] |- |559 |[[Аргентина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 3010] |- |560 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40411] |- |561 |[[Қауын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 2236] |- |562 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4304] |- |563 |[[Отандастар қоры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 946] |- |564 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5458] |- |565 |[[Ұйымның қаржы қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 791] |- |566 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11698] |- |567 |[[Дарын (мектептер желісі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 72] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 1244] |- |568 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11583] |- |569 |[[Иландыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 640] |- |570 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15570] |- |571 |[[Үйлену тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2773] |- |572 |[[Әмір Темір мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 853] |- |573 |[[Байтақ (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1956] |- |574 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6423] |- |575 |[[Әділхан Құрманғалиұлы Макин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 702] |- |576 |[[Ұшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 3955] |- |577 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14183] |- |578 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9909] |- |579 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14943] |- |580 |[[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 6730] |- |581 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13853] |- |582 |[[Зеренді (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 51] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 748] |- |583 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14999] |- |584 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8675] |- |585 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23812] |- |586 |[[Қатын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 1486] |- |587 |[[Марат Бақытжанұлы Бекетаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 648] |- |588 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18054] |- |589 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11400] |- |590 |[[Жұмыс уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 3214] |- |591 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 24292] |- |592 |[[Берш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 618] |- |593 |[[Қазақстан Республикасы десанттық-шабуылдаушы әскерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1763] |- |594 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29199] |- |595 |[[:Санат:Алматы тұлғалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 624] |- |596 |[[Ұлттық құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1809] |- |597 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6650] |- |598 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14136] |- |599 |[[Нархоз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1875] |- |600 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4596] |- |601 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4600] |- |602 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11518] |- |603 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7096] |- |604 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18990] |- |605 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13782] |- |606 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3589] |- |607 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3888] |- |608 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6897] |- |609 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6301] |- |610 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6251] |- |611 |[[Әбен Сатыбалдиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 694] |- |612 |[[Видео ойын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 991] |- |613 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7064] |- |614 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16934] |- |615 |[[Korzinka]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Korzinka 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Korzinka 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Korzinka 541] |- |616 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11208] |- |617 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19909] |- |618 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 5010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29396] |- |619 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7854] |- |620 |[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 2172] |- |621 |[[Ананас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 1186] |- |622 |[[Метис]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 869] |- |623 |[[Спарта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 83] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 2176] |- |624 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10983] |- |625 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9626] |- |626 |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 2137] |- |627 |[[Василий Владимирович Бартольд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1235] |- |628 |[[ZaQ (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 4168] |- |629 |[[Қазіргі қазақ мәдениетінің типтері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 909] |- |630 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 6866] |- |631 |[[Шегіргүл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 804] |- |632 |[[Бакса]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 505] |- |633 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12811] |- |634 |[[Қайран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 90] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 665] |- |635 |[[Құтайба ибн Муслим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 909] |- |636 |[[Қырғызстан президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1356] |- |637 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5949] |- |638 |[[Әйтеке би кенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1412] |- |639 |[[Имишли]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 57] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 498] |- |640 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17469] |- |641 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 2477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20201] |- |642 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31539] |- |643 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28183] |- |644 |[[Килиан Мбаппе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 3427] |- |645 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5159] |- |646 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4988] |- |647 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 38670] |- |648 |[[Қарақалпақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4555] |- |649 |[[Жұмыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 54] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 1288] |- |650 |[[Асқа бата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 1410] |- |651 |[[Бесік тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 3948] |- |652 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9336] |- |653 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 56657] |- |654 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21252] |- |655 |[[Тимур Асқарұлы Құлыбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2153] |- |656 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 2148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24677] |- |657 |[[Аида Ғалымқызы Балаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2661] |- |658 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11252] |- |659 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 37591] |- |660 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4409] |- |661 |[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4554] |- |662 |[[Мыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 6913] |- |663 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5842] |- |664 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10387] |- |665 |[[Райымбек ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2761] |- |666 |[[Психология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10250] |- |667 |[[Орел и Решка (телебағдарлама)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 580] |- |668 |[[Көлсай көлдері ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 3662] |- |669 |[[Ғибрат Азубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1305] |- |670 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13028] |- |671 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16763] |- |672 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 7975] |- |673 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14292] |- |674 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5122] |- |675 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4386] |- |676 |[[Салауатты өмір салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6904] |- |677 |[[Қылмыстық іс жүргізу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1499] |- |678 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19896] |- |679 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12044] |- |680 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30073] |- |681 |[[Айя Шалқар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 1248] |- |682 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23231] |- |683 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5948] |- |684 |[[Жанғожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 6899] |- |685 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 3397] |- |686 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7561] |- |687 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4673] |- |688 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 6016] |- |689 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8182] |- |690 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6522] |- |691 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58355] |- |692 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16625] |- |693 |[[Қонақжайлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3520] |- |694 |[[Дербент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 808] |- |695 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13358] |- |696 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3124] |- |697 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8269] |- |698 |[[Сервер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 1547] |- |699 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 6000] |- |700 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6840] |- |701 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29201] |- |702 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5535] |- |703 |[[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 75] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1392] |- |704 |[[Төлепберген Төлебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 496] |- |705 |[[Кіші Диқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 568] |- |706 |[[Қазақстан қазақтарының бас әрпі бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 609] |- |707 |[[Котлет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 75] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 633] |- |708 |[[Ою-өрнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 6114] |- |709 |[[Алматыдағы ең биік ғимараттардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1232] |- |710 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4190] |- |711 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15358] |- |712 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 22571] |- |713 |[[Умань]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 500] |- |714 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26988] |- |715 |[[Майя өркениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2264] |- |716 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 2090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 31940] |- |717 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19763] |- |718 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9191] |- |719 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15783] |- |720 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 59729] |- |721 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9941] |- |722 |[[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1659] |- |723 |[[Төремұрат Тайлыбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 853] |- |724 |[[Бұлшық ет дистрофиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1000] |- |725 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15531] |- |726 |[[:Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 6358] |- |727 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11869] |- |728 |[[Айлант]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 790] |- |729 |[[Рахман қайнары (шипажай)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 2719] |- |730 |[[Қазақстан-Британ техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1781] |- |731 |[[Багдати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 461] |- |732 |[[Ттокпокки]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 697] |- |733 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5639] |- |734 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 59986] |- |735 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4663] |- |736 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11008] |- |737 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6852] |- |738 |[[Айналма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 555] |- |739 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6168] |- |740 |[[Құда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 1949] |- |741 |[[Саумал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1448] |- |742 |[[Сүмбіле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 2096] |- |743 |[[Кердері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2900] |- |744 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 4951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106552] |- |745 |[[Қазақ хандығының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3143] |- |746 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4152] |- |747 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 7007] |- |748 |[[Салтанат (би ансамблі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 723] |- |749 |[[Уикипедия:Администраторларды сайлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 1650] |- |750 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5765] |- |751 |[[Ингуш ұлттық әдет-ғұрыптары мен дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 491] |- |752 |[[Исраил Сапарбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 70] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3088] |- |753 |[[Асар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 1835] |- |754 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9011] |- |755 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13755] |- |756 |[[Шилі (Жангелді ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1183] |- |757 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16021] |- |758 |[[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2461] |- |759 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28360] |- |760 |[[Төле би ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2989] |- |761 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11005] |- |762 |[[Нарынбай Жанжігітұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 84] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 543] |- |763 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 17273] |- |764 |[[Дастарқан жаю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 1094] |- |765 |[[Үйрек балапаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 688] |- |766 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6707] |- |767 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7424] |- |768 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10464] |- |769 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7578] |- |770 |[[Үлгі:Қазақстанның үздік футболшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 457] |- |771 |[[Қазақстандағы уақыт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 1746] |- |772 |[[Мысыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 6265] |- |773 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 25079] |- |774 |[[Коллекциялау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 548] |- |775 |[[Абылай хан резиденциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1113] |- |776 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31747] |- |777 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5845] |- |778 |[[Берел қорымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15760] |- |779 |[[Қарасай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3480] |- |780 |[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4937] |- |781 |[[:Санат:Алфавит бойынша әндер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2147] |- |782 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15845] |- |783 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6014] |- |784 |[[Дидактика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4026] |- |785 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7295] |- |786 |[[Нұртас Исабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 621] |- |787 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6434] |- |788 |[[Үлгі:Алматыдағы университеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1386] |- |789 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16548] |- |790 |[[Айсұлтан Арсенұлы Сейітов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 988] |- |791 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2836] |- |792 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1219] |- |793 |[[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3177] |- |794 |[[Тоқа Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1951] |- |795 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10460] |- |796 |[[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 715] |- |797 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 13344] |- |798 |[[Этнос]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 3743] |- |799 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 1642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14464] |- |800 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10409] |- |801 |[[Алматы технологиялық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 979] |- |802 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8134] |- |803 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16724] |- |804 |[[Моңғолоид]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1209] |- |805 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2203] |- |806 |[[Қазақстандағы дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 3114] |- |807 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10415] |- |808 |[[Әдеби жанрлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6631] |- |809 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5605] |- |810 |[[Қазақ халық аңыздары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 94] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10625] |- |811 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4169] |- |812 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12690] |- |813 |[[Қазақтың ұлттық сүт тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 92] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2912] |- |814 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 17039] |- |815 |[[Қияттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2432] |- |816 |[[Қыз ұзату]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4214] |- |817 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5058] |- |818 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39270] |- |819 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15371] |- |820 |[[Қазақ асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1166] |- |821 |[[Қазақстан қонақ үйлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1074] |- |822 |[[Баланы шомылдыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 3839] |- |823 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35023] |- |824 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26447] |- |825 |[[Тәсбих]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 1196] |- |826 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5772] |- |827 |[[Плеврит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 1121] |- |828 |[[Бершадь]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 434] |- |829 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22289] |- |830 |[[Қазақстанның ежелгі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5020] |- |831 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5098] |- |832 |[[Сығандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2090] |- |833 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28079] |- |834 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43137] |- |835 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 4292] |- |836 |[[Қарбыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 1940] |- |837 |[[Баян-Өлгий Аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 482] |- |838 |[[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 894] |- |839 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 9230] |- |840 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8784] |- |841 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8392] |- |842 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18496] |- |843 |[[Жоқтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2890] |- |844 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10193] |- |845 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5701] |- |846 |[[Һ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%BA 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%BA 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%BA 3262] |- |847 |[[Марат Қабиденұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 617] |- |848 |[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5674] |- |849 |[[Саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 5176] |- |850 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7595] |- |851 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7667] |- |852 |[[Түрік руна жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5069] |- |853 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6525] |- |854 |[[Бостері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 419] |- |855 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5644] |- |856 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15745] |- |857 |[[InDrive]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=InDrive 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=InDrive 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=InDrive 848] |- |858 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19270] |- |859 |[[Сона]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 1798] |- |860 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9389] |- |861 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6591] |- |862 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 11943] |- |863 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5556] |- |864 |[[Есет Берікұлы Байкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 434] |- |865 |[[Дүниетаным]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 2220] |- |866 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4619] |- |867 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23312] |- |868 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 8924] |- |869 |[[Сөйлеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 42] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 1790] |- |870 |[[Атығай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4114] |- |871 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 10324] |- |872 |[[Әл-Матуриди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 795] |- |873 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3756] |- |874 |[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2008] |- |875 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4658] |- |876 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 24836] |- |877 |[[Қоянды (тау, Ақмола облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 391] |- |878 |[[Жасыбай (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2368] |- |879 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2077] |- |880 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9246] |- |881 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16192] |- |882 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18744] |- |883 |[[Білезікті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 395] |- |884 |[[Гейтепе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 392] |- |885 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9142] |- |886 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16581] |- |887 |[[Пернетақта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 6046] |- |888 |[[Талдықорған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 5749] |- |889 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24843] |- |890 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5151] |- |891 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7305] |- |892 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7841] |- |893 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4499] |- |894 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 13821] |- |895 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7929] |- |896 |[[Досыбай Айтбайұлы Шерімқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 754] |- |897 |[[Құрбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3137] |- |898 |[[Қазақтың сленг сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1147] |- |899 |[[Қазақстанның ең үздік футболшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 93] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2332] |- |900 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12332] |- |901 |[[Бейнеу ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2797] |- |902 |[[Жүрек аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8261] |- |903 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5589] |- |904 |[[Средногорово (Стара Загора облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 370] |- |905 |[[Байдарка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 429] |- |906 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6390] |- |907 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5565] |- |908 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5514] |- |909 |[[Үлгі:Қош келдіңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 554] |- |910 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6663] |- |911 |[[Нәтай Әзімханұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 775] |- |912 |[[Жер учаскелерін беру нормалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 548] |- |913 |[[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 458] |- |914 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29251] |- |915 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3896] |- |916 |[[Азаматтық жауапкершілікті сақтандыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 424] |- |917 |[[Шынығу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 569] |- |918 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4302] |- |919 |[[Юсуф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1877] |- |920 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 22541] |- |921 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9195] |- |922 |[[Булан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 474] |- |923 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5812] |- |924 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11297] |- |925 |[[Kaspi.kz]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi.kz 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi.kz 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi.kz 4844] |- |926 |[[Қапшағай су қоймасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2533] |- |927 |[[IC 544]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=IC_544 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=IC_544 2372] |- |928 |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 1551] |- |929 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4064] |- |930 |[[Тауық еті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 36] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 723] |- |931 |[[Ойыншықтар хикаясы 5]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 739] |- |932 |[[:Сурет:Bandeira Betim.png]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |- |933 |[[Бесағаш (Жамбыл облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 492] |- |934 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11783] |- |935 |[[Қазақстан олимпиадалық бассейндері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 423] |- |936 |[[Жайлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 2828] |- |937 |[[Іш өту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 5163] |- |938 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8235] |- |939 |[[Ұлттық саябақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7232] |- |940 |[[Ерте токсикоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 4545] |- |941 |[[Шыбыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 42] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 1045] |- |942 |[[Меркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 94] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 1447] |- |943 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4635] |- |944 |[[Сингапур]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 79] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 3492] |- |945 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8219] |- |946 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5548] |- |947 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9144] |- |948 |[[Grok]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Grok 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Grok 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Grok 1346] |- |949 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31901] |- |950 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4373] |- |951 |[[Рәбия сұлтан бегім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 4068] |- |952 |[[Шыбын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2230] |- |953 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2539] |- |954 |[[Өскенбай Қалманбетұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 789] |- |955 |[[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2862] |- |956 |[[Хөвсгөл аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 434] |- |957 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 4022] |- |958 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 40853] |- |959 |[[Ойраттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 93] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2456] |- |960 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9938] |- |961 |[[Айдар (шаш)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 3727] |- |962 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47471] |- |963 |[[Сана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 61] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3356] |- |964 |[[:Сурет:FCB.jpeg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 364] |- |965 |[[Деле Алли]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 453] |- |966 |[[Айбек Айдарұлы Барыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1217] |- |967 |[[Қыз ұзату салттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5131] |- |968 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17898] |- |969 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5571] |- |970 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10788] |- |971 |[[Іштің түйілуі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 4043] |- |972 |[[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1202] |- |973 |[[URL]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=URL 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=URL 2506] |- |974 |[[Дональд Трамп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 3123] |- |975 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19041] |- |976 |[[Қаламқас қорғаныс дамбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 50] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 351] |- |977 |[[Майки Мэдисон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 385] |- |978 |[[Мамандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3787] |- |979 |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3091] |- |980 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 8374] |- |981 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5821] |- |982 |[[Ашыған көже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 689] |- |983 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3781] |- |984 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5267] |- |985 |[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4527] |- |986 |[[Ләззат Оразханқызы Асанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17986] |- |987 |[[Ғаббас Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 492] |- |988 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4842] |- |989 |[[Қайыңды (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3522] |- |990 |[[Қазақстанның көне қалалары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5201] |- |991 |[[Respublica]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Respublica 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Respublica 1782] |- |992 |[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1406] |- |993 |[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 5400] |- |994 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7191] |- |995 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5510] |- |996 |[[Егемен Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3540] |- |997 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8069] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} cymb3k2nech1piedt5t9xj9p4vcqccs 0 777746 3643745 3610478 2026-08-18T13:45:11Z Marksscheider 183882 3643745 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Джим Пиблс |Шынайы есімі = {{lang-en|Jim Peebles}} |Суреті = Jim Peebles.jpg |Сурет ені = 250 px |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 25.04.1935 |Туған жері = {{Туғанжері|Сен-Бонифас|Сен-Бонифаста}}, [[Манитоба]], [[Канада]] |Ғылыми аясы = [[космология]] |Жұмыс орны = [[Принстон университеті]] |Ғылыми дәрежесі = астрономия бойынша [[философия докторы]] |Альма-матер = [[Манитоба университеті]], <br>[[Принстон университеті]] |Ғылыми жетекші = |Знаменитые ученики = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Канада орденінің компаньоны}} {{ Манитоба ордені}} {{K.A.O. алтын медалі}}<br> {{Шао сыйлығының медалі}} [[Сурет:Liberty_$50_Obverse.png|21px|link=Грубер сыйлығы]] {{Нобельдік медаль|2019|физика|nocat=1}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = | Сайты = }} '''Джим Пиблс''' ({{lang-en|Jim Peebles}}, толық аты-жөні — Филлип Джеймс Эдвин Пиблз, {{lang-en|Phillip James Edwin Peebles}}; [[25 сәуір]] [[1935 жыл|1935]], [[Сен-Бонифаc]], [[Виннипег]], [[Канада]]) — теориялық [[космология]] саласында жұмыс істейтін [[Канада|канадалық]]-[[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[Физика|физик]]. [[Принстон университеті|Принстон университетінің]] Альберт Эйнштейн атындағы құрметті ғылыми профессоры ({{Lang-en|Albert Einstein Professor of Science Emeritus}}). [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (2019, Дидье Кело және [[Мишель Майор|Мишель Майормен]] бірлесіп). == Өмірбаяны == 1971 жылы Виннипегтің маңына айналған француз тілді қала — Сен-Бонифаста дүниеге келген ол, Сен-Виталда өсті<ref>{{Cite web|url=http://globetrotter.berkeley.edu/people6/Peebles/peebles-con1.html|title=Conversations with History; Institute of International Studies, UC Berkeley|accessdate=2019-10-08|archivedate=2020-08-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811130909/http://globetrotter.berkeley.edu/people6/Peebles/peebles-con1.html}}</ref>. Әкесі Виннипег астық биржасында хатшы болып жұмыс істеген, ал анасы үй шаруасындағы әйел болды<ref>{{Cite web|url=https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/4814|title=Oral Histories|accessdate=2019-10-08|archivedate=2019-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191008105133/https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/4814}}</ref>. Ол [[Манитоба университеті|Манитоба университетін]] бітірген. 1958 жылдан бері Америка Құрама Штаттарында тұрады[[Принстон университеті|. Принстон университетінде]] [[астрономия]] бойынша [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды. Кейінірек сол жерде [[Профессор|профессорлық]] алды. Қазіргі уақытта ол сол жерде Альберт Эйнштейн атындағы құрметті профессор ({{Lang-en|Albert Einstein Professor of Science Emeritus}}). == Академияларға мүшелік == * Америкалық физикалық қоғам (1964) * [[Американдық өнер және ғылым академиясы]] (1977) * [[Лондон корольдік қоғамы]] (1982)[5] * Канада корольдік қоғамы (1987) * [[Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясы]] (Шетелдік серіктес; 1988) * Американдық философиялық қоғам (2004) * Американдық астрономиялық қоғам * Ғылымды дамыту жөніндегі Америка қауымдастығы == Марапаттары == * 1981 — Эддингтон медалі, Корольдік астрономиялық қоғам * 1982 — Америка астрономиялық қоғамының астрофизика саласындағы Дэнни Хайнеман сыйлығы * 1992 — Америка астрономиялық қоғамының Генри Норрис Рассел сыйлығы * 1995 — Кэтрин Брюс медалі, Тынық мұхиты астрономиялық қоғамы * 1997 — Оскар Клейн медалі * 1997 — Карл Янскийдің дәрісі * 1998 — Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі * 2000 — Космология саласындағы Грубер сыйлығы * 2003 — [[Женева университеті]] Томалла сыйлығы * 2004 — Астрономия бойынша [[Шао жүлдесі|Шоу сыйлығы]] * 2005 — Крафурд сыйлығы * 2013 — Дирак медалі * 2019 — [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] == Оның құрметіне аталған == * 18242 Peebles [[Астероид|астероиды]] == Библиография == {{Refbegin}} * ''Peebles, P. J. E.'' Physical Cosmology. Princeton: Princeton University Press, 1971 * ''Peebles, P. J. E.'' The large-scale structure of the universe. Princeton: Princeton University Press, 1980 * ''Peebles, P. J. E.'' Principles of Physical Cosmology. Princeton: Princeton University Press, 1993 * ''Пиблс П.'' Физическая космология: Пер. с англ. — М.: Мир, 1975 * ''Пиблс Ф. Дж. Э.'' Структура Вселенной в больших масштабах: Пер. с англ. — М.: Мир, 1983 * ''Peebles, P. J. E.'' Cosmology’s Century: An Inside History of Our Modern Understanding of the Universe. Princeton University Press, 2020 {{Refend}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{Cite web|date=|url=http://www.princeton.edu/physics/people/faculty/jim-peebles/|title=Jim Peebles|publisher=[[Принстон университеті]]|accessdate=2010-08-02|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090816162039/http://www.princeton.edu/physics/people/faculty/jim-peebles/|archivedate=2009-08-16}} * {{Cite web|date=|url=http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/peebles/PeeblesRefs.html|title=James Peebles Bibliography|publisher=|accessdate=2010-08-02|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/67QEbNzcv?url=http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/peebles/PeeblesRefs.html|archivedate=2012-05-05}} * {{Cite web|date=|url=http://www.cascaeducation.ca/files/cdn_profile_peebles.html|title=Astronomer Profile: Jim Peebles|publisher=Casca Education|accessdate=2010-08-02|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/67QEboxqd?url=http://www.cascaeducation.ca/files/cdn_profile_peebles.html|archivedate=2012-05-05}} * {{Cite web|date=2002-04-05|url=https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/25507-1|title=Oral History Transcript — P.J.E. Peebles|publisher=[[Америкалық физика институты]]|accessdate=2010-08-19|description=Интервью с Джимом Пиблсом|lang=en|archivedate=2016-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160216131252/https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/25507-1}} {{Физика саласындағы Нобель сыйлығы 2001—2025}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:Манитоба университеті құрметті докторлары]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Канада)]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Принстон университеті түлектері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]] [[Санат:XX ғасыр астрономдары]] [[Санат:XX ғасыр физиктері]] [[Санат:Канада физиктері]] [[Санат:АҚШ физиктері]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Физиктер]] 2pclq69opfqqv9ciq5lrtz5xxs7tcln 0 778315 3643753 3610202 2026-08-18T13:50:10Z Marksscheider 183882 3643753 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Райнхард Генцель |Шынайы есімі = {{lang-de|Reinhard Genzel}} |Суреті = Reinhard_Genzel.jpg |Сурет ені = 220px |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 24.3.1952 | Туған жері = |Ғылыми аясы = [[Инфрақызыл астрономия|инфрақызыл]] және [[субмиллиметрлік]] астрономия |Жұмыс орны = [[Макс Планк атындағы Жерден тыс физика институты]] <br> [[Мюнхен Людвиг Максимилиан университеті]] <br> [[Калифорния университеті, Беркли]] |Ғылыми дәрежесі = {{PhD|физика}}, 1978 <br> {{PhD|радиоастрономия}}, 1978 |Альма-матер = [[Фрайбург университеті]] <br> [[Бонн университеті]] |Ғылыми жетекші = |Знаменитые ученики = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Нобельдік медаль|2020}} [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] (2020) {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{ГФР Құрмет орденімен марапатталған жұлдызы бар Үлкен Крест кавалері}}{{!!}}{{ Ғылым мен өнердегі жетістіктері үшін Бавариялық Максимилиан ордені (1980 жылдан бастап)}}{{!!}}{{«Pour le Mérite» ордені (азаматтық тап)}} {{!}}} {{Қатар|{{Шао сыйлығының медалі}}}} * [[Лейбниц сыйлығы]] (1990) * [[Бальзан сыйлығы]] (2003) * {{Iw|Штерн – Герлах медалі|Штерн – Герлах медалі ||Stern–Gerlach Medal}} (2003) * [[Альберт Эйнштейн медалі]] (2007) * [[Карл Шварцшильд медалі]] (2011) * [[Крафорд сыйлығы]] (2012) * {{Iw|Тихо Браге сыйлығы|Тихо Браге сыйлығы||Tycho Brahe Prize}} (2012) * [[Харви сыйлығы]] (2014) * [[Гершель медалі]] (2014) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = | Сайты = |Викитека = |Commons = }} '''Райнхард Генцель''' ({{Lang-de|Reinhard Genzel}}; [[24 наурыз]] [[1952 жыл|1952]], [[Бад-Хомбург|Бад-Гомбург]], [[Германия|ГФР]]) — неміс астрофизигі. [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (2020)<ref>{{Cite web|title=The Nobel Prize in Physics 2020|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2020/summary/|accessdate=2020-10-06|work=NobelPrize.org|lang=en|archivedate=2020-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009135742/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2020/summary//}}</ref>. Ол Леополдин (2002) және Франция ғылым академиясының (1998) мүшесі, [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (2000) және Лондон Корольдік қоғамының (2012) шетелдік мүшесі. == Өмірбаяны == Қатты дене физикасы профессоры Людвиг Генцельдің ұлы (1922—2003). Фрайбург университетінде және Бонн университетінде оқыды. 1975 жылы Бонн университетін бітірді. 1978 жылы Бонн университетінде және Макс Планк атындағы радиоастрономия институтында екі PhD диссертациясын қорғады. Содан кейін ол АҚШ-та жұмыс істеді. 1986 жылы [[Германия|ГФР-ға]] оралып, Макс Планк қоғамында жұмыс істей бастады, ал 1988 жылы Мюнхендегі Людвиг Максимилиан университетінде профессор болды. 1999 жылдан бастап [[Калифорния университеті, Беркли|Калифорния университетінде, Берклиде]] сабақ берді. 2010 жылы Макс Планк атындағы Жерден тыс физика институтының басшысы болды. Бавария ғылым академиясының мүшесі (2003), Америка физикалық қоғамының толық мүшесі (1985). Ол инфрақызыл және субмиллиметрлік астрономияға арналған құралдарды әзірлейді. Сондай-ақ, ол өте үлкен телескопты, инфрақызыл ғарыштық обсерваторияны және [[Гершель (телескоп)|Гершель ғарыштық обсерваториясын]] әзірлеуге қатысты. 1990 жылдардың ортасында оның зерттеу тобы [[Құс жолы|Құс жолының]] орталығындағы жұлдыздардың үлкен нысанның, мүмкін [[Қара құрдым|қара құрдымның]] айналасындағы айналмалы қозғалысын ашты<ref>{{Cite web|url=https://royalsociety.org/people/fellowship/2012/reinhard-genzel/|title=Professor Reinhard Genzel ForMemRS {{!}} Royal Society|accessdate=2015-02-07|archivedate=2014-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141217172110/https://royalsociety.org/people/fellowship/2012/reinhard-genzel/}}</ref> (Мерген А* қараңыз). Бір-біріне тәуелсіз түрде, Кек обсерваториясындағы Андреа Гездің тобы да ұқсас нәтижелерге қол жеткізді, бұл үшін екі ғалым да Нобель сыйлығын алды. Ол сондай-ақ галактикалардың эволюциясын және жұлдыздардың пайда болуын зерттейді. == Марапаттар мен құрметтер == {{Div col|50em}} * [[Ньютон Лейси Пирс сыйлығы]] (1986) * [[Лейбниц сыйлығы]] (1990) * [[Жюль Янссен сыйлығы]] (2000) * [[Бальзан сыйлығы]] (2003) * [[Альберт Эйнштейн медалі]] (2007) * [[Шо сыйлығы]] (2008) — «[[Құс жолы|Құс жолы]] орталығында [[Қара құрдым|аса үлкен қара құрдым]] бар екенін көрсетуге қосқан ерекше үлесі үшін» * [[Отто Хан медалі]] (2008) * [[Карл Янский дәрісі]] (2010) * [[Карл Шварцшильд медалі]] (2011) * [[Крафурд сыйлығы]] (2012) * Харви сыйлығы (2014) * Гершель медалі (2014) * Нобель сыйлығы (2020) — «біздің галактиканың орталығында аса үлкен ықшам нысанды ашқаны үшін», Андреа Гез және Роджер Пенроузбен бірлесіп, «қара құрдымдардың пайда болуы жалпы салыстырмалылықтың қажетті салдары екенін ашқаны үшін» сыйлық алды. * [[Highly Cited Researcher]] (2020)<ref>{{Cite web |url=https://www.biospace.com/article/releases/clarivate-identifies-global-scientific-pioneers-with-annual-highly-cited-researchers-list/ |title=Clarivate Identifies Global Scientific Pioneers with Annual Highly Cited Researchers List {{!}} BioSpace |access-date=2021-01-01 |archive-date=2020-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202183319/https://www.biospace.com/article/releases/clarivate-identifies-global-scientific-pioneers-with-annual-highly-cited-researchers-list/ |url-status=live }}</ref> {{Div col end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Физика саласындағы Нобель сыйлығы 2001—2025}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Германия астрофизиктері]] [[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]] o0cubogx9iqn7x9y0aw30prsw4fc5i1 0 778683 3643748 3589272 2026-08-18T13:47:36Z Marksscheider 183882 3643748 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Сол Перлмуттер |Шынайы есімі = {{lang-en|Saul Perlmutter}} |Суреті = Nobel Prize 2011-Press Conference KVA-DSC 7744.jpg |Туған күні = 22.9.1959 |Туған жері = {{Туғанжері|Шампейн-Урбана|Шампейн-Урбанада (Иллинойс)}}, [[Иллинойс]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Ғылыми жетекші = [[Ричард Мюллер|Ричард А. Мюллер]] |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Шао сыйлығының медалі}} [[Шао сыйлығы|Астрономия бойынша Шао сыйлығы]] ([[2006 жыл ғылымда|2006]])<br/>{{Нобельдік медаль|2011}} [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2011 жыл ғылымда|2011]]) |Қолтаңбасы = }} '''Сол Перлмуттер''' ({{Lang-en|Saul Perlmutter}}; [[22 қыркүйек]] [[1959 жыл|1959]], [[Шампейн-Урбана (Иллинойс)|Шампейн-Урбана]], [[Иллинойс]]) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[Астрофизика|астрофизик]] және [[Брайан Шмидт]] пен [[Адам Рисс|Адам Рисспен]] бірге «алыстағы [[Ғаламатжұлдыз|суперноваларды]] бақылау арқылы жеделдетілген [[Ғаламның кеңеюі|Ғаламның кеңеюін]] [[Иллинойс|ашқаны]] үшін» 2011 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының]] иегері<ref>{{Cite web|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2011/press.html|title=The 2011 Nobel Prize in Physics - Press Release|publisher=Nobel Media|lang=en|accessdate=2011-10-04|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AIUi12db?url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2011/press.html|archivedate=2012-08-30}}</ref>. Философия докторы (1986), [[Калифорния университеті, Беркли|Калифорния университетінің профессоры, Беркли]] және Лоуренс Беркли ұлттық зертханасының мүшесі, [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (2002) және Америка философиялық қоғамының (2014)<ref>{{Cite web|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=2014;startDoc=21|title=APS Member History<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2020-07-29|archivedate=2020-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201101174402/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=2014;startDoc=21}}</ref> мүшесі. == Өмірбаяны == Еврей отбасында дүниеге келген, ол химиялық инженер, кейінірек [[Пенсильвания университеті|Пенсильвания университетінің]] профессоры және молекулалық биолог Даниэль Перлмуттер ({{Lang-en|Daniel D. Perlmutter}}) мен әлеуметтік қызметкер, Темпл университетінің профессоры Фелис (Фейги) Дэвидсон Перлмуттердің ({{Lang-en|Felice (Feige) Davidson Perlmutter}}) үш баласының бірі болды<ref>{{Cite web|url=http://www.cbe.seas.upenn.edu/about-people/faculty/profile-perlmutter.php|title=Professor Emeritus Daniel D. Perlmutter|accessdate=2011-10-04|archivedate=2018-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181205041143/http://www.cbe.seas.upenn.edu/about-people/faculty/profile-perlmutter.php}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://bulletin.brynmawr.edu/archways/gsswsr-august-2011/|title=Social Work Honors Its Own at Reunion|accessdate=2011-10-04|archivedate=2011-09-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930031939/http://bulletin.brynmawr.edu/archways/gsswsr-august-2011/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://repository.upenn.edu/spp_papers/7/|title=Professor emerita Felice Davidson Permutter, CSW, PhD|accessdate=2020-06-23|archivedate=2018-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181110080415/https://repository.upenn.edu/spp_papers/7/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://physics.berkeley.edu/index.php?option=com_dept_management&act=news&Itemid=419&task=view&id=78|title=Saul Perlmutter, PhD|accessdate=2011-10-04|archivedate=2020-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200924063728/https://physics.berkeley.edu/index.php?option=com_dept_management&act=news&Itemid=419&task=view&id=78}}</ref>. Оның ана жағынан атасы, идишші Сэмюэл Дэвидсон (1903—1989), 1919 жылы [[Бессарабия|бессарабиялық]] мекен [[Флорешты|Флорештыден]] [[Канада|Канадаға]] (кейінірек әйелі Хайка Ньюманмен бірге [[Нью-Йорк|Нью-Йорк қаласына]]) қоныс аударған.<ref>{{Cite web|url=http://articles.philly.com/1989-12-05/news/26157213_1_yiddish-culture-yiddish-language-jewish-cultural-organization|title=Samuel Davidson, 1903—1989, Led Yiddish Culture Revival|accessdate=2011-10-04|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304042041/http://articles.philly.com/1989-12-05/news/26157213_1_yiddish-culture-yiddish-language-jewish-cultural-organization}}</ref> Перлмуттер ''Филадельфияның'' Маунт-Эйри ауданында өсті, онда ол Greene Street Friends School және Germantown Friends School бастауыш мектептерде оқыды және еврей халық мектебінде [[Идиш|идиш және еврей мәдениеті бойынша]] білім алды.<ref>{{Cite web|url=https://forward.com/specials/forward-50-2012/saul-perlmutter|title=Forward 50 — Saul Perlmutter|accessdate=2020-06-23|archivedate=2015-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150706062954/http://forward.com/specials/forward-50-2012/saul-perlmutter/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.folkshul.org/|title=Jewish Children's Folkshul|accessdate=2012-11-25|archivedate=2012-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121230172337/http://folkshul.org/}}</ref> 1981 жылы Перлмуттер [[Гарвард университеті|Гарвард университетін]] үздік бітірді. 1986 жылы Перлмуттер [[Калифорния университеті, Беркли|Калифорния университетінде, Берклиде]] [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды. Ричард Мюллердің жетекшілігімен жазылған оның диссертациясы Немезида рөліне үміткерлер болып табылатын нысандарды анықтау мәселесіне арналды<ref name="Goldhaber09">{{Мақала|bibcode=2009AIPC.1166...53G|DOI=10.1063/1.3232196}}</ref>. Перлмуттер қазіргі уақытта Беркли ұлттық зертханасындағы Supernova Cosmology Project жобасын басқарады. Оның тобы Брайан Шмидттің тобымен бірге [[Ғаламның кеңеюі|Ғаламның жеделдетілген кеңеюінің]] бар екенін көрсетті. Бұл жаңалықты ''Science'' журналы «жылдың серпілісі» деп атады. Перлмуттер сонымен қатар SNAP жобасының директоры. [[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының]] (2007), Америка физикалық қоғамының (2000), Америка ғылымды дамыту қауымдастығының (2003) мүшесі. Суперкомпьютер Перлмуттер ғалымның атымен аталған<ref>{{Cite web|url=https://www.wsj.com/articles/supercomputer-embarks-on-effort-to-map-the-universe-dark-energy-and-all-11622842240?mod=hp_minor_pos5|title=Supercomputer Embarks on Effort to Help Map the Universe, Dark Energy and All|accessdate=2021-06-08|archivedate=2021-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210608153322/https://www.wsj.com/articles/supercomputer-embarks-on-effort-to-map-the-universe-dark-energy-and-all-11622842240?mod=hp_minor_pos5}}</ref>. == Марапаттар мен құрметтер == * 2002 — АҚШ Энергетика министрлігінің Эрнест Лоуренс сыйлығы * 2003 — Калифорнияның жыл ғалымы * 2005 — Джон Скотт сыйлығы * 2005 — Падуа сыйлығы * 2006 — Астрономия бойынша [[Шао жүлдесі|Шао сыйлығы]] * 2006 — Фелтринелли сыйлығы * 2007 — Грубер сыйлығы * 2009 — Диксон сыйлығы * 2011 — Адам Рисспен бірлесіп Альберт Эйнштейн медалі * 2011 —[[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] (Брайан Шмидт және Адам Рисспен бірге) * 2015 — Фундаменталды физика бойынша сыйлық == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} == Сілтемелер == * {{Cite web|url=http://physics.berkeley.edu/index.php?option=com_dept_management&act=people&Itemid=312&task=view&id=21|title=Saul Perlmutter|publisher=physics @ berkeley|lang=en|accessdate=2011-10-04|archiveurl=https://www.webcitation.org/67iE9ytfm?url=http://physics.berkeley.edu/index.php?option=com_dept_management|archivedate=2012-05-16}} {{Физика саласындағы Нобель сыйлығы 2001—2025}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:АҚШ астрофизиктері]] [[Санат:Гарвард университеті түлектері]] [[Санат:Физиктер]] [[Санат:АҚШ физиктері]] s2jktl1mao1j1pxgoabm7k5wia7obsi 0 778685 3643751 3610485 2026-08-18T13:49:39Z Marksscheider 183882 3643751 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Брайан Шмидт |Шынайы есімі = {{lang-en|Brian P. Schmidt}} |Суреті = Brian Schmidt portrait 1.jpg |Туған күні = 24.2.1967 |Туған жері = {{Туғанжері|Мизула|Мизулада (Монтана)}}, [[Монтана]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Азаматтығы = {{Байрақ|АҚШ}} <br>{{Байрақ|Австралия}} |Ғылыми аясы = [[астрофизика]] |Жұмыс орны = [[Маунт-Стромло обсерваториясы]] ([[Аустралия ұлттық университеті]]) | Альма-матер =[[Аризона университеті]]<br />[[Гарвард университеті]] |Ғылыми жетекші = {{Аударылмаған 3|Роберт Киршнер|Роберт Киршнер|en|Robert Kirshner}} |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Шао сыйлығының медалі}} [[Шао сыйлығы|Астрономия бойынша Шао сыйлығы]] ([[2006 жыл ғылымда|2006]])<br/>{{Нобельдік медаль|2011}} [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2011 жыл ғылымда|2011]]) | Қолтаңбасы = }} '''Брайан Шмидт''' ({{Lang-en|Brian P. Schmidt}}; [[24 ақпан]] [[1967 жыл|1967]], [[Мизула (Монтана)|Мизула]], [[Монтана]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] және аустралиялық [[Астрофизика|астрофизик]], ол 2011 жылы [[Сол Перлмуттер]] және [[Адам Рисс|Адам Рисспен]] бірге «алыстағы [[Ғаламатжұлдыз|суперноваларды]] бақылау арқылы [[Ғаламның кеңеюі|Ғаламның жеделдетілген кеңеюін]] ашқаны үшін» [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығын]] алды<ref>{{Cite web|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2011/press.html|title=The 2011 Nobel Prize in Physics - Press Release|publisher=Nobel Media|lang=en|accessdate=2011-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111004182642/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2011/press.html|archivedate=2011-10-04}}</ref>. [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (2008), Австралия ғылым академиясының (2008) және Лондон Корольдік қоғамының (2012)<ref>[https://royalsociety.org/people/brian-schmidt-12240/ Brian Schmidt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200729190025/https://royalsociety.org/people/brian-schmidt-12240/ |date=2020-07-29 }} {{In lang|en}}</ref> мүшесі. == Өмірбаяны == Шмидт АҚШ-тың Монтана штатындағы Миссула қаласында экологтар Дана мен Донна Шмидттердің (''Dana C. Schmidt'' и ''Donna Mae Schmidt'') отбасында дүниеге келген. 1985 жылы [[Аляска|Аляска штатының]] [[Анкоридж]] қаласындағы Бартлетта орта мектебін бітірген. Шмидт 1989 жылы [[Аризона университеті|Аризона университетін]] бітіріп, 1993 жылы [[Гарвард университеті|Гарвард университетінде]] [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алған. 1993—1994 жылдары дейін Шмидт Гарвард-Смитсон астрофизика орталығында постдокторантурада жұмыс істеді, ал 1995 жылы қазіргі уақытта жұмыс істейтін Маунт Стромло обсерваториясына ауысты. Шмидт 8 миллиард жыл бұрын ғаламның кеңеюін зерттеуге арналған Ia ({{аударылмаған 5|High-Z Supernova Search Team|ағылш.|en}}) типті супернованы іздеуді басқарды. 1998 жылы оның командасы Перлмуттер бастаған топпен бірге ғаламның жеделдетілген кеңеюін көрсетті<ref>[http://www.abc.net.au/catalyst/stories/3013594.htm Cosmology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007175515/http://www.abc.net.au/catalyst/stories/3013594.htm |date=2011-10-07 }} ''ABC Catalyst segment on Cosmology, with Brian Schmidt, Ray Norris, & Lawrence Kraus''</ref>. Бұл жаңалық [[Science]] журналы тарапынан «Жылдың үздік жаңалығы» деп аталды. Шмидт қазіргі уақытта [[оңтүстік жарты шар]]дың аспанын зерттейтін [[SkyMapper]] телескоп жобасын басқарады. 2015 жылдың қаңтарында Брайан Шмидт [[Аустралия ұлттық университеті|Аустралия ұлттық университетінің]] ректоры болып тағайындалды. 2016 жылы ол [[Greenpeace|Greenpeace ұйымын]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымын]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМО]]) қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}</ref> . Испания Корольдік Ғылым Академиясының шетелдік мүшесі. Brianschmidt астероиды (233292) оның құрметіне аталған. == Марапаттары == * 2000 — Аустралия сыйлығы * 2000 — Гарвард университетінің Бок сыйлығы * 2001 — Аустралия Ғылым академиясының ''Pawsey Medal'' * 2002 — Үндістан астрономиялық қоғамының Вайну Баппу медалі * 2005 — Marc Aaronson Memorial Lectureship * 2006 — Адам Рисс және [[Сол Перлмуттер|Сол Перлмуттермен]] бірлесіп астрономия саласындағы [[Шао жүлдесі|Шао сыйлығы]] * 2007 — Космология саласындағы Грубер сыйлығы * 2011 — [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] * 2012 — Жаңа Оңтүстік Уэльс Университетінің Dirac Medal * 2013 — Аустралия орденінің компаньоны * 2015 — Фундаменталды физика бойынша сыйлық * 2015 — Нильс Бор институтының құрмет медалі == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{Cite web|url=http://msowww.anu.edu.au/~brian/|title=Brian P. Schmidt, Home Page|publisher=Research School of Astronomy and Astrophysics|lang=en|accessdate=2011-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111006003059/http://msowww.anu.edu.au/~brian/|archivedate=2011-10-06}} {{Физика саласындағы Нобель сыйлығы 2001—2025}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:Философия докторлары]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:АҚШ астрофизиктері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ физиктері]] 3d0towmxb36xadq7rp76xtzg6t2eqjb 0 778686 3643750 3609293 2026-08-18T13:48:41Z Marksscheider 183882 3643750 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Адам Рисс |Шынайы есімі = {{lang-en|Adam Guy Riess}} |Суреті = Nobel Prize 2011-Press Conference KVA-DSC 7764.jpg |Туған күні = 16.12.1969 |Туған жері = {{Туғанжері|Вашингтон (Колумбия округы)|Вашингтонда}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Азаматтығы = {{Байрақ|АҚШ}} |Ғылыми аясы = [[астрофизика]] |Жұмыс орны = [[Джонс Хопкинс университеті]] | Альма-матер = [[Массачусетс технологиялық институты]]<br>[[Гарвард университеті]] |Ғылыми жетекші = [[Роберт Киршнер]] <br> [[Уильям Генри Пресс]] |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Шао сыйлығының медалі}} [[Шао сыйлығы|Астрономия бойынша Шао сыйлығы]] ([[2006 жыл ғылымда|2006]])<br>{{Нобельдік медаль|2011}} [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2011 жыл ғылымда|2011]]) | Қолтаңбасы = }} '''Адам Рисс''' ({{Lang-en|Adam Riess}}; [[16 желтоқсан]] [[1969 жыл|1969]], [[Вашингтон]]) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[Астрофизика|астрофизик]] және [[Сол Перлмуттер|Саул Перлмуттер]] мен [[Брайан Шмидт|Брайан Шмидтпен]] бірге «алыстағы [[Ғаламатжұлдыз|суперноваларды]] бақылау арқылы [[Ғаламның кеңеюі|Әлемнің жеделдетілген кеңеюін]] ашқаны үшін» 2011 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының]] иегері<ref>{{Cite web|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2011/press.html|title=The 2011 Nobel Prize in Physics — Press Release|publisher=Nobel Media|lang=en|accessdate=2011-10-04|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AIUi12db?url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2011/press.html#|archivedate=2012-08-30}}</ref>. == Өмірбаяны == Адам Гай Рисс 1969 жылы желтоқсанда [[Вашингтон|Вашингтонда]], Колумбия округінде, [[Еврейлер|еврей]] отбасында үш баланың кенжесі болып дүниеге келген.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1998/01/11/style/weddings-nancy-schondorf-and-adam-riess.html|title=Wedding: Nancy Schondorf And Adam Riess|accessdate=2017-09-30|archivedate=2017-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171008093031/http://www.nytimes.com/1998/01/11/style/weddings-nancy-schondorf-and-adam-riess.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1989/06/18/style/dr-gail-riess-is-married.html|title=Wedding: Drs. Gail Michele Riess and Leonard Bruce Saltz|accessdate=2017-09-30|archivedate=2017-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171008092940/http://www.nytimes.com/1989/06/18/style/dr-gail-riess-is-married.html}}</ref> Әкесі — Майкл Рисс (1931–2007), теңіз инженері және Bistro International мұздатылған азық-түлік тарату компаниясының иесі, 1936 жылы ата-анасымен бірге [[Германия|Германиядан]] «Европа» желкенді кемесімен қоныс аударған.<ref>{{Cite web|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E07E3DD163AF932A25753C1A9619C8B63|title=Obituary: Michael Riess|accessdate=2017-09-30|archivedate=2017-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171008092706/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E07E3DD163AF932A25753C1A9619C8B63}}</ref> Анасы — Дорис Рисс психолог болған. Рисстің әкесі жағынан атасы — журналист, соғыс тілшісі және жазушы Курт Рисс (1902—1990) болған.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1993/05/21/obituaries/curt-riess-author-and-journalist-90-expert-on-nazi-era.html|title=Curt Riess, Author And Journalist, 90; Expert on Nazi Era|accessdate=2017-09-30|archivedate=2017-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170916114746/http://www.nytimes.com/1993/05/21/obituaries/curt-riess-author-and-journalist-90-expert-on-nazi-era.html}}</ref> Ол Уоррен (Нью-Джерси штаты) қаласында өсті 1992 жылы [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтын]] бітіріп, Phi Delta Theta студенттік қауымдастығының мүшесі болды 1996 жылы [[Гарвард университеті|Гарвард университетінде]] [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды. Роберт Киршнердің жетекшілігімен жазылған диссертациясы Ia типті супернова туралы болды. 1999 жылы Ғарыштық телескоп ғылым институтына келгенге дейін Рисс [[Калифорния университеті, Беркли|Берклидегі Калифорния университетінің]] Миллер институтында ғылыми қызметкер болды. 1998 жылдан бастап Адам Рисс және Брайан Шмидтпен бірге Ia типті супернова іздеу бағдарламаларының негізгі зерттеушілерінің бірі болды. Сол жылы оның тобы Перлмуттер бастаған топпен бірге Ғаламның жеделдетілген кеңеюін көрсете алды<ref>[http://www.abc.net.au/catalyst/stories/3013594.htm Cosmology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007175515/http://www.abc.net.au/catalyst/stories/3013594.htm |date=2011-10-07 }} ''ABC Catalyst segment on Cosmology, with Brian Schmidt, Ray Norris, & Lawrence Kraus''</ref>. Бұл жаңалық [[Science]] журналында «жылдың серпілісі» деп аталды. 2005 жылдан бастап ол [[Джонс Хопкинс университеті|Джонс Хопкинс университетінде]] жұмыс істейді. Сондай-ақ, ол алыстағы суперноваларды анықтау бойынша [[Хаббл ғарыш телескопы|Хаббл ғарыштық телескопының]] бағдарламасын басқарады. Оның командасы Әлемнің кеңеюін 10 миллиард жыл бұрынға дейін сәтті бақылады. 2009 жылдан бастап Рисс [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі<ref>{{Cite web|url=https://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=04282009|title=National-Academies.org {{!}} Newsroom|accessdate=2020-06-24|archivedate=2020-07-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200729145645/https://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=04282009}}</ref>. == Марапаттар == * 1999 — Роберт Трамплер сыйлығы * 2001 — Гарвард университетінің Бок сыйлығы * 2002 — Хелена Уорнер сыйлығы * 2004 — Саклер сыйлығы * 2006 — Перлмуттер мен Шмидтпен бірлесіп астрономия саласындағы [[Шао жүлдесі|Шао сыйлығы]] * 2008 — Макартур Грант * 2011 — Альберт Эйнштейн медалі * 2011 — [[Сол Перлмуттер|Перлмуттер]] және Шмидтпен бірлесіп [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] * 2015 — Фундаменталды физика бойынша сыйлық == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Физика саласындағы Нобель сыйлығы 2001—2025}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:АҚШ астрофизиктері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ физиктері]] qlmwaps1w3cmmfjqr7fq24vq6izyqaz 0 779245 3643755 3610188 2026-08-18T13:51:52Z Marksscheider 183882 3643755 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Райнер Вайсс |Шынайы есімі = {{lang-en|Rainer Weiss}} |Суреті = Rainer_Weiss_EM1B8841_(24027015857).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 29.9.1932 |Туған жері = {{Туғанжері|Берлин|Берлинде}}, [[Веймар Республикасы]] |Қайтыс болған күні = 25.8.2025 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Кембридж|Кембриджде|Кэмбридж (Массачусетс)}}, [[Массачусетс]], [[АҚШ]] |Ғылыми аясы = [[физика]] |Жұмыс орны = [[Массачусетс технологиялық институты]] | Ғылыми дәрежесі = | Ғылыми атағы = | Альма-матер = [[Массачусетс технологиялық институты]] |Ғылыми жетекші = {{аударылмаған 3|Джеррольд Р. Захариас|Джеррольд Р. Захариас|en|Jerrold R. Zacharias}} |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Шао сыйлығының медалі}} Астрономия бойынша [[Шао сыйлығы]] (2016) <br> {{Нобельдік медаль}} [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] (2017) | Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = }} '''Райнер Вайсс''' ({{Lang-en|Rainer Weiss}}; [[29 қыркүйек]] [[1932 жыл|1932]], [[Берлин]], [[Веймар Республикасы]] — [[25 тамыз]] [[2025 жыл|2025]], [[Кэмбридж (Массачусетс)|Кембридж]], [[Массачусетс]] ) — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] физик және [[Лазер|лазерлер]] мен лазерлік интерферометрия саласындағы маман. Ол гравитациялық толқындарды анықтауға маманданған LIGO коллаборациясының негізін қалаушылардың бірі. Қазіргі уақытта ол [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтының]] [[Эмерит|құрметті]] профессоры<ref>{{Cite web|url=http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&twoid=102&threeid=254&fourid=477|title=The Shaw Prize — Top prizes for astronomy, life science and mathematics|accessdate=2016-06-22|archivedate=2017-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171103062727/http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&twoid=102&threeid=254&fourid=477}}</ref>. Оған 2017 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] берілді. == Өмірбаяны == 1932 жылы Берлинде дүниеге келген оның отбасы әкесі тұтқындалғаннан кейін сол жылы [[Прага|Прагаға]] көшті. Әкесі [[Марксизм|коммунистік]] көзқарастарды ұстанды; [[Еврейлер|еврей]] тектес болғандықтан, отбасы 1938 жылы [[Чехословакия|Чехословакияны]] нацистердің басып алуы қарсаңында қайтадан қашуға мәжбүр болды, бұл жолы Америка Құрама Штаттарына (олар 1939 жылдың қаңтарында келді)<ref name="Interview">{{Cite web|url=http://oralhistories.library.caltech.edu/183/1/Weiss_OHO.pdf|title=Interview with Rainer Weiss|accessdate=2016-12-05|archivedate=2017-11-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114160224/http://oralhistories.library.caltech.edu/183/1/Weiss_OHO.pdf}}</ref>. [[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]] оның әкесі Фредерик Вайсс ({{Lang-en|Frederick A. Weiss}}), мамандығы бойынша невропатолог, Карен Хорни тобында [[Психоанализ|психоаналитик]] болып жұмыс істеді, жеке тәжірибе ашып, осы салада бірқатар еңбектер жариялады<ref>{{Cite web|url=https://library.syr.edu/digital/guides/w/weiss_fa.htm|title=Frederick A. Weiss Papers: An inventory of his papers at Syracuse University|accessdate=2017-10-03|archivedate=2017-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171003225504/https://library.syr.edu/digital/guides/w/weiss_fa.htm}}</ref>. Анасы, Гертруда Лоснер ({{Lang-en|Gertrude Loesner}}) эмиграцияға дейін актриса болғысы келген және Нью-Йорктегі әмбебап дүкенде сатушы болып жұмыс істеген<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.sciencemag.org/news/2016/08/meet-college-dropout-who-invented-gravitational-wave-detector|title=Meet the college dropout who invented the gravitational wave detector|accessdate=2017-10-03|archivedate=2018-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180126104400/http://www.sciencemag.org/news/2016/08/meet-college-dropout-who-invented-gravitational-wave-detector}}</ref>. Вайсс жастық шағын Жоғарғы Уест-Сайдта өткізді, онда ол мемлекеттік мектептерде, содан кейін беделді жеке Columbia Grammar School оқыды содан кейін 1950 жылы [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтына]] түсті. Инженер мамандығы бойынша оқып, екінші курсында физика факультетіне ауысты. 1953 жылы оқуын тастап кетті, бірақ көп ұзамай MIT-ке Джерольд Закариасқа ( [[Атом сағаты|атомдық сағаттарды]] жасап жатқан зертханасында техник болып оралды және екі жылға жуық уақыттан кейін зертханаға студент ретінде оралып, оқуын зертханадағы жұмыспен үйлестірді.<ref name="Interview">{{Cite web|url=http://oralhistories.library.caltech.edu/183/1/Weiss_OHO.pdf|title=Interview with Rainer Weiss|accessdate=2016-12-05|archivedate=2017-11-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114160224/http://oralhistories.library.caltech.edu/183/1/Weiss_OHO.pdf}}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.sciencemag.org/news/2016/08/meet-college-dropout-who-invented-gravitational-wave-detector|title=Meet the college dropout who invented the gravitational wave detector|accessdate=2017-10-03|archivedate=2018-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180126104400/http://www.sciencemag.org/news/2016/08/meet-college-dropout-who-invented-gravitational-wave-detector}}</ref> Ол 1955 жылы бакалавр дәрежесін, ал 1962 жылы Тафтс университетінде физика бойынша PhD дәрежесін алды. 1962 жылдан 1964 жылға дейін [[Принстон университеті|Принстон университетіндегі]] Роберт Диктің зертханасында постдокторантура қызметкері болды. 1964 жылдан бастап Массачусетс технологиялық институтында жұмыс істеді, онда 1973 жылы профессор болды. 1970 жылдары Вайсс ғарыштық микротолқынды фон сәулелену спектрін өлшеудегі алғашқылардың бірі болды және кейінірек COBE спутниктік ғылыми тобының кеңесшісі болды. Ол 2025 жылы 25 тамызда 92 жасында [[Массачусетс|Массачусетс штатының]] [[Кэмбридж (Массачусетс)|Кембридж қаласындағы]] ауруханада қайтыс болды.<ref name="McCain">{{Cite news|title=Rainer Weiss, Who Gave a Nod to Einstein and the Big Bang, Dies at 92|first=Dylan Loeb|last=McCain|url=https://www.nytimes.com/2025/08/26/science/rainer-weiss-dead.html|work=[[The New York Times]]|date=2025-08-26|lang=en}}</ref> == Отбасы == * Әпкесі — драматург Сибилла Пирсон (1937 жылы туған, [[Прага]])<ref>{{Cite web|url=http://www.kavliprize.org/sites/default/files/Rainer%20Weiss%20autobiography.pdf|title=Rainer Weiss Biography|accessdate=2017-10-05|archivedate=2017-10-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171013133206/http://www.kavliprize.org/sites/default/files/Rainer%20Weiss%20autobiography.pdf}}</ref>. * Әйелі (1957 жылдан бастап) — Ребекка Вайсс (қыз кезіндегі тегі Янг), өсімдік физиологы, кейінірек кітапханашы<ref>{{Cite web|url=http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&twoid=102&threeid=254&fourid=480&fiveid=231|title=Autobiography of Rainer Weiss|accessdate=2017-10-05|archivedate=2017-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171005202746/http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&twoid=102&threeid=254&fourid=480&fiveid=231}}</ref>. ** Қызы — Сара Вайсс (1962 жылы туған), этномузыкатанушы, музыка ғылымдарының докторы, [[Йель университеті|Йель университетінің]] профессоры<ref>{{Cite web|url=https://www.yale-nus.edu.sg/about/faculty/sarah-weiss/|title=Sarah Weiss|accessdate=2017-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171005101405/https://www.yale-nus.edu.sg/about/faculty/sarah-weiss/|archivedate=2017-10-05}}</ref>. ** Ұлы — Бенджамин Вайсс (1967 жылы туған), өнер тарихшысы, куратор және [[Бостон әсемдік өнер музейі|Бостондағы Бейнелеу өнері мұражайының]] суреттер мен фотосуреттер бөлімінің меңгерушісі<ref>{{Cite web|url=http://www.mfa.org/news/weiss|title=Benjamin Weiss appointed Chair, Prints, Drawings and Photographs, at Museum of Fine Arts, Boston|accessdate=2017-10-05|archivedate=2017-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171005101123/http://www.mfa.org/news/weiss}}</ref>. * Тәтесі (әкесінің әпкесі) — Хильда Вайс (1900—1981), [[Франкфурт мектебі|Франкфурт мектебінің]] әлеуметтанушысы. == Марапаттар және мойындау == * 1998 — [[Карл Манне Георг Сигбан|Манне Зигбанның еске алу дәрісі]] * 2000 — Гуггенхайм стипендиясы<ref>{{Cite web|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/rainer-weiss/|title=Райнер Вайсс на сайте Мемориального фонда Джона Саймона Гуггенхайма|accessdate=2017-10-04|archivedate=2017-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171004085233/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/rainer-weiss/}}</ref> * 2007 — Эйнштейн сыйлығы (APS), ''«Оптикалық интерферометрияға негізделген гравитациялық толқын детекторларын әзірлеуге қосқан іргелі үлесі үшін, бұл лазерлік интерферометр гравитациялық-толқындық обсерваториясының сәтті жұмыс істеуіне әкелді»'' ([[Ағылшын тілі|англ.]] «{{Lang|en|''For fundamental contributions to the development of gravitational wave detectors based on optical interferometry, leading to the successful operation of the Laser Interferometer Gravitational Wave Observatory.''}}») * 2016 жылғы мамыр – Іргелі физика сыйлығы (Кип Торн және Рональд Древермен бірге), ''«астрономия мен физикада жаңа көкжиектер ашатын гравитациялық толқындарды ашқаны үшін»'' ([[Ағылшын тілі|англ.]] «{{Lang|en|''For the observation of gravitational waves, opening new horizons in astronomy and physics''}}»)<ref>{{Cite web|url=https://breakthroughprize.org/News/32|title=Breakthrough Prize|accessdate=2016-06-22|archivedate=2016-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160507164450/https://breakthroughprize.org/News/32}}</ref> * 2016 — Грубер сыйлығы<ref>{{Cite web|url=https://gruber.yale.edu/cosmology/press/2016-gruber-cosmology-prize-press-release|title=2016 Gruber Cosmology Prize Press Release {{!}} The Gruber Foundation|accessdate=2020-06-23|archivedate=2019-05-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190503160000/https://gruber.yale.edu/cosmology/press/2016-gruber-cosmology-prize-press-release}}</ref> * 2016 — Астрономия бойынша [[Шао жүлдесі|Шао сыйлығы]], ''«[[Гравитациялық толқын|Гравитациялық толқындарды]] тікелей анықтау астрономияда жаңа көкжиектер ашатын және алғашқы маңызды жаңалығы екі жұлдыздық массалы қара құрдымның бірігуі болған Лазерлік интерферометрлік гравитациялық толқындық обсерватория (LIGO) идеясы мен әзірлемесі үшін»'' ([[Ағылшын тілі|англ.]] «{{Lang|en|''For conceiving and designing the Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory (LIGO), whose recent direct detection of gravitational waves opens a new window in astronomy, with the first remarkable discovery being the merger of a pair of stellar mass black holes''}}»)<ref>{{Cite web|url=http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=5&twoid=79&threeid=253&fourid=463|title=The Shaw Prize — Top prizes for astronomy, life science and mathematics|accessdate=2016-06-22|archivedate=2016-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160607021115/http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=5&twoid=79&threeid=253&fourid=463}}</ref> * 2016 — Харви сыйлығы * 2016 — Кавли сыйлығы, ''«Гравитациялық толқындарды тікелей анықтау үшін»'' ([[Ағылшын тілі|англ.]] «{{Lang|en|''For the direct detection of gravitational waves''}}»)<ref>{{Cite web|url=http://www.kavlifoundation.org/kavli-news/9-scientific-pioneers-receive-2016-kavli-prizes|title=9 SCIENTIFIC PIONEERS TO RECEIVE THE 2016 KAVLI PRIZES {{!}} The Kavli Foundation|accessdate=2016-06-22|archivedate=2016-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624154259/http://www.kavlifoundation.org/kavli-news/9-scientific-pioneers-receive-2016-kavli-prizes}}</ref> * 2017 — Уиллис Лэмб сыйлығы * 2017 — Астурия ханшайымының сыйлығы * 2017 — [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] [[Гравитациялық толқын|гравитациялық толқындарды]] эксперименттік тіркегені үшін<ref>{{Cite news|title=Нобелевскую премию по физике присудили за вклад в изучение гравитационных волн|url=http://www.interfax.ru/world/581576}}</ref> * 2019 — Чехия Республикасы Сенаты Төрағасының күміс медалі<ref>{{Cite web|url=https://www.senat.cz/cinnost/pametni_medaile/index.php|title=Stříbrné medaile předsedy Senátu|accessdate=2023-12-28|archivedate=2022-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220919154945/https://www.senat.cz/cinnost/pametni_medaile/index.php}}</ref> '''Академияларға мүшелік''' : * 1998 — [[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының]] мүшесі<ref>{{Cite web|url=https://www.amacad.org/content/system/search.aspx?s=Weiss|title=Academy of Arts & Sciences Website Search|accessdate=2016-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220050034/https://www.amacad.org/content/system/search.aspx?s=Weiss|archivedate=2016-12-20}}</ref> * 2000 — [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі<ref>{{Cite web|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/49279.html|title=Rainer Weiss|accessdate=2016-06-22|archivedate=2016-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160222131241/http://www.nasonline.org/member-directory/members/49279.html}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Физика саласындағы Нобель сыйлығы 2001—2025}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:Массачусетс технологиялық институты оқытушылары]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:АҚШ физиктері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]] bwfwvidugz0wuxaewwgdw88cp29x16k 0 779312 3643754 3609771 2026-08-18T13:51:14Z Marksscheider 183882 3643754 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Кип Стивен Торн |Шынайы есімі = {{lang-en|Kip Stephen Thorne}} |Суреті = Kip_Thorne_at_Caltech.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 19.12.1961 |Туған жері = {{Туғанжері|Логан|Логанда}}, [[Юта]], [[АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ғылыми аясы = [[физика|физик]], [[астрофизика]] |Жұмыс орны = [[Калифорния технологиялық институты]]<br>[[Принстон университеті]]<br>[[Юта университеті]]<br> [[Лейден университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[Профессор]] |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Калифорния технологиялық институты]] (1962)<br> [[Принстон университеті]] (1965)<br> [[Логан орта мектебі]] |Ғылыми жетекші = [[Джон Арчибальд Уилер]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = Астрономия бойынша [[Шао сыйлығы]] (2016)<br> {{Нобельдік медаль}} [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика саласындағы Нобель сыйлығы]](2017)<br> {{Астурия ханзадасы сыйлығы}} [[Астурия ханшайымы сыйлығы]] (2017) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Кип Стивен Торн''' ({{Lang-en|Kip Stephen Thorne}}; [[1 маусым]] [[1940 жыл|1940]], Логан, [[Юта]]) — американдық физик және астроном, [[Жалпы салыстырмалылық теориясы|жалпы салыстырмалылық]] теориясы бойынша әлемдегі жетекші сарапшылардың бірі. [[Гравитациялық толқын|Гравитациялық толқындарды]] эксперименталды түрде анықтағаны үшін 2017 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығына]] ие болды. [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі (1973), Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшесі (1999). [[Гравитация теориясы]], [[астрофизика]] және кванттық өлшеу теориясы саласындағы маман. Марқұм [[Стивен Хокинг|Стивен Хокингтің]] жақын досы және әріптесі. LIGO халықаралық гравитациялық толқындарды іздеу жобасының негізін қалаушылардың бірі. == Өмірбаяны == 1965 жылы ол [[Принстон университеті|Принстон университетінде]] [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды. 1991 жылдан бастап ол [[Калифорния Технология Институты|Калифорния технологиялық институтында]] Фейнман профессоры, [[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының]] мүшесі (1972) және [[НАСА|NASA]] ғылыми кеңесінің мүшесі болды. 2009 жылы ол зейнетке шықты, Калифорния технологиялық институтында құрметті Фейнман профессоры атағына ие болып, жалпы физика оқулығымен, танымал кітаптармен және фильмдермен жұмыс істеуге көңіл бөлді<ref>{{Cite web|url=http://www.its.caltech.edu/~kip/scripts/biosketch.html|title=Биографический очерк К. С. Торна на сайте Калтеха|accessdate=2010-03-03|archivedate=2013-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130911225109/http://www.its.caltech.edu/~kip/scripts/biosketch.html}}</ref>. 2016 жылдың 11 ақпанында ол гравитациялық толқындардың ашылуына арналған баспасөз мәслихатында LIGO ынтымақтастығын білдірген төрт физиктің бірі болды. [[Гравитация|Гравитация теориясы]] және жоғары энергиялы астрономия бойынша кітаптардың авторы және редакторы. 1973 жылы ол Джон Уилер және Чарльз Миснермен бірге [[жалпы салыстырмалылық теориясы]] бойынша қазіргі классикалық болып табылатын «Гравитация» оқулық-монография кітабын бірлесіп жазды. 1977 жылы Анной Житков бірге [[Кембридж университеті|Кембридж университетінің]] ғалымдары гипотетикалық жұлдыздық нысанның бар екенін ұсынды: өзегі [[Нейтрон жұлдыз|нейтрондық жұлдызы]] бар [[Алып қызыл жұлдыз|қызыл алып]] — Торн — Зитков нысаны деп аталады<ref name="tz77">{{Мақала|DOI=10.1086/155109|bibcode=1977ApJ...212..832T}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles>{{Мақала|DOI=10.1086/155109|bibcode=1977ApJ...212..832T}}</ref>. Мұндай нысанның алғашқы кандидаты, HV 2112 деп белгіленген, 2014 жылы ашылды. 1988 жылы ол бірлескен авторлармен ''Physical Review Letters'' журналында «Құрт тесіктері, уақыт машиналары және әлсіз энергия жағдайы» атты мақала жариялады, онда ол уақыт машинасының құрылысы қазіргі уақытта ғылыми қауымдастық қабылдаған теорияларға қайшы келмейтінін көрсетті. 1994 жылы ол оқырмандардың кең ауқымына арналған «Қара тесіктер және уақыт ауытқулары: Эйнштейннің батыл мұрасы» атты кітабын жарыққа шығарды, ол алты тілге аударылды. Торн 2014 жылы [[Кристофер Нолан]] режиссерлік еткен [[Интерстеллар (фильм)|«Интерстеллар»]] ғылыми-фантастикалық фильмінің идеясын (Линда Обстпен бірге) бірлесіп ойлап тапты. Сюжеттің негізі ретінде заманауи физикалық теорияларды қолданатын фильм идеясы оған 2000 жылдардың ортасында келген. Ол бастапқыда бұл идеямен [[Стивен Спилберг|Стивен Спилбергке]] жүгінген, ол фильмге қызығушылық танытып, сценарий жазуға Джонатан Ноланды шақырған. Спилбергтің ''Universal'' студиясымен қарым-қатынасы аяқталғаннан кейін, [[Кристофер Нолан]] фильмнің режиссері болды, ал Торн фильмнің ғылыми кеңесшісі және атқарушы продюсері болды.<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/1719107/interstellar-trailer-christopher-nolan/|title=Christopher Nolan’s ‘Interstellar’ Trailer: Watch Now|author=Kevin P. Sullivan|date=2013-12-16|publisher=[[MTV]]|accessdate=2014-10-30|lang=en|archivedate=2015-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150802040025/http://www.mtv.com/news/1719107/interstellar-trailer-christopher-nolan/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://trv-science.ru/2014/11/11/v-chernykh-dyrakh-i-mezhdu-zvezd/|title=В чёрных дырах и между звёзд…|publisher=«Троицкий вариант» онлайн|accessdate=2014-11-24|archivedate=2014-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141126140520/http://trv-science.ru/2014/11/11/v-chernykh-dyrakh-i-mezhdu-zvezd/}}</ref> == Ерекшеліктер == {{Div col|50em}} * 1983 — [[Силлиман дәрісі]] * 1992 — [[Рихтмир мемориалдық сыйлығы]] * 1996 — [[Карл Шварцшильд медалі]] * 1996 — [[Юлий Эдгар Лилиенфельд сыйлығы]] * 2009 — [[Альберт Эйнштейн медалі]] * 2010 — [[Нильс Бор медалі]] * 2016 — [[Фундаменталды физика сыйлығы]] * 2016 — [[Грубер сыйлығы]] * 2016 — [[Шао сыйлығы]] * 2016 — [[Кавли сыйлығы]] * 2016 — [[Томалла сыйлығы]] * 2016 — [[Оскар Клейн медалі]] * 2017 — [[Астурия ханшайымы сыйлығы]] * 2017 — [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] (Жүлденің 1/4 бөлігі) * 2018 — {{iw|Lewis Thomas Prize}} Рокфеллер университеті * 2020 — [[Джеймс Мэдисон медалі]]{{Div col end}}[[Мәскеу мемлекеттік университеті|Ломоносов атындағы]] [[Мәскеу мемлекеттік университеті|Мәскеу мемлекеттік университетінің]] құрметті докторы (1981)<ref>{{Cite web|url=http://vivovoco.astronet.ru/VV/JOURNAL/VRAN/HOLE/HOLE.HTM|title=VIVOS VOCO: К. Торн, «Чёрные дыры и гравитационные волны»<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2016-04-24|archivedate=2017-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171220160909/http://vivovoco.astronet.ru/VV/JOURNAL/VRAN/HOLE/HOLE.HTM}}</ref>. 2001 жылы оған Глазго университетінің құрметті дәрежесі берілді<ref>{{Cite web|url=https://www.gla.ac.uk/news/archiveofnews/2017/october/headline_551878_en.html|title=University of Glasgow — University news — Archive of news — 2017 — October — UofG congratulates Nobel Prize Winners for gravitational wave research<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2019-02-11|archivedate=2019-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190212011058/https://www.gla.ac.uk/news/archiveofnews/2017/october/headline_551878_en.html}}</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://prola.aps.org/abstract/PRL/v61/i13/p1446_1?qid=1cbdc343a8f0a275&qseq=102&show=25 Michael S. Morris, Kip S. Thorne, and Ulvi Yurtsever. «Wormholes, Time Machines, and the Weak Energy Condition»]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{In lang|en}} {{Физика саласындағы Нобель сыйлығы 2001—2025}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ сценарийшілері]] [[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:АҚШ астрофизиктері]] [[Санат:АҚШ астрономдары]] [[Санат:АҚШ физиктері]] [[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Принстон университеті түлектері]] i730710sgrxeq2gl8gslv0jv2hcrrya 4 780876 3643789 3643398 2026-08-18T15:00:26Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3643789 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-08-17'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="2150" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 2 150] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Басты бет]] | data-sort-value="966" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 966] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Бауырсақ]] | data-sort-value="634" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 634] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="329" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 329] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="257" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 257] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="126" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 126] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Алматы]] | data-sort-value="117" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 117] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="113" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 113] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 102] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 95] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Бекжан Әшірбаев]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 94] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 88] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 86] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="81" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 81] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 68] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 65] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Арсен Томский]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 65] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 55] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Арғын]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 53] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 51] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 46] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Құлсары]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 46] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 45] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 44] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 44] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 43] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 43] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 43] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 42] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 42] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 42] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 41] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Ерзат Дулат]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 41] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 41] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 39] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 39] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 39] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 39] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[КешYOU]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 38] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 38] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 38] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 37] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 37] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Наймандар]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 37] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 37] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 36] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Ветеринария]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 36] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 35] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Кек алушылар: Финал]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 35] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Тоқтар Серіков]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 34] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[CaixaBank]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=CaixaBank 34] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Эякуляция]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%8F%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 33] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 33] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 33] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 33] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 33] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Шахмат]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 32] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 32] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 32] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 31] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Сәтті Жұлдыз]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 30] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 29] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Қазақстан халық партиясы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 28] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 28] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 28] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Табын]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 28] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Беріш]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 28] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 27] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 27] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Жанғабыл Төлегенұлы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 27] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 27] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 27] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Құрлық әскерлерінің әскери институты]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 27] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Адай]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 27] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 26] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 26] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 26] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 26] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Салауат]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 26] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 26] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 26] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 26] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Қытай]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 25] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 25] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Хайден Панеттьер]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%8C%D0%B5%D1%80 25] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Шымкент]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 25] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 25] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 25] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 25] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 24] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Созақ]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 23] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Өскемен]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 23] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Ресей]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 23] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 23] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Туризм]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 23] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 23] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 23] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 23] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 23] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 23] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Өрмекші-адам (фильм, 2002)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 22] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Almaty]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Almaty 22] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Медицина]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 22] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 22] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 22] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 22] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 22] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Шашыратқы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 22] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Жаныс]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 22] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 22] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 22] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 22] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 21] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Асхат Сергеевич Ниязов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 21] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Қайтадан (фильм, 2025)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 21] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Келінжан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Есім хан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 21] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Песняры]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%81%D0%BD%D1%8F%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Сақтар]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 20] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 20] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Қарақалпақстан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Логистика]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 20] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 20] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Таз руы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 20] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 20] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Ботбай]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 20] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Еркектің жыныстық мүшесі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 20] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Nordea]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Nordea 20] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 20] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 19] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Сағат]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 19] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Ақпарат технологиясы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Ысты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Қан топтары]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Ақ жол (партия)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 19] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 19] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Ауыл (партия)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 19] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 19] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 19] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Еуропа]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 19] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 19] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 18] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Албан руы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 18] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Қожа]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 18] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Су]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 18] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Астана]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 18] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 18] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 18] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 18] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 18] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Қазақстан Ұлттық банкі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 18] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 18] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 17] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Сүмбіле]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 17] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 17] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Шежіре]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 17] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 17] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 17] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 17] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Электрон]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 17] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Ислам күнтізбесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Абылай хан әулеті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 17] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 17] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Созақ ауданы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 17] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 16] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде жерленген тұлғалар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 16] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[A.Z. (Ninety One)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 16] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Қазақ болыстары тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 16] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Аяқ киім]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 16] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Жақайым]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 16] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Алаш Орда]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 16] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Дулат Исабеков]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[:Санат:Қазақ ақындары|Санат:Қазақ ақындары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 16] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[:Санат:Түркістан облысы тұлғалары|Санат:Түркістан облысы тұлғалары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Дулат]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 16] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Уәлибек Әбдірайымов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 15] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Үкімет]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 15] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Уақ]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 15] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Григорий Николаевич Чапкис]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A7%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B8%D1%81 15] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 15] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 15] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Ақмешіт әулие үңгірі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Ландшафт архитектурасы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Сиқым]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 15] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Қазақ ұлттық киімдері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Есекжем]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 15] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 15] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Сунақ]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 15] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Юсуф сүресі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Төртқара]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 15] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Алғи]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 15] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Салқам Жәңгір хан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 15] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Келес ауданы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 14] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 14] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Авиация]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 14] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 14] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Маңғытай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Олжас Абайұлы Бектенов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 14] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Жасуша]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 14] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Дауысты дыбыстар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Еріншектер Елі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 14] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 14] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Қ]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 14] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 14] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Керей хан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Бүркіт]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 14] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 14] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Оңтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Жатыр мойны эрозиясы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Ысық]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 14] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Қытай Халық Республикасының қалалары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Көзімнің қарасы...]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 14] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Ән-Нас сүресі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Қасым Аманжолов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 13] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Қазақ тілінің батыс диалектісі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Шымыр]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 13] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Ермұхамед Мәулен]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 13] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Балқаш]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 13] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Алшын]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 13] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Қазақ тау-кен металлургия институты]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 13] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Робототехника]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Төре]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 13] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Ақтау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Байұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Домбыра]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 13] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Грузия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 13] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Қанжығалы руы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 13] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 13] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Тобықты]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 13] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Отқа май құю]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 13] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[24]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=24 13] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Мастурбация]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Сүйінбай Аронұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Солтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Гүлназ Жоланова]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Рудный]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9 12] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Сүндеттеу]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 12] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Канада]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 12] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Адыраспан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[АҚШ қалалары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Өрмекші-адам]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 12] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 12] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 12] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Іш өту]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 12] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 12] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Жапония]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Еуразия ұлттық университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Тәуекел хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Түркия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Павлодар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Әдеби ағымдар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Абайдың қара сөздері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Құндылық]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 12] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Түйелер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Асылы Әлиқызы Осман]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[ALT Университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Үндістан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Тама]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 12] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Мұқадес Есламғалиұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[SDU University]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SDU_University 12] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Қазақстан банктерінің тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 12] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 12] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Семей]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 12] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Ескендір Зұлқарнайын]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 12] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 12] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Ибраһим]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 12] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Төлен Әбдік]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 12] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Орталық Қазақстан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Байтақ (партия)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 12] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[SCAT]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 12] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Варшава келісімі ұйымы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Жаңабай (Дулат)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 12] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 12] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Жаңатоған (Қарқаралы ауданы)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%82%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 12] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Хан Тәңірі шыңы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 12] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Түрікменстан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Төле би]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 12] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 12] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Қырымның қырық батыры]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 12] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Компьютер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Respublica]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 11] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 11] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Грузия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Саржомарт]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 11] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 11] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Балық шаруашылығы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 11] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Суан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Қырғи қабақ соғысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Қарақалпақ рулары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Ақбөкен]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 11] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Корея Республикасы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Жаңаарқа ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Қарақалпақтар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Азия мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Моңғолия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Ислам пайғамбарлары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Айгерім Халмурадқызы Умарова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Тарақты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Әскери шен]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 11] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Қазақ жүздері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Айқын Төлепберген]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 11] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Жоқтау]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 11] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Ардаби Мәулет]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B8_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 11] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Мысық]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 11] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Болат Оралұлы Ақшолақов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Казталов ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Әзербайжан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 11] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Досқан Қалиұлы Жолжақсынов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Бейбіт Сейдуалиева]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Домалақ ана кесенесі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 11] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Құрметті құрылысшы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B 11] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Талас шайқасы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Қазақстан газеттері тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 11] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Ортаққор]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 11] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Нұралы хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Ұлытау ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 11] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Аида Ғалымқызы Балаева]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Криштиану Роналду]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 11] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Жабайы алма (повесть)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 11] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Қағба]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%93%D0%B1%D0%B0 11] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 11] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Курчатов қаласы ақ балкон нысаны]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Адай шежіресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Борсық]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 11] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Қайыңды (көл)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 11] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Естай - Қорлан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Бейбіт Ыстыбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82_%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Егіндікөл ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Құрылтай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Азия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Географиялық координаттар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Жаңаөзен оқиғасы (2011)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%282011%29 10] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 10] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Қаракерей]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 10] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Шығай хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Даун синдромы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 10] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 10] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Тауар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Сарыүйсін]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 10] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 10] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Отырар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Ерке Есмахан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[II Омар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=II_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Түркия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Көкшетау]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 10] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Тайқазан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Шығыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Нұрлан Еркебұланұлы Смағұлов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Конъюнктивит]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 10] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Ақан сері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Шиқан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Жетіру]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 10] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Кендір]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80 10] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Қазалы ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Автомобиль маркаларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Жоңышқа]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0 10] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Бақыт Қажыбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Металлургия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Тырнақша]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 10] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Шавкат Рахмонов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Қостанай облысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 10] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Африка өзендері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Шарбақты (Шарбақты ауданы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%28%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Жайдарман]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[ChatGPT]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 10] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Төртуыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Тышқандар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Ұйғыр ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Grok]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Grok 10] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Сүйінші]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 10] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Түргеш қағанаты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Сүйел]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB 10] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Хұсни-Жамал Нұралыханова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D2%B1%D1%81%D0%BD%D0%B8-%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Атығай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Шиелі ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Қуандық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Балағат сөз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 10] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 10] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Торғай облысы (Қазақстан)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 10] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Сөз таптары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Сайрам ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8._%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Жуан Канселу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83 10] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Кесірткелер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 10] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Сәттіғұл Жанғабылұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Сырға салу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 10] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 10] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 10] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[арнайы:іздеу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 10] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Valve]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Valve 10] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Көлсай көлдері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Үлгі:Апта күндері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Лазер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Көне түркі жазбалары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Жол белгілері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Қатаған]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[:Санат:Ресей қалалары|Санат:Ресей қалалары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Шақ (етістік)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 9] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Алтын Орда хандарының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Уақыт белдеуі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83%D1%96 9] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Бауыр (орган)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Халықаралық азаматтық авиация ұйымы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 9] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Гауһартас (фильм)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 9] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Құқық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Бағдат Батырбекұлы Мусин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Жанар Қожақанқызы Байсемізова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Түркия туы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Қимақ қағанаты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Қарағанды]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Жетімдер руы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Бұрындық хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[:Санат:Азия елдері|Санат:Азия елдері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Исламбек Төлеубайұлы Салжанов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Жаужүрек мың бала]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 9] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Қыз жасауы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Едіге]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%B3%D0%B5 9] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%281401%E2%80%941500%29 9] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Бәсентиін]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%96%D0%BD 9] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Аборт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 9] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Ырғызбай ата кесенесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 9] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 9] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Жәңгір-Керей хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[География]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Танымал қазақтардың тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Нұрсұлтан мешіті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Күлтегін]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 9] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Тынышбай Жаңабайұлы Рахимов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Дамыған елдер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Мөңке би Тілеуұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Әбділда Тәжібаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Орал]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 9] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Ислам дініндегі діни лауазымдар мен атақтар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D1%96%D0%BD%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D1%96%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Ядро]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 9] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Тәңір тауы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Мұхит]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 9] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Есентемір]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 9] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Жиенбет]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82 9] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Әсет Өрентайұлы Исекешев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Рим империясы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Сиыр малының атаулары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Қарлығаштың құйрығы неге айыр?]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%B5_%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%3F 9] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Қодас]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%81 9] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Бард]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B4 9] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Ырысбек Мәуіт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 9] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Божбан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Шерзат Болаттың өлімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Араб мемлекеттері Лигасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Қостанай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Отан ордені]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 9] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Керамика]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Нұрлан Ілиясұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Ақтабан шұбырынды]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Асан Мәжит]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 9] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Жусан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Шыңғыстау]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 9] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 9] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Бегендік]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA 9] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Балғынбек Имашев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Германия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Құдалық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Дәулет Болатұлы Тұрлыханов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Теміртікен]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD 9] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Етістік]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 9] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Арқалық (қала)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Адам ата]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 9] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Саңғыл]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB 9] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Қазақ әдебиеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Жәнібек Әлімханұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Түркілер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Германия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Қазақтың саз аспаптары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Сайын Мұратбеков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 9] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Кете (ру)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 9] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[:Санат:ISBN сиқырлы сілтемелері қолданылған беттер|Санат:ISBN сиқырлы сілтемелері қолданылған беттер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3AISBN_%D1%81%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Шилі (Жангелді ауданы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Қалқанша без]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 9] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Халық қаһарманы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D1%8B%D0%BB%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Мастопатия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Жангелді ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[10]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=10 9] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Оңтүстік Америка]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Портал:Африка/Африка елдері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Ойраттар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 8] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Көшім (ру)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D1%96%D0%BC_%28%D1%80%D1%83%29 8] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Есет Берікұлы Байкен]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 8] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Көтібар Бәсенұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Бексұлтан Нұржекеұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Уикипедия:Мақалаға бастама]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 8] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Қазақстан құстары тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[:Санат:Уикилендіруі қажет мақалалар|Санат:Уикилендіруі қажет мақалалар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Алакөл ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Үлгі:Шахмат фигуралары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%84%D0%B8%D0%B3%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Аят әл-Курси]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 8] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Жексенбі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96 8] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[28]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=28 8] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Солтүстік Корея]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F 8] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[ДУА]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%A3%D0%90 8] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Ұлы географиялық ашылулар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Ғаламшар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Аңсаған Скендерұлы Балтабеков]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 8] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Батыр руы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 8] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Орталық Азия]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Ниагара сарқырамасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Дәуіт]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 8] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Бандыны қуған Хамит (фильм)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Мальтус Томас Роберт]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%81_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82 8] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Тілашар тойы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 8] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Барлас]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 8] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар|Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Абдолла Қарсақбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Марат Төлегенұлы Жыланбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Вагиналды секс]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 8] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Даңқ ордені]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 8] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Мәулид]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 8] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Алмаз Жеңісұлы Жұмакеев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Қазақстан премьер-министрі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Балқаймақ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B 8] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Төлеңгіттер]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 8] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Сандар тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Ошақты]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Орталық стадион (Алматы)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%BD_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Еркебұлан Мұратұлы Дайыров]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Зорлау]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 8] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Сауырбай Көлібайұлы Есжанов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Мәлін]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BD 8] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Жасыбай батыр Өмірұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Мәди Бәпиұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8_%D0%91%D3%99%D0%BF%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 8] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Шымыр-шоқай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80-%D1%88%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Ташкент]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 8] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Өркениет]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 8] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 8] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Дәстүр (фильм)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[:Сурет:Қазақстан картасы.png|Сурет:Қазақстан картасы.png]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 8] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Жүктілік]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 8] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Жұқпалы аурулар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Жаппас]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 8] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Қу (шоқылы тау, Сарыарқа)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83_%28%D1%88%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%29 8] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Қырғыздар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 8] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Кітап]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 8] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Бура]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0 8] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Серік Қарабекұлы Төлбасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 8] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Екінті намазы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 8] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Манаш Қабашұлы Қозыбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%88_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[ZaQ (Ninety One)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 8] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Автомобиль]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 8] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Салтанат (күй)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 8] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 8] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Құлшығаш]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 8] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Шолаққорған]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Екібастұз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 8] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Алтай (қала)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 8] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Адам эволюциясының негізгі кезеңдері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Мұзафар Әлімбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Цифрландыру]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 8] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Шекті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%84_%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B8 8] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Сүндет той]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 8] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Тіршілік]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 8] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Дос-Мұқасан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Қазақстанның ірі ауылдары мен кенттері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Амангелді ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Мөлдір Әуелбекова]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Технология]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Уикипедия:AutoWikiBrowser/Typos]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3AAutoWikiBrowser%2FTypos 8] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Өрлеу (орталық)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%28%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 8] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[11]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=11 8] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Жарымбетов Ашубай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%90%D1%88%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Сығанақ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 8] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Мұхтар Болатханұлы Тайжан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Іштің қатуы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 8] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 8] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Сауран ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Әл-Кәфирун сүресі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Ақұштап Бақтыгереева]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%B1%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Тахир хан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B8%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Сүйіндік (Арғын)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 8] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Қарсақ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 8] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[BALA (Ninety One)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 8] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[АИВ/ЖИТС]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 7] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Ақтөбе өңірлік университеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Маңғыстау ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Назарбаев Зияткерлік мектептері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Бағалы тас]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%81 7] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Өсімдіктер]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 7] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Қарқаралы ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Геморрой]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%BE%D0%B9 7] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Тауар нарығы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 7] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Қияттар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Кирхгоф ережелері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%80%D1%85%D0%B3%D0%BE%D1%84_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Баланы ұшықтау]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 7] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Әл-Уақиға сүресі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Уикипедия:Алғашқы мақала]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Алтын Қыран ордені]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 7] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Құлмамбет]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82 7] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Ордабасы құрылтайы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 7] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Халық саны бойынша Канада қалаларының тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9B%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Ұ]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 7] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Айтан Рүстенұлы Байтеленов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 7] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 7] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Қазақстан Республикасының Парламенті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Бүйі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 7] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Бекет Мырзағұлұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Қызылқоға ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 7] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[30]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=30 7] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Отырар ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Сиыр]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 7] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі (5001-10000)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 7] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Алла]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0 7] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Қынап (мүше)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BF_%28%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%29 7] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[I Сүлеймен]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 7] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[4]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=4 7] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Ермахан Сағиұлы Ыбрайымов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%AB%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Соғыс психологиясы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Бидай (астық)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 7] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Есімдік]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 7] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Медеу]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 7] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Құрманғазы ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[:Санат:Алфавит бойынша әншілер|Санат:Алфавит бойынша әншілер]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 7] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Жоңғар хандығы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 7] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Қан мен тер]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 7] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Білім]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 7] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Адай көтерілісі (1870)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 7] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Тигр]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B3%D1%80 7] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Ақсу ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Магниттік таспа блогы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%8B 7] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Йемен]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%99%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 7] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Биотехнология]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 7] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Ыстықкөл]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 7] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Талақ]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 7] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Жоңғар шапқыншылығы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 7] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[Пенис]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81 7] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Ескелді ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Есіл]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 7] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Хәрри Поттер мен пәлсапа тас]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D3%99%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D3%99%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BF%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%81 7] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[23]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=23 7] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Сөгеті ауылдық округі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 7] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Канье Уэст]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D0%B5_%D0%A3%D1%8D%D1%81%D1%82 7] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Іле Қазақ автономиялық облысы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[YouTube]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 7] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[:Санат:Канада қалалары|Санат:Канада қалалары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Мыңбай Ілес]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%86%D0%BB%D0%B5%D1%81 7] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[Дулат Бабатайұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Жыныстық акт]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 7] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Орталық Азия инновациялық университеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Атмосфера]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 7] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Психология]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 7] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[Қазақ ұлттық ырымдары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Арыс]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 7] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[Ұзынағаш (Алматы облысы)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 7] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Жоламан Тіленшіұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Аманқос Ершуов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D1%81_%D0%95%D1%80%D1%88%D1%83%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[Sulpak]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sulpak 7] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[Шығыс Қазақстан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Ескерту белгілері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 7] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[Аумағы бойынша шөлдер тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%88%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Менің папам тигр (фильм, 2024)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 7] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Мақаш әкім]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%88_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC 7] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Қорқай дұғасы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[21 ғ.]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=21_%D2%93. 7] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Алпамыс батыр]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 7] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Макаров тапаншасы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Төрт түлік]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 7] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[6]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=6 7] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 7] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[Жәндіктер]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 7] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[Қазақ графикасы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[Тәңіршілдік]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 7] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[Жер]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 7] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 7] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[Жеңіс шыңы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 7] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 7] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[Азан шақырып ат қою]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 7] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[Зейнолла Шүкіров]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%A8%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[Испания]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 7] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар|Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Еңбекті қорғау]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 7] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Менің Қазақстаным (ән)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%28%D3%99%D0%BD%29 7] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[Қазақстан Халық банкі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 7] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[Ыстанбұл]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D2%B1%D0%BB 7] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[Ақсу-Жабағылы қорығы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 7] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[Қатысушы:1nter pares/зертхана]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 7] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Етеккір]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 7] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Қазақстанда этностық топтардың қалыптаса бастауы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 7] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[Ашамайлы Керей]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[Барақ хан (Орта жүз)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 7] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Зат есім]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 7] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[Орда (музыкалық топ)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 7] |- | data-sort-value="927" | 927 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="928" | 928 | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="929" | 929 | [[Ғани Бектайұлы Бейсембаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="930" | 930 | [[Қатысушы талқылауы:Асылбек Шарапиден]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD 7] |- | data-sort-value="931" | 931 | [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="932" | 932 | [[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7] |- | data-sort-value="933" | 933 | [[Асылбек Райханұлы Боранбай]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7] |- | data-sort-value="934" | 934 | [[Біржан Қожағұлұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="935" | 935 | [[Бөкей Ордасы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="936" | 936 | [[Құрмет ордені]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 7] |- | data-sort-value="937" | 937 | [[АҚШ президенттерінің тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="938" | 938 | [[2026 жыл]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 7] |- | data-sort-value="939" | 939 | [[Төреғали Төреəліұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="940" | 940 | [[Альбер Камю]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%8E 7] |- | data-sort-value="941" | 941 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 7] |- | data-sort-value="942" | 942 | [[Нұрлан Нұғманұлы Қоянбаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D2%93%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="943" | 943 | [[Ньютон заңдары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="944" | 944 | [[Төлек]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BA 7] |- | data-sort-value="945" | 945 | [[Сарысу ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="946" | 946 | [[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 7] |- | data-sort-value="947" | 947 | [[Қазақстан телеарналары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="948" | 948 | [[Үйсін руы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 7] |- | data-sort-value="949" | 949 | [[:Санат:Қытай өзендері|Санат:Қытай өзендері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="950" | 950 | [[Әл-Кәусәр сүресі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="951" | 951 | [[Қарлұқ қағанаты]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 7] |- | data-sort-value="952" | 952 | [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="953" | 953 | [[Ат әбзелдері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82_%D3%99%D0%B1%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="954" | 954 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7] |- | data-sort-value="955" | 955 | [[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="956" | 956 | [[Көксу ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="957" | 957 | [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 7] |- | data-sort-value="958" | 958 | [[Шымылдық]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B 7] |- | data-sort-value="959" | 959 | [[Сүре]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 7] |- | data-sort-value="960" | 960 | [[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="961" | 961 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="962" | 962 | [[Жарқанаттар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="963" | 963 | [[Жетісай ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="964" | 964 | [[Рәбия сұлтан бегім]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 7] |- | data-sort-value="965" | 965 | [[Бауыржан Мамытбекұлы Сматлаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="966" | 966 | [[Орман шаруашылығы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 7] |- | data-sort-value="967" | 967 | [[Биология]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 7] |- | data-sort-value="968" | 968 | [[Дуадақ]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B 7] |- | data-sort-value="969" | 969 | [[Шүкір намазы және сәждесі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D3%99%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%96 7] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} f8bkpa12nx0kwnomu7vvdfanuect6gv 0 782165 3643756 3613720 2026-08-18T13:53:19Z Marksscheider 183882 3643756 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Дэвид Джулиус |Шынайы есімі = ағылш. David J. Julius |Суреті = Charles_M._Rice.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 4.11.1955 |Туған жері = [[Брайтон-Бич]], {{Туғанжері|Бруклин|Бруклинде}}, [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[Физиология]] |Жұмыс орны = [[Калифорния университеті, Сан-Франциско]] |Ғылыми дәрежесі = [[PhD|Философия докторы]] |Ғылыми атағы = [[университет профессоры]], [[физиолог]], [[биохимик]] |Альма-матер = [[Массачусетс технологиялық институты]]<br> [[Калифорния университеті, Беркли]] |Ғылыми жетекші = [[Рэнди Шекман]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Ноцицепция]] |Марапаттары = [[Медицина және өмір туралы ғылымдар саласындағы Шао сыйлығы]] (2010)<br> [[Астурия ханзадасы сыйлығы]]<br> {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2021 жыл ғылымда|2021]]) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = [https://www.rockefeller.edu/our-scientists/heads-of-laboratories/893-charles-m-rice/ rockefeller.edu/our-scie…] |Commons = }} '''Дэвид Джулиус''' ({{Lang-en|David J. Julius}}; [[4 қараша]] [[1955 жыл|1955]], [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]]) — [[Америкалықтар|американдық]] [[Физиология|физиолог]]. Ол ноцицепция және терморецепция (ауырсыну мен жылу сезімдерін тудыру) саласындағы жұмыстарымен танымал. Ол Ардем Патапутянмен бірге ''«температура мен жанасу рецепторларын ашқаны үшін»'' 2021 жылғы [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина бойынша Нобель сыйлығына]] ие болды. PhD (1984), [[Калифорния университеті, Сан-Франциско|Сан—Францискодағы Калифорния университетінің профессоры]], онда 1990 жылдан бері жұмыс істейді. [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі (2004). == Өмірбаян == Нью-Йорк қаласының Брайтон-Бич ауданында [[Ресей империясы|Ресейден]] келген еврей иммигранттарының отбасында дүниеге келген<ref>{{Cite web|url=http://senate.ucsf.edu/2005-2006/frl-2005-2006.html|title=The San Francisco Division of the Academic Senate|accessdate=2015-10-03|archivedate=2020-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200801154215/https://senate.ucsf.edu/2005-2006/frl-2005-2006.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/scientist-with-jewish-roots-wins-nobel-for-nerve-receptor-discoveries/|title=Nobel Prize honors US scientists for temperature, touch receptor discoveries|accessdate=2021-10-04|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004130208/https://www.timesofisrael.com/scientist-with-jewish-roots-wins-nobel-for-nerve-receptor-discoveries/}}</ref>. Ол сондай-ақ сол жердегі Авраам Линкольн орта мектебін бітірген. Әкесі инженер, анасы — бастауыш сынып мұғалімі болған. 1977 жылы [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтында]] (MIT) бакалавр дәрежесін, ал 1984 жылы [[Калифорния университеті, Беркли|Берклидегі Калифорния университетінде]] PhD дәрежесін алды<ref>{{Cite web|url=http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&twoid=67&threeid=170&fourid=242|title=The Shaw Prize — Top prizes for astronomy, life science and mathematics|accessdate=2015-10-03|archivedate=2015-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150922080121/http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&twoid=67&threeid=170&fourid=242}}</ref>. 1990 жылдан бастап [[Калифорния университеті, Сан-Франциско|Сан-Францискодағы Калифорния университетінде]] профессор болып жұмыс істейді. [[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының]] мүшесі (2005), [[Мажарстан ғылым академиясы|Венгрия ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі. == Марапаттар мен құрметтер == {{Div col|50em}} * 2000 — {{аударылмаған 5|Перл Нейроғылым сыйлығы−UNC|||Perl-UNC Prize}} * 2006 — {{аударылмаған 5|Zülch-Preis||de|}} * 2010 — {{аударылмаған 5|Passano Award}} * 2010 — [[Астурия ханзадасы сыйлығы]] * 2010 — медицина және өмір туралы ғылымдар саласындағы [[Шао сыйлығы]], ''{{Comment|«Терінің ауырсыну тітіркендіргіштері мен температураға сезімталдығының және аса жоғары сезімталдықтың басталуының молекулалық механизмдерін зерттеудің негізгі мақсаттары үшін.»|«For his seminal discoveries of molecular mechanisms by which the skin senses painful stimuli and temperature and produces pain hypersensitivity.»}}'' * 2013 — {{аударылмаған 5|Биомедициналық зерттеулер үшін Пол Янссен сыйлығы|||Dr. Paul Janssen Award for Biomedical Research}}, ''«Термосенсацияны (температураны сенсорлық қабылдау) басқаратын молекулалық механизмді ашқаны және бұл механизмнің жедел және қабыну ауырсынуын сезінудегі рөлін анықтағаны үшін»''<ref>{{Cite web |url=http://www.pauljanssenaward.com/winners |title=Winners {{!}} Dr. Paul Janssen Award<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2017-03-31 |archive-date=2017-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627230142/http://www.pauljanssenaward.com/winners |url-status=live }}</ref> * 2016 — Фармакология бойынша Кребс дәрісі, Вашингтон университеті * 2017 — {{аударылмаған 5|HFSP Накасонэ сыйлығы||de|HFSP Nakasone Award}}, ''«Жануарлардағы жылулық сезімталдықтың молекулалық механизмін ашқаны үшін»'' * 2017 — [[Халықаралық Гайрднер сыйлығы]]<ref>{{Cite web |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/?_sf_s=David%20Julius |title=All Gairdner Awards Laureates {{!}} Gairdner Foundation<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2017-03-31 |archive-date=2020-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926051841/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/?_sf_s=David%20Julius |url-status=live }}</ref> * 2019 — [[Розенстил сыйлығы]] * 2020 — [[Кавли сыйлығы]] * 2020 — [[Медицина саласындағы серпінді сыйлық]] * 2020 — [[BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award]] * 2021 — [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] {{Div col end}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 2001-2025}} {{Шао жүлдесінің иегерлері}} [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:АҚШ физиологтары]] [[Санат:Массачусетс технологиялық институты түлектері]] [[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Философия докторлары]] s1v3s799ybg67ehvlau7f7jubjdtxca 0 782264 3643966 3614331 2026-08-19T05:43:19Z 1nter pares 146705 3643966 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The Goldman Sachs Group, Inc. |логотипі = |суреті = GoldmanSachsHeadquarters.JPG |сурет атауы = Манхэттендегі [[200 West Street]] ғимаратында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{NYSE|GS}}<br>[[Dow Jones Industrial Average|DJIA]] құрамдасы<br>[[S&P 100]] құрамдасы<br>[[S&P 500]] құрамдасы |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[1869 жыл|1869]] |құрушы = [[Маркус Голдман]]<br>[[Самуэль Сакс]] |орналасуы = [[200 West Street]], [[Нью-Йорк]], АҚШ |басты адамдары = [[Дэвид Соломон]] (төраға және бас атқарушы директор) |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = [[Инвестициялық банк қызметі]]<br>Жаһандық нарықтар<br>[[Активтерді басқару]]<br>Байлықты басқару<br>Тікелей банк |меншікті капиталы = {{өсім}} 124,97 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 58,28 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 21,85 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,30 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,81 трлн АҚШ доллары (2025) |капитализация = {{өсім}} Активтері басқаруда: 3,61 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 47 400 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = [[Goldman Sachs Alternatives]] |аудитор = |сайты = https://www.goldmansachs.com/ |Ортаққор = GoldmanSachsHeadquarters.JPG }} '''The Goldman Sachs Group, Inc.''' — 1869 жылы құрылған америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызметтер компаниясы. Goldman Sachs компаниясының штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы [[Бэттери-Парк-Сити]] ықшамауданында орналасқан, сондай-ақ әлемнің көптеген халықаралық қаржы орталықтарында өңірлік кеңселері бар.<ref name="AR">{{cite web | url= https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/0000886982/000088698226000091/gs-20251231.htm | title=The Goldman Sachs Group, Inc. 2025 Annual Report Form 10-K | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=February 25, 2026 | access-date=March 8, 2026 }}</ref> Goldman Sachs кіріс көлемі бойынша әлемдегі ең ірі инвестициялық банктердің бірі болып табылады<ref>{{Cite web |title=League Tables – Investment Banking Review – FT.com |url=https://markets.ft.com/data/league-tables/tables-and-trends |access-date=2025-12-08 |website=markets.ft.com}}</ref> және жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының ''[[Fortune 500]]'' тізімінде 32-орында тұр.<ref>{{cite web | url= https://fortune.com/company/goldman-sachs-group/ | title=Fortune 500 Companies: Goldman Sachs | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | date=March 8, 2026 }}</ref> 2025 жылғы ''[[Forbes Global 2000]]'' рейтингінде Goldman Sachs 20-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0|title=The Global 2000|website=Forbes|date=June 12, 2025|access-date=March 8, 2026}}</ref> Компания Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жаһандық қаржы жүйесі үшін жүйелік маңызы бар қаржы институты ретінде қарастырылады. Goldman Sachs инвестициялық банк қызметтерін (қосылулар мен жұтулар, сондай-ақ қайта құрылымдау мәселелері бойынша кеңес беру), бағалы [[Андерайтинг|қағаздарды андеррайтингтеу]], прайм-брокерлік қызметтер, активтерді басқару және байлықты басқару қызметтерін ұсынады. Компания көптеген қаржылық өнімдер бойынша [[маркет-мейкер]] ретінде әрекет етеді, сондай-ақ [[клиринг]]тік және кастодиандық банк қызметтерін көрсетеді. Ол жекеменшік капитал қорларын және хедж-қорларды басқарады. Сонымен қатар күрделі әрі тапсырыс берушінің қажеттіліктеріне бейімделген қаржылық өнімдерді әзірлейді. Компанияға тікелей банк болып табылатын ''Goldman Sachs Bank USA'' да тиесілі. Goldman Sachs клиенттерінің атынан да, өз қаражаты есебінен де сауда операцияларын жүргізеді. Компания стартаптарға инвестиция салып, оларды қаржыландыруды ұйымдастырады. Көптеген жағдайларда мұндай компаниялар алғашқы жария орналастыруды (IPO) жүзеге асырған кезде Goldman Sachs эмиссияны ұйымдастырушы жетекші андеррайтер ретінде қосымша қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite news | url=https://www.wsj.com/articles/goldman-sachs-wants-to-charm-startups-it-wont-be-easy-11621515741 | title=Goldman Sachs Wants to Charm Startups. It Won't Be Easy. | first=Peter | last=Rudegeair | work=[[The Wall Street Journal]] | date=May 20, 2021 | url-access=subscription | access-date=January 23, 2022 | archive-date=January 23, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220123052529/https://www.wsj.com/articles/goldman-sachs-wants-to-charm-startups-it-wont-be-easy-11621515741 | url-status=live }}</ref> == Тарихы == === Құрылуы мен қалыптасуы === [[Сурет:Goldman Sachs.svg|thumb|250px|Goldman Sachs логотипінің екінші нұсқасы (1999–2020)]] [[Сурет:Goldman Sachs 2022 Black.svg|thumb|250px|Goldman Sachs логотипінің үшінші нұсқасы (2020–2024)]] 1869 жылы [[Маркус Голдман]] Нью-Йорк қаласында көмір науасының жанындағы бір бөлмелі жертөле кеңсесінде Goldman Sachs компаниясының негізін қалады.<ref>{{cite news | url=https://www.thestar.com.my/business/business-news/2020/12/09/insight---core-goldman-sachs-wont-flee-new-york-for-florida | title=Insight - Core Goldman Sachs won't flee New York for Florida | first=BRIAN | last=CHAPPATTA | work=The Star (Malaysia) | date=December 9, 2020}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.chicagotribune.com/business/ct-goldman-sachs-mystique-20161215-story.html | title=The eternal mystique of Goldman Sachs | first=Dan | last=Zack | publisher=Chicago Tribune | date=December 15, 2016 | url-access=limited}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1997-12-21/inside-the-money-machine | first1=Leah Nathans | last1=Spiro | first2=Stanley | last2=Reed | title=Inside the Money Machine-In a big-is-all business, Goldman vows to go it alone | publisher=Bloomberg L.P. | date=December 22, 1997 | url-access=subscription | archive-date=August 27, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200827190404/https://www.bloomberg.com/news/articles/1997-12-21/inside-the-money-machine | url-status=live }}</ref> 1882 жылы Голдманның күйеу баласы [[Самуэль Сакс]] компанияға қосылды.<ref>{{cite news | title=Business & Finance: Cash & Comeback | url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,770464,00.html | magazine=Time magazine | date=November 9, 1936 | archive-date=October 23, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201023122152/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,770464,00.html | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/2010/05/21/goldman-sachs-fraud-case-personal-finance-gs.html#1b2ef41476b3|title=The Evolution Of Goldman Sachs|last=Beattie|first=Andrew|work=Forbes|access-date=February 11, 2020|archive-date=July 22, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722160258/https://www.forbes.com/2010/05/21/goldman-sachs-fraud-case-personal-finance-gs.html#1b2ef41476b3|url-status=live}}</ref> 1885 жылы Голдманның ұлы [[Генри Голдман]] мен күйеу баласы Людвиг Дрейфусс кәсіпке қосылып, компания қазіргі атауы — Goldman Sachs & Co. атауын қабылдады.<ref>{{Cite book |last=Endlich|first=Lisa |title=Goldman Sachs: The Culture Of Success|publisher=A.A. Knopf |year=1999|isbn=9780679450801|page= 34}}</ref> Компания кәсіпкерлер арасында коммерциялық қағаздарды пайдалануды алғашқылардың бірі болып енгізді және 1896 жылы Нью-Йорк қор биржасына (NYSE) мүше болды.<ref name="Cohan2012">{{cite book | author=William D. Cohan | title=Money and Power: How Goldman Sachs Came to Rule the World | year=2012 | publisher=Penguin Random House | isbn=9780241954065}}</ref> 1898 жылға қарай фирманың капиталы 1,6 миллион АҚШ долларына жетті.<ref name="Cohan2012"/> Компания 1900 жылы Бостон мен Чикагода, 1918 жылы Сан-Францискода, ал 1920 жылы Филадельфия мен Сент-Луисте кеңселерін ашты.<ref name=brief>{{Cite web |url=https://www.goldmansachs.com/our-firm/history/a-brief-history-of-gs.pdf | title=A Brief History of Goldman Sachs | work=Goldman Sachs}}</ref> Goldman Sachs алғашқы жария орналастырулар (IPO) нарығына 1906 жылы [[Sears]], [[Roebuck and Company]] компаниясын қор биржасына шығару арқылы кірді.<ref name="Cohan2012" /> Бұл мәміленің жүзеге асуына Генри Голдман мен Sears компаниясының иелерінің бірі [[Юлиус Розенвальд]] арасындағы жеке достық ықпал етті.<ref name="Cohan2012" /> Одан кейін компания басқа да IPO-ларды андеррайтингтеумен айналысты, олардың қатарында 1906 жылғы [[General Cigar Company]], 1912 жылғы [[F. W. Woolworth Company]] және [[Continental Can]] болды.<ref name=brief/><ref name="Cohan2012"/> Компанияларды бағалау саласында да фирма жаңашылдық танытты. Ол компания құнын анықтауда баланстық құнның орнына баға мен табыстың арақатынасын қолданған алғашқы компаниялардың бірі болды. Соның арқасында материалдық активтері аз бөлшек сауда кәсіпорындары мен басқа компаниялар үшін капитал тарту жеңілдеді.<ref name=brief/> 1912 жылы Генри С. Бауэрс компанияның негізін қалаушы әулетке жатпайтын, бірақ фирманың серіктесі болып, оның пайдасынан үлес алған алғашқы адам болды.<ref name="Cohan2012"/> 1917 жылы Генри Голдманның Германияны қолдайтын ұстанымына байланысты фирмадағы басқа серіктестер тарапынан қысым күшейіп, ол компаниядан кетуге мәжбүр болды.<ref name="Cohan2012"/> 1918 жылы [[Уоддилл Кэтчингс]] компанияға қосылғанға дейін фирманы толық бақылау Сакс әулетінің қолында болды.<ref name="Cohan2012"/> 1928 жылға қарай Кэтчингс Goldman Sachs-тағы ең ірі жеке үлеске ие серіктеске айналды.<ref name="Cohan2012"/> 1919 жылы компания Merck & Co. компаниясының елеулі үлесін сатып алды, ал 1922 жылы [[General Foods]] компаниясына ірі инвестиция жасады.<ref name=brief/> 1928 жылғы 4 желтоқсанда фирма жабық үлгідегі инвестициялық қор болып табылатын Goldman Sachs Trading Corp. қорын іске қосты.<ref>{{Cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/photo-essays/2011-07-20/goldman-sachs-the-good-the-bad-and-the-ugly |title=Goldman Sachs, the Good, the Bad, and the Ugly |publisher=Bloomberg News |date=July 20, 2011 | url-access=subscription | archive-date=March 31, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331104330/https://www.bloomberg.com/news/photo-essays/2011-07-20/goldman-sachs-the-good-the-bad-and-the-ugly|url-status=live}}</ref> Алайда бұл қор [[1929 жылғы Уолл-стрит дағдарысы]] кезінде күйреді. Сол кезеңде Goldman Sachs акция бағаларын айла-шарғы жасауға және инсайдерлік саудаға қатысқан деген айыптауларға тап болды.<ref name="Cohan2012"/> === 1930–1979 === 1930 жылы, [[Ұлы тоқырау|Ұлы депрессия]] кезеңінде, фирма Уоддилл Кэтчингсті басшылықтан шеттетіп, аға серіктес қызметіне [[Сидни Уайнберг]] келді. Уайнберг компанияның негізгі назарын сауда операцияларынан инвестициялық банк қызметіне ауыстырды.<ref name="Cohan2012" /> Оның әрекеттері фирманың әлсіреген беделін қалпына келтіруге көмектесті. Уайнбергтің басшылығымен Goldman Sachs 1956 жылы [[Ford Motor Company]] компаниясының 657 миллион АҚШ долларын құраған алғашқы жария орналастыруының (IPO) жетекші кеңесшісі болды. Бұл сол кезеңдегі аса ірі жетістіктердің бірі саналды. Сондай-ақ фирма 1958 жылы Sears Roebuck компаниясының 350 миллион АҚШ долларлық облигациялық қарыз орналастыруына жетекшілік етті.<ref name=brief/> Уайнбергтің жетекшілігі кезінде компания инвестициялық зерттеулер бөлімін және муниципалдық облигациялар бөлімін құрды. Сонымен қатар фирма тәуекел арбитражын қолданудың алғашқы жаңашылдарының бірі болды.<ref name="Cohan2012" /> 1950-жылдары [[Гас Леви]] компанияға бағалы қағаздар трейдері ретінде қосылды. Сол кезеңде фирма ішінде екі ықпалды бағыт — инвестициялық банк қызметі мен бағалы қағаздар саудасы — басымдық үшін бәсекелесті.<ref>{{Cite web |last=Lenzner |first=Robert |title=Gus Levy: Don't Tell Me What I Can't Do; Tell Me What I Can Do |url=https://www.forbes.com/sites/robertlenzner/2011/03/10/gus-levy-dont-tell-me-what-i-cant-do-tell-me-what-i-can-do/ |access-date=2026-04-27 |website=Forbes |language=en}}</ref> Леви ірі көлемдегі бағалы қағаздар мәмілелерін жүзеге асырудың алғашқы дамытушыларының бірі болды және оның жетекшілігімен компания осы бағытты кеңінен дамытты. Уайнбергтің күшті ықпалына байланысты фирма 1956 жылы компанияның назарын тек Уайнбергке тәуелді бағыттан әртараптандыру мақсатында жеке инвестициялық банк бөлімін құрды.<ref name="Cohan2012"/> 1957 жылы фирманың штаб-пәтері Нью-Йорк қаласындағы 20 [[Broad Street]] ғимаратына көшірілді.<ref name="Cohan2012"/> 1969 жылы Гас Леви Сидни Уайнбергтің орнына аға серіктес болды және компанияның бағалы қағаздар саудасы бөлімін қайтадан күшейтті.<ref>{{Cite book |year=2000 |publisher=Simon & Schuster |last=Endlich |first=Lisa |title=Goldman Sachs: The Culture Of Success |isbn=9780684869681 |page=62 }}</ref> Левиге фирманың әйгілі «ұзақ мерзімді ашкөздік» қағидатының авторы деген баға беріледі. Бұл ұстаным ұзақ мерзімді кезеңде пайда табылып отырған жағдайда қысқа мерзімді шығындарға төзуге болатынын білдірді. Сонымен қатар серіктестер өз табыстарының басым бөлігін қайтадан компанияның өзіне инвестициялап отырды.<ref>{{Cite book |last=Endlich |first=Lisa| author-link=Lisa Endlich |title=Goldman Sachs: The Culture Of Success| publisher=A.A. Knopf |year=1999| isbn=9780679450801 |page=18 }}</ref> Уайнберг фирманың аға серіктесі болып қала берді және сол жылдың шілде айында қайтыс болды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1969/07/24/archives/sidney-j-weinberg-dies-at-77-mr-wall-street-of-finance-sidney-j.html | title=Sidney J. Weinberg Dies at 77; 'Mr. Wall Street' of Finance; Sidney J. Weinberg, Known as 'Mr. Wall Street,' Is Dead at 77 | first=Alden | last=Whitman | work=[[The New York Times]] | date=July 24, 1969 | url-access=limited}}</ref> 1970 жылы фирма тағы бір қаржылық дағдарысқа тап болды. Сол жылы [[Penn Central Transportation Company]] компаниясы банкротқа ұшырады. Компанияның айналымда жүрген коммерциялық қағаздарының көлемі 80 миллион АҚШ долларынан (2024 жылғы құны бойынша шамамен 497 миллион АҚШ доллары) асты, олардың басым бөлігі Goldman Sachs арқылы шығарылған еді. Бұл банкроттық өте ірі оқиғаға айналды. Соның салдарынан туындаған сот істері, әсіресе АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы ([[SEC]]) көтерген талаптар, фирманың серіктестік капиталын, өміршеңдігін және беделін қатерге тіреді.<ref name="cohan_wpost2012">{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/opinions/goldman-sachss-long-history-of-duping-its-clients/2012/03/15/gIQAVlu3GS_story.html | title=Goldman Sachs's long history of duping its clients | last=Cohan | first=William D. | newspaper=The Washington Post | date=March 16, 2012 | url-access=limited | archive-date=November 9, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201109190908/https://www.washingtonpost.com/opinions/goldman-sachss-long-history-of-duping-its-clients/2012/03/15/gIQAVlu3GS_story.html | url-status=live }}</ref> Дәл осы банкроттықтан кейін коммерциялық қағаздар шығаратын барлық эмитенттерге несиелік рейтинг беру тәжірибесі қалыптасты. Бүгінде мұндай рейтингтерді бірнеше несиелік рейтинг агенттігі жүргізеді.<ref>{{cite web | last=Hahn | first=Thomas K. | editor=Timothy Q. Cook | editor2=Robert K. Laroche | title=Instruments of the Money Market | url=https://www.richmondfed.org/~/media/richmondfedorg/publications/research/special_reports/instruments_of_the_money_market/pdf/full_publication.pdf | edition=Seventh | publisher=Federal Reserve Bank of Richmond | location=[[Richmond, Virginia]] | year=1993 | access-date=April 7, 2017 | archive-date=November 25, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201125001943/https://www.richmondfed.org/~/media/richmondfedorg/publications/research/special_reports/instruments_of_the_money_market/pdf/full_publication.pdf | url-status=live }}</ref> Серіктес Стэнли Р. Миллердің басшылығымен фирма 1970 жылы Лондонда өзінің алғашқы халықаралық кеңсесін ашты, ал 1972 жылы жеке капиталды басқару бөлімін және тұрақты табысты бағалы қағаздар бөлімін құрды.<ref name=brief/><ref>{{Cite news |last=Colchester |first=Max |url=https://www.wsj.com/articles/who-loses-the-most-from-brexit-try-goldman-sachs-1460403274 |title=Who Loses the Most From 'Brexit'? Try Goldman Sachs |work=[[The Wall Street Journal]] |date=April 11, 2016 |issn=0099-9660 |archive-date=November 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108095658/https://www.wsj.com/articles/who-loses-the-most-from-brexit-try-goldman-sachs-1460403274|url-status=live}}</ref> 1974 жылы компания Electric Storage Battery фирмасын International Nickel мен Morgan Stanley тарапынан жасалған дұшпандық жұтып алу әрекетінен қорғау барысында «ақ сері» стратегиясын алғашқылардың бірі болып қолданды.<ref>{{cite book | first=Gary | last=Giroux | title=Accounting Fraud: Maneuvering and Manipulation, Past and Present | url=https://books.google.com/books?id=gxNMAgAAQBAJ | publisher=Business Expert Press | isbn=978-1606496299 | date=2013 | archive-date=April 8, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170408085303/https://books.google.com/books?id=gxNMAgAAQBAJ | url-status=live }}</ref> 1976 жылы Сидни Уайнбергтің ұлы [[Джон Уайнберг]] пен [[Джон С. Уайтхед]] бірлескен аға серіктестер қызметіне тағайындалды. Бұл фирмадағы бірлескен басшылық дәстүрін қайта нығайтты. Олардың бастамаларының бірі компанияның 14 іскерлік қағидатын әзірлеу болды.<ref>{{Cite news |last=Thomas |first=Landon Jr. |url=https://www.nytimes.com/2006/08/09/business/09weinberg.html |title=John L. Weinberg, 81, Former Leader of Goldman, Dies |work=The New York Times |date=August 9, 2006 | url-access=limited |issn=0362-4331 |archive-date=November 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201121075533/https://www.nytimes.com/2006/08/09/business/09weinberg.html |url-status=live}}</ref> === 1980–1999 === 1981 жылғы 16 қарашада фирма тауарлық нарықтардағы саудамен айналысатын J. Aron & Company компаниясын сатып алды. Кейін бұл компания Тұрақты табысты бағалы қағаздар бөлімімен біріктіріліп, Тұрақты табысты бағалы қағаздар, валюталар және тауарлар бөлімі деп аталды.<ref>{{Cite news |last=Baer |first=Justin |title=In Wake of Financial Crisis, Goldman Goes It Alone |publisher=Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/in-wake-of-financial-crisis-goldman-goes-it-alone-1423711981| date=December 12, 2015 | url-access=subscription |issn=0099-9660|archive-date=August 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042635/https://www.wsj.com/articles/in-wake-of-financial-crisis-goldman-goes-it-alone-1423711981 |url-status=live}}</ref> J. Aron компаниясы кофе мен алтын нарықтарындағы қызметімен танымал болды. Goldman Sachs компаниясының кейінгі бас атқарушы директоры [[Ллойд Бланкфейн]] де фирмаға осы бірігу нәтижесінде келген.<ref>{{Cite news |title=As rivals fade, Goldman Sachs stands firm on commodities |url=https://www.cnbc.com/2013/12/06/as-rivals-fade-goldman-sachs-stands-firm-on-commodities.html |publisher=CNBC |date=December 6, 2013|archive-date=November 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129115336/https://www.cnbc.com/2013/12/06/as-rivals-fade-goldman-sachs-stands-firm-on-commodities.html|url-status=live}}</ref> 1983 жылы фирма жаңадан салынған 85 Broad Street ғимаратындағы жаһандық штаб-пәтеріне көшті және 2009 жылы қазіргі штаб-пәтеріне ауысқанға дейін сол ғимаратта орналасты.<ref>{{Cite web |title=85 Broad Street – Goldman Sachs |url=https://www.institutionalinvestor.com/article/b179g8x6qjcf74/85-broad-street---goldman-sachs |access-date=January 9, 2023 |website=Institutional Investor |date=March 12, 2018 |language=en-gb |archive-date=October 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003082029/https://www.institutionalinvestor.com/article/b179g8x6qjcf74/85-broad-street---goldman-sachs |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=December 9, 2009 |title=The House That Goldman Built |url=https://observer.com/2009/12/the-house-that-goldman-built/ |access-date=January 9, 2023 |publisher=Observer |archive-date=January 9, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109140105/https://observer.com/2009/12/the-house-that-goldman-built/ |url-status=live }}</ref> 1985 жылы компания Рокфеллер орталығына иелік ететін жылжымайтын мүлікке инвестициялау қорының (REIT) жария орналастырылуын андеррайтингтеді. Ол сол кезде тарихтағы ең ірі [[REIT]] орналастыруы болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1995/09/19/pitching-them-high-and-inside-in-the-rockefeller-center-deal/7794b49c-3489-448e-a33c-4d8a691034f6/ |last=Sloan |first=Allan | author-link=Allan Sloan |title=PITCHING THEM HIGH AND INSIDE IN THE ROCKEFELLER CENTER DEAL | newspaper=[[The Washington Post]] |date=September 19, 1995 |issn=0190-8286 |archive-date=February 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208043020/https://www.washingtonpost.com/archive/business/1995/09/19/pitching-them-high-and-inside-in-the-rockefeller-center-deal/7794b49c-3489-448e-a33c-4d8a691034f6/|url-status=live}}</ref> [[КСРО ыдырауы|Кеңес Одағының ыдырауы]] басталған кезеңге сәйкес фирма жаһандық жекешелендіру үдерісіне де қатыса бастады. Ол мемлекеттік құрылымдардан бөлініп шыққан компанияларға кеңес беру арқылы жекешелендіру мәмілелерін жүзеге асыруға көмектесті.<ref>{{Cite web | last=McCoy| first=Patricia |title=Levers of Law Reform: Public Goods and Russian Banking | url=https://scholarship.law.cornell.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1395&context=cilj | publisher=Cornell Law School | year=1997 | archive-date=October 22, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022190041/https://scholarship.law.cornell.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1395&context=cilj |url-status=live}}</ref> 1986 жылы фирма институционалдық инвесторларға, қаржылық кеңесшілерге және жеке тұлғаларға ашық әрі жеке нарықтарда инвестициялық және кеңес беру қызметтерін ұсынатын Goldman Sachs Asset Management бөлімін құрды.<ref name=humbled/> Сол жылы компания [[Microsoft]] компаниясының алғашқы жария орналастырылуын (IPO) андеррайтингтеді, [[General Electric]] компаниясына [[RCA]] компаниясын сатып алу мәселесі бойынша кеңес берді<ref name=humbled>{{Cite news | title=Goldman Sachs humbled | url=https://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/goldman-sachs-humbled-1192852.html | work=The Independent | date=December 17, 2008 | archive-date=November 16, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201116055405/https://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/goldman-sachs-humbled-1192852.html | url-status=live}}</ref> және Лондон мен Токио қор биржаларына қосылды, бұл өз кезегінде компанияның қосылулар мен жұтып алулар саласындағы қызметінің кеңеюіне ықпал етті.<ref name=brief/> 1980-жылдары фирма инвестициялық зерттеулерін электрондық түрде таратқан алғашқы банктердің бірі болды және бастапқы шығарылымдағы терең дисконтталған облигациялардың алғашқы жария орналастырылуын жүзеге асырды.<ref name=humbled/> 1988 жылы компания Үндістанның Мемлекеттік банкіне несиелік рейтинг алуға және АҚШ-тың коммерциялық қағаздар нарығында 200 миллион АҚШ доллары көлемінде қағаздар шығаруға көмектесті.<ref>{{Cite web | url=https://www.goldmansachs.com/our-firm/history/moments/1994-emerging-markets.html | title=Goldman Sachs Expands its Footprint in Emerging Markets | publisher=Goldman Sachs}}</ref> 1990 жылы [[Роберт Рубин]] мен [[Стивен Фридман]] бірлескен аға серіктестер болды. Олар компанияның қосылулар мен жұтып алулар, сондай-ақ сауда операциялары бағыттарын нығайту мақсатында фирманың жаһандануға бағдарланған дамуына басымдық беруге уәде етті.<ref>{{Cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-goldman-board-idUSBRE93315P20130404 |title=Former Goldman head Stephen Friedman retires from board |work=[[Reuters]] |date=April 4, 2013 |archive-date=November 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103184956/https://www.reuters.com/article/us-goldman-board-idUSBRE93315P20130404 |url-status=live}}</ref> 1990 жылы компания Нью-Йорк қор биржасында қағазсыз сауда жүйесін енгізді.<ref>{{Cite web | url=https://www.princeton.edu/~ota/disk2/1990/9015/9015.PDF | title=Electronic Bulls and Bears: U.S. Securities Markets and Information Technology | date=September 1990}}</ref> 1992 жылы Рубин Билл Клинтон әкімшілігінде қызмет атқару үшін фирмадан кетті.<ref name=brief/> 1994 жылы компания [[Goldman Sachs тауар индексі]]н (GSCI) іске қосты және Қытайдағы алғашқы кеңсесін [[Бейжің]] қаласында ашты.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/1994/03/01/business/goldman-sachs-in-china.html |title=Goldman, Sachs in China |date=March 1, 1994|work=New York Times |issn=0362-4331| archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903093219/https://www.nytimes.com/1994/03/01/business/goldman-sachs-in-china.html |url-status=live}}</ref> Сол жылы Стивен Фридманның аға серіктес қызметінен кетуінен кейін [[Джон Корзин]] компанияның бас атқарушы директоры болып тағайындалды.<ref name="NewYorkTimes1994September14RamirezAnthony">{{cite news|last1=Ramirez|first1=Anthony|title=Chairman of Goldman Will Retire|url=https://www.nytimes.com/1994/09/14/business/chairman-of-goldman-will-retire.html|access-date=9 May 2017|issue=Business|page=D1|work= New York Times|date=14 September 1994|url-access=limited|archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903163853/https://www.nytimes.com/1994/09/14/business/chairman-of-goldman-will-retire.html|url-status=live}}</ref> Серіктестер арасындағы ондаған жылдарға созылған пікірталастардан кейін Goldman Sachs 1999 жылғы мамырда алғашқы жария орналастыру (IPO) арқылы [[ашық акционерлік қоғам]]ға айналды.<ref>{{Cite web |url=https://nypost.com/1999/05/04/goldman-sachs-ipo-debuts-today-at-3-66b/ |title=GOLDMAN SACHS IPO DEBUTS TODAY AT $3.66B|last=Piskora|first=Beth|date=May 4, 1999|website=New York Post|language=en|access-date=December 6, 2019|archive-date=August 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817124848/https://nypost.com/1999/05/04/goldman-sachs-ipo-debuts-today-at-3-66b/|url-status=live}}</ref> IPO барысында Goldman Sachs компанияның 12,6%-ын жұртшылыққа сатты. Орналастырудан кейін компанияның 48,3%-ы бұрынғы 221 серіктестің иелігінде қалды, 21,2%-ы серіктес болып табылмайтын қызметкерлерге тиесілі болды, ал қалған 17,9%-ы Goldman Sachs-тың зейнетке шыққан серіктестеріне және екі ұзақ мерзімді инвесторға — [[Sumitomo Bank Ltd.]] пен [[Kamehameha Schools]] ұйымының инвестициялық бөлімшесіне тиесілі болды.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-05-16/goldman-sachs-how-public-is-this-ipo | title=Goldman Sachs: How Public Is This IPO? | first=Leah Nathans | last=Spiro | publisher=[[Bloomberg L.P.]] | date=May 17, 1999 | access-date=April 7, 2017 | archive-date=August 27, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200827190313/https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-05-16/goldman-sachs-how-public-is-this-ipo | url-status=live }}</ref> Акциялар биржаға шығарылған кезде бір акцияның бағасы 53 АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite news |last=Roundup |first=An Interactive Journal News |date=1999-05-03 |title=Goldman Sachs Prices Offering At $53 a Share for Sale Tuesday - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB9257613266528026 |access-date=2026-04-27 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> IPO өткізілгеннен кейін [[Генри Полсон]] Джон Корзиннің орнына компанияның директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news| title=End of an era for Goldman | url=https://money.cnn.com/1999/05/03/markets/goldman/ | work=[[CNN]] | date=May 3, 1999 | archive-date=October 19, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201019151634/https://money.cnn.com/1999/05/03/markets/goldman/ | url-status=dead }}</ref> === 2000 – қазірге дейін === 2000 жылғы қыркүйекте Goldman Sachs Нью-Йорк қор биржасындағы ең ірі мамандандырылған сауда фирмаларының бірі болған Spear, Leeds & Kellogg компаниясын 6,3 миллиард АҚШ долларына (2024 жылғы құны бойынша шамамен 10,9 миллиард АҚШ доллары) сатып алды.<ref name="NewYorkTimes2000September12McGeehanPatrick">{{cite news|last1=McGeehan|first1=Patrick|title=Goldman Sachs to Acquire Top Firm on Trading Floors|url=https://www.nytimes.com/2000/09/12/business/goldman-sachs-to-acquire-top-firm-on-trading-floors.html|access-date=May 18, 2017|agency=The New York Times Company|issue=Business|page=C2|work=[[The New York Times]]|date=September 12, 2000|url-access=limited|archive-date=September 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913000550/https://www.nytimes.com/2000/09/12/business/goldman-sachs-to-acquire-top-firm-on-trading-floors.html|url-status=live}}</ref> 2006 жылғы мамырда Генри Полсон АҚШ Қаржы министрі қызметіне тағайындалу үшін компаниядан кетті, ал оның орнына [[Ллойд Бланкфейн]] директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директор болып тағайындалды.<ref>{{Cite news|last=Anderson|first=Jenny|date=June 3, 2006 |title=New Chief Executive Is Chosen by Goldman|work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/03/business/03goldman.html|access-date=June 10, 2020|issn=0362-4331|archive-date=November 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121050331/https://www.nytimes.com/2006/06/03/business/03goldman.html|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы 21 қыркүйекте Goldman Sachs пен Morgan Stanley — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — дәстүрлі банк холдингтік компанияларына айналатындарын ресми түрде жариялады.<ref name="Reuters2008September21HallJessica">{{cite news|last1=Hall |first1=Jessica|last2=Heavens|first2=Louise|title=Goldman Sachs to be regulated by Fed |url=https://www.reuters.com/article/us-goldmansachs-idUSNWEN838420080922|access-date=September 22, 2008|agency=Thomson Reuters|issue=Fund News|publisher=Reuters|date=September 21, 2008|archive-date=November 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111204449/https://www.reuters.com/article/us-goldmansachs-idUSNWEN838420080922|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley | title=Wall Street in crisis: Mitsubishi to buy stake in Morgan Stanley | first1=Julia | last1=Kollewe | first2=David | last2=Teather | work=[[The Guardian]] | date=September 22, 2008 | access-date=December 11, 2016 | archive-date=December 5, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201205203628/https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley | url-status=live }}</ref> Олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін Федералдық резерв жүйесінің мақұлдауы Конгрестің бағалы қағаздар фирмаларын депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғанына 75 жыл өткен соң тәуелсіз инвестициялық банк үлгісінің аяқталғанын білдірді. Бұл шешім [[Lehman Brothers]] банкротқа ұшырап, [[Merrill Lynch]] компаниясының [[Bank of America|Bank of America-ға]] жедел сатылуына алып келген бірнеше апталық қаржылық күйзелістер кезеңінің соңында қабылданды.<ref name="WSJ2008September22HilsenrathJon">{{cite news|last1=Hilsenrath|first1=Jon|last2=Paletta|first2=Damian|title=Goldman, Morgan Scrap Wall Street Model, Become Banks in Bid to Ride Out Crisis|journal=The Wall Street Journal. Eastern Edition|url=https://www.wsj.com/articles/SB122202739111460721|access-date=May 18, 2017|agency=Dow Jones & Company Inc|issue=Business|publisher=Wall Street Journal|date=September 22, 2008|location=United States|language=en|url-access=subscription|issn=0099-9660|archive-date=December 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203003329/https://www.wsj.com/articles/SB122202739111460721|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы 23 қыркүйекте Berkshire Hathaway компаниясы Goldman Sachs-тың 5 миллиард АҚШ долларына тең артықшылықты акцияларын сатып алуға келісті. Сонымен қатар ол бес жыл ішінде Goldman Sachs-тың тағы 5 миллиард АҚШ долларына тең жай акцияларын сатып алу құқығын беретін варранттарға ие болды.<ref name="5billion">{{cite web | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/886982/000095012308011720/y71480exv3w1.htm | title=Berkshire Hathaway to Invest $5 billion in Goldman Sachs | publisher=U.S. Securities and Exchange Commission | date=September 23, 2008 | access-date=May 18, 2017 | archive-date=August 16, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140816030946/http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/886982/000095012308011720/y71480exv3w1.htm | url-status=live }}</ref> Сол кезеңде компания бір акциясы 123 АҚШ долларынан бағаланған акцияларды жария орналастыру арқылы қосымша 5 миллиард АҚШ долларын тартты.<ref name="5billion" /> 2008 жылғы қазанда Goldman Sachs АҚШ Қаржы министрлігінен Қиындыққа ұшыраған активтерге көмек көрсету бағдарламасы (TARP) аясында 10 миллиард АҚШ долларына тең артықшылықты акциялар түріндегі инвестиция алды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/15/AR2007101501435.html | newspaper=The Washington Post | title=An Unsavory Slice of Subprime | first=Allan | last=Sloan | date=October 16, 2007 | access-date=May 3, 2010 | archive-date=October 1, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191001183858/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/15/AR2007101501435.html | url-status=live }}</ref> 2009 жылғы маусымда Goldman Sachs АҚШ Қаржы министрлігінің TARP бағдарламасы бойынша салған қаражатын 23% кірістілікпен қайтарды. Қайтарылған сома құрамына артықшылықты акциялар бойынша 318 миллион АҚШ долларлық дивиденд төлемдері мен варранттарды өтеуге жұмсалған 1,418 миллиард АҚШ доллары кірді.<ref>{{cite press release|url=http://www.businesswire.com/news/home/20090722005842/en/Goldman-Sachs-Pays-1.1-Billion-Redeem-TARP|title=Goldman Sachs Pays $1.1 Billion to Redeem TARP Warrants: US Taxpayers Make 23 Percent Return|publisher=[[Business Wire]]|date=July 22, 2009|access-date=March 19, 2017|archive-date=October 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020090150/https://www.businesswire.com/news/home/20090722005842/en/Goldman-Sachs-Pays-1.1-Billion-Redeem-TARP|url-status=live}}<br />{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2009/07/22/goldman-sachs-pays-11-billion-to-redeem-warrants.html|title=Goldman Sachs Pays $1.1 Billion to Redeem Warrants|publisher=[[CNBC]]|date=July 22, 2009|access-date=September 9, 2017|archive-date=November 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109030206/https://www.cnbc.com/id/32085262|url-status=live}}</ref> 2011 жылғы 18 наурызда Goldman Sachs Федералдық резерв жүйесінен Berkshire Hathaway иелігіндегі Goldman Sachs-тың артықшылықты акцияларын кері сатып алуға рұқсат алды.<ref>{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2011/03/18/warren-buffett-gets-an-unwanted-call-from-goldman-sachs.html|title=Warren Buffett Gets an Unwanted Call from Goldman Sachs|work=CNBC|date=March 18, 2011|access-date=February 15, 2013|first1=Alex|last1=Crippe|archive-date=August 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806080740/https://www.cnbc.com/id/42153208|url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 16 қарашада Goldman Sachs өзінің жаңа штаб-пәтерін Манхэттендегі [[200 West Street]] ғимаратында ашты.<ref>{{Cite news |date=2019 |title=Embracing Past and Future, Goldman Sachs Breaks Ground on its Global Headquarters in Manhattan|url=https://www.goldmansachs.com/our-firm/history/moments/2005-groundbreak}}</ref> 2011 жылғы қыркүйекте Goldman Sachs өзінің ең ірі хедж-қоры — Goldman Sachs Asset Management (GSAM) құрамында жұмыс істеген Global Alpha Fund LP қорының жабылатынын жариялады.<ref name="WSJ2011September16RappaportLiz">{{cite news|last1=Rappaport|first1=Liz|title=Goldman to Close Global Alpha Hedge Fund|journal=The Wall Street Journal. Eastern Edition|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424053111904060604576573053089881550|access-date=May 18, 2017|agency=Dow Jones & Company Inc|issue=Markets|publisher=Wall Street Journal|date=September 16, 2011|location=United States|language=en|url-access=subscription|issn=0099-9660|archive-date=November 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111183658/https://www.wsj.com/articles/SB10001424053111904060604576573053089881550|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Global Alpha Fund LP|date=2005|title=Goldman Sachs Global Alpha Fund, L.P. 2005 ANNUAL REPORT|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/63814/000006381408000013/ex992-10ka2007.pdf|website=SEC|access-date=August 13, 2020|archive-date=July 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710000024/https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/63814/000006381408000013/ex992-10ka2007.pdf|url-status=live}}</ref> 1990-жылдардың ортасында бастапқы капиталы 10 миллион АҚШ долларымен құрылған Global Alpha<ref name="NYT_20110915">{{cite news|title=Goldman Sachs to Shut Its Global Alpha Hedge Fund|url=https://dealbook.nytimes.com/2011/09/15/goldman-to-shut-global-alpha-hedge-fund/|access-date=May 18, 2017|agency=The New York Times Company|issue=DealBook|work=[[The New York Times]]|date=September 15, 2011|location=United States|language=en|url-access=limited|archive-date=August 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801203937/https://dealbook.nytimes.com/2011/09/15/goldman-to-shut-global-alpha-hedge-fund/|url-status=live}}</ref> бір кездері әлемдегі ең ірі әрі ең табысты хедж-қорлардың бірі саналды. Қордың басқаруындағы активтер көлемі (AUM) 2007 жылы ең жоғары деңгейіне жетіп, 12 миллиард АҚШ долларынан асты.<ref name="businessinsider_Carney_20110916">{{Cite news| title=How Goldman Sachs Lost One Of Its Crown Jewels, Global Alpha| first=John| last=Carney| date=September 16, 2011| work=Business Insider via CNBC| access-date=April 24, 2020| url=https://www.businessinsider.com/how-goldman-sachs-lost-one-of-its-crown-jewels-global-alpha-2011-9| archive-date = August 4, 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200804060453/https://www.businessinsider.com/how-goldman-sachs-lost-one-of-its-crown-jewels-global-alpha-2011-9| url-status = live}}</ref> Global Alpha инвестициялық шешімдер қабылдау үшін сандық талдау мен компьютерлік модельдерді пайдаланды,<ref name="WSJ2011September16RappaportLiz"/> сондай-ақ жоғары жиілікті сауда әдістерін қолданды. Қорды сауда операциялары негізделген статистикалық модельдерді әзірлеген [[Клифф Аснесс]] пен [[Марк Кархарт]] құрған.<ref name="NYT_20110915"/> ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Global Alpha қорын «ірі әрі құпиялы хедж-қор» деп сипаттап, оны баламалы инвестициялар портфеліндегі «Cadillac» деп атаған. Қор 2006 жылға қарай Goldman Sachs үшін миллиондаған доллар пайда әкелген.<ref name="WSJ_Smith_20060420">{{Cite news| issn=0099-9660| last=Smith| first = Randall| title = Goldman Gurus Strike It Rich With Hedge Fund| work = Wall Street Journal| access-date = April 25, 2020| date=April 20, 2006| url = https://www.wsj.com/articles/SB114550097877130828| archive-date=August 1, 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200801044453/https://www.wsj.com/articles/SB114550097877130828| url-status=live}}</ref> Алайда кейін қордың көрсеткіштері төмендей бастады. 2008 жылдың ортасына қарай оның басқаруындағы активтері 2,5 миллиард АҚШ долларына дейін қысқарды. 2011 жылғы маусымда бұл көрсеткіш 1,7 миллиард АҚШ долларынан төмен болды, ал сол жылғы шығындардан кейін 2011 жылғы қыркүйекте шамамен 1 миллиард АҚШ долларын ғана құрады.<ref name="Reuters2011September16LaCapraLaurenTara">{{cite news |last1=LaCapra |first1=LaurenTara|last2=Herbst-Bayliss |first2=Svea |title=Goldman to close Global Alpha fund after losses |url=https://www.reuters.com/article/us-goldmansachs-hedgefund-idUSTRE78F28Y20110916 |access-date=May 18, 2017|agency=Thomson Reuters |publisher=Reuters |date=September 16, 2011|location=New York |language=en |archive-date=October 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022130428/https://www.reuters.com/article/us-goldmansachs-hedgefund-idUSTRE78F28Y20110916|url-status=live}}</ref> 2015 жылғы тамызда Goldman Sachs [[General Electric]] компаниясының GE Capital Bank онлайн-депозиттік платформасын сатып алуға келісті. Мәміле құрамына 8 миллиард АҚШ долларына тең онлайн депозиттер және брокерлер арқылы орналастырылған депозиттік сертификаттардың тағы 8 миллиард АҚШ долларлық көлемі кірді.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-08-13/goldman-sachs-to-buy-ge-bank-unit-with-16-billion-of-deposits | title=Goldman Sachs to Acquire GE Capital Bank's on-line deposit platform | work=[[Bloomberg News]] | date=August 13, 2015 | first=Michael J. | last=Moore | access-date=March 7, 2017 | archive-date=November 8, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201108134803/http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-08-13/goldman-sachs-to-buy-ge-bank-unit-with-16-billion-of-deposits | url-status=live }}</ref> [[Сурет:Marcus by Goldman Sachs Logo.svg|thumb|200px|Marcus by Goldman Sachs логотипі]] 2016 жылғы сәуірде Goldman Sachs тікелей банк қызметін көрсететін GS Bank банкін іске қосты.<ref>{{cite news | url=http://www.businessinsider.com/goldman-sachs-launches-online-saving-account-gsbank-2016-4 | title=Goldman Sachs is launching a bank account for ordinary people – not just the super rich | work=[[Business Insider]] | date=April 25, 2016 | first=Oscar | last=Williams-Grut | access-date=April 25, 2016 | archive-date=August 6, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200806142058/https://www.businessinsider.com/goldman-sachs-launches-online-saving-account-gsbank-2016-4 | url-status=live }}</ref> Сол жылғы қазанда Goldman Sachs Bank USA Marcus by Goldman Sachs бренді арқылы комиссиясыз қамтамасыз етілмеген жеке несиелер ұсына бастады.<ref>{{cite news | url=https://www.usnews.com/news/business/articles/2016-10-13/goldman-sachs-launches-personal-loan-service | title=Goldman Sachs launches personal loan service | first=Ken | last=Sweet | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[U.S. News & World Report]] | date=October 13, 2016 | access-date=May 18, 2017 | archive-date=August 1, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200801083541/https://www.usnews.com/news/business/articles/2016-10-13/goldman-sachs-launches-personal-loan-service | url-status=live }}</ref> 2018 жылы Goldman Sachs компаниясы [[Дэвид Соломон]]ның Ллойд Бланкфейннің орнына директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор қызметіне келетінін жариялады.<ref>{{Cite news |date=July 17, 2018 |title=Goldman Sachs is handing the keys to a very different leader with David Solomon|url=https://www.cnbc.com/2018/07/16/goldman-sachs-david-solomon-to-become-next-ceo.html}}</ref> [[Сурет:Apple Card.png|thumb|Goldman Sachs Bank USA шығарған [[Apple Card]] картасының физикалық нұсқасының үлгісі]] 2019 жылғы наурызда [[Apple]] компаниясы Goldman Sachs-пен серіктестік орнатып, [[Apple Card]] несиелік картасын іске қосатынын жариялады. Бұл банк ұсынған алғашқы несиелік карта болды.<ref>{{Cite news |title=Apple unveils new no-fee credit card: The Apple Card |url=https://www.cnbc.com/2019/03/25/apple-unveils-new-credit-card-the-apple-card.html | work=[[CNBC]] |last=Son |first=Hugh |date=March 25, 2019 |archive-date=March 25, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325190729/https://www.cnbc.com/2019/03/25/apple-unveils-new-credit-card-the-apple-card.html |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы тамызда Goldman Sachs басқаруындағы активтерінің көлемі 335 миллиард АҚШ долларын құрайтын [[NN Investment Partners]] компаниясын [[NN Group|NN Group-тен]] 1,7 миллиард еуроға сатып алу жөнінде келісімге келгенін жариялады.<ref>{{cite news | last=Dummett | first=Ben | title=Goldman Sachs to Acquire European Asset Manager for $1.9 Billion | url=https://www.wsj.com/articles/goldman-sachs-to-acquire-european-asset-manager-for-1-9-billion-11629364151 | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 19, 2021 | url-access=subscription |archive-date=August 19, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210819143555/https://www.wsj.com/articles/goldman-sachs-to-acquire-european-asset-manager-for-1-9-billion-11629364151|url-status=live}}</ref> 2026 жылғы қаңтарда Goldman Sachs [[Apple Card]] бағдарламасын 2028 жылы [[JPMorgan Chase]] компаниясына беру туралы келісім жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite news |date=January 7, 2026 |title=JPMorgan Chase reaches deal to become Apple Card issuer as Goldman closes chapter on consumer foray|url=https://www.cnbc.com/2026/01/07/jpmorgan-apple-credit-card.html}}</ref> == Аға серіктестер мен бас атқарушы директорлар тізімі == # [[Маркус Голдман]] (1869–1893) # [[Самуэль Сакс]] және [[Генри Голдман]] (1893–1914) # [[Генри Голдман]] (1914–1917) # [[Гарри Сакс]] (1917–1921) # [[Уоддилл Кэтчингс]] (1921–1930) # [[Сидни Уайнберг]] (1930–1969) # [[Гас Леви]] (1969–1976) # [[Джон Л. Уайнберг]] және [[Джон С. Уайтхед]] (1976–1984) # [[Джон Л. Уайнберг]] (1984–1990) # [[Роберт Рубин]] және [[Стивен Фридман]] (1990–1992) # [[Стивен Фридман]] (1992–1994) # [[Джон Корзин]] (1994–1998) # [[Джон Корзин]] және [[Генри Полсон]] (1998–1999) # [[Генри Полсон]] (1999–2006) # [[Ллойд Бланкфейн]] (2006–2018) # [[Дэвид М. Соломон]] (2018 – қазірге дейін) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Goldman Sachs]] [[Санат:1869 жылы Нью-Йорк штатында құрылғандар]] [[Санат:1999 жылғы алғашқы жария орналастырулар]] [[Санат:1869 жылы құрылған америкалық компаниялар]] [[Санат:Активтерді басқару компаниялары]] [[Санат:Нью-Йорк қаласындағы банктер]] [[Санат:1869 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Манхэттендегі компаниялар]] [[Санат:Dow Jones Industrial Average индексіндегі компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:1869 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:АҚШ инвестициялық банктері]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан көпұлтты компаниялар]] [[Санат:Басты дилерлер]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан ашық акционерлік қоғамдар]] [[Санат:Субпрайм ипотекалық дағдарыс]] [[Санат:Субпрайм ипотекалық несие берушілер]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] 501vkwxw53dczdgvrajzg07r1zxsg2e 14 782283 3643967 3614330 2026-08-19T05:43:46Z 1nter pares 146705 1nter pares [[Санат:Dow Jones Industrial Average индексінің компаниялары]] бетін [[Санат:Санат:Dow Jones Industrial Average индексіндегі компаниялар]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады) 3614330 wikitext text/x-wiki [[Санат:Dow Jones Industrial Average]] [[Санат:Қор нарығы индекстері бойынша компаниялар]] nxknh2oxal77ln81nuxhq7xtp94h0ux 3643969 3643967 2026-08-19T05:44:24Z 1nter pares 146705 1nter pares [[Санат:Санат:Dow Jones Industrial Average индексіндегі компаниялар]] бетін [[Санат:Dow Jones Industrial Average индексіндегі компаниялар]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады) 3614330 wikitext text/x-wiki [[Санат:Dow Jones Industrial Average]] [[Санат:Қор нарығы индекстері бойынша компаниялар]] nxknh2oxal77ln81nuxhq7xtp94h0ux 0 782830 3643964 3640808 2026-08-19T05:42:37Z 1nter pares 146705 3643964 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = American Express Company |логотипі = American Express logo (2018).svg |суреті = 3 World Financial Center.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[American Express Tower]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = AXP (NYSE), [[DJIA]], [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = [[18 наурыз]] [[1850 жыл|1850]], [[Буффало]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ<ref>{{cite book | last=Loomis|first=Noel M. |date=1968 |title=Wells Fargo |location=New York | publisher=Clarkson N. Potter, Inc.}}</ref> |құрушы = |орналасуы = [[200 Vesey Street]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Стивен Сквери]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Кристоф Ле Кайек (қаржы директоры) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * [[American Express Global Business Travel]] (33,54%)<ref>{{Cite web|url=https://uk.marketscreener.com/quote/stock/GLOBAL-BUSINESS-TRAVEL-GR-138707030/company/|title=Global Business Travel Group, Inc.: Shareholders Board Members Managers and Company Profile &#124; US37890B1008 &#124; MarketScreener UK|website=uk.marketscreener.com}}</ref> * [[Resy]] }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 33,47 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 72,23 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 13,79 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 10,83 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 300,1 млрд АҚШ доллары (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 800 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[American Express Global Business Travel]] * [[Resy]] }} |аудитор = |сайты = https://americanexpress.com/ |Ортаққор = }} '''American Express Company''' (қысқаша '''Amex''') — төлем карталарына маманданған америкалық банк холдингі және көпұлтты қаржылық қызмет көрсету корпорациясы. Компанияның штаб-пәтері [[Манхэттеннің Төменгі бөлігі]]ндегі [[Бэттери-Парк-Сити]] ауданында, [[200 Vesey Street]] мекенжайында орналасқан American Express Tower ғимаратында орналасқан. 2026 жылы компания жақын маңдағы [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінде бой көтеретін жаңа [[2 World Trade Center]] зәулім ғимаратын игеріп, оның жалғыз жалға алушысы болатынын жариялады. Amex сатып алу көлемі бойынша әлемдегі төртінші ірі төлем карталары желісі болып табылады. Бұл көрсеткіш бойынша ол [[China UnionPay]], [[Visa]] және [[Mastercard]] жүйелерінен кейін орналасқан.<ref>{{Cite web |last=Caporal |first=Jack |date=2020-10-12 |title=Credit and Debit Card Market Share by Network and Issuer {{!}} The Motley Fool |url=https://www.fool.com/money/research/credit-debit-card-market-share-network-issuer/ |access-date=2025-02-11 |website=fool.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Thangavelu |first=Poonkulali |date=2023-07-07 |title=Credit Card Market Share Statistics |url=https://www.bankrate.com/credit-cards/news/credit-card-market-share-statistics/#cards |access-date=2025-02-11 |website=Bankrate |language=en-US}}</ref> 2023 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша дүниежүзінде 141,2 миллион Amex картасы айналымда болды. Бір карта иесінің орташа жылдық шығыны 24 059 АҚШ долларын құрады. Сол жылы Amex желісі арқылы жүзеге асқан сатып алу операцияларының жалпы көлемі 1,7 триллион АҚШ долларынан асты.<ref name=10K>{{cite web|url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/0000004962/000000496226000080/axp-20251231.htm|title=US SEC: Form 10-K American Express Company|publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]|date=February 6, 2026}}</ref> Amex активтерінің жалпы көлемі 270 миллиард АҚШ долларын құрайтын [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы 16-ірі банк]] болып табылады. Бұл АҚШ-тың [[Федералдық депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] (FDIC) сақтандырған барлық активтердің шамамен 1,1%-ына тең. Компания [[Fortune 500]] рейтингінде 58-орында,<ref>{{Cite web |title=American Express | url=https://fortune.com/company/american-express/fortune500/ | website=[[Fortune (magazine)|Fortune]] }}</ref> ал Forbes журналының ең құнды брендтер тізімінде 28-орында тұр.<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/the-worlds-most-valuable-brands/ | title=Forbes Rankings - The World's Most Valuable Brands | website=[[Forbes]]}}</ref> 2023 жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 63-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> American Express National Bank — Amex компаниясына тиесілі тікелей банк. American Express 1850 жылы [[Көліктік экспедиция|жүк экспедициясымен]] айналысатын компания ретінде құрылды. XX ғасырдың басында компания қаржылық және туристік қызметтер көрсете бастады. 1958 жылы өзінің алғашқы қағаз төлем картасын, 1966 жылы Gold Card картасын, 1969 жылы Green Card картасын, 1984 жылы Platinum Card картасын, ал 1999 жылы [[Centurion Card]] картасын шығарды. «Don't Leave Home Without It» жарнамалық науқаны 1975 жылы іске қосылып, 2005 жылы қайта жаңғыртылды. 1980-жылдары Amex [[Shearson]] компаниясының үлесін сатып алып, кейін одан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/06/01/business/company-news-american-express-finishes-lehman-brothers-spinoff.html | title=COMPANY NEWS; AMERICAN EXPRESS FINISHES LEHMAN BROTHERS SPINOFF | newspaper=[[The New York Times]] | date=June 1, 1994}}</ref> 1990-жылдары компания тек Amex карталарын қабылдайтын саудагерлер үшін эквайрингтік комиссияларды төмендету тәжірибесін тоқтатып, мақсатты маркетингтік науқандар арқылы нарықтағы үлесін кеңейтті. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде Amex банк холдингіне айналды. 2013 жылдан бастап компания [[әуежайларда демалыс залдарын]] басқара бастады және оларға белгілі бір карта иелеріне қолжетімділік ұсынды. 2023 жылы Amex операциялар көлемі бойынша әлемдік нарықтың шамамен 9%-ын иеленді.<ref>{{Cite web |title=US Credit Card Market Share: Facts and Statistics for 2025 |url=https://fortunly.com/articles/credit-card-market-share/ |access-date=2025-02-11 |website=Fortunly |language=en-us}}</ref> American Express несие карталары несие карталарын қабылдайтын АҚШ сауда орындарының 99%-ында қабылданғанымен, олардың Еуропа мен Азиядағы таралу деңгейі төменірек.<ref>{{Cite news | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/is-american-express-accepted-everywhere/ | title=Is American Express Accepted Everywhere? | first=AnnaMarie | last=Houlis | work=[[Forbes]] | date=September 15, 2023}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.ricksteves.com/travel-tips/money/pay-credit-cards-vs-cash | title=Pay with Plastic or Cash? | work=[[Rick Steves]]}}</ref> American Express саяхат пен мейрамханаларға арналған карталарды, күнделікті шығындарға ұпай жинауға мүмкіндік беретін карталарды және кэшбек карталарын қоса алғанда, әртүрлі карта түрлерін ұсынады. Әр санатта артықшылықтары мен сыйақы жүйелері әртүрлі бірнеше карта нұсқасы бар. Green Card, Gold Card және Platinum Card сияқты танымал карталар жиі саяхаттайтын және мейрамханаларға жиі баратын клиенттерге арналған. Олардың артықшылықтары осы санаттағы пайдаланушылардың қажеттіліктеріне бейімделген.<ref>{{Cite web |title='Level Up' Your Understanding of Amex Card Levels |url=https://www.americanexpress.com/en-us/credit-cards/credit-intel/american-express-card-levels/ |access-date=2023-11-28 |website=americanexpress.com |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Ерте тарихы === [[Сурет:American Express Company 1865.JPG|thumb|American Express Company акциясы, 1865 жыл]] American Express 1850 жылы [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Буффало]] қаласында жүк экспедициясымен айналысатын компания ретінде құрылды.<ref>{{cite web|title=Our History|url=https://www.americanexpress.com/en-us/company/who-we-are/|publisher=American Express Co.|quote=Біз 1850 жылы адамдардың ең құнды мүліктерін тасымалдау кезінде сенімге ие болған жүк экспедициясы компаниясы ретінде жұмысымызды бастадық.}}</ref> Компания [[Генри Уэллс]]қа тиесілі Wells & Company, [[Уильям Дж. Фарго]]ға тиесілі Livingston, Fargo & Company және [[Джон Уоррен Баттерфилд]]ке тиесілі Wells, Butterfield & Company компанияларының бірігуі нәтижесінде акционерлік қоғам ретінде құрылды.<ref name=PZG>{{cite book |last=Grossman|first=Peter Z. |date=2006 |orig-date=1987 |title=American Express: The Unofficial History of the People Who Built the Great Financial Empire |location=New York, USA |publisher=Beard Books | type=Reprint|chapter=2|isbn=1-58798-283-8}}</ref> Wells, Butterfield & Company компаниясы өз кезегінде 1850 жылдың басында құрылған Butterfield, Wasson & Company компаниясының құқықтық мұрагері болған. 1852 жылы Баттерфилд пен басқа директорлар American Express компаниясының қызметін Калифорнияға дейін кеңейту туралы ұсынысқа қарсы шыққаннан кейін, Уэллс пен Фарго [[Wells Fargo & Co.]] компаниясын құрды. [[Сурет:Amer express dog 1890.jpg|thumb|181x181px|1890 жылғы American Express жарнамасы. Онда American Express жүк сандығын күзетіп тұрған ит бейнеленген.]] American Express компаниясы өзінің алғашқы меншікті штаб-пәтерін Джей-стрит пен Хадсон-стрит көшелерінің қиылысында тұрғызды. Ғимарат 1858 жылы пайдалануға берілді.<ref name="Enc NY">{{cite book |editor1-last=Jackson |editor1-first=Kenneth T. |editor2-last=Keller |editor2-first=Lisa |editor3-last=Flood |editor3-first=Nancy |title=The Encyclopedia of New York City: ''Second Edition'' |date=2010 |publisher=Yale University Press |isbn=9780300114652 |page=29 |url=https://books.google.com/books?id=lF_uDwAAQBAJ&pg=PA29}}</ref><ref name="Hist Express Companies">{{cite book |last1=Stimson |first1=Alexander Lovett |title=History of the Express Companies |date=1858 |publisher=A. L. Stimson |url=https://www.google.com/books/edition/History_of_the_Express_Companies/JwJd5duDscIC?hl=&gbpv=1}}</ref> 55–61 [[Хадсон-стрит]] мекенжайында орналасқан бұл мәрмәрден салынған италиялық стильдегі сарайдың бірінші қабатында [[Хадсон өзені теміржолы]]нан тартылған тармағы бар жүк терминалы жұмыс істеді.<ref name="LANDMARKS"/> 1867 жылы компания жаңа атқораны Хьюберт-стриттегі 4–8 нөмірлі ғимаратта, бастапқы штаб-пәтерден бес квартал солтүстікке қарай салды.<ref name="LANDMARKS"/> 1898 жылы сәулетші [[Эдвард Х. Кендалл]] атқораларды кеңейту үшін тартылды. Ол кеңейтілген ғимараттың Лейт-стрит және Хьюберт-стрит жақтарындағы қасбеттеріне American Express компаниясының бульдог-күзетші логотипін [[терракота]]лық бедер түрінде орналастырды.<ref name="Tribeca">{{cite web |last1=Miller |first1=Tom |title=The History of 157 Hudson |url=https://tribecacitizen.com/the-history-of-tribeca-buildings/the-history-of-157-hudson/ |website=Tribeca Citizen |access-date=June 6, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last1=Mastropolo |first1=Frank |title=10 Ghost Signs of Downtown Manhattan |url=https://www.untappedcities.com/ghost-signs-downtown-manhattan/ |website=Untapped Cities |access-date=June 6, 2026 |date=March 22, 2023}}</ref> Компанияның қызметі табысты дамығандықтан, 1874 жылы оның штаб-пәтері көтерме жүк тасымалы аудандарынан жаңадан қалыптасып келе жатқан Қаржы ауданына көшірілді. American Express компаниясы Гармони әулетіне тиесілі Бродвей көшесіндегі 63 және 65-нөмірлі бес қабатты қоңыр таспен салынған коммерциялық ғимараттардан жалға алынған кеңселерге орналасты.<ref name="LANDMARKS">{{cite web|url=http://www.nyc.gov/html/lpc/downloads/pdf/reports/amerexpress.pdf|title=December 12, 1995, Designation List 269; LP-1932|date=n.d.|publisher=[[New York City Landmarks Preservation Commission]]New York City Landmarks Preservation Commission|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020225802/http://www.nyc.gov/html/lpc/downloads/pdf/reports/amerexpress.pdf |archive-date=October 20, 2013 }}</ref> 1880 жылы American Express Бродвей ғимаратының арт жағында, Тринити-плейстегі 46-нөмірде жаңа қойма салды. Ғимараттың сәулетшісі белгісіз, алайда оның кірпіш аркалармен безендірілген қасбеті зәулім ғимараттар дәуіріне дейінгі Нью-Йорк сәулетіне тән ерекшеліктерді еске түсіреді. American Express бұл ғимаратты әлдеқашан босатқанымен, онда әлі күнге дейін компанияның бульдог бейнеленген [[терракота]]лық эмблемасы сақталған.<ref>{{cite book |last1=White |first1=Norval |last2=Willensky |first2=Elliot |last3=Leadon |first3=Fran |title=AIA Guide to New York City |date=2010 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=9780199758647 |page=22 |url=https://www.google.com/books/edition/AIA_Guide_to_New_York_City/MTJlkowOwA4C?hl=en&gbpv=1&dq=%22avec+bulldog%22&pg=PA22 |quote=46 Trinity Place, Exchange Alley мен Rector Street көшелерінің арасындағы, батыс жақ беті. Шамамен 1880 жыл. Алдыңғы бөлікте бедерлі түрде жасалған, бульдог бейнеленген компанияның терракоталық эмблемасы көрінеді.}}</ref><ref>{{cite web |last1=Miller |first1=Tom |title=The American Express Company Stables - 46-48 Trinity Place |url=https://daytoninmanhattan.blogspot.com/2022/03/the-american-express-company-stables-46.html |website=Daytonian in Manhattan |access-date=March 29, 2026 |date=March 19, 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=46-48 Trinity Place Property Overview |url=https://www.optimalspaces.com/rent-office-46-48-trinity-place/ |website=Optimal Spaces |access-date=March 29, 2026}}</ref> 1903 жылға қарай компания активтерінің көлемі шамамен 28 миллион АҚШ долларына жетті. Бұл көрсеткіш бойынша ол қаладағы қаржы мекемелері арасында тек [[National City Bank of New York]] банкінен ғана кейін тұрды. Осы жетістікті ескере отырып, компания Бродвейдегі ғимараттар мен олардың жер телімдерін сатып алды.<ref name="LANDMARKS" /> 1914 жылы Уэллс пен Фарго дәуірі аяқталғаннан кейін, компанияда алдыңғы отыз жыл бойы түрлі қызметтер атқарып жоғарылаған жаңа әрі белсенді президент Джордж Чедборн Тейлор (1868–1923) жаңа штаб-пәтер салу туралы шешім қабылдады. ''[[The New York Times]]'' басылымы Төменгі Бродвейдегі ескі ғимараттарды «төменгі Бродвейдің көне көрнекті орындарының бірі» деп сипаттағанымен, олар қарқынды дамып келе жатқан компанияның қажеттіліктеріне сай келмейтін болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа байланысты туындаған кідірістерден кейін, 1916–1917 жылдары Renwick, Aspinwall & Tucker сәулет фирмасының өкілі [[Дж. Лоренс Аспинуолл]]дың жобасы бойынша 21 қабатты [[неоклассика]]лық [[American Express Company Building]] ғимараты салынды. Ғимарат бұрынғы екі телімді біріктіріп, 65 Broadway деген бірыңғай мекенжайға ие болды. Сол кезеңде бұл ғимарат Төменгі Бродвейдегі «Экспресс қатары» (''Express Row'') деп аталған ауданның бір бөлігі болды. Жаңа ғимарат квартал бойындағы үздіксіз тас қасбетті толықтырып, Бродвей көшесінің бүгінге дейін сақталған неоклассикалық кеңсе мұнараларынан құралған «қалалық шатқалға» айналуына ықпал етті.<ref name="aia">{{cite book|last1=White|first1=Norval|last2=Willensky|first2=Elliot|title=AIA Guide to New York City|edition=4|chapter=New York|publisher=Crown Publishers/Random House|date=2000|isbn=0-8129-3107-6}}</ref> 1975 жылы American Express бұл ғимаратты сатты, алайда онда туристік қызметтерін көрсетуді жалғастырды. Әр жылдары ғимаратта басқа да танымал ұйымдардың штаб-пәтерлері орналасты. Олардың қатарында [[J. & W. Seligman & Co.]] инвестициялық банкі (1940–1974), [[American Bureau of Shipping]] теңіз ұйымы (1977–1986), сондай-ақ кейінірек J.J. Kenny мен [[Standard & Poor's]] компаниялары болды. Кейін Standard & Poor's компаниясы ғимаратқа өз атауын берді.<ref name="LANDMARKS" /><ref name=aia/> === Ұлттық деңгейде кеңеюі === American Express басқа экспресс компанияларымен (соның ішінде American Express-тің құрылуына негіз болған екі компанияның мұрагері болған Wells Fargo компаниясымен), теміржолдармен және пароход компанияларымен серіктестік орнату арқылы өз қызметін бүкіл ел аумағына кеңейтті.<ref name="Enc NY"/> 1857 жылы компания АҚШ пошта қызметінің ақша аударымдарына бәсекелес ретінде ақша аударымдары қызметін іске қосып, қаржылық қызметтер саласына қадам басты.<ref name="Enc NY"/> 1888–1890 жылдар аралығында American Express президенті Дж. С. Фарго Еуропаға сапар шегіп қайтқаннан кейін қолданыстағы аккредитивтердің кемшіліктеріне көңілі толмайды. Ол ірі қалалардан тыс жерлерде қолма-қол ақша алу қиын болғанын байқайды. Осы мәселені шешу үшін Фарго [[Марселлус Флемминг Берри]]ге аккредитивтен тиімдірек құрал әзірлеуді тапсырады. Берри 1891 жылы American Express [[Traveler's Cheque]] жүйесін енгізді. Алғашқы жол чектері 10, 20, 50 және 100 АҚШ доллары номиналдарымен шығарылды.<ref>{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,866900-7,00.html|title=Host With The Most|date=1959-04-09|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616020709/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,866900-7,00.html |archive-date=June 16, 2010 }}</ref> Жол чектерінің енгізілуі American Express компаниясын шын мәнінде халықаралық компанияға айналдырды. 1914 жылы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталған кезде, Еуропадағы American Express америкалықтардың қолындағы әртүрлі банктер шығарған аккредитивтерді қабылдаған санаулы ұйымдардың бірі болды. Сол кезеңде көптеген қаржы мекемелері Еуропада қалып қойған америкалық саяхатшыларға көмек көрсетуден бас тартқан еді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Ұлыбритания үкіметі American Express компаниясын өзінің ресми агенті етіп тағайындады. Компания британдық әскери тұтқындарға хаттар, ақша және гуманитарлық сәлемдемелер жеткізумен айналысты. Оның қызметкерлері британдық және француздық тұтқындардың төлем құжаттарын қолма-қол ақшаға айналдыру үшін лагерьлерге барып, олардың отбасыларынан ақша алуын ұйымдастырды. Соғыс аяқталған кезде American Express алты елдегі тұтқындарға күніне шамамен 150 тонна сәлемдеме жеткізіп отырды.<ref>{{cite journal|last1=Barham|first1=Peter|title=The impact of the Great War in 1916.|journal=Great Eastern Journal|date=January 2016|issue=165|page=14}}</ref> 1915 жылы American Express туристік бөлімін құрды және көп ұзамай өзінің алғашқы туристік агенттігін ашты.<ref>{{Cite web | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1820872/000110465921146138/tm2134032d1_ex99-3.htm | title=Investor Presentation: Global Business Travel | via=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 2021}}</ref> [[Альберт К. Доусон]] компанияның шетелдегі қызметін кеңейтуде маңызды рөл атқарды. Ол тіпті [[Кеңес Одағы]]мен туристік байланыстарды дамытуға да инвестиция салды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Доусон Германия армиясының құрамында фотограф әрі әскери тілші ретінде қызмет етті. === Теміржол экспресс бизнесінің аяқталуы === [[Сурет:Veel Amerikanen bij American Express Damrak om geld en dergelijke in te wisselen, Bestanddeelnr 924-8211.jpg|thumb|Амстердамдағы American Express бөлімшесі, 1971 жыл]] American Express президент [[Теодор Рузвельт]]тің әкімшілігі кезінде (1901–1909) [[Мемлекетаралық сауда комиссиясы]] (ICC) тексерген монополиялардың бірі болды. Комиссияның назарын компанияның теміржол экспресс тасымалы саласындағы қатаң бақылауы аударды. Алайда бұл мәселенің шешімі бірден табылған жоқ.<ref name="Enc NY"/> Мәселенің шешімі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде туындаған басқа қиындықтардың салдарынан пайда болды. 1917 жылдың қысында АҚШ-та көмірдің қатты тапшылығы байқалды. 1917 жылғы 26 желтоқсанда президент [[Вудро Вильсон]] федералдық әскерлерді, олардың жабдықтарын және көмірді тасымалдау үшін теміржолдарды АҚШ үкіметінің бақылауына алды. Қаржы министрі [[Уильям Гиббс Макэду]]ға теміржол желілерін соғыс қажеттіліктеріне бейімдеу тапсырылды. Экспресс компаниялары мен теміржолдар арасындағы барлық келісімшарттардың күші жойылды. Макэду барлық экспресс компанияларын ел қажеттіліктеріне қызмет көрсететін бір ұйымға біріктіруді ұсынды. Бұл шешім American Express компаниясының экспресс тасымалы бизнесін тоқтатып, оны Мемлекетаралық сауда комиссиясының бақылауынан шығарды. Нәтижесінде 1918 жылдың шілдесінде [[American Railway Express Agency]] атты жаңа компания құрылды. Жаңа ұйым бұрынғы экспресс компанияларының барлық ортақ мүлкі мен жабдықтарын өз қарамағына алды. Оның ең үлкен үлесі — 40%-ы — American Express компаниясына тиесілі болды. Компания 71 280 миль (114 710 км) теміржол желісінде экспресс тасымалдау құқықтарына ие болып, 10 мың кеңсені және 30 мыңнан астам қызметкерді басқарған еді. === 1920–1970 жылдар === American Express басшылары саяхатқа арналған төлем картасын шығару мүмкіндігін 1946 жылдың өзінде-ақ талқылаған. Алайда 1950 жылғы наурызда [[Diners Club]] өз картасын шығарғаннан кейін ғана компания бұл идеяны байыпты түрде қарастыра бастады. 1957 жылдың соңында American Express компаниясының бас атқарушы директоры [[Ральф Рид]]тің басшылығымен компания төлем карталары нарығына кіруге шешім қабылдады. 1958 жылғы 1 қазанда ресми іске қосылуына дейін қоғам тарапынан қызығушылықтың жоғары болғаны соншалық, ресми шығарылымға дейін 250 мың карта таратылды.<ref name=firstcards>{{cite news| url=https://www.forbes.com/sites/clairetsosie/2016/08/29/what-the-first-credit-cards-were-like/| title=What The First Credit Cards Were Like| first=Claire| last=Tsosie| work=[[Forbes]]| date=August 29, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170410133053/https://www.forbes.com/sites/clairetsosie/2016/08/29/what-the-first-credit-cards-were-like/| archive-date=April 10, 2017| url-status=live}}</ref> Карта жылына 6 АҚШ доллары көлеміндегі төлеммен ұсынылды, бұл Diners Club картасынан 1 доллар қымбат болатын және оны премиум өнім ретінде көрсетуге бағытталды. Алғашқы карталар қағаздан жасалды, ал шот нөмірі мен карта иесінің аты теріліп жазылатын. 1959 жылы American Express бедерленген пластик карталарды шығарған алғашқы компания болды.<ref>{{cite web | url=https://postalmuseum.si.edu/exhibition/america%E2%80%99s-mailing-industry-industry-segments-financial-services-industry/american-express | title=American Express | work=[[National Postal Museum]]}}</ref> 1966 жылы American Express «көп қаражат жұмсайтын клиенттерге» арналған Gold Card картасын таныстырды.<ref>{{Cite news | url=https://www.forbes.com/sites/clairetsosie/2016/05/12/how-platinum-and-gold-credit-cards-lost-their-shine/ | title=How 'Platinum' And 'Gold' Credit Cards Lost Their Shine | first=Claire | last=Tsosie | work=[[Forbes]] | date=May 12, 2016}}</ref><ref name=revamped>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2015/02/27/business/american-express-turns-to-its-core-customers-the-affluent.html | title=With Revamped Gold Cards, Bruised American Express Returns Focus to Affluent | first=Hilary | last=Stout | work=[[The New York Times]] | date=February 26, 2015 | url-access=limited | archive-url=https://web.archive.org/web/20180205130404/https://www.nytimes.com/2015/02/27/business/american-express-turns-to-its-core-customers-the-affluent.html| archive-date=February 5, 2018| url-status=live}}</ref> 1977 жылы [[III Джеймс Д. Робинсон]] компанияның директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1993/01/31/us/american-express-chairman-quits-after-days-of-corporate-turmoil.html | title=American Express Chairman Quits After Days of Corporate Turmoil | first=Allen R. | last=Myerson | work=[[The New York Times]] | date=January 31, 1993 | url-access=limited}}</ref> 1979 жылы American Express [[Warner Communications]] компаниясының кабельдік теледидар бөлімшесінің 50 пайыз үлесін 175 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақша және қысқа мерзімді міндеттемелер арқылы сатып алып, [[Warner-Amex Satellite Entertainment]] бірлескен кәсіпорнын құрды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1979/09/15/archives/american-express-and-warner-in-deal.html | title=American Express And Warner in Deal | agency=[[Associated Press]] | work=[[The New York Times]] | date=September 15, 1979 | url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1979/09/15/american-express-in-accord-to-buy-50-of-warners-cable-subsidiary/11c0c41b-76bd-4bb0-81e4-63cb22363f76/ | title=American Express in Accord to Buy 50% of Warner's Cable Subsidiary | first=William H. | last=Jones | newspaper=[[The Washington Post]] | date=September 15, 1979}}</ref> Компания тәжірибелік екіжақты кабельдік теледидар қызметі [[Qube]] жобасының үштен екі бөлігіне, сондай-ақ [[MTV]], [[Nickelodeon]] және [[The Movie Channel]] арналарына иелік етті. Алайда бұл жоба табыс әкелмеді және 1985 жылы Amex өзінің 50 пайыздық үлесін [[Viacom]] компаниясына 450 миллион АҚШ долларына сатты.<ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1985/08/10/warner-buys-all-stock-in-warner-amex/bc9e3fab-2a0e-40ab-b311-868eab50eedc/ | title=Warner Buys All Stock in Warner Amex | first=Nell | last=Henderson | newspaper=[[The Washington Post]] | date=August 10, 1985}}</ref> === 1980–1990 жылдар === 1980-жылдары American Express қаржылық қызметтер холдингіне айналуға ұмтылып, бірнеше компанияны сатып алды және инвестициялық банк бөлімшесін құрды. 1981 жылдың ортасында компания [[Сэнфорд И. Уэйл]]ға тиесілі [[Shearson Loeb Rhoades]] компаниясын сатып алды. Сол кезде бұл компания АҚШ-тағы бағалы қағаздар нарығындағы көлемі жағынан Merrill Lynch-тен кейінгі екінші ірі фирма болатын. Сатып алудан кейін компания [[Shearson/American Express]] деп аталды. Shearson Loeb Rhoades компаниясының өзі 1970-жылдардағы бірнеше бірігудің нәтижесінде қалыптасты. 1974 жылы Уэйлға тиесілі [[Hayden, Stone & Co.]] компаниясы [[Shearson]], [[Hammill & Co.]] компаниясымен бірігіп, Shearson Hayden Stone компаниясын құрды.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/1974/05/29/archives/merger-of-hayden-stone-and-shearson-discussed-firms-say-deal-would.html |last=Kilborn |first=Peter |title=Merger of Hayden Stone And Shearson Discussed |work=[[The New York Times]] |date=May 29, 1974 | url-access=limited|issn=0362-4331}}</ref> Кейін Shearson Hayden Stone 1979 жылы бұрынғы [[Loeb, Rhoades & Co.]] компаниясының мұрагері болған [[Loeb, Rhoades, Hornblower & Co.]] компаниясымен бірігіп, Shearson Loeb Rhoades компаниясын құрды. American Express оны сатып алған кезде компанияның капиталы 250 миллион АҚШ долларын құрады және ол [[Merrill Lynch]]-тен кейінгі АҚШ-тағы екінші ірі брокерлік фирма болып саналды. Shearson компаниясы сатып алынғаннан кейін, 1983 жылы Сэнфорд И. Уэйл American Express компаниясының президенті болып тағайындалды. Алайда уақыт өте келе ол компаниядағы өз міндеттеріне және бас атқарушы директор [[III Джеймс Д. Робинсон]]-пен арадағы келіспеушіліктерге көңілі толмайтын болды. Көп ұзамай Уэйлдің бас атқарушы директор лауазымына тағайындалмайтыны белгілі болып, ол 1985 жылғы тамызда қызметінен кетті. 1984 жылы American Express [[Lehman Brothers]] компаниясын сатып алып, оны Shearson құрамына енгізді. Нәтижесінде Shearson Lehman/American Express құрылды. Lehman Brothers компаниясының бас атқарушы директоры әрі бұрынғы трейдері [[Льюис Глюксман]] жаңа ұйымның бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/1984/04/11/business/shearson-to-pay-360-million-to-acquire-lehman-brothers.html |last=Cole |first=Robert J.|title=SHEARSON TO PAY $360 MILLION TO ACQUIRE LEHMAN BROTHERS |work=[[The New York Times]] |date=April 11, 1984 |url-access=limited |issn=0362-4331}}</ref> 1984 жылы Shearson/American Express ''[[Investors Diversified Services]]'' (IDS) компаниясын сатып алып, көптеген қаржылық кеңесшілер мен инвестициялық өнімдерді өз құрамына қосты. 1988 жылы Shearson Lehman [[E.F. Hutton & Co.]] брокерлік фирмасын сатып алды. Кейін ол инвестициялық банк қызметімен біріктіріліп, инвестициялық банк бөлімшесі [[Shearson Lehman Hutton, Inc.]] деп қайта аталды.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1987/12/03/business/shearson-reported-to-acquire-hutton-in-a-1-billion-deal.html |title=Shearson Reported To Acquire Hutton In a $1 Billion Deal |work=[[The New York Times]] |date=December 3, 1987 |first=Robert J. |last=Cole |access-date=February 5, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161110012931/http://www.nytimes.com/1987/12/03/business/shearson-reported-to-acquire-hutton-in-a-1-billion-deal.html |archive-date=November 10, 2016 |url-status=live}}</ref> 1983 жылы Робинсонның ауқатты клиенттерге арналған халықаралық банк қызметін кеңейту жоспары аясында Amex [[Женева]]дағы [[Trade Development Bank]] банкін [[Эдмон Сафра]]дан 550 миллион АҚШ долларына сатып алды. Осыдан кейін Сафра Amex компаниясының директорлар кеңесінің мүшесі болды.<ref>{{cite news | last=Evans | first=Richard | title=Safra's Private War with Amexco | url=https://www.euromoney.com/article/b1cyjpgmgvynhh/safras-private-war-with-amexco | work=[[Euromoney]] | date=February 1, 1988}}</ref> Алайда TDB басшылары компанияның маңызды шешімдерінен шеттетілді, ал Сафра банкті қайта сатып алуға талпынғанымен, бұл әрекеті сәтсіз аяқталды. Кейін ол бәсекелес банк құрды. Бұған жауап ретінде American Express Сафраға қарсы халықаралық қаралау науқанын жүргізді. Компания бұқаралық ақпарат құралдарына Сафраның [[Федералдық тергеу бюросы|ФБР]] тарапынан [[Иран-Контра ісі]]не, есірткі саудасына және мафиямен байланысқа қатысы бар деген күдікпен тергеліп жатқаны туралы жалған ақпарат таратқан.<ref>{{cite book | last=Burrough | first=Bryan |title=Vendetta: American Express and the Smearing of Edmond Safra | year=1992 |publisher=[[HarperCollins]] | location=New York |isbn=0-06-016759-9 |page=101}}</ref> Кейін бұл айыптаулардың барлығы жалған екені дәлелденді. Осы жанжалға қатысы болғанын мойындағаннан кейін American Express компаниясының қоғаммен байланыс жөніндегі басшысы Гарри Л. Фриман қызметінен кетті. 1989 жылғы шілдеде American Express компаниясы Эдмон Сафрадан ресми түрде кешірім сұрап, оның таңдауы бойынша қайырымдылық ұйымына 8 миллион АҚШ долларын аударды.<ref>{{cite news |last=Shapiro |first=T. Rees |title=Harry L. Freeman, American Express executive embroiled in unsavory investigation, dies at 79 |url=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/harry-l-freeman-american-express-executive-embroiled-in-investigation-dies-at-79/2011/06/16/AGD63BaH_story.html |newspaper=[[The Washington Post]] |date=June 18, 2011}}</ref> 1990 жылы American Express өзінің Швейцариядағы банк операцияларын Compagnie de Banque et d'Investissements компаниясына сатты. Бұл мәміле нәтижесінде [[Union Bancaire Privée]] (UBP) банкі құрылды.<ref>{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/1989/12/29/business/american-express-to-sell-geneva-bank-for-1-billion.html | title=American Express to Sell Geneva Bank for $1 Billion | first=Kurt | last=Eichenwald | work=[[The New York Times]] | date=December 29, 1989 | url-access=limited}}</ref> 1984 жылы Amex жылдық қызмет көрсету құны 250 АҚШ долларын құрайтын, «аса эксклюзивті» несие картасы ретінде сипатталған Platinum Card картасын таныстырды. Карта тек шақырту арқылы ұсынылды және оған кемінде екі жыл бойы American Express клиенті болған, елеулі көлемде қаражат жұмсайтын әрі төлем тарихы мінсіз пайдаланушылар ғана ие бола алды.<ref name=hopes>{{Cite news | url=https://www.newspapers.com/article/courier-post-1984-platinum-card-amex/16835375/ | title=American Express Hopes Card Gives Classy Touch | first=Christopher | last=Lindsay | agency=[[Associated Press]] | work=[[Courier-Post]] |via=[[Newspapers.com]] | date=September 10, 1984}}</ref><ref name=moves>{{Cite news | url=https://www.upi.com/Archives/1984/02/15/American-Express-moves-up-to-platinum/4904445669200/ | title=American Express moves up to platinum | work=[[United Press International]] | date=February 15, 1984}}</ref><ref name=drives>{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/1984/03/15/business/credit-crad-drives-wooing-the-affluent.html | title=Credit Card Drives Wooing the Affluent | first=Pamela G. |last=Hollie | work=[[The New York Times]] | date=March 15, 1984 | url-access=limited}}</ref> 1987 жылы American Express ай соңында толық өтелуі міндетті болмаған алғашқы несие картасы өнімі — Optima картасын таныстырды.<ref>{{Cite news | url=https://www.upi.com/Archives/1987/03/09/American-Express-to-launch-Optima-card/9424025560441/ | title=American Express to launch 'Optima' card | work=[[United Press International]] | date=March 9, 1987}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-03-11-fi-9866-story.html | title=American Express introduced a new credit card | work=[[Los Angeles Times]] | date=March 11, 1987 | url-access=limited}}</ref> 1991 жылы [[Бостон]] қаласындағы бірқатар мейрамханалар, соның ішінде тек Amex карталарын қабылдаған кейбір мекемелер де, American Express карталарын қабылдауды тоқтатып, оның орнына Visa және Mastercard карталарын пайдалануды қолдай бастады.<ref>{{Cite news | url=https://www.aspendailynews.com/boston-fee-party-put-amex-in-its-place/article_33e8550d-57bb-5383-b6b3-2671897dcb93.html | title=Boston Fee Party put Amex in its place | first=Dave | last=Danforth | work=[[Aspen Daily News]] | date=February 21, 2015}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2010-10-21/american-express-courts-merchants-aims-to-avoid-boston-fee-party-repeat | title=AmEx Courts Merchants to Avoid 'Fee Party' Reprise | first=Peter | last=Eichenbaum | work=[[Bloomberg News]] | date=October 21, 2010 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.pymnts.com/news/2015/amex-ceo-says-company-was-arrogant-in-80s-and-90s/ | title=AmEx CEO Says Company Was 'Arrogant' In '80s and '90s | work=Pymnts.com | date=April 1, 2015}}</ref> Бұған сол кездегі American Express комиссияларының жоғары болуы себеп болды: компания әр транзакция үшін шамамен 4% алса, Visa мен Mastercard шамамен 1,2% ғана алатын. [[Бостон шай ішу оқиғасы]]на (Boston Tea Party) ишара ретінде «Boston Fee Party» деп аталған бұл наразылық АҚШ-тағы 250-ден астам мейрамханаға тарады, оның ішінде [[Нью-Йорк]], [[Чикаго]] және [[Лос-Анджелес]] қалаларындағы мекемелер де болды. Visa наразылық акциясына қатысушылардың сот шығындарын төлеуді ұсынды, ал [[Discover Card]] картасының Бостон мейрамханаларындағы қабылдану деңгейі 375%-ға өсті. Кейін American Express компаниясының бас атқарушы директоры болғанға дейін Travel Related Services бөлімін басқарған [[Кеннет Шено]] мейрамханаларды қайта тарту үшін комиссия мөлшерлемелерін төмендетті.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/features/2015-how-amex-lost-costco/ | title=How Bad Will It Get for American Express? | last1=Leonard | first1=Devin | last2=Dexheimer | first2=Elizabeth | work=[[Bloomberg News]] | date=October 15, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170413071646/https://www.bloomberg.com/features/2015-how-amex-lost-costco |archive-date=April 13, 2017 | url-status=live}}</ref> Осыдан кейін American Express эксклюзивтілікке басымдық беруден бас тартып, өз желісіне [[Walmart]] сияқты ірі бөлшек сауда компанияларын қосу арқылы карталарының қабылдану аясын кеңейтуге кірісті. Сол кезеңде American Express тек өзінің несиелік және төлем карталарын ғана қабылдайтын сауда орындары мен мейрамханаларға [[интерчейндж комиссиясы]] мөлшерлемесін төмендетуімен танымал болды.<ref>{{Cite book | last=Mandell | first=Lewis | url=https://books.google.com/books?id=JWUgAQAAIAAJ&q=history+of+american+express | title=The Credit Card Industry: A History | date=1990 |publisher=Twayne Publishers | isbn=978-0-8057-9810-4 }}</ref> Мұндай тәжірибе Amex-ке мейрамханаларда эксклюзивті артықшылық бергендіктен, Visa мен Mastercard сияқты бәсекелестердің шағымдарына себеп болды. American Express бұл элиталық имиджді тиімді пайдаланып, жарнамаларында осындай эксклюзивті серіктестіктерді жиі атап өтетін.<ref>{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=XeSnqSfRkgE |title=American Express Super Bowl XXV ad feat. Dana Carvey & Jon Lovitz – Travelling (1991) | via=[[YouTube]] |date=April 16, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190323090235/https://www.youtube.com/watch?v=XeSnqSfRkgE |archive-date=March 23, 2019 |url-status=live}}</ref> 2011 жылға дейін эксклюзивтілікті сақтап қалған [[Neiman Marcus]] сияқты жекелеген компанияларды қоспағанда, бұл тәжірибе негізінен 1991 жылы тоқтатылды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1991/04/13/news/more-restaurants-are-just-saying-no-to-american-express.html | title=More Restaurants Are Just Saying No to American Express | first=Leonard | last=Sloane | work=[[The New York Times]] |date=April 13, 1991}}</ref> 1992 жылғы сәуірде American Express [[First Data]] компаниясын алғашқы жария акция орналастыру (IPO) арқылы жеке компания ретінде бөліп шығарды.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.fiserv.com/en/about-fiserv/our-history.html | work=[[Fiserv]]}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/first-datas-expanding-universe | title=First Data's Expanding Universe | first=Burney | last=Simpson | work=[[American Banker]] | date=August 1, 2003}}</ref> 1993 жылы [[Харви Голуб]] American Express компаниясының бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite news | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-01-26-fi-1902-story.html | title=Amex Job Shuffle Full of Surprises: Finance: Harvey Golub | work=[[Los Angeles Times]] | date=January 26, 1993 | url-access=limited}}</ref> Сол жылы American Express Shearson компаниясының бөлшек брокерлік және инвестицияларды басқару бизнесін [[Primerica]] компаниясына сату жөнінде келіссөздер жүргізді. Кейін Shearson бизнесі Primerica компаниясының [[Smith Barney]] бөлімшесімен біріктіріліп, нәтижесінде [[Smith Barney Shearson]] құрылды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1993/11/10/business/shearson-name-may-disappear.html | title=Shearson Name may Disappear | work=[[The New York Times]] | agency=[[Bloomberg News]] |date=November 10, 1993 | url-access=limited| archive-url=https://web.archive.org/web/20161110013647/http://www.nytimes.com/1993/11/10/business/shearson-name-may-disappear.html | archive-date=November 10, 2016 |url-status=live}}</ref> 1994 жылғы маусымда American Express өзінің қалған [[инвестициялық банк]] және институционалдық бизнес бөлімшелерін [[Lehman Brothers]] ретінде дербес компанияға бөліп шығаруды аяқтады. Осылайша компания брокерлік қызмет саласындағы қатысуын тоқтатты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1994/04/06/business/company-news-american-express-decides-to-cut-ties-with-lehman.html|title=American Express Decides To Cut Ties With Lehman | first=Alison Leigh | last=Cowan | work=[[The New York Times]] |date=April 6, 1994}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/06/01/business/company-news-american-express-finishes-lehman-brothers-spinoff.html | title=COMPANY NEWS; AMERICAN EXPRESS FINISHES LEHMAN BROTHERS SPINOFF | agency=[[Bloomberg News]] | work=[[The New York Times]] | date=June 1, 1994 | url-access=limited}}</ref> 1994 жылғы қыркүйекте Optima True Grace картасы таныстырылды. Бұл картаның ерекшелігі — картада берешек қалдығының болуына қарамастан барлық сатып алуларға [[жеңілдік кезеңі]] қолданылды. Яғни өтелмеген берешегі бар карталар бойынша жаңа сатып алуларға бірден пайыз есептелмейтін болды.<ref>{{cite news |last=Kristof |first=Kathy M. |title=American Express Launches New Credit Card | work=[[Los Angeles Times]] |date=September 7, 1994 | url-access=limited |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-09-07-fi-35691-story.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20170413073208/http://articles.latimes.com/1994-09-07/business/fi-35691_1_grace-period |archive-date=April 13, 2017 |url-status=live }}</ref> Бірнеше жылдан кейін бұл карта айналымнан шығарылды. 1998 жылы Amex басқа елдерде сынақтан өткізгеннен кейін Ұлыбританияда жастарға арналған Blue несие картасын шығарды. Карта смарт-чиппен жабдықталды, ал пайдаланушылар компанияның веб-сайты арқылы шоттарын төлеп, қажетті ақпаратты ала алатын болды.<ref>{{cite news | url=https://www.marketingweek.com/amex-launches-blue-card-in-uk/ | title=Amex launches Blue Card in UK | work=[[Marketing Week]] | date=March 7, 1998}}</ref> Blue картасы АҚШ-та 1999 жылы іске қосылды.<ref>{{Cite news | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1999-oct-08-fi-19931-story.html | title=American Express Slow to Deal Blue Card | work=[[Los Angeles Times]] | date=October 8, 1999 | url-access=limited}}</ref> Blue картасын насихаттауға арналған телевизиялық жарнама науқанында тақырыптық музыка ретінде [[Гари Нуман]]ның 1979 жылғы [[Cars (ән)|«Cars»]] атты [[синти-поп]] әні пайдаланылды.<ref>{{Cite news | url=https://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=104500&page=1 | title=Gary Numan Hates, Loves His 'Cars' | work=[[ABC News (United States)|ABC News]] | date=May 31, 2001}}</ref> 1999 жылы American Express жоғары жылдық төлемі бар [[Centurion Card]] картасын таныстырды. Бұл карта көбіне «қара карта» деп аталады және аса ауқатты клиенттерге арналған. Бастапқыда карта тек Platinum Card картасының таңдаулы пайдаланушыларына ғана қолжетімді болды. American Express бұл картаны 1980-жылдары элиталық клиенттерге арналған, оның көмегімен кез келген нәрсені сатып алуға болатын аса эксклюзивті қара карта шығарылады деген қауесеттер мен [[қалалық аңыз]]дардың ықпалымен әзірледі.<ref name=black>{{cite web | url=http://www.snopes.com/business/bank/blackcard.asp |last=Mikkelson |first=David | website=[[Snopes.com]]| title=Black American Express Card| date=December 6, 2006}}</ref><ref name=status>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/select/what-is-a-black-card/ | title=Black credit cards are the ultimate status symbol — but what are they? | first=Megan | last=DeMatteo | work=[[CNBC]] | date=October 5, 2023}}</ref><ref name=beyond>{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/1999/12/05/business/vicarious-consumption-beyond-the-glow-of-platinum.html | title=VICARIOUS CONSUMPTION; Beyond The Glow Of Platinum | first=Jane | last=Wolfe | work=[[The New York Times]] | date=December 5, 1999 | url-access=limited}}</ref> === XXI ғасыр === 2000 жылғы желтоқсанда American Express сол кезде [[Pacific Century Financial Corporation]] компаниясының бөлімшесі болған [[Bank of Hawaii]] банкінің 226 миллион АҚШ долларына бағаланған несие карталары портфелін сатып алуға келісті.<ref>{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/2655/496201500004/filing-main.htm |title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jan 22, 2001 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512082051/http://edgar.secdatabase.com/2655/496201500004/filing-main.htm |archive-date=May 12, 2013 |url-status=live}}</ref> 2006 жылғы қаңтарда American Express өзінің Bank of Hawaii банкінің карталық портфелін [[Bank of America]] компаниясына ([[MBNA]]) сатты. 2004 жылға дейін Visa мен Mastercard ережелері олардың карталарын шығарушыларға АҚШ-та American Express карталарын шығаруға тыйым салды. Іс жүзінде бұл АҚШ банктерінің American Express карталарын шығара алмайтынын білдірді. Бұл ережелер [[АҚШ Әділет министрлігі]] қозғаған монополияға қарсы сот ісінің нәтижесінде күшін жойды.<ref>{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/1342/95011704000966/filing-main.htm |title=American Express, Form 10-K, Annual Report, Filing Date Mar 12, 2004 |publisher=Securities and Exchange Commission |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512060014/http://edgar.secdatabase.com/1342/95011704000966/filing-main.htm |archive-date=May 12, 2013 |url-status=live }}</ref> 2004 жылғы қаңтарда American Express өз карталарын [[MBNA]] арқылы шығару жөнінде келісімге қол жеткізді.<ref>{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/1529/496204000044/filing-main.htm |title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Feb 2, 2004 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512044824/http://edgar.secdatabase.com/1529/496204000044/filing-main.htm |archive-date=May 12, 2013 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/2004/01/30/business/deal-to-let-mbna-issue-american-express-cards.html | title=Deal to Let MBNA Issue American Express Cards | first=Jennifer | last=Bayot | work=[[The New York Times]] | date=January 30, 2004 | url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/behind-the-amex-mbna-deal | title=Behind the AmEx/MBNA Deal | work=[[American Banker]] | date=March 1, 2004}}</ref> Бастапқыда Mastercard басшылары бұл бастаманы жай ғана «тәжірибе» деп бағалағанымен, карталар 2004 жылғы қазаннан бастап шығарыла бастады.<ref>{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/2004/11/06/business/company-news-mbna-issuing-american-express-credit-cards.html | title=COMPANY NEWS; MBNA ISSUING AMERICAN EXPRESS CREDIT CARDS | first=Jennifer A. | last=Kingson | work=[[The New York Times]] | date=November 6, 2004 | url-access=limited}}</ref><ref>{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/2830/496205000012/filing-main.htm |title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jan 24, 2005 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512061705/http://edgar.secdatabase.com/2830/496205000012/filing-main.htm |archive-date=May 12, 2013 |url-status=live }}</ref> Кейін MBNA-ны Bank of America сатып алу туралы келісім жасалды. Оның аясында клиенттердің несиелері Bank of America иелігінде қалса, транзакцияларды өңдеуді American Express жүзеге асырды. American Express Visa, Mastercard және басқа банктерге қарсы монополияға қарсы сот ісінен Bank of America-ны алып тастады. Осы серіктестік аясында шығарылған алғашқы карта — Bank of America Rewards American Express картасы — 2006 жылғы 30 маусымда таныстырылды.<ref>{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/39/496205000220/filing-main.htm |title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Dec 23, 2005 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512054046/http://edgar.secdatabase.com/39/496205000220/filing-main.htm |archive-date=May 12, 2013 |url-status=live }}</ref> [[Сурет:EMVCoContactlessIndicator.svg|right|75px]] 2005 жылғы маусымда American Express сымсыз [[RFID]] технологиясына негізделген ExpressPay [[байланыссыз төлем]] жүйесін таныстырды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.securetechalliance.org/american-express-begins-issuing-contactless-payment-cards-nationwide-and-signs-7-eleven-inc-as-newest-expresspay-merchant/ | title=American Express Begins Issuing Contactless Payment Cards Nationwide and Signs 7-Eleven, Inc. as Newest Expresspay Merchant | publisher=Secure Technology Alliance | date=June 6, 2005}}</ref> 2005 жылғы шілдеде American Express American Express Travelers Cheque Card картасын шығарды. Бұл [[сақталатын құны бар карта]] (stored-value card) жол чегімен бірдей мақсаттарға қызмет етті, бірақ оны дүкендерде несие картасы сияқты пайдалануға болатын еді.<ref>{{Cite news | url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2005-07-17-0507160089-story.html | title=AmEx offers an alternative to travelers checks | first=Ed | last=Perkins | work=[[Chicago Tribune]] | date=July 17, 2005 | url-access=limited}}</ref> Amex бұл картаны 2007 жылғы қазанда айналымнан шығарды.<ref>{{Cite news | url=https://www.numismaticnews.net/paper-money/coming-demise-travelers-checks | title=Coming demise of traveler's checks | work=[[Numismatic News]] | date=August 2, 2017}}</ref> 2005 жылғы 30 қыркүйекте American Express өзінің American Express Financial Advisors бөлімшесін акционерлеріне бөліп шығару рәсімін аяқтап, оның негізінде [[Ameriprise Financial]] компаниясы құрылды. Сонымен қатар [[RSM McGladrey]] компаниясы American Express Tax & Business Services (TBS) бөлімшесін сатып алды.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/31/496205000212/filing-main.htm | title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Oct 24, 2005 | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20130512063829/http://edgar.secdatabase.com/31/496205000212/filing-main.htm | archive-date=May 12, 2013 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://news.ambest.com/PR/PressContent.aspx?altsrc=1&refnum=10505 | title=A.M. Best Affirms Ratings of Ameriprise and Its Subsidiaries | work=[[AM Best]] | date=June 21, 2006}}</ref><ref>{{Cite press release | url=https://investors.hrblock.com/news-releases/news-release-details/hr-block-acquire-american-express-tax-and-business-services | title=H&R Block to Acquire American Express' Tax and Business Services Division and Combine It with RSM McGladrey | publisher=[[H&R Block]] | date=August 1, 2005}}</ref> 2006 жылы American Express компаниясының Ұлыбританиядағы бөлімшесі [[Product Red]] коалициясына қосылып, [[Red Card]] картасын шығарды. Карта арқылы жасалған әрбір сатып алу кезінде қаражаттың бір бөлігі СПИД-пен, туберкулезбен және безгекпен күрес жөніндегі жаһандық қорға ([[The Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria]]) аударылып отырды. Бұл қаражат АИТВ/ЖИТС, безгек және басқа да аурулардан зардап шегетін Африка әйелдері мен балаларына көмек көрсетуге бағытталды.<ref>{{cite news| url=https://www.campaignlive.co.uk/article/american-express-launches-red-card-digital-campaign/544285 | title=American Express launches Red Card with digital campaign| first=Emma | last=Rig | work=[[Campaign (magazine)|Campaign]]| date=March 3, 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180206131435/https://www.campaignlive.co.uk/article/american-express-launches-red-card-digital-campaign/544285| archive-date=February 6, 2018| url-status=live}}</ref> 2007 жылдың соңында компания шағын бизнес иелеріне арналған Plum Card картасын жариялады.<ref>{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/2534/496207000049/filing-main.htm |title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Oct 22, 2007 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512043558/http://edgar.secdatabase.com/2534/496207000049/filing-main.htm |archive-date=May 12, 2013 |url-status=live }}</ref> 2008 жылғы наурызда American Express ірі жаһандық клиенттерге сатып алу карталары бойынша шешімдер ұсынуға маманданған [[General Electric]] компаниясының Corporate Payment Services бөлімшесін 1,1 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алды.<ref>{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/824/496208000005/filing-main.htm |title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Mar 27, 2008 |publisher=Securities and Exchange Commission |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512050655/http://edgar.secdatabase.com/824/496208000005/filing-main.htm | archive-date=May 12, 2013 |url-status=live }}</ref> Бұл мәміле нәтижесінде компанияның өнімдер портфеліне V-Payment қызметі қосылды. V-Payment қатаң бақыланатын, бір рет пайдаланылатын карта нөмірлерін қолдануға мүмкіндік береді. 2008 жылғы наурызда [[Standard Chartered|Standard Chartered Bank]] American Express компаниясының халықаралық банк бөлімшесі — American Express Bank Ltd-ті 823 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sc.com/global/av/ae-news-media-080304.pdf |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |publisher=[[Standard Chartered]] | date=March 3, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170408082638/https://www.sc.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ | archive-date=April 8, 2017 | url-status=live}}</ref><ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/2528/496207000043/filing-main.htm |title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Sep 18, 2007 | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20130512071516/http://edgar.secdatabase.com/2528/496207000043/filing-main.htm | archive-date=May 12, 2013 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9| title=Standard Chartered buys American Express Bank | first=Andrew | last=Clark | work=[[The Guardian]] | date=September 18, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170316210222/https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 | archive-date=March 16, 2017 | url-status=live}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.sc.com/in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf | title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, Page 7, Economic & Political Weekly EPW June 28, 2008 |publisher=[[Standard Chartered]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215223604/https://www.sc.com/in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf | archive-date=December 15, 2013 |url-status=live }}</ref> 2008 жылғы 10 қарашада, [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде, компания [[Федералдық резерв жүйесі]]нен банк холдингіне айналуға рұқсат алды. Бұл оған [[Troubled Asset Relief Program]] (TARP) бағдарламасы аясында мемлекеттік көмек алуға мүмкіндік берді.<ref>{{cite web| url=http://pdf.secdatabase.com/2714/0001104659-08-078273.pdf| title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Dec 23, 2008| publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20130512070738/http://pdf.secdatabase.com/2714/0001104659-08-078273.pdf | archive-date=May 12, 2013 | url-status=live}}</ref><ref name=Convert>{{cite news |title=American Express Gets Fed Approval to Convert to Bank | work=[[NPR]] | url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=96844962 | date=November 11, 2008 | series=[[Morning Edition]] |first=Ari | last=Shapiro | author-link=Ari Shapiro |archive-url=https://web.archive.org/web/20180205130124/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=96844962 |archive-date=February 5, 2018 |url-status=live}}</ref> Сол кезде American Express компаниясының шоғырландырылған активтері шамамен 127 миллиард АҚШ долларын құрады.<ref name=Convert/> 2009 жылғы маусымда TARP бағдарламасы бойынша алынған 3,39 миллиард АҚШ доллары қайтарылып, оған қоса 74,4 миллион АҚШ доллары көлемінде дивидендтер төленді. 2009 жылғы шілдеде компания Қазынашылықтың 340 миллион АҚШ долларына бағаланған варранттарын кері сатып алу арқылы TARP алдындағы міндеттемелерін толық аяқтады.<ref>{{cite web| url=http://edgar.secdatabase.com/2182/496209000030/filing-main.htm| title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jul 29, 2009| publisher=Securities and Exchange Commission | archive-url=https://web.archive.org/web/20130512074543/http://edgar.secdatabase.com/2182/496209000030/filing-main.htm | archive-date=May 12, 2013| url-status=live}}</ref><ref>{{cite news | url=https://abcnews.go.com/Business/story?id=8204825&page=1 | title=AmEx pays Treasury $340M to buy back stock warrants | work=[[ABC News (United States)|ABC News]] | date=July 29, 2009}}</ref><ref>{{cite web| title=AmEx gets out of TARP | url=https://money.cnn.com/2009/07/29/news/economy/american_express_tarp.reut/index.htm | work=[[CNN]] | date=July 29, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110514205159/https://money.cnn.com/2009/07/29/news/economy/american_express_tarp.reut/index.htm| archive-date=May 14, 2011| url-status=dead}}</ref> Қайта ұйымдастыру аясында компания көптеген несиелік желілерді қысқартты немесе жапты.<ref>{{Cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB123595172956305055 | title=Bruised AmEx Returns to Roots | first=Robin | last=Sidel | work=[[The Wall Street Journal]] | date=March 2, 2009 | url-access=subscription}}</ref> 2009 жылы American Express жастарға арналған ақ түсті ZYNC төлем картасын таныстырды.<ref>{{cite news| url=https://archive.nytimes.com/bucks.blogs.nytimes.com/2009/12/08/american-express-zync-will-young-adults-want-a-charge-card/ | title=American Express Zync: Will Young Adults Want a Charge Card?| last=Lieber| first=Ron | work=[[The New York Times]] | date=December 8, 2009 | url-access=limited | archive-url=https://web.archive.org/web/20180119060640/https://bucks.blogs.nytimes.com/2009/12/08/american-express-zync-will-young-adults-want-a-charge-card/| archive-date=January 19, 2018| url-status=live}}</ref> Кейін бұл карта айналымнан шығарылды. 2010 жылғы қарашада American Express компаниясының Ұлыбританиядағы бөлімшесіне әділ сауда басқармасы берешегі бар адамдарға қатысты даулы өндіріп алу туралы сот бұйрықтарын қолданғаны үшін ескерту жасады. Компания қамтамасыз етілмеген несие картасы бойынша берешектерді қамтамасыз етілген қарыз түріне айналдыруға клиенттерді ынталандырды деп айыпталған төрт компанияның бірі болды.<ref>{{cite news | title=OFT Warns Credit Card Providers Off 'Charging Orders'| url=https://www.choose.co.uk/news/oft-warns-against-charging-orders.html| publisher=Choose | date=November 10, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120302053525/http://www.choose.net/money/guide/news/oft-warns-against-charging-orders.html| archive-date=March 2, 2012| url-status=live}}</ref> 2011 жылғы қарашада 1980-жылдардан бері жалпы мақсаттағы төлем карталары бойынша American Express компаниясына эксклюзивті құқық беріп келген [[Neiman Marcus]] Visa және Mastercard төлем желілерінің карталарын қабылдай бастады.<ref>{{cite news| url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204505304577000103355671444| title=Hoity-Toity to Hoi Polloi: Neiman Takes More Plastic | last=Mattioli | first=Dana | work=[[The Wall Street Journal]] | date=October 27, 2011 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/neiman-marcus-stores-to-accept-visa-and-mastercard-nationwide-132689823.html | title=Neiman Marcus Stores to Accept Visa and MasterCard Nationwide | publisher=[[PR Newswire]] | date=October 27, 2011}}</ref> 2011 жылы Amex Blue Cash Preferred Card несие картасын шығарды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.businesswire.com/news/home/20190502005280/en/American-Express%C2%AE-Unveils-the-Refreshed-Blue-Cash-Preferred%C2%AE-Card-Offering-Rich-New-Benefits-for-Card-Members-to-Further-%E2%80%9CElevate-Their-Every-Day%E2%80%9D | title=American Express® Unveils the Refreshed Blue Cash Preferred® Card, Offering Rich New Benefits for Card Members to Further "Elevate Their Every Day" | publisher=[[Business Wire]] | date=May 2, 2019}}</ref> 2012 жылғы қазанда [[Тұтынушылардың қаржылық құқықтарын қорғау бюросы]] (CFPB) American Express компаниясының үш еншілес ұйымына 2003–2012 жылдар аралығында заңсыз карталық тәжірибелерден зардап шеккен шамамен 250 мың клиентке жалпы көлемі 85 миллион АҚШ долларын қайтаруды міндеттеді. American Express тіркелу бонустары туралы жаңылыстыратын мәлімдемелер жасаған, заңсыз кешіктірілген төлем айыппұлдарын өндірген, өтініш берушілерді жасына қарай кемсіткен және тұтынушылардың шағымдары туралы реттеуші органдарға хабарламаған деген айыптаулар тағылды.<ref>{{cite press release| url=https://www.consumerfinance.gov/about-us/newsroom/cfpb-orders-american-express-to-pay-85-million-refund-to-consumers-harmed-by-illegal-credit-card-practices/ | title=CFPB Orders American Express to Pay $85 Million Refund to Consumers Harmed by Illegal Credit Card Practices| publisher=[[Consumer Financial Protection Bureau]] (CFPB)| date=October 1, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170413074426/https://www.consumerfinance.gov/about-us/newsroom/cfpb-orders-american-express-to-pay-85-million-refund-to-consumers-harmed-by-illegal-credit-card-practices/| archive-date=April 13, 2017| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/10/02/business/american-express-to-refund-85-million.html | title=American Express Says It Will Refund $85 Million | first=Jessica | last=Silver-Greenberg | work=[[The New York Times]] | date=October 2, 2012 | url-access=limited}}</ref> Сол жылдың қазанында American Express пен [[Walmart]] жол бойындағы көмек көрсету және [[жеке тұлғаны ұрлау]]дан қорғау мүмкіндіктерімен жабдықталған [[алдын ала төленетін дебет картасы]] — Bluebird картасының іске қосылғанын жариялады. Ол дәстүрлі төлем шотының баламасы ретінде пайдаланылуы мүмкін еді: пайдаланушылар шотқа төлемдер қабылдап, [[Федералдық депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] (FDIC) арқылы сақтандыру ала алды.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2012/10/08/pf/walmart-american-express-bluebird/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20121011044101/http://money.cnn.com/2012/10/08/pf/walmart-american-express-bluebird | url-status=dead | archive-date=October 11, 2012 | title=Wal-Mart and American Express launch new prepaid card | first=Emily Jane | last=Fox | work=[[CNN]] | date=October 8, 2012}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2012/10/08/walmart-targets-unhappy-bank-customers-should-big-banks-be-nervous/ | title=Walmart Targets Unhappy Bank Customers With New Prepaid Card--Should Big Banks Be Nervous? | first=Halah | last=Touryalai | work=[[Forbes]] | date=October 8, 2012 | url-access=limited}}</ref><ref>{{cite news |last=Kopecki | first=Dawn | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2013-03-26/amex-bluebird-customers-get-fdic-backing-check-writing-feature | title=AmEx Bluebird Customers Get FDIC Backing, Can Write Checks | work=[[Bloomberg News]] | date=March 26, 2013 | url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108053845/http://www.bloomberg.com/news/2013-03-26/amex-bluebird-customers-get-fdic-backing-check-writing-feature.html |archive-date=November 8, 2013 |url-status=live}}</ref> 2013 жылғы қазанда Amex өзінің басылымдарының көп бөлігін — ''[[Travel + Leisure]]'', ''[[Food & Wine]]'', ''[[Executive Travel]]'', ''Black Ink'' және ''[[Departures]]'' журналдарын [[Time Inc.]] компаниясына сатты.<ref>{{cite news| title=Media It's Official: Time Inc. Buys AmEx's Food & Wine, Travel & Leisure Magazines| url=https://adage.com/article/media/time-buys-amex-s-food-wine-travel-leisure/244065 | work=[[Advertising Age]] | date=September 10, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131012104625/http://adage.com/article/media/time-buys-amex-s-food-wine-travel-leisure/244065/| archive-date=October 12, 2013| url-status=live}}</ref> Time кейін бұл басылымдарды қайта құрылымдады. Қазіргі уақытта олар [[Dotdash Meredith]] компаниясына тиесілі.<ref>{{cite journal| url=http://www.wwd.com/media-news/fashion-memopad/time-inc-lays-out-restructuring-7407860?src=nl/mornReport/20140205| title=Time Inc. Lays Out Restructuring| journal=[[Women's Wear Daily]]| last=Steigrad | first=Alexandra | date=February 5, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140215035949/http://www.wwd.com/media-news/fashion-memopad/time-inc-lays-out-restructuring-7407860?src=nl%2FmornReport%2F20140205 | archive-date=February 15, 2014| url-status=live}}</ref> [[Сурет:American Express Centurion Lounge - JFK Terminal 4 (54984753321).jpg|alt=JFK әуежайының 4-терминалындағы American Express Centurion Lounge (2025)|thumb|JFK әуежайының 4-терминалындағы American Express [[Centurion Lounge]] залы (2025)]] 2013 жылы компания өзінің алғашқы әуежай демалыс залын ашып, белгілі бір карталар иелеріне оған кіру мүмкіндігін ұсынды.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/ericrosen/2018/01/16/american-express-centurion-lounge-new-york-jfk/|title=New American Express Centurion Lounge Will Open At New York JFK Airport |work=[[Forbes]] | first=Eric | last=Rosen |date=January 16, 2018}}</ref> 2014 жылғы наурызда American Express өзінің корпоративтік туристік бизнесін [[American Express Global Business Travel]] атауымен дербес компания ретінде бөліп шығаратынын және оның 50% үлесін Certares LP жетекшілік ететін инвесторлар тобына 900 миллион АҚШ долларына сататынын жариялады.<ref>{{Cite news | url=https://www.forbes.com/sites/samanthasharf/2014/03/17/american-express-to-spin-off-business-travel-division/ | title=American Express To Spin Off Business Travel Division Into Joint Venture | first=Samantha | last=Sharf | work=[[Forbes]] | date=March 17, 2014 | url-access=limited}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/business/la-fi-mo-american-express-travel-20140317-story.html |title=American Express sells half its business travel division | first=Hugo | last=Martin | work=[[Los Angeles Times]] |date=March 17, 2014 | url-access=limited}}</ref> АҚШ-та 2016 жылдан, ал Канадада 2015 жылдан бастап Costco 2004 жылдан бері бірлескен брендпен шығарылып келген Costco мүшелік карталары бойынша Amex-пен серіктестігін тоқтатты. АҚШ-та шығарылған Costco карталары 1999 жылдан бері жалғасып келген Costco мен American Express арасындағы эксклюзивті келісімнің жалғасы болатын. Costco American Express карталарын эксклюзивті түрде қабылдаған АҚШ-тағы соңғы ірі сауда желісі болды. Costco-ның Канададағы дүкендері 2015 жылғы қаңтарда American Express-пен эксклюзивті келісімін тоқтатып, оның орнына [[Capital One]] және Mastercard-пен ынтымақтастық орнатты.<ref>{{cite news | url=https://financialpost.com/news/retail-marketing/costco-canada-american-express| last1=Schecter| first1=Barbara | last2=Leong | first2=Melissa | title=Costco to stop accepting American Express cards in Canada, switches to Capital One and Mastercard | work=[[Financial Post]] | date=September 18, 2014| archive-url=https://web.archive.org/web/20180103213312/http://business.financialpost.com/news/retail-marketing/costco-canada-american-express| archive-date=January 3, 2018| url-status=live}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/capital-one-said-to-replace-amex-as-costcos-canada-card-issuer/article20665637/| title=Costco Canada switches to MasterCard from AmEx | first=Marina | last=Strauss | newspaper=[[The Globe and Mail]] | date=September 18, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170516160940/http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/capital-one-said-to-replace-amex-as-costcos-canada-card-issuer/article20665637/| archive-date=May 16, 2017| url-status=live}}</ref> [[Citigroup]] Costco несие карталарының эксклюзивті эмитентіне айналды, ал Visa АҚШ-тағы Costco дүкендерінде қабылданатын жалғыз несие картасы ретінде American Express-тің орнын басты.<ref>{{cite news | newspaper=[[San Antonio Express-News]] | url=https://www.mysanantonio.com/business/national/article/What-to-expect-from-Costco-s-new-deal-with-Visa-6119462.php | title=What to Expect From Costco's New Deal With Visa | archive-url=https://web.archive.org/web/20160201221834/http://www.mysanantonio.com/business/national/article/What-to-expect-from-Costco-s-new-deal-with-Visa-6119462.php| archive-date=February 1, 2016| url-status=live}}</ref><ref name=partners>{{cite news| url=https://latimes.com/business/la-fi-costco-visa-20150302-story.html| title=Costco names Citi, Visa as new credit card partners after AmEx deal ends| work=[[Los Angeles Times]]| date=March 2, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150703133135/http://www.latimes.com/business/la-fi-costco-visa-20150302-story.html| archive-date=July 3, 2015| url-status=live}}</ref> American Express иелігіндегі барлық TrueEarnings карталарының шоттары мен қалдықтары Citigroup компаниясына сатылды, ал жаңа Costco Anywhere Visa карталары ауысу күніне дейін Costco мүшелеріне таратылды. Costco-пен серіктестік American Express компаниясының есептелген операциялар көлемінің 8%-ын немесе шамамен 80 миллиард АҚШ долларын, сондай-ақ пайыздық кіріс әкелетін несие портфелінің шамамен 20%-ын немесе 14 миллиард АҚШ долларын құрады.<ref name=partners/> Costco карталарының жоғалуы компанияға елеулі әсер етті: Costco карталарынсыз өткен алғашқы тоқсанда American Express пайдасы өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 10%-ға, ал кірісі 5%-ға төмендеді.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/seattle/news/2016/10/21/costco-american-express-citigroup-credit-card.html| title=The Costco effect: How American Express is faring after losing co-branded credit cards | first=Coral | last=Garnick | work=[[American City Business Journals]] | date=October 21, 2016| url-access=subscription | archive-url=https://web.archive.org/web/20170316204246/http://www.bizjournals.com/seattle/news/2016/10/21/costco-american-express-citigroup-credit-card.html| archive-date=March 16, 2017| url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 1 наурызда [[ANZ]] бұдан былай American Express карталарын шығармайтынын жариялады, ал оларды пайдалану 2017 жылғы 5 тамызға қарай толық тоқтатылды.<ref>{{cite web| url=https://www.ausbt.com.au/anz-stops-issuing-american-express-credit-cards | title=ANZ stops issuing American Express credit cards| work=Australian Business Traveller| first=Chris| last=Chamberlin| date=March 1, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184349/https://www.ausbt.com.au/anz-stops-issuing-american-express-credit-cards | archive-date=February 5, 2018| url-status=live}}</ref> 2017 жылғы қазанда American Express Қытайда өзінің төлем карталары брендін жергілікті деңгейде жүргізу үшін LianTong ({{Lang|zh|连通}}) бірлескен кәсіпорнын құрды. 2020 жылғы маусымда компания Қытайда банк карталары бойынша жергілікті [[клиринг]] қызметін жүзеге асыру лицензиясын алды.<ref>{{Cite news |author1=吴雨 |date=2018-11-09 |title=央行审查通过连通公司银行卡清算机构筹备申请 |publisher=[[新华网]] |agency=[[新华社]] |url=http://www.xinhuanet.com/fortune/2018-11/09/c_1123691468.htm |access-date=2019-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181109143947/http://www.xinhuanet.com/fortune/2018-11/09/c_1123691468.htm |archive-date=2018-11-09 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-06-15 |title=央行:向连通公司核发银行卡清算业务许可证 |url=https://finance.sina.com.cn/money/bank/bank_hydt/2020-06-15/doc-iircuyvi8498527.shtml |access-date=2020-08-06 |work=金融时报 |via=新浪财经综合}}</ref> 2018 жылғы ''[[Ohio v. American Express Co.]]'' сот ісінде саудагерлер American Express компаниясына қарсы [[ұжымдық талап-арыз]] беріп, сауда орындарынан жоғары комиссиялар алуды [[Шерманның монополияға қарсы заңы]]н бұзу деп мәлімдеді.<ref>{{Cite journal | title=No Market Power Needed In 2nd Circ. Vertical Restraint Cases | url=https://www.law360.com/articles/544885/no-market-power-needed-in-2nd-circ-vertical-restraint-cases | journal=[[Law360]] | date=June 5, 2014 | url-access=subscription | archive-url=https://web.archive.org/web/20140714164229/http://www.law360.com/articles/544885/no-market-power-needed-in-2nd-circ-vertical-restraint-cases | archive-date=July 14, 2014 | url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bizjournals.com/buffalo/news/2014/06/19/five-questions-with-john-godwin.html |title=Five questions with... John Godwin |last=Petro |first=Michael |date=June 19, 2014 | work=[[American City Business Journals]] | url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715044638/http://www.bizjournals.com/buffalo/blog/buffalo-law-journal/2014/06/five-questions-with-john-godwin.html |archive-date=July 15, 2014}}</ref> Талап-арызға сәйкес, American Express басқа несие карталарын ұсынушыларға қарағанда едәуір жоғары комиссия алады.<ref>{{cite news | last=Frankel | first=Matthew |date=June 16, 2014 |title=Here's Why American Express Can Charge More Than Visa or MasterCard | url=https://www.fool.com/investing/general/2014/06/16/heres-why-american-express-can-charge-more-than-vi.aspx | url-status=live | work=[[The Motley Fool]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20171015202816/https://www.fool.com/investing/general/2014/06/16/heres-why-american-express-can-charge-more-than-vi.aspx |archive-date=October 15, 2017}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-antitrust-amex-idUSBREA460QI20140507 | last=Longstreth | first=Andrew | title=U.S. judge: Government's antitrust suit vs AmEx may proceed | work=[[Reuters]] |date=May 7, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924200555/http://www.reuters.com/article/2014/05/07/us-usa-antitrust-amex-idUSBREA460QI20140507 |archive-date=September 24, 2015}}</ref> 2017 жылғы қаңтарда АҚШ-тың Екінші апелляциялық округтік соты American Express өз карталарын қабылдайтын саудагерлерге клиенттерді Visa немесе Mastercard сияқты басқа карталарға бағыттауға тыйым сала алады деген төменгі сатыдағы сот шешімін күшінде қалдырды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-american-express-antitrust/u-s-loses-bid-to-overturn-amex-antitrust-decision-idUSKBN14P2JE | last=Stempel | first=Jonathan | title=U.S. loses bid to overturn AmEx antitrust decision | work=[[Reuters]] | date=January 15, 2017 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20171020084400/https://www.reuters.com/article/us-american-express-antitrust/u-s-loses-bid-to-overturn-amex-antitrust-decision-idUSKBN14P2JE |archive-date=October 20, 2017}}</ref> 2018 жылғы маусымда [[АҚШ Жоғарғы соты]] Екінші округтік соттың шешімін қолдады.<ref>{{cite court|litigants=Ohio v. American Express Co. |court=[[Supreme Court of the United States|U.S.]]|vol=585 |opinion=16-1454 |date=June 25, 2018 |url=https://www.supremecourt.gov/opinions/17pdf/16-1454_5h26.pdf}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.ropesgray.com/en/insights/alerts/2018/06/supreme-courts-decision-in-amex-summary-and-potential-implications | title=Supreme Court's Decision in Amex: Summary and Potential Implications | work=[[Ropes & Gray]] | date=June 26, 2018}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/2018/06/25/us/politics/supreme-court-american-express-fees.html | title=Supreme Court Sides With American Express on Merchant Fees | first=Adam | last=Liptak | work=[[The New York Times]] | date=June 25, 2018 | url-access=limited}}</ref> 2018 жылы Gold Card Ұлыбритания тұрғындары үшін несие картасына айналдырылды, алайда АҚШ-та ол бұрынғысынша төлем картасы ретінде қалды.<ref>{{Cite web |url=https://www.which.co.uk/news/2018/04/american-express-launches-new-reward-credit-card/ |title=American Express launches new reward credit card|date=April 30, 2018 |website=[[Which?]] |archive-date=2021-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808003509/https://www.which.co.uk/news/2018/04/american-express-launches-new-reward-credit-card/}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://thriftypoints.com/american-express-preferred-rewards-gold-card/ |title=Amex Gold Card - American Express Preferred Rewards Gold Card Review UK |date=2019-03-05 |website=Thrifty Points |archive-url=https://web.archive.org/web/20190421143905/https://thriftypoints.com/american-express-preferred-rewards-gold-card/ |archive-date=April 21, 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы наурызда American Express әлем бойынша таңдалған әуежай лаунждарына ақылы қолжетімділік ұсынатын LoungeBuddy компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news |last1=Liddington-Cox |first1=Alexander |title=Aussie entrepreneur's airline lounge app is snapped up by American Express |url=https://www.businessinsider.com.au/american-express-snaps-up-aussie-entrepreneurs-airline-lounge-app-2019-3 |work=[[Business Insider]] |date=14 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103234616/https://www.businessinsider.com.au/american-express-snaps-up-aussie-entrepreneurs-airline-lounge-app-2019-3 |archive-date=November 3, 2019 }}</ref> Сол 2019 жылғы наурызда Еуропалық одақтың банк саласындағы реттеу ережелерінің өзгеруіне байланысты Amex Еуропалық одақтағы қызмет ауқымын қысқартты.<ref>{{cite news|title=FINANCE: Amex says goodbye to Cyprus and Europe|url=https://www.financialmirror.com/2019/03/29/finance-amex-says-goodbye-to-cyprus-and-europe/|work=[[Financial Mirror]] |date=29 March 2019}}</ref> 2019 жылғы шілдеде Amex цифрлық төлемдерді автоматтандыру платформасы Acompay компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release | url=https://acom.com/acom-solutions-american-express-acquisition/ | title=American Express Expands Suite of Global Business Payment Capabilities Through Acquisition of acompay | work=Acom Solutions | date=August 1, 2019}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте [[Pedestrian Group]] компаниясы Australia мен Жаңа Зеландиядағы 10 жерде ашық аспан астында кино көрсетілімдерін ұйымдастырып келген және Fairfax Events басқарған American Express Openair Cinemas желісін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://mumbrella.com.au/pedestrian-group-acquires-american-express-openair-cinemas-596283 | title=Pedestrian Group acquires American Express Openair Cinemas | first=HANNAH | last=BLACKISTON | work=[[Mumbrella]] | date=September 2, 2019}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.mediaweek.com.au/pedestrian-goes-to-the-movies-acquires-open-air-cinemas/ | title=Pedestrian goes to the movies: Acquires Open Air Cinemas | work=[[Mediaweek (Australia)|Mediaweek]] | date=September 3, 2019}}</ref> 2020 жылы American Express [[Kabbage]] компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.businesswire.com/news/home/20200817005350/en/American-Express-to-Acquire-Kabbage | title=American Express to Acquire Kabbage | publisher=[[Business Wire]] | date=August 17, 2020}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://techcrunch.com/2020/08/17/amex-acquires-softbank-backed-kabbage-after-tough-2020-for-the-smb-lender/ | title=Amex acquires SoftBank-backed Kabbage after tough 2020 for the SMB lender | first=Ingrid | last=Lunden | work=[[TechCrunch]] | date=August 17, 2020}}</ref><ref>{{Cite news | first1=Kiah | last1=Treece | first2=Jordan | last2=Tarver | title=Kabbage Business Loans Review 2022 | url=https://www.forbes.com/advisor/business-loans/kabbage-review |work=[[Forbes]] | date=February 21, 2022}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/why-amex-is-buying-kabbage | title=Why Amex is buying Kabbage | first=Penny | last=Crosman | work=[[American Banker]] | date=August 18, 2020}}</ref> 2021 жылғы маусымда компанияның шағын бизнеске арналған алғашқы есеп айырысу шоты — Kabbage Checking іске қосылды. American Express сондай-ақ Kabbage компаниясының автоматтандырылған андеррайтинг бағдарламалық қамтамасыз етуін пайдалана отырып, шағын бизнеске 1 000 АҚШ долларынан 150 000 АҚШ долларына дейінгі несиелік желілер ұсынады.<ref>{{Cite news | url=https://www.cnbc.com/2021/06/14/small-business-bank-account-american-express-puts-kabbage-acquisition-to-work-with-first-checking-account.html |title=American Express puts Kabbage acquisition to work with card company's first checking account | last=Son | first=Hugh | work=[[CNBC]] | date=June 14, 2021}}</ref><ref>{{Cite press release | url=https://www.businesswire.com/news/home/20211208005617/en/Kabbage%C2%AE-from-American-Express-Launches-Kabbage-Funding%E2%84%A2-to-Help-Simplify-Funding-for-U.S.-Small-Businesses | title=Kabbage® from American Express Launches Kabbage Funding™ to Help Simplify Funding for U.S. Small Businesses | publisher=[[Business Wire]] | date=December 8, 2021}}</ref> 2023 жылғы қаңтарда Kabbage бренді American Express Business Blueprint болып қайта аталды.<ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/american-express-launches-products-for-small-businesses/2023/01/31/461c65cc-a167-11ed-8b47-9863fda8e494_story.html | title=American Express launches products for small businesses | newspaper=[[The Washington Post]] | date=January 31, 2023}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.forbes.com/advisor/personal-loans/new-enhancements-to-amex-business-blueprint/ | title=All-New Enhancements To American Express Business Blueprint Program | first=Kennedy | last=Edgerton | work=[[Forbes]] | date=September 29, 2023}}</ref> 2021 жылғы қаңтарда [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Федералдық депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] (FDIC) және [[Федералдық резерв жүйесі]] компанияның 2015–2016 жылдары American Express карталарын сату кезінде әлеуетті корпоративтік клиенттерді жаңылыстырған-жаңылыстырмағанын және агрессивті тәсілдерді қолданған-қолданбағанын анықтау үшін тергеу бастады.<ref name=Probing>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/federal-investigators-probing-amex-card-sales-practices-11610039815 | title=Federal Investigators Probing AmEx Card Sales Practices | last=Andriotis | first=AnnaMaria | work=[[The Wall Street Journal]] | date=January 7, 2021 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2021/01/07/american-express-shares-dip-on-report-that-investigators-are-probing-sales-practices.html |title=American Express shares dip on report that federal investigators are probing sales practices |last=Son |first=Hugh |work=[[CNBC]] |date=January 7, 2021}}</ref> 2021 жылғы қазанда Amex American Express брендімен шағын және орта бизнеске арналған толыққанды бизнес-есеп айырысу шотын іске қосты.<ref>{{Cite press release | url=https://www.businesswire.com/news/home/20211028005659/en/American-Express%C2%AE-Launches-New-Fully-Digital-Business-Checking-Account-for-U.S.-Small-and-Mid-Sized-Businesses-with-First-Ever-Amex-Issued-Debit-Card | title=American Express® Launches New Fully Digital Business Checking Account for U.S. Small and Mid-Sized Businesses, with First-Ever Amex-Issued Debit Card | publisher=[[Business Wire]] | date=October 28, 2021}}</ref> 2022 жылғы наурызда [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен және оған байланысты енгізілген [[санкция]]лардан кейін American Express [[Ресей]] мен [[Беларусь]]тегі барлық операцияларын тоқтатты.<ref>{{cite news | url=https://edition.cnn.com/2022/03/06/business/american-express-russia/index.html | title=American Express suspends operations in Russia and Belarus | last=Maruf | first=Ramishah | work=[[CNN]] | date=March 6, 2022}}</ref> 2023 жылғы шілдеде Amex үшінші тарап серіктесінің қызметін тиісті түрде басқармағаны және қадағаламағаны, сондай-ақ шағын бизнес клиенттерін сақтап қалу барысында реттеу талаптарын бұзғаны туралы тергеуді реттеу үшін АҚШ Қаржы министрлігіне 15 миллион АҚШ долларын төлеуге келісті.<ref>{{Cite news | url=https://www.wsj.com/livecoverage/stock-market-today-dow-jones-07-25-2023/card/american-express-to-pay-15-million-over-business-card-sales-practices-YfvAFd4UlBqvoNWBYRp5 | title=American Express to Pay $15 Million Over Business Card Sales Practices | first=AnnaMaria | last=Andriotis | work=[[The Wall Street Journal]] | date=July 25, 2023 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.occ.treas.gov/news-issuances/news-releases/2023/nr-occ-2023-78.html | title=OCC Assesses $15 Million Civil Money Penalty Against American Express National Bank Related to Bank's Governance and Oversight of Third-Party Affiliate | publisher=[[Office of the Comptroller of the Currency]] | date=July 25, 2023}}</ref> 2023 жылғы таза пайда 8,4 миллиард АҚШ долларын құрап, күтілген көрсеткіштен 14%-ға жоғары болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.stocktitan.net/news/AXP/american-express-announces-record-full-year-2023-revenue-of-60-5-bqbzhxbysxfn.html|title=American Express Announces Record Full-Year 2023 Revenue of $60.5 Billion, Up 14% on a Reported Basis and 15% on an FX-Adjusted Basis|website=Stock Titan|date=January 26, 2024 |access-date=2024-02-27|archive-date=2024-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228000303/https://www.stocktitan.net/news/AXP/american-express-announces-record-full-year-2023-revenue-of-60-5-bqbzhxbysxfn.html}}</ref> Сондай-ақ 2023 жылы компания қайта құрылымдау жүргізіп, оған 277 миллион АҚШ долларына дейін қаражат жұмсады.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.reuters.com/business/amexs-cumulative-restructuring-cost-277-mln-2023-2024-02-09/|title=American Express' cumulative restructuring cost at $277 million in 2023|website=Reuters|date=February 9, 2024 |access-date=2024-02-27|archive-date=2024-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228000919/https://www.reuters.com/business/amexs-cumulative-restructuring-cost-277-mln-2023-2024-02-09/}}</ref> 2024 жылғы маусымда Amex мейрамханаларға брондау жасау платформасы [[Tock]] компаниясын сатып алды. Бұл компанияның бұрын [[Resy]] компаниясын сатып алғаннан кейін тамақтану орындарына брондау қызметтері саласындағы портфелін одан әрі кеңейтті.<ref>{{Cite web |last=Wack |first=Christ |date=June 21, 2024 |title=American Express Buying Reservation Company Tock for $400 Mln in Cash |url=https://www.marketwatch.com/story/american-express-buying-reservation-company-tock-for-400-mln-in-cash-30b29046?mod=investing}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eater.com/24183263/reservations-systems-explained-tock-resy-opentable-yelp|title=As American Express Acquires Tock, Who's Winning the Reservation Wars?|first=Bettina|last=Makalintal|date=June 21, 2024|website=Eater}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда American Express шағын бизнес клиенттеріне несие карталары мен ақша аударымдары өнімдерін сату кезінде алдамшы тәжірибелер қолданды деген айыптауларға байланысты АҚШ-тағы қылмыстық және азаматтық тергеулерді реттеу үшін шамамен 230 миллион АҚШ долларын төлейтінін жариялады. Компания 138,4 миллион АҚШ долларын, оның ішінде шамамен 108 миллион АҚШ доллары көлеміндегі айыппұлдарды төлеуге келісті және АҚШ Әділет министрлігінің қылмыстық және азаматтық тергеулерін тоқтату үшін қылмыстық қудаламау туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/world/us/american-express-pay-about-230-million-resolve-us-probes-wsj-reports-2025-01-16/ | title=American Express to pay about $230 million to resolve US probes, WSJ reports | work=Reuters | date=January 16, 2025}}</ref> 2025 жылғы қыркүйекте American Express Platinum картасының жылдық төлемін 2021 жылдан бергі алғашқы рет көтеріп, оны 695 АҚШ долларынан 895 АҚШ долларына дейін ұлғайтты. Компания карта иелеріне арналған жаңа артықшылықтарды жариялады, олардың қатарында [[Lululemon]], [[Oura Ring]] және [[Resy]] мейрамханалары үшін шот бойынша өтемақылар, сондай-ақ [[Uber One]] мүшелігі бар. Сонымен қатар компания люкс қонақүйлерде тұруға, стримингтік жазылымдарға (соның ішінде [[Paramount+]], [[YouTube Premium]] және [[YouTube TV]] қосылды) және Clear мүшелігіне берілетін өтемақылар көлемін арттырды.<ref>{{Cite web |last=Passy |first=Imani Moise and Jacob |date=2025-09-18 |title=Amex Revamps Its Platinum Card, Raises Fee to $895 |url=https://www.wsj.com/personal-finance/amex-revamps-its-platinum-card-raises-fee-to-895-5c32cb3b |access-date=2025-09-18 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-18 |title=Amex Platinum Just Got More Expensive: $895 Fee and $3,500 in Perks Explained |url=https://www.kiplinger.com/personal-finance/credit-cards/amex-platinum-card-refresh-worth-it |access-date=2025-09-18 |website=Kiplinger |language=en}}</ref> 2025 жылғы қазанда ''B & R Supermarket, Inc., et al v. Visa, Inc. et al'' ісі бойынша АҚШ округтік сотының судьясы алдында саудагерлер жалған жасалған, жоғалған немесе ұрланған карталарға байланысты алаяқтықтан туындаған шығындар жөніндегі 231,7 миллион АҚШ долларына тең бітімгершілік келісімге келісті. Бұл келісім аясында American Express жалпы өтемақы сомасының 20 миллион АҚШ долларын төлеуге келісті.<ref>Scarcella, Mike [https://www.reuters.com/legal/government/visa-mastercard-agree-1995-million-settlement-merchants-class-action-2025-10-13/ "settlement in merchants' class action"] ''Reuters'', October 13, 2025. Retrieved December 13, 2025.</ref><ref>Pape, Carter [https://www.americanbanker.com/payments/news/visa-mastercard-settle-merchant-suit-for-nearly-200m "Visa, Mastercard settle merchant suit for nearly $200M"] ''American Banker'', October 16, 2025. Retrieved December 13, 2025.</ref> === Қаржылық көрсеткіштері === {| class="wikitable left" style="text-align: right;" |+ American Express компаниясының кірісі мен таза пайдасы (млрд {{US$|link=yes}})<ref>{{citation |url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/AXP/american-express/financial-statements | title=American Express Financial Statements | website=Macrotrends}}</ref> ! Жыл !! Кіріс !! Таза пайда |- | 2025 || 72.2 || 10.8 |- | 2024 || 65.9 || 10.1 |- | 2023 || 60.5 || 8.4 |- | 2022 || 55.6 || 7.4 |- | 2021 || 43.6 || 7.9 |- | 2020 || 38.1 || 3.0 |- | 2019 || 47.0 || 6.6 |- | 2018 || 43.2 || 6.7 |- | 2017 || 38.9 || 2.6 |- | 2016 || 37.1 || 5.2 |- | 2015 || 34.4 || 5.0 |- | 2014 || 35.8 || 5.8 |- | 2013 || 34.8 || 5.3 |- | 2012 || 33.7 || 4.4 |- | 2011 || 32.2 || 4.8 |- | 2010 || 30.0 || 4.0 |- | 2009 || 26.5 || 2.1 |} == Өнімдері == === Бизнеске арналған мамандандырылған карталар === American Express компаниясында корпоративтік кездесулерге арналған арнайы несие картасы бар.<ref>{{cite web|url=https://business.americanexpress.com/us/corporate-cards/corporate-meeting-card|title=American Express Corporate Meeting Card information |date=n.d.|website=American Express|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160620025159/https://business.americanexpress.com/us/corporate-cards/corporate-meeting-card |archive-date=June 20, 2016|access-date=2016-07-13}}</ref> American Express ұсынатын тағы бір мамандандырылған бизнес-карта — American Express Corporate Purchasing Card. Ол жеке қызметкерлерге немесе компания бөлімшелеріне тағайындалуы мүмкін. Корпорациялар үшін бұл картаны пайдалануды жеңілдету мақсатында есепті салыстыру және бухгалтерлік есеп жүргізу қызметтері де ұсынылады.<ref>{{cite web|url=https://business.americanexpress.com/us/corporate-cards/p-card|title=American Express Corporate Purchasing Card information |date=n.d.|website=American Express|access-date=2016-07-13|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914123814/https://business.americanexpress.com/us/corporate-cards/p-card |archive-date=September 14, 2016 }}</ref> === Меншікті емес карталар === [[Citibank]], [[First National Bank of Omaha]], [[USAA]], [[Navy Federal Credit Union]], [[Synchrony Financial]] және [[US Bancorp]] American Express карталарын шығарады. Citi [[Macy's]] және [[Bloomingdale's]] American Express карталарын, сондай-ақ Citi брендімен шығарылатын карталарды ұсынады. US Bancorp өзінің US Bank брендімен шығарылатын American Express карталарын, сондай-ақ шағын және орта банктердің атынан несие карталарын шығаратын еншілес ұйымы Elan Card Services арқылы карталар шығарады. Кейбір [[несие одақтары]], соның ішінде [[Pentagon Federal Credit Union]], да American Express карталарын шығарады. 2023 жылғы тамызға дейін Wells Fargo өз брендімен және [[Dillard's]] үшін American Express карталарын шығарды. [[JPMorgan Chase]] пен [[Wells Fargo]] — АҚШ-тағы [[Үлкен төрттік банктер (АҚШ)|Үлкен төрттік банктердің]] ішінде American Express-пен серіктестік орнатпаған жалғыз банктер.<ref>{{Cite web |date=2022-03-30 |title=Understanding third-party American Express cards |url=https://www.creditcards.com/card-advice/american-express-third-party-cards/ |access-date=2025-02-11 |website=CreditCards.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |last2= |last3= |last4= |last5= |last6= |title=Amex bets on millennials, Gen Z for growth |url=https://www.paymentsdive.com/news/amex-bets-on-millennials-gen-z-for-growth/644789/ |access-date=2025-02-11 |website=Payments Dive |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |author=Katherine Fan |author2=Angela Fung |title=Best American Express Cards of February 2025 |url=https://www.businessinsider.com/personal-finance/credit-cards/best-american-express-cards |access-date=2025-02-11 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> == Марапаттары мен мойындалуы == 2016 жылы [[Corporate Art Awards]] марапаттау рәсімінде American Express компаниясы [[pptArt]] ұйымынан «ең үздік халықаралық реставрация бағдарламасы: World's Monument Watch» сыйлығын алды. American Express — 1995 жылы [[World Monuments Fund]] ұйымы іске қосқан «World Monuments Watch» бағдарламасының демеушілерінің бірі.<ref>{{cite web | title=Winner of the 2016 edition of the Corporate Art Awards| url=https://www.pptart.net/winners | archive-url=https://web.archive.org/web/20180213080154/https://www.pptart.net/winners| archive-date=February 13, 2018| url-status=live}}</ref> == Бас директорларының тізімі == # [[Генри Уэллс]] (1850–1866)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/economics-business-and-labor/businesses-and-occupations/american-express-company|title=American Express Company &#124; Encyclopedia.com|website=www.encyclopedia.com}}</ref> # [[Уильям Фарго]] (1866–1881)<ref name=":0" /> # [[Джеймс Конгер Фарго]] (1881–1914)<ref>{{Cite web |date=19 August 1881 |title=A SUCCESSOR TO W. G. FARGO |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1881/08/19/98917093.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408195926/https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1881/08/19/98917093.pdf |archive-date=2023-04-08 |access-date=23 October 2021 |website=[[The New York Times]]}}</ref> # Джордж Чедборн Тейлор (1914–1923)<ref name=":0" /> # Фредерик Пирсон Смолл (1923–1944)<ref name=":0" /> # [[Ральф Рид]] (1944–1960)<ref>{{Cite news |date=1968-01-23 |title=Ralph Reed, 77, Retired Head Of American Express, Is Dead |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1968/01/23/archives/ralph-reed-77-retired-head-of-american-express-is-dead.html |access-date=2021-09-27 |issn=0362-4331}}</ref> # [[Ховард Линн Кларк]] (1960–1977)<ref>{{Cite news |last=Zuckerman |first=Laurence |date=2001-02-07 |title=Howard L. Clark Dead at 84; Ex-Chief at American Express |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2001/02/07/us/howard-l-clark-dead-at-84-ex-chief-at-american-express.html |access-date=2021-09-27 |issn=0362-4331}}</ref> # [[III Джеймс Д. Робинсон]] (1977–1993) # [[Харви Голуб]] (1993–2001)<ref name="nytimes.com">{{cite news |date=June 28, 2000 |title=American Express reshuffles its business |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/06/28/business/company-news-american-express-reshuffles-its-businesses.html |quote=one of the Wall Street's highest ranking black executives}}</ref> # [[Кеннет Шено]] (2001–2018)<ref name="nytimes.com" /> # [[Стивен Сквери]] (2018 – қазірге дейін)<ref>{{cite web |title=Stephen Joseph Squeri, American Express Co |url=https://www.bloomberg.com/profile/person/7394026 |website=[[Bloomberg News]] |quote=Stephen Joseph Squeri is Chairman/CEO at American Express Co}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:American Express]] [[Санат:Нью-Йорк штатында 1850 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:1970 жылдардағы IPO]] [[Санат:Нью-Йорк қаласындағы қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Berkshire Hathaway]] [[Санат:Butterfield Overland Mail]] [[Санат:Манхэттендегі компаниялар]] [[Санат:Dow Jones Industrial Average индексіндегі компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Байланыссыз смарт-карталар]] [[Санат:Несие карталарын шығарушы қауымдастықтар]] [[Санат:Несие карталары]] [[Санат:1850 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Валюта айырбастау компаниялары]] [[Санат:Нью-Йорк қаласындағы трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Төлем жүйелері]] [[Санат:Нью-Йорк қаласындағы жария компаниялар]] [[Санат:Shorty Award сыйлығының лауреаттары]] [[Санат:Саяхаттарды басқару]] [[Санат:Wells Fargo]] 9b6bk3f7v2tnf8ays8bh2awab2cjsui 0 782946 3643971 3637258 2026-08-19T05:45:47Z 1nter pares 146705 3643971 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Citigroup Inc. |логотипі = Citi logo March 2023.svg |суреті = 388 Greenwich Street from Battery Park City North Esplanade.jpg |сурет атауы = Citigroup компаниясының [[Төменгі Манхэттен]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = C (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]], [[DJIA]] (2009 жылға дейін) |қызметі = әлем бойынша |құрылды = [[8 қазан]] [[1998 жыл|1998]] |құрушы = |орналасуы = [[388 Greenwich Street]], [[Нью-Йорк]], АҚШ |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джейн Фрейзер]] (директорлар кеңесінің төрайымы және бас атқарушы директоры) * [[Висвас Рагхаван]] (атқарушы вице-төраға) * [[Марк Мейсон]] (қаржы директоры) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = [[Citibank|City Bank of New York]] (1812), First National Bank of New York (1863), [[The Travelers Companies]] (1853) |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 220 млрд АҚШ доллары (2025)<ref name=10K>{{cite web|url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/831001/000083100125000067/c-20241231.htm |title=US SEC: 2024 Form 10-K Citigroup Inc. |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |date=February 21, 2025}}</ref> |айналым = {{өсім}} 85,2 млрд АҚШ доллары (2025)<ref name="10K" /> |операциялық кіріс = {{өсім}} 19,8 млрд АҚШ доллары (2025)<ref name="10K" /> |таза табысы = {{өсім}} 14,3 млрд АҚШ доллары (2025)<ref name="10K" /> |активтер = {{өсім}} 2,6 трлн АҚШ доллары (2025)<ref name="10K" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 229 000 (2024)<ref name="10K" /> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Bank Handlowy]] * [[Citibank Argentina]] * [[Citibank Australia]] * [[Citibank]] * [[Citibank Bahrain]] * [[Citibank China]] * [[Citibank Europe]] * Citi Private Bank * [[Citibank (Hong Kong)]] * [[Citibank India]] * [[Citigroup Global Markets Japan]] * [[Citibank Indonesia]] * [[Citibank Korea]] * [[Citibank Malaysia]] * [[Citibank Russia]] * [[Citibank Singapore]] * [[Citibank Uganda]] * [[Citibank United Arab Emirates]] * Citi Global Wealth Management * [[Grupo Financiero Banamex]] * [[Beymen]] * [[Salomon Brothers]] * [[Nikko Cordial]] * Acciones y Valores de México * Discover Student Loans * Yield Book * Citigroup Global Markets Inc. * [[Metalmark Capital]] * Lava Trading }} |аудитор = |сайты = https://citigroup.com |Ортаққор = }} '''Citigroup Inc.''' немесе '''Citi''' (логотипінде '''citi''' түрінде жазылады) — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық трансұлттық инвестициялық банк және қаржылық қызметтер компаниясы. Компания 1998 жылы [[Citibank]] банкінің банктік холдингі болған [[Citicorp]] пен [[Travelers]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды. 2002 жылы Travelers компаниясы Citigroup құрамынан бөлініп шықты.<ref name="Merge">{{cite news | last=Martin | first=Mitchell | url=https://www.nytimes.com/1998/04/07/news/07iht-citi.t.html | title=Citicorp and Travelers Plan to Merge in Record $70 billion Deal | work=[[The New York Times]] | date=April 7, 1998|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2001/12/19/ipo/citigroup/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20011227154326/http://money.cnn.com/2001/12/19/ipo/citigroup/ | url-status=dead | archive-date=December 27, 2001 | title=Citigroup to spin Travelers | work=[[CNN]] | date=December 19, 2001}}</ref> Citigroup активтер көлемі бойынша Америка Құрама Штаттарындағы үшінші ірі банк мекемесі болып табылады. [[JPMorgan Chase]], [[Bank of America]] және [[Wells Fargo]] компанияларымен қатар ол АҚШ-тың «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» банк мекемелерінің бірі саналады.<ref>{{cite news | url=https://www.thebalance.com/the-big-4-us-banks-315130 |title=The Biggest Banks in the United States | last=ONeil | first=Erin | work=The Balance | date=August 2, 2016 |access-date=2026-02-27}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] Citigroup-ты жүйелік маңызы бар банк ретінде таниды және ол көбіне «күйреуіне жол беруге болмайтын» қаржы институты ретінде сипатталады. Citigroup [[Bulge Bracket]] санатына кіретін әлемдегі сегіз ірі инвестициялық банктің бірі болып табылады. Компания ''[[Fortune 500]]'' рейтингінде 36-орында,<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/citigroup/fortune500/ | title=Fortune 500: Citigroup | work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|access-date=2026-02-27}}</ref> ал ''[[Forbes Global 2000]]'' рейтингінде 2023 жылы 24-орында болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Citigroup екі негізгі бөлімше арқылы жұмыс істейді: инвестициялық банкинг пен корпоративтік банкинг қызметтерін, сондай-ақ қазынашылық және сауданы қаржыландыру шешімдерін (TTS) және кастодиандық банкинг сияқты бағалы қағаздарға қызмет көрсету қызметтерін ұсынатын Institutional Clients Group (ICG); сондай-ақ [[бөлшек банк]] болып табылатын [[Citibank]]-ті, несиелік карталар шығару бойынша әлемдегі үшінші ірі эмитентті,<ref>{{Cite news | url=https://money.usnews.com/credit-cards/articles/biggest-us-credit-card-companies-this-year | title=8 Biggest U.S. Credit Card Companies This Year | first=Ben | last=Luthi | work=[[U.S. News & World Report]] | date=May 2, 2023|access-date=2026-02-27}}</ref> әрі компанияның әл-ауқатты басқару бизнесін қамтитын Personal Banking and Wealth Management (PBWM). == Тарихы == [[Сурет:Citi.svg|upright=0.9|thumb|right|Citigroup логотипі, 1999 жылдан қазіргі уақытқа дейін қолданылады; 2023 жылы сәл жаңартылған нұсқасымен қатар пайдаланылып келеді]] [[Сурет:Citigroup.svg|upright=0.9|thumb|right|Citigroup логотипі, 2007–2011 жылдары]] Citigroup 1998 жылғы 8 қазанда [[Citibank]] банкінің банктік холдингі болған [[Citicorp]] пен [[Travelers]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды. Сол кезде ол әлемдегі ең ірі қаржылық қызметтер ұйымы болды.<ref name=Merge/><ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&pg=PA39 |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals | date=2007 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4 | language=en}}</ref> === Citicorp (1812–1985) === [[Citibank]] (бұрынғы атауы — City Bank of New York) 1812 жылғы 16 маусымда [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк штатының]] лицензиясы бойынша 2 миллион АҚШ доллары (2024 жылғы бағамен шамамен 44,6 миллион АҚШ доллары) жарғылық капиталымен құрылды.<ref name="Dramatic">{{Cite news | url=https://www.businessinsider.com/presenting-a-history-of-citi-2012-4 | title=The Dramatic Highlights From Citi's 200-Year History | last=Wile | first=Rob | work=[[Business Insider]] | date=April 4, 2012|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.cnbc.com/2009/06/16/today-in-fast-money-history-june-16th.html |title=Today In Fast Money History – June 16th | last=Shin | first=Sally | work=[[CNBC]] | date=June 16, 2009|access-date=2026-02-27}}</ref> Банк Нью-Йорк қаласындағы саудагерлер тобына қызмет көрсету үшін құрылып, сол жылдың 14 қыркүйегінде жұмысын бастады.<ref>{{Cite web |title=A new bank born in New York |url=https://www.citigroup.com/global/about-us/heritage/1812/new-bank-born-in-new-york |archive-url=http://web.archive.org/web/20260416191201/https://www.citigroup.com/global/about-us/heritage/1812/new-bank-born-in-new-york |archive-date=2026-04-16 |access-date=2026-04-23 |website=www.citigroup.com |language=en}}</ref> Компанияның алғашқы президенті болып [[Сэмюэл Осгуд]] сайланды.<ref name=Dramatic/> 1837 жылғы қаржылық дүрбелеңнен кейін [[Мозес Тейлор]] компанияны өз бақылауына алды.<ref name=encyclopedia/> 1865 жылы банк штаттық лицензиясын федералдық лицензияға ауыстырып, АҚШ-тың жаңадан құрылған ұлттық банк жүйесіне қосылғаннан кейін оның атауы The National City Bank of New York болып өзгертілді.<ref name=Dramatic/> 1882 жылы Тейлор қайтыс болғаннан кейін банк президенті қызметіне [[I Перси Ривингтон Пайн]] тағайындалды.<ref name=encyclopedia/> Ол тоғыз жылдан кейін қайтыс болып, оның орнына [[Джеймс Стиллман]] келді.<ref name=encyclopedia/> 1893 жылғы қаржылық дүрбелеңнен кейін банк Нью-Йорк қаласындағы ең ірі банкке, ал 1895 жылға қарай Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі банкке айналды.<ref name=encyclopedia/> 1913 жылы ол [[Нью-Йорк Федералдық резерв банкіне]] алғашқы үлес қосушы банк болды. Келесі жылы банк [[Буэнос-Айрес]] қаласында АҚШ банкінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.<ref>{{Cite book | last1=Jones | first1=Geoffrey |author-link=Geoffrey Jones (academic) | url=https://books.google.com/books?id=bmATDAAAQBAJ&q=1914+citicorp+first+overseas+branch+of+a+U.S.+bank+in+Buenos+Aires&pg=PA114 | title=Multinationals and Global Capitalism: From the Nineteenth to the Twenty First Century |date=2005 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-927209-9 |language=en}}</ref> Алайда банк XIX ғасырдың ортасынан бастап-ақ [[Куба]]ның қант өнеркәсібі сияқты плантациялық экономикаларда қызмет жүргізіп келген.{{Citation needed}} 1918 жылы АҚШ-тың шетелдік банкі [[International Banking Corporation]]-ды сатып алуы оның активтері 1 миллиард АҚШ долларынан асқан алғашқы америкалық банкке айналуына мүмкіндік берді.<ref name="encyclopedia">{{Cite encyclopedia | url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/economics-business-and-labor/businesses-and-occupations/citigroup-inc | title=Citigroup Inc. | encyclopedia=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-02-27}}</ref> АҚШ-тың Гаитиді оккупациялауы кезінде және Гаити өтемақысына байланысты даулы несие бойынша Гаитиден түскен төлемдер есебінен банк 1920-жылдары ең жоғары табыстарының біріне қол жеткізді. Соның нәтижесінде 1929 жылы ол әлемдегі ең ірі коммерциялық банкке айналды.<ref name=encyclopedia/><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2022/05/20/world/haiti-wall-street-us-banks.html | last1=Gebrekidan |first1=Selam |last2=Apuzzo |first2=Matt |last3=Porter | first3=Catherine |last4=Méheut |first4=Constant | title=Invade Haiti, Wall Street Urged. The U.S. Obliged. | work=[[The New York Times]] |date=May 20, 2022 | url-access=limited |issn=0362-4331}}</ref> Банк өскен сайын қаржылық қызметтер саласында көптеген жаңашылдықтарды енгізді. Ол АҚШ-та алғашқылардың бірі болып жинақ салымдары бойынша [[күрделі пайыз]]ды (1921), кепілсіз жеке несиелерді (1928), клиенттердің [[ағымдағы шот]]тарын (1936) және айналымды депозиттік сертификатты (1961) ұсынды.<ref name=encyclopedia/><ref name="wsj20121017">{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB10000872396390443854204578060280201488530 | title=Pandit Ousted As CEO Of Citi | last1=Enrich | first1=David | last2=Kapner | first2=Suzanne | last3=Fitzpatrick | first3=Dan | work=[[The Wall Street Journal]] |date=October 17, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-02-27}}</ref><ref name="veteran">{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2012/10/16/citigroup-picks-veteran-to-replace-pandit-as-ceo.html | title=Citigroup picks veteran to replace Pandit as CEO | first=Matthew | last=Craft | agency=[[Associated Press]] | work=[[CNBC]] | date=October 16, 2012|access-date=2026-02-27}}</ref> 1955 жылы банк [[First National Bank of New York]] банкімен бірігіп, First National City Bank of New York атауын алды. 1962 жылы, компанияның құрылғанына 150 жыл толуына орай, атауынан «New York» сөзі алынып тасталды.<ref name=encyclopedia/> Компания лизинг және несиелік карталар саласына табиғи түрде кеңейді. Оның [[Лондон]]да АҚШ долларымен номинацияланған депозиттік сертификаттарды енгізуі 1888 жылдан бергі нарықтағы алғашқы жаңа айналымға жарамды қаржы құралы болды. 1967 жылы банк First National City Charge Service несиелік картасын шығарды. Ол халық арасында «Everything card» деген атпен танылып, кейіннен [[Mastercard]] жүйесіне айналды.<ref name=encyclopedia/> Сол жылы First National City Bank бір банктік холдингтік компания ретінде қайта ұйымдастырылып, First National City Corporation немесе қысқаша Citicorp деп аталды. Банк 1860-жылдардан бері телеграфтық сегіз таңбалы мекенжай коды ретінде осы атауды қолдана бастағандықтан, бейресми түрде «Citibank» деген атпен де белгілі болды.<ref name="RefBiz">{{Cite web |title=History of Citigroup Inc. |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/citigroup-inc-history/ |access-date=2026-02-27 |website=FundingUniverse |language=en}}</ref> 1974 жылы бас атқарушы директор [[Уолтер Б. Ристон]]ның басшылығымен First National City Corporation өзінің ресми атауын «Citicorp» деп өзгертті, ал 1976 жылы First National City Bank ресми түрде Citibank болып қайта аталды.<ref name="RefBiz"/> Көп ұзамай банк тәулік бойы жұмыс істейтін банкоматтарды пайдалануда алғашқылардың бірі болған Citicard картасын шығарды.<ref name=encyclopedia/> 1984 жылы [[Джон С. Рид]] бас атқарушы директор болып сайланды, ал Citi Лондондағы [[CHAPS]] клирингтік палатасының негізін қалаушы мүшелерінің бірі болды. Оның басшылығы кезеңінде, келесі 14 жыл ішінде Citibank Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі банкке, сондай-ақ әлемдегі несиелік және төлем карталарының ең ірі эмитентіне айналды. Сонымен қатар компания өз қызметін әлемнің 90-нан астам еліне дейін кеңейтті.<ref name=encyclopedia/><ref name="wsj20121017"/><ref name=veteran/><ref name="CitiBiggest">{{cite news |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-04-17-9202040445-story.html| title=Citibank Bows to Trend, Cuts Credit Card Rate | first=Mike | last=Dorning |newspaper=[[Chicago Tribune]] |date=April 17, 1992 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref><ref name=NYbagelfalls/><ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1986/11/22/business/citicorp-cuts-credit-card-rate.html | title=Citicorp Cuts Credit Card Rate | first=Robert A. | last=Bennett | newspaper=[[The New York Times]] |date=November 22, 1986 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref> === Travelers Group (1986–2007) === Travelers Group бірігу кезінде бас атқарушы директор [[Сэнди Вейл]]дің жетекшілігімен біріктірілген әртүрлі қаржылық компаниялар тобынан тұрды. Оның негізі 1986 жылдың басында компанияны басқаруға кіріскен Вейл сол жылдың қарашасында жекешелендірген [[Control Data Corporation]] компаниясының еншілес ұйымы — Commercial Credit-тен бастау алады.<ref name=Merge/> Екі жылдан кейін Вейл өмірді сақтандырумен айналысатын A L Williams компаниясы мен Smith Barney брокерлік фирмасын сатып алған конгломерат [[Primerica Financial Services]] компаниясын сатып алуды жүзеге асырды. Жаңа компания Primerica атауын сақтап қалып, «кросс-сату» стратегиясын енгізді. Бұл стратегия бойынша бас компания құрамындағы әрбір ұйым бір-бірінің қызметтерін сатуға ұмтылды. Компанияның қаржылық емес бизнестері кейіннен бөлініп шығарылды. 1992 жылғы қыркүйекте жылжымайтын мүлікке салынған сәтсіз инвестициялардан зардап шеккен<ref name=Merge/> әрі [[Эндрю дауылы]]нан кейін елеулі шығынға ұшыраған [[Travelers Insurance]]<ref>{{cite news | url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,158008,00.html | title=Survival Insurance | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=June 24, 2001}}</ref> Primerica компаниясымен стратегиялық одақ құрды. Бұл одақ 1993 жылғы желтоқсанда екі компанияның бір ұйымға бірігуіне алып келді. Сатып алу нәтижесінде топ Travelers Inc. деп аталды. Компанияның қызметіне мүліктік және жазатайым оқиғалардан сақтандыру, сондай-ақ өмірді сақтандыру мен аннуитеттерді андеррайтингтеу бағыттары қосылды. Сонымен қатар мәміле аясында алынған Travelers компаниясының айрықша қызыл қолшатыр логотипі жаңадан құрылған ұйымның барлық бөлімшелерінде қолданыла бастады. Осы кезеңде Travelers 1985 жылға дейін Сэнди Вейл басқарған бөлшек брокерлік және активтерді басқару компаниясы [[Shearson Lehman]]-ды сатып алып,<ref name=Merge/> оны Smith Barney компаниясымен біріктірді. === Salomon Brothers иелігі (1997–2003) === 1997 жылғы қарашада Travelers Group (1995 жылғы сәуірде Aetna Property and Casualty, Inc. компаниясымен бірігуден кейін қайта аталған) ірі облигация дилері және Bulge Bracket санатындағы инвестициялық банк болған [[Salomon Brothers]] компаниясын 9 миллиард АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 16,3 миллиард АҚШ доллары) сатып алды.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/2439/104746997006335/filing-main.htm | title=Travelers Group, Form 8-K, Current Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 28, 1997}}</ref> Бұл мәміле Travelers/Smith Barney қызметін жақсы толықтырды, себебі Salomon тұрақты табысты бағалы қағаздар мен институционалдық клиенттерге бағытталса, Smith Barney акциялар нарығы мен бөлшек клиенттер сегментінде мықты позицияға ие болды. Salomon Brothers компаниясы [[Smith Barney]]-ді Salomon Smith Barney деп аталған жаңа бағалы қағаздар бөлімшесінің құрамына біріктірді. Бір жылдан кейін бұл бөлімшеге Citicorp компаниясының бұрынғы бағалы қағаздар операциялары қосылды. Salomon Smith Barney атауынан 2003 жылғы қазанда банктің беделіне нұқсан келтірген бірқатар қаржылық жанжалдардан кейін бас тартылды.<ref>{{cite news | url=http://www.businessinsider.com/the-slow-death-of-smith-barney-2012-6 | title=Morgan Stanley Is Killing 'Smith Barney' — Here's The Story Of How It Died | first=Ben | last=Duronio | work=[[Business Insider]] | date=June 12, 2012|access-date=2026-02-27}}</ref> === Citicorp пен Travelers бірігуі (1998–2001) === 1998 жылғы 6 сәуірде Citicorp пен Travelers бірігетінін жариялады.<ref name=Merge/> Бұл мәміле Travelers пен Citicorp компанияларына қаржылық өнімдерді сату үшін бір-бірінің клиенттік базасына қол жеткізуге мүмкіндік берді. Мәміле барысында Travelers Group Citicorp компаниясының барлық акцияларын сатып алды; екі компанияның қолданыстағы акционерлері жаңа компанияның шамамен жартысына иелік етті.<ref name=Merge/> Жаңа компания өз атауында Citicorp-тың «Citi» брендін сақтап қалғанымен, корпоративтік логотип ретінде Travelers компаниясының айрықша «қызыл қолшатырын» қабылдады. Бұл логотип 2007 жылға дейін қолданылды.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2007/02/13/news/companies/citigroup/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20151220072906/http://money.cnn.com/2007/02/13/news/companies/citigroup | url-status=dead | archive-date=December 20, 2015 | title=Travelers buys back its red umbrella | first=Keisha | last=Lamothe | work=[[CNN]] | date=February 13, 2007|access-date=2026-02-27}}</ref> Екі бас компанияның төрағалары — тиісінше [[Джон С. Рид]] пен [[Сэнди Вейл]] жаңа құрылған Citigroup, Inc. компаниясының тең төрағалары және тең бас атқарушы директорлары болып жарияланды. Алайда олардың басқару стильдеріндегі үлкен айырмашылық мұндай құрылымның қаншалықты тиімді екендігіне қатысты бірден күмән туғызды. [[Ұлы тоқырау]]дан кейін қабылданған [[Glass–Steagall заңы]]ның қолданыста қалған ережелері банктердің сақтандыру андеррайтерлерімен бірігуіне тыйым салды. Бұл Citigroup-тың тыйым салынған активтерінен бас тартуы үшін екі жылдан бес жылға дейін уақыты бар екенін білдірді. Бірігу кезінде Вейл олардың «осы уақыт ішінде заңнама өзгереді деп сенеміз ... біз бұл мәселе болмайды деп есептеуге жеткілікті талқылаулар өткіздік» деп мәлімдеді.<ref name=Merge/> Шынында да, 1999 жылғы қарашада [[Gramm–Leach–Bliley заңы]]ның қабылдануы Рид пен Вейлдің көзқарасының дұрыстығын көрсетті. Бұл заң коммерциялық банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру андеррайтингі және брокерлік қызметтерді біріктіріп ұсынатын қаржылық қызметтер конгломераттарының құрылуына жол ашты.<ref>{{cite web | url=http://www.investopedia.com/articles/03/071603.asp | title=What Was The Glass–Steagall Act? | first=Reem | last=Heakal | publisher=[[Investopedia]] | date=July 16, 2003|access-date=2026-02-27}}</ref> [[Джо Дж. Плумери]] екі компанияның бірігуден кейінгі интеграциясымен айналысты және Вейл мен Рид оны Citibank North America компаниясының бас атқарушы директоры етіп тағайындады. Ол компанияның 450 бөлімшеден тұратын желісін басқарды.<ref name=plumeriwsj>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB944183809998441272 | title=Joseph Plumeri to Leave Citigroup For Top Job at Nonfinancial Firm | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 3, 1999 | url-access=subscription}}</ref> [[CIBC Oppenheimer]] сарапшысы Дж. Пол Ньюсом: «Ол көпшілік күткен мінсіз әрі сыпайы басшы емес. Оның мінезі біршама қаталдау. Бірақ Citibank банк ретінде қиын жағдайда екенін біледі — ол енді енжар сатылыммен ғана шектеле алмайды, ал Плумериде банкті серпілтуге қажетті барлық жігер бар», — деді.<ref>{{cite news | last=Nash | first=Jeff | url=http://www.investmentnews.com/article/19990419/SUB/904190722 | title=The Chief Preacher: Joe Plumeri – Citibank Finds Sales Religion | work=Investment News | date=April 19, 1999|access-date=2026-02-27}}</ref> Плумери бөлімшенің табысын бір жыл ішінде 108 миллион АҚШ долларынан 415 миллион АҚШ долларына дейін арттырды, бұл шамамен 300%-ға жуық өсім болды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/philadelphia/stories/2003/11/17/daily17.html | title=Commerce adds Plumeri to Board of Directors | work=[[American City Business Journals]] | date=November 19, 2003 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.willis.com/Documents/Media_Room/Press_Releases/2004/4-1-04%20Risk%20Transfer.pdf | title=Breaking with Tradition: Willis Re-energized | work=Risk Transfer Magazine | date=April 1, 2004}}</ref> 2000 жылғы қаңтарда ол күтпеген жерден Citibank-тен кетті.<ref name=plumeriwsj/> 2000 жылы Citigroup Associates First Capital Corporation компаниясын 31,1 миллиард АҚШ долларына акция түрінде сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2000/09/07/business/citigroup-to-buy-associates-first-for-31-billion.html | title=Citigroup to Buy Associates First for $31 Billion | first=Patrick | last=Mcgeehan | work=[[The New York Times]] | date=September 7, 2000 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref> Бұл компания 1989 жылға дейін [[Gulf+Western]] (қазіргі уақытта [[National Amusements]] құрамында) иелігінде болған,<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1533/95017200001546/filing-main.htm | title=Citigroup, Form 8-K, Current Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 6, 2000}}</ref> ал кейін [[Ford Motor Credit Company]] компаниясына тиесілі болды.<ref name="ct-1989aug13">{{cite news | url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1989-08-13-8901040282-story.html | title=Associates Widens Ford's Road | first=Joe | last=Simnacher | work=[[Chicago Tribune]] | date=August 13, 1989 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref> Associates компаниясы жыртқыштық несиелеу тәжірибелері үшін кеңінен сынға ұшырады. Ақырында Citi Федералдық сауда комиссиясымен келісімге келіп, әртүрлі жыртқыштық тәжірибелерден зардап шеккен клиенттерге 240 миллион АҚШ долларын төлеуге келісті. Мұндай тәжірибелердің қатарына ипотеканы «қайта айналдыру», ипотекалық несиелерге қосымша несиелік сақтандыруды «қосу» және алдамшы маркетинг әдістері кірді.<ref name="Citigroup-Oct-2002-8-K">{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/1820/91205702038795/filing-main.htm |title=Citigroup, Form 8-K, Current Report, Filing Date Oct 16, 2002 |publisher=secdatabase.com |access-date =March 26, 2013}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.ftc.gov/news-events/press-releases/2002/09/citigroup-settles-ftc-charges-against-associates-record-setting | title=Citigroup Settles FTC Charges Against the Associates Record-Setting $215&nbsp;million for Subprime Lending Victims | publisher=[[Federal Trade Commission]] | date=September 19, 2002}}</ref> 2001 жылы Citigroup қосымша сатып алулар жасады: шілде айында [[European American Bank]]-ті 1,9 миллиард АҚШ долларына,<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2001/02/13/business/eab-purchase-lets-citibank-expand-long-island-presence.html | title=E.A.B. Purchase Lets Citibank Expand Long Island Presence | first=Kenneth N. | last=Gilpin | work=[[The New York Times]] | date=February 13, 2001 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2001/02/12/deals/citibank/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20160728185045/http://money.cnn.com/2001/02/12/deals/citibank/index.htm | url-status=dead | archive-date=July 28, 2016 | title=Citibank to buy EAB | work=[[CNN]] | date=February 12, 2001}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-feb-13-fi-24719-story.html | title=Citigroup to Buy European American Bank in Bid to Increase N.Y. Market Share | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 13, 2001 | url-access=limited}}</ref><ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1031/91205701528176/filing-main.htm | title=Citigroup, Form 10-Q, Quarterly Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=August 13, 2001}}</ref> ал тамыз айында [[Banamex]]-ті 12,5 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1685/95010301500965/filing-main.htm | title=Citigroup, Form 8-K, Current Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=May 17, 2001}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2001/05/18/business/citigroup-to-buy-mexican-bank-in-a-deal-valued-at-12.5-billion.html | title=Citigroup to Buy Mexican Bank In a Deal Valued at $12.5 Billion | first1=Riva D. | last1=Atlas | first2=Tim | last2=Weiner | work=[[The New York Times]] | date=May 18, 2001 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/2001/05/18/citigroup-to-buy-mexicos-banamex/7f5a6951-7dae-42fd-91dd-ad14a0767b95/ | title=Citigroup to Buy Mexico's Banamex | first=Kathleen | last=Day | newspaper=[[The Washington Post]] | date=May 18, 2001|access-date=2026-02-27}}</ref> === Travelers-тің бөлініп шығуы (2002) === Компания 2002 жылы өзінің Travelers Property and Casualty сақтандыру андеррайтингі бизнесін жеке компания ретінде бөліп шығарды.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/2826/91205702027805/filing-main.htm | title=Citigroup, Form 8-K, Current Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=July 18, 2002}}</ref> Бұл бөлініп шығуға сақтандыру бөлімшесінің Citigroup акцияларының бағасына кері әсер етуі себеп болды. Себебі Travelers табысы маусымдық сипатқа көбірек тәуелді болды және ірі апаттар мен [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|11 қыркүйек оқиғалары]] сияқты жағдайларға осал еді. Сонымен қатар клиенттерге сақтандыру өнімдерін тікелей сату қиын болды, өйткені тұтынушылардың көпшілігі сақтандыруды брокер арқылы сатып алуға үйренген еді.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2001/12/19/ipo/citigroup/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20020203084211/http://money.cnn.com/2001/12/19/ipo/citigroup/index.htm | url-status=dead | archive-date=February 3, 2002 | title=Citigroup to spin Travelers | work=[[CNN]] | date=December 19, 2001}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-dec-20-fi-16570-story.html | title=Citigroup to Spin Off Travelers Insurance | work=[[Los Angeles Times]] | date=December 20, 2001 | url-access=limited}}</ref> 2004 жылы Travelers компаниясы The St. Paul Companies Inc. компаниясымен бірігіп, The St. Paul Travelers Companies компаниясын құрды.<ref>{{cite press release | url=https://investor.travelers.com/newsroom/press-releases/news-details/2004/St-Paul-Travelers-Merger-Complete/default.aspx | title=St. Paul Travelers Merger Complete | publisher=[[The Travelers Companies]] | date=April 1, 2004}}</ref><ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/2809/0001104659-04-011724.pdf | title=Travelers Group, Form 8-K, Current Report, Filing Date | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=April 29, 2004}}</ref> Citigroup өмірді сақтандыру және аннуитеттер андеррайтингі бизнесін 2005 жылы [[MetLife]] компаниясына сатқанға дейін өз құрамында сақтап қалды.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1668/95012305000892/filing-main.htm | title=Citigroup, Form 8-K, Current Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=January 31, 2005}}</ref> Travelers Insurance компаниясын бөліп шығарғанына қарамастан, Citigroup Travelers компаниясының танымал қызыл қолшатыр логотипін 2007 жылғы ақпанға дейін өзінің логотипі ретінде сақтап қалды. Сол кезде Citigroup бұл логотипті St. Paul Travelers компаниясына қайта сатуға келісті,<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/2935/0001047469-08-011506.pdf | title=Citigroup, Form 10-Q, Quarterly Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=October 31, 2008}}</ref> кейін ол өз атауын [[Travelers Companies]] деп өзгертті. Citigroup сондай-ақ Primerica мен Banamex-тен басқа өзі және іс жүзінде барлық еншілес компаниялары үшін «Citi» корпоративтік брендін қолдану туралы шешім қабылдады. === Тұтынушылық банкинг бөлімшесінің қысқаруы (2021–2025) === 2021 жылғы ақпанда [[Джейн Фрейзер]] компанияның бас атқарушы директоры болды. Ол «Үлкен төрттік» банктерінің бірін басқарған алғашқы әйел бас атқарушы директор атанды.<ref>{{cite news |url=https://www.wsj.com/articles/citigroup-ceo-michael-corbat-to-retire-in-february-jane-fraser-named-successor-11599742205 |title=Citigroup CEO Michael Corbat to Retire in February, Jane Fraser Named Successor |last=Sebastian |first=Dave |work=[[The Wall Street Journal]] |date=September 10, 2020 | url-access=subscription|access-date=2026-02-27}}</ref> 2021 жылғы сәуірде Citi Аустралия, Бахрейн, Қытай, Үндістан, Индонезия, Оңтүстік Корея, Малайзия, Филиппин, Польша, Ресей, Тайвань, Таиланд және Вьетнамды қоса алғанда, 13 нарықтағы тұтынушылық банкинг қызметін тоқтататынын жариялады. 2022 жылғы қаңтарда [[UOB]] Citi-дің Индонезия, Малайзия, Таиланд және Вьетнамдағы тұтынушылық банкинг бизнесін шамамен 4,9 миллиард АҚШ долларына сатып алатыны жарияланды.<ref>{{Cite news |last1=Sreenivasan |first1=Ven |last2=Chern |first2=Kang Wan |date=January 14, 2022 |title=UOB to acquire Citi's consumer business in 4 Asean markets for almost $5b |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/business/banking/uob-to-buy-citis-consumer-business-in-4-asean-countries-for-about-49-billion |access-date=October 9, 2023 |issn=0585-3923}}</ref> 2023 жылғы тамызда [[DBS Bank]] Citi-дің Тайваньдағы тұтынушылық банкинг бизнесі — Citi Consumer Taiwan-ды жалпы құны 706 миллион АҚШ долларына сатып алғаны жарияланды.<ref>{{Cite news |last=Li |first=Selena |date=August 14, 2023 |title=US bank Citi completes sale of Taiwan consumer unit to Singapore's DBS |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/markets/deals/us-bank-citi-completes-sale-taiwan-consumer-unit-singapores-dbs-2023-08-14/ |access-date=August 14, 2023}}</ref> Citi АҚШ, Канада және Еуропадағы тұтынушылық банкинг бизнесін, сондай-ақ бүкіл APAC және EMEA аймақтары бойынша тек тағы 4 нарықта: Гонконг, Сингапур, Лондон және БАӘ-де қызметін жалғастырады.<ref>{{cite news |newspaper=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/business-56755610 |title=Citigroup is closing its consumer banking operations in 13 markets across Asia, Europe and the Middle East. |date=April 16, 2021}}</ref> 2022 жылғы қаңтарда Citi [[Мексика]]дағы тұтынушылық банкингтен, сондай-ақ шағын бизнес пен орта нарыққа арналған банкинг операцияларынан шығу жоспарын жариялады.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/citi-exit-mexican-consumer-banking-business-strategy-revamp-2022-01-11/|title= Citi to exit Mexican consumer business as part of strategy revamp |work=[[Reuters]] |date=January 12, 2022 |author=David Henry |access-date=January 12, 2022}}</ref> 2022 жылғы 1 наурызда Citi Ресей активтерінде 10 миллиард АҚШ долларынан астам тәуекелге ұшыраған қаражаты бар екенін мәлімдеді. Бұл активтер Ресейдің [[SWIFT]] банк жүйесінен шығарылуына байланысты айтарлықтай зардап шегуі мүмкін еді.<ref>{{Cite news |last1=Henry |first1=David |last2=Nishant |first2=Niket |date=February 28, 2022 |title=Citigroup says total Russian exposure nearly $10 billion |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/finance/citigroup-flags-54-bln-exposure-russian-assets-2022-02-28/ |access-date=March 1, 2022}}</ref> 2022 жылғы қыркүйекте Citi Ұлыбританиядағы бөлшек банкинг бизнесін жабуды жоспарлады.<ref>{{cite news |newspaper=[[Financial Times]] | url=https://www.ft.com/content/176f3bd4-a953-43ba-ab5b-14ca1ec9b93d | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/176f3bd4-a953-43ba-ab5b-14ca1ec9b93d |archive-date=December 10, 2022 |url-access=subscription |title=Citigroup to wind down UK retail bank |date=September 22, 2022}}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Citi компанияда 20 000 жұмыс орнын қысқартатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Fort |first=Hugh |date=2024-01-15 |title=Citigroup to cut 20,000 jobs |url=https://www.whatjobs.com/news/usa/us-business-news/citigroup-to-cut-20000-jobs/ |access-date=2024-01-17 |website=Employment & Business News |language=en-US}}</ref> 2024 жылғы маусымда екі жылда бір рет өткізілетін Инвесторлар күнінде Джейн негізгі назарды Citi-дің бес бизнес бөлімшесінің ішіндегі ең табыстысы болып саналатын Securities Services бизнесіне аударды. 2023 жылы [[United Overseas Bank]] Citi-дің Вьетнамдағы бизнесін сатып алды. Бұл мәміле Малайзия, Таиланд және Индонезиядағы бизнестерді де қамтитын ірі келісімнің бір бөлігі болды. Сонымен қатар Citi-дің Үндістандағы тұтынушылық банкинг бизнесі [[Axis Bank]]-ке беріледі. 2024 жылғы маусымда Citi [[Қытай]]дағы ішкі нарыққа арналған Consumer Wealth портфелін [[HSBC]]-ге сатуды аяқтады. Мәміле аясында 300-ден астам қызметкердің ауысуы да жүзеге асырылды. Бұған дейін жасалған келісім аясында Citi сол жылдың соңында Қытайдағы қалған несиелік карталар портфелін [[Fubon Bank]] China-ға өткізеді. 2024 жылғы қазанда компания өзінің қаржылық инфрақұрылымының едәуір бөлігін [[Google Cloud]] платформасына көшіретіні хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Castillo |first=Michael del |date=2024-10-29 |title=Citi moves infrastructure to Google Cloud as part of broader AI push |url=https://fortune.com/2024/10/28/citi-moves-vital-infrastructure-to-google-cloud-as-part-of-broader-ai-push/ |access-date=2024-10-29 |website=Fortune |language=en}}</ref> 2024 жылғы желтоқсанда Citigroup пен Bank of America өздерінің Net-Zero Banking Alliance (NZBA) ұйымынан шығатынын жариялады.<ref>{{Cite news |date=January 1, 2025 |title=Citigroup, BofA join US lenders in exiting Net-Zero Banking Alliance |url=https://www.reuters.com/business/finance/citigroup-joins-us-lenders-exiting-net-zero-banking-alliance-2024-12-31/}}</ref> 2025 жылғы наурызда Citigroup сыртқы IT мердігерлеріне тәуелділікті азайтып, олардың үлесін 20%-дан 50%-ға дейін қысқартуға ұмтылды. Оның орнына компания толық уақытты қызметкерлерді жалдап, технологиялық қызметкерлер санын 50 000 адамға дейін арттыруды жоспарлады. Мұндай шараларға реттеуші органдар салған айыппұлдардан кейін тәуекелдерді басқару мен деректерді басқаруды жақсарту қажеттілігі себеп болды. Олардың қатарында деректерге қатысты мәселелер үшін салынған 136 миллион АҚШ доллары көлеміндегі айыппұл да бар. Сондай-ақ Citigroup бұл өзгерістің себептерінің бірі ретінде сыртқы мердігерлер қатысқан 22,9 миллион АҚШ долларлық алаяқтық ісін атады. Банк сыртқы жеткізушілер санын 144-тен 50-ге дейін қысқартуды және IT операцияларын Нью-Джерси штатындағы Ратерфордтан Джерси-Ситиге көшіруді жоспарлады. Банк акциялары 0,7%-ға төмендеп, жыл басынан бергі жалпы шығыны 4,4%-ға жетті.<ref>{{Cite news |date=March 13, 2025 |title=Exclusive: Citigroup plans to slash IT contractors, hire staff to improve controls |url=https://www.reuters.com/business/finance/citigroup-plans-slash-it-contractors-hire-staff-improve-controls-2025-03-13/}}</ref> == Кеңселері == [[File:Citigroup.canary.wharf.arp.500pix.jpg|thumb|right|Лондондағы Канэри-Уорф ауданындағы Citigroup Centre ғимаратында орналасқан Citigroup-тың EMEA аймағындағы штаб-пәтері]] [[File:Citigroup Centre.jpg|right|thumb|Citigroup Centre (Сидней)]] === Нью-Йорк қаласы === Компания келесі ғимараттарда кеңселерін басқарады: * [[388 Greenwich Street]] (Манхэттен) — компанияның жаһандық штаб-пәтері<ref>{{cite news | title=In $1B deal, Citi moves HQ downtown | url=http://www.crainsnewyork.com/article/20131219/REAL_ESTATE/131219836/in-1b-deal-citi-moves-hq-downtown | first=Daniel | last=Geiger | work=[[Crain Communications]] | date=December 19, 2013|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{cite news | url=https://therealdeal.com/2016/06/13/citigroup-closes-on-1-8b-repurchase-of-tribeca-hq-from-sl-green/ | title=Citigroup closes on $1.8B buy of Tribeca HQ from SL Green | first=Konrad | last=Putzier | work=[[The Real Deal (magazine)|The Real Deal]] | date=June 13, 2016|access-date=2026-02-27}}</ref> * [[Citigroup Center]] — Манхэттеннің Мидтаун ауданындағы қиғаш төбелі зәулім ғимарат * [[787 Seventh Avenue]] (Манхэттен) * [[666 Fifth Avenue]] (Манхэттен) * [[399 Park Avenue]] (Манхэттен) * 485 Lexington Avenue (Манхэттен) * [[One Court Square]] (Лонг-Айленд-Сити, Куинс) === Citigroup EMEA === Лондондағы Канэри-Уорф ауданында орналасқан Citigroup Centre === Citibank Vietnam === Citibank алғаш рет 1975 жылға дейін Вьетнамда өз бөлімшесін ашты.<ref>{{Cite web |last=Ân |first=Tuyết |date=2022-01-14 |title=Citi bán khối ngân hàng cá nhân tại Việt Nam cho tập đoàn UOB |url=https://forbes.vn/citi-ban-khoi-ngan-hang-ca-nhan-tai-viet-nam-cho-tap-doan-uob/ |access-date=2024-06-27 |website=Forbes Việt Nam |language=vi}}</ref> 1993 жылы Citi Вьетнамға қайта оралып, [[Ханой]] қаласында өкілдігін ашты.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2015-07-08 |title=Việt Nam chấp thuận thành lập ngân hàng 100% vốn Mỹ |url=https://tuoitre.vn/viet-nam-chap-thuan-thanh-lap-ngan-hang-100-von-my-774360.htm |access-date=2024-06-27 |website=TUOI TRE ONLINE |language=vi}}</ref> 1994 жылы Citi Ханойда АҚШ банкінің толыққанды жұмыс істейтін алғашқы бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite web |date=2015-07-08 |title=Citi bank sẽ thành lập ngân hàng 100% vốn tại Việt Nam |url=https://tienphong.vn/post-794774.tpo |access-date=2024-06-27 |website=Báo điện tử Tiền Phong |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last=P.V |date=2015-07-08 |title=Citi xin thành lập ngân hàng 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam |url=https://vneconomy.vn/citi-xin-thanh-lap-ngan-hang-100-von-nuoc-ngoai-tai-viet-nam.htm |access-date=2024-06-27 |website=Nhịp sống kinh tế Việt Nam & Thế giới |language=vi}}</ref> 1998 жылы Хошимин қаласында бөлімше ашылғаннан кейін,<ref>{{Cite web |last=Ân |first=Tuyết |date=2021-12-26 |title=Citi bổ nhiệm tân tổng giám đốc tại Việt Nam |url=https://forbes.vn/citi-bo-nhiem-tan-tong-giam-doc-tai-viet-nam/ |access-date=2024-06-27 |website=Forbes Việt Nam |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ngoc Nu |first=Dang |date=2023-03-01 |title=secure spend |url=https://secure-spend.org/ |access-date=2024-06-27 |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=2020-12-29 |title=Giờ làm việc ngân hàng Citibank tại các hệ thống năm 2021 |url=https://vietnambiz.vn/gio-lam-viec-ngan-hang-citibank-tai-cac-he-thong-nam-2021-20201229175429139.htm |access-date=2024-06-27 |website=vietnambiz |language=vi}}</ref> Citi 2009 жылы Вьетнамдағы бөлшек банкинг қызметін іске қосты.<ref>{{Cite web |title=Citibank triển khai dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Hà Nội |url=https://sbv.gov.vn/webcenter/portal/cds_sbv/menu/trangchu/tinmoinhat/tmn_chitiet?dDocName=CNTHWEBAP01162521953&p=8&_afrLoop=42519309420131023#%40%3F_afrLoop%3D42519309420131023%26centerWidth%3D100%2525%26dDocName%3DCNTHWEBAP01162521953%26leftWidth%3D0%26p%3D8%26rightWidth%3D0%26showFooter%3Dfalse%26showHeader%3Dfalse%26_adf.ctrl-state%3Dgdohu2c54_4 |access-date=2024-06-27}}</ref><ref>{{Cite web |title=Citi sẽ thành lập ngân hàng 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam |url=https://baodautu.vn/citi-se-thanh-lap-ngan-hang-100-von-nuoc-ngoai-tai-viet-nam-d29392.html |access-date=2024-06-27 |website=baodautu |language=vi}}</ref> === Citi Field стадионының атау құқығы === Citigroup 2009 жылы стадион ашылған кезден бастап күшіне енген 20 жылдық, 400 миллион АҚШ доллары (2024 жылғы бағамен шамамен 567 миллион АҚШ доллары) көлеміндегі келісім аясында [[Нью-Йорк Метс]] клубының үй стадионы — Citi Field атауына құқық иеленеді.<ref>{{cite news | url=http://www.cnn.com/2009/US/04/13/mets.ballpark/ | title=Mets and the Citi: $400 million for stadium-naming rights irks some | first=Evan | last=Buxbaum | work=[[CNN]] | date=April 13, 2009|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2009/02/07/citi-mets-marketing-business-sports_0209_naming_rights.html | title=Why The Mets Deal Is Right For Citi | first=Tom | last=Van Riper | work=[[Forbes]] | date=February 7, 2009|access-date=2026-02-27}}</ref> === Су-Фолс === 1981 жылы Citibank [[Оңтүстік Дакота]] штатындағы [[Су-Фолс]] қаласына өзінің несиелік карталарға қатысты операцияларын көшірді. Бұған осы штаттың пайыздық мөлшерлемелерге қойылған шектеулерді алып тастауы себеп болды.<ref>{{cite news | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2013/07/how-citibank-made-south-dakota-the-top-state-in-the-us-for-business/425661 | title=How Citibank Made South Dakota the Top State in the U.S. for Business | first=Amy | last=Sullivan |work=[[The Atlantic]] |date=July 10, 2013|access-date=2026-02-27}}</ref><ref name="NYbagelfalls">{{cite news | title=South Dakota: Credit Card Haven or the Cayman Islands for Banks? | url=https://www.paymentsjournal.com/south-dakota-credit-card-haven-or-the-cayman-islands-for-banks| first=Brian | last=Riley | date=October 14, 2021|access-date=2026-02-27}}</ref> == Жоғары басшылық == * Директорлар кеңесінің төрағасы: [[Джейн Фрейзер]] (2025 жылғы қазаннан бері) * Бас атқарушы директор: Джейн Фрейзер (2021 жылғы наурыздан бері) === Бұрынғы директорлар кеңесі төрағаларының тізімі === ''Бұл тізімге тек 1998 жылы Citigroup құрылғаннан кейінгі директорлар кеңесінің төрағалары енгізілген.'' # [[Джон Рид]] және [[Сэнди Вейл]] (1998–2000) # [[Сэнди Вейл]] (2000–2006) # [[Чарльз Принс]] (2006–2007) # [[Сэр Уин Бишофф]] (2007–2009) # [[Дик Парсонс]] (2009–2012) # [[Майкл О'Нилл]] (2012–2019) # [[Джон Дуган]] (2019–2025) === Бұрынғы бас атқарушы директорлардың тізімі === ''Бұл тізімге тек 1998 жылы Citigroup құрылғаннан кейінгі бас атқарушы директорлар енгізілген.'' # [[Сэнди Вейл]] (1998–2003) # [[Чарльз Принс]] (2003–2007) # [[Викрам Пандит]] (2007–2012) # [[Майкл Корбат]] (2012–2021) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Citigroup]] [[Санат:1980-жылдардағы бастапқы жария орналастырулар]] [[Санат:1998 жылы құрылған америкалық компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан банктер]] [[Санат:1998 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Манхэттендегі компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Санат:Dow Jones Global Titans 50 индексіндегі компаниялар]] [[Санат:1998 жылы құрылған қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Dow Jones Industrial Average индексінің бұрынғы құрамдастары]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Бастапқы дилерлер]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан жария компаниялар]] [[Санат:Төмен сапалы ипотекалық дағдарыс]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] gcof8y6osp2ttbg71ipmzdbhbtpyze2 3643974 3643971 2026-08-19T05:47:24Z 1nter pares 146705 3643974 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Citigroup Inc. |логотипі = Citi logo March 2023.svg |суреті = 388 Greenwich Street from Battery Park City North Esplanade.jpg |сурет атауы = Citigroup компаниясының [[Төменгі Манхэттен]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = C (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]], [[DJIA]] (2009 жылға дейін) |қызметі = әлем бойынша |құрылды = [[8 қазан]] [[1998 жыл|1998]] |құрушы = |орналасуы = [[388 Greenwich Street]], [[Нью-Йорк]], АҚШ |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джейн Фрейзер]] (директорлар кеңесінің төрайымы және бас атқарушы директоры) * [[Висвас Рагхаван]] (атқарушы вице-төраға) * [[Марк Мейсон]] (қаржы директоры) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = [[Citibank|City Bank of New York]] (1812), First National Bank of New York (1863), [[The Travelers Companies]] (1853) |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 220 млрд АҚШ доллары (2025)<ref name=10K>{{cite web|url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/831001/000083100125000067/c-20241231.htm |title=US SEC: 2024 Form 10-K Citigroup Inc. |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |date=February 21, 2025}}</ref> |айналым = {{өсім}} 85,2 млрд АҚШ доллары (2025)<ref name="10K" /> |операциялық кіріс = {{өсім}} 19,8 млрд АҚШ доллары (2025)<ref name="10K" /> |таза табысы = {{өсім}} 14,3 млрд АҚШ доллары (2025)<ref name="10K" /> |активтер = {{өсім}} 2,6 трлн АҚШ доллары (2025)<ref name="10K" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 229 000 (2024)<ref name="10K" /> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Bank Handlowy]] * [[Citibank Argentina]] * [[Citibank Australia]] * [[Citibank]] * [[Citibank Bahrain]] * [[Citibank China]] * [[Citibank Europe]] * Citi Private Bank * [[Citibank (Hong Kong)]] * [[Citibank India]] * [[Citigroup Global Markets Japan]] * [[Citibank Indonesia]] * [[Citibank Korea]] * [[Citibank Malaysia]] * [[Citibank Russia]] * [[Citibank Singapore]] * [[Citibank Uganda]] * [[Citibank United Arab Emirates]] * Citi Global Wealth Management * [[Grupo Financiero Banamex]] * [[Beymen]] * [[Salomon Brothers]] * [[Nikko Cordial]] * Acciones y Valores de México * Discover Student Loans * Yield Book * Citigroup Global Markets Inc. * [[Metalmark Capital]] * Lava Trading }} |аудитор = |сайты = https://citigroup.com |Ортаққор = }} '''Citigroup Inc.''' немесе '''Citi''' (логотипінде '''citi''' түрінде жазылады) — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық трансұлттық инвестициялық банк және қаржылық қызметтер компаниясы. Компания 1998 жылы [[Citibank]] банкінің банктік холдингі болған [[Citicorp]] пен [[Travelers]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды. 2002 жылы Travelers компаниясы Citigroup құрамынан бөлініп шықты.<ref name="Merge">{{cite news | last=Martin | first=Mitchell | url=https://www.nytimes.com/1998/04/07/news/07iht-citi.t.html | title=Citicorp and Travelers Plan to Merge in Record $70 billion Deal | work=[[The New York Times]] | date=April 7, 1998|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2001/12/19/ipo/citigroup/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20011227154326/http://money.cnn.com/2001/12/19/ipo/citigroup/ | url-status=dead | archive-date=December 27, 2001 | title=Citigroup to spin Travelers | work=[[CNN]] | date=December 19, 2001}}</ref> Citigroup активтер көлемі бойынша Америка Құрама Штаттарындағы үшінші ірі банк мекемесі болып табылады. [[JPMorgan Chase]], [[Bank of America]] және [[Wells Fargo]] компанияларымен қатар ол АҚШ-тың «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» банк мекемелерінің бірі саналады.<ref>{{cite news | url=https://www.thebalance.com/the-big-4-us-banks-315130 |title=The Biggest Banks in the United States | last=ONeil | first=Erin | work=The Balance | date=August 2, 2016 |access-date=2026-02-27}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] Citigroup-ты жүйелік маңызы бар банк ретінде таниды және ол көбіне «күйреуіне жол беруге болмайтын» қаржы институты ретінде сипатталады. Citigroup [[Bulge Bracket]] санатына кіретін әлемдегі сегіз ірі инвестициялық банктің бірі болып табылады. Компания ''[[Fortune 500]]'' рейтингінде 36-орында,<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/citigroup/fortune500/ | title=Fortune 500: Citigroup | work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|access-date=2026-02-27}}</ref> ал ''[[Forbes Global 2000]]'' рейтингінде 2023 жылы 24-орында болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Citigroup екі негізгі бөлімше арқылы жұмыс істейді: инвестициялық банкинг пен корпоративтік банкинг қызметтерін, сондай-ақ қазынашылық және сауданы қаржыландыру шешімдерін (TTS) және кастодиандық банкинг сияқты бағалы қағаздарға қызмет көрсету қызметтерін ұсынатын Institutional Clients Group (ICG); сондай-ақ [[бөлшек банк]] болып табылатын [[Citibank]]-ті, несиелік карталар шығару бойынша әлемдегі үшінші ірі эмитентті,<ref>{{Cite news | url=https://money.usnews.com/credit-cards/articles/biggest-us-credit-card-companies-this-year | title=8 Biggest U.S. Credit Card Companies This Year | first=Ben | last=Luthi | work=[[U.S. News & World Report]] | date=May 2, 2023|access-date=2026-02-27}}</ref> әрі компанияның әл-ауқатты басқару бизнесін қамтитын Personal Banking and Wealth Management (PBWM). == Тарихы == [[Сурет:Citi.svg|upright=0.9|thumb|right|Citigroup логотипі, 1999 жылдан қазіргі уақытқа дейін қолданылады; 2023 жылы сәл жаңартылған нұсқасымен қатар пайдаланылып келеді]] [[Сурет:Citigroup.svg|upright=0.9|thumb|right|Citigroup логотипі, 2007–2011 жылдары]] Citigroup 1998 жылғы 8 қазанда [[Citibank]] банкінің банктік холдингі болған [[Citicorp]] пен [[Travelers]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды. Сол кезде ол әлемдегі ең ірі қаржылық қызметтер ұйымы болды.<ref name=Merge/><ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&pg=PA39 |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals | date=2007 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4 | language=en}}</ref> === Citicorp (1812–1985) === [[Citibank]] (бұрынғы атауы — City Bank of New York) 1812 жылғы 16 маусымда [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк штатының]] лицензиясы бойынша 2 миллион АҚШ доллары (2024 жылғы бағамен шамамен 44,6 миллион АҚШ доллары) жарғылық капиталымен құрылды.<ref name="Dramatic">{{Cite news | url=https://www.businessinsider.com/presenting-a-history-of-citi-2012-4 | title=The Dramatic Highlights From Citi's 200-Year History | last=Wile | first=Rob | work=[[Business Insider]] | date=April 4, 2012|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.cnbc.com/2009/06/16/today-in-fast-money-history-june-16th.html |title=Today In Fast Money History – June 16th | last=Shin | first=Sally | work=[[CNBC]] | date=June 16, 2009|access-date=2026-02-27}}</ref> Банк Нью-Йорк қаласындағы саудагерлер тобына қызмет көрсету үшін құрылып, сол жылдың 14 қыркүйегінде жұмысын бастады.<ref>{{Cite web |title=A new bank born in New York |url=https://www.citigroup.com/global/about-us/heritage/1812/new-bank-born-in-new-york |archive-url=http://web.archive.org/web/20260416191201/https://www.citigroup.com/global/about-us/heritage/1812/new-bank-born-in-new-york |archive-date=2026-04-16 |access-date=2026-04-23 |website=www.citigroup.com |language=en}}</ref> Компанияның алғашқы президенті болып [[Сэмюэл Осгуд]] сайланды.<ref name=Dramatic/> 1837 жылғы қаржылық дүрбелеңнен кейін [[Мозес Тейлор]] компанияны өз бақылауына алды.<ref name=encyclopedia/> 1865 жылы банк штаттық лицензиясын федералдық лицензияға ауыстырып, АҚШ-тың жаңадан құрылған ұлттық банк жүйесіне қосылғаннан кейін оның атауы The National City Bank of New York болып өзгертілді.<ref name=Dramatic/> 1882 жылы Тейлор қайтыс болғаннан кейін банк президенті қызметіне [[I Перси Ривингтон Пайн]] тағайындалды.<ref name=encyclopedia/> Ол тоғыз жылдан кейін қайтыс болып, оның орнына [[Джеймс Стиллман]] келді.<ref name=encyclopedia/> 1893 жылғы қаржылық дүрбелеңнен кейін банк Нью-Йорк қаласындағы ең ірі банкке, ал 1895 жылға қарай Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі банкке айналды.<ref name=encyclopedia/> 1913 жылы ол [[Нью-Йорк Федералдық резерв банкіне]] алғашқы үлес қосушы банк болды. Келесі жылы банк [[Буэнос-Айрес]] қаласында АҚШ банкінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.<ref>{{Cite book | last1=Jones | first1=Geoffrey |author-link=Geoffrey Jones (academic) | url=https://books.google.com/books?id=bmATDAAAQBAJ&q=1914+citicorp+first+overseas+branch+of+a+U.S.+bank+in+Buenos+Aires&pg=PA114 | title=Multinationals and Global Capitalism: From the Nineteenth to the Twenty First Century |date=2005 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-927209-9 |language=en}}</ref> Алайда банк XIX ғасырдың ортасынан бастап-ақ [[Куба]]ның қант өнеркәсібі сияқты плантациялық экономикаларда қызмет жүргізіп келген.{{Citation needed}} 1918 жылы АҚШ-тың шетелдік банкі [[International Banking Corporation]]-ды сатып алуы оның активтері 1 миллиард АҚШ долларынан асқан алғашқы америкалық банкке айналуына мүмкіндік берді.<ref name="encyclopedia">{{Cite encyclopedia | url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/economics-business-and-labor/businesses-and-occupations/citigroup-inc | title=Citigroup Inc. | encyclopedia=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-02-27}}</ref> АҚШ-тың Гаитиді оккупациялауы кезінде және Гаити өтемақысына байланысты даулы несие бойынша Гаитиден түскен төлемдер есебінен банк 1920-жылдары ең жоғары табыстарының біріне қол жеткізді. Соның нәтижесінде 1929 жылы ол әлемдегі ең ірі коммерциялық банкке айналды.<ref name=encyclopedia/><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2022/05/20/world/haiti-wall-street-us-banks.html | last1=Gebrekidan |first1=Selam |last2=Apuzzo |first2=Matt |last3=Porter | first3=Catherine |last4=Méheut |first4=Constant | title=Invade Haiti, Wall Street Urged. The U.S. Obliged. | work=[[The New York Times]] |date=May 20, 2022 | url-access=limited |issn=0362-4331}}</ref> Банк өскен сайын қаржылық қызметтер саласында көптеген жаңашылдықтарды енгізді. Ол АҚШ-та алғашқылардың бірі болып жинақ салымдары бойынша [[күрделі пайыз]]ды (1921), кепілсіз жеке несиелерді (1928), клиенттердің [[ағымдағы шот]]тарын (1936) және айналымды депозиттік сертификатты (1961) ұсынды.<ref name=encyclopedia/><ref name="wsj20121017">{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB10000872396390443854204578060280201488530 | title=Pandit Ousted As CEO Of Citi | last1=Enrich | first1=David | last2=Kapner | first2=Suzanne | last3=Fitzpatrick | first3=Dan | work=[[The Wall Street Journal]] |date=October 17, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-02-27}}</ref><ref name="veteran">{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2012/10/16/citigroup-picks-veteran-to-replace-pandit-as-ceo.html | title=Citigroup picks veteran to replace Pandit as CEO | first=Matthew | last=Craft | agency=[[Associated Press]] | work=[[CNBC]] | date=October 16, 2012|access-date=2026-02-27}}</ref> 1955 жылы банк [[First National Bank of New York]] банкімен бірігіп, First National City Bank of New York атауын алды. 1962 жылы, компанияның құрылғанына 150 жыл толуына орай, атауынан «New York» сөзі алынып тасталды.<ref name=encyclopedia/> Компания лизинг және несиелік карталар саласына табиғи түрде кеңейді. Оның [[Лондон]]да АҚШ долларымен номинацияланған депозиттік сертификаттарды енгізуі 1888 жылдан бергі нарықтағы алғашқы жаңа айналымға жарамды қаржы құралы болды. 1967 жылы банк First National City Charge Service несиелік картасын шығарды. Ол халық арасында «Everything card» деген атпен танылып, кейіннен [[Mastercard]] жүйесіне айналды.<ref name=encyclopedia/> Сол жылы First National City Bank бір банктік холдингтік компания ретінде қайта ұйымдастырылып, First National City Corporation немесе қысқаша Citicorp деп аталды. Банк 1860-жылдардан бері телеграфтық сегіз таңбалы мекенжай коды ретінде осы атауды қолдана бастағандықтан, бейресми түрде «Citibank» деген атпен де белгілі болды.<ref name="RefBiz">{{Cite web |title=History of Citigroup Inc. |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/citigroup-inc-history/ |access-date=2026-02-27 |website=FundingUniverse |language=en}}</ref> 1974 жылы бас атқарушы директор [[Уолтер Б. Ристон]]ның басшылығымен First National City Corporation өзінің ресми атауын «Citicorp» деп өзгертті, ал 1976 жылы First National City Bank ресми түрде Citibank болып қайта аталды.<ref name="RefBiz"/> Көп ұзамай банк тәулік бойы жұмыс істейтін банкоматтарды пайдалануда алғашқылардың бірі болған Citicard картасын шығарды.<ref name=encyclopedia/> 1984 жылы [[Джон С. Рид]] бас атқарушы директор болып сайланды, ал Citi Лондондағы [[CHAPS]] клирингтік палатасының негізін қалаушы мүшелерінің бірі болды. Оның басшылығы кезеңінде, келесі 14 жыл ішінде Citibank Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі банкке, сондай-ақ әлемдегі несиелік және төлем карталарының ең ірі эмитентіне айналды. Сонымен қатар компания өз қызметін әлемнің 90-нан астам еліне дейін кеңейтті.<ref name=encyclopedia/><ref name="wsj20121017"/><ref name=veteran/><ref name="CitiBiggest">{{cite news |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-04-17-9202040445-story.html| title=Citibank Bows to Trend, Cuts Credit Card Rate | first=Mike | last=Dorning |newspaper=[[Chicago Tribune]] |date=April 17, 1992 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref><ref name=NYbagelfalls/><ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1986/11/22/business/citicorp-cuts-credit-card-rate.html | title=Citicorp Cuts Credit Card Rate | first=Robert A. | last=Bennett | newspaper=[[The New York Times]] |date=November 22, 1986 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref> === Travelers Group (1986–2007) === Travelers Group бірігу кезінде бас атқарушы директор [[Сэнди Вейл]]дің жетекшілігімен біріктірілген әртүрлі қаржылық компаниялар тобынан тұрды. Оның негізі 1986 жылдың басында компанияны басқаруға кіріскен Вейл сол жылдың қарашасында жекешелендірген [[Control Data Corporation]] компаниясының еншілес ұйымы — Commercial Credit-тен бастау алады.<ref name=Merge/> Екі жылдан кейін Вейл өмірді сақтандырумен айналысатын A L Williams компаниясы мен Smith Barney брокерлік фирмасын сатып алған конгломерат [[Primerica Financial Services]] компаниясын сатып алуды жүзеге асырды. Жаңа компания Primerica атауын сақтап қалып, «кросс-сату» стратегиясын енгізді. Бұл стратегия бойынша бас компания құрамындағы әрбір ұйым бір-бірінің қызметтерін сатуға ұмтылды. Компанияның қаржылық емес бизнестері кейіннен бөлініп шығарылды. 1992 жылғы қыркүйекте жылжымайтын мүлікке салынған сәтсіз инвестициялардан зардап шеккен<ref name=Merge/> әрі [[Эндрю дауылы]]нан кейін елеулі шығынға ұшыраған [[Travelers Insurance]]<ref>{{cite news | url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,158008,00.html | title=Survival Insurance | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=June 24, 2001}}</ref> Primerica компаниясымен стратегиялық одақ құрды. Бұл одақ 1993 жылғы желтоқсанда екі компанияның бір ұйымға бірігуіне алып келді. Сатып алу нәтижесінде топ Travelers Inc. деп аталды. Компанияның қызметіне мүліктік және жазатайым оқиғалардан сақтандыру, сондай-ақ өмірді сақтандыру мен аннуитеттерді андеррайтингтеу бағыттары қосылды. Сонымен қатар мәміле аясында алынған Travelers компаниясының айрықша қызыл қолшатыр логотипі жаңадан құрылған ұйымның барлық бөлімшелерінде қолданыла бастады. Осы кезеңде Travelers 1985 жылға дейін Сэнди Вейл басқарған бөлшек брокерлік және активтерді басқару компаниясы [[Shearson Lehman]]-ды сатып алып,<ref name=Merge/> оны Smith Barney компаниясымен біріктірді. === Salomon Brothers иелігі (1997–2003) === 1997 жылғы қарашада Travelers Group (1995 жылғы сәуірде Aetna Property and Casualty, Inc. компаниясымен бірігуден кейін қайта аталған) ірі облигация дилері және Bulge Bracket санатындағы инвестициялық банк болған [[Salomon Brothers]] компаниясын 9 миллиард АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 16,3 миллиард АҚШ доллары) сатып алды.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/2439/104746997006335/filing-main.htm | title=Travelers Group, Form 8-K, Current Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 28, 1997}}</ref> Бұл мәміле Travelers/Smith Barney қызметін жақсы толықтырды, себебі Salomon тұрақты табысты бағалы қағаздар мен институционалдық клиенттерге бағытталса, Smith Barney акциялар нарығы мен бөлшек клиенттер сегментінде мықты позицияға ие болды. Salomon Brothers компаниясы [[Smith Barney]]-ді Salomon Smith Barney деп аталған жаңа бағалы қағаздар бөлімшесінің құрамына біріктірді. Бір жылдан кейін бұл бөлімшеге Citicorp компаниясының бұрынғы бағалы қағаздар операциялары қосылды. Salomon Smith Barney атауынан 2003 жылғы қазанда банктің беделіне нұқсан келтірген бірқатар қаржылық жанжалдардан кейін бас тартылды.<ref>{{cite news | url=http://www.businessinsider.com/the-slow-death-of-smith-barney-2012-6 | title=Morgan Stanley Is Killing 'Smith Barney' — Here's The Story Of How It Died | first=Ben | last=Duronio | work=[[Business Insider]] | date=June 12, 2012|access-date=2026-02-27}}</ref> === Citicorp пен Travelers бірігуі (1998–2001) === 1998 жылғы 6 сәуірде Citicorp пен Travelers бірігетінін жариялады.<ref name=Merge/> Бұл мәміле Travelers пен Citicorp компанияларына қаржылық өнімдерді сату үшін бір-бірінің клиенттік базасына қол жеткізуге мүмкіндік берді. Мәміле барысында Travelers Group Citicorp компаниясының барлық акцияларын сатып алды; екі компанияның қолданыстағы акционерлері жаңа компанияның шамамен жартысына иелік етті.<ref name=Merge/> Жаңа компания өз атауында Citicorp-тың «Citi» брендін сақтап қалғанымен, корпоративтік логотип ретінде Travelers компаниясының айрықша «қызыл қолшатырын» қабылдады. Бұл логотип 2007 жылға дейін қолданылды.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2007/02/13/news/companies/citigroup/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20151220072906/http://money.cnn.com/2007/02/13/news/companies/citigroup | url-status=dead | archive-date=December 20, 2015 | title=Travelers buys back its red umbrella | first=Keisha | last=Lamothe | work=[[CNN]] | date=February 13, 2007|access-date=2026-02-27}}</ref> Екі бас компанияның төрағалары — тиісінше [[Джон С. Рид]] пен [[Сэнди Вейл]] жаңа құрылған Citigroup, Inc. компаниясының тең төрағалары және тең бас атқарушы директорлары болып жарияланды. Алайда олардың басқару стильдеріндегі үлкен айырмашылық мұндай құрылымның қаншалықты тиімді екендігіне қатысты бірден күмән туғызды. [[Ұлы тоқырау]]дан кейін қабылданған [[Glass–Steagall заңы]]ның қолданыста қалған ережелері банктердің сақтандыру андеррайтерлерімен бірігуіне тыйым салды. Бұл Citigroup-тың тыйым салынған активтерінен бас тартуы үшін екі жылдан бес жылға дейін уақыты бар екенін білдірді. Бірігу кезінде Вейл олардың «осы уақыт ішінде заңнама өзгереді деп сенеміз ... біз бұл мәселе болмайды деп есептеуге жеткілікті талқылаулар өткіздік» деп мәлімдеді.<ref name=Merge/> Шынында да, 1999 жылғы қарашада [[Gramm–Leach–Bliley заңы]]ның қабылдануы Рид пен Вейлдің көзқарасының дұрыстығын көрсетті. Бұл заң коммерциялық банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру андеррайтингі және брокерлік қызметтерді біріктіріп ұсынатын қаржылық қызметтер конгломераттарының құрылуына жол ашты.<ref>{{cite web | url=http://www.investopedia.com/articles/03/071603.asp | title=What Was The Glass–Steagall Act? | first=Reem | last=Heakal | publisher=[[Investopedia]] | date=July 16, 2003|access-date=2026-02-27}}</ref> [[Джо Дж. Плумери]] екі компанияның бірігуден кейінгі интеграциясымен айналысты және Вейл мен Рид оны Citibank North America компаниясының бас атқарушы директоры етіп тағайындады. Ол компанияның 450 бөлімшеден тұратын желісін басқарды.<ref name=plumeriwsj>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB944183809998441272 | title=Joseph Plumeri to Leave Citigroup For Top Job at Nonfinancial Firm | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 3, 1999 | url-access=subscription}}</ref> [[CIBC Oppenheimer]] сарапшысы Дж. Пол Ньюсом: «Ол көпшілік күткен мінсіз әрі сыпайы басшы емес. Оның мінезі біршама қаталдау. Бірақ Citibank банк ретінде қиын жағдайда екенін біледі — ол енді енжар сатылыммен ғана шектеле алмайды, ал Плумериде банкті серпілтуге қажетті барлық жігер бар», — деді.<ref>{{cite news | last=Nash | first=Jeff | url=http://www.investmentnews.com/article/19990419/SUB/904190722 | title=The Chief Preacher: Joe Plumeri – Citibank Finds Sales Religion | work=Investment News | date=April 19, 1999|access-date=2026-02-27}}</ref> Плумери бөлімшенің табысын бір жыл ішінде 108 миллион АҚШ долларынан 415 миллион АҚШ долларына дейін арттырды, бұл шамамен 300%-ға жуық өсім болды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/philadelphia/stories/2003/11/17/daily17.html | title=Commerce adds Plumeri to Board of Directors | work=[[American City Business Journals]] | date=November 19, 2003 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.willis.com/Documents/Media_Room/Press_Releases/2004/4-1-04%20Risk%20Transfer.pdf | title=Breaking with Tradition: Willis Re-energized | work=Risk Transfer Magazine | date=April 1, 2004}}</ref> 2000 жылғы қаңтарда ол күтпеген жерден Citibank-тен кетті.<ref name=plumeriwsj/> 2000 жылы Citigroup Associates First Capital Corporation компаниясын 31,1 миллиард АҚШ долларына акция түрінде сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2000/09/07/business/citigroup-to-buy-associates-first-for-31-billion.html | title=Citigroup to Buy Associates First for $31 Billion | first=Patrick | last=Mcgeehan | work=[[The New York Times]] | date=September 7, 2000 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref> Бұл компания 1989 жылға дейін [[Gulf+Western]] (қазіргі уақытта [[National Amusements]] құрамында) иелігінде болған,<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1533/95017200001546/filing-main.htm | title=Citigroup, Form 8-K, Current Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 6, 2000}}</ref> ал кейін [[Ford Motor Credit Company]] компаниясына тиесілі болды.<ref name="ct-1989aug13">{{cite news | url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1989-08-13-8901040282-story.html | title=Associates Widens Ford's Road | first=Joe | last=Simnacher | work=[[Chicago Tribune]] | date=August 13, 1989 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref> Associates компаниясы жыртқыштық несиелеу тәжірибелері үшін кеңінен сынға ұшырады. Ақырында Citi Федералдық сауда комиссиясымен келісімге келіп, әртүрлі жыртқыштық тәжірибелерден зардап шеккен клиенттерге 240 миллион АҚШ долларын төлеуге келісті. Мұндай тәжірибелердің қатарына ипотеканы «қайта айналдыру», ипотекалық несиелерге қосымша несиелік сақтандыруды «қосу» және алдамшы маркетинг әдістері кірді.<ref name="Citigroup-Oct-2002-8-K">{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/1820/91205702038795/filing-main.htm |title=Citigroup, Form 8-K, Current Report, Filing Date Oct 16, 2002 |publisher=secdatabase.com |access-date =March 26, 2013}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.ftc.gov/news-events/press-releases/2002/09/citigroup-settles-ftc-charges-against-associates-record-setting | title=Citigroup Settles FTC Charges Against the Associates Record-Setting $215&nbsp;million for Subprime Lending Victims | publisher=[[Federal Trade Commission]] | date=September 19, 2002}}</ref> 2001 жылы Citigroup қосымша сатып алулар жасады: шілде айында [[European American Bank]]-ті 1,9 миллиард АҚШ долларына,<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2001/02/13/business/eab-purchase-lets-citibank-expand-long-island-presence.html | title=E.A.B. Purchase Lets Citibank Expand Long Island Presence | first=Kenneth N. | last=Gilpin | work=[[The New York Times]] | date=February 13, 2001 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2001/02/12/deals/citibank/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20160728185045/http://money.cnn.com/2001/02/12/deals/citibank/index.htm | url-status=dead | archive-date=July 28, 2016 | title=Citibank to buy EAB | work=[[CNN]] | date=February 12, 2001}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-feb-13-fi-24719-story.html | title=Citigroup to Buy European American Bank in Bid to Increase N.Y. Market Share | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 13, 2001 | url-access=limited}}</ref><ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1031/91205701528176/filing-main.htm | title=Citigroup, Form 10-Q, Quarterly Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=August 13, 2001}}</ref> ал тамыз айында [[Banamex]]-ті 12,5 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1685/95010301500965/filing-main.htm | title=Citigroup, Form 8-K, Current Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=May 17, 2001}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2001/05/18/business/citigroup-to-buy-mexican-bank-in-a-deal-valued-at-12.5-billion.html | title=Citigroup to Buy Mexican Bank In a Deal Valued at $12.5 Billion | first1=Riva D. | last1=Atlas | first2=Tim | last2=Weiner | work=[[The New York Times]] | date=May 18, 2001 | url-access=limited|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/2001/05/18/citigroup-to-buy-mexicos-banamex/7f5a6951-7dae-42fd-91dd-ad14a0767b95/ | title=Citigroup to Buy Mexico's Banamex | first=Kathleen | last=Day | newspaper=[[The Washington Post]] | date=May 18, 2001|access-date=2026-02-27}}</ref> === Travelers-тің бөлініп шығуы (2002) === Компания 2002 жылы өзінің Travelers Property and Casualty сақтандыру андеррайтингі бизнесін жеке компания ретінде бөліп шығарды.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/2826/91205702027805/filing-main.htm | title=Citigroup, Form 8-K, Current Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=July 18, 2002}}</ref> Бұл бөлініп шығуға сақтандыру бөлімшесінің Citigroup акцияларының бағасына кері әсер етуі себеп болды. Себебі Travelers табысы маусымдық сипатқа көбірек тәуелді болды және ірі апаттар мен [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|11 қыркүйек оқиғалары]] сияқты жағдайларға осал еді. Сонымен қатар клиенттерге сақтандыру өнімдерін тікелей сату қиын болды, өйткені тұтынушылардың көпшілігі сақтандыруды брокер арқылы сатып алуға үйренген еді.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2001/12/19/ipo/citigroup/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20020203084211/http://money.cnn.com/2001/12/19/ipo/citigroup/index.htm | url-status=dead | archive-date=February 3, 2002 | title=Citigroup to spin Travelers | work=[[CNN]] | date=December 19, 2001}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-dec-20-fi-16570-story.html | title=Citigroup to Spin Off Travelers Insurance | work=[[Los Angeles Times]] | date=December 20, 2001 | url-access=limited}}</ref> 2004 жылы Travelers компаниясы The St. Paul Companies Inc. компаниясымен бірігіп, The St. Paul Travelers Companies компаниясын құрды.<ref>{{cite press release | url=https://investor.travelers.com/newsroom/press-releases/news-details/2004/St-Paul-Travelers-Merger-Complete/default.aspx | title=St. Paul Travelers Merger Complete | publisher=[[The Travelers Companies]] | date=April 1, 2004}}</ref><ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/2809/0001104659-04-011724.pdf | title=Travelers Group, Form 8-K, Current Report, Filing Date | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=April 29, 2004}}</ref> Citigroup өмірді сақтандыру және аннуитеттер андеррайтингі бизнесін 2005 жылы [[MetLife]] компаниясына сатқанға дейін өз құрамында сақтап қалды.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1668/95012305000892/filing-main.htm | title=Citigroup, Form 8-K, Current Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=January 31, 2005}}</ref> Travelers Insurance компаниясын бөліп шығарғанына қарамастан, Citigroup Travelers компаниясының танымал қызыл қолшатыр логотипін 2007 жылғы ақпанға дейін өзінің логотипі ретінде сақтап қалды. Сол кезде Citigroup бұл логотипті St. Paul Travelers компаниясына қайта сатуға келісті,<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/2935/0001047469-08-011506.pdf | title=Citigroup, Form 10-Q, Quarterly Report | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=October 31, 2008}}</ref> кейін ол өз атауын [[Travelers Companies]] деп өзгертті. Citigroup сондай-ақ Primerica мен Banamex-тен басқа өзі және іс жүзінде барлық еншілес компаниялары үшін «Citi» корпоративтік брендін қолдану туралы шешім қабылдады. === Тұтынушылық банкинг бөлімшесінің қысқаруы (2021–2025) === 2021 жылғы ақпанда [[Джейн Фрейзер]] компанияның бас атқарушы директоры болды. Ол «Үлкен төрттік» банктерінің бірін басқарған алғашқы әйел бас атқарушы директор атанды.<ref>{{cite news |url=https://www.wsj.com/articles/citigroup-ceo-michael-corbat-to-retire-in-february-jane-fraser-named-successor-11599742205 |title=Citigroup CEO Michael Corbat to Retire in February, Jane Fraser Named Successor |last=Sebastian |first=Dave |work=[[The Wall Street Journal]] |date=September 10, 2020 | url-access=subscription|access-date=2026-02-27}}</ref> 2021 жылғы сәуірде Citi Аустралия, Бахрейн, Қытай, Үндістан, Индонезия, Оңтүстік Корея, Малайзия, Филиппин, Польша, Ресей, Тайвань, Таиланд және Вьетнамды қоса алғанда, 13 нарықтағы тұтынушылық банкинг қызметін тоқтататынын жариялады. 2022 жылғы қаңтарда [[UOB]] Citi-дің Индонезия, Малайзия, Таиланд және Вьетнамдағы тұтынушылық банкинг бизнесін шамамен 4,9 миллиард АҚШ долларына сатып алатыны жарияланды.<ref>{{Cite news |last1=Sreenivasan |first1=Ven |last2=Chern |first2=Kang Wan |date=January 14, 2022 |title=UOB to acquire Citi's consumer business in 4 Asean markets for almost $5b |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/business/banking/uob-to-buy-citis-consumer-business-in-4-asean-countries-for-about-49-billion |access-date=October 9, 2023 |issn=0585-3923}}</ref> 2023 жылғы тамызда [[DBS Bank]] Citi-дің Тайваньдағы тұтынушылық банкинг бизнесі — Citi Consumer Taiwan-ды жалпы құны 706 миллион АҚШ долларына сатып алғаны жарияланды.<ref>{{Cite news |last=Li |first=Selena |date=August 14, 2023 |title=US bank Citi completes sale of Taiwan consumer unit to Singapore's DBS |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/markets/deals/us-bank-citi-completes-sale-taiwan-consumer-unit-singapores-dbs-2023-08-14/ |access-date=August 14, 2023}}</ref> Citi АҚШ, Канада және Еуропадағы тұтынушылық банкинг бизнесін, сондай-ақ бүкіл APAC және EMEA аймақтары бойынша тек тағы 4 нарықта: Гонконг, Сингапур, Лондон және БАӘ-де қызметін жалғастырады.<ref>{{cite news |newspaper=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/business-56755610 |title=Citigroup is closing its consumer banking operations in 13 markets across Asia, Europe and the Middle East. |date=April 16, 2021}}</ref> 2022 жылғы қаңтарда Citi [[Мексика]]дағы тұтынушылық банкингтен, сондай-ақ шағын бизнес пен орта нарыққа арналған банкинг операцияларынан шығу жоспарын жариялады.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/citi-exit-mexican-consumer-banking-business-strategy-revamp-2022-01-11/|title= Citi to exit Mexican consumer business as part of strategy revamp |work=[[Reuters]] |date=January 12, 2022 |author=David Henry |access-date=January 12, 2022}}</ref> 2022 жылғы 1 наурызда Citi Ресей активтерінде 10 миллиард АҚШ долларынан астам тәуекелге ұшыраған қаражаты бар екенін мәлімдеді. Бұл активтер Ресейдің [[SWIFT]] банк жүйесінен шығарылуына байланысты айтарлықтай зардап шегуі мүмкін еді.<ref>{{Cite news |last1=Henry |first1=David |last2=Nishant |first2=Niket |date=February 28, 2022 |title=Citigroup says total Russian exposure nearly $10 billion |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/finance/citigroup-flags-54-bln-exposure-russian-assets-2022-02-28/ |access-date=March 1, 2022}}</ref> 2022 жылғы қыркүйекте Citi Ұлыбританиядағы бөлшек банкинг бизнесін жабуды жоспарлады.<ref>{{cite news |newspaper=[[Financial Times]] | url=https://www.ft.com/content/176f3bd4-a953-43ba-ab5b-14ca1ec9b93d | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/176f3bd4-a953-43ba-ab5b-14ca1ec9b93d |archive-date=December 10, 2022 |url-access=subscription |title=Citigroup to wind down UK retail bank |date=September 22, 2022}}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Citi компанияда 20 000 жұмыс орнын қысқартатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Fort |first=Hugh |date=2024-01-15 |title=Citigroup to cut 20,000 jobs |url=https://www.whatjobs.com/news/usa/us-business-news/citigroup-to-cut-20000-jobs/ |access-date=2024-01-17 |website=Employment & Business News |language=en-US}}</ref> 2024 жылғы маусымда екі жылда бір рет өткізілетін Инвесторлар күнінде Джейн негізгі назарды Citi-дің бес бизнес бөлімшесінің ішіндегі ең табыстысы болып саналатын Securities Services бизнесіне аударды. 2023 жылы [[United Overseas Bank]] Citi-дің Вьетнамдағы бизнесін сатып алды. Бұл мәміле Малайзия, Таиланд және Индонезиядағы бизнестерді де қамтитын ірі келісімнің бір бөлігі болды. Сонымен қатар Citi-дің Үндістандағы тұтынушылық банкинг бизнесі [[Axis Bank]]-ке беріледі. 2024 жылғы маусымда Citi [[Қытай]]дағы ішкі нарыққа арналған Consumer Wealth портфелін [[HSBC]]-ге сатуды аяқтады. Мәміле аясында 300-ден астам қызметкердің ауысуы да жүзеге асырылды. Бұған дейін жасалған келісім аясында Citi сол жылдың соңында Қытайдағы қалған несиелік карталар портфелін [[Fubon Bank]] China-ға өткізеді. 2024 жылғы қазанда компания өзінің қаржылық инфрақұрылымының едәуір бөлігін [[Google Cloud]] платформасына көшіретіні хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Castillo |first=Michael del |date=2024-10-29 |title=Citi moves infrastructure to Google Cloud as part of broader AI push |url=https://fortune.com/2024/10/28/citi-moves-vital-infrastructure-to-google-cloud-as-part-of-broader-ai-push/ |access-date=2024-10-29 |website=Fortune |language=en}}</ref> 2024 жылғы желтоқсанда Citigroup пен Bank of America өздерінің Net-Zero Banking Alliance (NZBA) ұйымынан шығатынын жариялады.<ref>{{Cite news |date=January 1, 2025 |title=Citigroup, BofA join US lenders in exiting Net-Zero Banking Alliance |url=https://www.reuters.com/business/finance/citigroup-joins-us-lenders-exiting-net-zero-banking-alliance-2024-12-31/}}</ref> 2025 жылғы наурызда Citigroup сыртқы IT мердігерлеріне тәуелділікті азайтып, олардың үлесін 20%-дан 50%-ға дейін қысқартуға ұмтылды. Оның орнына компания толық уақытты қызметкерлерді жалдап, технологиялық қызметкерлер санын 50 000 адамға дейін арттыруды жоспарлады. Мұндай шараларға реттеуші органдар салған айыппұлдардан кейін тәуекелдерді басқару мен деректерді басқаруды жақсарту қажеттілігі себеп болды. Олардың қатарында деректерге қатысты мәселелер үшін салынған 136 миллион АҚШ доллары көлеміндегі айыппұл да бар. Сондай-ақ Citigroup бұл өзгерістің себептерінің бірі ретінде сыртқы мердігерлер қатысқан 22,9 миллион АҚШ долларлық алаяқтық ісін атады. Банк сыртқы жеткізушілер санын 144-тен 50-ге дейін қысқартуды және IT операцияларын Нью-Джерси штатындағы Ратерфордтан Джерси-Ситиге көшіруді жоспарлады. Банк акциялары 0,7%-ға төмендеп, жыл басынан бергі жалпы шығыны 4,4%-ға жетті.<ref>{{Cite news |date=March 13, 2025 |title=Exclusive: Citigroup plans to slash IT contractors, hire staff to improve controls |url=https://www.reuters.com/business/finance/citigroup-plans-slash-it-contractors-hire-staff-improve-controls-2025-03-13/}}</ref> == Кеңселері == [[File:Citigroup.canary.wharf.arp.500pix.jpg|thumb|right|Лондондағы Канэри-Уорф ауданындағы Citigroup Centre ғимаратында орналасқан Citigroup-тың EMEA аймағындағы штаб-пәтері]] [[File:Citigroup Centre.jpg|right|thumb|Citigroup Centre (Сидней)]] === Нью-Йорк қаласы === Компания келесі ғимараттарда кеңселерін басқарады: * [[388 Greenwich Street]] (Манхэттен) — компанияның жаһандық штаб-пәтері<ref>{{cite news | title=In $1B deal, Citi moves HQ downtown | url=http://www.crainsnewyork.com/article/20131219/REAL_ESTATE/131219836/in-1b-deal-citi-moves-hq-downtown | first=Daniel | last=Geiger | work=[[Crain Communications]] | date=December 19, 2013|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{cite news | url=https://therealdeal.com/2016/06/13/citigroup-closes-on-1-8b-repurchase-of-tribeca-hq-from-sl-green/ | title=Citigroup closes on $1.8B buy of Tribeca HQ from SL Green | first=Konrad | last=Putzier | work=[[The Real Deal (magazine)|The Real Deal]] | date=June 13, 2016|access-date=2026-02-27}}</ref> * [[Citigroup Center]] — Манхэттеннің Мидтаун ауданындағы қиғаш төбелі зәулім ғимарат * [[787 Seventh Avenue]] (Манхэттен) * [[666 Fifth Avenue]] (Манхэттен) * [[399 Park Avenue]] (Манхэттен) * 485 Lexington Avenue (Манхэттен) * [[One Court Square]] (Лонг-Айленд-Сити, Куинс) === Citigroup EMEA === Лондондағы Канэри-Уорф ауданында орналасқан Citigroup Centre === Citibank Vietnam === Citibank алғаш рет 1975 жылға дейін Вьетнамда өз бөлімшесін ашты.<ref>{{Cite web |last=Ân |first=Tuyết |date=2022-01-14 |title=Citi bán khối ngân hàng cá nhân tại Việt Nam cho tập đoàn UOB |url=https://forbes.vn/citi-ban-khoi-ngan-hang-ca-nhan-tai-viet-nam-cho-tap-doan-uob/ |access-date=2024-06-27 |website=Forbes Việt Nam |language=vi}}</ref> 1993 жылы Citi Вьетнамға қайта оралып, [[Ханой]] қаласында өкілдігін ашты.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2015-07-08 |title=Việt Nam chấp thuận thành lập ngân hàng 100% vốn Mỹ |url=https://tuoitre.vn/viet-nam-chap-thuan-thanh-lap-ngan-hang-100-von-my-774360.htm |access-date=2024-06-27 |website=TUOI TRE ONLINE |language=vi}}</ref> 1994 жылы Citi Ханойда АҚШ банкінің толыққанды жұмыс істейтін алғашқы бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite web |date=2015-07-08 |title=Citi bank sẽ thành lập ngân hàng 100% vốn tại Việt Nam |url=https://tienphong.vn/post-794774.tpo |access-date=2024-06-27 |website=Báo điện tử Tiền Phong |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last=P.V |date=2015-07-08 |title=Citi xin thành lập ngân hàng 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam |url=https://vneconomy.vn/citi-xin-thanh-lap-ngan-hang-100-von-nuoc-ngoai-tai-viet-nam.htm |access-date=2024-06-27 |website=Nhịp sống kinh tế Việt Nam & Thế giới |language=vi}}</ref> 1998 жылы Хошимин қаласында бөлімше ашылғаннан кейін,<ref>{{Cite web |last=Ân |first=Tuyết |date=2021-12-26 |title=Citi bổ nhiệm tân tổng giám đốc tại Việt Nam |url=https://forbes.vn/citi-bo-nhiem-tan-tong-giam-doc-tai-viet-nam/ |access-date=2024-06-27 |website=Forbes Việt Nam |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ngoc Nu |first=Dang |date=2023-03-01 |title=secure spend |url=https://secure-spend.org/ |access-date=2024-06-27 |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=2020-12-29 |title=Giờ làm việc ngân hàng Citibank tại các hệ thống năm 2021 |url=https://vietnambiz.vn/gio-lam-viec-ngan-hang-citibank-tai-cac-he-thong-nam-2021-20201229175429139.htm |access-date=2024-06-27 |website=vietnambiz |language=vi}}</ref> Citi 2009 жылы Вьетнамдағы бөлшек банкинг қызметін іске қосты.<ref>{{Cite web |title=Citibank triển khai dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Hà Nội |url=https://sbv.gov.vn/webcenter/portal/cds_sbv/menu/trangchu/tinmoinhat/tmn_chitiet?dDocName=CNTHWEBAP01162521953&p=8&_afrLoop=42519309420131023#%40%3F_afrLoop%3D42519309420131023%26centerWidth%3D100%2525%26dDocName%3DCNTHWEBAP01162521953%26leftWidth%3D0%26p%3D8%26rightWidth%3D0%26showFooter%3Dfalse%26showHeader%3Dfalse%26_adf.ctrl-state%3Dgdohu2c54_4 |access-date=2024-06-27}}</ref><ref>{{Cite web |title=Citi sẽ thành lập ngân hàng 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam |url=https://baodautu.vn/citi-se-thanh-lap-ngan-hang-100-von-nuoc-ngoai-tai-viet-nam-d29392.html |access-date=2024-06-27 |website=baodautu |language=vi}}</ref> === Citi Field стадионының атау құқығы === Citigroup 2009 жылы стадион ашылған кезден бастап күшіне енген 20 жылдық, 400 миллион АҚШ доллары (2024 жылғы бағамен шамамен 567 миллион АҚШ доллары) көлеміндегі келісім аясында [[Нью-Йорк Метс]] клубының үй стадионы — Citi Field атауына құқық иеленеді.<ref>{{cite news | url=http://www.cnn.com/2009/US/04/13/mets.ballpark/ | title=Mets and the Citi: $400 million for stadium-naming rights irks some | first=Evan | last=Buxbaum | work=[[CNN]] | date=April 13, 2009|access-date=2026-02-27}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2009/02/07/citi-mets-marketing-business-sports_0209_naming_rights.html | title=Why The Mets Deal Is Right For Citi | first=Tom | last=Van Riper | work=[[Forbes]] | date=February 7, 2009|access-date=2026-02-27}}</ref> === Су-Фолс === 1981 жылы Citibank [[Оңтүстік Дакота]] штатындағы [[Су-Фолс]] қаласына өзінің несиелік карталарға қатысты операцияларын көшірді. Бұған осы штаттың пайыздық мөлшерлемелерге қойылған шектеулерді алып тастауы себеп болды.<ref>{{cite news | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2013/07/how-citibank-made-south-dakota-the-top-state-in-the-us-for-business/425661 | title=How Citibank Made South Dakota the Top State in the U.S. for Business | first=Amy | last=Sullivan |work=[[The Atlantic]] |date=July 10, 2013|access-date=2026-02-27}}</ref><ref name="NYbagelfalls">{{cite news | title=South Dakota: Credit Card Haven or the Cayman Islands for Banks? | url=https://www.paymentsjournal.com/south-dakota-credit-card-haven-or-the-cayman-islands-for-banks| first=Brian | last=Riley | date=October 14, 2021|access-date=2026-02-27}}</ref> == Жоғары басшылық == * Директорлар кеңесінің төрағасы: [[Джейн Фрейзер]] (2025 жылғы қазаннан бері) * Бас атқарушы директор: Джейн Фрейзер (2021 жылғы наурыздан бері) === Бұрынғы директорлар кеңесі төрағаларының тізімі === ''Бұл тізімге тек 1998 жылы Citigroup құрылғаннан кейінгі директорлар кеңесінің төрағалары енгізілген.'' # [[Джон Рид]] және [[Сэнди Вейл]] (1998–2000) # [[Сэнди Вейл]] (2000–2006) # [[Чарльз Принс]] (2006–2007) # [[Сэр Уин Бишофф]] (2007–2009) # [[Дик Парсонс]] (2009–2012) # [[Майкл О'Нилл]] (2012–2019) # [[Джон Дуган]] (2019–2025) === Бұрынғы бас атқарушы директорлардың тізімі === ''Бұл тізімге тек 1998 жылы Citigroup құрылғаннан кейінгі бас атқарушы директорлар енгізілген.'' # [[Сэнди Вейл]] (1998–2003) # [[Чарльз Принс]] (2003–2007) # [[Викрам Пандит]] (2007–2012) # [[Майкл Корбат]] (2012–2021) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Citigroup]] [[Санат:1980-жылдардағы бастапқы жария орналастырулар]] [[Санат:1998 жылы құрылған америкалық компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан банктер]] [[Санат:1998 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Манхэттендегі компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Dow Jones Global Titans 50 индексіндегі компаниялар]] [[Санат:1998 жылы құрылған қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Dow Jones Industrial Average индексінің бұрынғы құрамдастары]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Бастапқы дилерлер]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан жария компаниялар]] [[Санат:Төмен сапалы ипотекалық дағдарыс]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] kw1zzrduompalxjx4n6hxjjw1fngwe1 14 783291 3643973 3628563 2026-08-19T05:46:37Z 1nter pares 146705 1nter pares [[Санат:Dow Jones Global Titans 50 индексіне кіретін компаниялар]] бетін [[Санат:Dow Jones Global Titans 50 индексіндегі компаниялар]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады) 3628563 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қор нарығы индекстері бойынша компаниялар]] [[Санат:Әлемдік экономика]] 1dyd9a66xuehjgvpc8wh24h6ladrusm 10 783355 3644009 3641309 2026-08-19T06:56:57Z Мағыпар 100137 үлгі 3644009 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = Латвия қалалары |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Иецава]]{{•}} [[Икшкиле]]{{•}} [[Илуксте]]{{•}} [[Кандава]]{{•}} [[Карсава]]{{•}} [[Кегумс]]{{•}} [[Кекава]]{{•}} [[Рига]] |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] </noinclude> sd30lur2jcojg8aiyemkl961q5pln85 14 783845 3643960 3632989 2026-08-19T05:35:09Z 1nter pares 146705 3643960 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржы]] [[Санат:Қор биржалары]] [[Санат:Құрлықтар бойынша іскерлік ұйымдар]] dhxpjtpezdd5rutv6dcwts17ikpcxae 0 784018 3643972 3634718 2026-08-19T05:46:14Z 1nter pares 146705 3643972 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Royal Bank of Canada |логотипі = |суреті = Royal Bank Plaza 2025-05-24.jpg |сурет атауы = [[Royal Bank Plaza]], [[Торонто]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = RY (TSX)<br>RY (NYSE)<br>[[S&P/TSX 60]] |қызметі = |құрылды = [[1864 жыл|1864]] |құрушы = |орналасуы = [[Монреаль]], [[Квебек]], [[Канада]] (заңды штаб-пәтері)<br>[[Торонто]], Онтарио, Канада (корпоративтік штаб-пәтері)<ref name="RBC2015AnnualReport">{{cite web |url=http://www.rbc.com/investorrelations/pdf/ar_2015_e.pdf |title=Royal Bank of Canada: Annual Report 2015 |publisher=Royal Bank of Canada|date=October 31, 2008 |access-date=August 5, 2014}}</ref> |басты адамдары = [[Дэвид Ай. Маккей]] (президент және бас атқарушы директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 139,15 млрд канадалық доллар (2025) |айналым = {{өсім}} 66,61 млрд канадалық доллар (2025)<ref name="Financials">{{cite web |title=2025 Annual Report |url=https://www.rbc.com/investor-relations/_assets-custom/pdf/ar_2025_e.pdf|publisher=Royal Bank of Canada |date=October 31, 2025 |access-date=December 4, 2025}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 20,37 млрд канадалық доллар (2025) |активтер = {{өсім}} 2,325 трлн канадалық доллар (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 96 628 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[City National Bank (California)|City National Bank]] * [[RBC Bank]] * [[RBC Capital Markets]] * [[Royal Trust (Canada)|RBC Royal Trust]] * [[Royal Bank of Trinidad and Tobago]] * [[Brewin Dolphin]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Royal Bank of Canada''' ('''RBC'''; {{lang-fr|Banque Royale du Canada}}) — канадалық трансұлттық қаржылық қызметтер компаниясы және нарықтық капиталдандыру көлемі бойынша Канададағы ең ірі банк. Банк 19 миллионнан астам клиентке қызмет көрсетеді және дүниежүзінде 101 мыңнан астам қызметкері бар.<ref>{{cite web|url=https://www.rbc.com/investor-relations/_assets-custom/pdf/rbcglance.pdf|format=PDF|title=RBC at a Glance – Q2/2026|website=Rbc.com|access-date=June 9, 2026}}</ref> 1864 жылы [[Галифакс (Жаңа Шотландия)|Галифакс]] қаласында ([[Жаңа Шотландия]]) құрылған. Корпоративтік штаб-пәтері [[Торонто]]да, ал бас кеңсесі [[Монреаль]]да орналасқан.<ref name="RBC2015AnnualReport"/> RBC-нің қаржы институтының нөмірі — 003. 2017 жылғы қарашада RBC [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]]тің жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енгізілді. Канадада банктің жеке және коммерциялық банк ісі бағытындағы қызметтері ағылшын тілінде ''RBC Royal Bank'', ал француз тілінде ''RBC Banque Royale'' брендімен ұсынылады және шамамен 11 миллион клиентке 1 263 филиалдан тұратын желі арқылы қызмет көрсетеді. [[RBC Bank]] — АҚШ-тағы банктік еншілес компаниясы. Ол бұрын АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы алты штатта 439 филиалды басқарған,<ref name="RBCBankCompanyProfile">{{cite web |url=http://www.rbcbankusa.com/company/cid-96904.html |title=About RBC Bank: Company Profile |publisher=Royal Bank of Canada |access-date=February 19, 2011}}</ref> алайда қазіргі уақытта тек канадалық саяхатшылар мен шетелде тұратын канадалықтарға трансшекаралық банктік қызметтер ұсынады. RBC-нің [[Лос-Анджелес]]те орналасқан АҚШ-тағы тағы бір еншілес банкі — [[City National Bank]] — АҚШ-тың 11 штатында 79 филиалға ие.<ref name="CNB">{{cite web |url=https://locations.cnb.com/ |title=City National Bank locations |publisher=City National Bank |access-date=May 15, 2022}}</ref> Сонымен қатар, RBC-нің Кариб өңірінің он жеті елінде 127 филиалы бар және олар 16 миллионнан астам клиентке қызмет көрсетеді.<ref name="RBC2008AnnualReport">{{cite web |url=http://www.rbc.com/investorrelations/pdf/ar_2008_e.pdf |title=Royal Bank of Canada: Annual Report 2008 |publisher=RBC |date=October 31, 2008 |access-date=August 5, 2014}}</ref> ''RBC Capital Markets'' — RBC-нің жаһандық инвестициялық және корпоративтік банк ісімен айналысатын еншілес компаниясы, ал инвестициялық брокерлік бөлімшесі [[RBC Dominion Securities]] ретінде белгілі. Инвестициялық банктік қызметтер ''RBC Bank'' арқылы да көрсетіледі және негізінен орта нарықтағы клиенттерге бағытталған. Компания 2024 жылы [[HSBC]]-тің Канададағы операцияларын сатып алу арқылы қызмет аясын одан әрі кеңейтті. 2011 жылы RBC кірісі мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Канададағы ең ірі компания болды.<ref name="GlobeMail1000">{{cite news |url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/rob-magazine/top-1000/canadas-100-biggest-companies-by-market-cap/article636150/ |title=Canada's 100 biggest companies by market cap |work=[[The Globe and Mail]] |publisher=theglobeandmail.com |date=June 23, 2011 |access-date=August 5, 2014 |location=Toronto}}</ref> 2023 жылы компания [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 38-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Компания Канадада және тағы 28 елде қызметін жүргізеді,<ref name="RBCCorporateProfile">{{cite web|title=Corporate Profile|publisher=RBC|url=https://www.rbc.com/investor-relations/_assets-custom/pdf/2025q4release.pdf |access-date=March 8, 2026}}</ref> ал 2025 жылы оның басқаруындағы активтердің көлемі 1,574 триллион канадалық долларды құрады.<ref name="Financials"/> == Тарихы == 1864 жылы [[Галифакс (Жаңа Шотландия)|Галифакс]] қаласында ([[Жаңа Шотландия]]) балық аулау және ағаш өңдеу өнеркәсібін, сондай-ақ Еуропа мен Кариб өңірімен жүргізілетін импорт-экспорт саудасын қаржыландыратын коммерциялық банк ретінде ''Merchants Bank of Halifax'' құрылды.<ref name="rbcinsurance">{{cite web| url=https://www.insurancehotline.com/rbcinsurance/| title=RBC Insurance History| date=2016| access-date=March 23, 2016}}</ref> 1869 жылы ''Merchants Bank'' ресми түрде тіркеліп, сол жылы федералдық жарғы алды.<ref name="Pound 2005">{{cite book |title=Fitzhenry and Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |last=Pound |first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |date=September 30, 2004 |isbn=978-1550411713 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}</ref> 1870–1880 жылдары банк өз қызметін Канаданың өзге Теңіз провинцияларына кеңейтті. 1894 жылғы 10 желтоқсанда ''Newfoundland Commercial Bank'' пен ''Union Bank of Newfoundland'' күйрегеннен кейін, ''Merchants Bank'' 1895 жылғы 31 қаңтарда [[Ньюфаундленд]]ке де қызметін кеңейтті.<ref name="Pound 2005" /> [[Сурет:Merchants' Bank of Halifax.png|thumb|1879 жылы Merchants Bank of Halifax өзінің алғашқы жеке ғимаратын Галифакстағы Холлис және Джордж көшелерінің қиылысында салды. Оның жобасын сәулетші [[Томас Рид Джексон]] әзірледі.]] Банк өскен сайын оның басшылығы атауын банктің ауқымы мен батысқа қарай кеңеюін көрсету үшін өзгертті.<ref name="rbcinsurance" /> 1901 жылы Merchants Bank of Halifax атауы Royal Bank of Canada (RBC) болып өзгертілді. Канаданың қаржылық қызметі барған сайын [[Монреаль]]да шоғырлана бастағандықтан, 1907 жылы RBC өзінің бас кеңсесін [[Галифакс (Жаңа Шотландия)|Галифакстан]] Монреальға көшірді. 1910 жылы RBC Union Bank of Halifax-пен бірікті. Сол жылы банк [[Виннипег]]те ([[Манитоба]]) Каррер мен Хастингстың жобасы бойынша боз-ар стилінде салынған филиал ғимаратын тұрғызды. Бұл ғимарат Виннипегтің прериялардағы қаржылық үстемдігін айқындады.<ref name="kalman">{{cite encyclopedia| first1=Harold D.| last1=Kalman| first2=Sharon| last2=Vattay| url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/bank-architecture| title=Bank Architecture| encyclopedia=The Canadian Encyclopedia |date=December 16, 2013 |publisher=Historica Foundation |location=Toronto |access-date=August 5, 2014}}</ref> Онтариодағы өз ұстанымын нығайту үшін RBC 1912 жылы Traders Bank of Canada-мен, ал 1917 жылы 1818 жылы құрылып, 1822 жылы [[Квебек]] қаласында жарғы алған Quebec Bank-пен бірікті. RBC-нің [[Манитоба]] мен [[Саскачеван]]дағы қатысуы 1918 жылы 1908 жылы бірігу нәтижесінде құрылған Northern Crown Bank-пен бірігу арқылы нығайды. Northern Crown Bank өз кезегінде 1905 жылы [[Виннипег]]те құрылған Northern Bank пен Онтариода орналасқан Crown Bank of Canada (1904) банктерінің бірігуінен пайда болған еді. RBC-нің Канаданың прерияларындағы қызметі 1925 жылы Union Bank of Canada-мен бірігу арқылы одан әрі кеңейді. Бұл банк 1865 жылы [[Квебек]] қаласында Union Bank of Lower Canada ретінде құрылып, 1886 жылы атауын өзгертті. Union Bank of Canada 1912 жылы өзінің штаб-пәтерін Виннипегке көшіріп, прерияларда берік орнықты және 1921 жылы [[Солтүстік-Батыс аумақтары]]ндағы [[Форт-Смит (Солтүстік-Батыс аумақтары)|Форт-Смит]] қаласында алғашқы банкті ашты.<ref>{{Cite book |last1=Fumoleau |first1=René |url=https://books.google.com/books?id=bp4xWM7K-FYC |title=As Long as this Land Shall Last: A History of Treaty 8 and Treaty 11, 1870–1939 |year=2004 |publisher=[[University of Calgary Press]] |isbn=978-1-55238-063-5 |page=435 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Filling in the Map: Growth by Amalgamation |url=http://www.rbc.com/history/quicktofrontier/union_bank_can-detail.html |access-date=July 28, 2022 |publisher=Royal Bank of Canada}}</ref> 1935 жылы RBC Crown Savings and Loan Co. компаниясымен бірікті, ал Industrial Mortgage & Trust Co. компаниясы да сол жылы бірігуге қосылды.<ref name="session">{{cite book |title=Ontario Sessional Papers |author=Nineteenth Legislature |url=http://www.ontla.on.ca/library/repository/ser/23347//v070-1936-192.pdf |year=1936 |ol=23742693M |page=iii |access-date=August 5, 2014 |archive-date=August 8, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808054442/http://www.ontla.on.ca/library/repository/ser/23347//v070-1936-192.pdf |url-status=dead }}</ref> 1965 жылы Багам аралдарының [[Нассау]] қаласында Британдық Вест-Индияда орта мерзімді несие беру және сенімгерлік қызметтерді жүзеге асыру үшін RoyWest Banking Corporation құрылды.<ref>Roberts, Richard with Arnander, Christopher [https://books.google.com/books?id=Up59DAAAQBAJ&dq=%22&pg=PT57 ''Take Your Partners: Orion, the Consortium Banks and the Transformation of the Euromarkets''] (p. 43) Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2001</ref> Компанияның бақылау пакеті RBC мен Westminster Bank-ті қоса алғанда жеті ұйымға тиесілі болды, ал 1987 жылы оған толық меншік құқығы National Westminster Bank-ке өтті.<ref>[https://s3.eu-west-2.amazonaws.com/document-api-images-live.ch.gov.uk/docs/r1aes2YVyv6fDcYXcmO5tTvuKNMZ3JISXflr7uNdAcQ/application-pdf?X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Credential=ASIAWRGBDBV3OWOI7QSN%2F20230116%2Feu-west-2%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Date=20230116T144209Z&X-Amz-Expires=60&X-Amz-Security-Token=IQoJb3JpZ2luX2VjEMT%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2FwEaCWV1LXdlc3QtMiJHMEUCIEfeAwldSJWyo%2BEr02Dj%2B84XV%2FKl%2FPFTx1gdAzE2R4P0AiEAifNsBQ1IvbutuVjxF4ZNxJr2V7ct02%2FsKq2XWo5X72IqzQQILRAEGgw0NDkyMjkwMzI4MjIiDHBx9lTN8qdSkBeJtiqqBC%2BZNVQa8AtaginoAj8ckh9YQDxPU69mMDT3FKbB2dJoGeB6X70Co%2B6L0eHa9URZT%2B9XsVaMzZTqiKKRbbkLed5emMx0%2FzMxROB9s9YzoiuFV8hOarmFyui5zcpaR0X03GmgJOQBOOSLwGn4xx78eqkiarCn0H%2BHhDy16NpVYIBkM9VgjGRD2ZP1UJ7PYMg5Ijz18R0tFyO4pSlt2Exuv3%2FL0O0CF4rre1VOPKqCprglE7aR5Vt8zfVqKkcDN3o%2BQ5zcRMsFVUI%2F2VkjN8JUUZH8qhf80VDpFDV1pcx4ItT58hO9qjwNLY%2BqI%2F%2FC2DDaEE6BVwdwLjgUV3a6vRunBS04WPMHaMgVZeK0Jx%2BjHLj2RyFFmOnrqcl8BLcFC43cfMdOQIx0gmzsQxNu%2BkesZmEH2i9JckLL2%2FddzFrIyP%2FoQoyRzWApM7bU0NSbzkPXZnRXSurdLHMNyfKvaub%2B12oIJHCbhxOnPmzfFiq3%2FQC702USdyVcvoHZrVMyrOvwWflVQKGo9KK4Xyb3iWHNj49q7EZ4DiOb0ljUbXLzZxjdZXjY4H1%2BD6cFuGq0WZzmEHRUB8AhkF157BCwHOZSAAlspKVevHdYY24gTf3lDICsWUzw02g39ANwVy4q3YWj5S73tvIzppeAQFVzrhCN26mIVmc9bGkfBmtWt9J%2FTSSCxf51eG3xQVCLXwBpW1wljohxAd07AUhVlCpsB9iE9egfLQP%2FgGr5KsQ8MOH0lJ4GOqkB7SI%2Fczlx0mp5iLqkg7CsHX7qgSQ0mel5ZxMki8GcWcY2u5E78JrtS5fGgI6jEOqbUxV028mKKnsP9p1Ou%2FAIPMX0L0b6uWXbv%2FiK80qOmMDVikcnpBQa92oPa9%2BQtjHj8UB9YJQU32iQAlKjNoJ5iMs0VRfafMWLGVnm4Fj4tbNF7Fe1%2FUJ6suSi4%2BC3eki7UYAWIGBPyEMTrDB07dn%2BBG5TLqCYo8bRuw%3D%3D&X-Amz-SignedHeaders=host&response-content-disposition=inline%3Bfilename%3D%22companies_house_document.pdf%22&X-Amz-Signature=179a50d2f43f7cf68af4a61d315d3e7a1b695da013dedf4c299b2645d5c11091 Annual Report and Accounts 1987] (p. 17) National Westminster Bank, February 23, 1988</ref> RBC 1961 жылы IBM 1401 компьютерін орнатты. Бұл Канада банк саласындағы алғашқы компьютер болды.{{Sfn|McDowall|1993|p=371}} 1960-жылдары RBC Insurance құрылды.<ref name="rbcinsurance" /> 1968 жылы банк бұрынғы Ontario Savings and Investment Society болған Ontario Loan and Debenture Company компаниясымен бірікті.<ref name="dcb">{{cite DCB |url=http://www.biographi.ca/en/bio/jeffery_joseph_12E.html |title=Jeffery, Joseph |first=Daniel J. |last=Brock |volume=12 |access-date=January 4, 2012}}</ref> RBC Insurance — банкке тиесілі Канададағы ең ірі сақтандыру ұйымы. Ол бес миллионнан астам адамға қызмет көрсетіп, өмірді, денсаулықты, саяхатты, тұрғын үй мен автокөлікті сақтандыру, қайта сақтандыру, сондай-ақ кредиттік және бизнес сақтандыру қызметтерін ұсынады.<ref name="rbcinsurance" /> 1976 жылы Торонтодағы Royal Bank Plaza құрылысының аяқталуымен бас кеңсенің көптеген маңызды бөлімшелері Монреальдан көшірілді. Содан бері [[Торонто]] RBC-нің корпоративтік штаб-пәтері болып келеді.<ref>{{cite web| url=https://discover.rbcroyalbank.com/celebrating-150-years-a-look-back-at-where-rbc-came-from/| title=Celebrating 150 Years: A Look Back at Where RBC Came From | publisher=Royal Bank of Canada | date=January 21, 2020 | access-date=November 3, 2023}}</ref> 1993 жылы RBC Royal Trust-пен бірікті. 1998 жылы RBC [[Атланта]]да орналасқан Security First Network Bank-ті сатып алды. Бұл толықтай интернет арқылы жұмыс істеген алғашқы банк болды.<ref name="Jordan-atl">{{cite news| url=http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2002/06/03/newscolumn3.html| first=Meredith| last=Jordan| title=RBC Centura aims high with Eagle Bancshares| date=June 3, 2002| work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]]| access-date=August 5, 2014}}</ref> Сол жылы Royal Bank of Canada [[Монреаль банкі]]мен бірігуді ұсынды, ал дәл сол уақытта Toronto-Dominion Bank [[Canadian Imperial Bank of Commerce]] банкімен бірігу жоспарын жариялады. Екі мәмілені де Канаданың Бәсекелестік бюросы қарастырды, алайда сол кездегі Канаданың қаржы министрі, кейіннен премьер-министр болған [[Пол Мартин]] оларды мақұлдамады. 2000 жылы RBC өзінің сауда кәсіпорындарының кредиттік және дебеттік карталар бойынша эквайринг бизнесін [[Монреаль банкі]]нің тиісті бизнесімен біріктіріп, Moneris Solutions компаниясын құрды. 2013 жылы RBC Ally Financial компаниясының канадалық еншілес ұйымын сатып алуды аяқтады.<ref name=ally>{{cite news| url=https://www.cbc.ca/news/business/royal-bank-buys-online-savings-bank-ally-for-3-8b-1.1236909| title=Royal Bank buys online savings bank Ally for $3.8B| publisher=[[CBC News]]| date=October 23, 2012}}</ref> 2010 жылғы мамырда [[Оттава]]дағы [[The Glebe]] ауданында орналасқан RBC филиалына жанғыш қоспасы бар шабуыл жасалды. Кейін бұл әрекетке жауапты тарап өзін Independent Media Center арқылы жариялап, алдағы [[2010 жылғы G20 Торонто саммиті]] кезінде де әрекет ететінін мәлімдеді.<ref name=taylor-jackson>{{cite news| title=Police chief vows to nab 'domestic terrorists'| url=http://www.ottawasun.com/news/ottawa/2010/05/19/14010756.html| last1=Taylor| first1=Scott| last2=Jackson| first2=Kenneth| work=[[Ottawa Sun]]| date=May 19, 2010| access-date=August 5, 2014| archive-date=August 8, 2014| archive-url=https://web.archive.org/web/20140808065752/http://www.ottawasun.com/news/ottawa/2010/05/19/14010756.html| url-status=dead}}</ref> 2022 жылғы қарашада RBC мен HSBC Canada RBC-нің HSBC Canada-ның жай акцияларының 100 %-ын 13,5 миллиард АҚШ долларына толық ақшалай мәміле арқылы сатып алу туралы келісім жасасқанын жариялады. Бұл сома HSBC Canada-ның 2024 жылға болжанған табысының 9,4 есесіне тең болды. Мәмілені реттеуші органдардың мақұлдауынан кейін 2023 жылдың соңына қарай аяқтау жоспарланды.<ref>{{Cite web |title=RBC buying HSBC Canada for $13.5B |url=https://www.cbc.ca/news/business/rbc-buying-hsbc-canada-1.6667564 |website=cbcnews}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда RBC Кристя Фриландтан [[HSBC Bank]] Canada-ны сатып алу мәмілесіне рұқсат алды. Мәміле шарттарына сәйкес, HSBC Canada-ның 4 000 қызметкері мәміле жабылғаннан кейін алты ай ішінде, ал тікелей қызметкерлер екі жыл бойы жұмыстан шығарылмайды. Сондай-ақ HSBC-нің 33 филиалында банктік қызметтер кемінде тағы төрт жыл бойы көрсетіледі. Бұдан бөлек, RBC [[Канада]]дағы қолжетімді тұрғын үй құрылысын қаржыландыруға 7 миллиард АҚШ долларын бөлуге міндеттенді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.ctvnews.ca/business/article/rbcs-takeover-of-hsbc-canada-means-less-competition-on-mortgage-rates-expert/|title=RBC's takeover of HSBC Canada means less competition on mortgage rates: expert|website=CTV News|date=22 December 2023 |access-date=2024-02-25|archive-date=2024-02-25|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225193944/https://www.ctvnews.ca/business/rbc-s-takeover-of-hsbc-canada-means-less-competition-on-mortgage-rates-expert-1.6698299}}</ref> === Халықаралық кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Canada, Trinidad, 1920, $20 or £4.3.4.jpg|thumb|1938 жылы [[Барбадос]]та айналымға шығарылған 20 долларлық RBC банкноты]] [[Сурет:Downtown Minneapolis from the Skyroom (38094444456).jpg|thumb|[[Миннеаполис]]тегі RBC Plaza — бұрын RBC 2000 жылы сатып алған Dain Rauscher Wessels компаниясының штаб-пәтері болған RBC Wealth Management бөлімшесінің штаб-пәтері]] [[Сурет:RBC Centre.JPG|thumb|175px|right|[[RBC Centre]]]] * 1882 жыл: Merchants Bank of Halifax [[Бермуд аралдары]] мен [[Ньюфаундленд]]те бөлімшелерін ашты. * 1899 жыл: RBC [[Нью-Йорк]]те агенттік пен [[Гавана]]да филиал ашты. * 1903 жыл: RBC [[Сантьяго-де-Куба]]дағы Banco de Oriente банкін сатып алды. 1920-жылдардың ортасына қарай RBC-нің Кубада 65 филиалы болды және ол елдегі ең ірі банкке айналды. * 1904 жыл: RBC Гаванадағы Banco del Commercio банкін сатып алды. * 1907 жыл: RBC [[Сан-Хуан]]да ([[Пуэрто-Рико]]) филиал ашты. Кейіннен [[Маягуэс]] пен [[Понсе]]де де филиалдар ашылды. * 1909 жыл: RBC [[Нассау]]да ([[Багам аралдары]]) филиал құрды. * 1910 жыл: RBC [[Лондон]]да филиал ашты, сондай-ақ Union Bank of Halifax-ты сатып алу нәтижесінде [[Пуэрто-Рико]] мен [[Порт-оф-Спейн]]дегі филиалдарға ие болды. * 1911 жыл: RBC [[Нью-Йорк]]те агенттік, [[Бриджтаун]]да ([[Барбадос]]) және [[Кингстон]]да ([[Ямайка]]) филиалдар ашты. * 1912 жыл: RBC [[Британдық Гондурас]]тағы (қазіргі [[Белиз]]) Bank of British Honduras банкін сатып алып, оны өз филиалына айналдырды. Бұл банк 1902 жылы [[Мобил (Алабама)|Мобил]] қаласынан (АҚШ) шыққан азаматтар тарапынан құрылған болатын. ** 1912 жыл: RBC [[Доминикан Республикасы]]нда филиал ашты. Кейін тағы үш филиал ашылды. * 1913 жыл: RBC [[Гренада]]да филиал ашты. * 1914 жыл: RBC [[Британдық Гвиана]]дағы (қазіргі [[Гайана]]) 1836 жылы құрылған Bank of British Guiana банкін сатып алып, оны өз филиалына айналдырды. * 1915 жыл: RBC [[Коста-Рика]], [[Антигуа және Барбуда|Антигуа]], [[Доминика]] және [[Сент-Китс]]те филиалдар ашты. * 1916 жыл: RBC [[Венесуэла]]да филиал ашты. * 1917 жыл: RBC [[Антигуа және Барбуда|Антигуа]], [[Доминика]], [[Сент-Китс]], [[Монтсеррат]], [[Невис]] және [[Тобаго]]да филиалдар ашты. * 1918 жыл: RBC [[Барселона]]да филиал ашты, сондай-ақ [[Владивосток]]та бір жылдан аз уақыт жұмыс істеген тағы бір филиалын іске қосты. * 1919 жыл: RBC [[Бразилия]], [[Аргентина]], [[Уругвай]], [[Париж]], [[Мартиника]], [[Гваделупа]] және [[Порт-о-Пренс]]те ([[Гаити]]) филиалдар ашты. * 1920 жыл: RBC [[Колумбия]]да және [[Кастри]]де ([[Сент-Люсия]]) филиалдар ашты. * 1923 жыл: RBC Кубадағы Pedro Gomez Mena e Hijo компаниясының банктік операцияларын сатып алып, біріктірді. * 1925 жыл: RBC [[Перу]]де филиал ашып, америкалықтарға тиесілі әрі банкротқа ұшыраған Bank of Central and South America банкін сатып алды. Бұл мәміле нәтижесінде RBC Колумбия, Коста-Рика, Перу және Венесуэладағы еншілес банктері мен олардың филиалдарын иеленді. * 1932 жыл: RBC [[Сент-Люсия]]дағы филиалын жапты. * 1940 жыл: RBC Мартиника мен [[Гваделупа]]дағы филиалдарын жапты. * 1958 жыл: [[Гонконг]]те өкілдік кеңсе ашылды, ол 1978 жылы филиалға айналды.<ref>{{cite web | url=https://www.rbc.com/en/about-us/history/milestones-at-a-glance/international-business-outside-north-america/ | title=International Business Outside North America|website=Rbc.com}}</ref> * 1959 жыл: RBC [[Сент-Винсент]]те филиал ашты. * 1960 жыл: RBC Сент-Люсияға қайта оралды. * 1960 жыл: [[Фидель Кастро]] режимі 8 желтоқсанда RBC-нің Кубадағы операцияларын өз қарамағына алды.<ref name="Pound 2005"/> Мәжбүрлі сатылым кезінде RBC-нің Кубада 24 филиалы болды. 1961–1965 жылдары RBC Куба мен Канада арасындағы сауданы жеңілдету үшін [[Гавана]]да арнайы өкіл ұстады. 1961 жылғы сәуірде [[Шошқалар шығанағындағы басып кіру]] сәтсіз аяқталғаннан кейін бұл арнайы өкіл тұтқындарды азық-түлік пен ауыл шаруашылығы техникасына айырбастау мәселесін басқаруда АҚШ пен Куба үкіметтері арасындағы қаржылық делдал ретінде қызмет атқарды. * 1964 жыл: RBC [[Кайман аралдары]]ндағы [[Джордж-Таун (Кайман аралдары)|Джордж-Таун]] қаласында филиал ашты. * 1970-жылдары: №75 заңның нәтижесінде RBC-нің Колумбиядағы операциялары Banco Royal Colombiano атауына өзгертілді. * 1973 жыл: RBC Ямайкадағы операцияларын жергілікті компания ретінде қайта тіркеуге мәжбүр болды. Соның нәтижесінде Royal Bank (Jamaica) құрылды. * 1980 жыл: RBC [[Пуэрто-Рико]]дағы Banco de San Juan банкін сатып алып, оның 14 филиалын өзіне қосты. Осылайша Пуэрто-Рикодағы RBC филиалдарының саны 20-ға жетті. Сол жылы RBC [[Гренада]]дағы активтерін Republic Bank of Trinidad and Tobago банкіне сатты. * 1985 жыл: RBC Кариб өңірінің көп бөлігіндегі қызметін қысқарта бастады. ** Банк [[Доминикан Республикасы]]ндағы 12 филиалын Banco de Comercio Dominicano банкіне сатты. ** Сондай-ақ Royal Bank (Jamaica) банкіндегі өз үлесін Jamaica Mutual Life Assurance компаниясына сатты. ** [[Кюрасао]], [[Аруба]], [[Синт-Мартен]] және [[Доминика]]дағы филиалдары жұмысын жалғастырды (1985 жылдан қазіргі уақытқа дейін). ** [[Гайана]] үкіметі елдегі RBC операцияларын мемлекет меншігіне алып, банктің атауын ''National Bank of Industry and Commerce Ltd.'' деп өзгертті.<ref name=eclac>{{cite web| title=The Impact of Privatisation on the Banking Sector in the Caribbean| url=http://www.eclac.org/publicaciones/xml/5/9885/carg0671.pdf| publisher=United Nations: Economic Commission for Latin America and the Caribbean| date=November 30, 2001| access-date=August 5, 2014| archive-date=May 26, 2013| archive-url=https://web.archive.org/web/20130526052246/http://www.eclac.org/publicaciones/xml/5/9885/carg0671.pdf| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| title=Implementation Completion Report on a Credit in the Amount of SDR 3.5 Million to the Co-Operative Republic of Guyana for a Financial & Private Sector Institutional Development Project| date=June 15, 2003| publisher=[[World Bank]]| access-date=August 5, 2014| url=http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/2003/06/27/000012009_20030627143658/Rendered/PDF/26003.pdf}}</ref> ** Сонымен қатар, RBC [[Тринидад және Тобаго]]дағы операцияларын жергілікті компания ретінде қайта тіркеп, акцияларын биржаға шығарды, осылайша банктегі меншік үлесінен бас тартты. Жаңа банк ''Royal Bank of Trinidad and Tobago (RBTT)'' атауын алды. * 1986 жыл: Аустралияда National Mutual Royal Bank құрылды, онда RBC-ге акциялардың 50 %-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite news |title=Bank opens for business |date=February 27, 1986 |page=21 |newspaper=[[The Canberra Times]] |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/118208370 |via=[[Trove]] }}</ref> * 1986 жыл: RBC Гаитидегі екі филиалын жергілікті [[Societe Generale Haitienne de Banque]] банкіне сатты. * 1987 жыл: RBC [[Белиз]]дегі (бұрынғы Британдық Гондурас) операцияларын Belize Holdings Inc. компаниясына сатып, банк кейіннен Belize Bank деп аталды. * 1990 жыл: Аустралиядағы National Mutual Royal Bank банкі [[Australia and New Zealand Banking Group]]-ке (ANZ) сатылды.<ref>{{Cite web |title=History Shareholder Centre |url=https://www.anz.com/shareholder/centre/about/history/ |access-date=July 28, 2022 |website=Australia and New Zealand Banking Group }}</ref> * 1993 жыл: RBC Пуэрто-Рикодағы Royal Bank of Puerto Rico банкін Испанияның [[Banco Bilbao-Vizcaya]] банкіне сатты. * 1995 жыл: RBC Аустриядағы Royal Trust Bank (Austria) банкін Anglo Irish Bank-ке сатып, кейін оның атауы [[Anglo Irish Bank]] (Austria) болып өзгертілді. * 2000 жыл: RBC [[Миннеаполис]]те ([[Миннесота]]) орналасқан америкалық Dain Rauscher Wessels брокерлік және [[инвестициялық банк]] компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news| title=Royal Bank continues push into U.S. with Dain Rauscher purchase| url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/royal-bank-continues-push-into-us-with-dain-rauscher-purchase/article4413564/| last=Weber| first=Terry| date=September 28, 2000| work=[[The Globe and Mail]]| access-date=February 24, 2020}}</ref> * 2001 жыл: RBC [[Роки-Маунт]]та ([[Солтүстік Каролина]]) орналасқан Centura Bank банкін сатып алды.<ref>{{cite news| title=Royal buys U.S. bank Centura| url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/royal-buys-us-bank-centura/article25430714/| last=Howlett| first=Karen| date=January 27, 2001| work=[[The Globe and Mail]]| access-date=February 24, 2020}}</ref> * 2003 жыл: RBC [[Флорида]]дағы Provident Financial Group компаниясындағы үлесті сатып алды. Компанияның штаб-пәтері Цинциннатиде (Огайо) орналасқан болатын. * 2003 жыл: [[Гонконг]]тағы RBC филиалы лицензияланған банк ретінде жұмысын бастады.<ref>{{cite web | url=https://www.rbcwealthmanagement.com/en-asia/terms-and-conditions | title=Terms and Conditions |website=Rbcwealthmanagement.com}}</ref> * 2006 жыл: RBC Қытайдың Бейжің қаласындағы өкілдігін филиал мәртебесіне көтерді. * 2006 жыл: [[Dexia]] компаниясымен институционалдық инвестициялық қызметтер бойынша бірлескен кәсіпорын құрды. Тараптардың әрқайсысы 50 % үлеске ие болып, серіктестік RBC Dexia Investor Services атауымен жұмыс істеді.<ref name=yahoo>{{cite news| title=RBC seeks buyout of Dexia joint venture| url=https://ca.finance.yahoo.com/news/RBC-seeks-buyout-Dexia-joint-cbc-4272038794.html| date=October 11, 2011| work=Yahoo! Canada: Finance| access-date=August 5, 2014| archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011851/https://ca.finance.yahoo.com/news/RBC-seeks-buyout-Dexia-joint-cbc-4272038794.html| archive-date=March 5, 2016| url-status=dead| df=dmy-all}}</ref> * 2007 жыл: RBC Carlin Financial компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web |date=January 3, 2007 |title=RBC Capital Markets completes acquisition of Carlin Financial Group |url=https://www.investmentexecutive.com/news/industry-news/rbc-capital-markets-completes-acquisition-of-carlin-financial-group/ |access-date=December 21, 2023 |website=Investment Executive |language=en}}</ref> * 2008 жыл: RBC Үндістанның [[Мумбай]] қаласында өкілдік ашты. Сондай-ақ банк [[Royal Bank of Trinidad and Tobago]] акцияларының 98,14 %-ын қайта сатып алды. Осылайша RBC 20 жылдан кейін Тринидад және Тобагоға қайта оралып, RBTT қызмет көрсететін басқа аралдарда да өз қатысуын қалпына келтірді. * 2011 жыл: RBC [[RBC Bank]]-ті [[PNC Financial Services]] компаниясына 3,62 миллиард АҚШ долларына сатты. Осыдан кейін АҚШ-та тұратын канадалық клиенттерге банктік қызмет көрсету үшін RBC Bank (Georgia), N.A. клиенттері PNC банкоматтарын пайдалана бастады. * 2012 жыл: RBC RBC Dexia Investor Services Limited компаниясындағы Dexia-ның 50 % үлесін сатып алып, компанияның жалғыз иесіне айналды. Кейін оның атауы RBC Investor & Treasury Services болып өзгертілді.<ref name=robertson0403>{{cite news| title=RBC buying full ownership of RBC Dexia| url=https://www.theglobeandmail.com/globe-investor/rbc-buying-full-ownership-of-rbc-dexia/article4097633/| last=Robertson| first=Grant| date=April 3, 2013| work=[[The Globe and Mail]]| access-date=August 5, 2014}}</ref> Сол жылы RBC Кюрасаоның Виллемстад қаласында филиал ашты. * 2014 жыл: RBC АҚШ-тағы ірі банктердің бірі саналатын City National Corporation компаниясын сатып алу жөніндегі бірігу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite press release| title=RBC to acquire City National Corporation, a premier U.S. private and commercial bank| url=http://www.rbc.com/newsroom/news/2015/20150122-rbc-nr.html| date=January 22, 2015| access-date=August 19, 2017| publisher=Royal Bank of Canada}}</ref> * 2015 жыл: RBC Швейцариядағы Royal Bank of Canada (Suisse) SA жеке банкін жергілікті [[SYZ Group]]-қа сатуға келісті. Мәміленің қаржылық шарттары жарияланбады. Royal Bank of Canada (Suisse) SA Африка, Таяу Шығыс және Оңтүстік Америкадағы клиенттердің 10 миллиард швейцариялық франк (10,5 миллиард АҚШ доллары немесе 13,4 миллиард канадалық доллар) көлеміндегі активтерін басқарды.<ref>{{cite press release| title=RBC sells Swiss private bank operations| url=http://www.rbc.com/newsroom/news/2015/20150714-wmsuisse.html| publisher=Royal Bank of Canada| date=July 14, 2015| access-date=August 19, 2017}}</ref> * 2015 жыл: RBC қараша айында City National Bank банкін сатып алуды аяқтады. * 2016 жыл: 2016 жылғы 21 қаңтарда Aviva RBC General Insurance Company компаниясын 582 миллион канадалық долларға сатып алғанын жариялады.<ref name="Aviva Canada announces the acquisition of RBC General Insurance Company...">{{Cite web | url=https://www.avivacanada.com/article/aviva-canada-announces-acquisition-rbc-general-insurance-company |title = Aviva Canada announces the acquisition of RBC General Insurance Company|website=Avivacanada.com|date = January 20, 2016}}</ref> * 2019 жыл: RBC Антигуа, Доминика және Сент-Люсия сияқты Шығыс Кариб өңіріндегі банктік операцияларын аймақтағы банктер консорциумына сатуға келісті.<ref>{{Cite news|url=https://www.canadianbusiness.com/business-news/royal-bank-selling-eastern-caribbean-banking-operations-to-consortium/|title=Royal Bank selling Eastern Caribbean banking operations to consortium|last=The Canadian Press|date=December 12, 2019|work=Canadian Business|access-date=December 12, 2019|archive-date=December 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212200933/https://www.canadianbusiness.com/business-news/royal-bank-selling-eastern-caribbean-banking-operations-to-consortium/|url-status=dead}}</ref> * 2022 жыл: RBC Ұлыбританиядағы [[Brewin Dolphin]] әл-ауқатты басқару компаниясын сатып алатынын жариялады. Мәміле Brewin Dolphin компаниясын 2,4 миллиард канадалық долларға (1,6 миллиард фунт стерлинг) бағалады.<ref>{{Cite web | url=https://www.rbcwealthmanagement.com/en-eu/newsroom/2022-09-27/royal-bank-of-canada-completes-acquisition-of-brewin-dolphin |title= RBC acquires Brewin Dolphin |date= September 27, 2022}}</ref> * 2024 жыл: RBC HSBC Canada банкін сатып алуды аяқтады. Бәсекелестік талаптарына байланысты активтердің бір бөлігі National Bank-ке берілді. == Мүшеліктері == RBC — Канаданың «Үлкен бестік» банктерін біріктіретін [[Canadian Bankers Association]] ұйымының мүшесі. Сондай-ақ ол Канаданың барлық чартерлік банктеріндегі депозиттерді сақтандыратын федералдық агенттік — [[Canada Deposit Insurance Corporation]] ұйымының тіркелген мүшесі. Бұдан бөлек, RBC мына ұйымдар мен желілердің мүшесі: * [[CarIFS ATM Network]] (2020 жылы қызметі тоқтатылды) * [[Interac]] * [[Mastercard]] (Канада және Кариб өңіріндегі нарықтарда) * [[NYCE Point of Sale Network]] * [[Plus Network]] * [[Global Banking Alliance for Women]]<ref name="RBC Royal Bank Women Entrepreneurs">{{cite web| title=First Canadian Businesswomen's Trade Mission to Australia, Sydney, June 11–14, 2002| url=http://www.rbcroyalbank.com/RBC:-/sme/women/trade_mission.html| publisher=Royal Bank of Canada| access-date=August 5, 2014| archive-url=https://web.archive.org/web/20140808045714/http://www.rbcroyalbank.com/RBC:-/sme/women/trade_mission.html| archive-date=August 8, 2014| url-status=dead| df=mdy-all}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Royal Bank of Canada]] [[Санат:1864 жылы Жаңа Шотландияда құрылғандар]] [[Санат:1864 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Канада банктері]] [[Санат:Кариб өңірінің банктері]] [[Санат:Канадалық брендтер]] [[Санат:Торонтода орналасқан қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Торонто қор биржасында листингтелген компаниялар]] [[Санат:Канаданың ипотекалық кредиторлары]] [[Санат:Штаб-пәтері Канадада орналасқан трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Канададағы аутсорсинг]] [[Санат:S&P/TSX 60]] [[Санат:Санат:Dow Jones Global Titans 50 индексіндегі компаниялар]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] 928tvtv1jpzzbnib5ov82pt1m4qyq8b 3643975 3643972 2026-08-19T05:47:44Z 1nter pares 146705 3643975 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Royal Bank of Canada |логотипі = |суреті = Royal Bank Plaza 2025-05-24.jpg |сурет атауы = [[Royal Bank Plaza]], [[Торонто]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = RY (TSX)<br>RY (NYSE)<br>[[S&P/TSX 60]] |қызметі = |құрылды = [[1864 жыл|1864]] |құрушы = |орналасуы = [[Монреаль]], [[Квебек]], [[Канада]] (заңды штаб-пәтері)<br>[[Торонто]], Онтарио, Канада (корпоративтік штаб-пәтері)<ref name="RBC2015AnnualReport">{{cite web |url=http://www.rbc.com/investorrelations/pdf/ar_2015_e.pdf |title=Royal Bank of Canada: Annual Report 2015 |publisher=Royal Bank of Canada|date=October 31, 2008 |access-date=August 5, 2014}}</ref> |басты адамдары = [[Дэвид Ай. Маккей]] (президент және бас атқарушы директор) |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банктік қызметтер * тауарлық операциялар * несие карталары * акциялар саудасы * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 139,15 млрд канадалық доллар (2025) |айналым = {{өсім}} 66,61 млрд канадалық доллар (2025)<ref name="Financials">{{cite web |title=2025 Annual Report |url=https://www.rbc.com/investor-relations/_assets-custom/pdf/ar_2025_e.pdf|publisher=Royal Bank of Canada |date=October 31, 2025 |access-date=December 4, 2025}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 20,37 млрд канадалық доллар (2025) |активтер = {{өсім}} 2,325 трлн канадалық доллар (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 96 628 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[City National Bank (California)|City National Bank]] * [[RBC Bank]] * [[RBC Capital Markets]] * [[Royal Trust (Canada)|RBC Royal Trust]] * [[Royal Bank of Trinidad and Tobago]] * [[Brewin Dolphin]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Royal Bank of Canada''' ('''RBC'''; {{lang-fr|Banque Royale du Canada}}) — канадалық трансұлттық қаржылық қызметтер компаниясы және нарықтық капиталдандыру көлемі бойынша Канададағы ең ірі банк. Банк 19 миллионнан астам клиентке қызмет көрсетеді және дүниежүзінде 101 мыңнан астам қызметкері бар.<ref>{{cite web|url=https://www.rbc.com/investor-relations/_assets-custom/pdf/rbcglance.pdf|format=PDF|title=RBC at a Glance – Q2/2026|website=Rbc.com|access-date=June 9, 2026}}</ref> 1864 жылы [[Галифакс (Жаңа Шотландия)|Галифакс]] қаласында ([[Жаңа Шотландия]]) құрылған. Корпоративтік штаб-пәтері [[Торонто]]да, ал бас кеңсесі [[Монреаль]]да орналасқан.<ref name="RBC2015AnnualReport"/> RBC-нің қаржы институтының нөмірі — 003. 2017 жылғы қарашада RBC [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]]тің жаһандық жүйелік маңызы бар банктер тізіміне енгізілді. Канадада банктің жеке және коммерциялық банк ісі бағытындағы қызметтері ағылшын тілінде ''RBC Royal Bank'', ал француз тілінде ''RBC Banque Royale'' брендімен ұсынылады және шамамен 11 миллион клиентке 1 263 филиалдан тұратын желі арқылы қызмет көрсетеді. [[RBC Bank]] — АҚШ-тағы банктік еншілес компаниясы. Ол бұрын АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы алты штатта 439 филиалды басқарған,<ref name="RBCBankCompanyProfile">{{cite web |url=http://www.rbcbankusa.com/company/cid-96904.html |title=About RBC Bank: Company Profile |publisher=Royal Bank of Canada |access-date=February 19, 2011}}</ref> алайда қазіргі уақытта тек канадалық саяхатшылар мен шетелде тұратын канадалықтарға трансшекаралық банктік қызметтер ұсынады. RBC-нің [[Лос-Анджелес]]те орналасқан АҚШ-тағы тағы бір еншілес банкі — [[City National Bank]] — АҚШ-тың 11 штатында 79 филиалға ие.<ref name="CNB">{{cite web |url=https://locations.cnb.com/ |title=City National Bank locations |publisher=City National Bank |access-date=May 15, 2022}}</ref> Сонымен қатар, RBC-нің Кариб өңірінің он жеті елінде 127 филиалы бар және олар 16 миллионнан астам клиентке қызмет көрсетеді.<ref name="RBC2008AnnualReport">{{cite web |url=http://www.rbc.com/investorrelations/pdf/ar_2008_e.pdf |title=Royal Bank of Canada: Annual Report 2008 |publisher=RBC |date=October 31, 2008 |access-date=August 5, 2014}}</ref> ''RBC Capital Markets'' — RBC-нің жаһандық инвестициялық және корпоративтік банк ісімен айналысатын еншілес компаниясы, ал инвестициялық брокерлік бөлімшесі [[RBC Dominion Securities]] ретінде белгілі. Инвестициялық банктік қызметтер ''RBC Bank'' арқылы да көрсетіледі және негізінен орта нарықтағы клиенттерге бағытталған. Компания 2024 жылы [[HSBC]]-тің Канададағы операцияларын сатып алу арқылы қызмет аясын одан әрі кеңейтті. 2011 жылы RBC кірісі мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Канададағы ең ірі компания болды.<ref name="GlobeMail1000">{{cite news |url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/rob-magazine/top-1000/canadas-100-biggest-companies-by-market-cap/article636150/ |title=Canada's 100 biggest companies by market cap |work=[[The Globe and Mail]] |publisher=theglobeandmail.com |date=June 23, 2011 |access-date=August 5, 2014 |location=Toronto}}</ref> 2023 жылы компания [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 38-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Компания Канадада және тағы 28 елде қызметін жүргізеді,<ref name="RBCCorporateProfile">{{cite web|title=Corporate Profile|publisher=RBC|url=https://www.rbc.com/investor-relations/_assets-custom/pdf/2025q4release.pdf |access-date=March 8, 2026}}</ref> ал 2025 жылы оның басқаруындағы активтердің көлемі 1,574 триллион канадалық долларды құрады.<ref name="Financials"/> == Тарихы == 1864 жылы [[Галифакс (Жаңа Шотландия)|Галифакс]] қаласында ([[Жаңа Шотландия]]) балық аулау және ағаш өңдеу өнеркәсібін, сондай-ақ Еуропа мен Кариб өңірімен жүргізілетін импорт-экспорт саудасын қаржыландыратын коммерциялық банк ретінде ''Merchants Bank of Halifax'' құрылды.<ref name="rbcinsurance">{{cite web| url=https://www.insurancehotline.com/rbcinsurance/| title=RBC Insurance History| date=2016| access-date=March 23, 2016}}</ref> 1869 жылы ''Merchants Bank'' ресми түрде тіркеліп, сол жылы федералдық жарғы алды.<ref name="Pound 2005">{{cite book |title=Fitzhenry and Whiteside Book of Canadian Facts and Dates |last=Pound |first=Richard W. |publisher=Fitzhenry and Whiteside |date=September 30, 2004 |isbn=978-1550411713 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fitzhenrywhitesi0003unse }}</ref> 1870–1880 жылдары банк өз қызметін Канаданың өзге Теңіз провинцияларына кеңейтті. 1894 жылғы 10 желтоқсанда ''Newfoundland Commercial Bank'' пен ''Union Bank of Newfoundland'' күйрегеннен кейін, ''Merchants Bank'' 1895 жылғы 31 қаңтарда [[Ньюфаундленд]]ке де қызметін кеңейтті.<ref name="Pound 2005" /> [[Сурет:Merchants' Bank of Halifax.png|thumb|1879 жылы Merchants Bank of Halifax өзінің алғашқы жеке ғимаратын Галифакстағы Холлис және Джордж көшелерінің қиылысында салды. Оның жобасын сәулетші [[Томас Рид Джексон]] әзірледі.]] Банк өскен сайын оның басшылығы атауын банктің ауқымы мен батысқа қарай кеңеюін көрсету үшін өзгертті.<ref name="rbcinsurance" /> 1901 жылы Merchants Bank of Halifax атауы Royal Bank of Canada (RBC) болып өзгертілді. Канаданың қаржылық қызметі барған сайын [[Монреаль]]да шоғырлана бастағандықтан, 1907 жылы RBC өзінің бас кеңсесін [[Галифакс (Жаңа Шотландия)|Галифакстан]] Монреальға көшірді. 1910 жылы RBC Union Bank of Halifax-пен бірікті. Сол жылы банк [[Виннипег]]те ([[Манитоба]]) Каррер мен Хастингстың жобасы бойынша боз-ар стилінде салынған филиал ғимаратын тұрғызды. Бұл ғимарат Виннипегтің прериялардағы қаржылық үстемдігін айқындады.<ref name="kalman">{{cite encyclopedia| first1=Harold D.| last1=Kalman| first2=Sharon| last2=Vattay| url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/bank-architecture| title=Bank Architecture| encyclopedia=The Canadian Encyclopedia |date=December 16, 2013 |publisher=Historica Foundation |location=Toronto |access-date=August 5, 2014}}</ref> Онтариодағы өз ұстанымын нығайту үшін RBC 1912 жылы Traders Bank of Canada-мен, ал 1917 жылы 1818 жылы құрылып, 1822 жылы [[Квебек]] қаласында жарғы алған Quebec Bank-пен бірікті. RBC-нің [[Манитоба]] мен [[Саскачеван]]дағы қатысуы 1918 жылы 1908 жылы бірігу нәтижесінде құрылған Northern Crown Bank-пен бірігу арқылы нығайды. Northern Crown Bank өз кезегінде 1905 жылы [[Виннипег]]те құрылған Northern Bank пен Онтариода орналасқан Crown Bank of Canada (1904) банктерінің бірігуінен пайда болған еді. RBC-нің Канаданың прерияларындағы қызметі 1925 жылы Union Bank of Canada-мен бірігу арқылы одан әрі кеңейді. Бұл банк 1865 жылы [[Квебек]] қаласында Union Bank of Lower Canada ретінде құрылып, 1886 жылы атауын өзгертті. Union Bank of Canada 1912 жылы өзінің штаб-пәтерін Виннипегке көшіріп, прерияларда берік орнықты және 1921 жылы [[Солтүстік-Батыс аумақтары]]ндағы [[Форт-Смит (Солтүстік-Батыс аумақтары)|Форт-Смит]] қаласында алғашқы банкті ашты.<ref>{{Cite book |last1=Fumoleau |first1=René |url=https://books.google.com/books?id=bp4xWM7K-FYC |title=As Long as this Land Shall Last: A History of Treaty 8 and Treaty 11, 1870–1939 |year=2004 |publisher=[[University of Calgary Press]] |isbn=978-1-55238-063-5 |page=435 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Filling in the Map: Growth by Amalgamation |url=http://www.rbc.com/history/quicktofrontier/union_bank_can-detail.html |access-date=July 28, 2022 |publisher=Royal Bank of Canada}}</ref> 1935 жылы RBC Crown Savings and Loan Co. компаниясымен бірікті, ал Industrial Mortgage & Trust Co. компаниясы да сол жылы бірігуге қосылды.<ref name="session">{{cite book |title=Ontario Sessional Papers |author=Nineteenth Legislature |url=http://www.ontla.on.ca/library/repository/ser/23347//v070-1936-192.pdf |year=1936 |ol=23742693M |page=iii |access-date=August 5, 2014 |archive-date=August 8, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808054442/http://www.ontla.on.ca/library/repository/ser/23347//v070-1936-192.pdf |url-status=dead }}</ref> 1965 жылы Багам аралдарының [[Нассау]] қаласында Британдық Вест-Индияда орта мерзімді несие беру және сенімгерлік қызметтерді жүзеге асыру үшін RoyWest Banking Corporation құрылды.<ref>Roberts, Richard with Arnander, Christopher [https://books.google.com/books?id=Up59DAAAQBAJ&dq=%22&pg=PT57 ''Take Your Partners: Orion, the Consortium Banks and the Transformation of the Euromarkets''] (p. 43) Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2001</ref> Компанияның бақылау пакеті RBC мен Westminster Bank-ті қоса алғанда жеті ұйымға тиесілі болды, ал 1987 жылы оған толық меншік құқығы National Westminster Bank-ке өтті.<ref>[https://s3.eu-west-2.amazonaws.com/document-api-images-live.ch.gov.uk/docs/r1aes2YVyv6fDcYXcmO5tTvuKNMZ3JISXflr7uNdAcQ/application-pdf?X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Credential=ASIAWRGBDBV3OWOI7QSN%2F20230116%2Feu-west-2%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Date=20230116T144209Z&X-Amz-Expires=60&X-Amz-Security-Token=IQoJb3JpZ2luX2VjEMT%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2FwEaCWV1LXdlc3QtMiJHMEUCIEfeAwldSJWyo%2BEr02Dj%2B84XV%2FKl%2FPFTx1gdAzE2R4P0AiEAifNsBQ1IvbutuVjxF4ZNxJr2V7ct02%2FsKq2XWo5X72IqzQQILRAEGgw0NDkyMjkwMzI4MjIiDHBx9lTN8qdSkBeJtiqqBC%2BZNVQa8AtaginoAj8ckh9YQDxPU69mMDT3FKbB2dJoGeB6X70Co%2B6L0eHa9URZT%2B9XsVaMzZTqiKKRbbkLed5emMx0%2FzMxROB9s9YzoiuFV8hOarmFyui5zcpaR0X03GmgJOQBOOSLwGn4xx78eqkiarCn0H%2BHhDy16NpVYIBkM9VgjGRD2ZP1UJ7PYMg5Ijz18R0tFyO4pSlt2Exuv3%2FL0O0CF4rre1VOPKqCprglE7aR5Vt8zfVqKkcDN3o%2BQ5zcRMsFVUI%2F2VkjN8JUUZH8qhf80VDpFDV1pcx4ItT58hO9qjwNLY%2BqI%2F%2FC2DDaEE6BVwdwLjgUV3a6vRunBS04WPMHaMgVZeK0Jx%2BjHLj2RyFFmOnrqcl8BLcFC43cfMdOQIx0gmzsQxNu%2BkesZmEH2i9JckLL2%2FddzFrIyP%2FoQoyRzWApM7bU0NSbzkPXZnRXSurdLHMNyfKvaub%2B12oIJHCbhxOnPmzfFiq3%2FQC702USdyVcvoHZrVMyrOvwWflVQKGo9KK4Xyb3iWHNj49q7EZ4DiOb0ljUbXLzZxjdZXjY4H1%2BD6cFuGq0WZzmEHRUB8AhkF157BCwHOZSAAlspKVevHdYY24gTf3lDICsWUzw02g39ANwVy4q3YWj5S73tvIzppeAQFVzrhCN26mIVmc9bGkfBmtWt9J%2FTSSCxf51eG3xQVCLXwBpW1wljohxAd07AUhVlCpsB9iE9egfLQP%2FgGr5KsQ8MOH0lJ4GOqkB7SI%2Fczlx0mp5iLqkg7CsHX7qgSQ0mel5ZxMki8GcWcY2u5E78JrtS5fGgI6jEOqbUxV028mKKnsP9p1Ou%2FAIPMX0L0b6uWXbv%2FiK80qOmMDVikcnpBQa92oPa9%2BQtjHj8UB9YJQU32iQAlKjNoJ5iMs0VRfafMWLGVnm4Fj4tbNF7Fe1%2FUJ6suSi4%2BC3eki7UYAWIGBPyEMTrDB07dn%2BBG5TLqCYo8bRuw%3D%3D&X-Amz-SignedHeaders=host&response-content-disposition=inline%3Bfilename%3D%22companies_house_document.pdf%22&X-Amz-Signature=179a50d2f43f7cf68af4a61d315d3e7a1b695da013dedf4c299b2645d5c11091 Annual Report and Accounts 1987] (p. 17) National Westminster Bank, February 23, 1988</ref> RBC 1961 жылы IBM 1401 компьютерін орнатты. Бұл Канада банк саласындағы алғашқы компьютер болды.{{Sfn|McDowall|1993|p=371}} 1960-жылдары RBC Insurance құрылды.<ref name="rbcinsurance" /> 1968 жылы банк бұрынғы Ontario Savings and Investment Society болған Ontario Loan and Debenture Company компаниясымен бірікті.<ref name="dcb">{{cite DCB |url=http://www.biographi.ca/en/bio/jeffery_joseph_12E.html |title=Jeffery, Joseph |first=Daniel J. |last=Brock |volume=12 |access-date=January 4, 2012}}</ref> RBC Insurance — банкке тиесілі Канададағы ең ірі сақтандыру ұйымы. Ол бес миллионнан астам адамға қызмет көрсетіп, өмірді, денсаулықты, саяхатты, тұрғын үй мен автокөлікті сақтандыру, қайта сақтандыру, сондай-ақ кредиттік және бизнес сақтандыру қызметтерін ұсынады.<ref name="rbcinsurance" /> 1976 жылы Торонтодағы Royal Bank Plaza құрылысының аяқталуымен бас кеңсенің көптеген маңызды бөлімшелері Монреальдан көшірілді. Содан бері [[Торонто]] RBC-нің корпоративтік штаб-пәтері болып келеді.<ref>{{cite web| url=https://discover.rbcroyalbank.com/celebrating-150-years-a-look-back-at-where-rbc-came-from/| title=Celebrating 150 Years: A Look Back at Where RBC Came From | publisher=Royal Bank of Canada | date=January 21, 2020 | access-date=November 3, 2023}}</ref> 1993 жылы RBC Royal Trust-пен бірікті. 1998 жылы RBC [[Атланта]]да орналасқан Security First Network Bank-ті сатып алды. Бұл толықтай интернет арқылы жұмыс істеген алғашқы банк болды.<ref name="Jordan-atl">{{cite news| url=http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2002/06/03/newscolumn3.html| first=Meredith| last=Jordan| title=RBC Centura aims high with Eagle Bancshares| date=June 3, 2002| work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]]| access-date=August 5, 2014}}</ref> Сол жылы Royal Bank of Canada [[Монреаль банкі]]мен бірігуді ұсынды, ал дәл сол уақытта Toronto-Dominion Bank [[Canadian Imperial Bank of Commerce]] банкімен бірігу жоспарын жариялады. Екі мәмілені де Канаданың Бәсекелестік бюросы қарастырды, алайда сол кездегі Канаданың қаржы министрі, кейіннен премьер-министр болған [[Пол Мартин]] оларды мақұлдамады. 2000 жылы RBC өзінің сауда кәсіпорындарының кредиттік және дебеттік карталар бойынша эквайринг бизнесін [[Монреаль банкі]]нің тиісті бизнесімен біріктіріп, Moneris Solutions компаниясын құрды. 2013 жылы RBC Ally Financial компаниясының канадалық еншілес ұйымын сатып алуды аяқтады.<ref name=ally>{{cite news| url=https://www.cbc.ca/news/business/royal-bank-buys-online-savings-bank-ally-for-3-8b-1.1236909| title=Royal Bank buys online savings bank Ally for $3.8B| publisher=[[CBC News]]| date=October 23, 2012}}</ref> 2010 жылғы мамырда [[Оттава]]дағы [[The Glebe]] ауданында орналасқан RBC филиалына жанғыш қоспасы бар шабуыл жасалды. Кейін бұл әрекетке жауапты тарап өзін Independent Media Center арқылы жариялап, алдағы [[2010 жылғы G20 Торонто саммиті]] кезінде де әрекет ететінін мәлімдеді.<ref name=taylor-jackson>{{cite news| title=Police chief vows to nab 'domestic terrorists'| url=http://www.ottawasun.com/news/ottawa/2010/05/19/14010756.html| last1=Taylor| first1=Scott| last2=Jackson| first2=Kenneth| work=[[Ottawa Sun]]| date=May 19, 2010| access-date=August 5, 2014| archive-date=August 8, 2014| archive-url=https://web.archive.org/web/20140808065752/http://www.ottawasun.com/news/ottawa/2010/05/19/14010756.html| url-status=dead}}</ref> 2022 жылғы қарашада RBC мен HSBC Canada RBC-нің HSBC Canada-ның жай акцияларының 100 %-ын 13,5 миллиард АҚШ долларына толық ақшалай мәміле арқылы сатып алу туралы келісім жасасқанын жариялады. Бұл сома HSBC Canada-ның 2024 жылға болжанған табысының 9,4 есесіне тең болды. Мәмілені реттеуші органдардың мақұлдауынан кейін 2023 жылдың соңына қарай аяқтау жоспарланды.<ref>{{Cite web |title=RBC buying HSBC Canada for $13.5B |url=https://www.cbc.ca/news/business/rbc-buying-hsbc-canada-1.6667564 |website=cbcnews}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда RBC Кристя Фриландтан [[HSBC Bank]] Canada-ны сатып алу мәмілесіне рұқсат алды. Мәміле шарттарына сәйкес, HSBC Canada-ның 4 000 қызметкері мәміле жабылғаннан кейін алты ай ішінде, ал тікелей қызметкерлер екі жыл бойы жұмыстан шығарылмайды. Сондай-ақ HSBC-нің 33 филиалында банктік қызметтер кемінде тағы төрт жыл бойы көрсетіледі. Бұдан бөлек, RBC [[Канада]]дағы қолжетімді тұрғын үй құрылысын қаржыландыруға 7 миллиард АҚШ долларын бөлуге міндеттенді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.ctvnews.ca/business/article/rbcs-takeover-of-hsbc-canada-means-less-competition-on-mortgage-rates-expert/|title=RBC's takeover of HSBC Canada means less competition on mortgage rates: expert|website=CTV News|date=22 December 2023 |access-date=2024-02-25|archive-date=2024-02-25|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225193944/https://www.ctvnews.ca/business/rbc-s-takeover-of-hsbc-canada-means-less-competition-on-mortgage-rates-expert-1.6698299}}</ref> === Халықаралық кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Canada, Trinidad, 1920, $20 or £4.3.4.jpg|thumb|1938 жылы [[Барбадос]]та айналымға шығарылған 20 долларлық RBC банкноты]] [[Сурет:Downtown Minneapolis from the Skyroom (38094444456).jpg|thumb|[[Миннеаполис]]тегі RBC Plaza — бұрын RBC 2000 жылы сатып алған Dain Rauscher Wessels компаниясының штаб-пәтері болған RBC Wealth Management бөлімшесінің штаб-пәтері]] [[Сурет:RBC Centre.JPG|thumb|175px|right|[[RBC Centre]]]] * 1882 жыл: Merchants Bank of Halifax [[Бермуд аралдары]] мен [[Ньюфаундленд]]те бөлімшелерін ашты. * 1899 жыл: RBC [[Нью-Йорк]]те агенттік пен [[Гавана]]да филиал ашты. * 1903 жыл: RBC [[Сантьяго-де-Куба]]дағы Banco de Oriente банкін сатып алды. 1920-жылдардың ортасына қарай RBC-нің Кубада 65 филиалы болды және ол елдегі ең ірі банкке айналды. * 1904 жыл: RBC Гаванадағы Banco del Commercio банкін сатып алды. * 1907 жыл: RBC [[Сан-Хуан]]да ([[Пуэрто-Рико]]) филиал ашты. Кейіннен [[Маягуэс]] пен [[Понсе]]де де филиалдар ашылды. * 1909 жыл: RBC [[Нассау]]да ([[Багам аралдары]]) филиал құрды. * 1910 жыл: RBC [[Лондон]]да филиал ашты, сондай-ақ Union Bank of Halifax-ты сатып алу нәтижесінде [[Пуэрто-Рико]] мен [[Порт-оф-Спейн]]дегі филиалдарға ие болды. * 1911 жыл: RBC [[Нью-Йорк]]те агенттік, [[Бриджтаун]]да ([[Барбадос]]) және [[Кингстон]]да ([[Ямайка]]) филиалдар ашты. * 1912 жыл: RBC [[Британдық Гондурас]]тағы (қазіргі [[Белиз]]) Bank of British Honduras банкін сатып алып, оны өз филиалына айналдырды. Бұл банк 1902 жылы [[Мобил (Алабама)|Мобил]] қаласынан (АҚШ) шыққан азаматтар тарапынан құрылған болатын. ** 1912 жыл: RBC [[Доминикан Республикасы]]нда филиал ашты. Кейін тағы үш филиал ашылды. * 1913 жыл: RBC [[Гренада]]да филиал ашты. * 1914 жыл: RBC [[Британдық Гвиана]]дағы (қазіргі [[Гайана]]) 1836 жылы құрылған Bank of British Guiana банкін сатып алып, оны өз филиалына айналдырды. * 1915 жыл: RBC [[Коста-Рика]], [[Антигуа және Барбуда|Антигуа]], [[Доминика]] және [[Сент-Китс]]те филиалдар ашты. * 1916 жыл: RBC [[Венесуэла]]да филиал ашты. * 1917 жыл: RBC [[Антигуа және Барбуда|Антигуа]], [[Доминика]], [[Сент-Китс]], [[Монтсеррат]], [[Невис]] және [[Тобаго]]да филиалдар ашты. * 1918 жыл: RBC [[Барселона]]да филиал ашты, сондай-ақ [[Владивосток]]та бір жылдан аз уақыт жұмыс істеген тағы бір филиалын іске қосты. * 1919 жыл: RBC [[Бразилия]], [[Аргентина]], [[Уругвай]], [[Париж]], [[Мартиника]], [[Гваделупа]] және [[Порт-о-Пренс]]те ([[Гаити]]) филиалдар ашты. * 1920 жыл: RBC [[Колумбия]]да және [[Кастри]]де ([[Сент-Люсия]]) филиалдар ашты. * 1923 жыл: RBC Кубадағы Pedro Gomez Mena e Hijo компаниясының банктік операцияларын сатып алып, біріктірді. * 1925 жыл: RBC [[Перу]]де филиал ашып, америкалықтарға тиесілі әрі банкротқа ұшыраған Bank of Central and South America банкін сатып алды. Бұл мәміле нәтижесінде RBC Колумбия, Коста-Рика, Перу және Венесуэладағы еншілес банктері мен олардың филиалдарын иеленді. * 1932 жыл: RBC [[Сент-Люсия]]дағы филиалын жапты. * 1940 жыл: RBC Мартиника мен [[Гваделупа]]дағы филиалдарын жапты. * 1958 жыл: [[Гонконг]]те өкілдік кеңсе ашылды, ол 1978 жылы филиалға айналды.<ref>{{cite web | url=https://www.rbc.com/en/about-us/history/milestones-at-a-glance/international-business-outside-north-america/ | title=International Business Outside North America|website=Rbc.com}}</ref> * 1959 жыл: RBC [[Сент-Винсент]]те филиал ашты. * 1960 жыл: RBC Сент-Люсияға қайта оралды. * 1960 жыл: [[Фидель Кастро]] режимі 8 желтоқсанда RBC-нің Кубадағы операцияларын өз қарамағына алды.<ref name="Pound 2005"/> Мәжбүрлі сатылым кезінде RBC-нің Кубада 24 филиалы болды. 1961–1965 жылдары RBC Куба мен Канада арасындағы сауданы жеңілдету үшін [[Гавана]]да арнайы өкіл ұстады. 1961 жылғы сәуірде [[Шошқалар шығанағындағы басып кіру]] сәтсіз аяқталғаннан кейін бұл арнайы өкіл тұтқындарды азық-түлік пен ауыл шаруашылығы техникасына айырбастау мәселесін басқаруда АҚШ пен Куба үкіметтері арасындағы қаржылық делдал ретінде қызмет атқарды. * 1964 жыл: RBC [[Кайман аралдары]]ндағы [[Джордж-Таун (Кайман аралдары)|Джордж-Таун]] қаласында филиал ашты. * 1970-жылдары: №75 заңның нәтижесінде RBC-нің Колумбиядағы операциялары Banco Royal Colombiano атауына өзгертілді. * 1973 жыл: RBC Ямайкадағы операцияларын жергілікті компания ретінде қайта тіркеуге мәжбүр болды. Соның нәтижесінде Royal Bank (Jamaica) құрылды. * 1980 жыл: RBC [[Пуэрто-Рико]]дағы Banco de San Juan банкін сатып алып, оның 14 филиалын өзіне қосты. Осылайша Пуэрто-Рикодағы RBC филиалдарының саны 20-ға жетті. Сол жылы RBC [[Гренада]]дағы активтерін Republic Bank of Trinidad and Tobago банкіне сатты. * 1985 жыл: RBC Кариб өңірінің көп бөлігіндегі қызметін қысқарта бастады. ** Банк [[Доминикан Республикасы]]ндағы 12 филиалын Banco de Comercio Dominicano банкіне сатты. ** Сондай-ақ Royal Bank (Jamaica) банкіндегі өз үлесін Jamaica Mutual Life Assurance компаниясына сатты. ** [[Кюрасао]], [[Аруба]], [[Синт-Мартен]] және [[Доминика]]дағы филиалдары жұмысын жалғастырды (1985 жылдан қазіргі уақытқа дейін). ** [[Гайана]] үкіметі елдегі RBC операцияларын мемлекет меншігіне алып, банктің атауын ''National Bank of Industry and Commerce Ltd.'' деп өзгертті.<ref name=eclac>{{cite web| title=The Impact of Privatisation on the Banking Sector in the Caribbean| url=http://www.eclac.org/publicaciones/xml/5/9885/carg0671.pdf| publisher=United Nations: Economic Commission for Latin America and the Caribbean| date=November 30, 2001| access-date=August 5, 2014| archive-date=May 26, 2013| archive-url=https://web.archive.org/web/20130526052246/http://www.eclac.org/publicaciones/xml/5/9885/carg0671.pdf| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| title=Implementation Completion Report on a Credit in the Amount of SDR 3.5 Million to the Co-Operative Republic of Guyana for a Financial & Private Sector Institutional Development Project| date=June 15, 2003| publisher=[[World Bank]]| access-date=August 5, 2014| url=http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/2003/06/27/000012009_20030627143658/Rendered/PDF/26003.pdf}}</ref> ** Сонымен қатар, RBC [[Тринидад және Тобаго]]дағы операцияларын жергілікті компания ретінде қайта тіркеп, акцияларын биржаға шығарды, осылайша банктегі меншік үлесінен бас тартты. Жаңа банк ''Royal Bank of Trinidad and Tobago (RBTT)'' атауын алды. * 1986 жыл: Аустралияда National Mutual Royal Bank құрылды, онда RBC-ге акциялардың 50 %-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite news |title=Bank opens for business |date=February 27, 1986 |page=21 |newspaper=[[The Canberra Times]] |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/118208370 |via=[[Trove]] }}</ref> * 1986 жыл: RBC Гаитидегі екі филиалын жергілікті [[Societe Generale Haitienne de Banque]] банкіне сатты. * 1987 жыл: RBC [[Белиз]]дегі (бұрынғы Британдық Гондурас) операцияларын Belize Holdings Inc. компаниясына сатып, банк кейіннен Belize Bank деп аталды. * 1990 жыл: Аустралиядағы National Mutual Royal Bank банкі [[Australia and New Zealand Banking Group]]-ке (ANZ) сатылды.<ref>{{Cite web |title=History Shareholder Centre |url=https://www.anz.com/shareholder/centre/about/history/ |access-date=July 28, 2022 |website=Australia and New Zealand Banking Group }}</ref> * 1993 жыл: RBC Пуэрто-Рикодағы Royal Bank of Puerto Rico банкін Испанияның [[Banco Bilbao-Vizcaya]] банкіне сатты. * 1995 жыл: RBC Аустриядағы Royal Trust Bank (Austria) банкін Anglo Irish Bank-ке сатып, кейін оның атауы [[Anglo Irish Bank]] (Austria) болып өзгертілді. * 2000 жыл: RBC [[Миннеаполис]]те ([[Миннесота]]) орналасқан америкалық Dain Rauscher Wessels брокерлік және [[инвестициялық банк]] компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news| title=Royal Bank continues push into U.S. with Dain Rauscher purchase| url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/royal-bank-continues-push-into-us-with-dain-rauscher-purchase/article4413564/| last=Weber| first=Terry| date=September 28, 2000| work=[[The Globe and Mail]]| access-date=February 24, 2020}}</ref> * 2001 жыл: RBC [[Роки-Маунт]]та ([[Солтүстік Каролина]]) орналасқан Centura Bank банкін сатып алды.<ref>{{cite news| title=Royal buys U.S. bank Centura| url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/royal-buys-us-bank-centura/article25430714/| last=Howlett| first=Karen| date=January 27, 2001| work=[[The Globe and Mail]]| access-date=February 24, 2020}}</ref> * 2003 жыл: RBC [[Флорида]]дағы Provident Financial Group компаниясындағы үлесті сатып алды. Компанияның штаб-пәтері Цинциннатиде (Огайо) орналасқан болатын. * 2003 жыл: [[Гонконг]]тағы RBC филиалы лицензияланған банк ретінде жұмысын бастады.<ref>{{cite web | url=https://www.rbcwealthmanagement.com/en-asia/terms-and-conditions | title=Terms and Conditions |website=Rbcwealthmanagement.com}}</ref> * 2006 жыл: RBC Қытайдың Бейжің қаласындағы өкілдігін филиал мәртебесіне көтерді. * 2006 жыл: [[Dexia]] компаниясымен институционалдық инвестициялық қызметтер бойынша бірлескен кәсіпорын құрды. Тараптардың әрқайсысы 50 % үлеске ие болып, серіктестік RBC Dexia Investor Services атауымен жұмыс істеді.<ref name=yahoo>{{cite news| title=RBC seeks buyout of Dexia joint venture| url=https://ca.finance.yahoo.com/news/RBC-seeks-buyout-Dexia-joint-cbc-4272038794.html| date=October 11, 2011| work=Yahoo! Canada: Finance| access-date=August 5, 2014| archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011851/https://ca.finance.yahoo.com/news/RBC-seeks-buyout-Dexia-joint-cbc-4272038794.html| archive-date=March 5, 2016| url-status=dead| df=dmy-all}}</ref> * 2007 жыл: RBC Carlin Financial компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web |date=January 3, 2007 |title=RBC Capital Markets completes acquisition of Carlin Financial Group |url=https://www.investmentexecutive.com/news/industry-news/rbc-capital-markets-completes-acquisition-of-carlin-financial-group/ |access-date=December 21, 2023 |website=Investment Executive |language=en}}</ref> * 2008 жыл: RBC Үндістанның [[Мумбай]] қаласында өкілдік ашты. Сондай-ақ банк [[Royal Bank of Trinidad and Tobago]] акцияларының 98,14 %-ын қайта сатып алды. Осылайша RBC 20 жылдан кейін Тринидад және Тобагоға қайта оралып, RBTT қызмет көрсететін басқа аралдарда да өз қатысуын қалпына келтірді. * 2011 жыл: RBC [[RBC Bank]]-ті [[PNC Financial Services]] компаниясына 3,62 миллиард АҚШ долларына сатты. Осыдан кейін АҚШ-та тұратын канадалық клиенттерге банктік қызмет көрсету үшін RBC Bank (Georgia), N.A. клиенттері PNC банкоматтарын пайдалана бастады. * 2012 жыл: RBC RBC Dexia Investor Services Limited компаниясындағы Dexia-ның 50 % үлесін сатып алып, компанияның жалғыз иесіне айналды. Кейін оның атауы RBC Investor & Treasury Services болып өзгертілді.<ref name=robertson0403>{{cite news| title=RBC buying full ownership of RBC Dexia| url=https://www.theglobeandmail.com/globe-investor/rbc-buying-full-ownership-of-rbc-dexia/article4097633/| last=Robertson| first=Grant| date=April 3, 2013| work=[[The Globe and Mail]]| access-date=August 5, 2014}}</ref> Сол жылы RBC Кюрасаоның Виллемстад қаласында филиал ашты. * 2014 жыл: RBC АҚШ-тағы ірі банктердің бірі саналатын City National Corporation компаниясын сатып алу жөніндегі бірігу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite press release| title=RBC to acquire City National Corporation, a premier U.S. private and commercial bank| url=http://www.rbc.com/newsroom/news/2015/20150122-rbc-nr.html| date=January 22, 2015| access-date=August 19, 2017| publisher=Royal Bank of Canada}}</ref> * 2015 жыл: RBC Швейцариядағы Royal Bank of Canada (Suisse) SA жеке банкін жергілікті [[SYZ Group]]-қа сатуға келісті. Мәміленің қаржылық шарттары жарияланбады. Royal Bank of Canada (Suisse) SA Африка, Таяу Шығыс және Оңтүстік Америкадағы клиенттердің 10 миллиард швейцариялық франк (10,5 миллиард АҚШ доллары немесе 13,4 миллиард канадалық доллар) көлеміндегі активтерін басқарды.<ref>{{cite press release| title=RBC sells Swiss private bank operations| url=http://www.rbc.com/newsroom/news/2015/20150714-wmsuisse.html| publisher=Royal Bank of Canada| date=July 14, 2015| access-date=August 19, 2017}}</ref> * 2015 жыл: RBC қараша айында City National Bank банкін сатып алуды аяқтады. * 2016 жыл: 2016 жылғы 21 қаңтарда Aviva RBC General Insurance Company компаниясын 582 миллион канадалық долларға сатып алғанын жариялады.<ref name="Aviva Canada announces the acquisition of RBC General Insurance Company...">{{Cite web | url=https://www.avivacanada.com/article/aviva-canada-announces-acquisition-rbc-general-insurance-company |title = Aviva Canada announces the acquisition of RBC General Insurance Company|website=Avivacanada.com|date = January 20, 2016}}</ref> * 2019 жыл: RBC Антигуа, Доминика және Сент-Люсия сияқты Шығыс Кариб өңіріндегі банктік операцияларын аймақтағы банктер консорциумына сатуға келісті.<ref>{{Cite news|url=https://www.canadianbusiness.com/business-news/royal-bank-selling-eastern-caribbean-banking-operations-to-consortium/|title=Royal Bank selling Eastern Caribbean banking operations to consortium|last=The Canadian Press|date=December 12, 2019|work=Canadian Business|access-date=December 12, 2019|archive-date=December 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212200933/https://www.canadianbusiness.com/business-news/royal-bank-selling-eastern-caribbean-banking-operations-to-consortium/|url-status=dead}}</ref> * 2022 жыл: RBC Ұлыбританиядағы [[Brewin Dolphin]] әл-ауқатты басқару компаниясын сатып алатынын жариялады. Мәміле Brewin Dolphin компаниясын 2,4 миллиард канадалық долларға (1,6 миллиард фунт стерлинг) бағалады.<ref>{{Cite web | url=https://www.rbcwealthmanagement.com/en-eu/newsroom/2022-09-27/royal-bank-of-canada-completes-acquisition-of-brewin-dolphin |title= RBC acquires Brewin Dolphin |date= September 27, 2022}}</ref> * 2024 жыл: RBC HSBC Canada банкін сатып алуды аяқтады. Бәсекелестік талаптарына байланысты активтердің бір бөлігі National Bank-ке берілді. == Мүшеліктері == RBC — Канаданың «Үлкен бестік» банктерін біріктіретін [[Canadian Bankers Association]] ұйымының мүшесі. Сондай-ақ ол Канаданың барлық чартерлік банктеріндегі депозиттерді сақтандыратын федералдық агенттік — [[Canada Deposit Insurance Corporation]] ұйымының тіркелген мүшесі. Бұдан бөлек, RBC мына ұйымдар мен желілердің мүшесі: * [[CarIFS ATM Network]] (2020 жылы қызметі тоқтатылды) * [[Interac]] * [[Mastercard]] (Канада және Кариб өңіріндегі нарықтарда) * [[NYCE Point of Sale Network]] * [[Plus Network]] * [[Global Banking Alliance for Women]]<ref name="RBC Royal Bank Women Entrepreneurs">{{cite web| title=First Canadian Businesswomen's Trade Mission to Australia, Sydney, June 11–14, 2002| url=http://www.rbcroyalbank.com/RBC:-/sme/women/trade_mission.html| publisher=Royal Bank of Canada| access-date=August 5, 2014| archive-url=https://web.archive.org/web/20140808045714/http://www.rbcroyalbank.com/RBC:-/sme/women/trade_mission.html| archive-date=August 8, 2014| url-status=dead| df=mdy-all}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Royal Bank of Canada]] [[Санат:1864 жылы Жаңа Шотландияда құрылғандар]] [[Санат:1864 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Канада банктері]] [[Санат:Кариб өңірінің банктері]] [[Санат:Канадалық брендтер]] [[Санат:Торонтода орналасқан қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Торонто қор биржасында листингтелген компаниялар]] [[Санат:Канаданың ипотекалық кредиторлары]] [[Санат:Штаб-пәтері Канадада орналасқан трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Канададағы аутсорсинг]] [[Санат:S&P/TSX 60]] [[Санат:Dow Jones Global Titans 50 индексіндегі компаниялар]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] ennnm47d8e5jhkzxymvme2exrq3kkyc 2 784128 3643773 3635996 2026-08-18T14:21:04Z 1nter pares 146705 Бетті "{{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ -->" дегенмен алмастырды 3643773 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> sx2mfm8leaa29h3j3c8znck2igrom99 14 784515 3643998 3638901 2026-08-19T06:32:35Z 1nter pares 146705 3643998 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралиядағы банк ісі]] [[Санат:Елдер бойынша банктер]] [[Санат:Аустралия қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша Мұхит аралы банктері]] meph6whogxfkc00yagadiyhsxkjyx5e 3 784643 3643946 3640034 2026-08-19T05:20:08Z 1nter pares 146705 /* Сілтемелер */ жаңа бөлім 3643946 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Жанар Чушекова}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 10:50, 2026 ж. тамыздың 7 (+05) == Сілтемелер == Қайырлы күн! Гиперсілтемелерді орынсыз қоса бермеуді сұраймын: тек қажет және мазмұнға қатысты атауларға сілтеме қойған дұрыс. Сонымен қатар, тарихи деректерде қазіргі әкімшілік бөліністі қолданбай, адамның туған кездегі әкімшілік бөлінісін сақтау қажет. Мысалы, ШҚО құрамында болған кезде туған адамды қазіргі Абай облысында туған деп көрсетпеген жөн. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 10:20, 2026 ж. тамыздың 19 (+05) h0qn1gp2m2cu3a2hwe34guws5ov6bhn 3644013 3643946 2026-08-19T07:13:11Z Жанар Чушекова 184284 /* Сілтемелер */ Жауап беру 3644013 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Жанар Чушекова}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 10:50, 2026 ж. тамыздың 7 (+05) == Сілтемелер == Қайырлы күн! Гиперсілтемелерді орынсыз қоса бермеуді сұраймын: тек қажет және мазмұнға қатысты атауларға сілтеме қойған дұрыс. Сонымен қатар, тарихи деректерде қазіргі әкімшілік бөліністі қолданбай, адамның туған кездегі әкімшілік бөлінісін сақтау қажет. Мысалы, ШҚО құрамында болған кезде туған адамды қазіргі Абай облысында туған деп көрсетпеген жөн. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 10:20, 2026 ж. тамыздың 19 (+05) :Жақсы [[Қатысушы:Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанар Чушекова|талқылау]]) 12:13, 2026 ж. тамыздың 19 (+05) hx0xh89cehodp8zcww3wvaf6pz5cyqs 0 784837 3644092 3641555 2026-08-19T11:58:33Z Mtdi20 184402 Mtdi20 [[Қатысушы:Mtdi20/Аударматану]] бетін [[Аударматану]] бетіне жылжытты 3641555 wikitext text/x-wiki '''Аударматану''' (ағылш. Translation Studies) — [[аударма]], ауызша аударма (интерпретация) және локализация теориясын, сипаттамасын және қолданылуын жүйелі түрде зерттейтін пәнаралық ғылыми сала. Бұл ғылым саласы аударма құбылысын жан-жақты қарастырып, оның теориялық негіздерін, практикалық ерекшеліктерін және мәдениетаралық коммуникациядағы рөлін зерттейді. Аударматану пәнаралық бағыт болғандықтан, көптеген ғылым салаларымен тығыз байланысты. Олардың қатарына салыстырмалы [[әдебиеттану]], компьютерлік ғылымдар, [[тарих]], [[лингвистика]], [[филология]], [[философия]], [[семиотика]] және терминтану жатады. «Аударматану» (Translation Studies) терминін алғаш рет 1972 жылы америкалық ғалым, Амстердам университетінің зерттеушісі Джеймс С. Холмс өзінің «The Name and Nature of Translation Studies» («Аударматанудың атауы мен табиғаты») атты мақаласында ұсынған <ref>Holmes, J. S. (1972). The Name and Nature of Translation Studies.</ref>. Бұл еңбек аталған ғылыми бағыттың қалыптасуына негіз болған маңызды жұмыстардың бірі болып саналады. Ағылшын тіліндегі ғылыми әдебиеттерде кейде аударматану ұғымын білдіру үшін translatology немесе сирегірек traductology терминдері қолданылады. Француз тілінде бұл ғылым саласы көбінесе traductologie деп аталады. Америка Құрама Штаттарында «Translation and Interpreting Studies» («Аударма және ауызша аударма зерттеулері») атауы кең таралған. Ал еуропалық ғылыми дәстүрде ауызша аударма аударматанудың құрамдас бөлігі ретінде қарастырылады. == '''Тарихы''' == '''Ерте кезеңдегі зерттеулер''' Тарихи тұрғыдан алғанда, аударматану ұзақ уақыт бойы нормативтік сипатта дамыды. Яғни зерттеушілер негізінен аудармашылардың қалай аударуы керектігіне назар аударды. Сондықтан аударма туралы сипаттамалық немесе талдамалық еңбектер көп жағдайда аударматану саласына жатқызылмаған. Батыс әлеміндегі аударма туралы алғашқы ғылыми көзқарастардың бірі ежелгі римдік шешен әрі мемлекет қайраткері Marcus Tullius Cicero Цицеронның еңбектерінде кездеседі. Ол грек тілінен латын тіліне аудару арқылы шешендік өнерін жетілдіргенін жазып, кейіннен «мағына бойынша аудару» деп аталған тәсілдің негізін қалады<ref>Munday, J. (2016). Introducing Translation Studies: Theories and Applications. Routledge.</ref>. Кейін бұл идеяны Jerome Иероним дамытып, сөзбе-сөз аударудан гөрі мағынаны жеткізу қағидатын ұсынды. Ал ежелгі грек тарихшысы Herodotus Геродоттың Мысырдағы тілмаштар туралы сипаттамалары [[аударма]] тарихы үшін маңызды болғанымен, олар аударма әдістерін түсіндірмегендіктен аударматану еңбектері ретінде қарастырылмайды <ref>Baker, M., & Saldanha, G. (2019). Routledge Encyclopedia of Translation Studies. Routledge.</ref>. Қытайда аударма мәселелері туралы алғашқы пікірталастар Хань әулеті кезеңінде буддалық қасиетті мәтіндерді аудару барысында пайда болды. == '''Жеке ғылыми пән ретінде қалыптасуы''' == 1958 жылы Fourth Congress of Slavists Мәскеуде өткен Славистердің IV конгресінде аударманы зерттеудегі лингвистикалық және әдебиеттанулық бағыттар арасындағы пікірталас күшейді. Осыған байланысты аударманың барлық түрлерін зерттейтін, бірақ толықтай лингвистикаға да, әдебиеттануға да тәуелді емес дербес [[ғылым]] құру туралы ұсыныс жасалды. 1960-жылдары салыстырмалы әдебиеттану аясында АҚШ-тың University of Iowa және Princeton University сияқты университеттерінде аударма шеберханалары ұйымдастырылып, аударманы ғылыми тұрғыдан зерттеуге қызығушылық артты. Бұл үдерістер кейін аударматанудың дербес академиялық пән ретінде қалыптасуына негіз болды. == Дереккөздер == 5rb3rhenda06ai4881tqcyprn1f8ucu 0 785197 3643714 3643689 2026-08-18T12:08:50Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643714 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ibuk64zd68zsh7ji2fxegnroseaguyp 3643761 3643714 2026-08-18T14:02:20Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643761 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} o8af8zrxxmio1u0pyk5n1u6al3sao6d 3643762 3643761 2026-08-18T14:03:17Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643762 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sr2ccwpl8xtbx4yyaultp4pouki4ffg 3643763 3643762 2026-08-18T14:03:51Z 1nter pares 146705 3643763 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3cwxkqk7s3ebzki4v74rx6snpqbukzt 3643764 3643763 2026-08-18T14:04:26Z 1nter pares 146705 3643764 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8aeepj8eddso5gz2ujbf3r2877nf3yx 3643766 3643764 2026-08-18T14:05:21Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643766 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{cn|date=May 2026}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} nvraak5cnrj8pouiukl9fjuxpdilvty 3643767 3643766 2026-08-18T14:05:38Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643767 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{citation needed|date=May 2026}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qbt9hwjhvqvt2npot1pvjdter578f5c 3643768 3643767 2026-08-18T14:09:52Z 1nter pares 146705 3643768 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{citation needed|date=May 2026}} * 1996: Westpac [[Challenge Bank]] банкіне тиесілі Викториядағы активтерін [[Bank of Melbourne]] банкіне сатты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} cb0n7868r7eufn0wvvcz74vlp9lmrmc 3643769 3643768 2026-08-18T14:11:05Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643769 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{citation needed|date=May 2026}} * 1996: Westpac [[Challenge Bank]] банкіне тиесілі Викториядағы активтерін [[Bank of Melbourne]] банкіне сатты. * 1997: Westpac Викториядағы [[Bank of Melbourne (1989)|Bank of Melbourne]] банкін шамамен 1,4 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] сатып алды.<ref>{{Cite news|last=Luke|first=Susan Skiles|date=28 July 1997|title=Westpac Gets Regulator's OK To Acquire Bank of Melbourne|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|access-date=19 May 2020|issn=0099-9660|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181015/https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|url-status=live}}</ref> Westpac Bank of Melbourne атауы мен логотиптеріне құқықтарын сақтап қалды, бірақ 2004 жылы бөлімшелердің атауын Westpac деп өзгертті.<ref>{{Cite web|title=Westpac rebrands|url=https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|date=30 January 2004|website=Australian Financial Review|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928064311/https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|url-status=live}}</ref> 2011 жылы Westpac [[Bank of Melbourne (2011)|брендті қайта іске қосты]].<ref>{{Cite web |url=http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |title=Westpac revives Bank of Melbourne |access-date=9 March 2011 |archive-date=6 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706102427/http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |url-status=dead |website=Business Spectator|date=10 March 2011}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 26a5mn43xp64raxqzzexb2jlqmd40m7 3643803 3643769 2026-08-18T17:37:09Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643803 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{citation needed|date=May 2026}} * 1996: Westpac [[Challenge Bank]] банкіне тиесілі Викториядағы активтерін [[Bank of Melbourne]] банкіне сатты. * 1997: Westpac Викториядағы [[Bank of Melbourne (1989)|Bank of Melbourne]] банкін шамамен 1,4 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] сатып алды.<ref>{{Cite news|last=Luke|first=Susan Skiles|date=28 July 1997|title=Westpac Gets Regulator's OK To Acquire Bank of Melbourne|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|access-date=19 May 2020|issn=0099-9660|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181015/https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|url-status=live}}</ref> Westpac Bank of Melbourne атауы мен логотиптеріне құқықтарын сақтап қалды, бірақ 2004 жылы бөлімшелердің атауын Westpac деп өзгертті.<ref>{{Cite web|title=Westpac rebrands|url=https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|date=30 January 2004|website=Australian Financial Review|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928064311/https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|url-status=live}}</ref> 2011 жылы Westpac [[Bank of Melbourne (2011)|брендті қайта іске қосты]].<ref>{{Cite web |url=http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |title=Westpac revives Bank of Melbourne |access-date=9 March 2011 |archive-date=6 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706102427/http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |url-status=dead |website=Business Spectator|date=10 March 2011}}</ref> * 1998: Westpac [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын [[Société Générale]] компаниясына сатты. Ол бұл операцияларды тиісінше 1971 жылы құрылған Société Générale Calédonienne de Banque және 1973 жылы құрылған Banque de Polynésie банктерімен біріктірді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6ppgpvrw3o91e9ntrgikdeeqjdvk1qo 3643804 3643803 2026-08-18T17:46:30Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643804 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{citation needed|date=May 2026}} * 1996: Westpac [[Challenge Bank]] банкіне тиесілі Викториядағы активтерін [[Bank of Melbourne]] банкіне сатты. * 1997: Westpac Викториядағы [[Bank of Melbourne (1989)|Bank of Melbourne]] банкін шамамен 1,4 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] сатып алды.<ref>{{Cite news|last=Luke|first=Susan Skiles|date=28 July 1997|title=Westpac Gets Regulator's OK To Acquire Bank of Melbourne|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|access-date=19 May 2020|issn=0099-9660|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181015/https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|url-status=live}}</ref> Westpac Bank of Melbourne атауы мен логотиптеріне құқықтарын сақтап қалды, бірақ 2004 жылы бөлімшелердің атауын Westpac деп өзгертті.<ref>{{Cite web|title=Westpac rebrands|url=https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|date=30 January 2004|website=Australian Financial Review|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928064311/https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|url-status=live}}</ref> 2011 жылы Westpac [[Bank of Melbourne (2011)|брендті қайта іске қосты]].<ref>{{Cite web |url=http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |title=Westpac revives Bank of Melbourne |access-date=9 March 2011 |archive-date=6 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706102427/http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |url-status=dead |website=Business Spectator|date=10 March 2011}}</ref> * 1998: Westpac [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын [[Société Générale]] компаниясына сатты. Ол бұл операцияларды тиісінше 1971 жылы құрылған Société Générale Calédonienne de Banque және 1973 жылы құрылған Banque de Polynésie банктерімен біріктірді. * 2002: Westpac [[BT (wealth management)|BT]] және Rothschild Australia Asset Management компанияларын сатып алды.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|title=UPDATE 1-Westpac says BT Investment IPO raises A$247 mln|date=6 December 2007|work=Reuters|access-date=13 April 2020|language=en|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181013/https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hodmmkvfj8r1sk8nx7k84ckftx1l3eu 3643805 3643804 2026-08-18T17:47:28Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643805 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{citation needed|date=May 2026}} * 1996: Westpac [[Challenge Bank]] банкіне тиесілі Викториядағы активтерін [[Bank of Melbourne]] банкіне сатты. * 1997: Westpac Викториядағы [[Bank of Melbourne (1989)|Bank of Melbourne]] банкін шамамен 1,4 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] сатып алды.<ref>{{Cite news|last=Luke|first=Susan Skiles|date=28 July 1997|title=Westpac Gets Regulator's OK To Acquire Bank of Melbourne|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|access-date=19 May 2020|issn=0099-9660|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181015/https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|url-status=live}}</ref> Westpac Bank of Melbourne атауы мен логотиптеріне құқықтарын сақтап қалды, бірақ 2004 жылы бөлімшелердің атауын Westpac деп өзгертті.<ref>{{Cite web|title=Westpac rebrands|url=https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|date=30 January 2004|website=Australian Financial Review|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928064311/https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|url-status=live}}</ref> 2011 жылы Westpac [[Bank of Melbourne (2011)|брендті қайта іске қосты]].<ref>{{Cite web |url=http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |title=Westpac revives Bank of Melbourne |access-date=9 March 2011 |archive-date=6 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706102427/http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |url-status=dead |website=Business Spectator|date=10 March 2011}}</ref> * 1998: Westpac [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын [[Société Générale]] компаниясына сатты. Ол бұл операцияларды тиісінше 1971 жылы құрылған Société Générale Calédonienne de Banque және 1973 жылы құрылған Banque de Polynésie банктерімен біріктірді. * 2002: Westpac [[BT (wealth management)|BT]] және Rothschild Australia Asset Management компанияларын сатып алды.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|title=UPDATE 1-Westpac says BT Investment IPO raises A$247 mln|date=6 December 2007|work=Reuters|access-date=13 April 2020|language=en|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181013/https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|url-status=live}}</ref> * 2004: [[Жаңа Зеландияның резервтік банкі]] Westpac-тен Жаңа Зеландиядағы бөлімшелер желісін жеке заңды тұлға ретінде тіркеуді талап етті.{{citation needed|date=May 2026}} * 2004: Westpac [[Ниуэ]]дегі бөлімшесін [[Bank of South Pacific]] банкіне сатты.{{citation needed|date=May 2026}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 17h0uzeh25aksxokbsu4cxhns8kooxd 3643806 3643805 2026-08-18T17:49:37Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643806 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{citation needed|date=May 2026}} * 1996: Westpac [[Challenge Bank]] банкіне тиесілі Викториядағы активтерін [[Bank of Melbourne]] банкіне сатты. * 1997: Westpac Викториядағы [[Bank of Melbourne (1989)|Bank of Melbourne]] банкін шамамен 1,4 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] сатып алды.<ref>{{Cite news|last=Luke|first=Susan Skiles|date=28 July 1997|title=Westpac Gets Regulator's OK To Acquire Bank of Melbourne|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|access-date=19 May 2020|issn=0099-9660|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181015/https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|url-status=live}}</ref> Westpac Bank of Melbourne атауы мен логотиптеріне құқықтарын сақтап қалды, бірақ 2004 жылы бөлімшелердің атауын Westpac деп өзгертті.<ref>{{Cite web|title=Westpac rebrands|url=https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|date=30 January 2004|website=Australian Financial Review|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928064311/https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|url-status=live}}</ref> 2011 жылы Westpac [[Bank of Melbourne (2011)|брендті қайта іске қосты]].<ref>{{Cite web |url=http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |title=Westpac revives Bank of Melbourne |access-date=9 March 2011 |archive-date=6 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706102427/http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |url-status=dead |website=Business Spectator|date=10 March 2011}}</ref> * 1998: Westpac [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын [[Société Générale]] компаниясына сатты. Ол бұл операцияларды тиісінше 1971 жылы құрылған Société Générale Calédonienne de Banque және 1973 жылы құрылған Banque de Polynésie банктерімен біріктірді. * 2002: Westpac [[BT (wealth management)|BT]] және Rothschild Australia Asset Management компанияларын сатып алды.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|title=UPDATE 1-Westpac says BT Investment IPO raises A$247 mln|date=6 December 2007|work=Reuters|access-date=13 April 2020|language=en|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181013/https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|url-status=live}}</ref> * 2004: [[Жаңа Зеландияның резервтік банкі]] Westpac-тен Жаңа Зеландиядағы бөлімшелер желісін жеке заңды тұлға ретінде тіркеуді талап етті.{{citation needed|date=May 2026}} * 2004: Westpac [[Ниуэ]]дегі бөлімшесін [[Bank of South Pacific]] банкіне сатты.{{citation needed|date=May 2026}} * 2008: Бұрынғы [[St George Bank]] бас атқарушы директоры [[Гейл Келли]] бас атқарушы директор және басқарушы директор болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|title=Gail Kelly to head Westpac as new CEO|url=https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|date=17 August 2007|website=The Sydney Morning Herald|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921074951/https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|url-status=live}}</ref><ref name="Somasundaram">{{Cite web|title=Hartzer to Become Westpac CEO in February as Kelly Exits|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|last=Somasundaram|first=Narayanan|date=12 November 2014|website=Bloomberg|access-date=19 May 2020|archive-date=10 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710055210/http://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|url-status=live}}</ref> * 2008: Westpac Австралияның бесінші ірі банкі [[St George Bank]] банкімен 19 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] бірігу ниетін жариялады.<ref>{{cite news |url= http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |title= St George and WBC sign merger deal |work= news.com.au |date= 26 May 2008 |access-date=23 June 2008 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20080527071659/http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |archive-date= 27 May 2008}}</ref> St George акцияларының шамамен 95 %-ына ие акционерлер бірігуді қолдап дауыс берді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} g7hdi4u4gfwsz85ho404u3nytjsdkp7 3643807 3643806 2026-08-18T17:51:00Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643807 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{citation needed|date=May 2026}} * 1996: Westpac [[Challenge Bank]] банкіне тиесілі Викториядағы активтерін [[Bank of Melbourne]] банкіне сатты. * 1997: Westpac Викториядағы [[Bank of Melbourne (1989)|Bank of Melbourne]] банкін шамамен 1,4 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] сатып алды.<ref>{{Cite news|last=Luke|first=Susan Skiles|date=28 July 1997|title=Westpac Gets Regulator's OK To Acquire Bank of Melbourne|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|access-date=19 May 2020|issn=0099-9660|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181015/https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|url-status=live}}</ref> Westpac Bank of Melbourne атауы мен логотиптеріне құқықтарын сақтап қалды, бірақ 2004 жылы бөлімшелердің атауын Westpac деп өзгертті.<ref>{{Cite web|title=Westpac rebrands|url=https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|date=30 January 2004|website=Australian Financial Review|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928064311/https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|url-status=live}}</ref> 2011 жылы Westpac [[Bank of Melbourne (2011)|брендті қайта іске қосты]].<ref>{{Cite web |url=http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |title=Westpac revives Bank of Melbourne |access-date=9 March 2011 |archive-date=6 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706102427/http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |url-status=dead |website=Business Spectator|date=10 March 2011}}</ref> * 1998: Westpac [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын [[Société Générale]] компаниясына сатты. Ол бұл операцияларды тиісінше 1971 жылы құрылған Société Générale Calédonienne de Banque және 1973 жылы құрылған Banque de Polynésie банктерімен біріктірді. * 2002: Westpac [[BT (wealth management)|BT]] және Rothschild Australia Asset Management компанияларын сатып алды.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|title=UPDATE 1-Westpac says BT Investment IPO raises A$247 mln|date=6 December 2007|work=Reuters|access-date=13 April 2020|language=en|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181013/https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|url-status=live}}</ref> * 2004: [[Жаңа Зеландияның резервтік банкі]] Westpac-тен Жаңа Зеландиядағы бөлімшелер желісін жеке заңды тұлға ретінде тіркеуді талап етті.{{citation needed|date=May 2026}} * 2004: Westpac [[Ниуэ]]дегі бөлімшесін [[Bank of South Pacific]] банкіне сатты.{{citation needed|date=May 2026}} * 2008: Бұрынғы [[St George Bank]] бас атқарушы директоры [[Гейл Келли]] бас атқарушы директор және басқарушы директор болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|title=Gail Kelly to head Westpac as new CEO|url=https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|date=17 August 2007|website=The Sydney Morning Herald|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921074951/https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|url-status=live}}</ref><ref name="Somasundaram">{{Cite web|title=Hartzer to Become Westpac CEO in February as Kelly Exits|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|last=Somasundaram|first=Narayanan|date=12 November 2014|website=Bloomberg|access-date=19 May 2020|archive-date=10 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710055210/http://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|url-status=live}}</ref> * 2008: Westpac Австралияның бесінші ірі банкі [[St George Bank]] банкімен 19 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] бірігу ниетін жариялады.<ref>{{cite news |url= http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |title= St George and WBC sign merger deal |work= news.com.au |date= 26 May 2008 |access-date=23 June 2008 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20080527071659/http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |archive-date= 27 May 2008}}</ref> St George акцияларының шамамен 95 %-ына ие акционерлер бірігуді қолдап дауыс берді. * 2008: 17 қарашада [[Аустралияның федералдық соты]] Westpac пен St George банктерінің бірігуін мақұлдады. * 2011: шілде айында Виктория штатындағы St George бөлімшелерінің атауы [[Bank of Melbourne (2011)|Bank of Melbourne]] бөлімшелері болып өзгертілді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} a7514nu96esgutlo55hv739ubink8fr 3643809 3643807 2026-08-18T17:52:51Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643809 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{citation needed|date=May 2026}} * 1996: Westpac [[Challenge Bank]] банкіне тиесілі Викториядағы активтерін [[Bank of Melbourne]] банкіне сатты. * 1997: Westpac Викториядағы [[Bank of Melbourne (1989)|Bank of Melbourne]] банкін шамамен 1,4 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] сатып алды.<ref>{{Cite news|last=Luke|first=Susan Skiles|date=28 July 1997|title=Westpac Gets Regulator's OK To Acquire Bank of Melbourne|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|access-date=19 May 2020|issn=0099-9660|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181015/https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|url-status=live}}</ref> Westpac Bank of Melbourne атауы мен логотиптеріне құқықтарын сақтап қалды, бірақ 2004 жылы бөлімшелердің атауын Westpac деп өзгертті.<ref>{{Cite web|title=Westpac rebrands|url=https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|date=30 January 2004|website=Australian Financial Review|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928064311/https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|url-status=live}}</ref> 2011 жылы Westpac [[Bank of Melbourne (2011)|брендті қайта іске қосты]].<ref>{{Cite web |url=http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |title=Westpac revives Bank of Melbourne |access-date=9 March 2011 |archive-date=6 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706102427/http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |url-status=dead |website=Business Spectator|date=10 March 2011}}</ref> * 1998: Westpac [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын [[Société Générale]] компаниясына сатты. Ол бұл операцияларды тиісінше 1971 жылы құрылған Société Générale Calédonienne de Banque және 1973 жылы құрылған Banque de Polynésie банктерімен біріктірді. * 2002: Westpac [[BT (wealth management)|BT]] және Rothschild Australia Asset Management компанияларын сатып алды.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|title=UPDATE 1-Westpac says BT Investment IPO raises A$247 mln|date=6 December 2007|work=Reuters|access-date=13 April 2020|language=en|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181013/https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|url-status=live}}</ref> * 2004: [[Жаңа Зеландияның резервтік банкі]] Westpac-тен Жаңа Зеландиядағы бөлімшелер желісін жеке заңды тұлға ретінде тіркеуді талап етті.{{citation needed|date=May 2026}} * 2004: Westpac [[Ниуэ]]дегі бөлімшесін [[Bank of South Pacific]] банкіне сатты.{{citation needed|date=May 2026}} * 2008: Бұрынғы [[St George Bank]] бас атқарушы директоры [[Гейл Келли]] бас атқарушы директор және басқарушы директор болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|title=Gail Kelly to head Westpac as new CEO|url=https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|date=17 August 2007|website=The Sydney Morning Herald|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921074951/https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|url-status=live}}</ref><ref name="Somasundaram">{{Cite web|title=Hartzer to Become Westpac CEO in February as Kelly Exits|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|last=Somasundaram|first=Narayanan|date=12 November 2014|website=Bloomberg|access-date=19 May 2020|archive-date=10 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710055210/http://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|url-status=live}}</ref> * 2008: Westpac Австралияның бесінші ірі банкі [[St George Bank]] банкімен 19 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] бірігу ниетін жариялады.<ref>{{cite news |url= http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |title= St George and WBC sign merger deal |work= news.com.au |date= 26 May 2008 |access-date=23 June 2008 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20080527071659/http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |archive-date= 27 May 2008}}</ref> St George акцияларының шамамен 95 %-ына ие акционерлер бірігуді қолдап дауыс берді. * 2008: 17 қарашада [[Аустралияның федералдық соты]] Westpac пен St George банктерінің бірігуін мақұлдады. * 2011: шілде айында Виктория штатындағы St George бөлімшелерінің атауы [[Bank of Melbourne (2011)|Bank of Melbourne]] бөлімшелері болып өзгертілді. * 2012 жылдың ақпан айының басында Westpac Аустралиядағы 400-ден астам және шетелдегі тағы 150 жұмыс орнын қысқарту жоспарын жариялады. Бұл шешім соңғы бірнеше жылдағы өсімнің айтарлықтай баяулауына және Westpac-тың 2008 жылы St George Bank-пен бірігуінен кейін қызметін оңтайландыру қажеттілігіне байланысты қабылданды.<ref>{{cite web |url=http://www.smh.com.au/business/westpac-boss-hints-at-more-job-cuts-20120203-1qwbh.html |title=Westpac boss hints at more job cuts |date=3 February 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204102111/http://www.smh.com.au/business/westpac-boss-hints-at-more-job-cuts-20120203-1qwbh.html |archive-date=4 February 2012}}</ref> * 2014: [[Брайан Хартцер]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалды.<ref name="Somasundaram" /> * 2017: Westpac өзінің 200 жылдығын атап өтті. * 2020: сәуірде [[Питер Кинг]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалып, [[Брайан Хартцер]]дің орнына келді.<ref name="Witkowski">{{Cite web|title=Westpac Banking names Peter King CEO for next two years|url=https://www.marketwatch.com/story/westpac-banking-names-peter-king-ceo-for-next-two-years-2020-04-01|last=Witkowski|first=Wallace|website=MarketWatch|date=April 2020|language=en-US|access-date=21 May 2020|archive-date=4 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404113743/https://www.marketwatch.com/story/westpac-banking-names-peter-king-ceo-for-next-two-years-2020-04-01|url-status=live}}</ref> * 2024: қыркүйекте [[Энтони Миллер]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалып, [[Питер Кинг]]тің орнына келді.<ref>{{Cite web |last=Ilanbey |first=Sumeyya |date=9 September 2024 |title=Westpac to shift gears on business banking, new CEO says |url=https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-ceo-peter-king-to-exit-new-chief-named-20240909-p5k8xe.html |access-date=30 January 2025 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=13 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213040505/https://web.archive.org/web/20241213040505/https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-ceo-peter-king-to-exit-new-chief-named-20240909-p5k8xe.html |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} k1t7l9q0jil1avyu6fiqqo5tircgsn2 3643811 3643809 2026-08-18T17:55:41Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643811 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{citation needed|date=May 2026}} * 1996: Westpac [[Challenge Bank]] банкіне тиесілі Викториядағы активтерін [[Bank of Melbourne]] банкіне сатты. * 1997: Westpac Викториядағы [[Bank of Melbourne (1989)|Bank of Melbourne]] банкін шамамен 1,4 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] сатып алды.<ref>{{Cite news|last=Luke|first=Susan Skiles|date=28 July 1997|title=Westpac Gets Regulator's OK To Acquire Bank of Melbourne|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|access-date=19 May 2020|issn=0099-9660|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181015/https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|url-status=live}}</ref> Westpac Bank of Melbourne атауы мен логотиптеріне құқықтарын сақтап қалды, бірақ 2004 жылы бөлімшелердің атауын Westpac деп өзгертті.<ref>{{Cite web|title=Westpac rebrands|url=https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|date=30 January 2004|website=Australian Financial Review|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928064311/https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|url-status=live}}</ref> 2011 жылы Westpac [[Bank of Melbourne (2011)|брендті қайта іске қосты]].<ref>{{Cite web |url=http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |title=Westpac revives Bank of Melbourne |access-date=9 March 2011 |archive-date=6 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706102427/http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |url-status=dead |website=Business Spectator|date=10 March 2011}}</ref> * 1998: Westpac [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын [[Société Générale]] компаниясына сатты. Ол бұл операцияларды тиісінше 1971 жылы құрылған Société Générale Calédonienne de Banque және 1973 жылы құрылған Banque de Polynésie банктерімен біріктірді. * 2002: Westpac [[BT (wealth management)|BT]] және Rothschild Australia Asset Management компанияларын сатып алды.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|title=UPDATE 1-Westpac says BT Investment IPO raises A$247 mln|date=6 December 2007|work=Reuters|access-date=13 April 2020|language=en|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181013/https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|url-status=live}}</ref> * 2004: [[Жаңа Зеландияның резервтік банкі]] Westpac-тен Жаңа Зеландиядағы бөлімшелер желісін жеке заңды тұлға ретінде тіркеуді талап етті.{{citation needed|date=May 2026}} * 2004: Westpac [[Ниуэ]]дегі бөлімшесін [[Bank of South Pacific]] банкіне сатты.{{citation needed|date=May 2026}} * 2008: Бұрынғы [[St George Bank]] бас атқарушы директоры [[Гейл Келли]] бас атқарушы директор және басқарушы директор болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|title=Gail Kelly to head Westpac as new CEO|url=https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|date=17 August 2007|website=The Sydney Morning Herald|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921074951/https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|url-status=live}}</ref><ref name="Somasundaram">{{Cite web|title=Hartzer to Become Westpac CEO in February as Kelly Exits|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|last=Somasundaram|first=Narayanan|date=12 November 2014|website=Bloomberg|access-date=19 May 2020|archive-date=10 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710055210/http://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|url-status=live}}</ref> * 2008: Westpac Австралияның бесінші ірі банкі [[St George Bank]] банкімен 19 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] бірігу ниетін жариялады.<ref>{{cite news |url= http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |title= St George and WBC sign merger deal |work= news.com.au |date= 26 May 2008 |access-date=23 June 2008 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20080527071659/http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |archive-date= 27 May 2008}}</ref> St George акцияларының шамамен 95 %-ына ие акционерлер бірігуді қолдап дауыс берді. * 2008: 17 қарашада [[Аустралияның федералдық соты]] Westpac пен St George банктерінің бірігуін мақұлдады. * 2011: шілде айында Виктория штатындағы St George бөлімшелерінің атауы [[Bank of Melbourne (2011)|Bank of Melbourne]] бөлімшелері болып өзгертілді. * 2012 жылдың ақпан айының басында Westpac Аустралиядағы 400-ден астам және шетелдегі тағы 150 жұмыс орнын қысқарту жоспарын жариялады. Бұл шешім соңғы бірнеше жылдағы өсімнің айтарлықтай баяулауына және Westpac-тың 2008 жылы St George Bank-пен бірігуінен кейін қызметін оңтайландыру қажеттілігіне байланысты қабылданды.<ref>{{cite web |url=http://www.smh.com.au/business/westpac-boss-hints-at-more-job-cuts-20120203-1qwbh.html |title=Westpac boss hints at more job cuts |date=3 February 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204102111/http://www.smh.com.au/business/westpac-boss-hints-at-more-job-cuts-20120203-1qwbh.html |archive-date=4 February 2012}}</ref> * 2014: [[Брайан Хартцер]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалды.<ref name="Somasundaram" /> * 2017: Westpac өзінің 200 жылдығын атап өтті. * 2020: сәуірде [[Питер Кинг]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалып, [[Брайан Хартцер]]дің орнына келді.<ref name="Witkowski">{{Cite web|title=Westpac Banking names Peter King CEO for next two years|url=https://www.marketwatch.com/story/westpac-banking-names-peter-king-ceo-for-next-two-years-2020-04-01|last=Witkowski|first=Wallace|website=MarketWatch|date=April 2020|language=en-US|access-date=21 May 2020|archive-date=4 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404113743/https://www.marketwatch.com/story/westpac-banking-names-peter-king-ceo-for-next-two-years-2020-04-01|url-status=live}}</ref> * 2024: қыркүйекте [[Энтони Миллер]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалып, [[Питер Кинг]]тің орнына келді.<ref>{{Cite web |last=Ilanbey |first=Sumeyya |date=9 September 2024 |title=Westpac to shift gears on business banking, new CEO says |url=https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-ceo-peter-king-to-exit-new-chief-named-20240909-p5k8xe.html |access-date=30 January 2025 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=13 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213040505/https://web.archive.org/web/20241213040505/https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-ceo-peter-king-to-exit-new-chief-named-20240909-p5k8xe.html |url-status=live }}</ref> 2015–2025 жылдар аралығында топ Аустралиядағы өзінің төрт банк бренді бойынша 400-ден астам бөлімшесін, сондай-ақ барлық агенттіктерін жапты.<ref>{{Cite web |last=Webster |first=Dale |date=23 March 2016 |title=Wave of bank agency closures hits rural Australia |url=https://weeklytimesnow.com.au/news/national/wave-of-bank-agency-closures-hits-rural-australia/news-story/afe895b44ac991daefaddbe150a90822 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112052604/https://www.weeklytimesnow.com.au/news/national/wave-of-bank-agency-closures-hits-rural-australia/news-story/afe895b44ac991daefaddbe150a90822 |archive-date=12 January 2025 |access-date=12 January 2024 |website=The Weekly Times}}</ref> Олардың қатарында Bank of Melbourne банкіне тиесілі 106 бөлімшенің 103-і және өңірлердегі кемінде 100 бөлімше болды.<ref>{{Cite web |title=Banking in regional Australia: full network |url=https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |access-date=12 January 2025 |website=batchgeo.com |archive-date=14 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114111816/https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |url-status=live }}</ref> Алайда бұл көрсеткішке Westpac пен BankSA немесе St George сияқты еншілес ұйымдарының бөлімшелері бір бөлімшеге біріктіріліп, олардың біріндегі орын босатылған бірнеше жағдай да кіреді (бірақ олардың саны айтарлықтай емес).<ref>{{Cite web |title=Banking in regional Australia: full network |url=https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218111300/https://www.batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |access-date=17 August 2025 |archive-date=18 December 2021}}</ref> Westpac-тың 2024 жылғы жылдық есебіне сәйкес, 2024 жылы бірге орналасқан бөлімшелердің саны 111 болды, бұл 2023 жылғы 82 бөлімшемен салыстырғанда көп.<ref>{{Cite web |title=2024 Annual Report |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2024.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112051645/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2024.pdf |archive-date=12 January 2025 |access-date=12 January 2025}}</ref> 2024 жылғы 1 мамырда топ өңірлік бөлімшелерді 2027 жылға дейін жабуға мораторий жариялады.<ref>{{Cite news |date=1 May 2024 |title=Australian bank Westpac extends moratorium on regional branch closures till 2027 |url=https://www.reuters.com/business/finance/australian-bank-westpac-extends-moratorium-regional-branch-closures-till-2027-2024-04-30/ |access-date=13 February 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2025 жылғы 16 қарашада бұл мораторий 2030 жылға дейін ұзартылды.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=James EyersSenior |date=16 November 2025 |title=Westpac halts rural bank closures until 2030, puts bankers into councils |url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-halts-rural-bank-closures-until-2030-puts-bankers-into-councils-20251112-p5newq |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228091244/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-halts-rural-bank-closures-until-2030-puts-bankers-into-councils-20251112-p5newq |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8eok0z5n82bqs1t3v9v27nxdnoxddho 3643812 3643811 2026-08-18T17:55:54Z 1nter pares 146705 3643812 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{citation needed|date=May 2026}} * 1996: Westpac [[Challenge Bank]] банкіне тиесілі Викториядағы активтерін [[Bank of Melbourne]] банкіне сатты. * 1997: Westpac Викториядағы [[Bank of Melbourne (1989)|Bank of Melbourne]] банкін шамамен 1,4 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] сатып алды.<ref>{{Cite news|last=Luke|first=Susan Skiles|date=28 July 1997|title=Westpac Gets Regulator's OK To Acquire Bank of Melbourne|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|access-date=19 May 2020|issn=0099-9660|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181015/https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|url-status=live}}</ref> Westpac Bank of Melbourne атауы мен логотиптеріне құқықтарын сақтап қалды, бірақ 2004 жылы бөлімшелердің атауын Westpac деп өзгертті.<ref>{{Cite web|title=Westpac rebrands|url=https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|date=30 January 2004|website=Australian Financial Review|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928064311/https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|url-status=live}}</ref> 2011 жылы Westpac [[Bank of Melbourne (2011)|брендті қайта іске қосты]].<ref>{{Cite web |url=http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |title=Westpac revives Bank of Melbourne |access-date=9 March 2011 |archive-date=6 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706102427/http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |url-status=dead |website=Business Spectator|date=10 March 2011}}</ref> * 1998: Westpac [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын [[Société Générale]] компаниясына сатты. Ол бұл операцияларды тиісінше 1971 жылы құрылған Société Générale Calédonienne de Banque және 1973 жылы құрылған Banque de Polynésie банктерімен біріктірді. * 2002: Westpac [[BT (wealth management)|BT]] және Rothschild Australia Asset Management компанияларын сатып алды.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|title=UPDATE 1-Westpac says BT Investment IPO raises A$247 mln|date=6 December 2007|work=Reuters|access-date=13 April 2020|language=en|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181013/https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|url-status=live}}</ref> * 2004: [[Жаңа Зеландияның резервтік банкі]] Westpac-тен Жаңа Зеландиядағы бөлімшелер желісін жеке заңды тұлға ретінде тіркеуді талап етті.{{citation needed|date=May 2026}} * 2004: Westpac [[Ниуэ]]дегі бөлімшесін [[Bank of South Pacific]] банкіне сатты.{{citation needed|date=May 2026}} * 2008: Бұрынғы [[St George Bank]] бас атқарушы директоры [[Гейл Келли]] бас атқарушы директор және басқарушы директор болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|title=Gail Kelly to head Westpac as new CEO|url=https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|date=17 August 2007|website=The Sydney Morning Herald|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921074951/https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|url-status=live}}</ref><ref name="Somasundaram">{{Cite web|title=Hartzer to Become Westpac CEO in February as Kelly Exits|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|last=Somasundaram|first=Narayanan|date=12 November 2014|website=Bloomberg|access-date=19 May 2020|archive-date=10 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710055210/http://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|url-status=live}}</ref> * 2008: Westpac Австралияның бесінші ірі банкі [[St George Bank]] банкімен 19 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] бірігу ниетін жариялады.<ref>{{cite news |url= http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |title= St George and WBC sign merger deal |work= news.com.au |date= 26 May 2008 |access-date=23 June 2008 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20080527071659/http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |archive-date= 27 May 2008}}</ref> St George акцияларының шамамен 95 %-ына ие акционерлер бірігуді қолдап дауыс берді. * 2008: 17 қарашада [[Аустралияның федералдық соты]] Westpac пен St George банктерінің бірігуін мақұлдады. * 2011: шілде айында Виктория штатындағы St George бөлімшелерінің атауы [[Bank of Melbourne (2011)|Bank of Melbourne]] бөлімшелері болып өзгертілді. * 2012 жылдың ақпан айының басында Westpac Аустралиядағы 400-ден астам және шетелдегі тағы 150 жұмыс орнын қысқарту жоспарын жариялады. Бұл шешім соңғы бірнеше жылдағы өсімнің айтарлықтай баяулауына және Westpac-тың 2008 жылы St George Bank-пен бірігуінен кейін қызметін оңтайландыру қажеттілігіне байланысты қабылданды.<ref>{{cite web |url=http://www.smh.com.au/business/westpac-boss-hints-at-more-job-cuts-20120203-1qwbh.html |title=Westpac boss hints at more job cuts |date=3 February 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204102111/http://www.smh.com.au/business/westpac-boss-hints-at-more-job-cuts-20120203-1qwbh.html |archive-date=4 February 2012}}</ref> * 2014: [[Брайан Хартцер]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалды.<ref name="Somasundaram" /> * 2017: Westpac өзінің 200 жылдығын атап өтті. * 2020: сәуірде [[Питер Кинг]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалып, [[Брайан Хартцер]]дің орнына келді.<ref name="Witkowski">{{Cite web|title=Westpac Banking names Peter King CEO for next two years|url=https://www.marketwatch.com/story/westpac-banking-names-peter-king-ceo-for-next-two-years-2020-04-01|last=Witkowski|first=Wallace|website=MarketWatch|date=April 2020|language=en-US|access-date=21 May 2020|archive-date=4 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404113743/https://www.marketwatch.com/story/westpac-banking-names-peter-king-ceo-for-next-two-years-2020-04-01|url-status=live}}</ref> * 2024: қыркүйекте [[Энтони Миллер]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалып, [[Питер Кинг]]тің орнына келді.<ref>{{Cite web |last=Ilanbey |first=Sumeyya |date=9 September 2024 |title=Westpac to shift gears on business banking, new CEO says |url=https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-ceo-peter-king-to-exit-new-chief-named-20240909-p5k8xe.html |access-date=30 January 2025 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=13 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213040505/https://web.archive.org/web/20241213040505/https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-ceo-peter-king-to-exit-new-chief-named-20240909-p5k8xe.html |url-status=live }}</ref> 2015–2025 жылдар аралығында топ Аустралиядағы өзінің төрт банк бренді бойынша 400-ден астам бөлімшесін, сондай-ақ барлық агенттіктерін жапты.<ref>{{Cite web |last=Webster |first=Dale |date=23 March 2016 |title=Wave of bank agency closures hits rural Australia |url=https://weeklytimesnow.com.au/news/national/wave-of-bank-agency-closures-hits-rural-australia/news-story/afe895b44ac991daefaddbe150a90822 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112052604/https://www.weeklytimesnow.com.au/news/national/wave-of-bank-agency-closures-hits-rural-australia/news-story/afe895b44ac991daefaddbe150a90822 |archive-date=12 January 2025 |access-date=12 January 2024 |website=The Weekly Times}}</ref> Олардың қатарында Bank of Melbourne банкіне тиесілі 106 бөлімшенің 103-і және өңірлердегі кемінде 100 бөлімше болды.<ref>{{Cite web |title=Banking in regional Australia: full network |url=https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |access-date=12 January 2025 |website=batchgeo.com |archive-date=14 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114111816/https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |url-status=live }}</ref> Алайда бұл көрсеткішке Westpac пен BankSA немесе St George сияқты еншілес ұйымдарының бөлімшелері бір бөлімшеге біріктіріліп, олардың біріндегі орын босатылған бірнеше жағдай да кіреді (бірақ олардың саны айтарлықтай емес).<ref>{{Cite web |title=Banking in regional Australia: full network |url=https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218111300/https://www.batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |access-date=17 August 2025 |archive-date=18 December 2021}}</ref> Westpac-тың 2024 жылғы жылдық есебіне сәйкес, 2024 жылы бірге орналасқан бөлімшелердің саны 111 болды, бұл 2023 жылғы 82 бөлімшемен салыстырғанда көп.<ref>{{Cite web |title=2024 Annual Report |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2024.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112051645/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2024.pdf |archive-date=12 January 2025 |access-date=12 January 2025}}</ref> 2024 жылғы 1 мамырда топ өңірлік бөлімшелерді 2027 жылға дейін жабуға мораторий жариялады.<ref>{{Cite news |date=1 May 2024 |title=Australian bank Westpac extends moratorium on regional branch closures till 2027 |url=https://www.reuters.com/business/finance/australian-bank-westpac-extends-moratorium-regional-branch-closures-till-2027-2024-04-30/ |access-date=13 February 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2025 жылғы 16 қарашада бұл мораторий 2030 жылға дейін ұзартылды.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=James EyersSenior |date=16 November 2025 |title=Westpac halts rural bank closures until 2030, puts bankers into councils |url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-halts-rural-bank-closures-until-2030-puts-bankers-into-councils-20251112-p5newq |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228091244/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-halts-rural-bank-closures-until-2030-puts-bankers-into-councils-20251112-p5newq |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2ip8a9gji934cyv9pclbz9nirz338f0 3643816 3643812 2026-08-18T18:00:00Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3643816 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{citation needed|date=May 2026}} * 1996: Westpac [[Challenge Bank]] банкіне тиесілі Викториядағы активтерін [[Bank of Melbourne]] банкіне сатты. * 1997: Westpac Викториядағы [[Bank of Melbourne (1989)|Bank of Melbourne]] банкін шамамен 1,4 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] сатып алды.<ref>{{Cite news|last=Luke|first=Susan Skiles|date=28 July 1997|title=Westpac Gets Regulator's OK To Acquire Bank of Melbourne|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|access-date=19 May 2020|issn=0099-9660|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181015/https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|url-status=live}}</ref> Westpac Bank of Melbourne атауы мен логотиптеріне құқықтарын сақтап қалды, бірақ 2004 жылы бөлімшелердің атауын Westpac деп өзгертті.<ref>{{Cite web|title=Westpac rebrands|url=https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|date=30 January 2004|website=Australian Financial Review|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928064311/https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|url-status=live}}</ref> 2011 жылы Westpac [[Bank of Melbourne (2011)|брендті қайта іске қосты]].<ref>{{Cite web |url=http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |title=Westpac revives Bank of Melbourne |access-date=9 March 2011 |archive-date=6 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706102427/http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |url-status=dead |website=Business Spectator|date=10 March 2011}}</ref> * 1998: Westpac [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын [[Société Générale]] компаниясына сатты. Ол бұл операцияларды тиісінше 1971 жылы құрылған Société Générale Calédonienne de Banque және 1973 жылы құрылған Banque de Polynésie банктерімен біріктірді. * 2002: Westpac [[BT (wealth management)|BT]] және Rothschild Australia Asset Management компанияларын сатып алды.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|title=UPDATE 1-Westpac says BT Investment IPO raises A$247 mln|date=6 December 2007|work=Reuters|access-date=13 April 2020|language=en|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181013/https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|url-status=live}}</ref> * 2004: [[Жаңа Зеландияның резервтік банкі]] Westpac-тен Жаңа Зеландиядағы бөлімшелер желісін жеке заңды тұлға ретінде тіркеуді талап етті.{{citation needed|date=May 2026}} * 2004: Westpac [[Ниуэ]]дегі бөлімшесін [[Bank of South Pacific]] банкіне сатты.{{citation needed|date=May 2026}} * 2008: Бұрынғы [[St George Bank]] бас атқарушы директоры [[Гейл Келли]] бас атқарушы директор және басқарушы директор болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|title=Gail Kelly to head Westpac as new CEO|url=https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|date=17 August 2007|website=The Sydney Morning Herald|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921074951/https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|url-status=live}}</ref><ref name="Somasundaram">{{Cite web|title=Hartzer to Become Westpac CEO in February as Kelly Exits|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|last=Somasundaram|first=Narayanan|date=12 November 2014|website=Bloomberg|access-date=19 May 2020|archive-date=10 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710055210/http://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|url-status=live}}</ref> * 2008: Westpac Австралияның бесінші ірі банкі [[St George Bank]] банкімен 19 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] бірігу ниетін жариялады.<ref>{{cite news |url= http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |title= St George and WBC sign merger deal |work= news.com.au |date= 26 May 2008 |access-date=23 June 2008 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20080527071659/http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |archive-date= 27 May 2008}}</ref> St George акцияларының шамамен 95 %-ына ие акционерлер бірігуді қолдап дауыс берді. * 2008: 17 қарашада [[Аустралияның федералдық соты]] Westpac пен St George банктерінің бірігуін мақұлдады. * 2011: шілде айында Виктория штатындағы St George бөлімшелерінің атауы [[Bank of Melbourne (2011)|Bank of Melbourne]] бөлімшелері болып өзгертілді. * 2012 жылдың ақпан айының басында Westpac Аустралиядағы 400-ден астам және шетелдегі тағы 150 жұмыс орнын қысқарту жоспарын жариялады. Бұл шешім соңғы бірнеше жылдағы өсімнің айтарлықтай баяулауына және Westpac-тың 2008 жылы St George Bank-пен бірігуінен кейін қызметін оңтайландыру қажеттілігіне байланысты қабылданды.<ref>{{cite web |url=http://www.smh.com.au/business/westpac-boss-hints-at-more-job-cuts-20120203-1qwbh.html |title=Westpac boss hints at more job cuts |date=3 February 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204102111/http://www.smh.com.au/business/westpac-boss-hints-at-more-job-cuts-20120203-1qwbh.html |archive-date=4 February 2012}}</ref> * 2014: [[Брайан Хартцер]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалды.<ref name="Somasundaram" /> * 2017: Westpac өзінің 200 жылдығын атап өтті. * 2020: сәуірде [[Питер Кинг]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалып, [[Брайан Хартцер]]дің орнына келді.<ref name="Witkowski">{{Cite web|title=Westpac Banking names Peter King CEO for next two years|url=https://www.marketwatch.com/story/westpac-banking-names-peter-king-ceo-for-next-two-years-2020-04-01|last=Witkowski|first=Wallace|website=MarketWatch|date=April 2020|language=en-US|access-date=21 May 2020|archive-date=4 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404113743/https://www.marketwatch.com/story/westpac-banking-names-peter-king-ceo-for-next-two-years-2020-04-01|url-status=live}}</ref> * 2024: қыркүйекте [[Энтони Миллер]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалып, [[Питер Кинг]]тің орнына келді.<ref>{{Cite web |last=Ilanbey |first=Sumeyya |date=9 September 2024 |title=Westpac to shift gears on business banking, new CEO says |url=https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-ceo-peter-king-to-exit-new-chief-named-20240909-p5k8xe.html |access-date=30 January 2025 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=13 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213040505/https://web.archive.org/web/20241213040505/https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-ceo-peter-king-to-exit-new-chief-named-20240909-p5k8xe.html |url-status=live }}</ref> 2015–2025 жылдар аралығында топ Аустралиядағы өзінің төрт банк бренді бойынша 400-ден астам бөлімшесін, сондай-ақ барлық агенттіктерін жапты.<ref>{{Cite web |last=Webster |first=Dale |date=23 March 2016 |title=Wave of bank agency closures hits rural Australia |url=https://weeklytimesnow.com.au/news/national/wave-of-bank-agency-closures-hits-rural-australia/news-story/afe895b44ac991daefaddbe150a90822 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112052604/https://www.weeklytimesnow.com.au/news/national/wave-of-bank-agency-closures-hits-rural-australia/news-story/afe895b44ac991daefaddbe150a90822 |archive-date=12 January 2025 |access-date=12 January 2024 |website=The Weekly Times}}</ref> Олардың қатарында Bank of Melbourne банкіне тиесілі 106 бөлімшенің 103-і және өңірлердегі кемінде 100 бөлімше болды.<ref>{{Cite web |title=Banking in regional Australia: full network |url=https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |access-date=12 January 2025 |website=batchgeo.com |archive-date=14 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114111816/https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |url-status=live }}</ref> Алайда бұл көрсеткішке Westpac пен BankSA немесе St George сияқты еншілес ұйымдарының бөлімшелері бір бөлімшеге біріктіріліп, олардың біріндегі орын босатылған бірнеше жағдай да кіреді (бірақ олардың саны айтарлықтай емес).<ref>{{Cite web |title=Banking in regional Australia: full network |url=https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218111300/https://www.batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |access-date=17 August 2025 |archive-date=18 December 2021}}</ref> Westpac-тың 2024 жылғы жылдық есебіне сәйкес, 2024 жылы бірге орналасқан бөлімшелердің саны 111 болды, бұл 2023 жылғы 82 бөлімшемен салыстырғанда көп.<ref>{{Cite web |title=2024 Annual Report |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2024.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112051645/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2024.pdf |archive-date=12 January 2025 |access-date=12 January 2025}}</ref> 2024 жылғы 1 мамырда топ өңірлік бөлімшелерді 2027 жылға дейін жабуға мораторий жариялады.<ref>{{Cite news |date=1 May 2024 |title=Australian bank Westpac extends moratorium on regional branch closures till 2027 |url=https://www.reuters.com/business/finance/australian-bank-westpac-extends-moratorium-regional-branch-closures-till-2027-2024-04-30/ |access-date=13 February 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2025 жылғы 16 қарашада бұл мораторий 2030 жылға дейін ұзартылды.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=James EyersSenior |date=16 November 2025 |title=Westpac halts rural bank closures until 2030, puts bankers into councils |url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-halts-rural-bank-closures-until-2030-puts-bankers-into-councils-20251112-p5newq |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228091244/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-halts-rural-bank-closures-until-2030-puts-bankers-into-councils-20251112-p5newq |url-status=live }}</ref> ==Басшылық== ===Бас атқарушы директорлар=== Төмендегі тұлғалар бас атқарушы директор қызметіне тағайындалды: {| class="wikitable sortable" ! № !! Аты-жөні !! Лауазымы !! Қызметінің басталуы !! Қызметінің аяқталуы !! Дереккөз |- | {{dts|1}} || Боб Уайт, AO || rowspan=2| Бас менеджер || align="center" | [[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] || align="center" | [[31 желтоқсан]] [[1987 жыл|1987]] || align="right" |<ref>{{cite news|last1=Frost|first1=James|title=Vale Bob White: Banking sector mourns passing of former Westpac CEO|url=http://www.afr.com/business/banking-and-finance/financial-services/vale-bob-white-banking-sector-mourns-passing-of-former-westpac-ceo-20170612-gwpkq6|access-date=22 March 2018|agency=Australian Financial Review|date=12 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170930010826/http://www.afr.com/business/banking-and-finance/financial-services/vale-bob-white-banking-sector-mourns-passing-of-former-westpac-ceo-20170612-gwpkq6|archive-date=30 September 2017}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116475615 |title=Westpac head sees problems |newspaper=[[The Canberra Times]] |location=Australian Capital Territory, Australia |date=14 October 1982 |accessdate=1 January 2023 |page=23 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|2}} || Фрэнк Конрой, AM || align="center" | [[1 қаңтар]] [[1988 жыл|1988]] || align="center" | [[31 желтоқсан]] [[1992 жыл|1992]] || align="right" | |- | {{dts|3}} || [[Роберт Л. Джосс]], AC || rowspan=6| Бас атқарушы директор || align="center" | [[15 ақпан]] [[1993 жыл|1993]] || align="center" | [[28 ақпан]] [[1999 жыл|1999]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126971542 |title='Mammoth task' ahead for Joss |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=25 January 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126977287 |title=Westpac 'on the road to recovery' |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=20 February 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=11 (Saturday Magazine) |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126977304 |title=Joss fast-pedals up a steep learning curve |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=20 February 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=11 (Saturday Magazine) |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126971540 |title=US banker new chief of Westpac |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=25 January 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|4}} || [[Дэвид Морган (кәсіпкер)|Дэвид Морган]], AO || align="center" | [[1 наурыз]] [[1999 жыл|1999]] || align="center" | [[31 қаңтар]] [[2008 жыл|2008]] || align="right" | |- | {{dts|5}} || [[Гейл Келли]] || align="center" | [[1 ақпан]] [[2008 жыл|2008]] || align="center" | [[1 ақпан]] [[2015 жыл|2015]] || align="right" | |- | {{dts|6}} || [[Брайан Хартцер]] || align="center" | [[1 ақпан]] [[2015 жыл|2015]] || align="center" | [[2 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] || align="right" |<ref>{{cite news |title=Westpac bank chief quits amid money laundering scandal |url=https://www.bbc.com/news/world-australia-50553855 |access-date=1 January 2023 |publisher=BBC News |date=26 November 2019}}</ref> |- | {{dts|7}} || Питер Кинг || align="center" | [[2 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] || align="center" | [[16 желтоқсан]] [[2024 жыл|2024]] || align="right" |<ref name="Witkowski"/> |- | {{dts|8}} || Энтони Миллер || align="center" | [[16 желтоқсан]] [[2024 жыл|2024]] || align="center" | ''Қазіргі уақытта'' || align="right" |<ref>{{Cite web |last=Hussey |first=Samuel |date=8 September 2024 |title=Westpac announces Anthony Miller as new CEO |url=https://www.forbes.com.au/news/investing/westpac-announces-anthony-miller-as-new-ceo/ |access-date=30 January 2025 |website=Forbes Australia |language=en-US |archive-date=23 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123145659/https://www.forbes.com.au/news/investing/westpac-announces-anthony-miller-as-new-ceo/ |url-status=live }}</ref> |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sm72kgb9zykn4vewv6jeswgbe0ssl4p 3643817 3643816 2026-08-18T18:00:36Z 1nter pares 146705 3643817 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{citation needed|date=May 2026}} * 1996: Westpac [[Challenge Bank]] банкіне тиесілі Викториядағы активтерін [[Bank of Melbourne]] банкіне сатты. * 1997: Westpac Викториядағы [[Bank of Melbourne (1989)|Bank of Melbourne]] банкін шамамен 1,4 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] сатып алды.<ref>{{Cite news|last=Luke|first=Susan Skiles|date=28 July 1997|title=Westpac Gets Regulator's OK To Acquire Bank of Melbourne|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|access-date=19 May 2020|issn=0099-9660|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181015/https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|url-status=live}}</ref> Westpac Bank of Melbourne атауы мен логотиптеріне құқықтарын сақтап қалды, бірақ 2004 жылы бөлімшелердің атауын Westpac деп өзгертті.<ref>{{Cite web|title=Westpac rebrands|url=https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|date=30 January 2004|website=Australian Financial Review|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928064311/https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|url-status=live}}</ref> 2011 жылы Westpac [[Bank of Melbourne (2011)|брендті қайта іске қосты]].<ref>{{Cite web |url=http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |title=Westpac revives Bank of Melbourne |access-date=9 March 2011 |archive-date=6 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706102427/http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |url-status=dead |website=Business Spectator|date=10 March 2011}}</ref> * 1998: Westpac [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын [[Société Générale]] компаниясына сатты. Ол бұл операцияларды тиісінше 1971 жылы құрылған Société Générale Calédonienne de Banque және 1973 жылы құрылған Banque de Polynésie банктерімен біріктірді. * 2002: Westpac [[BT (wealth management)|BT]] және Rothschild Australia Asset Management компанияларын сатып алды.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|title=UPDATE 1-Westpac says BT Investment IPO raises A$247 mln|date=6 December 2007|work=Reuters|access-date=13 April 2020|language=en|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181013/https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|url-status=live}}</ref> * 2004: [[Жаңа Зеландияның резервтік банкі]] Westpac-тен Жаңа Зеландиядағы бөлімшелер желісін жеке заңды тұлға ретінде тіркеуді талап етті.{{citation needed|date=May 2026}} * 2004: Westpac [[Ниуэ]]дегі бөлімшесін [[Bank of South Pacific]] банкіне сатты.{{citation needed|date=May 2026}} * 2008: Бұрынғы [[St George Bank]] бас атқарушы директоры [[Гейл Келли]] бас атқарушы директор және басқарушы директор болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|title=Gail Kelly to head Westpac as new CEO|url=https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|date=17 August 2007|website=The Sydney Morning Herald|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921074951/https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|url-status=live}}</ref><ref name="Somasundaram">{{Cite web|title=Hartzer to Become Westpac CEO in February as Kelly Exits|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|last=Somasundaram|first=Narayanan|date=12 November 2014|website=Bloomberg|access-date=19 May 2020|archive-date=10 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710055210/http://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|url-status=live}}</ref> * 2008: Westpac Австралияның бесінші ірі банкі [[St George Bank]] банкімен 19 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] бірігу ниетін жариялады.<ref>{{cite news |url= http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |title= St George and WBC sign merger deal |work= news.com.au |date= 26 May 2008 |access-date=23 June 2008 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20080527071659/http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |archive-date= 27 May 2008}}</ref> St George акцияларының шамамен 95 %-ына ие акционерлер бірігуді қолдап дауыс берді. * 2008: 17 қарашада [[Аустралияның федералдық соты]] Westpac пен St George банктерінің бірігуін мақұлдады. * 2011: шілде айында Виктория штатындағы St George бөлімшелерінің атауы [[Bank of Melbourne (2011)|Bank of Melbourne]] бөлімшелері болып өзгертілді. * 2012 жылдың ақпан айының басында Westpac Аустралиядағы 400-ден астам және шетелдегі тағы 150 жұмыс орнын қысқарту жоспарын жариялады. Бұл шешім соңғы бірнеше жылдағы өсімнің айтарлықтай баяулауына және Westpac-тың 2008 жылы St George Bank-пен бірігуінен кейін қызметін оңтайландыру қажеттілігіне байланысты қабылданды.<ref>{{cite web |url=http://www.smh.com.au/business/westpac-boss-hints-at-more-job-cuts-20120203-1qwbh.html |title=Westpac boss hints at more job cuts |date=3 February 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204102111/http://www.smh.com.au/business/westpac-boss-hints-at-more-job-cuts-20120203-1qwbh.html |archive-date=4 February 2012}}</ref> * 2014: [[Брайан Хартцер]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалды.<ref name="Somasundaram" /> * 2017: Westpac өзінің 200 жылдығын атап өтті. * 2020: сәуірде [[Питер Кинг]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалып, [[Брайан Хартцер]]дің орнына келді.<ref name="Witkowski">{{Cite web|title=Westpac Banking names Peter King CEO for next two years|url=https://www.marketwatch.com/story/westpac-banking-names-peter-king-ceo-for-next-two-years-2020-04-01|last=Witkowski|first=Wallace|website=MarketWatch|date=April 2020|language=en-US|access-date=21 May 2020|archive-date=4 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404113743/https://www.marketwatch.com/story/westpac-banking-names-peter-king-ceo-for-next-two-years-2020-04-01|url-status=live}}</ref> * 2024: қыркүйекте [[Энтони Миллер]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалып, [[Питер Кинг]]тің орнына келді.<ref>{{Cite web |last=Ilanbey |first=Sumeyya |date=9 September 2024 |title=Westpac to shift gears on business banking, new CEO says |url=https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-ceo-peter-king-to-exit-new-chief-named-20240909-p5k8xe.html |access-date=30 January 2025 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=13 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213040505/https://web.archive.org/web/20241213040505/https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-ceo-peter-king-to-exit-new-chief-named-20240909-p5k8xe.html |url-status=live }}</ref> 2015–2025 жылдар аралығында топ Аустралиядағы өзінің төрт банк бренді бойынша 400-ден астам бөлімшесін, сондай-ақ барлық агенттіктерін жапты.<ref>{{Cite web |last=Webster |first=Dale |date=23 March 2016 |title=Wave of bank agency closures hits rural Australia |url=https://weeklytimesnow.com.au/news/national/wave-of-bank-agency-closures-hits-rural-australia/news-story/afe895b44ac991daefaddbe150a90822 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112052604/https://www.weeklytimesnow.com.au/news/national/wave-of-bank-agency-closures-hits-rural-australia/news-story/afe895b44ac991daefaddbe150a90822 |archive-date=12 January 2025 |access-date=12 January 2024 |website=The Weekly Times}}</ref> Олардың қатарында Bank of Melbourne банкіне тиесілі 106 бөлімшенің 103-і және өңірлердегі кемінде 100 бөлімше болды.<ref>{{Cite web |title=Banking in regional Australia: full network |url=https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |access-date=12 January 2025 |website=batchgeo.com |archive-date=14 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114111816/https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |url-status=live }}</ref> Алайда бұл көрсеткішке Westpac пен BankSA немесе St George сияқты еншілес ұйымдарының бөлімшелері бір бөлімшеге біріктіріліп, олардың біріндегі орын босатылған бірнеше жағдай да кіреді (бірақ олардың саны айтарлықтай емес).<ref>{{Cite web |title=Banking in regional Australia: full network |url=https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218111300/https://www.batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |access-date=17 August 2025 |archive-date=18 December 2021}}</ref> Westpac-тың 2024 жылғы жылдық есебіне сәйкес, 2024 жылы бірге орналасқан бөлімшелердің саны 111 болды, бұл 2023 жылғы 82 бөлімшемен салыстырғанда көп.<ref>{{Cite web |title=2024 Annual Report |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2024.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112051645/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2024.pdf |archive-date=12 January 2025 |access-date=12 January 2025}}</ref> 2024 жылғы 1 мамырда топ өңірлік бөлімшелерді 2027 жылға дейін жабуға мораторий жариялады.<ref>{{Cite news |date=1 May 2024 |title=Australian bank Westpac extends moratorium on regional branch closures till 2027 |url=https://www.reuters.com/business/finance/australian-bank-westpac-extends-moratorium-regional-branch-closures-till-2027-2024-04-30/ |access-date=13 February 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2025 жылғы 16 қарашада бұл мораторий 2030 жылға дейін ұзартылды.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=James EyersSenior |date=16 November 2025 |title=Westpac halts rural bank closures until 2030, puts bankers into councils |url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-halts-rural-bank-closures-until-2030-puts-bankers-into-councils-20251112-p5newq |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228091244/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-halts-rural-bank-closures-until-2030-puts-bankers-into-councils-20251112-p5newq |url-status=live }}</ref> == Басшылық == === Бас атқарушы директорлар === Төмендегі тұлғалар бас атқарушы директор қызметіне тағайындалды: {| class="wikitable sortable" ! № !! Аты-жөні !! Лауазымы !! Қызметінің басталуы !! Қызметінің аяқталуы !! Дереккөз |- | {{dts|1}} || Боб Уайт, AO || rowspan=2| Бас менеджер || align="center" | [[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] || align="center" | [[31 желтоқсан]] [[1987 жыл|1987]] || align="right" |<ref>{{cite news|last1=Frost|first1=James|title=Vale Bob White: Banking sector mourns passing of former Westpac CEO|url=http://www.afr.com/business/banking-and-finance/financial-services/vale-bob-white-banking-sector-mourns-passing-of-former-westpac-ceo-20170612-gwpkq6|access-date=22 March 2018|agency=Australian Financial Review|date=12 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170930010826/http://www.afr.com/business/banking-and-finance/financial-services/vale-bob-white-banking-sector-mourns-passing-of-former-westpac-ceo-20170612-gwpkq6|archive-date=30 September 2017}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116475615 |title=Westpac head sees problems |newspaper=[[The Canberra Times]] |location=Australian Capital Territory, Australia |date=14 October 1982 |accessdate=1 January 2023 |page=23 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|2}} || Фрэнк Конрой, AM || align="center" | [[1 қаңтар]] [[1988 жыл|1988]] || align="center" | [[31 желтоқсан]] [[1992 жыл|1992]] || align="right" | |- | {{dts|3}} || [[Роберт Л. Джосс]], AC || rowspan=6| Бас атқарушы директор || align="center" | [[15 ақпан]] [[1993 жыл|1993]] || align="center" | [[28 ақпан]] [[1999 жыл|1999]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126971542 |title='Mammoth task' ahead for Joss |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=25 January 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126977287 |title=Westpac 'on the road to recovery' |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=20 February 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=11 (Saturday Magazine) |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126977304 |title=Joss fast-pedals up a steep learning curve |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=20 February 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=11 (Saturday Magazine) |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126971540 |title=US banker new chief of Westpac |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=25 January 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|4}} || [[Дэвид Морган (кәсіпкер)|Дэвид Морган]], AO || align="center" | [[1 наурыз]] [[1999 жыл|1999]] || align="center" | [[31 қаңтар]] [[2008 жыл|2008]] || align="right" | |- | {{dts|5}} || [[Гейл Келли]] || align="center" | [[1 ақпан]] [[2008 жыл|2008]] || align="center" | [[1 ақпан]] [[2015 жыл|2015]] || align="right" | |- | {{dts|6}} || [[Брайан Хартцер]] || align="center" | [[1 ақпан]] [[2015 жыл|2015]] || align="center" | [[2 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] || align="right" |<ref>{{cite news |title=Westpac bank chief quits amid money laundering scandal |url=https://www.bbc.com/news/world-australia-50553855 |access-date=1 January 2023 |publisher=BBC News |date=26 November 2019}}</ref> |- | {{dts|7}} || Питер Кинг || align="center" | [[2 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] || align="center" | [[16 желтоқсан]] [[2024 жыл|2024]] || align="right" |<ref name="Witkowski"/> |- | {{dts|8}} || Энтони Миллер || align="center" | [[16 желтоқсан]] [[2024 жыл|2024]] || align="center" | ''Қазірге дейін'' || align="right" |<ref>{{Cite web |last=Hussey |first=Samuel |date=8 September 2024 |title=Westpac announces Anthony Miller as new CEO |url=https://www.forbes.com.au/news/investing/westpac-announces-anthony-miller-as-new-ceo/ |access-date=30 January 2025 |website=Forbes Australia |language=en-US |archive-date=23 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123145659/https://www.forbes.com.au/news/investing/westpac-announces-anthony-miller-as-new-ceo/ |url-status=live }}</ref> |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 61ob2ovpr4frvslmz0xwei4en96a1ah 3643819 3643817 2026-08-18T18:06:44Z 1nter pares 146705 /* Басшылық */ 3643819 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{citation needed|date=May 2026}} * 1996: Westpac [[Challenge Bank]] банкіне тиесілі Викториядағы активтерін [[Bank of Melbourne]] банкіне сатты. * 1997: Westpac Викториядағы [[Bank of Melbourne (1989)|Bank of Melbourne]] банкін шамамен 1,4 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] сатып алды.<ref>{{Cite news|last=Luke|first=Susan Skiles|date=28 July 1997|title=Westpac Gets Regulator's OK To Acquire Bank of Melbourne|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|access-date=19 May 2020|issn=0099-9660|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181015/https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|url-status=live}}</ref> Westpac Bank of Melbourne атауы мен логотиптеріне құқықтарын сақтап қалды, бірақ 2004 жылы бөлімшелердің атауын Westpac деп өзгертті.<ref>{{Cite web|title=Westpac rebrands|url=https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|date=30 January 2004|website=Australian Financial Review|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928064311/https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|url-status=live}}</ref> 2011 жылы Westpac [[Bank of Melbourne (2011)|брендті қайта іске қосты]].<ref>{{Cite web |url=http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |title=Westpac revives Bank of Melbourne |access-date=9 March 2011 |archive-date=6 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706102427/http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |url-status=dead |website=Business Spectator|date=10 March 2011}}</ref> * 1998: Westpac [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын [[Société Générale]] компаниясына сатты. Ол бұл операцияларды тиісінше 1971 жылы құрылған Société Générale Calédonienne de Banque және 1973 жылы құрылған Banque de Polynésie банктерімен біріктірді. * 2002: Westpac [[BT (wealth management)|BT]] және Rothschild Australia Asset Management компанияларын сатып алды.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|title=UPDATE 1-Westpac says BT Investment IPO raises A$247 mln|date=6 December 2007|work=Reuters|access-date=13 April 2020|language=en|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181013/https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|url-status=live}}</ref> * 2004: [[Жаңа Зеландияның резервтік банкі]] Westpac-тен Жаңа Зеландиядағы бөлімшелер желісін жеке заңды тұлға ретінде тіркеуді талап етті.{{citation needed|date=May 2026}} * 2004: Westpac [[Ниуэ]]дегі бөлімшесін [[Bank of South Pacific]] банкіне сатты.{{citation needed|date=May 2026}} * 2008: Бұрынғы [[St George Bank]] бас атқарушы директоры [[Гейл Келли]] бас атқарушы директор және басқарушы директор болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|title=Gail Kelly to head Westpac as new CEO|url=https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|date=17 August 2007|website=The Sydney Morning Herald|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921074951/https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|url-status=live}}</ref><ref name="Somasundaram">{{Cite web|title=Hartzer to Become Westpac CEO in February as Kelly Exits|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|last=Somasundaram|first=Narayanan|date=12 November 2014|website=Bloomberg|access-date=19 May 2020|archive-date=10 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710055210/http://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|url-status=live}}</ref> * 2008: Westpac Австралияның бесінші ірі банкі [[St George Bank]] банкімен 19 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] бірігу ниетін жариялады.<ref>{{cite news |url= http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |title= St George and WBC sign merger deal |work= news.com.au |date= 26 May 2008 |access-date=23 June 2008 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20080527071659/http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |archive-date= 27 May 2008}}</ref> St George акцияларының шамамен 95 %-ына ие акционерлер бірігуді қолдап дауыс берді. * 2008: 17 қарашада [[Аустралияның федералдық соты]] Westpac пен St George банктерінің бірігуін мақұлдады. * 2011: шілде айында Виктория штатындағы St George бөлімшелерінің атауы [[Bank of Melbourne (2011)|Bank of Melbourne]] бөлімшелері болып өзгертілді. * 2012 жылдың ақпан айының басында Westpac Аустралиядағы 400-ден астам және шетелдегі тағы 150 жұмыс орнын қысқарту жоспарын жариялады. Бұл шешім соңғы бірнеше жылдағы өсімнің айтарлықтай баяулауына және Westpac-тың 2008 жылы St George Bank-пен бірігуінен кейін қызметін оңтайландыру қажеттілігіне байланысты қабылданды.<ref>{{cite web |url=http://www.smh.com.au/business/westpac-boss-hints-at-more-job-cuts-20120203-1qwbh.html |title=Westpac boss hints at more job cuts |date=3 February 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204102111/http://www.smh.com.au/business/westpac-boss-hints-at-more-job-cuts-20120203-1qwbh.html |archive-date=4 February 2012}}</ref> * 2014: [[Брайан Хартцер]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалды.<ref name="Somasundaram" /> * 2017: Westpac өзінің 200 жылдығын атап өтті. * 2020: сәуірде [[Питер Кинг]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалып, [[Брайан Хартцер]]дің орнына келді.<ref name="Witkowski">{{Cite web|title=Westpac Banking names Peter King CEO for next two years|url=https://www.marketwatch.com/story/westpac-banking-names-peter-king-ceo-for-next-two-years-2020-04-01|last=Witkowski|first=Wallace|website=MarketWatch|date=April 2020|language=en-US|access-date=21 May 2020|archive-date=4 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404113743/https://www.marketwatch.com/story/westpac-banking-names-peter-king-ceo-for-next-two-years-2020-04-01|url-status=live}}</ref> * 2024: қыркүйекте [[Энтони Миллер]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалып, [[Питер Кинг]]тің орнына келді.<ref>{{Cite web |last=Ilanbey |first=Sumeyya |date=9 September 2024 |title=Westpac to shift gears on business banking, new CEO says |url=https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-ceo-peter-king-to-exit-new-chief-named-20240909-p5k8xe.html |access-date=30 January 2025 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=13 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213040505/https://web.archive.org/web/20241213040505/https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-ceo-peter-king-to-exit-new-chief-named-20240909-p5k8xe.html |url-status=live }}</ref> 2015–2025 жылдар аралығында топ Аустралиядағы өзінің төрт банк бренді бойынша 400-ден астам бөлімшесін, сондай-ақ барлық агенттіктерін жапты.<ref>{{Cite web |last=Webster |first=Dale |date=23 March 2016 |title=Wave of bank agency closures hits rural Australia |url=https://weeklytimesnow.com.au/news/national/wave-of-bank-agency-closures-hits-rural-australia/news-story/afe895b44ac991daefaddbe150a90822 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112052604/https://www.weeklytimesnow.com.au/news/national/wave-of-bank-agency-closures-hits-rural-australia/news-story/afe895b44ac991daefaddbe150a90822 |archive-date=12 January 2025 |access-date=12 January 2024 |website=The Weekly Times}}</ref> Олардың қатарында Bank of Melbourne банкіне тиесілі 106 бөлімшенің 103-і және өңірлердегі кемінде 100 бөлімше болды.<ref>{{Cite web |title=Banking in regional Australia: full network |url=https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |access-date=12 January 2025 |website=batchgeo.com |archive-date=14 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114111816/https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |url-status=live }}</ref> Алайда бұл көрсеткішке Westpac пен BankSA немесе St George сияқты еншілес ұйымдарының бөлімшелері бір бөлімшеге біріктіріліп, олардың біріндегі орын босатылған бірнеше жағдай да кіреді (бірақ олардың саны айтарлықтай емес).<ref>{{Cite web |title=Banking in regional Australia: full network |url=https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218111300/https://www.batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |access-date=17 August 2025 |archive-date=18 December 2021}}</ref> Westpac-тың 2024 жылғы жылдық есебіне сәйкес, 2024 жылы бірге орналасқан бөлімшелердің саны 111 болды, бұл 2023 жылғы 82 бөлімшемен салыстырғанда көп.<ref>{{Cite web |title=2024 Annual Report |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2024.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112051645/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2024.pdf |archive-date=12 January 2025 |access-date=12 January 2025}}</ref> 2024 жылғы 1 мамырда топ өңірлік бөлімшелерді 2027 жылға дейін жабуға мораторий жариялады.<ref>{{Cite news |date=1 May 2024 |title=Australian bank Westpac extends moratorium on regional branch closures till 2027 |url=https://www.reuters.com/business/finance/australian-bank-westpac-extends-moratorium-regional-branch-closures-till-2027-2024-04-30/ |access-date=13 February 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2025 жылғы 16 қарашада бұл мораторий 2030 жылға дейін ұзартылды.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=James EyersSenior |date=16 November 2025 |title=Westpac halts rural bank closures until 2030, puts bankers into councils |url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-halts-rural-bank-closures-until-2030-puts-bankers-into-councils-20251112-p5newq |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228091244/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-halts-rural-bank-closures-until-2030-puts-bankers-into-councils-20251112-p5newq |url-status=live }}</ref> == Басшылық == === Бас атқарушы директорлар === Төмендегі тұлғалар бас атқарушы директор қызметіне тағайындалды: {| class="wikitable sortable" ! № !! Аты-жөні !! Лауазымы !! Қызметінің басталуы !! Қызметінің аяқталуы !! Дереккөз |- | {{dts|1}} || Боб Уайт, AO || rowspan=2| Бас менеджер || align="center" | [[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] || align="center" | [[31 желтоқсан]] [[1987 жыл|1987]] || align="right" |<ref>{{cite news|last1=Frost|first1=James|title=Vale Bob White: Banking sector mourns passing of former Westpac CEO|url=http://www.afr.com/business/banking-and-finance/financial-services/vale-bob-white-banking-sector-mourns-passing-of-former-westpac-ceo-20170612-gwpkq6|access-date=22 March 2018|agency=Australian Financial Review|date=12 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170930010826/http://www.afr.com/business/banking-and-finance/financial-services/vale-bob-white-banking-sector-mourns-passing-of-former-westpac-ceo-20170612-gwpkq6|archive-date=30 September 2017}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116475615 |title=Westpac head sees problems |newspaper=[[The Canberra Times]] |location=Australian Capital Territory, Australia |date=14 October 1982 |accessdate=1 January 2023 |page=23 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|2}} || Фрэнк Конрой, AM || align="center" | [[1 қаңтар]] [[1988 жыл|1988]] || align="center" | [[31 желтоқсан]] [[1992 жыл|1992]] || align="right" | |- | {{dts|3}} || [[Роберт Л. Джосс]], AC || rowspan=6| Бас атқарушы директор || align="center" | [[15 ақпан]] [[1993 жыл|1993]] || align="center" | [[28 ақпан]] [[1999 жыл|1999]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126971542 |title='Mammoth task' ahead for Joss |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=25 January 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126977287 |title=Westpac 'on the road to recovery' |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=20 February 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=11 (Saturday Magazine) |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126977304 |title=Joss fast-pedals up a steep learning curve |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=20 February 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=11 (Saturday Magazine) |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126971540 |title=US banker new chief of Westpac |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=25 January 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|4}} || [[Дэвид Морган (кәсіпкер)|Дэвид Морган]], AO || align="center" | [[1 наурыз]] [[1999 жыл|1999]] || align="center" | [[31 қаңтар]] [[2008 жыл|2008]] || align="right" | |- | {{dts|5}} || [[Гейл Келли]] || align="center" | [[1 ақпан]] [[2008 жыл|2008]] || align="center" | [[1 ақпан]] [[2015 жыл|2015]] || align="right" | |- | {{dts|6}} || [[Брайан Хартцер]] || align="center" | [[1 ақпан]] [[2015 жыл|2015]] || align="center" | [[2 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] || align="right" |<ref>{{cite news |title=Westpac bank chief quits amid money laundering scandal |url=https://www.bbc.com/news/world-australia-50553855 |access-date=1 January 2023 |publisher=BBC News |date=26 November 2019}}</ref> |- | {{dts|7}} || Питер Кинг || align="center" | [[2 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] || align="center" | [[16 желтоқсан]] [[2024 жыл|2024]] || align="right" |<ref name="Witkowski"/> |- | {{dts|8}} || Энтони Миллер || align="center" | [[16 желтоқсан]] [[2024 жыл|2024]] || align="center" | ''Қазірге дейін'' || align="right" |<ref>{{Cite web |last=Hussey |first=Samuel |date=8 September 2024 |title=Westpac announces Anthony Miller as new CEO |url=https://www.forbes.com.au/news/investing/westpac-announces-anthony-miller-as-new-ceo/ |access-date=30 January 2025 |website=Forbes Australia |language=en-US |archive-date=23 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123145659/https://www.forbes.com.au/news/investing/westpac-announces-anthony-miller-as-new-ceo/ |url-status=live }}</ref> |} === Басқарма төрағалары === Төмендегі тұлғалар басқарма төрағасы қызметіне тағайындалды: {| class="wikitable sortable" ! № !! Аты-жөні !! Қызметінің басталуы !! Қызметінің аяқталуы !! Дереккөз |- | {{dts|1}} || Сэр Ноэл Фоли, CBE || align="center" | [[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] || align="center" | [[30 қаңтар]] [[1988 жыл|1988]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article125634128 |title=Bank of NSW, CBA to merge |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=15 May 1981 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126875459 |title=Westpac's name adopted |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=31 January 1982 |accessdate=1 January 2023 |page=3 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |last1=Henderson |first1=Gerard |title=Realistic chairman of the board |url=https://www.smh.com.au/national/realistic-chairman-of-the-board-20050318-gdky8i.html |access-date=1 January 2023 |publisher=The Sydney Morning Herald |date=18 March 2005}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article119478876 |title=Business and investment 'Gloomy future for Australian economy' |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=31 January 1987 |accessdate=1 January 2023 |page=8 (Section B) |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|2}} || [[Джеймс Футс|Сэр Джеймс Футс]] || align="center" | [[30 қаңтар]] [[1988 жыл|1988]] || align="center" | [[31 қаңтар]] [[1989 жыл|1989]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131837718 |title=No title |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=10 September 1986 |accessdate=1 January 2023 |page=40 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|3}} || [[Эрик Нил|Сэр Эрик Нил]], AC || align="center" | [[1 қаңтар]] [[1989 жыл|1989]] || align="center" | [[31 қазан]] [[1992 жыл|1992]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614728 |title=New chairman for Westpac |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=18 November 1988 |accessdate=1 January 2023 |page=15 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126946368 |title=WESTPAC SHAKEOUT Neal's rise and fall both rapid |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=2 October 1992 |accessdate=1 January 2023 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|4}} || Джон Урхиг, AO || align="center" | [[1 қазан]] [[1992 жыл|1992]] || align="center" | [[31 желтоқсан]] [[2000 жыл|2000]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126958022 |title=Packer raid puts heat on Westpac |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=27 November 1992 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126970401 |title='This is not my first choice...' |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=20 January 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|5}} || Леон Дэвис, AO || align="center" | [[1 желтоқсан]] [[2000 жыл|2000]] || align="center" | [[31 наурыз]] [[2007 жыл|2007]] || align="right" | |- | {{dts|6}} || [[Тед Эванс (мемлекеттік қызметкер)|Тед Эванс]], AC || align="center" | [[1 наурыз]] [[2007 жыл|2007]] || align="center" | [[14 желтоқсан]] [[2011 жыл|2011]] || align="right" |<ref>{{cite news |title=Westpac chairman Ted Evans to retire at general meeting in December |url=https://www.news.com.au/finance/business/westpac-chairman-ted-evans-to-retire-at-general-meeting-in-december/news-story/fc45c24700abdc86a24aa27a845fdc25 |access-date=1 January 2023 |agency=AAP |publisher=news.com.au |date=11 May 2011}}</ref> |- | {{dts|7}} || [[Линдси Макстед]] || align="center" | [[14 желтоқсан]] [[2011 жыл|2011]] || align="center" | [[2 сәуір]] [[2020 жыл|2020]] || align="right" |<ref>{{Cite news|last=Stewart|first=Robb M.|url=https://www.wsj.com/articles/westpac-banking-ceo-and-chairman-depart-amid-money-laundering-probe-11574724687|title=Westpac Banking CEO and Chairman Depart Amid Money-Laundering Probe|date=25 November 2019|work=Wall Street Journal|access-date=16 April 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> |- | {{dts|8}} || [[Джон Макфарлейн]], OBE || align="center" | [[2 сәуір]] [[2020 жыл|2020]] || align="center" | [[14 желтоқсан]] [[2023 жыл|2023]] || align="right" |<ref>{{cite news |title=Westpac announces John McFarlane as incoming Chairman |url=https://www.westpac.com.au/about-westpac/media/media-releases/2020/23-january/ |access-date=1 January 2023 |publisher=Westpac |date=23 January 2020 |format=Media Release |archive-date=1 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101084726/https://www.westpac.com.au/about-westpac/media/media-releases/2020/23-january/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Aubrey |first1=Kate |title=Westpac chairman announces departure after 2-year tenure |url=https://www.theadviser.com.au/lender/43822-westpac-chairman-announces-departure-after-2-year-tenure#:~:text=Westpac%20chairman%2C%20John%20McFarlane%2C%20has,meeting%20in%20December%20next%20year. |access-date=1 January 2023 |publisher=The Adviser |date=15 December 2022 |archive-date=1 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101084704/https://www.theadviser.com.au/lender/43822-westpac-chairman-announces-departure-after-2-year-tenure#:~:text=Westpac%20chairman%2C%20John%20McFarlane%2C%20has,meeting%20in%20December%20next%20year. |url-status=live }}</ref> |- | {{dts|9}} || Стивен Грегг || align="center" | [[14 желтоқсан]] [[2023 жыл|2023]] || align="center" | ''Қазіргі уақытта'' || align="right" |<ref>{{Cite web |last=Muroi |first=Millie |date=15 October 2023 |title=Westpac appoints Steven Gregg as new chairman |url=https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-appoints-steven-gregg-as-new-chairman-20231016-p5ecj0.html |access-date=13 February 2026 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=23 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923112057/https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-appoints-steven-gregg-as-new-chairman-20231016-p5ecj0.html |url-status=live }}</ref> |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1xsrgxlamxdp70akz3b4rj6ncbla5hn 3643820 3643819 2026-08-18T18:07:07Z 1nter pares 146705 /* Басқарма төрағалары */ 3643820 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{citation needed|date=May 2026}} * 1996: Westpac [[Challenge Bank]] банкіне тиесілі Викториядағы активтерін [[Bank of Melbourne]] банкіне сатты. * 1997: Westpac Викториядағы [[Bank of Melbourne (1989)|Bank of Melbourne]] банкін шамамен 1,4 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] сатып алды.<ref>{{Cite news|last=Luke|first=Susan Skiles|date=28 July 1997|title=Westpac Gets Regulator's OK To Acquire Bank of Melbourne|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|access-date=19 May 2020|issn=0099-9660|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181015/https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|url-status=live}}</ref> Westpac Bank of Melbourne атауы мен логотиптеріне құқықтарын сақтап қалды, бірақ 2004 жылы бөлімшелердің атауын Westpac деп өзгертті.<ref>{{Cite web|title=Westpac rebrands|url=https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|date=30 January 2004|website=Australian Financial Review|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928064311/https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|url-status=live}}</ref> 2011 жылы Westpac [[Bank of Melbourne (2011)|брендті қайта іске қосты]].<ref>{{Cite web |url=http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |title=Westpac revives Bank of Melbourne |access-date=9 March 2011 |archive-date=6 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706102427/http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |url-status=dead |website=Business Spectator|date=10 March 2011}}</ref> * 1998: Westpac [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын [[Société Générale]] компаниясына сатты. Ол бұл операцияларды тиісінше 1971 жылы құрылған Société Générale Calédonienne de Banque және 1973 жылы құрылған Banque de Polynésie банктерімен біріктірді. * 2002: Westpac [[BT (wealth management)|BT]] және Rothschild Australia Asset Management компанияларын сатып алды.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|title=UPDATE 1-Westpac says BT Investment IPO raises A$247 mln|date=6 December 2007|work=Reuters|access-date=13 April 2020|language=en|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181013/https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|url-status=live}}</ref> * 2004: [[Жаңа Зеландияның резервтік банкі]] Westpac-тен Жаңа Зеландиядағы бөлімшелер желісін жеке заңды тұлға ретінде тіркеуді талап етті.{{citation needed|date=May 2026}} * 2004: Westpac [[Ниуэ]]дегі бөлімшесін [[Bank of South Pacific]] банкіне сатты.{{citation needed|date=May 2026}} * 2008: Бұрынғы [[St George Bank]] бас атқарушы директоры [[Гейл Келли]] бас атқарушы директор және басқарушы директор болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|title=Gail Kelly to head Westpac as new CEO|url=https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|date=17 August 2007|website=The Sydney Morning Herald|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921074951/https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|url-status=live}}</ref><ref name="Somasundaram">{{Cite web|title=Hartzer to Become Westpac CEO in February as Kelly Exits|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|last=Somasundaram|first=Narayanan|date=12 November 2014|website=Bloomberg|access-date=19 May 2020|archive-date=10 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710055210/http://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|url-status=live}}</ref> * 2008: Westpac Австралияның бесінші ірі банкі [[St George Bank]] банкімен 19 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] бірігу ниетін жариялады.<ref>{{cite news |url= http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |title= St George and WBC sign merger deal |work= news.com.au |date= 26 May 2008 |access-date=23 June 2008 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20080527071659/http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |archive-date= 27 May 2008}}</ref> St George акцияларының шамамен 95 %-ына ие акционерлер бірігуді қолдап дауыс берді. * 2008: 17 қарашада [[Аустралияның федералдық соты]] Westpac пен St George банктерінің бірігуін мақұлдады. * 2011: шілде айында Виктория штатындағы St George бөлімшелерінің атауы [[Bank of Melbourne (2011)|Bank of Melbourne]] бөлімшелері болып өзгертілді. * 2012 жылдың ақпан айының басында Westpac Аустралиядағы 400-ден астам және шетелдегі тағы 150 жұмыс орнын қысқарту жоспарын жариялады. Бұл шешім соңғы бірнеше жылдағы өсімнің айтарлықтай баяулауына және Westpac-тың 2008 жылы St George Bank-пен бірігуінен кейін қызметін оңтайландыру қажеттілігіне байланысты қабылданды.<ref>{{cite web |url=http://www.smh.com.au/business/westpac-boss-hints-at-more-job-cuts-20120203-1qwbh.html |title=Westpac boss hints at more job cuts |date=3 February 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204102111/http://www.smh.com.au/business/westpac-boss-hints-at-more-job-cuts-20120203-1qwbh.html |archive-date=4 February 2012}}</ref> * 2014: [[Брайан Хартцер]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалды.<ref name="Somasundaram" /> * 2017: Westpac өзінің 200 жылдығын атап өтті. * 2020: сәуірде [[Питер Кинг]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалып, [[Брайан Хартцер]]дің орнына келді.<ref name="Witkowski">{{Cite web|title=Westpac Banking names Peter King CEO for next two years|url=https://www.marketwatch.com/story/westpac-banking-names-peter-king-ceo-for-next-two-years-2020-04-01|last=Witkowski|first=Wallace|website=MarketWatch|date=April 2020|language=en-US|access-date=21 May 2020|archive-date=4 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404113743/https://www.marketwatch.com/story/westpac-banking-names-peter-king-ceo-for-next-two-years-2020-04-01|url-status=live}}</ref> * 2024: қыркүйекте [[Энтони Миллер]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалып, [[Питер Кинг]]тің орнына келді.<ref>{{Cite web |last=Ilanbey |first=Sumeyya |date=9 September 2024 |title=Westpac to shift gears on business banking, new CEO says |url=https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-ceo-peter-king-to-exit-new-chief-named-20240909-p5k8xe.html |access-date=30 January 2025 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=13 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213040505/https://web.archive.org/web/20241213040505/https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-ceo-peter-king-to-exit-new-chief-named-20240909-p5k8xe.html |url-status=live }}</ref> 2015–2025 жылдар аралығында топ Аустралиядағы өзінің төрт банк бренді бойынша 400-ден астам бөлімшесін, сондай-ақ барлық агенттіктерін жапты.<ref>{{Cite web |last=Webster |first=Dale |date=23 March 2016 |title=Wave of bank agency closures hits rural Australia |url=https://weeklytimesnow.com.au/news/national/wave-of-bank-agency-closures-hits-rural-australia/news-story/afe895b44ac991daefaddbe150a90822 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112052604/https://www.weeklytimesnow.com.au/news/national/wave-of-bank-agency-closures-hits-rural-australia/news-story/afe895b44ac991daefaddbe150a90822 |archive-date=12 January 2025 |access-date=12 January 2024 |website=The Weekly Times}}</ref> Олардың қатарында Bank of Melbourne банкіне тиесілі 106 бөлімшенің 103-і және өңірлердегі кемінде 100 бөлімше болды.<ref>{{Cite web |title=Banking in regional Australia: full network |url=https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |access-date=12 January 2025 |website=batchgeo.com |archive-date=14 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114111816/https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |url-status=live }}</ref> Алайда бұл көрсеткішке Westpac пен BankSA немесе St George сияқты еншілес ұйымдарының бөлімшелері бір бөлімшеге біріктіріліп, олардың біріндегі орын босатылған бірнеше жағдай да кіреді (бірақ олардың саны айтарлықтай емес).<ref>{{Cite web |title=Banking in regional Australia: full network |url=https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218111300/https://www.batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |access-date=17 August 2025 |archive-date=18 December 2021}}</ref> Westpac-тың 2024 жылғы жылдық есебіне сәйкес, 2024 жылы бірге орналасқан бөлімшелердің саны 111 болды, бұл 2023 жылғы 82 бөлімшемен салыстырғанда көп.<ref>{{Cite web |title=2024 Annual Report |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2024.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112051645/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2024.pdf |archive-date=12 January 2025 |access-date=12 January 2025}}</ref> 2024 жылғы 1 мамырда топ өңірлік бөлімшелерді 2027 жылға дейін жабуға мораторий жариялады.<ref>{{Cite news |date=1 May 2024 |title=Australian bank Westpac extends moratorium on regional branch closures till 2027 |url=https://www.reuters.com/business/finance/australian-bank-westpac-extends-moratorium-regional-branch-closures-till-2027-2024-04-30/ |access-date=13 February 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2025 жылғы 16 қарашада бұл мораторий 2030 жылға дейін ұзартылды.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=James EyersSenior |date=16 November 2025 |title=Westpac halts rural bank closures until 2030, puts bankers into councils |url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-halts-rural-bank-closures-until-2030-puts-bankers-into-councils-20251112-p5newq |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228091244/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-halts-rural-bank-closures-until-2030-puts-bankers-into-councils-20251112-p5newq |url-status=live }}</ref> == Басшылық == === Бас атқарушы директорлар === Төмендегі тұлғалар бас атқарушы директор қызметіне тағайындалды: {| class="wikitable sortable" ! № !! Аты-жөні !! Лауазымы !! Қызметінің басталуы !! Қызметінің аяқталуы !! Дереккөз |- | {{dts|1}} || Боб Уайт, AO || rowspan=2| Бас менеджер || align="center" | [[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] || align="center" | [[31 желтоқсан]] [[1987 жыл|1987]] || align="right" |<ref>{{cite news|last1=Frost|first1=James|title=Vale Bob White: Banking sector mourns passing of former Westpac CEO|url=http://www.afr.com/business/banking-and-finance/financial-services/vale-bob-white-banking-sector-mourns-passing-of-former-westpac-ceo-20170612-gwpkq6|access-date=22 March 2018|agency=Australian Financial Review|date=12 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170930010826/http://www.afr.com/business/banking-and-finance/financial-services/vale-bob-white-banking-sector-mourns-passing-of-former-westpac-ceo-20170612-gwpkq6|archive-date=30 September 2017}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116475615 |title=Westpac head sees problems |newspaper=[[The Canberra Times]] |location=Australian Capital Territory, Australia |date=14 October 1982 |accessdate=1 January 2023 |page=23 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|2}} || Фрэнк Конрой, AM || align="center" | [[1 қаңтар]] [[1988 жыл|1988]] || align="center" | [[31 желтоқсан]] [[1992 жыл|1992]] || align="right" | |- | {{dts|3}} || [[Роберт Л. Джосс]], AC || rowspan=6| Бас атқарушы директор || align="center" | [[15 ақпан]] [[1993 жыл|1993]] || align="center" | [[28 ақпан]] [[1999 жыл|1999]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126971542 |title='Mammoth task' ahead for Joss |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=25 January 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126977287 |title=Westpac 'on the road to recovery' |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=20 February 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=11 (Saturday Magazine) |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126977304 |title=Joss fast-pedals up a steep learning curve |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=20 February 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=11 (Saturday Magazine) |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126971540 |title=US banker new chief of Westpac |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=25 January 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|4}} || [[Дэвид Морган (кәсіпкер)|Дэвид Морган]], AO || align="center" | [[1 наурыз]] [[1999 жыл|1999]] || align="center" | [[31 қаңтар]] [[2008 жыл|2008]] || align="right" | |- | {{dts|5}} || [[Гейл Келли]] || align="center" | [[1 ақпан]] [[2008 жыл|2008]] || align="center" | [[1 ақпан]] [[2015 жыл|2015]] || align="right" | |- | {{dts|6}} || [[Брайан Хартцер]] || align="center" | [[1 ақпан]] [[2015 жыл|2015]] || align="center" | [[2 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] || align="right" |<ref>{{cite news |title=Westpac bank chief quits amid money laundering scandal |url=https://www.bbc.com/news/world-australia-50553855 |access-date=1 January 2023 |publisher=BBC News |date=26 November 2019}}</ref> |- | {{dts|7}} || Питер Кинг || align="center" | [[2 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] || align="center" | [[16 желтоқсан]] [[2024 жыл|2024]] || align="right" |<ref name="Witkowski"/> |- | {{dts|8}} || Энтони Миллер || align="center" | [[16 желтоқсан]] [[2024 жыл|2024]] || align="center" | ''Қазірге дейін'' || align="right" |<ref>{{Cite web |last=Hussey |first=Samuel |date=8 September 2024 |title=Westpac announces Anthony Miller as new CEO |url=https://www.forbes.com.au/news/investing/westpac-announces-anthony-miller-as-new-ceo/ |access-date=30 January 2025 |website=Forbes Australia |language=en-US |archive-date=23 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123145659/https://www.forbes.com.au/news/investing/westpac-announces-anthony-miller-as-new-ceo/ |url-status=live }}</ref> |} === Басқарма төрағалары === Төмендегі тұлғалар басқарма төрағасы қызметіне тағайындалды: {| class="wikitable sortable" ! № !! Аты-жөні !! Қызметінің басталуы !! Қызметінің аяқталуы !! Дереккөз |- | {{dts|1}} || Сэр Ноэл Фоли, CBE || align="center" | [[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] || align="center" | [[30 қаңтар]] [[1988 жыл|1988]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article125634128 |title=Bank of NSW, CBA to merge |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=15 May 1981 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126875459 |title=Westpac's name adopted |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=31 January 1982 |accessdate=1 January 2023 |page=3 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |last1=Henderson |first1=Gerard |title=Realistic chairman of the board |url=https://www.smh.com.au/national/realistic-chairman-of-the-board-20050318-gdky8i.html |access-date=1 January 2023 |publisher=The Sydney Morning Herald |date=18 March 2005}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article119478876 |title=Business and investment 'Gloomy future for Australian economy' |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=31 January 1987 |accessdate=1 January 2023 |page=8 (Section B) |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|2}} || [[Джеймс Футс|Сэр Джеймс Футс]] || align="center" | [[30 қаңтар]] [[1988 жыл|1988]] || align="center" | [[31 қаңтар]] [[1989 жыл|1989]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131837718 |title=No title |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=10 September 1986 |accessdate=1 January 2023 |page=40 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|3}} || [[Эрик Нил|Сэр Эрик Нил]], AC || align="center" | [[1 қаңтар]] [[1989 жыл|1989]] || align="center" | [[31 қазан]] [[1992 жыл|1992]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614728 |title=New chairman for Westpac |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=18 November 1988 |accessdate=1 January 2023 |page=15 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126946368 |title=WESTPAC SHAKEOUT Neal's rise and fall both rapid |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=2 October 1992 |accessdate=1 January 2023 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|4}} || Джон Урхиг, AO || align="center" | [[1 қазан]] [[1992 жыл|1992]] || align="center" | [[31 желтоқсан]] [[2000 жыл|2000]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126958022 |title=Packer raid puts heat on Westpac |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=27 November 1992 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126970401 |title='This is not my first choice...' |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=20 January 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|5}} || Леон Дэвис, AO || align="center" | [[1 желтоқсан]] [[2000 жыл|2000]] || align="center" | [[31 наурыз]] [[2007 жыл|2007]] || align="right" | |- | {{dts|6}} || [[Тед Эванс (мемлекеттік қызметкер)|Тед Эванс]], AC || align="center" | [[1 наурыз]] [[2007 жыл|2007]] || align="center" | [[14 желтоқсан]] [[2011 жыл|2011]] || align="right" |<ref>{{cite news |title=Westpac chairman Ted Evans to retire at general meeting in December |url=https://www.news.com.au/finance/business/westpac-chairman-ted-evans-to-retire-at-general-meeting-in-december/news-story/fc45c24700abdc86a24aa27a845fdc25 |access-date=1 January 2023 |agency=AAP |publisher=news.com.au |date=11 May 2011}}</ref> |- | {{dts|7}} || [[Линдси Макстед]] || align="center" | [[14 желтоқсан]] [[2011 жыл|2011]] || align="center" | [[2 сәуір]] [[2020 жыл|2020]] || align="right" |<ref>{{Cite news|last=Stewart|first=Robb M.|url=https://www.wsj.com/articles/westpac-banking-ceo-and-chairman-depart-amid-money-laundering-probe-11574724687|title=Westpac Banking CEO and Chairman Depart Amid Money-Laundering Probe|date=25 November 2019|work=Wall Street Journal|access-date=16 April 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> |- | {{dts|8}} || [[Джон Макфарлейн]], OBE || align="center" | [[2 сәуір]] [[2020 жыл|2020]] || align="center" | [[14 желтоқсан]] [[2023 жыл|2023]] || align="right" |<ref>{{cite news |title=Westpac announces John McFarlane as incoming Chairman |url=https://www.westpac.com.au/about-westpac/media/media-releases/2020/23-january/ |access-date=1 January 2023 |publisher=Westpac |date=23 January 2020 |format=Media Release |archive-date=1 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101084726/https://www.westpac.com.au/about-westpac/media/media-releases/2020/23-january/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Aubrey |first1=Kate |title=Westpac chairman announces departure after 2-year tenure |url=https://www.theadviser.com.au/lender/43822-westpac-chairman-announces-departure-after-2-year-tenure#:~:text=Westpac%20chairman%2C%20John%20McFarlane%2C%20has,meeting%20in%20December%20next%20year. |access-date=1 January 2023 |publisher=The Adviser |date=15 December 2022 |archive-date=1 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101084704/https://www.theadviser.com.au/lender/43822-westpac-chairman-announces-departure-after-2-year-tenure#:~:text=Westpac%20chairman%2C%20John%20McFarlane%2C%20has,meeting%20in%20December%20next%20year. |url-status=live }}</ref> |- | {{dts|9}} || Стивен Грегг || align="center" | [[14 желтоқсан]] [[2023 жыл|2023]] || align="center" | ''Қазірге дейін'' || align="right" |<ref>{{Cite web |last=Muroi |first=Millie |date=15 October 2023 |title=Westpac appoints Steven Gregg as new chairman |url=https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-appoints-steven-gregg-as-new-chairman-20231016-p5ecj0.html |access-date=13 February 2026 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=23 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923112057/https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-appoints-steven-gregg-as-new-chairman-20231016-p5ecj0.html |url-status=live }}</ref> |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ni1sy2dh04qip2kr1lhgw47qr48qktg 3643821 3643820 2026-08-18T18:09:08Z 1nter pares 146705 3643821 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Westpac Banking Corporation |логотипі = Westpac logo.svg |суреті = Westpac Place 2.jpg |сурет атауы = [[Westpac Place]] ғимаратындағы [[Сидней]]дегі штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: WBC<br>NZX: WBC<br>[[S&P/ASX 200]] компоненті<br>[[S&P/NZX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[8 сәуір]] [[1817 жыл|1817]] (Bank of New South Wales ретінде)<br>[[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] (Westpac Banking Corporation ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Westpac Place]], [[Сидней]], [[Аустралия]] |басты адамдары = Стивен Грегг, төраға<br>Энтони Миллер, бас атқарушы директор |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{ubl | [[Активтерді басқару]] | Банк қызметі | [[Тауарлар]] | Несие карталары | [[Акциялар саудасы]] | Сақтандыру | [[Инвестицияларды басқару]] | [[Ипотекалық несие]]лер | [[Жекеменшік капитал]] | [[Байлықты басқару]] }} |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]73,09 млрд (2025)<ref name=AR2025>{{cite web |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |title=2025 Annual Report |publisher=Westpac Banking Corporation |access-date=4 December 2025 |archive-date=14 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114145545/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2025.pdf |url-status=live }}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]22,38 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]]6,93 млрд (2025)<ref name=AR2025/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]]1,13 трлн (2025)<ref name=AR2025/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 35 236 (2025)<ref name=AR2025/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = [[Bank of New South Wales]]<br>[[Commercial Bank of Australia]] |бөлімшелері = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://www.westpac.com.au/|westpac.com.au}} |Ортаққор = }} '''Westpac Banking Corporation''' — штаб-пәтері [[Westpac Place]] ғимаратында, Сиднейде орналасқан аустралиялық трансұлттық банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы.<ref>{{Cite web|last=Wootton|first=Hannah|date=11 March 2020|title=Westpac evacuates floors in Sydney HQ due to suspected virus|url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|access-date=27 August 2020|website=Australian Financial Review|language=en|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311131335/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-s-sydney-hq-evacuated-due-to-suspected-virus-20200311-p5493r|url-status=live}}</ref> 1817 жылы [[Bank of New South Wales]] ретінде құрылған банк 1981 жылы [[Commercial Bank of Australia]] банкін сатып алды, ал 1982 жылы атауы Westpac Banking Corporation болып өзгертілді. Westpac — Аустралияның «[[Үлкен төрттігіне]]<nowiki/>» кіретін банктердің бірі әрі Аустралиядағы алғашқы және ең көне банк мекемесі. Оның атауы «Western» және «Pacific» сөздерінің бірігуінен құралған. 2025 жылғы жағдай бойынша Westpac-тың бүкіл әлемде 13 миллион клиенті бар және онда шамамен 35 000 адам жұмыс істейді.<ref name=AR2025/> == Тарихы == 1982 жылы Bank of New South Wales пен Commercial Bank of Australia банктерінің бірігуі нәтижесінде Westpac Banking Corporation құрылды. Жаңа атау — Westpac — банктің маңызды [[Тынық мұхит|Батыс Тынық мұхиты]] банкіне айналу мақсатын білдіретін сөздердің бірігуінен құралды. Бренд атауына бұрын Bank of New South Wales банкінің логотипі болған «W» әрпі енгізілді.<ref>{{Cite web|title=Top Australian Banks|url=https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|access-date=15 September 2021|website=Corporate Finance Institute|language=en-US|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722114239/https://corporatefinanceinstitute.com/resources/careers/companies/top-australian-banks/|url-status=live}}</ref> Кейінгі маңызды оқиғалар: * 1984: BNSW мен [[Гилберт және Эллис аралдары]] үкіметі арасындағы бастапқы келісімнің мерзімі аяқталып, Westpac пен [[Кирибати]] үкіметі 51–49 % үлеспен бірлескен кәсіпорын ретінде Bank of Kiribati банкін құрды. Bank of Kiribati сонымен қатар резервтік немесе орталық банк қызметтерін атқарды. * 1985: Westpac [[Barclays]] банкін [[Тувалу]]дағы (бұрынғы Эллис аралдары) [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі (1981 жылы құрылған) үлесі бойынша алмастырып, акциялардың 40 %-ын және 10 жылдық басқару келісімшартын иеленді. * 1988: компания [[Кук аралдары]]ндағы European Pacific Banking Corporation банкін және [[HSBC]] еншілес ұйымы — HSBC 1973 жылы бөлімше ретінде құрған Solomon Islands Banking Corporation банкін сатып алды. Westpac сонымен қатар HSBC-тің [[Фиджи]] мен [[Жаңа Гебридтер]]дегі операцияларын сатып алып, [[Ниуэ]]де бөлімше ашты, ол осы елдегі жалғыз банк болып табылады. (HSBC Фиджиде бөлімшесін осыдан небәрі 18 ай бұрын ашқан болатын.) * 1990: [[Bank of New Zealand]] Bank of Tonga банкіндегі акцияларының жартысын Westpac-ке, ал қалған жартысын [[Bank of Hawaii]] банкіне сатты, нәтижесінде олардың әрқайсысы 30 %-дан үлеске ие болды. Westpac [[Banque Indosuez]] банкінің [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын сатып алды. ([[Banque Indosuez]] құрамына кейіннен біріктірілген [[Banque de l'Indochine]] 1888 жылы [[Жаңа Каледония]]да, ал 1905 жылы Таитидің [[Папеэте]] қаласында өз қызметін бастады. Екі жерде де l'Indochine 1966–1967 жылдарға дейін эмиссиялық банк қызметін атқарды.) * 1992: Westpac 1,6 миллиард доллар шығынға ұшырады, бұл сол кезде аустралиялық корпорация үшін тіркелген ең ірі шығын болды. Осы жағдайдың салдарынан компания банкроттыққа ұшырауға шақ қалып, Аустралияның ең ірі банкі болудан үшінші ірі банкке дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Sykes |first=Trevor |date=5 December 1995 |title=HOW WESTPAC WENT WRONG |url=https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313025223/https://www.afr.com/politics/how-westpac-went-wrong-19951205-k6q3y |url-status=live }}</ref> * 1995: Westpac [[National Bank of Tuvalu]] банкіндегі өз акцияларын [[Тувалу]] үкіметіне сатты. Қазір бұл банк толығымен Тувалу үкіметіне тиесілі. * 1995: Westpac [[Challenge Bank]] банкін сатып алды. * 1996: WBC Holdings NZ [[Trust Bank (New Zealand)|Trust Bank]] банкін 1,2 миллиард [[NZD|Жаңа Зеландия долларына]] сатып алып, нәтижесінде Жаңа Зеландиядағы ең ірі банк — [[Westpac New Zealand|WestpacTrust]] құрылды. Trust Bank — [[Trust Bank (New Zealand)#Community trusts|Community Trusts]] иелік еткен өңірлік банктер желісі болатын. Банк Community Trusts-ты қаржыландыруды жалғастыруға және өз атауында «Trust» сөзін сақтауға уәде берді. Алайда Community Trusts-ты қаржыландыру біртіндеп азайып, 2002 жылы банк атауындағы «Trust» сөзін алып тастауды қамтитын ребрендинг жүргізді. WBC Holdings NZ мен Trust Bank-тің бірігуі Жаңа Зеландия бойынша көптеген бөлімшелердің жабылуына да әкелді. Екі банктің де бөлімшелері болған елді мекендер мен қалаларда банк артық бөлімшелерді бір бөлімшеге біріктірді; сонымен қатар ауылдық жерлер мен қала шетіндегі көптеген бөлімшелерін жапты.{{citation needed|date=May 2026}} * 1996: Westpac [[Challenge Bank]] банкіне тиесілі Викториядағы активтерін [[Bank of Melbourne]] банкіне сатты. * 1997: Westpac Викториядағы [[Bank of Melbourne (1989)|Bank of Melbourne]] банкін шамамен 1,4 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] сатып алды.<ref>{{Cite news|last=Luke|first=Susan Skiles|date=28 July 1997|title=Westpac Gets Regulator's OK To Acquire Bank of Melbourne|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|access-date=19 May 2020|issn=0099-9660|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181015/https://www.wsj.com/articles/SB870038494939723000|url-status=live}}</ref> Westpac Bank of Melbourne атауы мен логотиптеріне құқықтарын сақтап қалды, бірақ 2004 жылы бөлімшелердің атауын Westpac деп өзгертті.<ref>{{Cite web|title=Westpac rebrands|url=https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|date=30 January 2004|website=Australian Financial Review|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928064311/https://www.afr.com/politics/westpac-rebrands-20040130-k2988|url-status=live}}</ref> 2011 жылы Westpac [[Bank of Melbourne (2011)|брендті қайта іске қосты]].<ref>{{Cite web |url=http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |title=Westpac revives Bank of Melbourne |access-date=9 March 2011 |archive-date=6 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706102427/http://www.businessspectator.com.au/bs.nsf/Article/Westpac-brings-bank-name-back-to-life-report-pd20110309-ESQGA?OpenDocument&src=hp10 |url-status=dead |website=Business Spectator|date=10 March 2011}}</ref> * 1998: Westpac [[Жаңа Каледония]] мен Таитидегі операцияларын [[Société Générale]] компаниясына сатты. Ол бұл операцияларды тиісінше 1971 жылы құрылған Société Générale Calédonienne de Banque және 1973 жылы құрылған Banque de Polynésie банктерімен біріктірді. * 2002: Westpac [[BT (wealth management)|BT]] және Rothschild Australia Asset Management компанияларын сатып алды.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|title=UPDATE 1-Westpac says BT Investment IPO raises A$247 mln|date=6 December 2007|work=Reuters|access-date=13 April 2020|language=en|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224181013/https://www.reuters.com/article/westpac-bt-ipo-idUKSYD18664420071206|url-status=live}}</ref> * 2004: [[Жаңа Зеландияның резервтік банкі]] Westpac-тен Жаңа Зеландиядағы бөлімшелер желісін жеке заңды тұлға ретінде тіркеуді талап етті.{{citation needed|date=May 2026}} * 2004: Westpac [[Ниуэ]]дегі бөлімшесін [[Bank of South Pacific]] банкіне сатты.{{citation needed|date=May 2026}} * 2008: Бұрынғы [[St George Bank]] бас атқарушы директоры [[Гейл Келли]] бас атқарушы директор және басқарушы директор болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|title=Gail Kelly to head Westpac as new CEO|url=https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|date=17 August 2007|website=The Sydney Morning Herald|language=en|access-date=19 May 2020|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921074951/https://www.smh.com.au/business/gail-kelly-to-head-westpac-as-new-ceo-20070817-tsk.html|url-status=live}}</ref><ref name="Somasundaram">{{Cite web|title=Hartzer to Become Westpac CEO in February as Kelly Exits|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|last=Somasundaram|first=Narayanan|date=12 November 2014|website=Bloomberg|access-date=19 May 2020|archive-date=10 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710055210/http://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-12/westpac-names-brian-hartzer-as-new-ceo-as-gail-kelly-to-retire|url-status=live}}</ref> * 2008: Westpac Австралияның бесінші ірі банкі [[St George Bank]] банкімен 19 миллиард [[Австралия доллары|аустралиялық долларға]] бірігу ниетін жариялады.<ref>{{cite news |url= http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |title= St George and WBC sign merger deal |work= news.com.au |date= 26 May 2008 |access-date=23 June 2008 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20080527071659/http://www.news.com.au/business/story/0,23636,23759042-462,00.html |archive-date= 27 May 2008}}</ref> St George акцияларының шамамен 95 %-ына ие акционерлер бірігуді қолдап дауыс берді. * 2008: 17 қарашада [[Аустралияның федералдық соты]] Westpac пен St George банктерінің бірігуін мақұлдады. * 2011: шілде айында Виктория штатындағы St George бөлімшелерінің атауы [[Bank of Melbourne (2011)|Bank of Melbourne]] бөлімшелері болып өзгертілді. * 2012 жылдың ақпан айының басында Westpac Аустралиядағы 400-ден астам және шетелдегі тағы 150 жұмыс орнын қысқарту жоспарын жариялады. Бұл шешім соңғы бірнеше жылдағы өсімнің айтарлықтай баяулауына және Westpac-тың 2008 жылы St George Bank-пен бірігуінен кейін қызметін оңтайландыру қажеттілігіне байланысты қабылданды.<ref>{{cite web |url=http://www.smh.com.au/business/westpac-boss-hints-at-more-job-cuts-20120203-1qwbh.html |title=Westpac boss hints at more job cuts |date=3 February 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204102111/http://www.smh.com.au/business/westpac-boss-hints-at-more-job-cuts-20120203-1qwbh.html |archive-date=4 February 2012}}</ref> * 2014: [[Брайан Хартцер]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалды.<ref name="Somasundaram" /> * 2017: Westpac өзінің 200 жылдығын атап өтті. * 2020: сәуірде [[Питер Кинг]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалып, [[Брайан Хартцер]]дің орнына келді.<ref name="Witkowski">{{Cite web|title=Westpac Banking names Peter King CEO for next two years|url=https://www.marketwatch.com/story/westpac-banking-names-peter-king-ceo-for-next-two-years-2020-04-01|last=Witkowski|first=Wallace|website=MarketWatch|date=April 2020|language=en-US|access-date=21 May 2020|archive-date=4 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404113743/https://www.marketwatch.com/story/westpac-banking-names-peter-king-ceo-for-next-two-years-2020-04-01|url-status=live}}</ref> * 2024: қыркүйекте [[Энтони Миллер]] Westpac-тың бас атқарушы директоры болып тағайындалып, [[Питер Кинг]]тің орнына келді.<ref>{{Cite web |last=Ilanbey |first=Sumeyya |date=9 September 2024 |title=Westpac to shift gears on business banking, new CEO says |url=https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-ceo-peter-king-to-exit-new-chief-named-20240909-p5k8xe.html |access-date=30 January 2025 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=13 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213040505/https://web.archive.org/web/20241213040505/https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-ceo-peter-king-to-exit-new-chief-named-20240909-p5k8xe.html |url-status=live }}</ref> 2015–2025 жылдар аралығында топ Аустралиядағы өзінің төрт банк бренді бойынша 400-ден астам бөлімшесін, сондай-ақ барлық агенттіктерін жапты.<ref>{{Cite web |last=Webster |first=Dale |date=23 March 2016 |title=Wave of bank agency closures hits rural Australia |url=https://weeklytimesnow.com.au/news/national/wave-of-bank-agency-closures-hits-rural-australia/news-story/afe895b44ac991daefaddbe150a90822 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112052604/https://www.weeklytimesnow.com.au/news/national/wave-of-bank-agency-closures-hits-rural-australia/news-story/afe895b44ac991daefaddbe150a90822 |archive-date=12 January 2025 |access-date=12 January 2024 |website=The Weekly Times}}</ref> Олардың қатарында Bank of Melbourne банкіне тиесілі 106 бөлімшенің 103-і және өңірлердегі кемінде 100 бөлімше болды.<ref>{{Cite web |title=Banking in regional Australia: full network |url=https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |access-date=12 January 2025 |website=batchgeo.com |archive-date=14 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114111816/https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |url-status=live }}</ref> Алайда бұл көрсеткішке Westpac пен BankSA немесе St George сияқты еншілес ұйымдарының бөлімшелері бір бөлімшеге біріктіріліп, олардың біріндегі орын босатылған бірнеше жағдай да кіреді (бірақ олардың саны айтарлықтай емес).<ref>{{Cite web |title=Banking in regional Australia: full network |url=https://batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218111300/https://www.batchgeo.com/map/a822ddf3f104872346e96a30388a90ff |access-date=17 August 2025 |archive-date=18 December 2021}}</ref> Westpac-тың 2024 жылғы жылдық есебіне сәйкес, 2024 жылы бірге орналасқан бөлімшелердің саны 111 болды, бұл 2023 жылғы 82 бөлімшемен салыстырғанда көп.<ref>{{Cite web |title=2024 Annual Report |url=https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2024.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112051645/https://www.westpac.com.au/content/dam/public/wbc/documents/pdf/aw/ic/wbc-annual-report-2024.pdf |archive-date=12 January 2025 |access-date=12 January 2025}}</ref> 2024 жылғы 1 мамырда топ өңірлік бөлімшелерді 2027 жылға дейін жабуға мораторий жариялады.<ref>{{Cite news |date=1 May 2024 |title=Australian bank Westpac extends moratorium on regional branch closures till 2027 |url=https://www.reuters.com/business/finance/australian-bank-westpac-extends-moratorium-regional-branch-closures-till-2027-2024-04-30/ |access-date=13 February 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2025 жылғы 16 қарашада бұл мораторий 2030 жылға дейін ұзартылды.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=James EyersSenior |date=16 November 2025 |title=Westpac halts rural bank closures until 2030, puts bankers into councils |url=https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-halts-rural-bank-closures-until-2030-puts-bankers-into-councils-20251112-p5newq |access-date=13 February 2026 |website=Australian Financial Review |language=en |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228091244/https://www.afr.com/companies/financial-services/westpac-halts-rural-bank-closures-until-2030-puts-bankers-into-councils-20251112-p5newq |url-status=live }}</ref> == Басшылық == === Бас атқарушы директорлар === Төмендегі тұлғалар бас атқарушы директор қызметіне тағайындалды: {| class="wikitable sortable" ! № !! Аты-жөні !! Лауазымы !! Қызметінің басталуы !! Қызметінің аяқталуы !! Дереккөз |- | {{dts|1}} || Боб Уайт, AO || rowspan=2| Бас менеджер || align="center" | [[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] || align="center" | [[31 желтоқсан]] [[1987 жыл|1987]] || align="right" |<ref>{{cite news|last1=Frost|first1=James|title=Vale Bob White: Banking sector mourns passing of former Westpac CEO|url=http://www.afr.com/business/banking-and-finance/financial-services/vale-bob-white-banking-sector-mourns-passing-of-former-westpac-ceo-20170612-gwpkq6|access-date=22 March 2018|agency=Australian Financial Review|date=12 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170930010826/http://www.afr.com/business/banking-and-finance/financial-services/vale-bob-white-banking-sector-mourns-passing-of-former-westpac-ceo-20170612-gwpkq6|archive-date=30 September 2017}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116475615 |title=Westpac head sees problems |newspaper=[[The Canberra Times]] |location=Australian Capital Territory, Australia |date=14 October 1982 |accessdate=1 January 2023 |page=23 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|2}} || Фрэнк Конрой, AM || align="center" | [[1 қаңтар]] [[1988 жыл|1988]] || align="center" | [[31 желтоқсан]] [[1992 жыл|1992]] || align="right" | |- | {{dts|3}} || [[Роберт Л. Джосс]], AC || rowspan=6| Бас атқарушы директор || align="center" | [[15 ақпан]] [[1993 жыл|1993]] || align="center" | [[28 ақпан]] [[1999 жыл|1999]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126971542 |title='Mammoth task' ahead for Joss |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=25 January 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126977287 |title=Westpac 'on the road to recovery' |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=20 February 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=11 (Saturday Magazine) |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126977304 |title=Joss fast-pedals up a steep learning curve |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=20 February 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=11 (Saturday Magazine) |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126971540 |title=US banker new chief of Westpac |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=25 January 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|4}} || [[Дэвид Морган (кәсіпкер)|Дэвид Морган]], AO || align="center" | [[1 наурыз]] [[1999 жыл|1999]] || align="center" | [[31 қаңтар]] [[2008 жыл|2008]] || align="right" | |- | {{dts|5}} || [[Гейл Келли]] || align="center" | [[1 ақпан]] [[2008 жыл|2008]] || align="center" | [[1 ақпан]] [[2015 жыл|2015]] || align="right" | |- | {{dts|6}} || [[Брайан Хартцер]] || align="center" | [[1 ақпан]] [[2015 жыл|2015]] || align="center" | [[2 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] || align="right" |<ref>{{cite news |title=Westpac bank chief quits amid money laundering scandal |url=https://www.bbc.com/news/world-australia-50553855 |access-date=1 January 2023 |publisher=BBC News |date=26 November 2019}}</ref> |- | {{dts|7}} || Питер Кинг || align="center" | [[2 желтоқсан]] [[2019 жыл|2019]] || align="center" | [[16 желтоқсан]] [[2024 жыл|2024]] || align="right" |<ref name="Witkowski"/> |- | {{dts|8}} || Энтони Миллер || align="center" | [[16 желтоқсан]] [[2024 жыл|2024]] || align="center" | ''Қазірге дейін'' || align="right" |<ref>{{Cite web |last=Hussey |first=Samuel |date=8 September 2024 |title=Westpac announces Anthony Miller as new CEO |url=https://www.forbes.com.au/news/investing/westpac-announces-anthony-miller-as-new-ceo/ |access-date=30 January 2025 |website=Forbes Australia |language=en-US |archive-date=23 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123145659/https://www.forbes.com.au/news/investing/westpac-announces-anthony-miller-as-new-ceo/ |url-status=live }}</ref> |} === Басқарма төрағалары === Төмендегі тұлғалар басқарма төрағасы қызметіне тағайындалды: {| class="wikitable sortable" ! № !! Аты-жөні !! Қызметінің басталуы !! Қызметінің аяқталуы !! Дереккөз |- | {{dts|1}} || Сэр Ноэл Фоли, CBE || align="center" | [[4 мамыр]] [[1982 жыл|1982]] || align="center" | [[30 қаңтар]] [[1988 жыл|1988]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article125634128 |title=Bank of NSW, CBA to merge |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=15 May 1981 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126875459 |title=Westpac's name adopted |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=31 January 1982 |accessdate=1 January 2023 |page=3 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |last1=Henderson |first1=Gerard |title=Realistic chairman of the board |url=https://www.smh.com.au/national/realistic-chairman-of-the-board-20050318-gdky8i.html |access-date=1 January 2023 |publisher=The Sydney Morning Herald |date=18 March 2005}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article119478876 |title=Business and investment 'Gloomy future for Australian economy' |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=31 January 1987 |accessdate=1 January 2023 |page=8 (Section B) |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|2}} || [[Джеймс Футс|Сэр Джеймс Футс]] || align="center" | [[30 қаңтар]] [[1988 жыл|1988]] || align="center" | [[31 қаңтар]] [[1989 жыл|1989]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131837718 |title=No title |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=10 September 1986 |accessdate=1 January 2023 |page=40 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|3}} || [[Эрик Нил|Сэр Эрик Нил]], AC || align="center" | [[1 қаңтар]] [[1989 жыл|1989]] || align="center" | [[31 қазан]] [[1992 жыл|1992]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614728 |title=New chairman for Westpac |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=18 November 1988 |accessdate=1 January 2023 |page=15 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126946368 |title=WESTPAC SHAKEOUT Neal's rise and fall both rapid |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=2 October 1992 |accessdate=1 January 2023 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|4}} || Джон Урхиг, AO || align="center" | [[1 қазан]] [[1992 жыл|1992]] || align="center" | [[31 желтоқсан]] [[2000 жыл|2000]] || align="right" |<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126958022 |title=Packer raid puts heat on Westpac |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=27 November 1992 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126970401 |title='This is not my first choice...' |newspaper=The Canberra Times |location=Australian Capital Territory, Australia |date=20 January 1993 |accessdate=1 January 2023 |page=1 |via=National Library of Australia}}</ref> |- | {{dts|5}} || Леон Дэвис, AO || align="center" | [[1 желтоқсан]] [[2000 жыл|2000]] || align="center" | [[31 наурыз]] [[2007 жыл|2007]] || align="right" | |- | {{dts|6}} || [[Тед Эванс (мемлекеттік қызметкер)|Тед Эванс]], AC || align="center" | [[1 наурыз]] [[2007 жыл|2007]] || align="center" | [[14 желтоқсан]] [[2011 жыл|2011]] || align="right" |<ref>{{cite news |title=Westpac chairman Ted Evans to retire at general meeting in December |url=https://www.news.com.au/finance/business/westpac-chairman-ted-evans-to-retire-at-general-meeting-in-december/news-story/fc45c24700abdc86a24aa27a845fdc25 |access-date=1 January 2023 |agency=AAP |publisher=news.com.au |date=11 May 2011}}</ref> |- | {{dts|7}} || [[Линдси Макстед]] || align="center" | [[14 желтоқсан]] [[2011 жыл|2011]] || align="center" | [[2 сәуір]] [[2020 жыл|2020]] || align="right" |<ref>{{Cite news|last=Stewart|first=Robb M.|url=https://www.wsj.com/articles/westpac-banking-ceo-and-chairman-depart-amid-money-laundering-probe-11574724687|title=Westpac Banking CEO and Chairman Depart Amid Money-Laundering Probe|date=25 November 2019|work=Wall Street Journal|access-date=16 April 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> |- | {{dts|8}} || [[Джон Макфарлейн]], OBE || align="center" | [[2 сәуір]] [[2020 жыл|2020]] || align="center" | [[14 желтоқсан]] [[2023 жыл|2023]] || align="right" |<ref>{{cite news |title=Westpac announces John McFarlane as incoming Chairman |url=https://www.westpac.com.au/about-westpac/media/media-releases/2020/23-january/ |access-date=1 January 2023 |publisher=Westpac |date=23 January 2020 |format=Media Release |archive-date=1 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101084726/https://www.westpac.com.au/about-westpac/media/media-releases/2020/23-january/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Aubrey |first1=Kate |title=Westpac chairman announces departure after 2-year tenure |url=https://www.theadviser.com.au/lender/43822-westpac-chairman-announces-departure-after-2-year-tenure#:~:text=Westpac%20chairman%2C%20John%20McFarlane%2C%20has,meeting%20in%20December%20next%20year. |access-date=1 January 2023 |publisher=The Adviser |date=15 December 2022 |archive-date=1 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101084704/https://www.theadviser.com.au/lender/43822-westpac-chairman-announces-departure-after-2-year-tenure#:~:text=Westpac%20chairman%2C%20John%20McFarlane%2C%20has,meeting%20in%20December%20next%20year. |url-status=live }}</ref> |- | {{dts|9}} || Стивен Грегг || align="center" | [[14 желтоқсан]] [[2023 жыл|2023]] || align="center" | ''Қазірге дейін'' || align="right" |<ref>{{Cite web |last=Muroi |first=Millie |date=15 October 2023 |title=Westpac appoints Steven Gregg as new chairman |url=https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-appoints-steven-gregg-as-new-chairman-20231016-p5ecj0.html |access-date=13 February 2026 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=23 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923112057/https://www.smh.com.au/business/banking-and-finance/westpac-appoints-steven-gregg-as-new-chairman-20231016-p5ecj0.html |url-status=live }}</ref> |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Westpac]] [[Санат:Аустралия банктері]] [[Санат:Аустралия қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:S&P/ASX 50 индексіндегі компаниялар]] [[Санат:S&P/NZX 50 индексіндегі компаниялар]] [[Санат:1817 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Сиднейде орналасқан қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:1817 жылы құрылған аустралиялық компаниялар]] 96kgxqxqn82xz3w23xb80w28kbjuze5 0 785200 3643765 3643693 2026-08-18T14:04:46Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3643765 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы=Мемлекеттік қала |қазақша атауы=Лиепая |шынайы атауы={{Lang-lv|Liepāja}} |сурет=Liepaja view.jpg |сурет атауы=Лиепая қаласының көрінісі |ту=Flag of Liepāja.svg |елтаңба=Coat of Arms of Liepāja.svg |ел=Латвия |тарихи аймағы=[[Курземе]] |басшының түрi=Қалалық дума төрағасы |басшысы=Гунарс Ансиньш |lat_deg=56 |lat_min=30 |lat_sec=42 |lon_deg=21 |lon_min=00 |lon_sec=50 |статус алуы=18 наурыз 1625 |жер аумағы=68,02 |тұрғыны=66 746 |санақ жылы=2026 |уақыт белдеуі=+2 |DST=бар |пошта индексі=LV-34(01–17) |ортаққордағы санаты=Liepāja |сайты=https://www.liepaja.lv/ }} '''Лиепая''' ({{lang-lv|Liepāja}}; тарихи немісше ''Libau'', орысша тарихи атауы — ''Либава'') — [[Латвия]]ның батысындағы, [[Балтық теңізі]] жағалауында орналасқан мемлекеттік қала ({{lang-lv|valstspilsēta}}). Курземе тарихи аймағының ең ірі қаласы және [[Рига]] мен [[Даугавпилс]]тен кейін халық саны бойынша Латвиядағы үшінші қала.<ref name="population">[https://stat.gov.lv/en/dynamic-chart/galv-iedzivotaju-skaits-novados-en Population in State cities, towns and municipalities]. Central Statistical Bureau of Latvia. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылдың басында Лиепаяда '''66 746 адам''' тұрған.<ref name="population"/> Қаланың жалпы аумағы шамамен '''68,02 км²''', оның 51,41 км²-і құрлық, 16,61 км²-і су айдындарына тиесілі.<ref name="area">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__ENV__DR__DRT/DRT011/ Reģionu, novadu, pilsētu un pagastu kopējā un sauszemes platība gada sākumā]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Лиепая — Латвияның маңызды өнеркәсіптік, көлік және мәдени орталықтарының бірі. Қаланың дамуы бірнеше ғасыр бойы теңіз портымен байланысты. Қазіргі экономикасында [[Лиепая порты]], арнайы экономикалық аймақ, өңдеу өнеркәсібі, металл өңдеу, логистика, тоқыма өндірісі және қызмет көрсету салалары маңызды орын алады. Қала Латвияда '''«Жел туатын қала»''' ({{lang-lv|Pilsēta, kurā piedzimst vējš}}) деген бейресми атаумен белгілі. Осы аттас ән 1999 жылы қаланың ресми әнұраны ретінде бекітілген.<ref name="symbols">[https://www.liepaja.lv/en/city-symbols/ City symbols]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Жаңартылған: 03.02.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''2027 жылы Лиепая Португалияның Эвора қаласымен бірге Еуропаның мәдени астанасы болады.'''<ref name="ECoC">[https://culture.ec.europa.eu/policies/culture-in-cities-and-regions/designated-capitals-of-culture/liepaja-and-evora Liepāja and Évora — European Capitals of Culture 2027]. European Commission. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиясы == Лиепая Латвияның батыс жағалауында, Балтық теңізі мен лагуналық '''Лиепая көлі''' (''Liepājas ezers'') арасындағы салыстырмалы жіңішке құрлық жолағында орналасқан.<ref name="lake">[https://liepaja.travel/en/see-and-do/lake-liepaja/ Lake Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қаланың батыс шекарасы Балтық теңізінің жағалауымен өтеді. Шығыс және оңтүстік-шығыс бөлігінде Лиепая көлі орналасқан. Көл ежелгі Балтық теңізінің шегінуі нәтижесінде қалыптасқан лагуна болып саналады. Көл мен оның маңындағы сулы шалғындар '''«Liepājas Ezers»''' табиғи қорығына және Еуропалық Одақтың '''Natura 2000''' қорғалатын аумақтар желісіне кіреді.<ref name="lake"/> Қорық аумағы құстар үшін ерекше маңызды: мұнда қорғауға алынған 27 ұялайтын, 10 қыстайтын және көші-қон кезінде қоректенетін 50 құс түрі тіркелген.<ref name="lake"/> Балтық теңізін Лиепая көлімен ұзындығы шамамен 3 км болатын '''Сауда каналы''' ({{lang-lv|Tirdzniecības kanāls}}) байланыстырады. Каналды қазу жұмыстары 1697 жылы басталған. Ол тарихи Вецлиепая («Ескі Лиепая») және Яунлиепая («Жаңа Лиепая») бөліктерін бір-бірінен ажыратады.<ref>[https://liepaja.travel/en/useful/city-map/ City map — The Trade Canal]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала климатына Балтық теңізі күшті әсер етеді. Климат теңіздік сипатта: қыс салыстырмалы жұмсақ, жаз аса ыстық емес, ал жыл бойы жел жиі соғады.<ref>[https://liepaja.travel/en/see-and-do/bird-watching-in-liepaja/ Bird watching in Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Сурет:Liepāja beach.jpg|нобай|оңға|300px|Лиепаядағы Балтық теңізінің жағажайы]] Лиепаяның кең құмды жағажайы мен оған параллель орналасқан Теңіз жағалауы саябағы (''Jūrmalas parks'') қаланың табиғи-рекреациялық жүйесінің маңызды бөлігі. Саябақ XIX ғасырдың соңында курорттық аумақты абаттандыру және желмен ұшатын құмнан қаланы қорғау мақсатында қалыптастырылған. Оның ұзындығы шамамен 3 км, ауданы 50 гектарға жуық.<ref>[https://liepaja.travel/en/useful/city-map/ City map — Seaside Park]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Атауы == Қазіргі Лиепая аумағындағы қоныс алғашында '''Лива''' (''Līva'') деп аталған. Бұл атау жазба деректерде алғаш рет '''1253 жылғы 4 сәуірде''' кездеседі.<ref name="history">[https://liepaja.travel/en/plan/why-you-should-visit/history-of-liepaja/ History of Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Орта ғасырлар мен жаңа дәуірде қала неміс тілінде '''Libau''' деп аталды. Ресей империясы құрамында оның орысша '''Либава''' атауы кең қолданылды. Латыш тіліндегі қазіргі '''Liepāja''' атауы кейін ресми орнықты. == Тарихы == === Орта ғасырлар === Лиепаяның қалыптасуы XIII ғасырда Балтық теңізі мен көл арасындағы Лива өзенінің бойында пайда болған шағын қоныстан басталады. Лива қонысы туралы алғашқы жазбаша мәлімет 1253 жылғы 4 сәуірге жатады.<ref name="history"/> Қоныстың теңіз жағалауындағы орналасуы оны сауда және балық аулау орталығына айналдыруға жағдай жасады. Алайда өзен сағасының құммен бітеліп қалуы теңіз қатынасын тұрақты дамытуға кедергі келтірді. === Қала құқығы және Курляндия герцогтігі === '''1625 жылғы 18 наурызда''' Курляндия және Семигалия герцогтігінің герцогі Фридрих Кеттлер Лиепаяға қала құқығын берді. Бұл дата қазіргі уақытта Лиепаяның туған күні ретінде жыл сайын атап өтіледі.<ref name="history"/> XVII ғасырда қала халқы шамамен мың адамдық шағын елді мекеннен порттық қалаға айналды. Сауда дамып, теңіз инфрақұрылымы кеңейді. Сонымен қатар қала ірі өрт пен оба індетінен зардап шекті.<ref name="history"/> 1697 жылдан бастап теңіз бен көлді жалғастыратын жаңа канал қазылып, болашақ порттың негізі қаланды. XVIII ғасырдың соңында порттың ұлғаюы, сауда мен қолөнердің дамуы нәтижесінде қала қайтадан жылдам өсе бастады. Халық саны шамамен 5 мың адамға жетті.<ref name="history"/> === XIX ғасырдағы индустриялану === XIX ғасыр Лиепая тарихындағы түбегейлі өзгерістер кезеңі болды. Бұрынғы провинциялық порт өнеркәсіптік және көлік орталығына айналды. Қаланың дамуын жеделдеткен негізгі факторлардың бірі — Ресей империясының ішкі губернияларымен байланыстыратын '''Лиепая—Ромны теміржолының''' салынуы. Теміржол Украина мен Ресейдің астықты аудандарын Балтық теңізіндегі Лиепая портымен байланыстырды. Осы кезеңде металл өңдеу, машина жасау, тоқыма және басқа өндіріс салалары дамыды. Кейін Лиепая экономикасының символдарының біріне айналған металлургия өнеркәсібінің негізі де XIX ғасырда қаланды.<ref name="history"/> Қала теңіз курорты ретінде де танымал бола бастады. XIX ғасырдың екінші жартысында Балтық жағалауындағы шомылу және сауықтыру орындары Ресей империясы мен Еуропадан келген демалушылар арасында сұранысқа ие болды. '''1899 жылы Лиепая Балтық елдерінде электр трамвайы іске қосылған алғашқы қала болды.''' Трамвай бүгінге дейін қалалық қоғамдық көлік жүйесінің маңызды бөлігі болып келеді.<ref name="history"/> === Әскери порт және Кароста === [[Сурет:Liepaja Karosta St Niolai.JPG|нобай|солға|300px|Каростадағы Әулие Николай православ теңіз соборы]] XIX ғасырдың соңында Лиепая Ресей империясының әскери-теңіз стратегиясында маңызды орын алды. Қала Ресейдің Балтық флотының базаларының бірі ретінде таңдалды. 1899 жылдың көктемінде теңіз жағалауындағы ірі бекіністер жүйесін салу жобасы мақұлданды. Келесі онжылдықта қала солтүстігінде әскери порт, казармалар, доктар, қоймалар, қорғаныс батареялары және басқа нысандар салынды.<ref name="history"/> Осы әскери аудан кейін '''Кароста''' ({{lang-lv|Karosta}}, «Әскери порт») деп аталды. Оның басты сәулет нысандарының бірі — Әулие Николай православ теңіз соборы. Алайда 1908 жылғы қарашада Лиепая бекінісінің стратегиялық маңызы қайта қаралып, оны тарату туралы шешім қабылданды. Бірқатар зеңбіректер алынып, бекіністерді жою мақсатында жарылыстар жасалды. Теңіз жағалауындағы жартылай бұзылған Солтүстік форттар бүгінге дейін сақталған.<ref name="history"/> Кароста қазіргі Лиепая аумағының шамамен үштен бірін алып жатыр және Балтық елдеріндегі ең ірі тарихи әскери гарнизондық аумақтардың бірі саналады.<ref>[https://www.latvia.travel/lv/apskates-vieta/liepajas-karosta Liepājas Karosta]. Latvia Travel. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === XX ғасырдың басы және эмиграция === XX ғасырдың басында Лиепая экономикасының негізгі салалары өнеркәсіп пен транзиттік сауда болды. Тоқыма өнеркәсібі де елеулі деңгейде дамыды. Қала Ресей империясындағы ең маңызды эмиграциялық порттардың біріне айналды. Бұған Лиепаядан [[Нью-Йорк]]ке тікелей теңіз қатынасының болуы ықпал етті. Қаланың ресми тарихи деректеріне сәйкес, осы кезеңде Лиепая арқылы шамамен '''50–70 мың эмигрант''' Еуропадан Солтүстік Америкаға кеткен.<ref name="history"/> === Бірінші дүниежүзілік соғыс === Латвия аумағындағы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] қимылдарының алғашқы оқиғаларының бірі 1914 жылғы 2 тамызда Лиепая портының атқылануымен байланысты болды. 1915 жылғы мамырда қала Германия әскерлерінің бақылауына өтті. Соғыс, эвакуация және экономикалық құлдырау нәтижесінде 1915 жылдың соңына қарай халық саны 43 600 адамға дейін азайды.<ref name="history"/> === 1918–1940 жылдар === [[Латвия]] 1918 жылы тәуелсіздігін жариялағаннан кейін Лиепая жаңа мемлекеттің саяси тарихында ерекше орын алды. '''1919 жылы қала шамамен жарты жыл бойы іс жүзінде Латвияның уақытша саяси орталығы қызметін атқарды.''' Германия әскери күштерінің төңкерісінен кейін Карлис Улманис бастаған Латвия Уақытша үкіметі Лиепая портында тұрған '''«Saratow»''' пароходын паналады.<ref name="history"/> Соғыс аяқталғаннан кейін қала экономикасы біртіндеп қалпына келді. Театр, музыка, көркемөнер және білім салалары дамыды. Қалада опера, консерватория және филармониялық қоғам жұмыс істеді. Халық саны шамамен 67 мың адамға жетті.<ref name="history"/> 1937–1939 жылдары Рига мен Лиепая арасында тұрақты әуе қатынасы болған.<ref name="history"/> === Екінші дүниежүзілік соғыс === 1940 жылы Латвияны [[Кеңес Одағы]] басып алғаннан кейін Лиепаяда ірі кеңестік әскери контингент орналастырылды. Қала мен әсіресе Кароста әскери маңызы жоғары аумаққа айналды.<ref name="history"/> 1941 жылғы 29 маусымда Лиепаяны Нацистік Германия әскері басып алды. Неміс оккупациясы кезеңі қаладағы еврей қауымы үшін апатқа айналды. Лиепая мен оның маңында жаппай жазалау жүргізілді. Ең ірі қырғындардың бірі 1941 жылғы '''15–17 желтоқсанда Шкеде (Šķēde) құм төбелерінде''' болды; онда 2700-ден астам Лиепая еврейі өлтірілді.<ref name="holocaust">[https://memorialplaces.lu.lv/memorial-places/kurzeme/liepaja-municipality-the-skede-dunes/ Liepāja Municipality, the Šķēde Dunes]. University of Latvia. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 1942 жылдың көктеміне қарай қаланың соғысқа дейінгі еврей қауымының басым бөлігі жойылды.<ref>[https://www.memorialmuseums.org/memorialmuseum/denkmale-fur-die-ermordeten-juden-aus-libau Denkmale für die ermordeten Juden aus Libau]. Stiftung Denkmal für die ermordeten Juden Europas. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 1941 және 1944 жылдардағы әскери әрекеттер мен әуе шабуылдары Лиепаяның тарихи орталығына ауыр зиян келтірді. Бірқатар маңызды ғимараттар қирады.<ref name="history"/> === Кеңестік кезең === Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Лиепая Кеңес Одағының жоспарлы экономикасы негізінде қайта құрылды. Жаңа тұрғын аудандар, өнеркәсіптік кәсіпорындар мен инфрақұрылым салынды. Қала металлургия, машина жасау, тоқыма, балық өңдеу және әскери-теңіз өнеркәсібінің орталықтарының біріне айналды. Кароста жабық әскери аумақ болды және қарапайым қала тұрғындарының кіруіне шектеу қойылды. Лиепаядағы әскери қызметшілерді қоса есептегенде қала халқы кеңестік кезеңде '''100 мың адамнан асқан'''.<ref name="history"/> === Тәуелсіздіктің қалпына келуі === 1990–1991 жылдары Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін кеңестік әскери күштер қаладан біртіндеп шығарыла бастады. Лиепаядағы бұрынғы кеңестік әскери-теңіз базасының қызметі '''1994 жылғы 31 тамызда''' толық тоқтатылып, қалған Ресей әскери бөлімдері қаладан кетті.<ref name="history"/> Кейін Кароста мен бұрын жабық болған басқа аудандар азаматтық пайдалануға ашылды. Әскери мұра нысандарының бір бөлігі туризм, мәдениет және шығармашылық жобаларына бейімделді. == Халқы == Лиепая халқы XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырда өнеркәсіп, порт және әскери инфрақұрылымның дамуы нәтижесінде жылдам өсті. Кеңестік кезеңде әскери контингентпен бірге қаладағы адамдар саны 100 мыңнан асып отырды.<ref name="history"/> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін халық саны ұзақ мерзімді төмендеу үрдісіне көшті. 2025 жылы Лиепая халқы 675 адамға немесе шамамен 1,0%-ға кеміді.<ref name="pop2026">[https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/population/population/press-releases/27583-number-population-latvia-2025 Latvia has a population of 1.845 million]. Central Statistical Bureau of Latvia. 02.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right" |+ '''Соңғы жылдардағы халық саны''' ! Жыл ! Халық саны |- | 2024 | 68 106 |- | 2025 | 67 421 |- | 2026 | '''66 746''' |} <small>Дереккөз: Латвияның Орталық статистика басқармасы.<ref name="population"/></small> 2025 жылдан бастап Латвияның Орталық статистика басқармасы тұрақты халық санын есептеудің жаңа әдісін қолданады. Ол әкімшілік тізілімдердегі адамның нақты белсенділік белгілерін бағалайтын SoL-logit моделіне негізделген. Салыстырмалылықты қамтамасыз ету үшін 2023 және 2024 жылдардың деректері де жаңа әдістеме бойынша қайта есептелді.<ref name="pop2026"/> == Экономикасы == Лиепая экономикасы тарихи тұрғыдан теңіз порты, өнеркәсіп және транзиттік саудаға негізделген. Қазіргі негізгі бағыттардың қатарына: * порттық және логистикалық қызметтер; * металл өңдеу және машина жасау; * тоқыма және техникалық маталар өндірісі; * құрылыс материалдары өндірісі; * тамақ өнеркәсібі; * ақпараттық технологиялар; * туризм және қызмет көрсету жатады. === Лиепая арнайы экономикалық аймағы === '''Лиепая арнайы экономикалық аймағы''' ({{lang-lv|Liepājas speciālā ekonomiskā zona}}, LSEZ) 1997 жылы құрылған. Оның құрамына Лиепая порты, өндірістік аумақтар және Лиепая әуежайы кіреді.<ref>[https://stenaline.com/media/stories/stena-line-will-acquire-port-operations-in-liepaja-latvia/ Stena Line will acquire port operations in Liepaja, Latvia]. Stena Line. 09.09.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Арнайы экономикалық аймақ кәсіпорындарға инвестиция, өндіріс, қойма, порттық және логистикалық қызметтер үшін арнайы режим ұсынады. === Лиепая порты === [[Сурет:DJI Port of Liepāja - ship (51127034931).jpg|нобай|оңға|300px|Лиепая порты]] '''Лиепая порты''' — Латвияның негізгі теңіз порттарының бірі. Ол көпфункциялы порт ретінде сусымалы, жалпы, сұйық және Ro-Ro жүктерін өңдейді. Соңғы он жылда порттың жылдық жүк айналымы орта есеппен шамамен 7 млн тонна деңгейінде сақталған.<ref name="port2025">[https://liepaja-sez.lv/en/home/consistently-stable-operations-of-the-port-of-liepaja-in-2025 Consistently Stable Operations of the Port of Liepaja in 2025]. Liepaja Special Economic Zone Authority. 24.01.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''2025 жылы портта 6,9 млн тонна жүк өңделді.''' Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 0,19 млн тоннаға немесе 2,53%-ға аз. Латвияның ішкі жүктерінің үлесі жалпы айналымның 52%-дан астамын құрады.<ref name="port2025"/> 2025 жылғы негізгі көрсеткіштері: {| class="wikitable" ! Көрсеткіш ! 2025 жыл |- | Жалпы жүк айналымы | 6,9 млн т |- | Сусымалы жүктер | 4,55 млн т |- | Сұйық жүктер | 0,3 млн т |- | Қызмет көрсетілген кемелер | 1 154 |- | Жолаушылар | 99 942 |- | Маринада қабылданған яхталар | 193 |- | Круиздік кемелер | 3 |} <ref name="port2025"/> Сусымалы жүктердің негізгі бөлігін ауыл шаруашылығы өнімдері құрайды. Порт арқылы Латвияда өндірілген астықпен қатар Орталық Азия мемлекеттерінен келген астық та тасымалданады.<ref name="port2025"/> Жалпы жүктер арасында Германияның Травемюнде портымен тұрақты паром желісі арқылы тасымалданатын Ro-Ro жүктері маңызды орын алады. === Өнеркәсіп === Лиепаяның өнеркәсіптік дәстүрі XIX ғасырда қалыптасты. Металл өңдеу, машина жасау және тоқыма өндірісі қаланың ұзақ мерзімді мамандану салалары болып қалды. Қала тарихында '''Liepājas Metalurgs''' металлургия кәсіпорны ерекше орын алды. Зауыт қызметі тоқтағаннан кейін оның бұрынғы ірі өнеркәсіптік аумағын жаңа экономикалық мақсатта қайта пайдалану басталды. Бұрынғы металлургиялық комбинат аумағында шамамен '''120 гектарлық Лиепая индустриялық паркін''' қалыптастыру жоспарланған. Мұнда жаңа өндірістік, қоймалық және инженерлік инфрақұрылым салынуда.<ref>[https://faili.liepaja.lv/Bildes/Dokumenti/Dokumentu-biblioteka/Domes-s%C4%93des/Sastosie-noteikumi/Paskaidrojuma_raksts_publ.pdf Liepājas industriālā parka lokālplānojums]. Liepājas valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы арнайы экономикалық аймақ бюджетінде бұрынғы металлургия зауыты аумағын ластанудан тазарту, инженерлік желілер мен көшелер салу және климаттық бейтарап өндірістік жобаларды тарту басымдықтардың бірі ретінде белгіленген.<ref>[https://liepaja-sez.lv/en/home/liepaja-special-economic-zone-authoritys-2026-budget-focused-on-development Liepaja Special Economic Zone Authority’s 2026 Budget Focused on Development]. Liepaja SEZ. 10.02.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Қазақстанмен байланыстары == Лиепая мен [[Қазақстан]] арасындағы байланыстардың негізгі бағыты — көлік-логистика және теңіз порты арқылы жүк тасымалдау. Сонымен қатар мәдени және гуманитарлық байланыстар да құжатталған. === Көлік және сауда байланыстары === Қазақстандық жүктердің Балтық теңізі порттары арқылы транзиті бірнеше жылдан бері Қазақстан—Латвия экономикалық ынтымақтастығының маңызды бағыттарының бірі саналады. 2022 жылғы наурызда Қазақстанның мемлекеттік органдары мен қазақстандық БАҚ Рига, Вентспилс және '''Лиепая порттарының қазақстандық жүктерді қабылдауға дайын екенін''' хабарлады.<ref name="kazports">[https://www.inform.kz/ru/latviyskie-porty-zayavili-o-gotovnosti-prinimat-kazahstanskie-gruzy_a3907293 Латвийские порты заявили о готовности принимать казахстанские грузы]. ''Kazinform''. 04.03.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref>[https://kapital.kz/economic/103518/porty-latvii-gotovy-prinimat-kazakhstanskiye-gruzy.html Порты Латвии готовы принимать казахстанские грузы]. ''Kapital.kz''. 04.03.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің деректеріне сәйкес, 2022 жылы Лиепая порты арқылы Қазақстаннан '''36 мың тонна көмір және 36 мың тонна алюминий құймасы''' өңделген.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/504813?lang=en Strengthening Transport and Logistics Ties with Latvia is in the Interests of Kazakhstan]. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2022 жылғы 30 тамызда Қазақстанның Латвиядағы елшісі '''Тимур Примбетов''' Лиепаяға жұмыс сапарымен келді. Сапар Лиепая қалалық думасы мен порт әкімшілігінің шақыруымен ұйымдастырылды.<ref name="kazvisit">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/region-news/details/9979?lang=ru Расширяются горизонты сотрудничества между Казахстаном и Латвией]. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. 30.08.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Елші қала басшысы Гунарс Ансиньшпен, порт және Лиепая арнайы экономикалық аймағының басшыларымен кездесіп, экономика, мәдениет, білім, ғылым, медицина және туризм салаларындағы ықтимал ынтымақтастықты талқылады. Порт басшылығымен Қазақстан жүктерінің көлемін ұлғайту және олардың үздіксіз транзитін қамтамасыз ету мәселелері қарастырылды.<ref name="kazvisit"/> Қазақстандық тарап Латвияның теміржол және теңіз инфрақұрылымын ұлттық экспорттық өнімді әлемдік нарықтарға шығару, сондай-ақ импорт және транзиттік жүктер тасымалдау үшін пайдалануға мүдделі екенін мәлімдеді.<ref name="kazvisit"/> 2023 жылы ''Forbes Kazakhstan'' Латвия Қазақстан мен Орталық Азияға Рига, Вентспилс және Лиепая порттарын қамтитын Балтық транзиттік дәлізін ұсынуға мүдделі екенін жазды.<ref>[https://forbes.kz/articles/latviya_predlojit_kazahstanu_svoi_portyi_vzamen_rosskiyskih Латвия предложит Казахстану свои порты взамен российских]. ''Forbes Kazakhstan''. 17.10.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Қазақстан астығының транзиті === 2025 жылы Лиепая порты Қазақстан астығын жаңа халықаралық нарықтарға жеткізуде пайдаланылды. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің деректері бойынша, 2025 жылы Балтық елдерінің порттары арқылы жалпы '''802 мың тонна Қазақстан астығы''' экспортталған. Оның 441,2 мың тоннасы Рига және Лиепая порттары арқылы өткен.<ref name="kzwheat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/press/news/details/1171802?lang=ru Латвия заинтересована в расширении сотрудничества с Казахстаном в АПК]. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстанның Азық-түлік келісімшарт корпорациясы '''Лиепая порты арқылы Мароккоға 58 мың тоннадан астам бидай жөнелтті'''.<ref name="kzwheat"/> Қазақстан Сыртқы істер министрлігі бұл бағыттағы алғашқы ірі жеткізілімді 2025 жылғы мамырда шамамен 60 мың тонна деп көрсетеді.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/article/details/234233 Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Марокко]. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Лиепая портының 2025 жылғы ресми есебінде де Орталық Азия мемлекеттерінен келген астықтың порттағы ауыл шаруашылығы жүктерінің құрамында болғаны көрсетілген.<ref name="port2025"/> Портта кері бағыттағы логистикалық ағындар да бар: 2025 жылы аргентиналық соя мен бразилиялық қантты Лиепая арқылы '''Қазақстан мен Өзбекстанға''' жеткізу жалғастырылды. Сонымен қатар Орталық Азиядан жаңа тағамдық сұйық жүктер тартылған.<ref name="port2025"/> Осылайша, Лиепая Қазақстан үшін тек экспорттық теңіз қақпасы ретінде емес, Еуропа және басқа аймақтардан Қазақстанға бағытталған импорттық және транзиттік логистикада да пайдаланылып келеді. === Мәдени байланыстары === 2019 жылғы маусымда Лиепаяда қазақстандық суретші '''Рауза Ералиеваның''' жеке көрмесі өтті. Көрме Қазақстанның «[[Рухани жаңғыру]]» бағдарламасы аясындағы Балтық елдері турының құрамына кірді.<ref name="eralieva">[https://www.inform.kz/ru/v-ramkah-ruhani-zhangyru-sostoyalsya-pribaltiyskiy-tur-hudozhnicy-rauzy-eralievoy_a3542170 В рамках «Рухани жаңғыру» состоялся прибалтийский тур художницы Раузы Ералиевой]. ''Kazinform''. 26.06.2019. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> «Я частица мира» («Мен әлемнің бір бөлшегімін») көрме жобасы алдымен Литваның Вильнюс, Каунас және Клайпеда қалаларында көрсетіліп, кейін Лиепаяға, одан әрі Ригаға көшкен.<ref name="eralieva"/> Іс-шараны Қазақстанның Литва мен Латвиядағы елшілігі ұйымдастырды. ''Kazinform'' мәліметінде Лиепая музейінің басшылығы көрмені Қазақстан мәдениеті мен халқын танытатын мәдени диалогтың бір бөлігі ретінде бағалаған.<ref name="eralieva"/> == Көлігі == Лиепая — Латвияның батысындағы маңызды көлік торабы. Қалада теңіз порты, теміржол, автомобиль жолдары, трамвай және әуежай инфрақұрылымы бар. === Трамвай === [[Сурет:Liepaja tramway passing Holy Trinity Cathedral.jpg|нобай|солға|300px|Қасиетті Үштік соборының жанынан өтіп бара жатқан Лиепая трамвайы, 2024 жыл]] Лиепая трамвайы — қалалық көлік жүйесінің тарихи ерекшеліктерінің бірі. '''1899 жылы Лиепая Балтық елдерінде электр трамвайы енгізілген алғашқы қала болды.'''<ref name="history"/> Трамвай желісі XXI ғасырда да жұмысын жалғастырып, қаланың солтүстік және оңтүстік аудандарын орталықпен байланыстырады. === Теміржол === Лиепаяның теміржол тарихы XIX ғасырдағы индустрияланумен байланысты. Лиепая—Ромны теміржолының салынуы портқа Ресей империясының ішкі аудандарынан жүк жеткізуді жеделдетті. 2026 жылы Лиепаяға мемлекеттік '''Vivi''' жолаушылар теміржол операторының Рига—Елгава—Лиепая бағытындағы пойыздары қатынайды. Қолданыстағы негізгі қозғалыс кестесі 2026 жылғы 26 мамырдан күшіне енген.<ref>[https://www.vivi.lv/en/information-for-passengers/ Basic train timetable]. Vivi. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Теңіз қатынасы === Лиепаядан Германияның '''Травемюнде''' портына Stena Line компаниясының тұрақты паромдық бағыты жұмыс істейді.<ref>[https://stenaline.com/about-us/route-network/travemunde-liepaja/ Liepaja–Travemünde]. Stena Line. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Желі жолаушылармен қатар автомобильдер, жүк көліктері және Ro-Ro жүктерін тасымалдауға пайдаланылады. === Әуежай === '''Лиепая халықаралық әуежайы''' қаланың шығысында, Цимдениеки елді мекені маңында орналасқан. Әуежайда бұрын Ригаға тұрақты жолаушылар рейстері орындалған. Алайда '''2026 жылғы тамыздағы жағдай бойынша коммерциялық тұрақты жолаушылар рейстері орындалмайды'''.<ref name="airport2026">[https://eng.lsm.lv/article/economy/transport/12.08.2026-liepaja-airport-gets-funding-for-dual-civilian-military-use.a658483/ Liepāja Airport gets funding for dual civilian-military use]. LSM. 12.08.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Әуежай авиациялық оқыту үшін белсенді пайдаланылады. Мұнда Латвияның ұлттық әуе компаниясы airBaltic-тің '''Pilot Academy''' оқу базасы орналасқан.<ref>[https://airbaltictraining.com/airbaltic-pilot-academy/ airBaltic Pilot Academy]. airBaltic Training. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылы әуежайдың азаматтық және әскери қос мақсаттағы инфрақұрылымын дамытуға мемлекеттік қаржы бөлінді.<ref name="airport2026"/> == Білім беру және ғылым == Лиепая — Батыс Латвияның жоғары және кәсіптік білім беру орталықтарының бірі. Қаланың негізгі жоғары оқу орны ұзақ уақыт '''Лиепая университеті''' (''Liepājas Universitāte'') болды. '''2024 жылғы 1 наурызда Лиепая университеті Рига техникалық университетінің құрылымына қосылды''' және кейін '''RTU Лиепая академиясы''' (''RTU Liepāja Academy'') ретінде жұмысын жалғастырды.<ref name="RTU">[https://www.rtu.lv/en/university/for-mass-media/news/open/on-1-march-the-university-of-liepaja-will-join-the-rtu-ecosystem-strenghtening-its-role-in-the-development-of-kurzeme-and-latvia On 1 March, The University of Liepāja Will Join the RTU Ecosystem]. Riga Technical University. 29.02.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Академияда гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдармен қатар ақпараттық технологиялар, білім беру, өнер және басқа бағыттарда оқу мен ғылыми зерттеулер жүргізіледі. Қалада '''RTU Лиепая теңіз колледжі''' де орналасқан. Ол кеме жүргізу, кеме механикасы және басқа теңіз мамандықтары бойынша кадрлар даярлайды.<ref>[https://www.rtu.lv/en/university/structure-and-administration/regional-centres-and-schools/rtu-liepaja-marine-college RTU Liepāja Maritime College]. Riga Technical University. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Лиепая әуежайындағы airBaltic Pilot Academy азаматтық авиация ұшқыштарын даярлайтын халықаралық оқу орталығы ретінде жұмыс істейді. == Мәдениеті == Лиепая Латвияның маңызды музыкалық және театрлық орталықтарының бірі. Қала әсіресе классикалық музыка, рок-музыка және заманауи мәдени жобаларымен танымал. === Лиепая театры === '''Лиепая театры''' Латвиядағы ең көне кәсіби театр ретінде сипатталады.<ref name="culturefacts">[https://www.liepaja.lv/en/take-a-break-from-the-ordinary/ Take a break from the ordinary]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Театр драмалық өнердің аймақтық орталығы болып, ұлттық және халықаралық мәдени жобаларға қатысады. === Лиепая симфониялық оркестрі === Лиепаяда ел астанасы Ригадан тыс орналасқан Латвияның кәсіби симфониялық оркестрі жұмыс істейді.<ref name="culturefacts"/> Қала муниципалитеті '''Лиепая симфониялық оркестрін Балтық елдеріндегі ең көне симфониялық оркестр''' ретінде сипаттайды. Оның музыкалық дәстүрінің бастауы 1881 жылы Лиепаядағы филармониялық оркестрдің құрылуына барып тіреледі.<ref>[https://www.liepaja.lv/en/facts-about-liepaja/ Facts about Liepāja]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === «Ұлы кәріптас» концерт залы === [[Сурет:Great Amber Concert Hall in Liepāja, Latvia, May 2019.jpg|нобай|оңға|300px|«Ұлы кәріптас» концерт залы]] Қаланың қазіргі мәдени сәулет нысандарының бірі — '''«Ұлы кәріптас»''' ({{lang-lv|Lielais dzintars}}) концерт залы. Ғимарат Лиепая симфониялық оркестрінің негізгі концерт алаңы болып табылады және классикалық музыка, опера, джаз, заманауи музыка, конференциялар мен көрмелер өткізуге пайдаланылады. Концерт залының кәріптас түстес цилиндрлік сәулеті Лиепаяның заманауи символдарының біріне айналған. === Лиепая музейі === '''Лиепая музейі''' қала мен Оңтүстік Курземенің тарихына, этнографиясына, өнеріне және мәдени мұрасына арналған ірі коллекцияларды сақтайды. Музей тарихи көрмелермен қатар заманауи және халықаралық өнер жобаларын ұйымдастырады. 2019 жылы мұнда Қазақстан суретшісі Рауза Ералиеваның көрмесі өткен.<ref name="eralieva"/> === Музыкалық дәстүр === Лиепая XX ғасырдың екінші жартысынан бастап Латвияның рок және эстрадалық музыка орталықтарының бірі ретінде қалыптасты. Қалада әр кезеңде көптеген музыкалық топтар мен орындаушылар шықты, ал '''«Liepājas dzintars»''' музыкалық фестивалі кеңестік және тәуелсіздік кезеңіндегі Латвияның танымал музыка тарихында елеулі орын алды. Қаланың ресми әнұраны — композитор Иманц Калныньш музыка жазған '''«Pilsēta, kurā piedzimst vējš»''' («Жел туатын қала») әні. Ол 1999 жылы ресми әнұран ретінде бекітіліп, 2000 жылы алғаш рет осы мәртебеде орындалды.<ref name="symbols"/> == Еуропаның мәдени астанасы — 2027 == '''Лиепая 2027 жылы Португалияның Эвора қаласымен бірге Еуропаның мәдени астанасы мәртебесін иеленеді.'''<ref name="ECoC"/> Латвиядан бұл мәртебені бұған дейін [[Рига]] 2014 жылы алған. Лиепая — Еуропаның мәдени астанасы болған екінші латвиялық қала.<ref>[https://culture.ec.europa.eu/node/1298 Liepāja to be the European Capital of Culture 2027 in Latvia]. European Commission. 10.05.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Лиепаяның өтінімі 2022 жылы халықаралық сарапшылар алқасының ұсынысы бойынша таңдалып, сол жылдың тамызында Латвияның Мәдениет министрлігі тарапынан ресми бекітілді.<ref>[https://culture.ec.europa.eu/sites/default/files/2023-10/Liepaja%202027%20first%20monitoring%20report%20September%202023_FINAL_forpublication.pdf Liepāja — European Capital of Culture 2027. First monitoring report]. European Commission. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жоба тек Лиепая қаласын емес, '''Оңтүстік Курземе және Кулдига өлкелерін''' де қамтиды.<ref>[https://liepaja2027.lv/en/about-us/ About us]. Liepāja 2027. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бағдарламаның тұжырымдамасы '''«(un)rest»''' деп аталады. 2027 жылғы ресми бағдарламада 500-ден астам мәдени іс-шара өткізу жоспарланған.<ref>[https://liepaja2027.lv/en/faq/ FAQ]. Liepāja 2027. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Еуропаның мәдени астанасы жылы 2027 жылғы '''22 қаңтарда''' Кулдига мен Оңтүстік Курземедегі іс-шаралармен басталып, 23 қаңтарда Лиепаядағы ауқымды ашылу бағдарламасымен жалғасады.<ref>[https://liepaja2027.lv/en/faq/ FAQ]. Liepāja 2027. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Сәулеті және көрікті жерлері == Лиепаяның сәулеті бірнеше тарихи кезеңнің мұрасын біріктіреді: XVII–XIX ғасырлардағы ағаш және кірпіш құрылыстар, эклектика, [[югендстиль]], Ресей империясының әскери архитектурасы, кеңестік модернизм және заманауи ғимараттар. Қалада 70-тен астам югендстиль ғимараты бар деп көрсетіледі.<ref>[https://liepaja.travel/en/plan/why-you-should-visit/facts-about-liepaja/ Facts about Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Қасиетті Үштік соборы === [[Сурет:Holy Trinity Cathedral in Liepaja.jpg|нобай|солға|300px|Лиепаядағы Қасиетті Үштік соборы]] '''Қасиетті Үштік лютеран соборы''' (''Liepājas Svētās Trīsvienības katedrāle'') — қала орталығындағы ең маңызды тарихи діни ғимараттардың бірі. Собор өзінің тарихи механикалық органымен танымал. Ол Еуропадағы маңызды тарихи орган аспаптарының бірі болып саналады. === Әулие Анна шіркеуі === '''Әулие Анна лютеран шіркеуі''' — Лиепаядағы көне шіркеулердің бірі. Оның ағаштан жасалған барокко құрбандық орны Латвиядағы көрнекті ағаш мүсін өнері туындыларының бірі ретінде бағаланады.<ref>[https://liepaja.travel/en/plan/why-you-should-visit/facts-about-liepaja/ Facts about Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Әулие Иосиф соборы === '''Әулие Иосиф католик соборы''' Лиепая католик қауымының негізгі ғибадатханасы және Лиепая епархиясының кафедралдық соборы. === Кароста === Кароста — Лиепаяның солтүстік бөлігіндегі тарихи әскери аудан. Оның негізгі көрікті нысандарына: * Әулие Николай православ теңіз соборы; * Кароста түрмесі; * Солтүстік форттар; * Оскарс Калпакс бұрылмалы көпірі; * Солтүстік мол; * тарихи су мұнарасы; * бұрынғы әскери казармалар мен манеж жатады. '''Кароста түрмесі''' шамамен 1900 жылы салынған және 1997 жылға дейін әскери тәртіптік түрме ретінде қолданылған. Қазіргі уақытта ол музейлік және туристік нысан.<ref>[https://www.latvia.travel/lv/apskates-vieta/liepajas-karosta Liepājas Karosta]. Latvia Travel. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Сурет:Karosta prison (2008).jpg|нобай|оңға|300px|Кароста түрмесінің ғимараты]] === Жағажай және Теңіз жағалауы саябағы === Лиепаяның Балтық теңізі жағалауындағы кең ақ құмды жағажайы XIX ғасырдан бері демалыс орны ретінде пайдаланылады. Оның жанындағы Теңіз жағалауы саябағы шамамен 50 гектар аумақты алып жатыр. Саябақта жергілікті және интродукцияланған ағаштардың жүзден астам түрі өседі.<ref>[https://liepaja.travel/en/plan/why-you-should-visit/facts-about-liepaja/ Facts about Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Спорт == Лиепаяда футбол, баскетбол, шайбалы хоккей, теннис, жеңіл атлетика, жүзу, флорбол және басқа спорт түрлері дамыған. Қаланың ірі спорт кешені — '''Лиепая олимпиадалық орталығы''' (''Liepājas Olimpiskais centrs''). Онда баскетбол, волейбол, флорбол, үстел теннисі, бокс, күрес және басқа спорт түрлеріне арналған залдар мен инфрақұрылым бар. === Футбол === Қаланың негізгі кәсіби футбол клубы — '''FK Liepāja'''. Клуб Латвияның жоғарғы футбол дивизионы — '''Tonybet Virslīga''' чемпионатында өнер көрсетеді. 2026 жылғы маусымда клуб жоғарғы лигаға қатысуда.<ref>[https://lff.lv/klubi/fk-liepaja-38387/ FK Liepāja — Tonybet Virslīga 2026]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Команданың негізгі алаңы — '''«Daugava» стадионы'''. Лиепаяда жастар футболы да жақсы дамыған және қаланың футбол мектебі бірнеше жас санатындағы ұлттық жарыстарға қатысады. === Баскетбол === '''BK Liepāja''' — қаланың кәсіби баскетбол командасы. Ол Латвия чемпионатына және Латвия—Эстония бірлескен баскетбол лигасына қатысады. Команда 2025/2026 жылғы маусымда да аталған халықаралық лигада өнер көрсетті.<ref>[https://www.estlatbl.com/lv/participating-teams/9041/bk-liepja BK Liepāja]. Optibet Latvijas–Igaunijas Basketbola līga. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Хоккей === Лиепаяда шайбалы хоккей дәстүрі де бар. 2025/2026 жылғы маусымда '''Liepājas hokeja komanda''' Латвия хоккей федерациясының жоғарғы деңгейдегі OHL чемпионатына және плей-офф кезеңіне қатысты.<ref>[https://www.lhf.lv/ Latvijas Hokeja federācija — OHL 2025/2026]. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Белгілі спортшылар === Лиепаядан шыққан ең танымал спортшылардың бірі — Кристапс Порзингис, [[NBA]]-да ойнаған латвиялық баскетболшы.<ref>[https://liepaja.travel/en/plan/why-you-should-visit/facts-about-liepaja/ Facts about Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала теннис мектебі мен Латвияның халықаралық дәрежедегі теннисшісі Анастасия Севастованың спорттық жолымен де байланысты. == Басқаруы == Лиепая — жеке муниципалдық әкімшілігі бар Латвияның мемлекеттік қалаларының бірі. Жергілікті өкілді орган — '''Лиепая мемлекеттік қаласының думасы''' ({{lang-lv|Liepājas valstspilsētas pašvaldības dome}}). Ол төрт жыл сайын сайланатын '''15 депутаттан''' тұрады.<ref name="council">[https://www.liepaja.lv/en/residents/municipality/council/elected-representatives/ Elected representatives]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылғы муниципалдық сайлау нәтижесінде: * '''Liepājas partija''' — 9 орын; * '''Latvijas Reģionu Apvienība''' — 4 орын; * '''Nacionālā apvienība''' — 2 орын алды.<ref>[https://dati.cvk.lv/PV2025/ieveletie-deputati/liepaja/ 2025. gada pašvaldības domes vēlēšanas — Liepāja]. Centrālā vēlēšanu komisija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылғы 30 маусымда '''Гунарс Ансиньш''' ({{lang-lv|Gunārs Ansiņš}}) қайтадан қалалық дума төрағасы — Лиепая мэрі болып сайланды.<ref>[https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/30.06.2025-liepajas-domi-turpinas-vadit-gunars-ansins.a604107/ Liepājas domi turpinās vadīt Gunārs Ansiņš]. LSM. 30.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы тамыздағы муниципалитеттің ресми деректерінде де Гунарс Ансиньш дума төрағасы ретінде көрсетіледі.<ref>[https://www.liepaja.lv/en/residents/municipality/council/council-management/ Council management]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Дума төрағасының орынбасары — Янис Джериньш (''Jānis Džeriņš''). Муниципалитет әкімшілігі Рожу көшесі, 6 мекенжайында орналасқан. == Рәміздері == Лиепаяның үш ресми қалалық рәмізі бар: * елтаңба; * ту; * әнұран.<ref name="symbols"/> Қала елтаңбасы тарихи геральдикалық дәстүрге негізделген. Лиепая туында қаланың елтаңбасы бейнеленеді. Қаланың ресми әнұраны — '''«Pilsēta, kurā piedzimst vējš»''' («Жел туатын қала»). Ән 1999 жылы ресми әнұран ретінде бекітіліп, 2000 жылы алғаш рет орындалған.<ref name="symbols"/> Бұл әннің атауы кейін Лиепаяның кең танылған бейресми ұранына айналды. == Халықаралық байланыстары == Лиепая халықаралық муниципалдық ынтымақтастықты бірнеше онжылдық бойы дамытып келеді. Қала муниципалитетінің ресми деректеріне сәйкес, Лиепая әртүрлі мемлекеттердің қалаларымен '''11 ынтымақтастық келісімін''' жасасқан.<ref name="twins">[https://www.liepaja.lv/en/twin-cities/ Twin cities]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Олардың арасында: * [[Нюнесхамн]] (Швеция); * [[Эльблонг]] (Польша); * [[Дармштадт]] (Германия); * [[Клайпеда]] (Литва); * [[Паланга]] (Литва); * Гульдборгсунн муниципалитеті (Дания) сияқты серіктестер бар.<ref name="twins"/> Қаланың халықаралық байланыстары экономика, порттар арасындағы ынтымақтастық, білім, мәдениет, туризм және жастар алмасуы салаларын қамтиды. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Liepaja view.jpg|Лиепая қаласының көрінісі DJI Port of Liepāja - ship (51127034931).jpg|Лиепая порты Liepaja tramway passing Holy Trinity Cathedral.jpg|Лиепая трамвайы және Қасиетті Үштік соборы Great Amber Concert Hall in Liepāja, Latvia, May 2019.jpg|«Ұлы кәріптас» концерт залы Liepaja Karosta St Niolai.JPG|Каростадағы Әулие Николай православ теңіз соборы Karosta prison (2008).jpg|Кароста түрмесі Liepāja beach.jpg|Балтық теңізіндегі Лиепая жағажайы </gallery> == Қараңыз да == * [[Латвия]] * [[Курземе]] * [[Рига]] * [[Даугавпилс]] * [[Вентспилс]] * [[Латвия қалаларының тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.liepaja.lv/ Лиепая мемлекеттік қаласының ресми сайты] * [https://liepaja.travel/ Лиепаяның ресми туристік порталы] * [https://liepaja-sez.lv/ Лиепая арнайы экономикалық аймағы және порты] * [https://liepaja2027.lv/ Liepāja 2027 — Еуропаның мәдени астанасы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Liepāja Лиепая Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Liepāja}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Латвия]] cudxfcltqgl0vhcts1bg38fgs47y96d 3643924 3643765 2026-08-19T05:08:02Z ~2026-45274-10 184772 3643924 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы=Мемлекеттік қала |қазақша атауы=Лиепая |шынайы атауы={{Lang-lv|Liepāja}} |сурет=Liepaja view.jpg |сурет атауы=Лиепая қаласының көрінісі |ту=Flag of Liepāja.svg |елтаңба=Coat of Arms of Liepāja.svg |ел=Латвия |тарихи аймағы=[[Курземе]] |басшының түрi=Қалалық дума төрағасы |басшысы=Гунарс Ансиньш |lat_deg=56 |lat_min=30 |lat_sec=42 |lon_deg=21 |lon_min=00 |lon_sec=50 |статус алуы=18 наурыз 1625 |жер аумағы=68,02 |тұрғыны=66 746 |санақ жылы=2026 |уақыт белдеуі=+2 |DST=бар |пошта индексі=LV-34(01–17) |ортаққордағы санаты=Liepāja |сайты=https://www.liepaja.lv/ }} '''Лиепая''' ({{lang-lv|Liepāja}}; тарихи немісше ''Libau'', орысша тарихи атауы — ''Либава'') — [[Латвия]]ның батысындағы, [[Балтық теңізі]] жағалауында орналасқан мемлекеттік қала ({{lang-lv|valstspilsēta}}). [[Курземе]] тарихи аймағының ең ірі қаласы және [[Рига]] мен [[Даугавпилс]]тен кейін халық саны бойынша Латвиядағы үшінші қала.<ref name="population">[https://stat.gov.lv/en/dynamic-chart/galv-iedzivotaju-skaits-novados-en Population in State cities, towns and municipalities]. Central Statistical Bureau of Latvia. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылдың басында Лиепаяда '''66 746 адам''' тұрған.<ref name="population"/> Қаланың жалпы аумағы шамамен '''68,02 км²''', оның 51,41 км²-і құрлық, 16,61 км²-і су айдындарына тиесілі.<ref name="area">[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__ENV__DR__DRT/DRT011/ Reģionu, novadu, pilsētu un pagastu kopējā un sauszemes platība gada sākumā]. Centrālā statistikas pārvalde. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Лиепая — Латвияның маңызды өнеркәсіптік, көлік және мәдени орталықтарының бірі. Қаланың дамуы бірнеше ғасыр бойы теңіз портымен байланысты. Қазіргі экономикасында [[Лиепая порты]], арнайы экономикалық аймақ, өңдеу өнеркәсібі, металл өңдеу, логистика, тоқыма өндірісі және қызмет көрсету салалары маңызды орын алады. Қала Латвияда '''«Жел туатын қала»''' ({{lang-lv|Pilsēta, kurā piedzimst vējš}}) деген бейресми атаумен белгілі. Осы аттас ән 1999 жылы қаланың ресми әнұраны ретінде бекітілген.<ref name="symbols">[https://www.liepaja.lv/en/city-symbols/ City symbols]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Жаңартылған: 03.02.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''2027 жылы Лиепая Португалияның Эвора қаласымен бірге Еуропаның мәдени астанасы болады.'''<ref name="ECoC">[https://culture.ec.europa.eu/policies/culture-in-cities-and-regions/designated-capitals-of-culture/liepaja-and-evora Liepāja and Évora — European Capitals of Culture 2027]. European Commission. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиясы == Лиепая Латвияның батыс жағалауында, Балтық теңізі мен лагуналық '''Лиепая көлі''' (''Liepājas ezers'') арасындағы салыстырмалы жіңішке құрлық жолағында орналасқан.<ref name="lake">[https://liepaja.travel/en/see-and-do/lake-liepaja/ Lake Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қаланың батыс шекарасы Балтық теңізінің жағалауымен өтеді. Шығыс және оңтүстік-шығыс бөлігінде Лиепая көлі орналасқан. Көл ежелгі Балтық теңізінің шегінуі нәтижесінде қалыптасқан лагуна болып саналады. Көл мен оның маңындағы сулы шалғындар '''«Liepājas Ezers»''' табиғи қорығына және Еуропалық Одақтың '''Natura 2000''' қорғалатын аумақтар желісіне кіреді.<ref name="lake"/> Қорық аумағы құстар үшін ерекше маңызды: мұнда қорғауға алынған 27 ұялайтын, 10 қыстайтын және көші-қон кезінде қоректенетін 50 құс түрі тіркелген.<ref name="lake"/> Балтық теңізін Лиепая көлімен ұзындығы шамамен 3 км болатын '''Сауда каналы''' ({{lang-lv|Tirdzniecības kanāls}}) байланыстырады. Каналды қазу жұмыстары 1697 жылы басталған. Ол тарихи Вецлиепая («Ескі Лиепая») және Яунлиепая («Жаңа Лиепая») бөліктерін бір-бірінен ажыратады.<ref>[https://liepaja.travel/en/useful/city-map/ City map — The Trade Canal]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала климатына Балтық теңізі күшті әсер етеді. Климат теңіздік сипатта: қыс салыстырмалы жұмсақ, жаз аса ыстық емес, ал жыл бойы жел жиі соғады.<ref>[https://liepaja.travel/en/see-and-do/bird-watching-in-liepaja/ Bird watching in Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Сурет:Liepāja beach.jpg|нобай|оңға|300px|Лиепаядағы Балтық теңізінің жағажайы]] Лиепаяның кең құмды жағажайы мен оған параллель орналасқан Теңіз жағалауы саябағы (''Jūrmalas parks'') қаланың табиғи-рекреациялық жүйесінің маңызды бөлігі. Саябақ XIX ғасырдың соңында курорттық аумақты абаттандыру және желмен ұшатын құмнан қаланы қорғау мақсатында қалыптастырылған. Оның ұзындығы шамамен 3 км, ауданы 50 гектарға жуық.<ref>[https://liepaja.travel/en/useful/city-map/ City map — Seaside Park]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Атауы == Қазіргі Лиепая аумағындағы қоныс алғашында '''Лива''' (''Līva'') деп аталған. Бұл атау жазба деректерде алғаш рет '''1253 жылғы 4 сәуірде''' кездеседі.<ref name="history">[https://liepaja.travel/en/plan/why-you-should-visit/history-of-liepaja/ History of Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Орта ғасырлар мен жаңа дәуірде қала неміс тілінде '''Libau''' деп аталды. Ресей империясы құрамында оның орысша '''Либава''' атауы кең қолданылды. Латыш тіліндегі қазіргі '''Liepāja''' атауы кейін ресми орнықты. == Тарихы == === Орта ғасырлар === Лиепаяның қалыптасуы XIII ғасырда Балтық теңізі мен көл арасындағы Лива өзенінің бойында пайда болған шағын қоныстан басталады. Лива қонысы туралы алғашқы жазбаша мәлімет 1253 жылғы 4 сәуірге жатады.<ref name="history"/> Қоныстың теңіз жағалауындағы орналасуы оны сауда және балық аулау орталығына айналдыруға жағдай жасады. Алайда өзен сағасының құммен бітеліп қалуы теңіз қатынасын тұрақты дамытуға кедергі келтірді. === Қала құқығы және Курляндия герцогтігі === '''1625 жылғы 18 наурызда''' Курляндия және Семигалия герцогтігінің герцогі Фридрих Кеттлер Лиепаяға қала құқығын берді. Бұл дата қазіргі уақытта Лиепаяның туған күні ретінде жыл сайын атап өтіледі.<ref name="history"/> XVII ғасырда қала халқы шамамен мың адамдық шағын елді мекеннен порттық қалаға айналды. Сауда дамып, теңіз инфрақұрылымы кеңейді. Сонымен қатар қала ірі өрт пен оба індетінен зардап шекті.<ref name="history"/> 1697 жылдан бастап теңіз бен көлді жалғастыратын жаңа канал қазылып, болашақ порттың негізі қаланды. XVIII ғасырдың соңында порттың ұлғаюы, сауда мен қолөнердің дамуы нәтижесінде қала қайтадан жылдам өсе бастады. Халық саны шамамен 5 мың адамға жетті.<ref name="history"/> === XIX ғасырдағы индустриялану === XIX ғасыр Лиепая тарихындағы түбегейлі өзгерістер кезеңі болды. Бұрынғы провинциялық порт өнеркәсіптік және көлік орталығына айналды. Қаланың дамуын жеделдеткен негізгі факторлардың бірі — Ресей империясының ішкі губернияларымен байланыстыратын '''Лиепая—Ромны теміржолының''' салынуы. Теміржол Украина мен Ресейдің астықты аудандарын Балтық теңізіндегі Лиепая портымен байланыстырды. Осы кезеңде металл өңдеу, машина жасау, тоқыма және басқа өндіріс салалары дамыды. Кейін Лиепая экономикасының символдарының біріне айналған металлургия өнеркәсібінің негізі де XIX ғасырда қаланды.<ref name="history"/> Қала теңіз курорты ретінде де танымал бола бастады. XIX ғасырдың екінші жартысында Балтық жағалауындағы шомылу және сауықтыру орындары Ресей империясы мен Еуропадан келген демалушылар арасында сұранысқа ие болды. '''1899 жылы Лиепая Балтық елдерінде электр трамвайы іске қосылған алғашқы қала болды.''' Трамвай бүгінге дейін қалалық қоғамдық көлік жүйесінің маңызды бөлігі болып келеді.<ref name="history"/> === Әскери порт және Кароста === [[Сурет:Liepaja Karosta St Niolai.JPG|нобай|солға|300px|Каростадағы Әулие Николай православ теңіз соборы]] XIX ғасырдың соңында Лиепая Ресей империясының әскери-теңіз стратегиясында маңызды орын алды. Қала Ресейдің Балтық флотының базаларының бірі ретінде таңдалды. 1899 жылдың көктемінде теңіз жағалауындағы ірі бекіністер жүйесін салу жобасы мақұлданды. Келесі онжылдықта қала солтүстігінде әскери порт, казармалар, доктар, қоймалар, қорғаныс батареялары және басқа нысандар салынды.<ref name="history"/> Осы әскери аудан кейін '''Кароста''' ({{lang-lv|Karosta}}, «Әскери порт») деп аталды. Оның басты сәулет нысандарының бірі — Әулие Николай православ теңіз соборы. Алайда 1908 жылғы қарашада Лиепая бекінісінің стратегиялық маңызы қайта қаралып, оны тарату туралы шешім қабылданды. Бірқатар зеңбіректер алынып, бекіністерді жою мақсатында жарылыстар жасалды. Теңіз жағалауындағы жартылай бұзылған Солтүстік форттар бүгінге дейін сақталған.<ref name="history"/> Кароста қазіргі Лиепая аумағының шамамен үштен бірін алып жатыр және Балтық елдеріндегі ең ірі тарихи әскери гарнизондық аумақтардың бірі саналады.<ref>[https://www.latvia.travel/lv/apskates-vieta/liepajas-karosta Liepājas Karosta]. Latvia Travel. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === XX ғасырдың басы және эмиграция === XX ғасырдың басында Лиепая экономикасының негізгі салалары өнеркәсіп пен транзиттік сауда болды. Тоқыма өнеркәсібі де елеулі деңгейде дамыды. Қала Ресей империясындағы ең маңызды эмиграциялық порттардың біріне айналды. Бұған Лиепаядан [[Нью-Йорк]]ке тікелей теңіз қатынасының болуы ықпал етті. Қаланың ресми тарихи деректеріне сәйкес, осы кезеңде Лиепая арқылы шамамен '''50–70 мың эмигрант''' Еуропадан Солтүстік Америкаға кеткен.<ref name="history"/> === Бірінші дүниежүзілік соғыс === Латвия аумағындағы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] қимылдарының алғашқы оқиғаларының бірі 1914 жылғы 2 тамызда Лиепая портының атқылануымен байланысты болды. 1915 жылғы мамырда қала Германия әскерлерінің бақылауына өтті. Соғыс, эвакуация және экономикалық құлдырау нәтижесінде 1915 жылдың соңына қарай халық саны 43 600 адамға дейін азайды.<ref name="history"/> === 1918–1940 жылдар === [[Латвия]] 1918 жылы тәуелсіздігін жариялағаннан кейін Лиепая жаңа мемлекеттің саяси тарихында ерекше орын алды. '''1919 жылы қала шамамен жарты жыл бойы іс жүзінде Латвияның уақытша саяси орталығы қызметін атқарды.''' Германия әскери күштерінің төңкерісінен кейін Карлис Улманис бастаған Латвия Уақытша үкіметі Лиепая портында тұрған '''«Saratow»''' пароходын паналады.<ref name="history"/> Соғыс аяқталғаннан кейін қала экономикасы біртіндеп қалпына келді. Театр, музыка, көркемөнер және білім салалары дамыды. Қалада опера, консерватория және филармониялық қоғам жұмыс істеді. Халық саны шамамен 67 мың адамға жетті.<ref name="history"/> 1937–1939 жылдары Рига мен Лиепая арасында тұрақты әуе қатынасы болған.<ref name="history"/> === Екінші дүниежүзілік соғыс === 1940 жылы Латвияны [[Кеңес Одағы]] басып алғаннан кейін Лиепаяда ірі кеңестік әскери контингент орналастырылды. Қала мен әсіресе Кароста әскери маңызы жоғары аумаққа айналды.<ref name="history"/> 1941 жылғы 29 маусымда Лиепаяны Нацистік Германия әскері басып алды. Неміс оккупациясы кезеңі қаладағы еврей қауымы үшін апатқа айналды. Лиепая мен оның маңында жаппай жазалау жүргізілді. Ең ірі қырғындардың бірі 1941 жылғы '''15–17 желтоқсанда Шкеде (Šķēde) құм төбелерінде''' болды; онда 2700-ден астам Лиепая еврейі өлтірілді.<ref name="holocaust">[https://memorialplaces.lu.lv/memorial-places/kurzeme/liepaja-municipality-the-skede-dunes/ Liepāja Municipality, the Šķēde Dunes]. University of Latvia. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 1942 жылдың көктеміне қарай қаланың соғысқа дейінгі еврей қауымының басым бөлігі жойылды.<ref>[https://www.memorialmuseums.org/memorialmuseum/denkmale-fur-die-ermordeten-juden-aus-libau Denkmale für die ermordeten Juden aus Libau]. Stiftung Denkmal für die ermordeten Juden Europas. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 1941 және 1944 жылдардағы әскери әрекеттер мен әуе шабуылдары Лиепаяның тарихи орталығына ауыр зиян келтірді. Бірқатар маңызды ғимараттар қирады.<ref name="history"/> === Кеңестік кезең === Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Лиепая Кеңес Одағының жоспарлы экономикасы негізінде қайта құрылды. Жаңа тұрғын аудандар, өнеркәсіптік кәсіпорындар мен инфрақұрылым салынды. Қала металлургия, машина жасау, тоқыма, балық өңдеу және әскери-теңіз өнеркәсібінің орталықтарының біріне айналды. Кароста жабық әскери аумақ болды және қарапайым қала тұрғындарының кіруіне шектеу қойылды. Лиепаядағы әскери қызметшілерді қоса есептегенде қала халқы кеңестік кезеңде '''100 мың адамнан асқан'''.<ref name="history"/> === Тәуелсіздіктің қалпына келуі === 1990–1991 жылдары Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін кеңестік әскери күштер қаладан біртіндеп шығарыла бастады. Лиепаядағы бұрынғы кеңестік әскери-теңіз базасының қызметі '''1994 жылғы 31 тамызда''' толық тоқтатылып, қалған Ресей әскери бөлімдері қаладан кетті.<ref name="history"/> Кейін Кароста мен бұрын жабық болған басқа аудандар азаматтық пайдалануға ашылды. Әскери мұра нысандарының бір бөлігі туризм, мәдениет және шығармашылық жобаларына бейімделді. == Халқы == Лиепая халқы XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырда өнеркәсіп, порт және әскери инфрақұрылымның дамуы нәтижесінде жылдам өсті. Кеңестік кезеңде әскери контингентпен бірге қаладағы адамдар саны 100 мыңнан асып отырды.<ref name="history"/> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін халық саны ұзақ мерзімді төмендеу үрдісіне көшті. 2025 жылы Лиепая халқы 675 адамға немесе шамамен 1,0%-ға кеміді.<ref name="pop2026">[https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/population/population/press-releases/27583-number-population-latvia-2025 Latvia has a population of 1.845 million]. Central Statistical Bureau of Latvia. 02.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right" |+ '''Соңғы жылдардағы халық саны''' ! Жыл ! Халық саны |- | 2024 | 68 106 |- | 2025 | 67 421 |- | 2026 | '''66 746''' |} <small>Дереккөз: Латвияның Орталық статистика басқармасы.<ref name="population"/></small> 2025 жылдан бастап Латвияның Орталық статистика басқармасы тұрақты халық санын есептеудің жаңа әдісін қолданады. Ол әкімшілік тізілімдердегі адамның нақты белсенділік белгілерін бағалайтын SoL-logit моделіне негізделген. Салыстырмалылықты қамтамасыз ету үшін 2023 және 2024 жылдардың деректері де жаңа әдістеме бойынша қайта есептелді.<ref name="pop2026"/> == Экономикасы == Лиепая экономикасы тарихи тұрғыдан теңіз порты, өнеркәсіп және транзиттік саудаға негізделген. Қазіргі негізгі бағыттардың қатарына: * порттық және логистикалық қызметтер; * металл өңдеу және машина жасау; * тоқыма және техникалық маталар өндірісі; * құрылыс материалдары өндірісі; * тамақ өнеркәсібі; * ақпараттық технологиялар; * туризм және қызмет көрсету жатады. === Лиепая арнайы экономикалық аймағы === '''Лиепая арнайы экономикалық аймағы''' ({{lang-lv|Liepājas speciālā ekonomiskā zona}}, LSEZ) 1997 жылы құрылған. Оның құрамына Лиепая порты, өндірістік аумақтар және Лиепая әуежайы кіреді.<ref>[https://stenaline.com/media/stories/stena-line-will-acquire-port-operations-in-liepaja-latvia/ Stena Line will acquire port operations in Liepaja, Latvia]. Stena Line. 09.09.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Арнайы экономикалық аймақ кәсіпорындарға инвестиция, өндіріс, қойма, порттық және логистикалық қызметтер үшін арнайы режим ұсынады. === Лиепая порты === [[Сурет:DJI Port of Liepāja - ship (51127034931).jpg|нобай|оңға|300px|Лиепая порты]] '''Лиепая порты''' — Латвияның негізгі теңіз порттарының бірі. Ол көпфункциялы порт ретінде сусымалы, жалпы, сұйық және Ro-Ro жүктерін өңдейді. Соңғы он жылда порттың жылдық жүк айналымы орта есеппен шамамен 7 млн тонна деңгейінде сақталған.<ref name="port2025">[https://liepaja-sez.lv/en/home/consistently-stable-operations-of-the-port-of-liepaja-in-2025 Consistently Stable Operations of the Port of Liepaja in 2025]. Liepaja Special Economic Zone Authority. 24.01.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> '''2025 жылы портта 6,9 млн тонна жүк өңделді.''' Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 0,19 млн тоннаға немесе 2,53%-ға аз. Латвияның ішкі жүктерінің үлесі жалпы айналымның 52%-дан астамын құрады.<ref name="port2025"/> 2025 жылғы негізгі көрсеткіштері: {| class="wikitable" ! Көрсеткіш ! 2025 жыл |- | Жалпы жүк айналымы | 6,9 млн т |- | Сусымалы жүктер | 4,55 млн т |- | Сұйық жүктер | 0,3 млн т |- | Қызмет көрсетілген кемелер | 1 154 |- | Жолаушылар | 99 942 |- | Маринада қабылданған яхталар | 193 |- | Круиздік кемелер | 3 |} <ref name="port2025"/> Сусымалы жүктердің негізгі бөлігін ауыл шаруашылығы өнімдері құрайды. Порт арқылы Латвияда өндірілген астықпен қатар Орталық Азия мемлекеттерінен келген астық та тасымалданады.<ref name="port2025"/> Жалпы жүктер арасында Германияның Травемюнде портымен тұрақты паром желісі арқылы тасымалданатын Ro-Ro жүктері маңызды орын алады. === Өнеркәсіп === Лиепаяның өнеркәсіптік дәстүрі XIX ғасырда қалыптасты. Металл өңдеу, машина жасау және тоқыма өндірісі қаланың ұзақ мерзімді мамандану салалары болып қалды. Қала тарихында '''Liepājas Metalurgs''' металлургия кәсіпорны ерекше орын алды. Зауыт қызметі тоқтағаннан кейін оның бұрынғы ірі өнеркәсіптік аумағын жаңа экономикалық мақсатта қайта пайдалану басталды. Бұрынғы металлургиялық комбинат аумағында шамамен '''120 гектарлық Лиепая индустриялық паркін''' қалыптастыру жоспарланған. Мұнда жаңа өндірістік, қоймалық және инженерлік инфрақұрылым салынуда.<ref>[https://faili.liepaja.lv/Bildes/Dokumenti/Dokumentu-biblioteka/Domes-s%C4%93des/Sastosie-noteikumi/Paskaidrojuma_raksts_publ.pdf Liepājas industriālā parka lokālplānojums]. Liepājas valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы арнайы экономикалық аймақ бюджетінде бұрынғы металлургия зауыты аумағын ластанудан тазарту, инженерлік желілер мен көшелер салу және климаттық бейтарап өндірістік жобаларды тарту басымдықтардың бірі ретінде белгіленген.<ref>[https://liepaja-sez.lv/en/home/liepaja-special-economic-zone-authoritys-2026-budget-focused-on-development Liepaja Special Economic Zone Authority’s 2026 Budget Focused on Development]. Liepaja SEZ. 10.02.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Қазақстанмен байланыстары == Лиепая мен [[Қазақстан]] арасындағы байланыстардың негізгі бағыты — көлік-логистика және теңіз порты арқылы жүк тасымалдау. Сонымен қатар мәдени және гуманитарлық байланыстар да құжатталған. === Көлік және сауда байланыстары === Қазақстандық жүктердің Балтық теңізі порттары арқылы транзиті бірнеше жылдан бері Қазақстан—Латвия экономикалық ынтымақтастығының маңызды бағыттарының бірі саналады. 2022 жылғы наурызда Қазақстанның мемлекеттік органдары мен қазақстандық БАҚ Рига, Вентспилс және '''Лиепая порттарының қазақстандық жүктерді қабылдауға дайын екенін''' хабарлады.<ref name="kazports">[https://www.inform.kz/ru/latviyskie-porty-zayavili-o-gotovnosti-prinimat-kazahstanskie-gruzy_a3907293 Латвийские порты заявили о готовности принимать казахстанские грузы]. ''Kazinform''. 04.03.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref>[https://kapital.kz/economic/103518/porty-latvii-gotovy-prinimat-kazakhstanskiye-gruzy.html Порты Латвии готовы принимать казахстанские грузы]. ''Kapital.kz''. 04.03.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің деректеріне сәйкес, 2022 жылы Лиепая порты арқылы Қазақстаннан '''36 мың тонна көмір және 36 мың тонна алюминий құймасы''' өңделген.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/504813?lang=en Strengthening Transport and Logistics Ties with Latvia is in the Interests of Kazakhstan]. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2022 жылғы 30 тамызда Қазақстанның Латвиядағы елшісі '''Тимур Примбетов''' Лиепаяға жұмыс сапарымен келді. Сапар Лиепая қалалық думасы мен порт әкімшілігінің шақыруымен ұйымдастырылды.<ref name="kazvisit">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/region-news/details/9979?lang=ru Расширяются горизонты сотрудничества между Казахстаном и Латвией]. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. 30.08.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Елші қала басшысы Гунарс Ансиньшпен, порт және Лиепая арнайы экономикалық аймағының басшыларымен кездесіп, экономика, мәдениет, білім, ғылым, медицина және туризм салаларындағы ықтимал ынтымақтастықты талқылады. Порт басшылығымен Қазақстан жүктерінің көлемін ұлғайту және олардың үздіксіз транзитін қамтамасыз ету мәселелері қарастырылды.<ref name="kazvisit"/> Қазақстандық тарап Латвияның теміржол және теңіз инфрақұрылымын ұлттық экспорттық өнімді әлемдік нарықтарға шығару, сондай-ақ импорт және транзиттік жүктер тасымалдау үшін пайдалануға мүдделі екенін мәлімдеді.<ref name="kazvisit"/> 2023 жылы ''Forbes Kazakhstan'' Латвия Қазақстан мен Орталық Азияға Рига, Вентспилс және Лиепая порттарын қамтитын Балтық транзиттік дәлізін ұсынуға мүдделі екенін жазды.<ref>[https://forbes.kz/articles/latviya_predlojit_kazahstanu_svoi_portyi_vzamen_rosskiyskih Латвия предложит Казахстану свои порты взамен российских]. ''Forbes Kazakhstan''. 17.10.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Қазақстан астығының транзиті === 2025 жылы Лиепая порты Қазақстан астығын жаңа халықаралық нарықтарға жеткізуде пайдаланылды. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің деректері бойынша, 2025 жылы Балтық елдерінің порттары арқылы жалпы '''802 мың тонна Қазақстан астығы''' экспортталған. Оның 441,2 мың тоннасы Рига және Лиепая порттары арқылы өткен.<ref name="kzwheat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/press/news/details/1171802?lang=ru Латвия заинтересована в расширении сотрудничества с Казахстаном в АПК]. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстанның Азық-түлік келісімшарт корпорациясы '''Лиепая порты арқылы Мароккоға 58 мың тоннадан астам бидай жөнелтті'''.<ref name="kzwheat"/> Қазақстан Сыртқы істер министрлігі бұл бағыттағы алғашқы ірі жеткізілімді 2025 жылғы мамырда шамамен 60 мың тонна деп көрсетеді.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/article/details/234233 Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Марокко]. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Лиепая портының 2025 жылғы ресми есебінде де Орталық Азия мемлекеттерінен келген астықтың порттағы ауыл шаруашылығы жүктерінің құрамында болғаны көрсетілген.<ref name="port2025"/> Портта кері бағыттағы логистикалық ағындар да бар: 2025 жылы аргентиналық соя мен бразилиялық қантты Лиепая арқылы '''Қазақстан мен Өзбекстанға''' жеткізу жалғастырылды. Сонымен қатар Орталық Азиядан жаңа тағамдық сұйық жүктер тартылған.<ref name="port2025"/> Осылайша, Лиепая Қазақстан үшін тек экспорттық теңіз қақпасы ретінде емес, Еуропа және басқа аймақтардан Қазақстанға бағытталған импорттық және транзиттік логистикада да пайдаланылып келеді. === Мәдени байланыстары === 2019 жылғы маусымда Лиепаяда қазақстандық суретші '''Рауза Ералиеваның''' жеке көрмесі өтті. Көрме Қазақстанның «[[Рухани жаңғыру]]» бағдарламасы аясындағы Балтық елдері турының құрамына кірді.<ref name="eralieva">[https://www.inform.kz/ru/v-ramkah-ruhani-zhangyru-sostoyalsya-pribaltiyskiy-tur-hudozhnicy-rauzy-eralievoy_a3542170 В рамках «Рухани жаңғыру» состоялся прибалтийский тур художницы Раузы Ералиевой]. ''Kazinform''. 26.06.2019. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> «Я частица мира» («Мен әлемнің бір бөлшегімін») көрме жобасы алдымен Литваның Вильнюс, Каунас және Клайпеда қалаларында көрсетіліп, кейін Лиепаяға, одан әрі Ригаға көшкен.<ref name="eralieva"/> Іс-шараны Қазақстанның Литва мен Латвиядағы елшілігі ұйымдастырды. ''Kazinform'' мәліметінде Лиепая музейінің басшылығы көрмені Қазақстан мәдениеті мен халқын танытатын мәдени диалогтың бір бөлігі ретінде бағалаған.<ref name="eralieva"/> == Көлігі == Лиепая — Латвияның батысындағы маңызды көлік торабы. Қалада теңіз порты, теміржол, автомобиль жолдары, трамвай және әуежай инфрақұрылымы бар. === Трамвай === [[Сурет:Liepaja tramway passing Holy Trinity Cathedral.jpg|нобай|солға|300px|Қасиетті Үштік соборының жанынан өтіп бара жатқан Лиепая трамвайы, 2024 жыл]] Лиепая трамвайы — қалалық көлік жүйесінің тарихи ерекшеліктерінің бірі. '''1899 жылы Лиепая Балтық елдерінде электр трамвайы енгізілген алғашқы қала болды.'''<ref name="history"/> Трамвай желісі XXI ғасырда да жұмысын жалғастырып, қаланың солтүстік және оңтүстік аудандарын орталықпен байланыстырады. === Теміржол === Лиепаяның теміржол тарихы XIX ғасырдағы индустрияланумен байланысты. Лиепая—Ромны теміржолының салынуы портқа Ресей империясының ішкі аудандарынан жүк жеткізуді жеделдетті. 2026 жылы Лиепаяға мемлекеттік '''Vivi''' жолаушылар теміржол операторының Рига—Елгава—Лиепая бағытындағы пойыздары қатынайды. Қолданыстағы негізгі қозғалыс кестесі 2026 жылғы 26 мамырдан күшіне енген.<ref>[https://www.vivi.lv/en/information-for-passengers/ Basic train timetable]. Vivi. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Теңіз қатынасы === Лиепаядан Германияның '''Травемюнде''' портына Stena Line компаниясының тұрақты паромдық бағыты жұмыс істейді.<ref>[https://stenaline.com/about-us/route-network/travemunde-liepaja/ Liepaja–Travemünde]. Stena Line. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Желі жолаушылармен қатар автомобильдер, жүк көліктері және Ro-Ro жүктерін тасымалдауға пайдаланылады. === Әуежай === '''Лиепая халықаралық әуежайы''' қаланың шығысында, Цимдениеки елді мекені маңында орналасқан. Әуежайда бұрын Ригаға тұрақты жолаушылар рейстері орындалған. Алайда '''2026 жылғы тамыздағы жағдай бойынша коммерциялық тұрақты жолаушылар рейстері орындалмайды'''.<ref name="airport2026">[https://eng.lsm.lv/article/economy/transport/12.08.2026-liepaja-airport-gets-funding-for-dual-civilian-military-use.a658483/ Liepāja Airport gets funding for dual civilian-military use]. LSM. 12.08.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Әуежай авиациялық оқыту үшін белсенді пайдаланылады. Мұнда Латвияның ұлттық әуе компаниясы airBaltic-тің '''Pilot Academy''' оқу базасы орналасқан.<ref>[https://airbaltictraining.com/airbaltic-pilot-academy/ airBaltic Pilot Academy]. airBaltic Training. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылы әуежайдың азаматтық және әскери қос мақсаттағы инфрақұрылымын дамытуға мемлекеттік қаржы бөлінді.<ref name="airport2026"/> == Білім беру және ғылым == Лиепая — Батыс Латвияның жоғары және кәсіптік білім беру орталықтарының бірі. Қаланың негізгі жоғары оқу орны ұзақ уақыт '''Лиепая университеті''' (''Liepājas Universitāte'') болды. '''2024 жылғы 1 наурызда Лиепая университеті Рига техникалық университетінің құрылымына қосылды''' және кейін '''RTU Лиепая академиясы''' (''RTU Liepāja Academy'') ретінде жұмысын жалғастырды.<ref name="RTU">[https://www.rtu.lv/en/university/for-mass-media/news/open/on-1-march-the-university-of-liepaja-will-join-the-rtu-ecosystem-strenghtening-its-role-in-the-development-of-kurzeme-and-latvia On 1 March, The University of Liepāja Will Join the RTU Ecosystem]. Riga Technical University. 29.02.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Академияда гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдармен қатар ақпараттық технологиялар, білім беру, өнер және басқа бағыттарда оқу мен ғылыми зерттеулер жүргізіледі. Қалада '''RTU Лиепая теңіз колледжі''' де орналасқан. Ол кеме жүргізу, кеме механикасы және басқа теңіз мамандықтары бойынша кадрлар даярлайды.<ref>[https://www.rtu.lv/en/university/structure-and-administration/regional-centres-and-schools/rtu-liepaja-marine-college RTU Liepāja Maritime College]. Riga Technical University. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Лиепая әуежайындағы airBaltic Pilot Academy азаматтық авиация ұшқыштарын даярлайтын халықаралық оқу орталығы ретінде жұмыс істейді. == Мәдениеті == Лиепая Латвияның маңызды музыкалық және театрлық орталықтарының бірі. Қала әсіресе классикалық музыка, рок-музыка және заманауи мәдени жобаларымен танымал. === Лиепая театры === '''Лиепая театры''' Латвиядағы ең көне кәсіби театр ретінде сипатталады.<ref name="culturefacts">[https://www.liepaja.lv/en/take-a-break-from-the-ordinary/ Take a break from the ordinary]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Театр драмалық өнердің аймақтық орталығы болып, ұлттық және халықаралық мәдени жобаларға қатысады. === Лиепая симфониялық оркестрі === Лиепаяда ел астанасы Ригадан тыс орналасқан Латвияның кәсіби симфониялық оркестрі жұмыс істейді.<ref name="culturefacts"/> Қала муниципалитеті '''Лиепая симфониялық оркестрін Балтық елдеріндегі ең көне симфониялық оркестр''' ретінде сипаттайды. Оның музыкалық дәстүрінің бастауы 1881 жылы Лиепаядағы филармониялық оркестрдің құрылуына барып тіреледі.<ref>[https://www.liepaja.lv/en/facts-about-liepaja/ Facts about Liepāja]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === «Ұлы кәріптас» концерт залы === [[Сурет:Great Amber Concert Hall in Liepāja, Latvia, May 2019.jpg|нобай|оңға|300px|«Ұлы кәріптас» концерт залы]] Қаланың қазіргі мәдени сәулет нысандарының бірі — '''«Ұлы кәріптас»''' ({{lang-lv|Lielais dzintars}}) концерт залы. Ғимарат Лиепая симфониялық оркестрінің негізгі концерт алаңы болып табылады және классикалық музыка, опера, джаз, заманауи музыка, конференциялар мен көрмелер өткізуге пайдаланылады. Концерт залының кәріптас түстес цилиндрлік сәулеті Лиепаяның заманауи символдарының біріне айналған. === Лиепая музейі === '''Лиепая музейі''' қала мен Оңтүстік Курземенің тарихына, этнографиясына, өнеріне және мәдени мұрасына арналған ірі коллекцияларды сақтайды. Музей тарихи көрмелермен қатар заманауи және халықаралық өнер жобаларын ұйымдастырады. 2019 жылы мұнда Қазақстан суретшісі Рауза Ералиеваның көрмесі өткен.<ref name="eralieva"/> === Музыкалық дәстүр === Лиепая XX ғасырдың екінші жартысынан бастап Латвияның рок және эстрадалық музыка орталықтарының бірі ретінде қалыптасты. Қалада әр кезеңде көптеген музыкалық топтар мен орындаушылар шықты, ал '''«Liepājas dzintars»''' музыкалық фестивалі кеңестік және тәуелсіздік кезеңіндегі Латвияның танымал музыка тарихында елеулі орын алды. Қаланың ресми әнұраны — композитор Иманц Калныньш музыка жазған '''«Pilsēta, kurā piedzimst vējš»''' («Жел туатын қала») әні. Ол 1999 жылы ресми әнұран ретінде бекітіліп, 2000 жылы алғаш рет осы мәртебеде орындалды.<ref name="symbols"/> == Еуропаның мәдени астанасы — 2027 == '''Лиепая 2027 жылы Португалияның Эвора қаласымен бірге Еуропаның мәдени астанасы мәртебесін иеленеді.'''<ref name="ECoC"/> Латвиядан бұл мәртебені бұған дейін [[Рига]] 2014 жылы алған. Лиепая — Еуропаның мәдени астанасы болған екінші латвиялық қала.<ref>[https://culture.ec.europa.eu/node/1298 Liepāja to be the European Capital of Culture 2027 in Latvia]. European Commission. 10.05.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Лиепаяның өтінімі 2022 жылы халықаралық сарапшылар алқасының ұсынысы бойынша таңдалып, сол жылдың тамызында Латвияның Мәдениет министрлігі тарапынан ресми бекітілді.<ref>[https://culture.ec.europa.eu/sites/default/files/2023-10/Liepaja%202027%20first%20monitoring%20report%20September%202023_FINAL_forpublication.pdf Liepāja — European Capital of Culture 2027. First monitoring report]. European Commission. 2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жоба тек Лиепая қаласын емес, '''Оңтүстік Курземе және Кулдига өлкелерін''' де қамтиды.<ref>[https://liepaja2027.lv/en/about-us/ About us]. Liepāja 2027. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бағдарламаның тұжырымдамасы '''«(un)rest»''' деп аталады. 2027 жылғы ресми бағдарламада 500-ден астам мәдени іс-шара өткізу жоспарланған.<ref>[https://liepaja2027.lv/en/faq/ FAQ]. Liepāja 2027. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Еуропаның мәдени астанасы жылы 2027 жылғы '''22 қаңтарда''' Кулдига мен Оңтүстік Курземедегі іс-шаралармен басталып, 23 қаңтарда Лиепаядағы ауқымды ашылу бағдарламасымен жалғасады.<ref>[https://liepaja2027.lv/en/faq/ FAQ]. Liepāja 2027. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Сәулеті және көрікті жерлері == Лиепаяның сәулеті бірнеше тарихи кезеңнің мұрасын біріктіреді: XVII–XIX ғасырлардағы ағаш және кірпіш құрылыстар, эклектика, [[югендстиль]], Ресей империясының әскери архитектурасы, кеңестік модернизм және заманауи ғимараттар. Қалада 70-тен астам югендстиль ғимараты бар деп көрсетіледі.<ref>[https://liepaja.travel/en/plan/why-you-should-visit/facts-about-liepaja/ Facts about Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Қасиетті Үштік соборы === [[Сурет:Holy Trinity Cathedral in Liepaja.jpg|нобай|солға|300px|Лиепаядағы Қасиетті Үштік соборы]] '''Қасиетті Үштік лютеран соборы''' (''Liepājas Svētās Trīsvienības katedrāle'') — қала орталығындағы ең маңызды тарихи діни ғимараттардың бірі. Собор өзінің тарихи механикалық органымен танымал. Ол Еуропадағы маңызды тарихи орган аспаптарының бірі болып саналады. === Әулие Анна шіркеуі === '''Әулие Анна лютеран шіркеуі''' — Лиепаядағы көне шіркеулердің бірі. Оның ағаштан жасалған барокко құрбандық орны Латвиядағы көрнекті ағаш мүсін өнері туындыларының бірі ретінде бағаланады.<ref>[https://liepaja.travel/en/plan/why-you-should-visit/facts-about-liepaja/ Facts about Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Әулие Иосиф соборы === '''Әулие Иосиф католик соборы''' Лиепая католик қауымының негізгі ғибадатханасы және Лиепая епархиясының кафедралдық соборы. === Кароста === Кароста — Лиепаяның солтүстік бөлігіндегі тарихи әскери аудан. Оның негізгі көрікті нысандарына: * Әулие Николай православ теңіз соборы; * Кароста түрмесі; * Солтүстік форттар; * Оскарс Калпакс бұрылмалы көпірі; * Солтүстік мол; * тарихи су мұнарасы; * бұрынғы әскери казармалар мен манеж жатады. '''Кароста түрмесі''' шамамен 1900 жылы салынған және 1997 жылға дейін әскери тәртіптік түрме ретінде қолданылған. Қазіргі уақытта ол музейлік және туристік нысан.<ref>[https://www.latvia.travel/lv/apskates-vieta/liepajas-karosta Liepājas Karosta]. Latvia Travel. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> [[Сурет:Karosta prison (2008).jpg|нобай|оңға|300px|Кароста түрмесінің ғимараты]] === Жағажай және Теңіз жағалауы саябағы === Лиепаяның Балтық теңізі жағалауындағы кең ақ құмды жағажайы XIX ғасырдан бері демалыс орны ретінде пайдаланылады. Оның жанындағы Теңіз жағалауы саябағы шамамен 50 гектар аумақты алып жатыр. Саябақта жергілікті және интродукцияланған ағаштардың жүзден астам түрі өседі.<ref>[https://liepaja.travel/en/plan/why-you-should-visit/facts-about-liepaja/ Facts about Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Спорт == Лиепаяда футбол, баскетбол, шайбалы хоккей, теннис, жеңіл атлетика, жүзу, флорбол және басқа спорт түрлері дамыған. Қаланың ірі спорт кешені — '''Лиепая олимпиадалық орталығы''' (''Liepājas Olimpiskais centrs''). Онда баскетбол, волейбол, флорбол, үстел теннисі, бокс, күрес және басқа спорт түрлеріне арналған залдар мен инфрақұрылым бар. === Футбол === Қаланың негізгі кәсіби футбол клубы — '''FK Liepāja'''. Клуб Латвияның жоғарғы футбол дивизионы — '''Tonybet Virslīga''' чемпионатында өнер көрсетеді. 2026 жылғы маусымда клуб жоғарғы лигаға қатысуда.<ref>[https://lff.lv/klubi/fk-liepaja-38387/ FK Liepāja — Tonybet Virslīga 2026]. Latvijas Futbola federācija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Команданың негізгі алаңы — '''«Daugava» стадионы'''. Лиепаяда жастар футболы да жақсы дамыған және қаланың футбол мектебі бірнеше жас санатындағы ұлттық жарыстарға қатысады. === Баскетбол === '''BK Liepāja''' — қаланың кәсіби баскетбол командасы. Ол Латвия чемпионатына және Латвия—Эстония бірлескен баскетбол лигасына қатысады. Команда 2025/2026 жылғы маусымда да аталған халықаралық лигада өнер көрсетті.<ref>[https://www.estlatbl.com/lv/participating-teams/9041/bk-liepja BK Liepāja]. Optibet Latvijas–Igaunijas Basketbola līga. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Хоккей === Лиепаяда шайбалы хоккей дәстүрі де бар. 2025/2026 жылғы маусымда '''Liepājas hokeja komanda''' Латвия хоккей федерациясының жоғарғы деңгейдегі OHL чемпионатына және плей-офф кезеңіне қатысты.<ref>[https://www.lhf.lv/ Latvijas Hokeja federācija — OHL 2025/2026]. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Белгілі спортшылар === Лиепаядан шыққан ең танымал спортшылардың бірі — Кристапс Порзингис, [[NBA]]-да ойнаған латвиялық баскетболшы.<ref>[https://liepaja.travel/en/plan/why-you-should-visit/facts-about-liepaja/ Facts about Liepāja]. Liepāja Region Tourism Information Office. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала теннис мектебі мен Латвияның халықаралық дәрежедегі теннисшісі Анастасия Севастованың спорттық жолымен де байланысты. == Басқаруы == Лиепая — жеке муниципалдық әкімшілігі бар Латвияның мемлекеттік қалаларының бірі. Жергілікті өкілді орган — '''Лиепая мемлекеттік қаласының думасы''' ({{lang-lv|Liepājas valstspilsētas pašvaldības dome}}). Ол төрт жыл сайын сайланатын '''15 депутаттан''' тұрады.<ref name="council">[https://www.liepaja.lv/en/residents/municipality/council/elected-representatives/ Elected representatives]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылғы муниципалдық сайлау нәтижесінде: * '''Liepājas partija''' — 9 орын; * '''Latvijas Reģionu Apvienība''' — 4 орын; * '''Nacionālā apvienība''' — 2 орын алды.<ref>[https://dati.cvk.lv/PV2025/ieveletie-deputati/liepaja/ 2025. gada pašvaldības domes vēlēšanas — Liepāja]. Centrālā vēlēšanu komisija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылғы 30 маусымда '''Гунарс Ансиньш''' ({{lang-lv|Gunārs Ansiņš}}) қайтадан қалалық дума төрағасы — Лиепая мэрі болып сайланды.<ref>[https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/30.06.2025-liepajas-domi-turpinas-vadit-gunars-ansins.a604107/ Liepājas domi turpinās vadīt Gunārs Ansiņš]. LSM. 30.06.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы тамыздағы муниципалитеттің ресми деректерінде де Гунарс Ансиньш дума төрағасы ретінде көрсетіледі.<ref>[https://www.liepaja.lv/en/residents/municipality/council/council-management/ Council management]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Дума төрағасының орынбасары — Янис Джериньш (''Jānis Džeriņš''). Муниципалитет әкімшілігі Рожу көшесі, 6 мекенжайында орналасқан. == Рәміздері == Лиепаяның үш ресми қалалық рәмізі бар: * елтаңба; * ту; * әнұран.<ref name="symbols"/> Қала елтаңбасы тарихи геральдикалық дәстүрге негізделген. Лиепая туында қаланың елтаңбасы бейнеленеді. Қаланың ресми әнұраны — '''«Pilsēta, kurā piedzimst vējš»''' («Жел туатын қала»). Ән 1999 жылы ресми әнұран ретінде бекітіліп, 2000 жылы алғаш рет орындалған.<ref name="symbols"/> Бұл әннің атауы кейін Лиепаяның кең танылған бейресми ұранына айналды. == Халықаралық байланыстары == Лиепая халықаралық муниципалдық ынтымақтастықты бірнеше онжылдық бойы дамытып келеді. Қала муниципалитетінің ресми деректеріне сәйкес, Лиепая әртүрлі мемлекеттердің қалаларымен '''11 ынтымақтастық келісімін''' жасасқан.<ref name="twins">[https://www.liepaja.lv/en/twin-cities/ Twin cities]. Liepāja valstspilsētas pašvaldība. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Олардың арасында: * [[Нюнесхамн]] (Швеция); * [[Эльблонг]] (Польша); * [[Дармштадт]] (Германия); * [[Клайпеда]] (Литва); * [[Паланга]] (Литва); * Гульдборгсунн муниципалитеті (Дания) сияқты серіктестер бар.<ref name="twins"/> Қаланың халықаралық байланыстары экономика, порттар арасындағы ынтымақтастық, білім, мәдениет, туризм және жастар алмасуы салаларын қамтиды. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Liepaja view.jpg|Лиепая қаласының көрінісі DJI Port of Liepāja - ship (51127034931).jpg|Лиепая порты Liepaja tramway passing Holy Trinity Cathedral.jpg|Лиепая трамвайы және Қасиетті Үштік соборы Great Amber Concert Hall in Liepāja, Latvia, May 2019.jpg|«Ұлы кәріптас» концерт залы Liepaja Karosta St Niolai.JPG|Каростадағы Әулие Николай православ теңіз соборы Karosta prison (2008).jpg|Кароста түрмесі Liepāja beach.jpg|Балтық теңізіндегі Лиепая жағажайы </gallery> == Қараңыз да == * [[Латвия]] * [[Курземе]] * [[Рига]] * [[Даугавпилс]] * [[Вентспилс]] * [[Латвия қалаларының тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.liepaja.lv/ Лиепая мемлекеттік қаласының ресми сайты] * [https://liepaja.travel/ Лиепаяның ресми туристік порталы] * [https://liepaja-sez.lv/ Лиепая арнайы экономикалық аймағы және порты] * [https://liepaja2027.lv/ Liepāja 2027 — Еуропаның мәдени астанасы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Liepāja Лиепая Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Liepāja}} [[Санат:Латвия қалалары]] [[Санат:Латвия]] pm9rbaqn8bk87w37te3yzwvpk80f0wh 0 785202 3643770 3643707 2026-08-18T14:12:30Z 1nter pares 146705 «[[PhD-доктор]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3643770 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[PhD-доктор]] 3zw1ecrkd9lh6ugd2ht4xm8r897v0zo 0 785203 3643711 2026-08-18T12:03:56Z Амина Жанаковна 182087 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} '''Жарман (Жармұханбет) Рақымұлы''' (1911, қазіргі [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Айыртау ауданы]], Егіндіағаш ауылы – 1997, [[Ақмола облысы]], [[Степногорск|Степногорск қаласы]]) — әнші, мәдениет қызметкері. Солтүстік Қазақстан өң... 3643711 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} '''Жарман (Жармұханбет) Рақымұлы''' (1911, қазіргі [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Айыртау ауданы]], Егіндіағаш ауылы – 1997, [[Ақмола облысы]], [[Степногорск|Степногорск қаласы]]) — әнші, мәдениет қызметкері. Солтүстік Қазақстан өңірінде кең тараған халық және кәсіби әндерді орындаған<ref name=":0">[https://kazneb.kz/kk/bookView/view?brId=1604070&simple=true# Есекеев Ж. Қ., Айыртау арыстары (Деректі әңгімелер мен естеліктер, эсселер). Көкшетау, 2000 жыл]</ref>. Жарман Рақымұлы [[Орынбай Бертағыұлы|Орынбай]], [[Ақан сері]], [[Біржан Қожағұлұлы|Біржан сал]], [[Балуан Шолақ]], [[Үкілі Ыбырай]], [[Сегіз сері Мұхамедханафия Бахрамұлы|Сегіз сері]] шығармаларын жатқа орындаған. Сонымен қатар Орынбай ақынның [[Арыстанбай Тобылбайұлы|Арыстан]] және [[Шөже Қаржаубайұлы|Шөже]] ақындармен айтыстарын ел арасында насихаттаған<ref name=":0" />. == Өмірбаяны және шығармашылық қызметі == 1930 жылдары Көкшетау облыстық филармониясы жанынан құрылған концерттік бригада құрамында өнер көрсетті. Айыртау аудандық және Көкшетау облыстық өнер фестивальдарына қатысып, жүлделі орындарға ие болды. 1935–1936 жылдары Алматы қаласында өткізілген өнер байқауларына қатысты. 1930 жылдардың соңында [[Атырау|Гурьев]] филармониясы мен Гурьев театрында әнші болып қызмет атқарды. 1941–1945 жылдары [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысына]] қатысты. Әскери қызмет барысында батальон командирінің саяси жұмыстар жөніндегі орынбасары қызметін атқарып, соғыстан капитан әскери атағымен оралды<ref name=":0" />. Соғыстан кейін Көкшетау қаласындағы Жданов атындағы кинотеатрда директор қызметін атқарды. Кейін Чкалов аудандық (қазіргі [[Тайынша ауданы]]) мәдениет бөлімінде, Көкшетау қаласы мен [[Сырымбет ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)|Сырымбет ауылында]] түрлі қызметтер атқарды. Солтүстік Қазақстан облысының Сергеев ауданындағы (қазіргі [[Шал ақын ауданы]]) «Заря» орман шаруашылығында орманшы болып жұмыс істеді<ref name=":0" />. == Отбасы == Жұбайы — Жәния. Гурьев театрында қызмет етіп жүргенде танысқан. Жарман мен Жәнияның бес баласы болды: Қарлығаш, Қыдырбек, Таңатбек, Әлия және Жәлел. 1980 жылдардың соңында тау-кен инженері болып жұмыс істеген ұлы Таңатбек қайтыс болды. == Қайтыс болуы == Жарман Рақымұлы 1997 жылдың жазында Степногорск қаласында қайтыс болды. Егіндіағаш ауылындағы зиратқа жерленген<ref name=":0" />. == Дереккөздер == g1biu6q8cdf6xqtcqgcex8c1ivmrkph 3643712 3643711 2026-08-18T12:04:19Z Амина Жанаковна 182087 «[[Санат:Айыртау ауданы тұлғалары|Айыртау ауданы тұлғалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3643712 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} '''Жарман (Жармұханбет) Рақымұлы''' (1911, қазіргі [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Айыртау ауданы]], Егіндіағаш ауылы – 1997, [[Ақмола облысы]], [[Степногорск|Степногорск қаласы]]) — әнші, мәдениет қызметкері. Солтүстік Қазақстан өңірінде кең тараған халық және кәсіби әндерді орындаған<ref name=":0">[https://kazneb.kz/kk/bookView/view?brId=1604070&simple=true# Есекеев Ж. Қ., Айыртау арыстары (Деректі әңгімелер мен естеліктер, эсселер). Көкшетау, 2000 жыл]</ref>. Жарман Рақымұлы [[Орынбай Бертағыұлы|Орынбай]], [[Ақан сері]], [[Біржан Қожағұлұлы|Біржан сал]], [[Балуан Шолақ]], [[Үкілі Ыбырай]], [[Сегіз сері Мұхамедханафия Бахрамұлы|Сегіз сері]] шығармаларын жатқа орындаған. Сонымен қатар Орынбай ақынның [[Арыстанбай Тобылбайұлы|Арыстан]] және [[Шөже Қаржаубайұлы|Шөже]] ақындармен айтыстарын ел арасында насихаттаған<ref name=":0" />. == Өмірбаяны және шығармашылық қызметі == 1930 жылдары Көкшетау облыстық филармониясы жанынан құрылған концерттік бригада құрамында өнер көрсетті. Айыртау аудандық және Көкшетау облыстық өнер фестивальдарына қатысып, жүлделі орындарға ие болды. 1935–1936 жылдары Алматы қаласында өткізілген өнер байқауларына қатысты. 1930 жылдардың соңында [[Атырау|Гурьев]] филармониясы мен Гурьев театрында әнші болып қызмет атқарды. 1941–1945 жылдары [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысына]] қатысты. Әскери қызмет барысында батальон командирінің саяси жұмыстар жөніндегі орынбасары қызметін атқарып, соғыстан капитан әскери атағымен оралды<ref name=":0" />. Соғыстан кейін Көкшетау қаласындағы Жданов атындағы кинотеатрда директор қызметін атқарды. Кейін Чкалов аудандық (қазіргі [[Тайынша ауданы]]) мәдениет бөлімінде, Көкшетау қаласы мен [[Сырымбет ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)|Сырымбет ауылында]] түрлі қызметтер атқарды. Солтүстік Қазақстан облысының Сергеев ауданындағы (қазіргі [[Шал ақын ауданы]]) «Заря» орман шаруашылығында орманшы болып жұмыс істеді<ref name=":0" />. == Отбасы == Жұбайы — Жәния. Гурьев театрында қызмет етіп жүргенде танысқан. Жарман мен Жәнияның бес баласы болды: Қарлығаш, Қыдырбек, Таңатбек, Әлия және Жәлел. 1980 жылдардың соңында тау-кен инженері болып жұмыс істеген ұлы Таңатбек қайтыс болды. == Қайтыс болуы == Жарман Рақымұлы 1997 жылдың жазында Степногорск қаласында қайтыс болды. Егіндіағаш ауылындағы зиратқа жерленген<ref name=":0" />. == Дереккөздер == [[Санат:Айыртау ауданы тұлғалары]] bw1rej4pxwntgv9iwu6hx6m4j4vfamf 14 785204 3643728 2026-08-18T12:48:05Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: [[Санат:Батыс Фландрияда туғандар|Остенде]] [[Санат:Остенде тұлғалары]] 3643728 wikitext text/x-wiki [[Санат:Батыс Фландрияда туғандар|Остенде]] [[Санат:Остенде тұлғалары]] 9yuoer82dherxi1w48e9kxh53z0l7jg 14 785205 3643729 2026-08-18T12:49:48Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: [[Санат:Бельгияда туғандар|Батыс Фландрия]] [[Санат:Батыс Фландрия тұлғалары]] 3643729 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бельгияда туғандар|Батыс Фландрия]] [[Санат:Батыс Фландрия тұлғалары]] cxo3ils0rnuas931ykuoqcvdzc7howx 14 785206 3643730 2026-08-18T12:53:35Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Commonscat|Births in Antwerp}} [[Санат:Антверпен провинциясында туғандар|Антверпен]] [[Санат:Антверпен тұлғалары| ]] 3643730 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Births in Antwerp}} [[Санат:Антверпен провинциясында туғандар|Антверпен]] [[Санат:Антверпен тұлғалары| ]] kjuf8efdsoxm45iqy2f1sgx3oc2jc5t 14 785207 3643731 2026-08-18T12:55:29Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: [[Санат:Бельгияда туғандар|Антверпен]] [[Санат:Антверпен (провинция) тұлғалары]] 3643731 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бельгияда туғандар|Антверпен]] [[Санат:Антверпен (провинция) тұлғалары]] bj04uxqgt6f1r9y6r8vph8p9xn2we94 14 785208 3643734 2026-08-18T13:07:30Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Commonscat|Births in Brussels}} [[Санат:Брюссель астаналық өңірінде туғандар]] [[Санат:Брюссель тұлғалары| ]] 3643734 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Births in Brussels}} [[Санат:Брюссель астаналық өңірінде туғандар]] [[Санат:Брюссель тұлғалары| ]] az9xhhiz64jrf7vcl8zy0es7o756gpv 14 785209 3643735 2026-08-18T13:09:01Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: [[Санат:Бельгияда туғандар|Брюссель астаналық өңірі]] [[Санат:Брюссель астаналық өңірі тұлғалары]] 3643735 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бельгияда туғандар|Брюссель астаналық өңірі]] [[Санат:Брюссель астаналық өңірі тұлғалары]] maryxbnjxm5u64l69xua7hbstxrfxp6 14 785210 3643737 2026-08-18T13:23:09Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: [[Санат:Кубада қайтыс болғандар|Гавана]] [[Санат:Гавана тұлғалары]] 3643737 wikitext text/x-wiki [[Санат:Кубада қайтыс болғандар|Гавана]] [[Санат:Гавана тұлғалары]] kal31m2fmvhd2iykbrc5nknoxoemms8 14 785211 3643739 2026-08-18T13:27:46Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: [[Санат:Қайтыс болған елі бойынша тұлғалар]] [[Санат:Куба тұлғалары]] [[Санат:Солтүстік Америкада қайтыс болғандар]] 3643739 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қайтыс болған елі бойынша тұлғалар]] [[Санат:Куба тұлғалары]] [[Санат:Солтүстік Америкада қайтыс болғандар]] k12dfd7irbky141rmxoxklxyt3yc6dq 14 785212 3643743 2026-08-18T13:38:11Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: [[Санат:Қайтыс болған елі бойынша тұлғалар]] [[Санат:Аргентина тұлғалары]] [[Санат:Оңтүстік Америкада қайтыс болғандар]] 3643743 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қайтыс болған елі бойынша тұлғалар]] [[Санат:Аргентина тұлғалары]] [[Санат:Оңтүстік Америкада қайтыс болғандар]] lhcfn2i21032nreruukzqgrmka0m0sa 14 785213 3643744 2026-08-18T13:39:24Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: [[Санат:Америкада қайтыс болғандар]] [[Санат:Оңтүстік Америка тұлғалары]] 3643744 wikitext text/x-wiki [[Санат:Америкада қайтыс болғандар]] [[Санат:Оңтүстік Америка тұлғалары]] dqagdcyanehy441jivz81hikj2xlr75 0 785214 3643771 2026-08-18T14:19:58Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: {| class="infobox" style="width:24em;" ! colspan="2" style="font-size:125%;text-align:center" | Лиепая порты |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Сурет:DJI Port of Liepāja - ship (51127034931).jpg|300px|Лиепая порты]] |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{lang-lv|Liepājas osta}} |- ! Ел | {{LAT}} |- ! Орналасқан жері | [[Лиепая]], [[Балтық теңізі]] |- ! Порт құрылысының б... 3643771 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:24em;" ! colspan="2" style="font-size:125%;text-align:center" | Лиепая порты |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Сурет:DJI Port of Liepāja - ship (51127034931).jpg|300px|Лиепая порты]] |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{lang-lv|Liepājas osta}} |- ! Ел | {{LAT}} |- ! Орналасқан жері | [[Лиепая]], [[Балтық теңізі]] |- ! Порт құрылысының басталуы | 1697 жыл |- ! Алғашқы порт құрылысының аяқталуы | 1703 жыл |- ! Басқарушы ұйым | Лиепая арнайы экономикалық аймағының басқармасы |- ! Порт аумағы | 1 197 га |- ! Айлақтар саны | 47 |- ! Кеменің ең жоғары шөгуі | 13,2 м |- ! Кеменің ең жоғары ұзындығы | 240 м |- ! Кеменің ең жоғары ені | 35 м |- ! Жүк айналымы | 6,9 млн т (2025) |- ! Кемелер саны | 1 154 (2025) |- ! Жолаушылар саны | 99 942 (2025) |- ! Ресми сайты | [https://liepaja-sez.lv/ liepaja-sez.lv] |- ! Ортаққор | [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Liep%C4%81ja Port of Liepāja] |} '''Лиепая порты''' ({{lang-lv|Liepājas osta}}) — [[Латвия]]ның батысындағы [[Лиепая]] қаласында, [[Балтық теңізі]]нің шығыс жағалауында орналасқан халықаралық теңіз порты. Ол Латвияның үш ірі теңіз портының бірі және елдің сыртқы саудасы мен халықаралық транзит жүйесіндегі маңызды көлік-логистикалық тораптардың қатарына жатады.<ref name="profile">[https://liepaja-sez.lv/en/about-port/ Port Profile]. Liepaja Special Economic Zone Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порт құрғақ сусымалы, генеральдық, Ro-Ro, контейнерлік және сұйық жүктерді өңдейді, астық, құрылыс материалдары, ағаш өнімдері, ферроқорытпалар, мұнай өнімдері және тағамдық сұйық жүктерді тасымалдауға қызмет көрсетеді. Порт теңіз, теміржол және автомобиль көлігін біріктіретін мультимодальды логистикалық жүйеге қосылған.<ref name="profile"/> Лиепая портының қазіргі әкімшілігі оны '''мұз қатпайтын порт''' ретінде сипаттайды.<ref name="profile"/> Сонымен бірге Латвияның барлық порттары сияқты мұнда 15 желтоқсаннан 15 сәуірге дейін қысқы навигация тәртібі қолданылады; нақты мұз жағдайына қарай мұзжарғыштарды пайдалану қажеттігін Лиепая портының капитаны анықтайды.<ref name="profile"/> 2025 жылы портта шамамен '''6,9 млн тонна жүк''' өңделіп, '''1 154 кеме''' және '''99 942 жолаушы''' қызмет көрсетілді.<ref name="stats2025">[https://liepaja-sez.lv/en/home/consistently-stable-operations-of-the-port-of-liepaja-in-2025 Consistently Stable Operations of the Port of Liepaja in 2025]. Liepaja Special Economic Zone Authority. 24.01.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылдың қаңтар—шілде айларында порттың жүк айналымы '''3 408 962 тонна''' болды; осы кезеңде 615 кеме және 58 038 жолаушы қызмет көрсетілді.<ref name="stats2026">[https://liepaja-sez.lv/doc/mod/document/391/1787048926_Ostas_statistika_2026_julijs.pdf Liepaja port statistics for July 2026]. Liepaja Special Economic Zone Authority. 07.08.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиялық орны == Лиепая порты Латвияның батыс жағалауында, Балтық теңізіне тікелей шығатын жерде орналасқан. Порттың географиялық орналасуы оны Балтық мемлекеттерін Солтүстік және Батыс Еуропа порттарымен байланыстыратын теңіз дәліздерінің бір бөлігіне айналдырады. Порт Лиепая көлі мен Балтық теңізінің арасындағы қала аумағымен тығыз байланысты. Оның тарихи өзегінің бірі — көлді теңізбен байланыстыратын '''Сауда каналы''' ({{lang-lv|Tirdzniecības kanāls}}). [[Сурет:Liepājas Tirdzniecības kanāls - panoramio.jpg|нобай|солға|300px|Лиепаядағы Сауда каналы]] Қолданыстағы 2024 жылғы порт ережелеріне сәйкес Лиепая портының акваториясына: * сыртқы рейд (''Ārējais reids''); * алдыңғы порт немесе ішкі рейд (''Priekšosta''); * Еркін порт (''Brīvosta''); * Қысқы порт (''Ziemas osta''); * Лоцман каналы (''Loču kanāls''); * трамвай көпіріне дейінгі Сауда каналы; * Кароста каналы, оның ішінде Тосмаре бассейні кіреді.<ref name="rules">[https://likumi.lv/ta/id/354489-liepajas-ostas-noteikumi Liepājas ostas noteikumi]. ''Likumi.lv''. 22.08.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порттың қазіргі жалпы аумағы '''1 197 гектарды''' құрайды.<ref name="profile"/> == Тарихы == === Алғашқы айлақ === Лиепая аумағындағы порт туралы мәліметтер XVI ғасырдан белгілі. Ол кезде табиғи Лива (''Līva'') өзенінің сағасы таяз болып, оның тереңдігі жел бағыты мен құм жиналуына қарай өзгеріп отырған. Ірі кемелер портқа тікелей кірмей, жағалаудан тыс рейдте тұрып, жүктер қайықтармен тасымалданған.<ref name="history">[https://dom.lndb.lv/data/obj/4865.html Liepājas osta]. Latvijas Nacionālā bibliotēka, Digitālā bibliotēka. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 1696 жылғы күзгі дауылдардың бірінде рейдтегі тіреулер жанында 14 кеме апатқа ұшырағаны туралы дерек сақталған.<ref name="history"/> 1648 жылы Курляндия және Семигалия герцогі Якоб Кеттлер жаңа порт салуға қолайлы жерді жеке өзі тексерген.<ref name="history"/> === XVII—XVIII ғасырлар === Қазіргі Лиепая сауда порты тарихының басталу кезеңі '''1697 жыл''' болып есептеледі. Сол жылы Курляндия герцогі Фридрих Казимир мен Либау магистраты жаңа порт салу жөнінде келісім жасап, теңізге шығатын жаңа канал мен айлақ құрылысы басталды.<ref name="revival">[https://www.lsm.lv/raksts/dzive--stils/vesture/liepajas-tirdzniecibas-osta-30-gadu-kops-atdzimsanas-sakuma.a437291/ Liepājas tirdzniecības osta. 30 gadu kopš atdzimšanas sākuma]. LSM.lv. 04.01.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Негізгі құрылыс '''1703 жылы''' аяқталды. Алғашқы порттың ұзындығы шамамен 900–1000 асис, ені 20–40 асис, тереңдігі шамамен 9–10 фут болған. Портпен бірге қойма ғимараттары да салына бастады.<ref name="history"/> 1737 жылдан портта теңіз толқынынан қорғайтын мол жұмыс істеді.<ref name="history"/> === XIX ғасырдағы қайта құру === XIX ғасырдың екінші жартысында Лиепая порты түбегейлі жаңғыртылды. 1860 жылы Ресей империясы билігінің шешімімен арнайы порт құрылысы комиссиясы құрылды. Қайта салуға '''1,7 млн рубль''' бөлінді. Порт кеңейтіліп, тереңдетілді, екі жаңа тас мол салынды және шамшырақ тұрғызылды.<ref name="history"/> [[Сурет:Liepaja lighthouse and port.JPG|нобай|оңға|300px|Лиепая шамшырағы және порт]] Порттың үнемі құммен толып қалуына байланысты тереңдету жұмыстары 1886 жылға дейін жалғасты. '''1890—1897 жылдары''' Лиепая портының тағы бір ірі қайта құруы жүргізілді. Теңіз жақтағы қорғаныс гидротехникалық құрылыстары ұзартылып, Қысқы порт кеңейтілді. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Лиепая Балтық теңізіндегі ірі порттардың біріне айналып, жүк айналымы бойынша Санкт-Петербург пен Ригадан кейін алдыңғы орындардың бірін иеленді.<ref name="history"/> Лиепаяны Ресей империясының ішкі аймақтарымен байланыстыратын теміржолдың салынуы порттың транзиттік маңызын айтарлықтай арттырды. Астық және басқа жүктер ішкі губерниялардан Лиепая арқылы Батыс Еуропа нарықтарына шығарылды. === Трансатлантикалық қатынас === 1906 жылдан Лиепая мен [[Нью-Йорк]] арасында тұрақты теңіз қатынасы жұмыс істей бастады, кейін Галифакс бағыты да қосылды.<ref name="history"/> Порт Ресей империясынан Солтүстік Америкаға қоныс аударған эмигранттар үшін маңызды жөнелту пунктіне айналды. Бұл кезеңде Лиепая арқылы Еуропадан Америкаға он мыңдаған адамдар аттанған. Портпен іргелес солтүстік аумақта XIX ғасырдың аяғында Ресей империясының ірі әскери порты — кейінгі Кароста қалыптасты. Ол азаматтық сауда портынан бөлек әскери-теңіз базасы ретінде салынғанымен, қазіргі Лиепая портының акваториясына Кароста каналы мен Тосмаре бассейні де кіреді.<ref name="rules"/> === Бірінші дүниежүзілік соғыс және Латвияның тәуелсіздігі === [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Лиепая порты бірнеше рет атқыланып, 1915 жылы Германия әскерлерінің бақылауына өтті.<ref name="history"/> 1919 жылы Латвияның тәуелсіздік соғысы кезінде порт елдің саяси тарихында ерекше рөл атқарды. Карлис Улманис басқарған Латвия Уақытша үкіметі Лиепая портында тұрған '''«Saratov»''' пароходында бірнеше ай бойы орналасты.<ref name="history"/> Соғыстан кейін порттың жүк айналымы соғысқа дейінгі деңгейден едәуір төмен болды. '''1931 жылы''' Жаңа порт аумағында Лиепая еркін портының негізі қаланып, транзиттік тауарларды қабылдау басталды.<ref name="history"/> 1939 жылғы Латвия—КСРО әскери базалар туралы келісімінен кейін Лиепаяға кеңестік әскери бөлімдер орналастырылып, 23 қазанда портқа КСРО әскери-теңіз флотының эскадрасы кірді.<ref name="history"/> === Екінші дүниежүзілік соғыс және кеңестік кезең === [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде порт инфрақұрылымы зақымданды. Соғыстан кейін Лиепаяның сауда порты біртіндеп әскери мақсатқа бағындырылды. '''1951 жылы порт азаматтық сауда кемелері үшін жабылып''', негізінен КСРО Әскери-теңіз флотының базасына айналды. 1956 жылдан порттың шағын бөлігіне кеңестік сауда кемелерінің кіруіне қайта рұқсат берілді.<ref name="revival"/> '''1967 жылы коммерциялық порт толық жабылып''', оның негізгі инфрақұрылымы КСРО Әскери-теңіз күштерінің қарамағына өтті. Азаматтық қызмет негізінен балық аулау флоты орналасқан Сауда каналының шағын бөлігімен шектелді.<ref name="revival"/> Осылайша Лиепая порты XX ғасырдың екінші жартысының бірнеше онжылдығында халықаралық коммерциялық порт ретінде іс жүзінде жұмыс істеген жоқ. === Сауда портының қайта жандануы === Латвияның тәуелсіздігі қалпына келтірілгеннен кейін портты азаматтық саудаға қайтару басталды. '''1991 жылғы 27 қыркүйекте''' Лиепая қалалық басқармасы сауда порты мәртебесін қалпына келтіру туралы шешім қабылдады.<ref name="revival"/> '''1992 жылғы 1 қаңтарда''' портқа Польша туы астындағы '''«Hajnówka»''' кемесі кірді. Ол Лиепаяға жарты ғасырға жуық уақыттан кейін келген алғашқы шетелдік коммерциялық кеме болды.<ref name="revival"/> 1992 жылы порт: * 63 кемеге қызмет көрсетті; * шамамен 100 мың тонна жүк өңдеді.<ref name="revival"/> Ресей әскери-теңіз бөлімдері Лиепаядан 1994 жылғы 31 тамызға дейін толық шығарылған жоқ.<ref name="revival"/> === Арнайы экономикалық аймақ === '''1997 жылы''' Латвия Сеймінің шешімімен '''Лиепая арнайы экономикалық аймағы''' ({{lang-lv|Liepājas speciālā ekonomiskā zona}}, LSEZ) құрылды. Осы уақыттан бастап портты жаңғырту, тереңдету, жаңа терминалдар мен кірме жолдар салу және ескі әскери инфрақұрылымды азаматтық мақсатқа бейімдеу жеделдетілді.<ref name="history"/> 1997 жылы Оңтүстік молды қайта құру аяқталды. Жоба порт акваториясына оңтүстіктен ұсақ құмның түсуін азайтуға бағытталған.<ref name="history"/> [[Сурет:Dienvidu mols - the South pier, Liepāja - panoramio.jpg|нобай|солға|300px|Лиепая портының Оңтүстік молы]] == Басқаруы және құқықтық мәртебесі == Лиепая портын '''Лиепая арнайы экономикалық аймағының басқармасы''' (''Liepājas speciālās ekonomiskās zonas pārvalde'') басқарады.<ref name="rules"/> Оның қызметі: * Латвияның Порттар туралы заңымен; * Лиепая арнайы экономикалық аймағы туралы заңмен; * Лиепая портының ережелерімен; * Еуропалық Одақтың тиісті порттық және теңіз нормативтерімен реттеледі.<ref name="rules"/> Кеме қозғалысын жедел басқаруды және порт акваториясындағы навигация қауіпсіздігін '''порт капитаны''' қамтамасыз етеді.<ref name="rules"/> 2026 жылғы жағдай бойынша Лиепая арнайы экономикалық аймағы басқармасының бас атқарушы директоры — '''Улдис Хмельевскис''' ({{lang-lv|Uldis Hmieļevskis}}).<ref name="budget2026">[https://liepaja-sez.lv/en/home/liepaja-special-economic-zone-authoritys-2026-budget-focused-on-development Liepaja Special Economic Zone Authority’s 2026 Budget Focused on Development]. Liepaja SEZ. 10.02.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылы Латвия Сеймі Лиепая арнайы экономикалық аймағының жұмыс істеу мерзімін '''2050 жылғы 31 желтоқсанға дейін''' ұзартты.<ref name="sez2050">[https://www.saeima.lv/en/news/saeima-news/35623-tax-relief-in-special-economic-zones-extended-until-2050 Tax relief in special economic zones extended until 2050]. Latvijas Republikas Saeima. 19.03.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Инфрақұрылымы == Лиепая порты — әртүрлі жүк түрін өңдеуге бейімделген көпфункциялы порт. 2026 жылғы ресми техникалық мәліметтер: {| class="wikitable" ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Порт аумағы | 1 197 га |- | Айлақтар саны | 47 |- | Кеменің рұқсат етілетін ең жоғары шөгуі | 13,2 м |- | Кеменің ең жоғары ұзындығы | 240 м |- | Кеменің ең жоғары ені | 35 м |- | Сусымалы және генеральдық жүк айлақтарының жалпы ұзындығы | 4 800 м |- | Сұйық жүк айлақтары | 550 м |- | Балық аулау, демалыс кемелері мен яхталарға арналған айлақтар | 1 700 м |- | Ашық жүк сақтау алаңдары | 545 000 м² |- | Жабық қоймалар | 160 000 м² |- | Сұйық жүк резервуарлары | 115 000 м³ |- | Силостар | 45 000 м³ |} <ref name="profile"/> Портқа теміржол желілері тікелей кіріп, жүкті кемеден вагонға және кері бағытта ауыстырып тиеуге мүмкіндік береді. [[Сурет:Port of Liepaja, rail transport.jpg|нобай|оңға|300px|Лиепая портындағы теміржол инфрақұрылымы]] Автомобиль жолдары арқылы порт Латвияның ішкі өңірлерімен және Литва бағытындағы халықаралық жол желісімен байланысқан. == Терминалдар және операторлар == Лиепая портында әртүрлі маманданған жеке стивидорлық кәсіпорындар жұмыс істейді. Олар астық пен басқа ауыл шаруашылығы жүктерін, Ro-Ro жүктерін, ағаш өнімдерін, құрылыс материалдарын, ферроқорытпаларды, сұйық және басқа жүктерді өңдейді. 2026 жылдың қаңтар—шілде айларындағы ресми статистикада жүк өңдеген 13 негізгі оператор көрсетілген.<ref name="stats2026"/> Олардың ең ірілеріне: * '''Stena Line Ports Liepāja'''; * '''Liepaja Bulk Terminal'''; * '''Ekers Stividors LP'''; * '''Laskana'''; * '''DG Termināls'''; * '''ACA Timber'''; * '''Baltic Transshipment Center'''; * '''Mols-L'''; * '''Transit Termināls'''; * '''BaltEx Bulk''' жатады.<ref name="stats2026"/> 2026 жылғы алғашқы жеті айда ең ірі үш оператор: {| class="wikitable" ! Оператор ! 2026 жылғы қаңтар—шілдедегі жүк айналымы |- | Stena Line Ports Liepāja | 1 075 885 т |- | Liepaja Bulk Terminal | 940 433 т |- | Ekers Stividors LP | 847 570 т |} <ref name="stats2026"/> === Stena Line Ports Liepāja === 2025 жылға дейін негізгі паром терминалының операторы '''Terrabalt''' болды. '''2026 жылғы қаңтарда Stena Line компаниясы Terrabalt-ты сатып алу рәсімін аяқтап''', Ro-Ro, сусымалы және генеральдық жүктерді өңдеу қызметін өз басқаруына алды. Компания қазіргі уақытта '''Stena Line Ports Liepājas SEZ SIA''' деп аталады.<ref name="stena">[https://slpv.eu/stena-line-port-liepaja Stena Line Port Liepaja]. Stena Line Ports & Terminals. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Терминалдың аумағы шамамен 10 га. Онда: * үш айлақ; * тереңдігі 8,5–9,5 м дейінгі су айлақтары; * 8 га ашық сақтау алаңы; * температуралық режим қажет ететін контейнерлер мен тіркемелерге арналған электр қосылымдары; * 2 300 м² жабық қойма; * тікелей теміржол және автомобиль байланысы бар.<ref name="stena"/> === Liepaja Bulk Terminal === '''Liepaja Bulk Terminal''' порттағы ауыл шаруашылығы және басқа құрғақ сусымалы жүктерді өңдейтін ірі терминалдардың бірі. Терминал астық және түрлі ауыл шаруашылығы өнімдерін қабылдау, сақтау, араластыру және теңіз кемелеріне тиеу операцияларын орындайды. Соңғы жылдары ол порттың астық бағытындағы негізгі операторларының біріне айналды. 2026 жылдың алғашқы жеті айында Liepaja Bulk Terminal 940 мың тоннадан астам жүк өңдеді.<ref name="stats2026"/> == Жүк айналымы == Лиепая — экспорттық және транзиттік жүк ағындарына маманданған көпфункциялы порт. Порт әкімшілігінің мәліметі бойынша соңғы он жыл ішінде жылдық жүк айналымы салыстырмалы түрде тұрақты болып, орта есеппен '''шамамен 7 млн тонна''' деңгейінде сақталған.<ref name="stats2025"/> === 2025 жыл === 2025 жылы портта '''6,9 млн тонна жүк''' өңделді. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 190 мың тоннаға немесе 2,53%-ға аз болды. Латвияның өз ішінде қалыптасқан жүктер жалпы айналымның 52%-дан астамын құрады.<ref name="stats2025"/> 2025 жылғы негізгі жүк топтары: {| class="wikitable" ! Жүк түрі ! Көлемі |- | Құрғақ сусымалы жүктер | 4,55 млн т |- | Сұйық жүктер | 0,30 млн т |- | Генеральдық жүктер | қалған бөлігі |} Құрғақ сусымалы жүктердің негізін ауыл шаруашылығы өнімдері, әсіресе Латвияда және Орталық Азия мемлекеттерінде өндірілген астық құрады.<ref name="stats2025"/> Құрылыс материалдарының, әсіресе цементтің тасымалы да маңызды болды. Сұйық жүктердің 63%-ын тағамдық өнімдер, соның ішінде рапс майы мен меласса құрады.<ref name="stats2025"/> === 2026 жыл === 2026 жылғы 7 тамызда жарияланған ресми статистика бойынша қаңтар—шілде аралығындағы жүк айналымы '''3 408 962 тонна''' болды.<ref name="stats2026"/> {| class="wikitable" |+ '''2026 жылғы қаңтар—шілдедегі жүк құрылымы''' ! Жүк түрі ! Көлемі ! Жалпы көлемдегі үлесі |- | Құрғақ сусымалы жүктер | 2 087,3 мың т | 61% |- | соның ішінде астық және астық өнімдері | 1 167,3 мың т | 34% |- | құрылыс материалдары | 373,6 мың т | 11% |- | ағаш жаңқасы | 253,3 мың т | 7% |- | ферроқорытпалар | 78,9 мың т | 2% |- | Сұйық жүктер | 148,7 мың т | 4% |- | Генеральдық жүктер | 1 172,9 мың т | 34% |- | соның ішінде Ro-Ro | 932,8 мың т | 27% |- | ағаш материалдары | 191,7 мың т | 6% |- | контейнерлік жүктер | 28,3 мың т | шамамен 1% |} <ref name="stats2026"/> Осы жеті айда порттан 2,575 млн тонна жүк жөнелтіліп, 834,3 мың тонна жүк қабылданды.<ref name="stats2026"/> == Паром қатынасы == Лиепая портының негізгі тұрақты жолаушы және Ro-Ro теңіз бағыты — '''Лиепая—Травемюнде'''. Травемюнде — Германияның Любек қаласының Балтық теңізіндегі порты. 2026 жылғы сәуірдегі мәлімет бойынша '''Stena Line Лиепая мен Травемюнде арасында аптасына алты рейс''' орындайды.<ref name="germany">[https://liepaja-sez.lv/en/news/liepaja-sez-authority-strengthens-cooperation-with-the-ports-of-lbeck-and-hamburg-in-germa Liepaja SEZ Authority Strengthens Cooperation with the Ports of Lübeck and Hamburg in Germany]. Liepaja SEZ. 17.04.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бір бағыттағы теңіз сапары шамамен '''21,5 сағат''' алады.<ref name="stena"/> Паромдар: * жүк автомобильдерін; * автомобиль тіркемелерін; * жеңіл автомобильдерді; * Ro-Ro жүктерін; * жолаушыларды тасымалдайды. 2025 жылы бұл желідегі тасымалданған Ro-Ro бірліктерінің саны 4%-ға артты.<ref name="stats2025"/> Паром арқылы тасымалданатын жүктердің жылдық құнын порт әкімшілігі шамамен '''4 млрд еуро''' деп бағалайды.<ref name="stats2025"/> == Жолаушылар, яхталар және круиздік кемелер == 2025 жылы Лиепая портында '''99 942 жолаушы''' қызмет көрсетілді.<ref name="stats2025"/> Сол жылы Лиепая маринасына 193 яхта келіп, портқа үш круиздік кеме кірді.<ref name="stats2025"/> 2026 жылдың алғашқы жеті айында порт арқылы '''58 038 жолаушы''' өтті.<ref name="stats2026"/> Порт жүк және паром тасымалынан бөлек Балтық теңізіндегі яхталық және круиздік туризмді дамытуға да бағытталған. == Қазақстанмен байланыстары == Лиепая порты [[Қазақстан]] мен Латвия арасындағы көлік-логистикалық ынтымақтастықта пайдаланылатын Балтық порттарының бірі. Қазақстаннан келетін жүктердің Латвия арқылы тасымалдануы кемінде 2010-жылдардың ортасынан бері қазақстандық және латвиялық іскерлік басылымдарда тұрақты талқыланып келеді. 2016 жылы ''Forbes Kazakhstan'' Қазақстан жүктерінің бұрынғы жылдардағыдай Рига, Вентспилс және Лиепая порттары арқылы тасымалданып отырғанын атап өтті.<ref name="forbes2016">[https://forbes.kz/articles/prizrak_nesostoyatelnosti_1 Призрак несостоятельности]. ''Forbes Kazakhstan''. 03.03.2016. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === 2022 жылғы логистикалық өзгерістер === 2022 жылғы ақпан—наурызда Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін қалыптасқан халықаралық санкциялық және логистикалық жағдай Қазақстанның экспорттық маршруттарын әртараптандыру мәселесін күшейтті. 2022 жылғы 3 наурызда Қазақстан мен Латвияның көлік органдары, ҚТЖ және порт әкімшіліктерінің өкілдері қатысқан келіссөздерде Қазақстан жүктерін '''Рига, Вентспилс және Лиепая порттарына қайта бағыттау''' мүмкіндігі қарастырылды.<ref name="kazinform2022">[https://www.inform.kz/ru/latviyskie-porty-zayavili-o-gotovnosti-prinimat-kazahstanskie-gruzy_a3907293 Латвийские порты заявили о готовности принимать казахстанские грузы]. ''Kazinform''. 04.03.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref>[https://kapital.kz/economic/103518/porty-latvii-gotovy-prinimat-kazakhstanskiye-gruzy.html Порты Латвии готовы принимать казахстанские грузы]. ''Kapital.kz''. 04.03.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің мәліметі бойынша, '''2022 жылы Лиепая порты арқылы Қазақстаннан: * 36 мың тонна [[көмір]]; * 36 мың тонна [[алюминий]] құймасы өңделді'''.<ref name="kzmfa2022">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/504813?lang=en Strengthening Transport and Logistics Ties with Latvia is in Focus]. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. 13.02.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстандық ''Forbes Kazakhstan'' 2022 жылғы наурызда Лиепаяны Рига және Вентспилспен бірге қазақстандық ауыл шаруашылығы өнімдерін тасымалдаудың балама Балтық бағыты ретінде қарастырылған порттардың қатарына енгізді.<ref>[https://forbes.kz/articles/mirovyie_tsenyi_na_prodovolstvie_byut_rekordyi_vyiigraet_li_ot_etogo_kazahstan Мировые цены на продовольствие бьют рекорды. Выиграет ли от этого Казахстан]. ''Forbes Kazakhstan''. 18.03.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Қазақстан елшісінің Лиепаяға сапары === 2022 жылғы 30 тамызда Қазақстанның Латвиядағы елшісі '''Тимур Примбетов''' Лиепая қалалық думасы мен порт әкімшілігінің шақыруымен қалаға жұмыс сапарымен келді.<ref name="kazvisit">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/region-news/details/9979?lang=en Horizons of Cooperation Between Kazakhstan and Latvia are Expanding]. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. 30.08.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Келіссөздерде: * Қазақстан жүктерінің Лиепая арқылы тасымал көлемін арттыру; * үздіксіз транзитті қамтамасыз ету; * Латвия теміржол және теңіз инфрақұрылымын Қазақстан экспорты үшін пайдалану; * импорттық және транзиттік жүктерді тасымалдау мәселелері талқыланды.<ref name="kazvisit"/> Қазақстан елшісі порттағы ірі стивидорлық компаниялар — сол кездегі ''Terrabalt'' және ''Ekers'' басшыларымен де кездесті.<ref name="kazvisit"/> === TransLogistica Kazakhstan === 2023 жылы Лиепая арнайы экономикалық аймағы басқармасының бас директоры Улдис Хмельевскис пен порт компанияларының өкілдері [[Астана]]да өткен '''New Silk Way''' халықаралық көлік-логистика форумына және '''TransLogistica Kazakhstan 2023''' көрмесіне қатысты.<ref name="centralasia">[https://liepaja-sez.lv/en/news/in-september-the-cargo-turnover-of-the-port-of-liepaja-was-61971582-tons In September, the cargo turnover of the Port of Liepaja was 619,715.82 tons]. Liepaja SEZ. 12.10.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порт әкімшілігі Қазақстан мен басқа Орталық Азия елдерін өзінің іскерлік серіктестері ретінде атап, өңірден: * ауыл шаруашылығы өнімдері; * металл қорытпалары экспортталатынын, ал Лиепая арқылы Орталық Азияға: * қант; * соя; * машина жасау өнімдері жеткізілетінін хабарлады.<ref name="centralasia"/> === Қазақстан астығы === 2025 жылы Лиепая порты Қазақстан астығын Еуропа арқылы жаңа нарықтарға жеткізу бағыттарының біріне айналды. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметі бойынша, 2025 жылы Балтық елдерінің порттары арқылы барлығы '''802 мың тонна Қазақстан астығы''' экспортталған. Оның '''441,2 мың тоннасы Рига және Лиепая порттары арқылы''' өткен.<ref name="kazgrain">[https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/press/news/details/1171802?lang=ru Латвия заинтересована в расширении сотрудничества с Казахстаном в АПК]. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстанның Азық-түлік келісімшарт корпорациясы Лиепая порты арқылы [[Марокко]]ға '''58 мың тоннадан астам бидай''' жөнелтті.<ref name="kazgrain"/> Бұл Қазақстан астығы үшін Балтық теңізі арқылы [[Солтүстік Африка]] нарығына шығатын жаңа экспорттық бағыттардың бірі болды. Қазақстанның Ауыл шаруашылығы министрлігі Латвияны астық пен майлы дақылдарды сақтау және қайта тиеу, әрі қарай [[Еуропа одағы]] пен [[Солтүстік Еуропа]] нарықтарына шығару саласындағы стратегиялық серіктестердің бірі ретінде сипаттайды.<ref name="kazgrain"/> === Қазақстанға бағытталған жүктер === Лиепая порты Қазақстан үшін тек экспорттық қақпа емес, кері бағыттағы импорттық логистикада да пайдаланылады. Порттың 2025 жылғы ресми есебінде: * [[Аргентина]]дан келген соя; * [[Бразилия]]дан келген қант Лиепая арқылы Қазақстан мен Өзбекстанға жеткізілгені көрсетілген.<ref name="stats2025"/> 2025 жылы [[Орталық Азия]]дан жаңа тағамдық сұйық жүктер де тартылып, порттың сұйық жүк айналымының өсуіне ықпал етті.<ref name="stats2025"/> Осылайша Лиепая—Қазақстан логистикалық бағыты екіжақты сипатта дамып келеді: Қазақстаннан астық, металдар және басқа экспорттық өнімдер Балтық теңізіне жеткізілсе, Лиепая арқылы әлемдік нарықтардан тауарлар Қазақстанға тасымалданады. == Даму жобалары == 2020-жылдардың ортасында Лиепая портының даму стратегиясы дәстүрлі жүк өңдеумен қатар инфрақұрылымды жаңарту, цифрландыру, қауіпсіздік және төмен көміртекті өнеркәсіп жобаларын қамтиды. 2026 жылғы LSEZ бюджетінде порт үшін: * №46 айлақты қайта құру; * №92 айлақты және оған кіретін жолды жаңарту; * №82 айлақ бойынша жұмыстар; * Ro-Ro паромдары үшін қауіпсіз швартов инфрақұрылымын дамыту; * порт акваториясының жобалық тереңдігін сақтау; * теміржол инфрақұрылымын жөндеу; * цифрлық порт басқаруын енгізу; * киберқауіпсіздықты күшейту басым бағыттар ретінде көрсетілген.<ref name="budget2026"/> 2026 жылғы порт әкімшілігінің бюджеті жүк айналымының жылдық болжамын '''6,9 млн тонна''' деңгейінде қарастырады.<ref name="budget2026"/> === Паром айлағын қайта құру === 2025 жылы №46 паром айлағын ірі қайта құру жобасы басталды. Құрылыс жұмыстары 2026—2027 жылдарға жоспарланған. Жоба аяқталғаннан кейін айлақтың: * коммерциялық Ro-Ro тасымалдарына; * азаматтық көлікке; * Еуропалық әскери мобильділік талаптарына бір мезгілде қызмет ету мүмкіндігін арттыру көзделген.<ref name="stats2025"/> Осылайша жаңа инфрақұрылым қос мақсатта — азаматтық және қауіпсіздік логистикасы үшін пайдаланылмақ. == Тұрақты энергетика және өнеркәсіп == Лиепая арнайы экономикалық аймағы портты дәстүрлі транзиттік тораптан өнеркәсіп пен жаңартылатын энергетикамен біріктірілген логистикалық орталыққа айналдыру стратегиясын жүзеге асыруда. 2024—2026 жылдары порт пен оның маңында: * теңіз жел энергетикасын қолдау инфрақұрылымы; * сутек өндірісі мен тасымалы; * тұрақты авиациялық отын (SAF және eSAF); * жаңартылатын энергетикаға қатысты өндірістер бойынша бірқатар инвестициялық жобалар әзірленді.<ref>[https://liepaja-sez.lv/en/news/it-is-clear-that-liepajas-industrial-ambitions-embody-the-spirit-of-latvia It is clear that Liepaja’s industrial ambitions embody the spirit of Latvia]. Liepaja SEZ. 17.04.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Лиепая сонымен қатар Германия, Латвия және Литва арасындағы жоспарланып отырған '''Baltic-German PowerLink''' электр байланысының ықтимал жағалаулық нүктелерінің бірі ретінде қарастырылуда.<ref name="germany"/> Бұл жобалар іске асқан жағдайда порттың қызмет құрылымында энергетикалық және өндірістік логистиканың үлесі артуы мүмкін. == Қоршаған орта == Порттың ұзақ әскери және өнеркәсіптік тарихы кейбір аумақтарда экологиялық мәселелер қалдырды. Кеңестік әскери база шығарылғаннан кейін Кароста каналында мұнай өнімдері мен ауыр металдармен ластанған шөгінділер анықталған.<ref name="revival"/> Порт пен арнайы экономикалық аймақ аумағында тарихи ластанған өндірістік жерлерді рекультивациялау және тазарту жұмыстары кезең-кезеңімен жүргізіледі. 2026 жылғы даму жоспарында бұрынғы ''Liepājas Metalurgs'' өнеркәсіп аумағындағы ластанған жерлерді қалпына келтіру жұмыстары да қарастырылған.<ref name="budget2026"/> Порт қызметі MARPOL конвенциясы, Балтық теңізін қорғау жөніндегі Хельсинки конвенциясы және Еуропалық Одақтың порттық экологиялық талаптары аясында реттеледі.<ref name="rules"/> == Лиепая қаласындағы орны == Лиепая порты қаланың экономикалық және кеңістіктік дамуына бірнеше ғасыр бойы шешуші ықпал етті. XVII ғасырдағы жаңа порт құрылысы Лиепаяның халықаралық сауда қаласына айналуына жағдай жасады. XIX ғасырдағы порт пен теміржолдың дамуы өнеркәсіптің өсуіне, жаңа қалалық аудандардың қалыптасуына және халық санының артуына әсер етті. Кеңестік кезеңдегі порттың жабық әскери базаға айналуы қаланы халықаралық саудадан оқшауласа, 1990-жылдардағы коммерциялық порттың қайта ашылуы Лиепаяның тәуелсіз Латвия экономикасына қайта интеграциялануының негізгі факторларының бірі болды.<ref name="revival"/> Қазіргі кезде порт, арнайы экономикалық аймақ және олармен байланысты өндірістік кәсіпорындар Лиепая экономикасының негізгі құрамдас бөліктерінің бірі. [[Сурет:Port of Liepāja (51127064887).jpg|нобай|оңға|300px|Лиепая портының қазіргі көрінісі]] == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> DJI Port of Liepāja - ship (51127034931).jpg|Лиепая портының әуеден көрінісі Liepaja lighthouse and port.JPG|Лиепая шамшырағы және порт Liepājas Tirdzniecības kanāls - panoramio.jpg|Сауда каналы Port of Liepaja, rail transport.jpg|Порттағы теміржол инфрақұрылымы Dienvidu mols - the South pier, Liepāja - panoramio.jpg|Оңтүстік мол Port of Liepāja (51127064887).jpg|Порт аумағы </gallery> == Қараңыз да == * [[Лиепая]] * [[Рига порты]] * [[Вентспилс порты]] * [[Балтық теңізі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://liepaja-sez.lv/en/about-port/ Лиепая портының ресми сайты] * [https://liepaja-sez.lv/en/port-statistics/ Лиепая портының ресми статистикасы] * [https://liepaja-sez.lv/en/ Лиепая арнайы экономикалық аймағы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Liep%C4%81ja Лиепая порты Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Port of Liepāja}} [[Санат:Латвия порттары]] [[Санат:Балтық теңізінің порттары]] [[Санат:Лиепая]] bxeborqts7xwy08tzl9u2i5amcd0dd3 3643779 3643771 2026-08-18T14:27:08Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Географиялық орны */ 3643779 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:24em;" ! colspan="2" style="font-size:125%;text-align:center" | Лиепая порты |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Сурет:DJI Port of Liepāja - ship (51127034931).jpg|300px|Лиепая порты]] |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{lang-lv|Liepājas osta}} |- ! Ел | {{LAT}} |- ! Орналасқан жері | [[Лиепая]], [[Балтық теңізі]] |- ! Порт құрылысының басталуы | 1697 жыл |- ! Алғашқы порт құрылысының аяқталуы | 1703 жыл |- ! Басқарушы ұйым | Лиепая арнайы экономикалық аймағының басқармасы |- ! Порт аумағы | 1 197 га |- ! Айлақтар саны | 47 |- ! Кеменің ең жоғары шөгуі | 13,2 м |- ! Кеменің ең жоғары ұзындығы | 240 м |- ! Кеменің ең жоғары ені | 35 м |- ! Жүк айналымы | 6,9 млн т (2025) |- ! Кемелер саны | 1 154 (2025) |- ! Жолаушылар саны | 99 942 (2025) |- ! Ресми сайты | [https://liepaja-sez.lv/ liepaja-sez.lv] |- ! Ортаққор | [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Liep%C4%81ja Port of Liepāja] |} '''Лиепая порты''' ({{lang-lv|Liepājas osta}}) — [[Латвия]]ның батысындағы [[Лиепая]] қаласында, [[Балтық теңізі]]нің шығыс жағалауында орналасқан халықаралық теңіз порты. Ол Латвияның үш ірі теңіз портының бірі және елдің сыртқы саудасы мен халықаралық транзит жүйесіндегі маңызды көлік-логистикалық тораптардың қатарына жатады.<ref name="profile">[https://liepaja-sez.lv/en/about-port/ Port Profile]. Liepaja Special Economic Zone Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порт құрғақ сусымалы, генеральдық, Ro-Ro, контейнерлік және сұйық жүктерді өңдейді, астық, құрылыс материалдары, ағаш өнімдері, ферроқорытпалар, мұнай өнімдері және тағамдық сұйық жүктерді тасымалдауға қызмет көрсетеді. Порт теңіз, теміржол және автомобиль көлігін біріктіретін мультимодальды логистикалық жүйеге қосылған.<ref name="profile"/> Лиепая портының қазіргі әкімшілігі оны '''мұз қатпайтын порт''' ретінде сипаттайды.<ref name="profile"/> Сонымен бірге Латвияның барлық порттары сияқты мұнда 15 желтоқсаннан 15 сәуірге дейін қысқы навигация тәртібі қолданылады; нақты мұз жағдайына қарай мұзжарғыштарды пайдалану қажеттігін Лиепая портының капитаны анықтайды.<ref name="profile"/> 2025 жылы портта шамамен '''6,9 млн тонна жүк''' өңделіп, '''1 154 кеме''' және '''99 942 жолаушы''' қызмет көрсетілді.<ref name="stats2025">[https://liepaja-sez.lv/en/home/consistently-stable-operations-of-the-port-of-liepaja-in-2025 Consistently Stable Operations of the Port of Liepaja in 2025]. Liepaja Special Economic Zone Authority. 24.01.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылдың қаңтар—шілде айларында порттың жүк айналымы '''3 408 962 тонна''' болды; осы кезеңде 615 кеме және 58 038 жолаушы қызмет көрсетілді.<ref name="stats2026">[https://liepaja-sez.lv/doc/mod/document/391/1787048926_Ostas_statistika_2026_julijs.pdf Liepaja port statistics for July 2026]. Liepaja Special Economic Zone Authority. 07.08.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиялық орны == Лиепая порты Латвияның батыс жағалауында, Балтық теңізіне тікелей шығатын жерде орналасқан. Порттың географиялық орналасуы оны Балтық мемлекеттерін Солтүстік және Батыс Еуропа порттарымен байланыстыратын теңіз дәліздерінің бір бөлігіне айналдырады. Порт Лиепая көлі мен Балтық теңізінің арасындағы қала аумағымен тығыз байланысты. Оның тарихи өзегінің бірі — көлді теңізбен байланыстыратын '''Сауда каналы''' ({{lang-lv|Tirdzniecības kanāls}}). [[Сурет:Liepājas Tirdzniecības kanāls - panoramio.jpg|нобай|солға|300px|Лиепаядағы Сауда каналы]] Қолданыстағы 2024 жылғы порт ережелеріне сәйкес Лиепая портының акваториясына: * сыртқы рейд (''Ārējais reids''); * алдыңғы порт немесе ішкі рейд (''Priekšosta''); * Еркін порт (''Brīvosta''); * Қысқы порт (''Ziemas osta''); * Лоцман каналы (''Loču kanāls''); * трамвай көпіріне дейінгі Сауда каналы; * Кароста каналы, оның ішінде Тосмаре бассейні кіреді.<ref name="rules">[https://likumi.lv/ta/id/354489-liepajas-ostas-noteikumi Liepājas ostas noteikumi]. ''Likumi.lv''. 22.08.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порттың қазіргі жалпы аумағы '''1 197 гектарды''' құрайды.<ref name="profile"/> == Тарихы == === Алғашқы айлақ === Лиепая аумағындағы порт туралы мәліметтер XVI ғасырдан белгілі. Ол кезде табиғи Лива (''Līva'') өзенінің сағасы таяз болып, оның тереңдігі жел бағыты мен құм жиналуына қарай өзгеріп отырған. Ірі кемелер портқа тікелей кірмей, жағалаудан тыс рейдте тұрып, жүктер қайықтармен тасымалданған.<ref name="history">[https://dom.lndb.lv/data/obj/4865.html Liepājas osta]. Latvijas Nacionālā bibliotēka, Digitālā bibliotēka. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 1696 жылғы күзгі дауылдардың бірінде рейдтегі тіреулер жанында 14 кеме апатқа ұшырағаны туралы дерек сақталған.<ref name="history"/> 1648 жылы Курляндия және Семигалия герцогі Якоб Кеттлер жаңа порт салуға қолайлы жерді жеке өзі тексерген.<ref name="history"/> === XVII—XVIII ғасырлар === Қазіргі Лиепая сауда порты тарихының басталу кезеңі '''1697 жыл''' болып есептеледі. Сол жылы Курляндия герцогі Фридрих Казимир мен Либау магистраты жаңа порт салу жөнінде келісім жасап, теңізге шығатын жаңа канал мен айлақ құрылысы басталды.<ref name="revival">[https://www.lsm.lv/raksts/dzive--stils/vesture/liepajas-tirdzniecibas-osta-30-gadu-kops-atdzimsanas-sakuma.a437291/ Liepājas tirdzniecības osta. 30 gadu kopš atdzimšanas sākuma]. LSM.lv. 04.01.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Негізгі құрылыс '''1703 жылы''' аяқталды. Алғашқы порттың ұзындығы шамамен 900–1000 асис, ені 20–40 асис, тереңдігі шамамен 9–10 фут болған. Портпен бірге қойма ғимараттары да салына бастады.<ref name="history"/> 1737 жылдан портта теңіз толқынынан қорғайтын мол жұмыс істеді.<ref name="history"/> === XIX ғасырдағы қайта құру === XIX ғасырдың екінші жартысында Лиепая порты түбегейлі жаңғыртылды. 1860 жылы Ресей империясы билігінің шешімімен арнайы порт құрылысы комиссиясы құрылды. Қайта салуға '''1,7 млн рубль''' бөлінді. Порт кеңейтіліп, тереңдетілді, екі жаңа тас мол салынды және шамшырақ тұрғызылды.<ref name="history"/> [[Сурет:Liepaja lighthouse and port.JPG|нобай|оңға|300px|Лиепая шамшырағы және порт]] Порттың үнемі құммен толып қалуына байланысты тереңдету жұмыстары 1886 жылға дейін жалғасты. '''1890—1897 жылдары''' Лиепая портының тағы бір ірі қайта құруы жүргізілді. Теңіз жақтағы қорғаныс гидротехникалық құрылыстары ұзартылып, Қысқы порт кеңейтілді. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Лиепая Балтық теңізіндегі ірі порттардың біріне айналып, жүк айналымы бойынша Санкт-Петербург пен Ригадан кейін алдыңғы орындардың бірін иеленді.<ref name="history"/> Лиепаяны Ресей империясының ішкі аймақтарымен байланыстыратын теміржолдың салынуы порттың транзиттік маңызын айтарлықтай арттырды. Астық және басқа жүктер ішкі губерниялардан Лиепая арқылы Батыс Еуропа нарықтарына шығарылды. === Трансатлантикалық қатынас === 1906 жылдан Лиепая мен [[Нью-Йорк]] арасында тұрақты теңіз қатынасы жұмыс істей бастады, кейін Галифакс бағыты да қосылды.<ref name="history"/> Порт Ресей империясынан Солтүстік Америкаға қоныс аударған эмигранттар үшін маңызды жөнелту пунктіне айналды. Бұл кезеңде Лиепая арқылы Еуропадан Америкаға он мыңдаған адамдар аттанған. Портпен іргелес солтүстік аумақта XIX ғасырдың аяғында Ресей империясының ірі әскери порты — кейінгі Кароста қалыптасты. Ол азаматтық сауда портынан бөлек әскери-теңіз базасы ретінде салынғанымен, қазіргі Лиепая портының акваториясына Кароста каналы мен Тосмаре бассейні де кіреді.<ref name="rules"/> === Бірінші дүниежүзілік соғыс және Латвияның тәуелсіздігі === [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Лиепая порты бірнеше рет атқыланып, 1915 жылы Германия әскерлерінің бақылауына өтті.<ref name="history"/> 1919 жылы Латвияның тәуелсіздік соғысы кезінде порт елдің саяси тарихында ерекше рөл атқарды. Карлис Улманис басқарған Латвия Уақытша үкіметі Лиепая портында тұрған '''«Saratov»''' пароходында бірнеше ай бойы орналасты.<ref name="history"/> Соғыстан кейін порттың жүк айналымы соғысқа дейінгі деңгейден едәуір төмен болды. '''1931 жылы''' Жаңа порт аумағында Лиепая еркін портының негізі қаланып, транзиттік тауарларды қабылдау басталды.<ref name="history"/> 1939 жылғы Латвия—КСРО әскери базалар туралы келісімінен кейін Лиепаяға кеңестік әскери бөлімдер орналастырылып, 23 қазанда портқа КСРО әскери-теңіз флотының эскадрасы кірді.<ref name="history"/> === Екінші дүниежүзілік соғыс және кеңестік кезең === [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде порт инфрақұрылымы зақымданды. Соғыстан кейін Лиепаяның сауда порты біртіндеп әскери мақсатқа бағындырылды. '''1951 жылы порт азаматтық сауда кемелері үшін жабылып''', негізінен КСРО Әскери-теңіз флотының базасына айналды. 1956 жылдан порттың шағын бөлігіне кеңестік сауда кемелерінің кіруіне қайта рұқсат берілді.<ref name="revival"/> '''1967 жылы коммерциялық порт толық жабылып''', оның негізгі инфрақұрылымы КСРО Әскери-теңіз күштерінің қарамағына өтті. Азаматтық қызмет негізінен балық аулау флоты орналасқан Сауда каналының шағын бөлігімен шектелді.<ref name="revival"/> Осылайша Лиепая порты XX ғасырдың екінші жартысының бірнеше онжылдығында халықаралық коммерциялық порт ретінде іс жүзінде жұмыс істеген жоқ. === Сауда портының қайта жандануы === Латвияның тәуелсіздігі қалпына келтірілгеннен кейін портты азаматтық саудаға қайтару басталды. '''1991 жылғы 27 қыркүйекте''' Лиепая қалалық басқармасы сауда порты мәртебесін қалпына келтіру туралы шешім қабылдады.<ref name="revival"/> '''1992 жылғы 1 қаңтарда''' портқа Польша туы астындағы '''«Hajnówka»''' кемесі кірді. Ол Лиепаяға жарты ғасырға жуық уақыттан кейін келген алғашқы шетелдік коммерциялық кеме болды.<ref name="revival"/> 1992 жылы порт: * 63 кемеге қызмет көрсетті; * шамамен 100 мың тонна жүк өңдеді.<ref name="revival"/> Ресей әскери-теңіз бөлімдері Лиепаядан 1994 жылғы 31 тамызға дейін толық шығарылған жоқ.<ref name="revival"/> === Арнайы экономикалық аймақ === '''1997 жылы''' Латвия Сеймінің шешімімен '''Лиепая арнайы экономикалық аймағы''' ({{lang-lv|Liepājas speciālā ekonomiskā zona}}, LSEZ) құрылды. Осы уақыттан бастап портты жаңғырту, тереңдету, жаңа терминалдар мен кірме жолдар салу және ескі әскери инфрақұрылымды азаматтық мақсатқа бейімдеу жеделдетілді.<ref name="history"/> 1997 жылы Оңтүстік молды қайта құру аяқталды. Жоба порт акваториясына оңтүстіктен ұсақ құмның түсуін азайтуға бағытталған.<ref name="history"/> [[Сурет:Dienvidu mols - the South pier, Liepāja - panoramio.jpg|нобай|солға|300px|Лиепая портының Оңтүстік молы]] == Басқаруы және құқықтық мәртебесі == Лиепая портын '''Лиепая арнайы экономикалық аймағының басқармасы''' (''Liepājas speciālās ekonomiskās zonas pārvalde'') басқарады.<ref name="rules"/> Оның қызметі: * Латвияның Порттар туралы заңымен; * Лиепая арнайы экономикалық аймағы туралы заңмен; * Лиепая портының ережелерімен; * Еуропалық Одақтың тиісті порттық және теңіз нормативтерімен реттеледі.<ref name="rules"/> Кеме қозғалысын жедел басқаруды және порт акваториясындағы навигация қауіпсіздігін '''порт капитаны''' қамтамасыз етеді.<ref name="rules"/> 2026 жылғы жағдай бойынша Лиепая арнайы экономикалық аймағы басқармасының бас атқарушы директоры — '''Улдис Хмельевскис''' ({{lang-lv|Uldis Hmieļevskis}}).<ref name="budget2026">[https://liepaja-sez.lv/en/home/liepaja-special-economic-zone-authoritys-2026-budget-focused-on-development Liepaja Special Economic Zone Authority’s 2026 Budget Focused on Development]. Liepaja SEZ. 10.02.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылы Латвия Сеймі Лиепая арнайы экономикалық аймағының жұмыс істеу мерзімін '''2050 жылғы 31 желтоқсанға дейін''' ұзартты.<ref name="sez2050">[https://www.saeima.lv/en/news/saeima-news/35623-tax-relief-in-special-economic-zones-extended-until-2050 Tax relief in special economic zones extended until 2050]. Latvijas Republikas Saeima. 19.03.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Инфрақұрылымы == Лиепая порты — әртүрлі жүк түрін өңдеуге бейімделген көпфункциялы порт. 2026 жылғы ресми техникалық мәліметтер: {| class="wikitable" ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Порт аумағы | 1 197 га |- | Айлақтар саны | 47 |- | Кеменің рұқсат етілетін ең жоғары шөгуі | 13,2 м |- | Кеменің ең жоғары ұзындығы | 240 м |- | Кеменің ең жоғары ені | 35 м |- | Сусымалы және генеральдық жүк айлақтарының жалпы ұзындығы | 4 800 м |- | Сұйық жүк айлақтары | 550 м |- | Балық аулау, демалыс кемелері мен яхталарға арналған айлақтар | 1 700 м |- | Ашық жүк сақтау алаңдары | 545 000 м² |- | Жабық қоймалар | 160 000 м² |- | Сұйық жүк резервуарлары | 115 000 м³ |- | Силостар | 45 000 м³ |} <ref name="profile"/> Портқа теміржол желілері тікелей кіріп, жүкті кемеден вагонға және кері бағытта ауыстырып тиеуге мүмкіндік береді. [[Сурет:Port of Liepaja, rail transport.jpg|нобай|оңға|300px|Лиепая портындағы теміржол инфрақұрылымы]] Автомобиль жолдары арқылы порт Латвияның ішкі өңірлерімен және Литва бағытындағы халықаралық жол желісімен байланысқан. == Терминалдар және операторлар == Лиепая портында әртүрлі маманданған жеке стивидорлық кәсіпорындар жұмыс істейді. Олар астық пен басқа ауыл шаруашылығы жүктерін, Ro-Ro жүктерін, ағаш өнімдерін, құрылыс материалдарын, ферроқорытпаларды, сұйық және басқа жүктерді өңдейді. 2026 жылдың қаңтар—шілде айларындағы ресми статистикада жүк өңдеген 13 негізгі оператор көрсетілген.<ref name="stats2026"/> Олардың ең ірілеріне: * '''Stena Line Ports Liepāja'''; * '''Liepaja Bulk Terminal'''; * '''Ekers Stividors LP'''; * '''Laskana'''; * '''DG Termināls'''; * '''ACA Timber'''; * '''Baltic Transshipment Center'''; * '''Mols-L'''; * '''Transit Termināls'''; * '''BaltEx Bulk''' жатады.<ref name="stats2026"/> 2026 жылғы алғашқы жеті айда ең ірі үш оператор: {| class="wikitable" ! Оператор ! 2026 жылғы қаңтар—шілдедегі жүк айналымы |- | Stena Line Ports Liepāja | 1 075 885 т |- | Liepaja Bulk Terminal | 940 433 т |- | Ekers Stividors LP | 847 570 т |} <ref name="stats2026"/> === Stena Line Ports Liepāja === 2025 жылға дейін негізгі паром терминалының операторы '''Terrabalt''' болды. '''2026 жылғы қаңтарда Stena Line компаниясы Terrabalt-ты сатып алу рәсімін аяқтап''', Ro-Ro, сусымалы және генеральдық жүктерді өңдеу қызметін өз басқаруына алды. Компания қазіргі уақытта '''Stena Line Ports Liepājas SEZ SIA''' деп аталады.<ref name="stena">[https://slpv.eu/stena-line-port-liepaja Stena Line Port Liepaja]. Stena Line Ports & Terminals. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Терминалдың аумағы шамамен 10 га. Онда: * үш айлақ; * тереңдігі 8,5–9,5 м дейінгі су айлақтары; * 8 га ашық сақтау алаңы; * температуралық режим қажет ететін контейнерлер мен тіркемелерге арналған электр қосылымдары; * 2 300 м² жабық қойма; * тікелей теміржол және автомобиль байланысы бар.<ref name="stena"/> === Liepaja Bulk Terminal === '''Liepaja Bulk Terminal''' порттағы ауыл шаруашылығы және басқа құрғақ сусымалы жүктерді өңдейтін ірі терминалдардың бірі. Терминал астық және түрлі ауыл шаруашылығы өнімдерін қабылдау, сақтау, араластыру және теңіз кемелеріне тиеу операцияларын орындайды. Соңғы жылдары ол порттың астық бағытындағы негізгі операторларының біріне айналды. 2026 жылдың алғашқы жеті айында Liepaja Bulk Terminal 940 мың тоннадан астам жүк өңдеді.<ref name="stats2026"/> == Жүк айналымы == Лиепая — экспорттық және транзиттік жүк ағындарына маманданған көпфункциялы порт. Порт әкімшілігінің мәліметі бойынша соңғы он жыл ішінде жылдық жүк айналымы салыстырмалы түрде тұрақты болып, орта есеппен '''шамамен 7 млн тонна''' деңгейінде сақталған.<ref name="stats2025"/> === 2025 жыл === 2025 жылы портта '''6,9 млн тонна жүк''' өңделді. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 190 мың тоннаға немесе 2,53%-ға аз болды. Латвияның өз ішінде қалыптасқан жүктер жалпы айналымның 52%-дан астамын құрады.<ref name="stats2025"/> 2025 жылғы негізгі жүк топтары: {| class="wikitable" ! Жүк түрі ! Көлемі |- | Құрғақ сусымалы жүктер | 4,55 млн т |- | Сұйық жүктер | 0,30 млн т |- | Генеральдық жүктер | қалған бөлігі |} Құрғақ сусымалы жүктердің негізін ауыл шаруашылығы өнімдері, әсіресе Латвияда және Орталық Азия мемлекеттерінде өндірілген астық құрады.<ref name="stats2025"/> Құрылыс материалдарының, әсіресе цементтің тасымалы да маңызды болды. Сұйық жүктердің 63%-ын тағамдық өнімдер, соның ішінде рапс майы мен меласса құрады.<ref name="stats2025"/> === 2026 жыл === 2026 жылғы 7 тамызда жарияланған ресми статистика бойынша қаңтар—шілде аралығындағы жүк айналымы '''3 408 962 тонна''' болды.<ref name="stats2026"/> {| class="wikitable" |+ '''2026 жылғы қаңтар—шілдедегі жүк құрылымы''' ! Жүк түрі ! Көлемі ! Жалпы көлемдегі үлесі |- | Құрғақ сусымалы жүктер | 2 087,3 мың т | 61% |- | соның ішінде астық және астық өнімдері | 1 167,3 мың т | 34% |- | құрылыс материалдары | 373,6 мың т | 11% |- | ағаш жаңқасы | 253,3 мың т | 7% |- | ферроқорытпалар | 78,9 мың т | 2% |- | Сұйық жүктер | 148,7 мың т | 4% |- | Генеральдық жүктер | 1 172,9 мың т | 34% |- | соның ішінде Ro-Ro | 932,8 мың т | 27% |- | ағаш материалдары | 191,7 мың т | 6% |- | контейнерлік жүктер | 28,3 мың т | шамамен 1% |} <ref name="stats2026"/> Осы жеті айда порттан 2,575 млн тонна жүк жөнелтіліп, 834,3 мың тонна жүк қабылданды.<ref name="stats2026"/> == Паром қатынасы == Лиепая портының негізгі тұрақты жолаушы және Ro-Ro теңіз бағыты — '''Лиепая—Травемюнде'''. Травемюнде — Германияның Любек қаласының Балтық теңізіндегі порты. 2026 жылғы сәуірдегі мәлімет бойынша '''Stena Line Лиепая мен Травемюнде арасында аптасына алты рейс''' орындайды.<ref name="germany">[https://liepaja-sez.lv/en/news/liepaja-sez-authority-strengthens-cooperation-with-the-ports-of-lbeck-and-hamburg-in-germa Liepaja SEZ Authority Strengthens Cooperation with the Ports of Lübeck and Hamburg in Germany]. Liepaja SEZ. 17.04.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бір бағыттағы теңіз сапары шамамен '''21,5 сағат''' алады.<ref name="stena"/> Паромдар: * жүк автомобильдерін; * автомобиль тіркемелерін; * жеңіл автомобильдерді; * Ro-Ro жүктерін; * жолаушыларды тасымалдайды. 2025 жылы бұл желідегі тасымалданған Ro-Ro бірліктерінің саны 4%-ға артты.<ref name="stats2025"/> Паром арқылы тасымалданатын жүктердің жылдық құнын порт әкімшілігі шамамен '''4 млрд еуро''' деп бағалайды.<ref name="stats2025"/> == Жолаушылар, яхталар және круиздік кемелер == 2025 жылы Лиепая портында '''99 942 жолаушы''' қызмет көрсетілді.<ref name="stats2025"/> Сол жылы Лиепая маринасына 193 яхта келіп, портқа үш круиздік кеме кірді.<ref name="stats2025"/> 2026 жылдың алғашқы жеті айында порт арқылы '''58 038 жолаушы''' өтті.<ref name="stats2026"/> Порт жүк және паром тасымалынан бөлек Балтық теңізіндегі яхталық және круиздік туризмді дамытуға да бағытталған. == Қазақстанмен байланыстары == Лиепая порты [[Қазақстан]] мен Латвия арасындағы көлік-логистикалық ынтымақтастықта пайдаланылатын Балтық порттарының бірі. Қазақстаннан келетін жүктердің Латвия арқылы тасымалдануы кемінде 2010-жылдардың ортасынан бері қазақстандық және латвиялық іскерлік басылымдарда тұрақты талқыланып келеді. 2016 жылы ''Forbes Kazakhstan'' Қазақстан жүктерінің бұрынғы жылдардағыдай Рига, Вентспилс және Лиепая порттары арқылы тасымалданып отырғанын атап өтті.<ref name="forbes2016">[https://forbes.kz/articles/prizrak_nesostoyatelnosti_1 Призрак несостоятельности]. ''Forbes Kazakhstan''. 03.03.2016. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === 2022 жылғы логистикалық өзгерістер === 2022 жылғы ақпан—наурызда Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін қалыптасқан халықаралық санкциялық және логистикалық жағдай Қазақстанның экспорттық маршруттарын әртараптандыру мәселесін күшейтті. 2022 жылғы 3 наурызда Қазақстан мен Латвияның көлік органдары, ҚТЖ және порт әкімшіліктерінің өкілдері қатысқан келіссөздерде Қазақстан жүктерін '''Рига, Вентспилс және Лиепая порттарына қайта бағыттау''' мүмкіндігі қарастырылды.<ref name="kazinform2022">[https://www.inform.kz/ru/latviyskie-porty-zayavili-o-gotovnosti-prinimat-kazahstanskie-gruzy_a3907293 Латвийские порты заявили о готовности принимать казахстанские грузы]. ''Kazinform''. 04.03.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref>[https://kapital.kz/economic/103518/porty-latvii-gotovy-prinimat-kazakhstanskiye-gruzy.html Порты Латвии готовы принимать казахстанские грузы]. ''Kapital.kz''. 04.03.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің мәліметі бойынша, '''2022 жылы Лиепая порты арқылы Қазақстаннан: * 36 мың тонна [[көмір]]; * 36 мың тонна [[алюминий]] құймасы өңделді'''.<ref name="kzmfa2022">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/504813?lang=en Strengthening Transport and Logistics Ties with Latvia is in Focus]. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. 13.02.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстандық ''Forbes Kazakhstan'' 2022 жылғы наурызда Лиепаяны Рига және Вентспилспен бірге қазақстандық ауыл шаруашылығы өнімдерін тасымалдаудың балама Балтық бағыты ретінде қарастырылған порттардың қатарына енгізді.<ref>[https://forbes.kz/articles/mirovyie_tsenyi_na_prodovolstvie_byut_rekordyi_vyiigraet_li_ot_etogo_kazahstan Мировые цены на продовольствие бьют рекорды. Выиграет ли от этого Казахстан]. ''Forbes Kazakhstan''. 18.03.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Қазақстан елшісінің Лиепаяға сапары === 2022 жылғы 30 тамызда Қазақстанның Латвиядағы елшісі '''Тимур Примбетов''' Лиепая қалалық думасы мен порт әкімшілігінің шақыруымен қалаға жұмыс сапарымен келді.<ref name="kazvisit">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/region-news/details/9979?lang=en Horizons of Cooperation Between Kazakhstan and Latvia are Expanding]. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. 30.08.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Келіссөздерде: * Қазақстан жүктерінің Лиепая арқылы тасымал көлемін арттыру; * үздіксіз транзитті қамтамасыз ету; * Латвия теміржол және теңіз инфрақұрылымын Қазақстан экспорты үшін пайдалану; * импорттық және транзиттік жүктерді тасымалдау мәселелері талқыланды.<ref name="kazvisit"/> Қазақстан елшісі порттағы ірі стивидорлық компаниялар — сол кездегі ''Terrabalt'' және ''Ekers'' басшыларымен де кездесті.<ref name="kazvisit"/> === TransLogistica Kazakhstan === 2023 жылы Лиепая арнайы экономикалық аймағы басқармасының бас директоры Улдис Хмельевскис пен порт компанияларының өкілдері [[Астана]]да өткен '''New Silk Way''' халықаралық көлік-логистика форумына және '''TransLogistica Kazakhstan 2023''' көрмесіне қатысты.<ref name="centralasia">[https://liepaja-sez.lv/en/news/in-september-the-cargo-turnover-of-the-port-of-liepaja-was-61971582-tons In September, the cargo turnover of the Port of Liepaja was 619,715.82 tons]. Liepaja SEZ. 12.10.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порт әкімшілігі Қазақстан мен басқа Орталық Азия елдерін өзінің іскерлік серіктестері ретінде атап, өңірден: * ауыл шаруашылығы өнімдері; * металл қорытпалары экспортталатынын, ал Лиепая арқылы Орталық Азияға: * қант; * соя; * машина жасау өнімдері жеткізілетінін хабарлады.<ref name="centralasia"/> === Қазақстан астығы === 2025 жылы Лиепая порты Қазақстан астығын Еуропа арқылы жаңа нарықтарға жеткізу бағыттарының біріне айналды. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметі бойынша, 2025 жылы Балтық елдерінің порттары арқылы барлығы '''802 мың тонна Қазақстан астығы''' экспортталған. Оның '''441,2 мың тоннасы Рига және Лиепая порттары арқылы''' өткен.<ref name="kazgrain">[https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/press/news/details/1171802?lang=ru Латвия заинтересована в расширении сотрудничества с Казахстаном в АПК]. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстанның Азық-түлік келісімшарт корпорациясы Лиепая порты арқылы [[Марокко]]ға '''58 мың тоннадан астам бидай''' жөнелтті.<ref name="kazgrain"/> Бұл Қазақстан астығы үшін Балтық теңізі арқылы [[Солтүстік Африка]] нарығына шығатын жаңа экспорттық бағыттардың бірі болды. Қазақстанның Ауыл шаруашылығы министрлігі Латвияны астық пен майлы дақылдарды сақтау және қайта тиеу, әрі қарай [[Еуропа одағы]] пен [[Солтүстік Еуропа]] нарықтарына шығару саласындағы стратегиялық серіктестердің бірі ретінде сипаттайды.<ref name="kazgrain"/> === Қазақстанға бағытталған жүктер === Лиепая порты Қазақстан үшін тек экспорттық қақпа емес, кері бағыттағы импорттық логистикада да пайдаланылады. Порттың 2025 жылғы ресми есебінде: * [[Аргентина]]дан келген соя; * [[Бразилия]]дан келген қант Лиепая арқылы Қазақстан мен Өзбекстанға жеткізілгені көрсетілген.<ref name="stats2025"/> 2025 жылы [[Орталық Азия]]дан жаңа тағамдық сұйық жүктер де тартылып, порттың сұйық жүк айналымының өсуіне ықпал етті.<ref name="stats2025"/> Осылайша Лиепая—Қазақстан логистикалық бағыты екіжақты сипатта дамып келеді: Қазақстаннан астық, металдар және басқа экспорттық өнімдер Балтық теңізіне жеткізілсе, Лиепая арқылы әлемдік нарықтардан тауарлар Қазақстанға тасымалданады. == Даму жобалары == 2020-жылдардың ортасында Лиепая портының даму стратегиясы дәстүрлі жүк өңдеумен қатар инфрақұрылымды жаңарту, цифрландыру, қауіпсіздік және төмен көміртекті өнеркәсіп жобаларын қамтиды. 2026 жылғы LSEZ бюджетінде порт үшін: * №46 айлақты қайта құру; * №92 айлақты және оған кіретін жолды жаңарту; * №82 айлақ бойынша жұмыстар; * Ro-Ro паромдары үшін қауіпсіз швартов инфрақұрылымын дамыту; * порт акваториясының жобалық тереңдігін сақтау; * теміржол инфрақұрылымын жөндеу; * цифрлық порт басқаруын енгізу; * киберқауіпсіздықты күшейту басым бағыттар ретінде көрсетілген.<ref name="budget2026"/> 2026 жылғы порт әкімшілігінің бюджеті жүк айналымының жылдық болжамын '''6,9 млн тонна''' деңгейінде қарастырады.<ref name="budget2026"/> === Паром айлағын қайта құру === 2025 жылы №46 паром айлағын ірі қайта құру жобасы басталды. Құрылыс жұмыстары 2026—2027 жылдарға жоспарланған. Жоба аяқталғаннан кейін айлақтың: * коммерциялық Ro-Ro тасымалдарына; * азаматтық көлікке; * Еуропалық әскери мобильділік талаптарына бір мезгілде қызмет ету мүмкіндігін арттыру көзделген.<ref name="stats2025"/> Осылайша жаңа инфрақұрылым қос мақсатта — азаматтық және қауіпсіздік логистикасы үшін пайдаланылмақ. == Тұрақты энергетика және өнеркәсіп == Лиепая арнайы экономикалық аймағы портты дәстүрлі транзиттік тораптан өнеркәсіп пен жаңартылатын энергетикамен біріктірілген логистикалық орталыққа айналдыру стратегиясын жүзеге асыруда. 2024—2026 жылдары порт пен оның маңында: * теңіз жел энергетикасын қолдау инфрақұрылымы; * сутек өндірісі мен тасымалы; * тұрақты авиациялық отын (SAF және eSAF); * жаңартылатын энергетикаға қатысты өндірістер бойынша бірқатар инвестициялық жобалар әзірленді.<ref>[https://liepaja-sez.lv/en/news/it-is-clear-that-liepajas-industrial-ambitions-embody-the-spirit-of-latvia It is clear that Liepaja’s industrial ambitions embody the spirit of Latvia]. Liepaja SEZ. 17.04.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Лиепая сонымен қатар Германия, Латвия және Литва арасындағы жоспарланып отырған '''Baltic-German PowerLink''' электр байланысының ықтимал жағалаулық нүктелерінің бірі ретінде қарастырылуда.<ref name="germany"/> Бұл жобалар іске асқан жағдайда порттың қызмет құрылымында энергетикалық және өндірістік логистиканың үлесі артуы мүмкін. == Қоршаған орта == Порттың ұзақ әскери және өнеркәсіптік тарихы кейбір аумақтарда экологиялық мәселелер қалдырды. Кеңестік әскери база шығарылғаннан кейін Кароста каналында мұнай өнімдері мен ауыр металдармен ластанған шөгінділер анықталған.<ref name="revival"/> Порт пен арнайы экономикалық аймақ аумағында тарихи ластанған өндірістік жерлерді рекультивациялау және тазарту жұмыстары кезең-кезеңімен жүргізіледі. 2026 жылғы даму жоспарында бұрынғы ''Liepājas Metalurgs'' өнеркәсіп аумағындағы ластанған жерлерді қалпына келтіру жұмыстары да қарастырылған.<ref name="budget2026"/> Порт қызметі MARPOL конвенциясы, Балтық теңізін қорғау жөніндегі Хельсинки конвенциясы және Еуропалық Одақтың порттық экологиялық талаптары аясында реттеледі.<ref name="rules"/> == Лиепая қаласындағы орны == Лиепая порты қаланың экономикалық және кеңістіктік дамуына бірнеше ғасыр бойы шешуші ықпал етті. XVII ғасырдағы жаңа порт құрылысы Лиепаяның халықаралық сауда қаласына айналуына жағдай жасады. XIX ғасырдағы порт пен теміржолдың дамуы өнеркәсіптің өсуіне, жаңа қалалық аудандардың қалыптасуына және халық санының артуына әсер етті. Кеңестік кезеңдегі порттың жабық әскери базаға айналуы қаланы халықаралық саудадан оқшауласа, 1990-жылдардағы коммерциялық порттың қайта ашылуы Лиепаяның тәуелсіз Латвия экономикасына қайта интеграциялануының негізгі факторларының бірі болды.<ref name="revival"/> Қазіргі кезде порт, арнайы экономикалық аймақ және олармен байланысты өндірістік кәсіпорындар Лиепая экономикасының негізгі құрамдас бөліктерінің бірі. [[Сурет:Port of Liepāja (51127064887).jpg|нобай|оңға|300px|Лиепая портының қазіргі көрінісі]] == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> DJI Port of Liepāja - ship (51127034931).jpg|Лиепая портының әуеден көрінісі Liepaja lighthouse and port.JPG|Лиепая шамшырағы және порт Liepājas Tirdzniecības kanāls - panoramio.jpg|Сауда каналы Port of Liepaja, rail transport.jpg|Порттағы теміржол инфрақұрылымы Dienvidu mols - the South pier, Liepāja - panoramio.jpg|Оңтүстік мол Port of Liepāja (51127064887).jpg|Порт аумағы </gallery> == Қараңыз да == * [[Лиепая]] * [[Рига порты]] * [[Вентспилс порты]] * [[Балтық теңізі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://liepaja-sez.lv/en/about-port/ Лиепая портының ресми сайты] * [https://liepaja-sez.lv/en/port-statistics/ Лиепая портының ресми статистикасы] * [https://liepaja-sez.lv/en/ Лиепая арнайы экономикалық аймағы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Liep%C4%81ja Лиепая порты Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Port of Liepāja}} [[Санат:Латвия порттары]] [[Санат:Балтық теңізінің порттары]] [[Санат:Лиепая]] 9eunoxcmnfcfe78khxvkhcc8becsntf 14 785215 3643772 2026-08-18T14:20:51Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3643772 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 785216 3643774 2026-08-18T14:21:12Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3643774 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 785217 3643775 2026-08-18T14:21:32Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3643775 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 785218 3643778 2026-08-18T14:26:53Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3643778 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Neurjahang}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:26, 2026 ж. тамыздың 18 (+05) cu0sffkd54fc3v642j5wqhqg40467hj 0 785219 3643786 2026-08-18T14:43:41Z Wikuiser 172895 /* */ 3643786 wikitext text/x-wiki {{шатастырмаңыз|Исламабадтағы ШЫҰ саммиті (2024){{!}}Исламабадтағы ШЫҰ саммитімен (2024)}} {{Конференция | Атауы = 2024 жылғы ШЫҰ саммиті | Атауы1 = {{lang-zh|2024年上海合作组织阿斯塔纳峰会}}<br/>{{lang-ru|Саммит ШОС в Астане (2024)}} | Атауы2 = | Сурет = SCO Heads of State (2024).jpg | Ені = 250px | Сурет сипаттамасы = Саммиттің топтық суреті | Дата = 3–4 шілде 2024 | Орын = [[Астана]], [[Қазақстан]] | Қатысушылар = {{collapsible list |{{KAZ}} |{{RUS}} |{{CHN}} |{{IND}} |{{PAK}} |{{UZB}} |{{KGZ}} |{{TJK}} |{{BLR}} |{{IRN}} |{{TUR}} |{{AZE}} |{{TKM}} |{{MNG}} |{{QAT}} |{{UAE}} }} | Сұрақтар = | Нәтиже = | Сайт = {{URL|https://sectsco.org/}} | Дейін = Нью-Делидегі ШЫҰ саммиті (2023) | Кейін = Тяньцзиньдегі ШЫҰ саммиті (2025) | Ортаққор = 2024 SCO Summit }} '''2024 жылғы ШЫҰ-ның саммиті''' — [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның мемлекет басшылары кеңесінің 24-ші жыл сайынғы отырысы. Саммит 2024 жылғы 3–4 шілдеде [[Астана]]да болды.<ref name="AT SCO Summit 2024">{{cite news |last1=Satubaldina |first1=Assel |title=Here's What You Need to Know about SCO Summit in Astana |url=https://astanatimes.com/2024/07/heres-what-you-need-to-know-about-sco-summit-in-astana/ |newspaper=The Astana Times |date=3 шілде 2024 |accessdate=8 шілде 2024}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/sco-day-2-meeting-islamabad/article68759731.ece|title=SCO Summit in Islamabad: Jaishankar attends day 2 meet|work=The Hindu|date=16 қазан 2024 |last1=Haidar |first1=Suhasini }}</ref> == Тағы қараңыз == * [[2024 жылғы ШЫҰ саммиті (Үкімет басшылары)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Commonscat|2024 SCO Summit|2024 жылғы ШЫҰ саммиті}} pbpjmedpsixpsb6qo1j0joxag3yxx4n 3643787 3643786 2026-08-18T14:48:15Z Wikuiser 172895 /* */ 3643787 wikitext text/x-wiki {{шатастырмаңыз|Исламабадтағы ШЫҰ саммиті (2024){{!}}Исламабадтағы ШЫҰ саммитімен (2024)}} {{Конференция | Атауы = 2024 жылы Астанада өткен ШЫҰ саммиті | Атауы1 = {{lang-zh|2024年上海合作组织阿斯塔纳峰会}}<br/>{{lang-ru|Саммит ШОС в Астане (2024)}} | Атауы2 = | Сурет = SCO Heads of State (2024).jpg | Ені = 250px | Сурет сипаттамасы = Саммиттің топтық суреті | Дата = 3–4 шілде 2024 | Орын = [[Астана]], [[Қазақстан]] | Қатысушылар = {{collapsible list |{{KAZ}} |{{RUS}} |{{CHN}} |{{IND}} |{{PAK}} |{{UZB}} |{{KGZ}} |{{TJK}} |{{BLR}} |{{IRN}} |{{TUR}} |{{AZE}} |{{TKM}} |{{MNG}} |{{QAT}} |{{UAE}} }} | Сұрақтар = | Нәтиже = | Сайт = {{URL|https://sectsco.org/}} | Дейін = Нью-Делидегі ШЫҰ саммиті (2023) | Кейін = Тяньцзиньдегі ШЫҰ саммиті (2025) | Ортаққор = 2024 SCO Summit }} '''2024 жылы Астанада өткен ШЫҰ саммиті''' — [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның мемлекет басшылары кеңесінің 24-ші жыл сайынғы отырысы. Саммит 2024 жылғы 3–4 шілдеде [[Астана]]да болды.<ref name="AT SCO Summit 2024">{{cite news |last1=Satubaldina |first1=Assel |title=Here's What You Need to Know about SCO Summit in Astana |url=https://astanatimes.com/2024/07/heres-what-you-need-to-know-about-sco-summit-in-astana/ |newspaper=The Astana Times |date=3 шілде 2024 |accessdate=8 шілде 2024}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/sco-day-2-meeting-islamabad/article68759731.ece|title=SCO Summit in Islamabad: Jaishankar attends day 2 meet|work=The Hindu|date=16 қазан 2024 |last1=Haidar |first1=Suhasini }}</ref> == Тағы қараңыз == * [[2024 жылғы ШЫҰ саммиті (Үкімет басшылары)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Commonscat|2024 SCO Summit|2024 жылғы ШЫҰ саммиті}} lhfx3it02zithnjp8h0to6lfvw25r42 3643791 3643787 2026-08-18T15:02:20Z Wikuiser 172895 «[[Санат:Шанхай ынтымақтастық ұйымының саммиттері|Шанхай ынтымақтастық ұйымының саммиттері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3643791 wikitext text/x-wiki {{шатастырмаңыз|Исламабадтағы ШЫҰ саммиті (2024){{!}}Исламабадтағы ШЫҰ саммитімен (2024)}} {{Конференция | Атауы = 2024 жылы Астанада өткен ШЫҰ саммиті | Атауы1 = {{lang-zh|2024年上海合作组织阿斯塔纳峰会}}<br/>{{lang-ru|Саммит ШОС в Астане (2024)}} | Атауы2 = | Сурет = SCO Heads of State (2024).jpg | Ені = 250px | Сурет сипаттамасы = Саммиттің топтық суреті | Дата = 3–4 шілде 2024 | Орын = [[Астана]], [[Қазақстан]] | Қатысушылар = {{collapsible list |{{KAZ}} |{{RUS}} |{{CHN}} |{{IND}} |{{PAK}} |{{UZB}} |{{KGZ}} |{{TJK}} |{{BLR}} |{{IRN}} |{{TUR}} |{{AZE}} |{{TKM}} |{{MNG}} |{{QAT}} |{{UAE}} }} | Сұрақтар = | Нәтиже = | Сайт = {{URL|https://sectsco.org/}} | Дейін = Нью-Делидегі ШЫҰ саммиті (2023) | Кейін = Тяньцзиньдегі ШЫҰ саммиті (2025) | Ортаққор = 2024 SCO Summit }} '''2024 жылы Астанада өткен ШЫҰ саммиті''' — [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның мемлекет басшылары кеңесінің 24-ші жыл сайынғы отырысы. Саммит 2024 жылғы 3–4 шілдеде [[Астана]]да болды.<ref name="AT SCO Summit 2024">{{cite news |last1=Satubaldina |first1=Assel |title=Here's What You Need to Know about SCO Summit in Astana |url=https://astanatimes.com/2024/07/heres-what-you-need-to-know-about-sco-summit-in-astana/ |newspaper=The Astana Times |date=3 шілде 2024 |accessdate=8 шілде 2024}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/sco-day-2-meeting-islamabad/article68759731.ece|title=SCO Summit in Islamabad: Jaishankar attends day 2 meet|work=The Hindu|date=16 қазан 2024 |last1=Haidar |first1=Suhasini }}</ref> == Тағы қараңыз == * [[2024 жылғы ШЫҰ саммиті (Үкімет басшылары)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Commonscat|2024 SCO Summit|2024 жылғы ШЫҰ саммиті}} [[Санат:Шанхай ынтымақтастық ұйымының саммиттері]] jtbscv4u1yxrih2gd3iw9a4412ec3in 3643793 3643791 2026-08-18T15:36:27Z Wikuiser 172895 3643793 wikitext text/x-wiki {{шатастырмаңыз|Исламабадтағы ШЫҰ саммиті (2024){{!}}Исламабадтағы ШЫҰ саммитімен (2024)}} {{Конференция | Атауы = 2024 жылы Астанада өткен ШЫҰ саммиті | Атауы1 = {{lang-zh|2024年上海合作组织阿斯塔纳峰会}}<br/>{{lang-ru|Саммит ШОС в Астане (2024)}} | Атауы2 = | Сурет = SCO Heads of State (2024).jpg | Ені = 250px | Сурет сипаттамасы = Саммиттің топтық суреті | Дата = 3–4 шілде 2024 | Орын = [[Астана]], [[Қазақстан]] | Қатысушылар = {{collapsible list |{{KAZ}} |{{RUS}} |{{CHN}} |{{IND}} |{{PAK}} |{{UZB}} |{{KGZ}} |{{TJK}} |{{BLR}} |{{IRN}} |{{TUR}} |{{AZE}} |{{TKM}} |{{MNG}} |{{QAT}} |{{UAE}} }} | Сұрақтар = | Нәтиже = | Сайт = {{URL|https://sectsco.org/}} | Дейін = Нью-Делидегі ШЫҰ саммиті (2023) | Кейін = Тяньцзиньдегі ШЫҰ саммиті (2025) | Ортаққор = 2024 SCO Summit }} '''2024 жылы Астанада өткен ШЫҰ саммиті''' — [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның мемлекет басшылары кеңесінің 24-ші жыл сайынғы отырысы. Саммит 2024 жылғы 3–4 шілдеде [[Астана]]да болды.<ref name="AT SCO Summit 2024">{{cite news |last1=Satubaldina |first1=Assel |title=Here's What You Need to Know about SCO Summit in Astana |url=https://astanatimes.com/2024/07/heres-what-you-need-to-know-about-sco-summit-in-astana/ |newspaper=The Astana Times |date=3 шілде 2024 |accessdate=8 шілде 2024}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/sco-day-2-meeting-islamabad/article68759731.ece|title=SCO Summit in Islamabad: Jaishankar attends day 2 meet|work=The Hindu|date=16 қазан 2024 |last1=Haidar |first1=Suhasini }}</ref> == Қатысушылар == === Мүше мемлекеттер === * {{байрақ|Беларусь}} – [[Беларусь президенті]] [[Александр Лукашенко]] * {{байрақ|Иран}} – [[Иран президенті|Иран Ислам Республикасының президентінің міндетін атқарушы]] [[Мохаммад Мохбер]] * {{байрақ|Қазақстан}} – [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Тоқаев]] * {{байрақ|Қырғызстан}} – [[Қырғызстан президенті|Қырғыз Республикасының президенті]] [[Садыр Жапаров]] * {{байрақ|Қытай}} – [[Қытай Халық Республикасының төрағасы|Қытай төрағасы]] және [[Қытай коммунистік партиясының бас хатшысы|ҚКП Бас хатшысы]] [[Си Цзиньпин]] * {{байрақ|Пәкістан}} – [[Пәкістан премьер-министрі]] [[Шахбаз Шариф]] * {{байрақ|Ресей}} – [[Ресей президенті]] [[Владимир Путин]] * {{байрақ|Тәжікстан}} – [[Тәжікстан президенті]] [[Эмомали Рахмон]] * {{байрақ|Өзбекстан}} – [[Өзбекстан президенті]] [[Шавкат Мирзиёев]] * {{байрақ|Үндістан}} – [[Сыртқы істер министрі (Үндістан)|Үндістан сыртқы істер министрі]] [[С. Джайшанкар]] == Тағы қараңыз == * [[2024 жылғы ШЫҰ саммиті (Үкімет басшылары)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Commonscat|2024 SCO Summit|2024 жылғы ШЫҰ саммиті}} [[Санат:Шанхай ынтымақтастық ұйымының саммиттері]] aozh7s85bu1o8vxsbqh3ppcqafvi6hm 3643794 3643793 2026-08-18T16:07:15Z Wikuiser 172895 3643794 wikitext text/x-wiki {{шатастырмаңыз|Исламабадтағы ШЫҰ саммиті (2024){{!}}Исламабадтағы ШЫҰ саммитімен (2024)}} {{Конференция | Атауы = 2024 жылы Астанада өткен ШЫҰ саммиті | Атауы1 = {{lang-zh|2024年上海合作组织阿斯塔纳峰会}}<br/>{{lang-ru|Саммит ШОС в Астане (2024)}} | Атауы2 = | Сурет = SCO Heads of State (2024).jpg | Ені = 250px | Сурет сипаттамасы = Саммиттің топтық суреті | Дата = 3–4 шілде 2024 | Орын = [[Астана]], [[Қазақстан]] | Қатысушылар = {{collapsible list |{{KAZ}} |{{RUS}} |{{CHN}} |{{IND}} |{{PAK}} |{{UZB}} |{{KGZ}} |{{TJK}} |{{BLR}} |{{IRN}} |{{TUR}} |{{AZE}} |{{TKM}} |{{MNG}} |{{QAT}} |{{UAE}} }} | Сұрақтар = | Нәтиже = | Сайт = {{URL|https://sectsco.org/}} | Дейін = Нью-Делидегі ШЫҰ саммиті (2023) | Кейін = Тяньцзиньдегі ШЫҰ саммиті (2025) | Ортаққор = 2024 SCO Summit }} '''2024 жылы Астанада өткен ШЫҰ саммиті''' — [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның мемлекет басшылары кеңесінің 24-ші жыл сайынғы отырысы. Саммит 2024 жылғы 3–4 шілдеде [[Астана]]да болды.<ref name="AT SCO Summit 2024">{{cite news |last1=Satubaldina |first1=Assel |title=Here's What You Need to Know about SCO Summit in Astana |url=https://astanatimes.com/2024/07/heres-what-you-need-to-know-about-sco-summit-in-astana/ |newspaper=The Astana Times |date=3 шілде 2024 |accessdate=8 шілде 2024}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/sco-day-2-meeting-islamabad/article68759731.ece|title=SCO Summit in Islamabad: Jaishankar attends day 2 meet|work=The Hindu|date=16 қазан 2024 |last1=Haidar |first1=Suhasini }}</ref> == Қатысушылар == === Мүше мемлекеттер === * {{байрақ|Беларусь}} – [[Беларусь президенті]] [[Александр Лукашенко]] * {{байрақ|Иран}} – [[Иран президенті|Иран Ислам Республикасының президентінің міндетін атқарушы]] [[Мохаммад Мохбер]] * {{байрақ|Қазақстан}} – [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Тоқаев]] * {{байрақ|Қырғызстан}} – [[Қырғызстан президенті|Қырғыз Республикасының президенті]] [[Садыр Жапаров]] * {{байрақ|Қытай}} – [[Қытай Халық Республикасының төрағасы|Қытай төрағасы]] және [[Қытай коммунистік партиясының бас хатшысы|ҚКП Бас хатшысы]] [[Си Цзиньпин]] * {{байрақ|Пәкістан}} – [[Пәкістан премьер-министрі]] [[Шахбаз Шариф]] * {{байрақ|Ресей}} – [[Ресей президенті]] [[Владимир Путин]] * {{байрақ|Тәжікстан}} – [[Тәжікстан президенті]] [[Эмомали Рахмон]] * {{байрақ|Өзбекстан}} – [[Өзбекстан президенті]] [[Шавкат Мирзиёев]] * {{байрақ|Үндістан}} – [[Сыртқы істер министрі (Үндістан)|Үндістан сыртқы істер министрі]] [[С. Джайшанкар]] === Бақылаушы мемлекеттер === * {{байрақ|Моңғолия}} – [[Моңғолия президенті]] [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] === Шақырылған қонақтар === * {{байрақ|Әзірбайжан}} – [[Әзірбайжан президенті]] [[Ильхам Алиев]] * {{байрақ|БАӘ}} – [[Рас-әл-Хайма (әмірлік)|Рас-әл-Хайма]] әмірлігінің билеушісі [[Сауд бин Сакр Әл Қасими]] * {{байрақ|Катар}} – [[Катар әмірі]] [[Тамим бин Хамад Әл Тани]] * {{байрақ|Түркия}} – [[Түркия президенті]] [[Режеп Тайып Ердоған]] * {{байрақ|Түрікменстан}} – [[Түрікменстан Халық мәслихаты|Түрікменстан Халық мәслихатының төрағасы]] [[Құрбанқұлы Бердімұхамедов]] === Халықаралық ұйымдар === * {{байрақ|БҰҰ}} – [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ Бас хатшысы]] [[Антониу Гутерреш]] == Тағы қараңыз == * [[2024 жылғы ШЫҰ саммиті (Үкімет басшылары)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Commonscat|2024 SCO Summit|2024 жылғы ШЫҰ саммиті}} [[Санат:Шанхай ынтымақтастық ұйымының саммиттері]] 1a8m7amlzpuq4fy5upmm14ecxclm5pj 0 785220 3643796 2026-08-18T17:08:20Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1488) Аура | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 15.12.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 XE, 1932 WD,<br>1950 EM | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1488 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3... 3643796 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1488) Аура | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 15.12.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 XE, 1932 WD,<br>1950 EM | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1488 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,38795 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,69637 а. б. | semimajor = 3,04216 а. б. | eccentricity = 0,113665 | period = 5,29 жыл | avg_speed = 17,09 ш/с | inclination = 10,5533° | asc_node = 354,2329° | mean_anomaly = 148,8272° | arg_perihelion = 115,1842° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 24,6 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,139 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 10,3}} '''(1488) Аура''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 15 желтоқсанында [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Финляндия бойымен ағатын [[Аурайоки]] өзенінің атымен аталды. [[Турку]] қаласы соның бойында орналасады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] gjpywmzalfw3ehgdcrf04xpzm0ohh6b 0 785221 3643798 2026-08-18T17:12:24Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1487) Бода | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 17.11.1938 | mp_name = | alt_names = 1929 EH, 1931 RG,<br>1934 CF, 1938 WC,<br>1940 EN, A918 EL | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1487 JPL Small-Body Database]</ref> |... 3643798 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1487) Бода | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 17.11.1938 | mp_name = | alt_names = 1929 EH, 1931 RG,<br>1934 CF, 1938 WC,<br>1940 EN, A918 EL | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1487 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,52570 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,74564 а. б. | semimajor = 3,13567 а. б. | eccentricity = 0,124384 | period = 5,57 жыл | avg_speed = 16,80 ш/с | inclination = 2,4673° | asc_node = 97,0327° | mean_anomaly = 106,0283° | arg_perihelion = 106,7183° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 25,6 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,097 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 11,1}} '''(1487) Бода''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан [[астероид]], [[(24) Фемида]]ның жанұясына кіреді. Оны 1938 жылдың 17 қарашасында [[Карл Вильгельм Райнмут]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты. Неміс астрономы [[Карл Бода]]ның (1889–1942) құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] bhviokcik6sw49yusa9bi4jmz7tbazo 0 785222 3643799 2026-08-18T17:16:39Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1486) Марилин | symbol = | image = [[Сурет:001486-asteroid shape model (1486) Marilyn.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Э. Ж. Дельпорт | discovered = 23.08.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 QA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_look... 3643799 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1486) Марилин | symbol = | image = [[Сурет:001486-asteroid shape model (1486) Marilyn.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Э. Ж. Дельпорт | discovered = 23.08.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 QA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1486 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 2,4725 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,9245 а. б. | semimajor = 2,1985 а. б. | eccentricity = 0,1246 | period = 3,26 жыл | avg_speed = | inclination = 0,075° | asc_node = 333,23° | mean_anomaly = 93,483° | arg_perihelion = 350,11° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 6,5 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,3118±0,0507 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 12,8}} '''(1486) Марилин''' — [[Негізгі белдеу]]дің бергі шетінде айналып жатқан [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 23 тамызында [[Эжен Жозеф Дельпорт]] Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Осы астероидтың орбитасын есептеген америкалық астроном [[Поль Гергет]]тің (1908–1981) қыз баласы есімімен аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] * [[(1751) Гергет]] [[Санат:Астероидтар]] h62jirhzu6ajtt2nz0ft1jtv2w8hl4b 0 785223 3643800 2026-08-18T17:22:47Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1485) Иза | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 28.07.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 OB, 1933 SL | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1485 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,38161 А... 3643800 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1485) Иза | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 28.07.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 OB, 1933 SL | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1485 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,38161 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,66264 а. б. | semimajor = 3,02212 а. б. | eccentricity = 0,118951 | period = 5,27 жыл | avg_speed = 17,12 ш/с | inclination = 8,9343° | asc_node = 297,3011° | mean_anomaly = 194,4446° | arg_perihelion = 46,1449° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 17 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,117 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 11,7}} '''(1485) Иза''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан [[астероид]], [[(221) Эос]]тың жанұясына кіреді. Оны 1938 жылдың 28 шілдесінде [[Карл Вильгельм Райнмут]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты. Атауды италиялық астроном Массимо Чимино ұсынды. Ол Marisa есімінің қысқарған түрін қолданды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] 22wnin7fq2imwsl8t934gs0zmagu1y1 0 785224 3643802 2026-08-18T17:28:35Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1484) Пострема | symbol = | image = [[Сурет:001484-asteroid shape model (1484) Postrema.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Г. Н. Неуймин | discovered = 29.04.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 HC, 1933 DH,<br>A911 KC | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.n... 3643802 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1484) Пострема | symbol = | image = [[Сурет:001484-asteroid shape model (1484) Postrema.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Г. Н. Неуймин | discovered = 29.04.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 HC, 1933 DH,<br>A911 KC | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1484 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,2973 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,1816 а. б. | semimajor = 2,7394 а. б. | eccentricity = 0,2036 | period = 4,53 жыл | avg_speed = | inclination = 17,300° | asc_node = 72,767° | mean_anomaly = 194,22° | arg_perihelion = 126,82° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 41,1±8,2 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,05±0,02 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = B | abs_magnitude = 10,9}} '''(1484) Пострема''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 29 сәуірінде [[Григорий Николаевич Неуймин]] [[Қырым]]дағы [[Симеиз обсерваториясы]]нда ашты. [[Латын тілі]]нен Postrema сөзі «соңғысы» деп аударылады. Яғни атауы Неуйминнің соңғы ашқан астероиды екенін көрсету үшін қолданылды. Алайда 1939 жылдың тамызында астроном [[(2536) Козырев]] деп аталған аспан денесін ашады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] 5xcxeotmzj6r0ehtmhj7j1sr1xv1g4f 0 785225 3643808 2026-08-18T17:52:12Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1482) Себастьяна | symbol = | image = [[Сурет:1482Sebastiana (Lightcurve Inversion).png|220px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 20.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1928 FT, 1938 DA₁,<br>1939 LG, 1948 GC,<br>1950 TU₃ | mp_category = Негізгі бел... 3643808 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1482) Себастьяна | symbol = | image = [[Сурет:1482Sebastiana (Lightcurve Inversion).png|220px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 20.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1928 FT, 1938 DA₁,<br>1939 LG, 1948 GC,<br>1950 TU₃ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1482 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 2,98411 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,75813 а. б. | semimajor = 2,87112 а. б. | eccentricity = 0,039354 | period = 4,86 жыл | avg_speed = 17,58 ш/с | inclination = 2,9716° | asc_node = 70,9647° | mean_anomaly = 243,2654° | arg_perihelion = 219,4475° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 17 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,217 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 11,04}} '''(1482) Себастьяна''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 20 ақпанында [[Карл Вильгельм Райнмут]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты. Неміс математигі [[Себастьян Финстервальдер]]дің (1870–1941) құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] e6jr5ke8ziawb82dsp02vkrup736hdu 0 785226 3643815 2026-08-18T17:58:55Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1481) Тюбингия | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 7.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 DR, 1930 UL,<br>1933 FT₁, 1933 FY₁,<br>1935 SY₁, 1938 CN,<br>1938 ES, 1939 LD,<br>1941 WF, 1950 OQ,<br>1955 LA, 1959 GY,<br>A907 GQ, A912 FB | mp_category = Негізг... 3643815 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1481) Тюбингия | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 7.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 DR, 1930 UL,<br>1933 FT₁, 1933 FY₁,<br>1935 SY₁, 1938 CN,<br>1938 ES, 1939 LD,<br>1941 WF, 1950 OQ,<br>1955 LA, 1959 GY,<br>A907 GQ, A912 FB | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1481 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,1492 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,8896 а. б. | semimajor = 3,0194 а. б. | eccentricity = 0,0430 | period = 5,25 жыл | avg_speed = | inclination = 3,509° | asc_node = 353,74° | mean_anomaly = 283,84° | arg_perihelion = 312,18° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 35,20±0,73 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,1167±0,013 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = C | abs_magnitude = 10,34}} '''(1481) Тюбингия''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 7 ақпанында [[Карл Вильгельм Райнмут]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты. Оңтүстік Германиядағы [[Тюбинген]] қаласының құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] lui86f7xx0ntwjm201v4b6kngd421bm 10 785227 3643818 2026-08-18T18:00:49Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-08-19|POTD 2026-08-19]]: filename only 3643818 wikitext text/x-wiki Staande geranium Pelargonium zonale wit. 20-06-2025. (actm.) 02.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> e1em6el61ezrkaoh3x942orh4wkw17o 14 785228 3643822 2026-08-18T18:10:23Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия банктері]] [[Санат:Сиднейде орналасқан қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Жаңа Зеландия банктері]] 3643822 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия банктері]] [[Санат:Сиднейде орналасқан қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Жаңа Зеландия банктері]] fbndpin4006ohlj49odwnxnfmkoffs8 14 785229 3643823 2026-08-18T18:13:00Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қалалар бойынша қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Аустралияның қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Сиднейде орналасқан компаниялар]] 3643823 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қалалар бойынша қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Аустралияның қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Сиднейде орналасқан компаниялар]] j08c3wyxs14blz2539d5ciwgn50mcoe 3644000 3643823 2026-08-19T06:33:14Z 1nter pares 146705 3644000 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қалалар бойынша қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Аустралия қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Сиднейде орналасқан компаниялар]] ndc18y26a8taw1n98035ubrb00z6i93 0 785230 3643826 2026-08-18T18:18:52Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1418) Файета | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Пауль Гёц | discovered = 7.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1903 SJ, 1913 RC,<br>1930 UM | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1418 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 31.05.2020 | aphelion =... 3643826 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1418) Файета | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Пауль Гёц | discovered = 7.02.1938 | mp_name = | alt_names = 1903 SJ, 1913 RC,<br>1930 UM | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1418 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 31.05.2020 | aphelion = 2,6978 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,7852 а. б. | semimajor = 2,2415 а. б. | eccentricity = 0,20355 | period = 3,35 жыл | avg_speed = 19,68 ш/с | inclination = 7,194° | asc_node = 355,097° | mean_anomaly = 305,308° | arg_perihelion = 324,322° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 11,7 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,200 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 12,0}} '''(1418) Файета''' — [[Негізгі белдеу]]дің бергі шетінде айналып жатқан [[астероид]]. Оны 1903 жылдың 22 қыркүйегінде [[Пауль Гёц]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты. Бұл оның алғашқы ашқан астероиды болды, алайда ресми тіркелуі көп жылдан кейін ғана орын алды. [[Ницца обсерваториясы]]ның директоры болған Гастон-Жюль Файенің (1874–1967) құрметіне орай аталды. [[Сурет:Орбита астероида 1418.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1401—1500)]] [[Санат:Астероидтар]] ej3j1cwwxfh94ovvg30s2xgp9z8fb5z 14 785231 3643827 2026-08-18T18:24:57Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Аустралиядағы қаржылық қызметтер]] [[Санат:Океания елдері бойынша қаржылық қызметтер компаниялары]] 3643827 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Аустралиядағы қаржылық қызметтер]] [[Санат:Океания елдері бойынша қаржылық қызметтер компаниялары]] azgtc7ga8uo63x6s7smvj5k4sukysdb 3644001 3643827 2026-08-19T06:33:37Z 1nter pares 146705 1nter pares [[Санат:Аустралияның қаржылық қызметтер компаниялары]] бетін [[Санат:Аустралия қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады) 3643827 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Аустралиядағы қаржылық қызметтер]] [[Санат:Океания елдері бойынша қаржылық қызметтер компаниялары]] azgtc7ga8uo63x6s7smvj5k4sukysdb 14 785232 3643829 2026-08-18T18:27:02Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Салалары бойынша Аустралия компаниялары]] [[Санат:Океания елдері бойынша қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Аустралиядағы қызмет көрсету салалары]] 3643829 wikitext text/x-wiki [[Санат:Салалары бойынша Аустралия компаниялары]] [[Санат:Океания елдері бойынша қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Аустралиядағы қызмет көрсету салалары]] kevjtphu0d2jij82mdu0mgea9kzfp91 3643830 3643829 2026-08-18T18:28:07Z 1nter pares 146705 3643830 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Салалары бойынша Аустралия компаниялары]] [[Санат:Океания елдері бойынша қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Аустралиядағы қызмет көрсету салалары]] df34o4wy7sruxi9rnj6np3834pfu4zv 14 785233 3643831 2026-08-18T18:30:40Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия компаниялары]] [[Санат:Елдер және салалар бойынша компаниялар]] [[Санат:Аустралиядағы салалар]] [[Санат:Салалары бойынша Океания компаниялары]] 3643831 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия компаниялары]] [[Санат:Елдер және салалар бойынша компаниялар]] [[Санат:Аустралиядағы салалар]] [[Санат:Салалары бойынша Океания компаниялары]] dn04rwoz4fe9msg8bd5dp41mo5grdhh 14 785234 3643832 2026-08-18T18:32:18Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия экономикасы]] [[Санат:Салалар және елдер бойынша экономика]] [[Санат:Океания елдері бойынша салалар]] 3643832 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия экономикасы]] [[Санат:Салалар және елдер бойынша экономика]] [[Санат:Океания елдері бойынша салалар]] f2g3s8kvlpw7jqfg71ymrlcvydzgopz 14 785235 3643833 2026-08-18T18:33:50Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия]] [[Санат:Елдер бойынша экономика]] [[Санат:Океания елдері бойынша экономикалар]] 3643833 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия]] [[Санат:Елдер бойынша экономика]] [[Санат:Океания елдері бойынша экономикалар]] jxdg7n4bcc6tz7a8ox9ybd5rot35k61 14 785236 3643834 2026-08-18T18:35:50Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Океания елдері бойынша экономикалар]] [[Санат:Салалар және елдер бойынша экономика]] [[Санат:Океаниядағы салалар]] 3643834 wikitext text/x-wiki [[Санат:Океания елдері бойынша экономикалар]] [[Санат:Салалар және елдер бойынша экономика]] [[Санат:Океаниядағы салалар]] mimx6zgcrd6w3ahg6pfgik2ydccpw96 14 785237 3643835 2026-08-18T18:37:24Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша өнеркәсіп салалары]] [[Санат:Океания экономикасы]] 3643835 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша өнеркәсіп салалары]] [[Санат:Океания экономикасы]] 9xy66c918lxvenccj668rdbw5utkarh 14 785238 3643836 2026-08-18T18:39:30Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар мен салалар бойынша компаниялар]] [[Санат:Океания компаниялары]] [[Санат:Океаниядағы салалар]] 3643836 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар мен салалар бойынша компаниялар]] [[Санат:Океания компаниялары]] [[Санат:Океаниядағы салалар]] 2992c4dhdr5tmrnrb6bpqdj0dtxeo1m 14 785239 3643837 2026-08-18T18:43:33Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Океаниядағы қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша Океаниядағы қызмет көрсету салалары]] [[Санат:Океания елдері бойынша компаниялар]] 3643837 wikitext text/x-wiki [[Санат:Океаниядағы қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша Океаниядағы қызмет көрсету салалары]] [[Санат:Океания елдері бойынша компаниялар]] 8ft9v3f5f1ndt02rrtznxid2cyda8ut 14 785240 3643838 2026-08-18T18:46:02Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Океаниядағы қызмет көрсету салалары]] [[Санат:Океания компаниялары]] 3643838 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Океаниядағы қызмет көрсету салалары]] [[Санат:Океания компаниялары]] 202iha29sqix3gpx3dhvazp9hb6td33 14 785241 3643839 2026-08-18T18:47:17Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша қызмет көрсету саласы]] [[Санат:Океаниядағы салалар]] 3643839 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша қызмет көрсету саласы]] [[Санат:Океаниядағы салалар]] lh07472vzdiowdajmku51i84cpog7h1 14 785242 3643840 2026-08-18T18:48:48Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Океаниядағы қызмет көрсету салалары]] [[Санат:Океания елдері бойынша экономикалар]] 3643840 wikitext text/x-wiki [[Санат:Океаниядағы қызмет көрсету салалары]] [[Санат:Океания елдері бойынша экономикалар]] hd387wq160cqundywx9k68gzxpd9ck9 14 785243 3643841 2026-08-18T18:50:36Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша қызмет көрсету салалары]] [[Санат:Елдер бойынша Океаниядағы қызмет көрсету салалары]] [[Санат:Аустралиядағы салалар]] 3643841 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша қызмет көрсету салалары]] [[Санат:Елдер бойынша Океаниядағы қызмет көрсету салалары]] [[Санат:Аустралиядағы салалар]] 2a3cg2xz4dzrwn1soc20abf0w2c7ir2 14 785244 3643842 2026-08-18T18:53:26Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша қаржылық қызметтер]] [[Санат:Аустралиядағы қаржы]] [[Санат:Аустралиядағы қызмет көрсету салалары]] [[Санат:Океания елдері бойынша қаржылық қызметтер]] 3643842 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша қаржылық қызметтер]] [[Санат:Аустралиядағы қаржы]] [[Санат:Аустралиядағы қызмет көрсету салалары]] [[Санат:Океания елдері бойынша қаржылық қызметтер]] 8v506yl5e5284oko8b421vgycrk3hsa 14 785245 3643844 2026-08-18T18:55:46Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия экономикасы]] [[Санат:Елдер бойынша қаржы]] [[Санат:Океания елдері бойынша қаржы]] 3643844 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия экономикасы]] [[Санат:Елдер бойынша қаржы]] [[Санат:Океания елдері бойынша қаржы]] pczrhk04ysgti5r7e6qy87wskdvw68i 14 785246 3643845 2026-08-18T18:57:35Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Океаниядағы қаржы]] [[Санат:Океания елдері бойынша экономикалар]] 3643845 wikitext text/x-wiki [[Санат:Океаниядағы қаржы]] [[Санат:Океания елдері бойынша экономикалар]] lhvr7owarsajuzt3i1x9eqdmmt890ti 14 785247 3643846 2026-08-18T18:58:51Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржы]] [[Санат:Океания экономикасы]] 3643846 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржы]] [[Санат:Океания экономикасы]] k2k7scb8jy3dmbeypeii7qymyi5n6xx 14 785248 3643847 2026-08-18T19:00:43Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Океаниядағы қаржылық қызметтер]] [[Санат:Елдер бойынша Океаниядағы қызмет көрсету салалары]] 3643847 wikitext text/x-wiki [[Санат:Океаниядағы қаржылық қызметтер]] [[Санат:Елдер бойынша Океаниядағы қызмет көрсету салалары]] 0n2ezbwv543cnawchaj1kkgceh43a5r 0 785249 3643849 2026-08-18T19:01:22Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Алмат Әбдікешов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология,... 3643849 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Алмат Әбдікешов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]]нің аппарат басшысы | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 6 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады = қаңтар 2023 | Президент = | Премьер = | тақырыпша1 = Министрі | мәтін1 = [[Серікқали Аманғалиұлы Брекешев|Серікқали Брекешев]] | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Президент_2 = | Премьер_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Президент_3 = | Премьер_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Премьер_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Туған күні = 5.11.1984 | Туған жері = {{туғанжері|Жезқазған|Жезқазғанда}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Білімі = {{ublist |[[Жезқазған университеті]] |[[Еуразия гуманитарлық институты]] }} | Ғылыми деңгейі = | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Жұбайы = | Балалары = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} '''Алмат Жанболатұлы Әбдікешов''' ([[5 қараша]] [[1984 жыл|1984]],<ref name="zakon" /> [[Жезқазған]])<ref name="ekologi" /> — [[қазақстан]]дық саясаткер және кәсіпкер, «Қазақмыс Барлау» ЖШС директоры, [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы Құрылтай сайлауы]]ндағы [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізіміндегі депутаттыққа үміткер.<ref name="zakon" /> == Өмірбаяны == === Ерте жылдары және білімі === Әбдікешов 1984 жылғы 5 қарашада<ref name="zakon">{{Cite web|url=https://prg.kz/document/?doc_id=35320712 |title=Абдикешов Алмат Жанболатович |language=ru |work=prg.kz |accessdate=2026-08-18}}</ref> [[Жезқазған]] қаласында дүниеге келген.<ref name="ekologi">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/press/news/details/351980 |title=Алмат Әбдікешов ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің аппарат басшысы болып тағайындалды |language=kk |publisher=[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі]]нің ресми сайты |date=2022-04-06 |accessdate=2026-08-18}}</ref> Ол [[Жезқазған университеті]] және [[Еуразия гуманитарлық институты]]нда білім алған.<ref name="ekologi" /> === Мансабы === Әбдікешов еңбек жолын 2004 жылы «[[Қазақмыс]]» корпорациясы «Анненск» кенішінде бірінші разрядты өтушінің жерасты шәкірті лауазымынан бастады.<ref name="ekologi" /> 2007 жылдан 2010 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрлігі]]нде түрлі лауазымдарға ие болды. Кейін, 2012 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі|Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі]]нде жұмыс істеді.<ref name="ekologi" /> 2013–2014 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі|Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі]] Ішкі әкімшілендіру департаментінің директоры лауазымында болды.<ref name="ekologi" /> 2014 жылдан Әбдікешов — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]]нің Ішкі әкімшілендіру департаментінің директоры. Бұл лауазымға ол 2016 жылға дейін ие болды. Кейін, 2018 жылға дейін ол Министрліктің Адам ресурстарымен жұмыс департаментінің директоры болды.<ref name="ekologi" /> 2018–2019 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі]] [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің Геология комитеті|Геология комитеті]] төрағасының орынбасары еді. 2019 жылғы тамыздан<ref name="ekologi" /> 2022 жылғы сәуірге дейін<ref name="zakon" /> ол — [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]] Геология комитеті төрағасының орынбасары. 2022 жылғы 6 сәуірде Әбдікешов [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]]нің аппарат басшысы атанды.<ref name="ekologi" /> Бұл лауазымда ол 2023 жылғы қаңтарға дейін болды.<ref name="zakon" /> Бір кездері Әбдікешов «Қазақмыс Барлау» ЖШС төрағасы болып тағайындалды. == Жеке өмірі == Әбдікешов [[Қазақ тілі|қазақ]] және [[Орыс тілі|орыс]] тілдерін меңгерген.<ref name="zakon" /> == Марапаттары == Әбдікешовтің марапаттары арасында: *[[Ерен еңбегі үшін медалі]] (2020 жылғы желтоқсан) бар.<ref name="zakon" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Әбдікешов, Алмат Жанболатұлы}} [[Санат:Әділет партиясы мүшелері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] tg2t38sg8il23z544q9s67taulqz4rj 14 785250 3643850 2026-08-18T19:01:58Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржылық қызметтер]] [[Санат:Океаниядағы қызмет көрсету салалары]] 3643850 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржылық қызметтер]] [[Санат:Океаниядағы қызмет көрсету салалары]] jbvpmdswo0owntt7o90384cm6g6f4da 0 785251 3643851 2026-08-18T19:04:06Z Nurken 111493 «[[Алмат Жанболатұлы Әбдікешов]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3643851 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Алмат Жанболатұлы Әбдікешов]] b98mzgq0ejgiuq81s8pp2gdqeguqml9 14 785252 3643852 2026-08-18T19:05:01Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Океания елдері бойынша қаржылық қызметтер]] [[Санат:Океанияның қаржылық қызметтер компаниялары]] 3643852 wikitext text/x-wiki [[Санат:Океания елдері бойынша қаржылық қызметтер]] [[Санат:Океанияның қаржылық қызметтер компаниялары]] 5oc5l53m0mv2iucwdao7wzknk3u414f 14 785253 3643853 2026-08-18T19:06:36Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Океаниядағы қаржылық қызметтер]] [[Санат:Океаниядағы қызмет көрсету компаниялары]] 3643853 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Океаниядағы қаржылық қызметтер]] [[Санат:Океаниядағы қызмет көрсету компаниялары]] rsdbpxfgrk644o88eaq3p62us1xnqh6 14 785254 3643854 2026-08-18T19:15:20Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қалалары бойынша Аустралия компаниялары]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльсте орналасқан компаниялар]] [[Санат:Сиднейде орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Сидней экономикасы]] 3643854 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қалалары бойынша Аустралия компаниялары]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльсте орналасқан компаниялар]] [[Санат:Сиднейде орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Сидней экономикасы]] 9ssproo4af6f1bgozbulp3wefo0sinz 14 785255 3643855 2026-08-18T19:17:59Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия қалалары бойынша санаттар]] [[Санат:Елдер мен қалалар бойынша компаниялар]] [[Санат:Аустралия компаниялары]] [[Санат:Қалалары бойынша Аустралия экономикасы]] [[Санат:Қалалары бойынша Аустралияда орналасқан ұйымдар]] 3643855 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия қалалары бойынша санаттар]] [[Санат:Елдер мен қалалар бойынша компаниялар]] [[Санат:Аустралия компаниялары]] [[Санат:Қалалары бойынша Аустралия экономикасы]] [[Санат:Қалалары бойынша Аустралияда орналасқан ұйымдар]] oyff2jz910hgt96xbjjx5pziennpczo 14 785256 3643856 2026-08-18T19:20:38Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер мен қалалар бойынша ұйымдар]] [[Санат:Елдер мен қалалар бойынша экономикалар]] [[Санат:Елдер және қалалар бойынша тақырыптар]] [[Санат:Елдер бойынша компаниялар]] [[Санат:Қалалар бойынша компаниялар]] 3643856 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер мен қалалар бойынша ұйымдар]] [[Санат:Елдер мен қалалар бойынша экономикалар]] [[Санат:Елдер және қалалар бойынша тақырыптар]] [[Санат:Елдер бойынша компаниялар]] [[Санат:Қалалар бойынша компаниялар]] 8kixmd5q0hc4v6jtfpac5u2ustj2e5c 14 785257 3643857 2026-08-18T19:22:48Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қалалар бойынша ұйымдар]] [[Санат:Елдер бойынша ұйымдар]] [[Санат:Елдер және қалалар бойынша тақырыптар]] [[Санат:Елдер мен қалалар бойынша қоғам]] 3643857 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қалалар бойынша ұйымдар]] [[Санат:Елдер бойынша ұйымдар]] [[Санат:Елдер және қалалар бойынша тақырыптар]] [[Санат:Елдер мен қалалар бойынша қоғам]] 8ah1gm0b9y3whw9nw2dgu1n3sb1uaf7 14 785258 3643858 2026-08-18T19:24:22Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қалалар бойынша қоғам]] [[Санат:Елдер бойынша қоғам]] [[Санат:Елдер және қалалар бойынша тақырыптар]] 3643858 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қалалар бойынша қоғам]] [[Санат:Елдер бойынша қоғам]] [[Санат:Елдер және қалалар бойынша тақырыптар]] qhjxvfz5joljtqln45lzmosov80btkw 14 785259 3643859 2026-08-18T19:26:01Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша экономика]] [[Санат:Қалалар бойынша экономика]] [[Санат:Елдер және қалалар бойынша тақырыптар]] 3643859 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша экономика]] [[Санат:Қалалар бойынша экономика]] [[Санат:Елдер және қалалар бойынша тақырыптар]] k7d4isiqt5j1jc5uqq00bqz2ktzj1dm 14 785260 3643860 2026-08-18T19:28:00Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия қалалары бойынша санаттар]] [[Санат:Елдер мен қалалар бойынша экономикалар]] [[Санат:Аустралия экономикасы]] 3643860 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия қалалары бойынша санаттар]] [[Санат:Елдер мен қалалар бойынша экономикалар]] [[Санат:Аустралия экономикасы]] t4v18sz570nmkdguso04elcapyqeyem 14 785261 3643861 2026-08-18T19:30:42Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралияда орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Елдер мен қалалар бойынша ұйымдар]] [[Санат:Аустралия қалалары бойынша санаттар]] 3643861 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралияда орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Елдер мен қалалар бойынша ұйымдар]] [[Санат:Аустралия қалалары бойынша санаттар]] czc3biuzb2cx2a5ithpfnhe429abt5j 14 785262 3643862 2026-08-18T19:32:13Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия]] [[Санат:Елдер бойынша ұйымдар]] [[Санат:Океания елдері бойынша ұйымдар]] 3643862 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия]] [[Санат:Елдер бойынша ұйымдар]] [[Санат:Океания елдері бойынша ұйымдар]] lgm45p4l5hcar9dtec21hud0rl3lt72 14 785263 3643863 2026-08-18T19:34:36Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Штаттары немесе аумақтары бойынша Аустралия компаниялары]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс экономикасы]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльсте орналасқан ұйымдар]] 3643863 wikitext text/x-wiki [[Санат:Штаттары немесе аумақтары бойынша Аустралия компаниялары]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс экономикасы]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльсте орналасқан ұйымдар]] bvznkwe7f6be3ehm1d32j8vodsa5nps 14 785264 3643864 2026-08-18T19:36:58Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия компаниялары]] [[Санат:Штаттары немесе аумақтары бойынша Аустралия экономикасы]] [[Санат:Штаттары немесе аумақтары бойынша Аустралияда орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Елдердің әкімшілік-аумақтық бөліністері бойынша компаниялар]] 3643864 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия компаниялары]] [[Санат:Штаттары немесе аумақтары бойынша Аустралия экономикасы]] [[Санат:Штаттары немесе аумақтары бойынша Аустралияда орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Елдердің әкімшілік-аумақтық бөліністері бойынша компаниялар]] cvpn98m321aftr51craviyg548lp0mf 14 785265 3643865 2026-08-18T19:39:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия экономикасы]] [[Санат:Аустралия штаттары немесе аумақтары бойынша санаттар]] [[Санат:Елдердің әкімшілік-аумақтық бөліністері бойынша экономикалар]] 3643865 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия экономикасы]] [[Санат:Аустралия штаттары немесе аумақтары бойынша санаттар]] [[Санат:Елдердің әкімшілік-аумақтық бөліністері бойынша экономикалар]] e2y9rs81lhqk2eofst5buxbrd04lvxm 14 785266 3643866 2026-08-18T19:40:44Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Бірінші деңгейлі әкімшілік бірліктер бойынша санаттар]] [[Санат:Аустралия штаттары]] 3643866 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бірінші деңгейлі әкімшілік бірліктер бойынша санаттар]] [[Санат:Аустралия штаттары]] 264fsn9npes5txda0g59nidf2lp52gd 14 785267 3643867 2026-08-18T19:42:38Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша экономика]] [[Санат:Аймақтар бойынша экономика]] [[Санат:Мемлекеттің әкімшілік бөлінуі бойынша санаттар]] 3643867 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша экономика]] [[Санат:Аймақтар бойынша экономика]] [[Санат:Мемлекеттің әкімшілік бөлінуі бойынша санаттар]] a7mdykh5qv2s1quvhkdujkcop8i9dgx 14 785268 3643868 2026-08-18T19:44:38Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралияда орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Аустралия штаттары немесе аумақтары бойынша санаттар]] [[Санат:Елдердің әкімшілік-аумақтық бөліністері бойынша ұйымдар]] 3643868 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралияда орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Аустралия штаттары немесе аумақтары бойынша санаттар]] [[Санат:Елдердің әкімшілік-аумақтық бөліністері бойынша ұйымдар]] 5rw3j1zhlwwcwoa9k8v8pobb4vw37wx 14 785269 3643869 2026-08-18T19:46:07Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Географиялық орналасу бойынша ұйымдар]] [[Санат:Елдер бойынша ұйымдар]] [[Санат:Мемлекеттің әкімшілік бөлінуі бойынша санаттар]] 3643869 wikitext text/x-wiki [[Санат:Географиялық орналасу бойынша ұйымдар]] [[Санат:Елдер бойынша ұйымдар]] [[Санат:Мемлекеттің әкімшілік бөлінуі бойынша санаттар]] 7k3v5yoqvx6jfrgcbd4fq4wezcorp52 14 785270 3643870 2026-08-18T19:48:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша компаниялар]] [[Санат:Елдердің әкімшілік-аумақтық бөліністері бойынша экономикалар]] [[Санат:Елдердің әкімшілік-аумақтық бөліністері бойынша ұйымдар]] 3643870 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша компаниялар]] [[Санат:Елдердің әкімшілік-аумақтық бөліністері бойынша экономикалар]] [[Санат:Елдердің әкімшілік-аумақтық бөліністері бойынша ұйымдар]] rayqfuh1z915utxi7n0cxe7fs9z3oir 14 785271 3643871 2026-08-18T19:50:37Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс]] [[Санат:Штаттары немесе аумақтары бойынша Аустралия экономикасы]] 3643871 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс]] [[Санат:Штаттары немесе аумақтары бойынша Аустралия экономикасы]] runhd6y4s371duteyjta29flpiw5exe 14 785272 3643872 2026-08-18T19:51:39Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия штаттары]] 3643872 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия штаттары]] h58kqrkwvr3n1yo3zomt2pcvwqcfp4x 14 785273 3643873 2026-08-18T19:53:38Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Штаттары немесе аумақтары бойынша Аустралияда орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс қоғамы]] 3643873 wikitext text/x-wiki [[Санат:Штаттары немесе аумақтары бойынша Аустралияда орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс қоғамы]] paujhjtp79oiu7rebmlw0q4wtxlv1y7 14 785274 3643874 2026-08-18T19:54:54Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Штаттары немесе аумақтары бойынша Аустралия қоғамы]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс]] 3643874 wikitext text/x-wiki [[Санат:Штаттары немесе аумақтары бойынша Аустралия қоғамы]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс]] 8v8ken9vvsrimujdjmxaqni64yejgpb 14 785275 3643875 2026-08-18T19:56:33Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия штаттары немесе аумақтары бойынша санаттар]] [[Санат:Мемлекеттің әкімшілік бөлінуі бойынша қоғам]] [[Санат:Аустралия қоғамы]] 3643875 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия штаттары немесе аумақтары бойынша санаттар]] [[Санат:Мемлекеттің әкімшілік бөлінуі бойынша қоғам]] [[Санат:Аустралия қоғамы]] pl3gj13dke04r880eiptolz02ps7mr4 14 785276 3643876 2026-08-18T19:58:13Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия]] [[Санат:Елдер бойынша қоғам]] [[Санат:Океания елдері қоғамы]] 3643876 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия]] [[Санат:Елдер бойынша қоғам]] [[Санат:Океания елдері қоғамы]] 9guyhacepoasmrsu22ctk1fvrbondok 14 785277 3643877 2026-08-18T19:59:59Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Океания қоғамы]] [[Санат:Құрлықтар және елдер бойынша қоғам]] [[Санат:Океания елдері]] 3643877 wikitext text/x-wiki [[Санат:Океания қоғамы]] [[Санат:Құрлықтар және елдер бойынша қоғам]] [[Санат:Океания елдері]] 9qjwpuqv07qgo87787xrxtltpuum70o 14 785278 3643878 2026-08-18T20:01:08Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия және Океания]] [[Санат:Құрлықтар бойынша қоғам]] 3643878 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия және Океания]] [[Санат:Құрлықтар бойынша қоғам]] bpq25g0zpjgnx3s6wryy0mj90r5urxq 3 785279 3643903 2026-08-19T00:08:44Z JJPMaster 79160 JJPMaster [[Қатысушы талқылауы:DreamRimmer]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Max]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" to "[[Special:CentralAuth/Max|Max]]" 3643903 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Max]] bvof54nl7f1hpauyt1fbdo0edkr0vp9 3 785280 3643909 2026-08-19T04:41:39Z S.Marchenko 170485 S.Marchenko [[Қатысушы талқылауы:Bahman1384k]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Tedi90e7te]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Bahman1384k|Bahman1384k]]" to "[[Special:CentralAuth/Tedi90e7te|Tedi90e7te]]" 3643909 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Tedi90e7te]] ithm37qdy63d0rnxi1m3o6hsfoyy8mk 14 785281 3643952 2026-08-19T05:24:33Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Сидней]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльсте орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Қалалары бойынша Аустралияда орналасқан ұйымдар]] 3643952 wikitext text/x-wiki [[Санат:Сидней]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльсте орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Қалалары бойынша Аустралияда орналасқан ұйымдар]] fgghr3qd88you48oy2gxfihfnzu2pkj 14 785282 3643954 2026-08-19T05:26:22Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Сидней]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс экономикасы]] [[Санат:Қалалары бойынша Аустралия экономикасы]] 3643954 wikitext text/x-wiki [[Санат:Сидней]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс экономикасы]] [[Санат:Қалалары бойынша Аустралия экономикасы]] s65hkvidzlstbnxq6kridfanxoykc0t 14 785283 3643956 2026-08-19T05:28:41Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия қор биржасы]] [[Санат:Биржалар бойынша листинг акциясы бар компаниялар]] 3643956 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия қор биржасы]] [[Санат:Биржалар бойынша листинг акциясы бар компаниялар]] jgmusp46c0r5duiqvte8gpsaabzznfz 14 785284 3643957 2026-08-19T05:30:38Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия қор биржалары]] [[Санат:Сидней экономикасы]] 3643957 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия қор биржалары]] [[Санат:Сидней экономикасы]] i6x93tydrgyuysoqmrbxpij25btqkth 14 785285 3643958 2026-08-19T05:32:17Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Океания қор биржалары]] [[Санат:Аустралияның қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша қор биржалары]] [[Санат:Аустралиядағы қаржы]] 3643958 wikitext text/x-wiki [[Санат:Океания қор биржалары]] [[Санат:Аустралияның қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша қор биржалары]] [[Санат:Аустралиядағы қаржы]] m5yqq5mbbdvueeggwf019o8c9oufhnx 3643999 3643958 2026-08-19T06:32:58Z 1nter pares 146705 3643999 wikitext text/x-wiki [[Санат:Океания қор биржалары]] [[Санат:Аустралия қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша қор биржалары]] [[Санат:Аустралиядағы қаржы]] 76sac8jteu7b627p9e6b49kybttcu2o 14 785286 3643959 2026-08-19T05:33:38Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша қор биржалары]] [[Санат:Океаниядағы қаржы]] [[Санат:Океанияда орналасқан іскерлік ұйымдар]] 3643959 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша қор биржалары]] [[Санат:Океаниядағы қаржы]] [[Санат:Океанияда орналасқан іскерлік ұйымдар]] d8cqi1m9y6cfl13hb5u8994sqzpt2pz 14 785287 3643961 2026-08-19T05:37:05Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Қор нарығы индекстері бойынша компаниялар]] [[Санат:S&P Global 1200 индексіндегі компаниялар]] [[Санат:Аустралия экономикасы]] 3643961 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Қор нарығы индекстері бойынша компаниялар]] [[Санат:S&P Global 1200 индексіндегі компаниялар]] [[Санат:Аустралия экономикасы]] tmyk0z71ilve7mstxxksciq4ta1ay9t 14 785288 3643962 2026-08-19T05:38:53Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қор нарығы индекстері]] [[Санат:Биржадағы ашық компаниялар]] [[Санат:Биржалар бойынша листинг акциясы бар компаниялар]] 3643962 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қор нарығы индекстері]] [[Санат:Биржадағы ашық компаниялар]] [[Санат:Биржалар бойынша листинг акциясы бар компаниялар]] a8ndw2t80nlu4hg5m631d2whv7hil1t 14 785289 3643963 2026-08-19T05:40:31Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Меншік нысаны бойынша компаниялар]] [[Санат:Қоғамдық кеңістік]] [[Санат:Құнды қағаздар нарығы]] 3643963 wikitext text/x-wiki [[Санат:Меншік нысаны бойынша компаниялар]] [[Санат:Қоғамдық кеңістік]] [[Санат:Құнды қағаздар нарығы]] erqa8t0i7fk2ysaylfc2j9o0vz20a3n 14 785290 3643976 2026-08-19T05:50:37Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:АҚШ қор нарығы индекстері]] [[Санат:S&P Dow Jones Indices]] 3643976 wikitext text/x-wiki [[Санат:АҚШ қор нарығы индекстері]] [[Санат:S&P Dow Jones Indices]] 0vl1tcen4be85xtnl3fysctzucjz63l 14 785291 3643977 2026-08-19T05:52:04Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:АҚШ қор биржалары]] [[Санат:Елдер бойынша қор нарығы индекстері]] [[Санат:Солтүстік Америка қор нарығы индекстері]] 3643977 wikitext text/x-wiki [[Санат:АҚШ қор биржалары]] [[Санат:Елдер бойынша қор нарығы индекстері]] [[Санат:Солтүстік Америка қор нарығы индекстері]] eymvg72hap5v6ecm6yeeos503dbag2a 0 785292 3643978 2026-08-19T05:53:28Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: {| class="infobox" style="width:24em;" ! colspan="2" style="font-size:125%;text-align:center" | Вентспилс еркін порты |- | colspan="2" style="text-align:center;" | '''Ventspils brīvosta''' |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Сурет:Port of Ventspils from the left shore.jpg|300px|Вентспилс порты]] |- ! Ел | {{LAT}} |- ! Орналасқан жері | [[Вентспилс]], [[Вента (өзен)|Вента]] өзен... 3643978 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:24em;" ! colspan="2" style="font-size:125%;text-align:center" | Вентспилс еркін порты |- | colspan="2" style="text-align:center;" | '''Ventspils brīvosta''' |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Сурет:Port of Ventspils from the left shore.jpg|300px|Вентспилс порты]] |- ! Ел | {{LAT}} |- ! Орналасқан жері | [[Вентспилс]], [[Вента (өзен)|Вента]] өзенінің сағасы, [[Балтық теңізі]] |- ! Алғашқы жазба дерек | 1263 жыл |- ! Еркін порт мәртебесі | 1997 жыл |- ! Басқарушы ұйым | Вентспилс еркін портының басқармасы |- ! Басқарма төрағасы | Валдис Андерсонс |- ! Бас атқарушы директор | Игорс Удодовс |- ! Жалпы аумағы | 2 451,39 га |- ! Акваториясы | 242,60 га |- ! Өнеркәсіптік бос аумақтар | шамамен 700 га |- ! Айлақтар саны | 64 |- ! Айлақтардың жалпы ұзындығы | 11 984 м |- ! Ең үлкен тереңдігі | 17,5 м |- ! Кеменің ең үлкен шөгуі | 15,0 м |- ! Қызмет көрсетілетін кеменің ең жоғары дедвейті | 150 000 DWT |- ! Жүк айналымы | 8,53 млн т (2025) |- ! Жолаушылар | 270 283 (2025) |- ! Ресми сайты | [https://www.portofventspils.lv/ portofventspils.lv] |- ! Ортаққор | [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Ventspils Port of Ventspils] |} '''Вентспилс еркін порты''' ({{lang-lv|Ventspils brīvosta}}) — [[Латвия]]ның батысындағы [[Вентспилс]] қаласында, [[Вента (өзен)|Вента]] өзенінің [[Балтық теңізі]]не құяр сағасында орналасқан халықаралық терең сулы теңіз порты және арнайы экономикалық режим қолданылатын аумақ. Порт Латвияның негізгі теңіз көлік тораптарының бірі және [[Трансъеуропалық көлік желісі]]нің (TEN-T) негізгі желісіне кіретін инфрақұрылым нысаны болып табылады.<ref name="general">[https://www.portofventspils.lv/en/port-in-general/ Port in general]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порт жыл бойы жұмыс істейді және мұз жағдайы жағынан Балтық теңізінің шығыс жағалауындағы қолайлы порттардың бірі саналады. Оның ең үлкен навигациялық тереңдігі '''17,5 м''', ал сұйық және сусымалы жүк терминалдарында кеменің рұқсат етілетін ең үлкен шөгуі '''15 м'''-ге дейін жетеді.<ref name="general"/> Вентспилс порты мұнай өнімдерін, сұйық химиялық заттарды, ауыл шаруашылығы өнімдерін, көмірді, ағаш және орман шаруашылығы жүктерін, Ro-Ro жүктерін, минералдық тыңайтқыштарды, мұздатылған өнімдерді және басқа жүк түрлерін өңдеуге арналған мамандандырылған терминалдар жүйесіне ие.<ref name="services">[https://www.portofventspils.lv/en/port-services/ Port services]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылы портта '''8,53 млн тонна жүк''' өңделіп, жүк айналымы алдыңғы жылмен салыстырғанда 3,6%-ға өсті. Сол жылы порт арқылы '''270 283 жолаушы''' өтті.<ref name="cargo2025">[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/853-million-tonnes-handled-at-freeport-of-ventspils-in-2025/ 8.53 million tonnes handled at Freeport of Ventspils in 2025]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылдың қаңтар—шілде айларында порттың жүк айналымы '''3,9201 млн тонна''' болып, 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 21,4%-ға төмендеді.<ref name="cargo2026">[https://www.sam.gov.lv/lv/media/16461/download?attachment= Latvijas ostu kravu apgrozījums, janvāris–jūlijs 2025–2026]. Latvijas Republikas Satiksmes ministrija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиялық орны == Вентспилс порты Латвияның батыс жағалауында, Вента өзенінің Балтық теңізіне құяр жерінде орналасқан. Порттың географиялық орны оны Балтық теңізі арқылы [[Скандинавия]], Германия және басқа Солтүстік-Батыс Еуропа нарықтарымен байланыстырады. [[Сурет:The mouth of the Venta.jpg|нобай|оңға|300px|Вента өзенінің Балтық теңізіне құяр сағасы және порт аумағы]] Порт айлақтары Вента өзенінің екі жағалауында және оның теңізге шығатын бөлігінде орналасқан. Қала орталығы портпен тарихи және кеңістіктік тұрғыдан тығыз байланысты. Порт аумағының жалпы көлемі '''2 451,39 га''', оның 242,60 гектары су акваториясына жатады. Порт басқармасының қарамағында жаңа өндірістік және логистикалық жобаларды дамытуға арналған шамамен '''700 га бос өнеркәсіптік аумақ''' бар.<ref name="general"/> Балтық теңізінен портқа кіру солтүстік және оңтүстік молдар арқылы жүзеге асырылады. [[Сурет:Dienvidu mols, Ventspils, LV-3601, Latvia - panoramio.jpg|нобай|солға|300px|Вентспилс портының Оңтүстік молы]] == Тарихы == === Орта ғасырлар === Вентспилс порты туралы алғашқы жазбаша мәліметтер '''1263 жылға''' жатады. XIII ғасырда Вента өзенінің сағасында неміс крест жорықшылары бекініс пен қарапайым кеме айлағын салған.<ref name="history">[https://www.portofventspils.lv/en/port-in-general/port-history/ Port history]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала орта ғасырларда [[Ганза одағы]]ның сауда жүйесіне қосылып, Вента арқылы ішкі Курземе аумағымен және теңіз арқылы Балтықтың басқа порттарымен байланысқан. Вентспилс арқылы астық, балауыз, ағаш, зығыр, тері және басқа жергілікті өнімдер сыртқа шығарылып, Еуропадан тұз, мата, металл бұйымдары және басқа тауарлар әкелінген. === Курляндия герцогтігі кезеңі === Порттың алғашқы ірі өрлеу кезеңі [[Курляндия және Семигалия герцогтігі]]нің герцогі '''Якоб Кеттлер''' билік еткен 1642—1682 жылдарға сәйкес келеді. Бұл кезеңде Вентспилс герцогтіктің маңызды теңіз порты және кеме жасау орталығына айналды. Қаладағы верфтерде 135-тен астам кеме жасалғаны туралы деректер бар.<ref name="history"/> Герцог Якобтың сауда және отарлық саясаты нәтижесінде Курляндия кемелері Батыс Еуропаға, Африкаға және Кариб теңізі аймағына қатынады. 1682 жылдан кейін герцогтіктің саяси және экономикалық әлсіреуіне байланысты Вентспилс портының халықаралық маңызы төмендеді. === Ресей империясы кезеңі === 1795 жылы Курляндия және Семигалия герцогтігі [[Ресей империясы]]ның құрамына кіргеннен кейін Вентспилс империяның Балтық теңізіндегі порттарының біріне айналды. Порттың қыс кезінде салыстырмалы түрде қолайлы навигациялық жағдайы оның транзиттік маңызын арттырды. XIX ғасырда Батыс Еуропамен астық, ағаш және басқа тауарлар саудасы өсе бастады.<ref name="history"/> XIX ғасырдың соңында портты кең ауқымды қайта құру жүргізілді: * жаңа айлақтар салынды; * теңіз молдары ұзартылды; * қоймалар салынды; * фарватер тереңдетілді; * астық сақтау және тиеу инфрақұрылымы дамытылды. XX ғасырдың басында Мәскеу—Вентспилс бағытындағы теміржол байланысының қалыптасуы портты Ресей империясының ішкі аудандарымен тікелей байланыстырды. Соның нәтижесінде транзиттік астық, мұнай өнімдері мен басқа жүктердің тасымалы өсті.<ref name="history"/> 1912 жылға қарай Вентспилс жүк айналымы бойынша Лиепая портын басып озды.<ref name="history"/> === Дүниежүзілік соғыстар аралығы === [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] порт инфрақұрылымына және оның сауда байланыстарына ауыр әсер етті. Латвия тәуелсіздігін алғаннан кейін порттың жұмысы біртіндеп қалпына келтірілгенімен, Ресей империясы кезеңіндегі транзиттік көлем қайта оралмады. 1920—1930-жылдары порттың маңызды экспорттық жүктерінің бірі ағаш және ағаш материалдары болды.<ref name="history"/> [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде порт қайтадан әскери мақсаттарға пайдаланылып, инфрақұрылымының бір бөлігі зақымданды. === Кеңестік кезең === 1950-жылдардан бастап Вентспилс порты [[Кеңес Одағы]]ның сыртқы сауда жүйесінде стратегиялық маңызы бар порт ретінде жедел дамытылды. 1960-жылдары Вентспилс КСРО-ның: * мұнай; * мұнай өнімдері; * сұйық химиялық заттар; * калий тұздары; * басқа транзиттік шикізат экспортына қызмет көрсететін басты Балтық порттарының біріне айналды.<ref name="history"/> Осы кезеңде мұнай және химиялық жүк терминалдары, резервуарлар, теміржол инфрақұрылымы және терең сулы айлақтар салынды. Порттың өнеркәсіптік дамуы Вентспилс қаласының демографиялық және экономикалық өсуіне де елеулі ықпал етті. === Тәуелсіз Латвия кезеңі === 1991 жылы Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін порттың дәстүрлі жүк ағындары мен меншік құрылымы өзгерді. 1990-жылдардың екінші жартысында: * фарватер тереңдетілді; * гидротехникалық құрылыстар жаңартылды; * жаңа айлақтар мен терминалдар салынды; * порт қызметін халықаралық нарық талаптарына бейімдеу басталды.<ref name="history"/> '''1997 жылы Вентспилс еркін портының басқармасы құрылып''', порт аумағында арнайы экономикалық режим енгізілді.<ref name="history"/> 2002 жылдан бастап еркін порттағы лицензияланған кәсіпорындарға салықтық жеңілдіктер беру жүйесі арнайы заңмен реттеледі.<ref name="legal">[https://www.portofventspils.lv/en/port-administration/legal-basis-and-functions/ Legal basis and functions]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2000-жылдардан порт әкімшілігі транзиттік қызметпен қатар порт аумағында өнеркәсіптік кәсіпорындарды орналастыру стратегиясын жүргізе бастады. == Басқаруы және құқықтық мәртебесі == Портты '''Вентспилс еркін портының басқармасы''' ({{lang-lv|Ventspils brīvostas pārvalde}}) басқарады. Оның қызметінің негізгі құқықтық негіздерін: * 1994 жылғы Латвияның Порттар туралы заңы; * 1997 жылғы Вентспилс еркін порты туралы заң; * 2002 жылғы еркін порттар мен арнайы экономикалық аймақтардағы салық режимі туралы заң құрайды.<ref name="legal"/> Порт басқармасы инфрақұрылымды дамыту, кеме қатынасының қауіпсіздығы, порт аумағын жалға беру, инвестициялық жобаларды ұйымдастыру және еркін порт режимін іске асыру міндеттерін атқарады. Ең жоғары шешім қабылдайтын орган — төрт адамнан тұратын '''басқарма'''. Оның мүшелерін Латвияның: * Экономика министрлігі; * Қаржы министрлігі; * Көлік министрлігі; * Ақылды әкімшілік және өңірлік даму министрлігі ұсынады, ал тағайындауды Министрлер кабинеті жүзеге асырады.<ref name="board">[https://www.portofventspils.lv/en/port-administration/board/ Board]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы 4 ақпанда '''Валдис Андерсонс''' (''Valdis Andersons'') басқарма төрағасы болып сайланды.<ref name="chairman">[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/valdis-andersons-elected-chairman-of-the-board-of-the-freeport-of-ventspils/ Valdis Andersons elected Chairman of the Board of the Freeport of Ventspils]. Ventspils Freeport Authority. 04.02.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы 1 наурыздан басқарманың бас атқарушы директоры — '''Игорс Удодовс''' (''Igors Udodovs'').<ref name="ceo">[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/igors-udodovs-appointed-chief-executive-officer-of-ventspils-freeport-authority/ Igors Udodovs appointed Chief Executive Officer of Ventspils Freeport Authority]. Ventspils Freeport Authority. 02.03.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Инфрақұрылымы == Вентспилс — терең сулы көпфункциялы порт. {| class="wikitable" |+ '''Порттың негізгі техникалық көрсеткіштері''' ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Жалпы аумағы | 2 451,39 га |- | Акваториясы | 242,60 га |- | Өнеркәсіптік бос аумақтар | шамамен 700 га |- | Айлақтар саны | 64 |- | Айлақтардың жалпы ұзындығы | 11 984 м |- | Ең үлкен навигациялық тереңдігі | 17,5 м |- | Сұйық және сусымалы жүктер үшін ең үлкен шөгу | 15,0 м |- | Генеральдық, Ro-Ro және контейнерлік жүктер үшін ең үлкен шөгу | 14,1 м |- | Қызмет көрсетілетін кеменің ең жоғары дедвейті | 150 000 DWT |- | Сұйық және сусымалы жүк кемелерінің ең жоғары ұзындығы | 275 м |- | Генеральдық және Ro-Ro кемелерінің ең жоғары ұзындығы | 240 м |- | Сұйық жүк резервуарлары | 1 676 000 м³ |- | Жабық қоймалар | 57 200 м² |- | Ашық сақтау алаңдары | 460 000 м² |- | Мұздатылған өнім қоймалары | 12 000 м² |} <ref name="general"/><ref name="services"/> Порттың барлық негізгі терминалдарына теміржол және автомобиль кірме жолдары тартылған. [[Сурет:Ventspils osta SEZ.jpg|нобай|оңға|300px|Вентспилс еркін портының өндірістік аумағы]] == Терминалдары == Вентспилс порты жүк түріне қарай маманданған бірнеше терминалдан тұрады.<ref name="terminals">[https://www.portofventspils.lv/en/port-services/terminals/ Terminals]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Сұйық жүк терминалдары === Порттағы сұйық жүктерді өңдейтін кәсіпорындарға: * '''Vitol Terminal Latvia'''; * '''Ventbunkers'''; * '''Ventamonjaks'''; * '''VK Terminal Services'''; * '''Ventall Termināls'''; * '''Baltic Juice Terminal''' жатады.<ref name="terminals"/> Олар мұнай өнімдерін, химиялық сұйық жүктерді, аммиакты, биодизельді, өсімдік және жеміс өнімдерінің концентраттарын және басқа сұйық жүктерді өңдейді. '''Vitol Terminal Latvia''' инфрақұрылымының тарихы 1961 жылдан басталады және ол порттағы мұнай өнімдерін өңдейтін негізгі кешендердің бірі.<ref name="terminals"/> [[Сурет:BALTIC JUICE TERMINAL AT VENTSPILS - panoramio.jpg|нобай|солға|300px|Baltic Juice Terminal]] === Сусымалы жүк терминалдары === Негізгі сусымалы жүк терминалдары: * '''Baltic Coal Terminal'''; * '''Ventspils Grain Terminal'''; * '''Kālija parks'''; * '''Ventspils Commercial Port'''; * '''Eurohome Latvia''' болып табылады.<ref name="terminals"/> Олардың инфрақұрылымы көмір, астық, минералдық тыңайтқыштар, металлургиялық шикізат, шымтезек және басқа сусымалы жүктерге арналған. '''Baltic Coal Terminal''' 2008 жылы пайдалануға берілген және көмірді теңіз және теміржол көлігі арасында қайта тиеуге арналған. [[Сурет:Kohleverladung in Ventspils - Flickr - Michael Bliefert.jpg|нобай|оңға|300px|Вентспилс портында көмір тиеу]] '''Ventspils Grain Terminal''' астықты қабылдау, сақтау және кемелерге тиеуге маманданған. Оның тарихы Қазақстанмен экономикалық байланыстармен тығыз байланысты. === Генеральдық және Ro-Ro терминалдары === Бұл топқа: * '''Stena Line Ports Ventspils'''; * '''Reefer Cargo Terminal'''; * '''Ventplac''' жатады.<ref name="terminals"/> Stena Line терминалы Ro-Ro жүктеріне, автомобильдер мен жолаушыларға қызмет көрсетеді. Reefer Cargo Terminal тоңазытылған және температуралық режимді қажет ететін өнімдерді өңдеуге маманданған. Ventplac негізінен дөңгелек ағаш және ағаш жаңқасы сияқты орман шаруашылығы жүктерін өңдейді. == Жүк айналымы == Вентспилс портының жүк құрылымы XXI ғасырдың алғашқы онжылдықтарында едәуір өзгерді. Кеңестік және 1990—2000-жылдардағы мұнай, мұнай өнімдері, калий тұздары мен көмір транзитінің үлесі біртіндеп төмендеп, Ro-Ro, ағаш, ауыл шаруашылығы және теңіз арқылы қайта тиеу операцияларының маңызы артты. === 2025 жыл === 2025 жылы портта '''8,53 млн тонна''' жүк өңделді. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 3,6%-ға көп болды.<ref name="cargo2025"/> Порттың 2025 жылғы жүк құрылымындағы негізгі бағыттар: {| class="wikitable" ! Жүк тобы ! Көлемі ! Жалпы айналымдағы үлесі |- | Мұнай өнімдері | шамамен 4,0 млн т | 47% |- | Ro-Ro жүктері | шамамен 1,7 млн т | 20% |- | Қазақстандық көмір | 1,3 млн т | шамамен 15% |- | Ауыл шаруашылығы өнімдері | 737 мың т | 8,6% |- | Ағаш және орман шаруашылығы жүктері | 509 мың т | шамамен 6% |} <ref name="cargo2025"/> Мұнай өнімдерінің көлемі 2024 жылмен салыстырғанда шамамен 12%, Ro-Ro жүктері 18%, ал қазақстандық көмірді өңдеу көлемі 47% артты.<ref name="cargo2025"/> 2025 жылы порт қызметінің құрылымында '''теңізден теңізге қайта тиеу''' операцияларының маңызы артты. Порт әкімшілігінің мәліметі бойынша, жалпы жүктің 58,2%-ы Вентспилске теміржол немесе автомобиль көлігімен жеткізіліп, одан теңіз арқылы жөнелтілген; қалған бөлігі теңіз арқылы қабылданған.<ref name="cargo2025"/> === 2026 жыл === 2026 жылдың алғашқы жеті айында порттағы жағдай айтарлықтай өзгерді. Латвия Көлік министрлігінің ресми статистикасы бойынша қаңтар—шілдеде '''3 920,1 мың тонна''' жүк өңделді. Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңіндегі 4 984,6 мың тоннамен салыстырғанда '''21,4%-ға төмен'''.<ref name="cargo2026"/> {| class="wikitable" |+ '''2026 жылғы қаңтар—шілдедегі жүк құрылымы''' ! Жүк түрі ! 2026 ! 2025 жылғы сол кезеңмен салыстырғанда |- | Сусымалы жүктер | 467,2 мың т | −65,4% |- | соның ішінде көмір | 3,3 мың т | −99,6% |- | астық және астық өнімдері | 120,3 мың т | −24,3% |- | Сұйық жүктер | 2 182,3 мың т | −13,6% |- | соның ішінде мұнай өнімдері | 2 095,4 мың т | −9,9% |- | Генеральдық жүктер | 1 270,6 мың т | +14,7% |- | соның ішінде Ro-Ro | 1 007,3 мың т | +7,5% |- | Ro-Ro көлік бірліктері | 39 679 | +5,1% |- | Ағаш жүктері | 231,5 мың т | +42,8% |} <ref name="cargo2026"/> Осы кезеңде порттан жөнелтілген жүк көлемі 2 357,6 мың тонна, ал портқа қабылданған жүк 1 562,5 мың тонна болды.<ref name="cargo2026"/> 2025 жылы өте жоғары болған көмір ағынының 2026 жылғы алғашқы жеті айда күрт төмендеуі порттың жүк құрылымындағы құбылмалылықты көрсетеді. Сонымен бірге Ro-Ro және ағаш жүктерінің көлемі өсті. == Паромдық қатынас == [[Сурет:Pramis.jpg|нобай|солға|300px|Вентспилс портындағы паром]] Вентспилс — Латвияның Швециямен тұрақты жүк-жолаушы паромдық қатынасы бар негізгі порттарының бірі. Қазіргі тұрақты бағыт: '''Вентспилс — Нюнесхамн''' ({{lang-sv|Nynäshamn}}). Нюнесхамн [[Стокгольм]]нен шамамен 58 км оңтүстікте орналасқан. 2026 жылғы ресми порт деректері бойынша бағытта '''аптасына 12 рейске дейін''', яғни кей күндері әр бағытта тәулігіне екі жөнелту орындалады.<ref name="ferry">[https://www.portofventspils.lv/en/port-services/ferry-traffic/ Ferry traffic]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="connectivity">[https://www.portofventspils.lv/en/invest-in-ventspils/connectivity/ Connectivity]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Вентспилстегі тұрақты халықаралық паром қатынасы 2000 жылы Вентспилс—Вестервик бағытының ашылуынан басталды. Нюнесхамнмен тұрақты жолаушы қатынасы 2002 жылы қалыптасты, ал 2012 жылдан бағыттың операторы — '''Stena Line'''.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/ventspils-ferry-terminal-turns-25/ Ventspils ferry terminal turns 25]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2000 жылы портта арнайы паром айлағы, 2006 жылы екінші айлақ және заманауи жолаушылар терминалы салынды. Паромдар: * жолаушыларды; * жеңіл автомобильдерді; * жүк көліктерін; * тіркемелерді; * Ro-Ro жүктерін тасымалдайды. Бұл бағыт Швеция мен Латвия арасындағы ғана емес, Скандинавиядан Балтық мемлекеттері, Польша және одан әрі Орталық Азия бағытындағы автомобиль логистикасының бір бөлігі ретінде де пайдаланылады.<ref name="connectivity"/> == Жолаушылар және круиздік кемелер == 2025 жылы Вентспилс порты арқылы '''270 283 жолаушы''' өтті. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 4,5%-ға көп болды.<ref name="cargo2025"/> Сол жылы портқа төрт круиздік кеме кірді. 2026 жылы круиздік туризм бағыты да жалғасты. 2 шілдеде Вентспилске '''MS Deutschland''' круиздік кемесі шамамен 600 жолаушымен келді.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/cruise-ship-ms-deutschland-visits-ventspils/ Cruise ship MS Deutschland visits Ventspils]. Ventspils Freeport Authority. 02.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы 2 тамызда портқа ұзындығы 216 м және ені 29 м болатын '''Ambition''' круиздік кемесі шамамен 1 200 жолаушымен келді. Порт әкімшілігінің мәліметі бойынша, ол сол уақытқа дейін Вентспилске келген ең ірі круиздік кеме болды.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/largest-cruise-ship-in-ventspils-port-history-to-arrive-on-2-august/ Largest cruise ship in Ventspils Port history to arrive on 2 August]. Ventspils Freeport Authority. 2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Теміржол және автомобиль байланыстары == Вентспилс порты Латвияның теміржол желісі арқылы елдің шығыс шекарасына және әрі қарай Еуразия бағыттарына байланысты. Тарихи тұрғыдан порттың халықаралық транзиттік мамандануының негізін дәл осы теміржол байланысы қалыптастырды. Порт терминалдарының көпшілігіне тікелей теміржол тармақтары кіргізілген, бұл: * цистерналар; * астық вагондары; * жартылай вагондар; * контейнерлік платформалар арқылы жүкті кемеге тікелей қайта тиеуге мүмкіндік береді. Автомобиль көлігі бойынша Вентспилс еуропалық '''E22''' көлік дәлізімен байланысты. Вентспилс—Нюнесхамн паромдық бағыты автомобиль тасымалы үшін Скандинавия мен Балтық өңірі арасындағы тікелей теңіз өткелін қамтамасыз етеді.<ref name="connectivity"/> == Қазақстанмен байланыстары == Вентспилс еркін порты [[Қазақстан]]мен ұзақ мерзімді сауда-көлік байланыстары бар латвиялық порттардың бірі. Бұл байланыстар астық терминалы, көмір, металл және басқа транзиттік жүктер арқылы қалыптасты. === Қазақстандық астық терминалы === Вентспилс пен Қазақстан арасындағы ең маңызды ұзақ мерзімді инвестициялық жобалардың бірі — '''Ventspils Grain Terminal'''. Терминал 2000-жылдардың ортасында Қазақстан және басқа елдердің астығын Балтық теңізі арқылы әлемдік нарықтарға шығару үшін дамытылды. Қазақстандық ''Forbes Kazakhstan'' 2013–2014 жылдары Ventspils Grain Terminal-ды '''Қазақстанның Еуропалық Одақтағы порттық активі''' ретінде сипаттаған.<ref name="forbes2013">[https://forbes.kz/news/newsid_21740 Развитие казахстанского бизнеса в Европе обсудят эксперты РК и Латвии в Алматы]. ''Forbes Kazakhstan''. 13.03.2013. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="forbes2014">[https://forbes.kz/articles/kak_kazahstan_i_latviya_starayutsya_monetizirovat_obschee_proshloe Как Казахстан и Латвия стараются монетизировать общее прошлое]. ''Forbes Kazakhstan''. 02.12.2014. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2006 жылы қазақстандық '''APK-Invest''' компаниясы терминал акционерлерінің бірі болған LIFEGRAIN S.A.-ны сатып алды, ал кейін терминалдағы бақылауын ұлғайтты.<ref>[https://forbes.kz/articles/porta_pripiska Казахстану есть что предложить портам Латвии]. ''Forbes Kazakhstan''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстан Темір жолы мен Қазақстанның көлік саласының өкілдері әр жылдары Вентспилске барып, терминал мен порт арқылы астық және транзиттік жүктерді тасымалдау мәселелерін талқылаған.<ref name="forbes2014"/> 2021 жылы Ventspils Grain Terminal акцияларын сату мәселесі көтеріліп, қазақстандық '''AIC-INVEST''' компаниясына тиесілі пакет аукционға шығарылғанымен, кейін сауда тоқтатылды.<ref>[https://kz.kursiv.media/2021-01-27/ventspilskiy-zernovoy-terminal-peredumali-prodavat/ Вентспилсский зерновой терминал передумали продавать]. ''Курсив''. 27.01.2021. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Латвияның корпоративтік деректер базасының 2026 жылғы мәліметі бойынша, '''AIC-INVEST 2024 жылғы 29 сәуірден бері Ventspils Grain Terminal акцияларының 91,52977%-ын иеленеді'''.<ref name="VGTownership">[https://company.lursoft.lv/en/ventspils-grain-terminal/41203016397 Ventspils Grain Terminal, AS]. ''Lursoft''. Мәліметтер 20.04.2026 жағдайына жаңартылған. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Осылайша, 2026 жылғы жағдай бойынша терминал қазақстандық капиталдың бақылауында қалып отыр. === 2022 жылғы логистикалық өзгерістер === 2022 жылдың басында халықаралық көлік бағыттарының өзгеруіне байланысты Қазақстан экспорттық жүктерді балама бағыттарға қайта бағдарлау мәселесін көтерді. Қазақстандық ''Kapital.kz'' және басқа БАҚ Рига, Вентспилс және Лиепая порттарының Қазақстан жүктерін қабылдауға дайын екенін хабарлады.<ref name="kapital2022">[https://kapital.kz/economic/103518/porty-latvii-gotovy-prinimat-kazakhstanskiye-gruzy.html Порты Латвии готовы принимать казахстанские грузы]. ''Kapital.kz''. 04.03.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2022 жылдың бірінші жартысында Латвия порттары арқылы Қазақстан транзитінің, әсіресе көмір тасымалының өсуі байқалды. Латвияның сол кездегі көлік министрі Қазақстаннан келген жүкті ел порттарының жүк айналымының өсу себептерінің бірі ретінде атаған.<ref>[https://kapital.kz/economic/107407/gruzooborot-portov-latvii-vyros-na-15-za-schet-tranzita-iz-rk.html Грузооборот портов Латвии вырос на 15% за счет транзита из РК]. ''Kapital.kz''. 18.07.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Көмір транзиті === 2022–2025 жылдары Вентспилс Қазақстан көмірін Еуропа нарықтарына жеткізетін Балтық бағыттарының біріне айналды. Қазақстанның ресми деректеріне сәйкес, '''2023 жылы Вентспилс бағытына жөнелтілетін қазақстандық қатты отын экспорты 2022 жылмен салыстырғанда шамамен 1,5 млн тоннаға немесе 60%-ға азайған'''. Негізгі шектеуші факторлардың бірі Ресей теміржол желісі арқылы транзит тарифтерінің өсуі ретінде көрсетілді.<ref name="coal2023">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/press/news/details/689673 Қазақстан көмірін экспорттау мәселелері]. Қазақстан Республикасының мемлекеттік органы. 2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Соған қарамастан кейін жүк ағыны қайта өсті. 2025 жылдың алғашқы жартысында Вентспилс порты '''656 мың тонна қазақстандық көмір''' өңдеп, көрсеткіш бір жылда 22,7%-ға өсті.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/cargo-turnover-at-the-freeport-of-ventspils-increased-by-9-in-the-first-half-of-2025/ Cargo turnover at the Freeport of Ventspils increased in the first half of 2025]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылдың тоғыз айында қазақстандық көмір көлемі шамамен '''1,1 млн тоннаға''' жетіп, 60,5%-ға артты.<ref>[https://www.em.gov.lv/en/article/239-million-tons-cargo-handled-ports-riga-liepaja-and-ventspils-over-nine-months 23.9 million tons of cargo handled at ports of Riga, Liepāja and Ventspils over nine months]. Latvijas Republikas Ekonomikas ministrija. 2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Толық 2025 жылдың қорытындысы бойынша Вентспилс портында '''1,3 млн тонна қазақстандық көмірді қайта тиеу операциялары''' орындалды. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 47%-ға жоғары және порттың жалпы жүк айналымының шамамен 15%-ына тең болды.<ref name="cargo2025"/> Бұл жерде порттың статистикалық әдістемесін ескеру қажет: 2025 жылы көмірдің бір бөлігі теңіз арқылы қабылданып, басқа кемелерге қайта тиелгендіктен, порттың «өңделген жүк» көрсеткіші Қазақстаннан теміржол арқылы тікелей жеткізілген физикалық көлеммен міндетті түрде бірдей емес. Қазақстандық ''Ақ Жайық'' басылымы Ресей теміржолы деректеріне сілтеме жасап, 2025 жылдың алғашқы жеті айында Қазақстаннан Вентспилске теміржол арқылы шамамен '''300 мың тонна көмір''' жеткізілгенін жазды.<ref>[https://azh.kz/ru/news/view/117286 Казахстанский уголь через российскую железную дорогу]. ''Ақ Жайық''. 22.08.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === 2026 жылғы жағдай === 2026 жылдың алғашқы жеті айында Вентспилс портындағы '''барлық елдерден келген көмір жүктерінің жалпы көлемі небәрі 3,3 мың тонна''' болды, бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңінен 99,6%-ға аз.<ref name="cargo2026"/> Латвияның 2026 жылғы статистикасы көмірді шыққан елі бойынша бөлмейді. Сондықтан осы 3,3 мың тоннаның қанша бөлігі Қазақстанға тиесілі екенін сенімді түрде анықтау мүмкін емес. Осыған байланысты 2025 жылы Қазақстан көмірі Вентспилс портының маңызды жүк сегменттерінің біріне айналғанымен, бұл үрдіс 2026 жылдың алғашқы жеті айында сақталмады. === Қазақстан үшін логистикалық маңызы === Вентспилс Қазақстан үшін бірнеше тұрғыдан маңызды: * Балтық теңізіне шығатын терең сулы порт; * астықты сақтау және теңізге тиеуге арналған Қазақстан капиталы қатысатын терминал; * көмір және басқа сусымалы жүктерді қайта тиеу мүмкіндігі; * Швециямен тікелей Ro-Ro паром қатынасы; * теміржол мен теңіз көлігін біріктіретін мультимодальды инфрақұрылым. Қазақстан мен Латвия арасындағы іскерлік форумдарда Рига, Вентспилс және Лиепая порттары Орталық Азия мен Еуропа арасындағы логистикалық байланысты дамыту құралдарының бірі ретінде қарастырылып келеді.<ref>[https://kapital.kz/economic/141451/kazakhstan-i-latviya-rasshiryayut-torgovo-ekonomicheskoye-sotrudnichestvo.html Казахстан и Латвия расширяют торгово-экономическое сотрудничество]. ''Kapital.kz''. 03.10.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Өнеркәсіптік аймақ == Вентспилс еркін порты тек теңіз көлігі торабы ғана емес, өнеркәсіптік аймақ ретінде де дамытылады. Порт аумағында бірнеше ондаған өндірістік кәсіпорын жұмыс істейді. Еркін порт әкімшілігі 2000-жылдардың басынан бастап бос порттық жерлерді өндіріс, қойма және логистика жобаларына ұсынуды стратегиялық бағыт ретінде дамытты. Негізгі салаларға: * машина жасау; * электроника; * металл өңдеу; * химия; * ағаш өңдеу; * логистика; * энергетикалық технологиялар жатады. Еркін порттағы лицензияланған кәсіпорындар заңда белгіленген тікелей және жанама салықтық жеңілдіктерді пайдалана алады.<ref name="legal"/> == Жел энергетикасы және жаңа энергетикалық жобалар == 2020-жылдардың ортасында Вентспилс порты [[теңіз жел энергетикасы]] мен Power-to-X жобаларына арналған өндірістік және логистикалық база ретінде де дамып келеді. 2024 жылы ''Financial Times'' тобының ''fDi Intelligence'' басылымы Вентспилс еркін портын теңіз жел энергетикасы жобаларын дамытудағы бастамалары үшін еркін экономикалық аймақтар рейтингінде арнайы атап өтті.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/ventspils-freeport-recognised-in-fdis-global-free-zones-of-the-year-2024/ Ventspils Freeport recognised in fDi's Global Free Zones of the Year 2024]. Ventspils Freeport Authority. 2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порттың инвестициялық жоспарларында: * теңіз жел генераторларына арналған ірі құрамдас бөлшектерді қабылдау; * сақтау және жинақтау алаңдарын құру; * сутек және оның туындыларын өндіру; * жасыл аммиак; * электронды отын жобалары қарастырылады. Вентспилсте жоспарланған жасыл аммиак жобаларының бірінде шамамен 550 МВт электр қуатын пайдаланып, жылына 550 мың тоннаға дейін жасыл аммиак өндіру мүмкіндігі қарастырылған.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/invest-in-ventspils/development-projects/ Development projects]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл жобалар жоспарлау және инвестициялық дайындықтың әртүрлі сатысында болғандықтан, олардың барлығын іске қосылған өндіріс ретінде қарастыруға болмайды. == Әскери мобильділік және қауіпсіздік инфрақұрылымы == Вентспилс TEN-T негізгі көлік желісіне кіретіндіктен, порттың азаматтық инфрақұрылымын Еуропалық Одақтың әскери мобильділік талаптарына бейімдеу жобалары да жүзеге асырылуда. 2020-жылдардың екінші жартысындағы жоба: * порттағы автомобиль көпірін қайта жаңғырту; * 26 жарық қалқымасын және төрт навигациялық белгіні ауыстыру; * су астындағы, су үстіндегі және әуе кеңістігіндегі белгісіз нысандарды анықтау жүйесін орнату; * қауіпсіздік және қызмет көрсету орталығын салу шараларын қамтиды.<ref name="military">[https://www.portofventspils.lv/en/projects/development-of-dual-use-transport-infrastructure-at-the-freeport-of-ventspils/ Development of dual-use transport infrastructure at the Freeport of Ventspils]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жобаның жалпы құны шамамен '''12,54 млн еуро''', оның 10,66 млн еуросы Еуропалық Одақ қаржысы есебінен жүзеге асырылады. Жобаны 2029 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған.<ref name="military"/> == Экологиялық шаралары == Порт қызметінің негізгі экологиялық тәуекелдері мұнай және химиялық жүктерді өңдеу, кеме қозғалысы, өндірістік кәсіпорындар және тарихи ластанған порт аумақтарымен байланысты. Вентспилс еркін портының басқармасы: * мұнай төгінділеріне қарсы жедел әрекет етуді; * порт акваториясының мониторингін; * қауіпті жүктермен жұмыс істеуді бақылауды; * өндірістік кәсіпорындардың экологиялық қауіпсіздығын; * азаматтық қорғау шараларын ұйымдастырады.<ref name="environment">[https://www.portofventspils.lv/en/sustainability/environmental-safety/ Environmental safety]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порттың техникалық флоты мұнай төгінділерін жинауға және төтенше жағдайларға әрекет етуге арналған жабдықпен қамтамасыз етілген. === Жағалаудан электрмен қамтамасыз ету === Порт №16 паром айлағында Ro-Pax кемелерін жағалаудағы электр желісіне қосуға арналған жүйені дамытуда. Жоба бір мезгілде кемінде екі Ro-Pax кемесіне жалпы '''4 000 кВт''' электр қуатын беруге мүмкіндік беруге тиіс.<ref name="shorepower">[https://www.portofventspils.lv/en/projects/renovation-of-the-vessel-traffic-service-centre-and-berth-no-16-shore-power-infrastructure/ Renovation of the Vessel Traffic Service Centre and Berth No. 16 shore power infrastructure]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жобаның жалпы рұқсат етілген құны 4,77 млн еуро, оның шамамен 4,06 млн еуросы Еуропалық Одақтың Бірігу қорынан қаржыландырылады. Іске асыру мерзімі 2024 жылғы қарашадан 2029 жылғы желтоқсанға дейін белгіленген.<ref name="shorepower"/> Кемелердің айлақта тұрған кезде негізгі қозғалтқыштарын өшіріп, жағалаудан электр алуы қала ауасындағы шығарындылар мен шуды азайтуға бағытталған. == Вентспилс қаласының дамуындағы орны == Порт Вентспилс қаласының қалыптасуы мен экономикалық дамуында бірнеше ғасыр бойы негізгі рөл атқарды. Орта ғасырларда теңіз саудасы қаланың Ганза желісіне қосылуына ықпал етсе, герцог Якоб кезеңінде кеме жасау мен халықаралық сауда Вентспилсті Курляндия герцогтігінің ірі порттарының біріне айналдырды. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы порт пен теміржол құрылысы қаланың индустриялануын жеделдетті. Кеңестік кезеңдегі мұнай-химия транзиті жаңа өндірістік аудандар мен тұрғын үй құрылысына ықпал етті. 1997 жылдан кейін еркін порт режимі көлік қызметімен қатар жаңа өндіріс пен шетелдік инвестиция тарту құралы ретінде пайдаланылды. [[Сурет:Hafenindustrie an der Venta.jpg|нобай|оңға|300px|Вента жағалауындағы порттық және өнеркәсіптік аймақ]] == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Port of Ventspils from the left shore.jpg|Вентспилс порты Ventspils port.jpg|Порттың жалпы көрінісі The mouth of the Venta.jpg|Вента өзенінің сағасы Ventspils harbour entry - panoramio.jpg|Портқа теңізден кіреберіс Dienvidu mols, Ventspils, LV-3601, Latvia - panoramio.jpg|Оңтүстік мол Ventspils osta SEZ.jpg|Еркін порттың өндірістік аумағы Kohleverladung in Ventspils - Flickr - Michael Bliefert.jpg|Көмір тиеу BALTIC JUICE TERMINAL AT VENTSPILS - panoramio.jpg|Baltic Juice Terminal Ventspils Pilot Tower 9658446.jpg|Порттың лоцман мұнарасы Pramis.jpg|Вентспилстегі паром </gallery> == Қараңыз да == * [[Вентспилс]] * [[Вента (өзен)]] * [[Рига еркін порты]] * [[Лиепая порты]] * [[Балтық теңізі]] * [[Латвия көлігі]] * [[Нюнесхамн]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.portofventspils.lv/ Вентспилс еркін портының ресми сайты] * [https://www.portofventspils.lv/en/port-in-general/ Вентспилс порты туралы ресми ақпарат] * [https://www.portofventspils.lv/en/port-in-general/port-history/ Порт тарихы] * [https://www.portofventspils.lv/en/port-services/terminals/ Порт терминалдары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Ventspils Вентспилс порты Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Port of Ventspils}} [[Санат:Латвия]] [[Санат:Латвия порттары]] [[Санат:Балтық теңізінің порттары]] [[Санат:Вентспилс]] [[Санат:Еркін порттар]] lewyosb84o0f6gujqkphhcq04iu1ssy 3643980 3643978 2026-08-19T05:54:25Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Вентспилс қаласының дамуындағы орны */ 3643980 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:24em;" ! colspan="2" style="font-size:125%;text-align:center" | Вентспилс еркін порты |- | colspan="2" style="text-align:center;" | '''Ventspils brīvosta''' |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Сурет:Port of Ventspils from the left shore.jpg|300px|Вентспилс порты]] |- ! Ел | {{LAT}} |- ! Орналасқан жері | [[Вентспилс]], [[Вента (өзен)|Вента]] өзенінің сағасы, [[Балтық теңізі]] |- ! Алғашқы жазба дерек | 1263 жыл |- ! Еркін порт мәртебесі | 1997 жыл |- ! Басқарушы ұйым | Вентспилс еркін портының басқармасы |- ! Басқарма төрағасы | Валдис Андерсонс |- ! Бас атқарушы директор | Игорс Удодовс |- ! Жалпы аумағы | 2 451,39 га |- ! Акваториясы | 242,60 га |- ! Өнеркәсіптік бос аумақтар | шамамен 700 га |- ! Айлақтар саны | 64 |- ! Айлақтардың жалпы ұзындығы | 11 984 м |- ! Ең үлкен тереңдігі | 17,5 м |- ! Кеменің ең үлкен шөгуі | 15,0 м |- ! Қызмет көрсетілетін кеменің ең жоғары дедвейті | 150 000 DWT |- ! Жүк айналымы | 8,53 млн т (2025) |- ! Жолаушылар | 270 283 (2025) |- ! Ресми сайты | [https://www.portofventspils.lv/ portofventspils.lv] |- ! Ортаққор | [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Ventspils Port of Ventspils] |} '''Вентспилс еркін порты''' ({{lang-lv|Ventspils brīvosta}}) — [[Латвия]]ның батысындағы [[Вентспилс]] қаласында, [[Вента (өзен)|Вента]] өзенінің [[Балтық теңізі]]не құяр сағасында орналасқан халықаралық терең сулы теңіз порты және арнайы экономикалық режим қолданылатын аумақ. Порт Латвияның негізгі теңіз көлік тораптарының бірі және [[Трансъеуропалық көлік желісі]]нің (TEN-T) негізгі желісіне кіретін инфрақұрылым нысаны болып табылады.<ref name="general">[https://www.portofventspils.lv/en/port-in-general/ Port in general]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порт жыл бойы жұмыс істейді және мұз жағдайы жағынан Балтық теңізінің шығыс жағалауындағы қолайлы порттардың бірі саналады. Оның ең үлкен навигациялық тереңдігі '''17,5 м''', ал сұйық және сусымалы жүк терминалдарында кеменің рұқсат етілетін ең үлкен шөгуі '''15 м'''-ге дейін жетеді.<ref name="general"/> Вентспилс порты мұнай өнімдерін, сұйық химиялық заттарды, ауыл шаруашылығы өнімдерін, көмірді, ағаш және орман шаруашылығы жүктерін, Ro-Ro жүктерін, минералдық тыңайтқыштарды, мұздатылған өнімдерді және басқа жүк түрлерін өңдеуге арналған мамандандырылған терминалдар жүйесіне ие.<ref name="services">[https://www.portofventspils.lv/en/port-services/ Port services]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылы портта '''8,53 млн тонна жүк''' өңделіп, жүк айналымы алдыңғы жылмен салыстырғанда 3,6%-ға өсті. Сол жылы порт арқылы '''270 283 жолаушы''' өтті.<ref name="cargo2025">[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/853-million-tonnes-handled-at-freeport-of-ventspils-in-2025/ 8.53 million tonnes handled at Freeport of Ventspils in 2025]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылдың қаңтар—шілде айларында порттың жүк айналымы '''3,9201 млн тонна''' болып, 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 21,4%-ға төмендеді.<ref name="cargo2026">[https://www.sam.gov.lv/lv/media/16461/download?attachment= Latvijas ostu kravu apgrozījums, janvāris–jūlijs 2025–2026]. Latvijas Republikas Satiksmes ministrija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиялық орны == Вентспилс порты Латвияның батыс жағалауында, Вента өзенінің Балтық теңізіне құяр жерінде орналасқан. Порттың географиялық орны оны Балтық теңізі арқылы [[Скандинавия]], Германия және басқа Солтүстік-Батыс Еуропа нарықтарымен байланыстырады. [[Сурет:The mouth of the Venta.jpg|нобай|оңға|300px|Вента өзенінің Балтық теңізіне құяр сағасы және порт аумағы]] Порт айлақтары Вента өзенінің екі жағалауында және оның теңізге шығатын бөлігінде орналасқан. Қала орталығы портпен тарихи және кеңістіктік тұрғыдан тығыз байланысты. Порт аумағының жалпы көлемі '''2 451,39 га''', оның 242,60 гектары су акваториясына жатады. Порт басқармасының қарамағында жаңа өндірістік және логистикалық жобаларды дамытуға арналған шамамен '''700 га бос өнеркәсіптік аумақ''' бар.<ref name="general"/> Балтық теңізінен портқа кіру солтүстік және оңтүстік молдар арқылы жүзеге асырылады. [[Сурет:Dienvidu mols, Ventspils, LV-3601, Latvia - panoramio.jpg|нобай|солға|300px|Вентспилс портының Оңтүстік молы]] == Тарихы == === Орта ғасырлар === Вентспилс порты туралы алғашқы жазбаша мәліметтер '''1263 жылға''' жатады. XIII ғасырда Вента өзенінің сағасында неміс крест жорықшылары бекініс пен қарапайым кеме айлағын салған.<ref name="history">[https://www.portofventspils.lv/en/port-in-general/port-history/ Port history]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала орта ғасырларда [[Ганза одағы]]ның сауда жүйесіне қосылып, Вента арқылы ішкі Курземе аумағымен және теңіз арқылы Балтықтың басқа порттарымен байланысқан. Вентспилс арқылы астық, балауыз, ағаш, зығыр, тері және басқа жергілікті өнімдер сыртқа шығарылып, Еуропадан тұз, мата, металл бұйымдары және басқа тауарлар әкелінген. === Курляндия герцогтігі кезеңі === Порттың алғашқы ірі өрлеу кезеңі [[Курляндия және Семигалия герцогтігі]]нің герцогі '''Якоб Кеттлер''' билік еткен 1642—1682 жылдарға сәйкес келеді. Бұл кезеңде Вентспилс герцогтіктің маңызды теңіз порты және кеме жасау орталығына айналды. Қаладағы верфтерде 135-тен астам кеме жасалғаны туралы деректер бар.<ref name="history"/> Герцог Якобтың сауда және отарлық саясаты нәтижесінде Курляндия кемелері Батыс Еуропаға, Африкаға және Кариб теңізі аймағына қатынады. 1682 жылдан кейін герцогтіктің саяси және экономикалық әлсіреуіне байланысты Вентспилс портының халықаралық маңызы төмендеді. === Ресей империясы кезеңі === 1795 жылы Курляндия және Семигалия герцогтігі [[Ресей империясы]]ның құрамына кіргеннен кейін Вентспилс империяның Балтық теңізіндегі порттарының біріне айналды. Порттың қыс кезінде салыстырмалы түрде қолайлы навигациялық жағдайы оның транзиттік маңызын арттырды. XIX ғасырда Батыс Еуропамен астық, ағаш және басқа тауарлар саудасы өсе бастады.<ref name="history"/> XIX ғасырдың соңында портты кең ауқымды қайта құру жүргізілді: * жаңа айлақтар салынды; * теңіз молдары ұзартылды; * қоймалар салынды; * фарватер тереңдетілді; * астық сақтау және тиеу инфрақұрылымы дамытылды. XX ғасырдың басында Мәскеу—Вентспилс бағытындағы теміржол байланысының қалыптасуы портты Ресей империясының ішкі аудандарымен тікелей байланыстырды. Соның нәтижесінде транзиттік астық, мұнай өнімдері мен басқа жүктердің тасымалы өсті.<ref name="history"/> 1912 жылға қарай Вентспилс жүк айналымы бойынша Лиепая портын басып озды.<ref name="history"/> === Дүниежүзілік соғыстар аралығы === [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] порт инфрақұрылымына және оның сауда байланыстарына ауыр әсер етті. Латвия тәуелсіздігін алғаннан кейін порттың жұмысы біртіндеп қалпына келтірілгенімен, Ресей империясы кезеңіндегі транзиттік көлем қайта оралмады. 1920—1930-жылдары порттың маңызды экспорттық жүктерінің бірі ағаш және ағаш материалдары болды.<ref name="history"/> [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде порт қайтадан әскери мақсаттарға пайдаланылып, инфрақұрылымының бір бөлігі зақымданды. === Кеңестік кезең === 1950-жылдардан бастап Вентспилс порты [[Кеңес Одағы]]ның сыртқы сауда жүйесінде стратегиялық маңызы бар порт ретінде жедел дамытылды. 1960-жылдары Вентспилс КСРО-ның: * мұнай; * мұнай өнімдері; * сұйық химиялық заттар; * калий тұздары; * басқа транзиттік шикізат экспортына қызмет көрсететін басты Балтық порттарының біріне айналды.<ref name="history"/> Осы кезеңде мұнай және химиялық жүк терминалдары, резервуарлар, теміржол инфрақұрылымы және терең сулы айлақтар салынды. Порттың өнеркәсіптік дамуы Вентспилс қаласының демографиялық және экономикалық өсуіне де елеулі ықпал етті. === Тәуелсіз Латвия кезеңі === 1991 жылы Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін порттың дәстүрлі жүк ағындары мен меншік құрылымы өзгерді. 1990-жылдардың екінші жартысында: * фарватер тереңдетілді; * гидротехникалық құрылыстар жаңартылды; * жаңа айлақтар мен терминалдар салынды; * порт қызметін халықаралық нарық талаптарына бейімдеу басталды.<ref name="history"/> '''1997 жылы Вентспилс еркін портының басқармасы құрылып''', порт аумағында арнайы экономикалық режим енгізілді.<ref name="history"/> 2002 жылдан бастап еркін порттағы лицензияланған кәсіпорындарға салықтық жеңілдіктер беру жүйесі арнайы заңмен реттеледі.<ref name="legal">[https://www.portofventspils.lv/en/port-administration/legal-basis-and-functions/ Legal basis and functions]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2000-жылдардан порт әкімшілігі транзиттік қызметпен қатар порт аумағында өнеркәсіптік кәсіпорындарды орналастыру стратегиясын жүргізе бастады. == Басқаруы және құқықтық мәртебесі == Портты '''Вентспилс еркін портының басқармасы''' ({{lang-lv|Ventspils brīvostas pārvalde}}) басқарады. Оның қызметінің негізгі құқықтық негіздерін: * 1994 жылғы Латвияның Порттар туралы заңы; * 1997 жылғы Вентспилс еркін порты туралы заң; * 2002 жылғы еркін порттар мен арнайы экономикалық аймақтардағы салық режимі туралы заң құрайды.<ref name="legal"/> Порт басқармасы инфрақұрылымды дамыту, кеме қатынасының қауіпсіздығы, порт аумағын жалға беру, инвестициялық жобаларды ұйымдастыру және еркін порт режимін іске асыру міндеттерін атқарады. Ең жоғары шешім қабылдайтын орган — төрт адамнан тұратын '''басқарма'''. Оның мүшелерін Латвияның: * Экономика министрлігі; * Қаржы министрлігі; * Көлік министрлігі; * Ақылды әкімшілік және өңірлік даму министрлігі ұсынады, ал тағайындауды Министрлер кабинеті жүзеге асырады.<ref name="board">[https://www.portofventspils.lv/en/port-administration/board/ Board]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы 4 ақпанда '''Валдис Андерсонс''' (''Valdis Andersons'') басқарма төрағасы болып сайланды.<ref name="chairman">[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/valdis-andersons-elected-chairman-of-the-board-of-the-freeport-of-ventspils/ Valdis Andersons elected Chairman of the Board of the Freeport of Ventspils]. Ventspils Freeport Authority. 04.02.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы 1 наурыздан басқарманың бас атқарушы директоры — '''Игорс Удодовс''' (''Igors Udodovs'').<ref name="ceo">[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/igors-udodovs-appointed-chief-executive-officer-of-ventspils-freeport-authority/ Igors Udodovs appointed Chief Executive Officer of Ventspils Freeport Authority]. Ventspils Freeport Authority. 02.03.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Инфрақұрылымы == Вентспилс — терең сулы көпфункциялы порт. {| class="wikitable" |+ '''Порттың негізгі техникалық көрсеткіштері''' ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Жалпы аумағы | 2 451,39 га |- | Акваториясы | 242,60 га |- | Өнеркәсіптік бос аумақтар | шамамен 700 га |- | Айлақтар саны | 64 |- | Айлақтардың жалпы ұзындығы | 11 984 м |- | Ең үлкен навигациялық тереңдігі | 17,5 м |- | Сұйық және сусымалы жүктер үшін ең үлкен шөгу | 15,0 м |- | Генеральдық, Ro-Ro және контейнерлік жүктер үшін ең үлкен шөгу | 14,1 м |- | Қызмет көрсетілетін кеменің ең жоғары дедвейті | 150 000 DWT |- | Сұйық және сусымалы жүк кемелерінің ең жоғары ұзындығы | 275 м |- | Генеральдық және Ro-Ro кемелерінің ең жоғары ұзындығы | 240 м |- | Сұйық жүк резервуарлары | 1 676 000 м³ |- | Жабық қоймалар | 57 200 м² |- | Ашық сақтау алаңдары | 460 000 м² |- | Мұздатылған өнім қоймалары | 12 000 м² |} <ref name="general"/><ref name="services"/> Порттың барлық негізгі терминалдарына теміржол және автомобиль кірме жолдары тартылған. [[Сурет:Ventspils osta SEZ.jpg|нобай|оңға|300px|Вентспилс еркін портының өндірістік аумағы]] == Терминалдары == Вентспилс порты жүк түріне қарай маманданған бірнеше терминалдан тұрады.<ref name="terminals">[https://www.portofventspils.lv/en/port-services/terminals/ Terminals]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Сұйық жүк терминалдары === Порттағы сұйық жүктерді өңдейтін кәсіпорындарға: * '''Vitol Terminal Latvia'''; * '''Ventbunkers'''; * '''Ventamonjaks'''; * '''VK Terminal Services'''; * '''Ventall Termināls'''; * '''Baltic Juice Terminal''' жатады.<ref name="terminals"/> Олар мұнай өнімдерін, химиялық сұйық жүктерді, аммиакты, биодизельді, өсімдік және жеміс өнімдерінің концентраттарын және басқа сұйық жүктерді өңдейді. '''Vitol Terminal Latvia''' инфрақұрылымының тарихы 1961 жылдан басталады және ол порттағы мұнай өнімдерін өңдейтін негізгі кешендердің бірі.<ref name="terminals"/> [[Сурет:BALTIC JUICE TERMINAL AT VENTSPILS - panoramio.jpg|нобай|солға|300px|Baltic Juice Terminal]] === Сусымалы жүк терминалдары === Негізгі сусымалы жүк терминалдары: * '''Baltic Coal Terminal'''; * '''Ventspils Grain Terminal'''; * '''Kālija parks'''; * '''Ventspils Commercial Port'''; * '''Eurohome Latvia''' болып табылады.<ref name="terminals"/> Олардың инфрақұрылымы көмір, астық, минералдық тыңайтқыштар, металлургиялық шикізат, шымтезек және басқа сусымалы жүктерге арналған. '''Baltic Coal Terminal''' 2008 жылы пайдалануға берілген және көмірді теңіз және теміржол көлігі арасында қайта тиеуге арналған. [[Сурет:Kohleverladung in Ventspils - Flickr - Michael Bliefert.jpg|нобай|оңға|300px|Вентспилс портында көмір тиеу]] '''Ventspils Grain Terminal''' астықты қабылдау, сақтау және кемелерге тиеуге маманданған. Оның тарихы Қазақстанмен экономикалық байланыстармен тығыз байланысты. === Генеральдық және Ro-Ro терминалдары === Бұл топқа: * '''Stena Line Ports Ventspils'''; * '''Reefer Cargo Terminal'''; * '''Ventplac''' жатады.<ref name="terminals"/> Stena Line терминалы Ro-Ro жүктеріне, автомобильдер мен жолаушыларға қызмет көрсетеді. Reefer Cargo Terminal тоңазытылған және температуралық режимді қажет ететін өнімдерді өңдеуге маманданған. Ventplac негізінен дөңгелек ағаш және ағаш жаңқасы сияқты орман шаруашылығы жүктерін өңдейді. == Жүк айналымы == Вентспилс портының жүк құрылымы XXI ғасырдың алғашқы онжылдықтарында едәуір өзгерді. Кеңестік және 1990—2000-жылдардағы мұнай, мұнай өнімдері, калий тұздары мен көмір транзитінің үлесі біртіндеп төмендеп, Ro-Ro, ағаш, ауыл шаруашылығы және теңіз арқылы қайта тиеу операцияларының маңызы артты. === 2025 жыл === 2025 жылы портта '''8,53 млн тонна''' жүк өңделді. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 3,6%-ға көп болды.<ref name="cargo2025"/> Порттың 2025 жылғы жүк құрылымындағы негізгі бағыттар: {| class="wikitable" ! Жүк тобы ! Көлемі ! Жалпы айналымдағы үлесі |- | Мұнай өнімдері | шамамен 4,0 млн т | 47% |- | Ro-Ro жүктері | шамамен 1,7 млн т | 20% |- | Қазақстандық көмір | 1,3 млн т | шамамен 15% |- | Ауыл шаруашылығы өнімдері | 737 мың т | 8,6% |- | Ағаш және орман шаруашылығы жүктері | 509 мың т | шамамен 6% |} <ref name="cargo2025"/> Мұнай өнімдерінің көлемі 2024 жылмен салыстырғанда шамамен 12%, Ro-Ro жүктері 18%, ал қазақстандық көмірді өңдеу көлемі 47% артты.<ref name="cargo2025"/> 2025 жылы порт қызметінің құрылымында '''теңізден теңізге қайта тиеу''' операцияларының маңызы артты. Порт әкімшілігінің мәліметі бойынша, жалпы жүктің 58,2%-ы Вентспилске теміржол немесе автомобиль көлігімен жеткізіліп, одан теңіз арқылы жөнелтілген; қалған бөлігі теңіз арқылы қабылданған.<ref name="cargo2025"/> === 2026 жыл === 2026 жылдың алғашқы жеті айында порттағы жағдай айтарлықтай өзгерді. Латвия Көлік министрлігінің ресми статистикасы бойынша қаңтар—шілдеде '''3 920,1 мың тонна''' жүк өңделді. Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңіндегі 4 984,6 мың тоннамен салыстырғанда '''21,4%-ға төмен'''.<ref name="cargo2026"/> {| class="wikitable" |+ '''2026 жылғы қаңтар—шілдедегі жүк құрылымы''' ! Жүк түрі ! 2026 ! 2025 жылғы сол кезеңмен салыстырғанда |- | Сусымалы жүктер | 467,2 мың т | −65,4% |- | соның ішінде көмір | 3,3 мың т | −99,6% |- | астық және астық өнімдері | 120,3 мың т | −24,3% |- | Сұйық жүктер | 2 182,3 мың т | −13,6% |- | соның ішінде мұнай өнімдері | 2 095,4 мың т | −9,9% |- | Генеральдық жүктер | 1 270,6 мың т | +14,7% |- | соның ішінде Ro-Ro | 1 007,3 мың т | +7,5% |- | Ro-Ro көлік бірліктері | 39 679 | +5,1% |- | Ағаш жүктері | 231,5 мың т | +42,8% |} <ref name="cargo2026"/> Осы кезеңде порттан жөнелтілген жүк көлемі 2 357,6 мың тонна, ал портқа қабылданған жүк 1 562,5 мың тонна болды.<ref name="cargo2026"/> 2025 жылы өте жоғары болған көмір ағынының 2026 жылғы алғашқы жеті айда күрт төмендеуі порттың жүк құрылымындағы құбылмалылықты көрсетеді. Сонымен бірге Ro-Ro және ағаш жүктерінің көлемі өсті. == Паромдық қатынас == [[Сурет:Pramis.jpg|нобай|солға|300px|Вентспилс портындағы паром]] Вентспилс — Латвияның Швециямен тұрақты жүк-жолаушы паромдық қатынасы бар негізгі порттарының бірі. Қазіргі тұрақты бағыт: '''Вентспилс — Нюнесхамн''' ({{lang-sv|Nynäshamn}}). Нюнесхамн [[Стокгольм]]нен шамамен 58 км оңтүстікте орналасқан. 2026 жылғы ресми порт деректері бойынша бағытта '''аптасына 12 рейске дейін''', яғни кей күндері әр бағытта тәулігіне екі жөнелту орындалады.<ref name="ferry">[https://www.portofventspils.lv/en/port-services/ferry-traffic/ Ferry traffic]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="connectivity">[https://www.portofventspils.lv/en/invest-in-ventspils/connectivity/ Connectivity]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Вентспилстегі тұрақты халықаралық паром қатынасы 2000 жылы Вентспилс—Вестервик бағытының ашылуынан басталды. Нюнесхамнмен тұрақты жолаушы қатынасы 2002 жылы қалыптасты, ал 2012 жылдан бағыттың операторы — '''Stena Line'''.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/ventspils-ferry-terminal-turns-25/ Ventspils ferry terminal turns 25]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2000 жылы портта арнайы паром айлағы, 2006 жылы екінші айлақ және заманауи жолаушылар терминалы салынды. Паромдар: * жолаушыларды; * жеңіл автомобильдерді; * жүк көліктерін; * тіркемелерді; * Ro-Ro жүктерін тасымалдайды. Бұл бағыт Швеция мен Латвия арасындағы ғана емес, Скандинавиядан Балтық мемлекеттері, Польша және одан әрі Орталық Азия бағытындағы автомобиль логистикасының бір бөлігі ретінде де пайдаланылады.<ref name="connectivity"/> == Жолаушылар және круиздік кемелер == 2025 жылы Вентспилс порты арқылы '''270 283 жолаушы''' өтті. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 4,5%-ға көп болды.<ref name="cargo2025"/> Сол жылы портқа төрт круиздік кеме кірді. 2026 жылы круиздік туризм бағыты да жалғасты. 2 шілдеде Вентспилске '''MS Deutschland''' круиздік кемесі шамамен 600 жолаушымен келді.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/cruise-ship-ms-deutschland-visits-ventspils/ Cruise ship MS Deutschland visits Ventspils]. Ventspils Freeport Authority. 02.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы 2 тамызда портқа ұзындығы 216 м және ені 29 м болатын '''Ambition''' круиздік кемесі шамамен 1 200 жолаушымен келді. Порт әкімшілігінің мәліметі бойынша, ол сол уақытқа дейін Вентспилске келген ең ірі круиздік кеме болды.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/largest-cruise-ship-in-ventspils-port-history-to-arrive-on-2-august/ Largest cruise ship in Ventspils Port history to arrive on 2 August]. Ventspils Freeport Authority. 2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Теміржол және автомобиль байланыстары == Вентспилс порты Латвияның теміржол желісі арқылы елдің шығыс шекарасына және әрі қарай Еуразия бағыттарына байланысты. Тарихи тұрғыдан порттың халықаралық транзиттік мамандануының негізін дәл осы теміржол байланысы қалыптастырды. Порт терминалдарының көпшілігіне тікелей теміржол тармақтары кіргізілген, бұл: * цистерналар; * астық вагондары; * жартылай вагондар; * контейнерлік платформалар арқылы жүкті кемеге тікелей қайта тиеуге мүмкіндік береді. Автомобиль көлігі бойынша Вентспилс еуропалық '''E22''' көлік дәлізімен байланысты. Вентспилс—Нюнесхамн паромдық бағыты автомобиль тасымалы үшін Скандинавия мен Балтық өңірі арасындағы тікелей теңіз өткелін қамтамасыз етеді.<ref name="connectivity"/> == Қазақстанмен байланыстары == Вентспилс еркін порты [[Қазақстан]]мен ұзақ мерзімді сауда-көлік байланыстары бар латвиялық порттардың бірі. Бұл байланыстар астық терминалы, көмір, металл және басқа транзиттік жүктер арқылы қалыптасты. === Қазақстандық астық терминалы === Вентспилс пен Қазақстан арасындағы ең маңызды ұзақ мерзімді инвестициялық жобалардың бірі — '''Ventspils Grain Terminal'''. Терминал 2000-жылдардың ортасында Қазақстан және басқа елдердің астығын Балтық теңізі арқылы әлемдік нарықтарға шығару үшін дамытылды. Қазақстандық ''Forbes Kazakhstan'' 2013–2014 жылдары Ventspils Grain Terminal-ды '''Қазақстанның Еуропалық Одақтағы порттық активі''' ретінде сипаттаған.<ref name="forbes2013">[https://forbes.kz/news/newsid_21740 Развитие казахстанского бизнеса в Европе обсудят эксперты РК и Латвии в Алматы]. ''Forbes Kazakhstan''. 13.03.2013. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="forbes2014">[https://forbes.kz/articles/kak_kazahstan_i_latviya_starayutsya_monetizirovat_obschee_proshloe Как Казахстан и Латвия стараются монетизировать общее прошлое]. ''Forbes Kazakhstan''. 02.12.2014. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2006 жылы қазақстандық '''APK-Invest''' компаниясы терминал акционерлерінің бірі болған LIFEGRAIN S.A.-ны сатып алды, ал кейін терминалдағы бақылауын ұлғайтты.<ref>[https://forbes.kz/articles/porta_pripiska Казахстану есть что предложить портам Латвии]. ''Forbes Kazakhstan''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстан Темір жолы мен Қазақстанның көлік саласының өкілдері әр жылдары Вентспилске барып, терминал мен порт арқылы астық және транзиттік жүктерді тасымалдау мәселелерін талқылаған.<ref name="forbes2014"/> 2021 жылы Ventspils Grain Terminal акцияларын сату мәселесі көтеріліп, қазақстандық '''AIC-INVEST''' компаниясына тиесілі пакет аукционға шығарылғанымен, кейін сауда тоқтатылды.<ref>[https://kz.kursiv.media/2021-01-27/ventspilskiy-zernovoy-terminal-peredumali-prodavat/ Вентспилсский зерновой терминал передумали продавать]. ''Курсив''. 27.01.2021. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Латвияның корпоративтік деректер базасының 2026 жылғы мәліметі бойынша, '''AIC-INVEST 2024 жылғы 29 сәуірден бері Ventspils Grain Terminal акцияларының 91,52977%-ын иеленеді'''.<ref name="VGTownership">[https://company.lursoft.lv/en/ventspils-grain-terminal/41203016397 Ventspils Grain Terminal, AS]. ''Lursoft''. Мәліметтер 20.04.2026 жағдайына жаңартылған. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Осылайша, 2026 жылғы жағдай бойынша терминал қазақстандық капиталдың бақылауында қалып отыр. === 2022 жылғы логистикалық өзгерістер === 2022 жылдың басында халықаралық көлік бағыттарының өзгеруіне байланысты Қазақстан экспорттық жүктерді балама бағыттарға қайта бағдарлау мәселесін көтерді. Қазақстандық ''Kapital.kz'' және басқа БАҚ Рига, Вентспилс және Лиепая порттарының Қазақстан жүктерін қабылдауға дайын екенін хабарлады.<ref name="kapital2022">[https://kapital.kz/economic/103518/porty-latvii-gotovy-prinimat-kazakhstanskiye-gruzy.html Порты Латвии готовы принимать казахстанские грузы]. ''Kapital.kz''. 04.03.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2022 жылдың бірінші жартысында Латвия порттары арқылы Қазақстан транзитінің, әсіресе көмір тасымалының өсуі байқалды. Латвияның сол кездегі көлік министрі Қазақстаннан келген жүкті ел порттарының жүк айналымының өсу себептерінің бірі ретінде атаған.<ref>[https://kapital.kz/economic/107407/gruzooborot-portov-latvii-vyros-na-15-za-schet-tranzita-iz-rk.html Грузооборот портов Латвии вырос на 15% за счет транзита из РК]. ''Kapital.kz''. 18.07.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Көмір транзиті === 2022–2025 жылдары Вентспилс Қазақстан көмірін Еуропа нарықтарына жеткізетін Балтық бағыттарының біріне айналды. Қазақстанның ресми деректеріне сәйкес, '''2023 жылы Вентспилс бағытына жөнелтілетін қазақстандық қатты отын экспорты 2022 жылмен салыстырғанда шамамен 1,5 млн тоннаға немесе 60%-ға азайған'''. Негізгі шектеуші факторлардың бірі Ресей теміржол желісі арқылы транзит тарифтерінің өсуі ретінде көрсетілді.<ref name="coal2023">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/press/news/details/689673 Қазақстан көмірін экспорттау мәселелері]. Қазақстан Республикасының мемлекеттік органы. 2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Соған қарамастан кейін жүк ағыны қайта өсті. 2025 жылдың алғашқы жартысында Вентспилс порты '''656 мың тонна қазақстандық көмір''' өңдеп, көрсеткіш бір жылда 22,7%-ға өсті.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/cargo-turnover-at-the-freeport-of-ventspils-increased-by-9-in-the-first-half-of-2025/ Cargo turnover at the Freeport of Ventspils increased in the first half of 2025]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылдың тоғыз айында қазақстандық көмір көлемі шамамен '''1,1 млн тоннаға''' жетіп, 60,5%-ға артты.<ref>[https://www.em.gov.lv/en/article/239-million-tons-cargo-handled-ports-riga-liepaja-and-ventspils-over-nine-months 23.9 million tons of cargo handled at ports of Riga, Liepāja and Ventspils over nine months]. Latvijas Republikas Ekonomikas ministrija. 2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Толық 2025 жылдың қорытындысы бойынша Вентспилс портында '''1,3 млн тонна қазақстандық көмірді қайта тиеу операциялары''' орындалды. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 47%-ға жоғары және порттың жалпы жүк айналымының шамамен 15%-ына тең болды.<ref name="cargo2025"/> Бұл жерде порттың статистикалық әдістемесін ескеру қажет: 2025 жылы көмірдің бір бөлігі теңіз арқылы қабылданып, басқа кемелерге қайта тиелгендіктен, порттың «өңделген жүк» көрсеткіші Қазақстаннан теміржол арқылы тікелей жеткізілген физикалық көлеммен міндетті түрде бірдей емес. Қазақстандық ''Ақ Жайық'' басылымы Ресей теміржолы деректеріне сілтеме жасап, 2025 жылдың алғашқы жеті айында Қазақстаннан Вентспилске теміржол арқылы шамамен '''300 мың тонна көмір''' жеткізілгенін жазды.<ref>[https://azh.kz/ru/news/view/117286 Казахстанский уголь через российскую железную дорогу]. ''Ақ Жайық''. 22.08.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === 2026 жылғы жағдай === 2026 жылдың алғашқы жеті айында Вентспилс портындағы '''барлық елдерден келген көмір жүктерінің жалпы көлемі небәрі 3,3 мың тонна''' болды, бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңінен 99,6%-ға аз.<ref name="cargo2026"/> Латвияның 2026 жылғы статистикасы көмірді шыққан елі бойынша бөлмейді. Сондықтан осы 3,3 мың тоннаның қанша бөлігі Қазақстанға тиесілі екенін сенімді түрде анықтау мүмкін емес. Осыған байланысты 2025 жылы Қазақстан көмірі Вентспилс портының маңызды жүк сегменттерінің біріне айналғанымен, бұл үрдіс 2026 жылдың алғашқы жеті айында сақталмады. === Қазақстан үшін логистикалық маңызы === Вентспилс Қазақстан үшін бірнеше тұрғыдан маңызды: * Балтық теңізіне шығатын терең сулы порт; * астықты сақтау және теңізге тиеуге арналған Қазақстан капиталы қатысатын терминал; * көмір және басқа сусымалы жүктерді қайта тиеу мүмкіндігі; * Швециямен тікелей Ro-Ro паром қатынасы; * теміржол мен теңіз көлігін біріктіретін мультимодальды инфрақұрылым. Қазақстан мен Латвия арасындағы іскерлік форумдарда Рига, Вентспилс және Лиепая порттары Орталық Азия мен Еуропа арасындағы логистикалық байланысты дамыту құралдарының бірі ретінде қарастырылып келеді.<ref>[https://kapital.kz/economic/141451/kazakhstan-i-latviya-rasshiryayut-torgovo-ekonomicheskoye-sotrudnichestvo.html Казахстан и Латвия расширяют торгово-экономическое сотрудничество]. ''Kapital.kz''. 03.10.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Өнеркәсіптік аймақ == Вентспилс еркін порты тек теңіз көлігі торабы ғана емес, өнеркәсіптік аймақ ретінде де дамытылады. Порт аумағында бірнеше ондаған өндірістік кәсіпорын жұмыс істейді. Еркін порт әкімшілігі 2000-жылдардың басынан бастап бос порттық жерлерді өндіріс, қойма және логистика жобаларына ұсынуды стратегиялық бағыт ретінде дамытты. Негізгі салаларға: * машина жасау; * электроника; * металл өңдеу; * химия; * ағаш өңдеу; * логистика; * энергетикалық технологиялар жатады. Еркін порттағы лицензияланған кәсіпорындар заңда белгіленген тікелей және жанама салықтық жеңілдіктерді пайдалана алады.<ref name="legal"/> == Жел энергетикасы және жаңа энергетикалық жобалар == 2020-жылдардың ортасында Вентспилс порты [[теңіз жел энергетикасы]] мен Power-to-X жобаларына арналған өндірістік және логистикалық база ретінде де дамып келеді. 2024 жылы ''Financial Times'' тобының ''fDi Intelligence'' басылымы Вентспилс еркін портын теңіз жел энергетикасы жобаларын дамытудағы бастамалары үшін еркін экономикалық аймақтар рейтингінде арнайы атап өтті.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/ventspils-freeport-recognised-in-fdis-global-free-zones-of-the-year-2024/ Ventspils Freeport recognised in fDi's Global Free Zones of the Year 2024]. Ventspils Freeport Authority. 2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порттың инвестициялық жоспарларында: * теңіз жел генераторларына арналған ірі құрамдас бөлшектерді қабылдау; * сақтау және жинақтау алаңдарын құру; * сутек және оның туындыларын өндіру; * жасыл аммиак; * электронды отын жобалары қарастырылады. Вентспилсте жоспарланған жасыл аммиак жобаларының бірінде шамамен 550 МВт электр қуатын пайдаланып, жылына 550 мың тоннаға дейін жасыл аммиак өндіру мүмкіндігі қарастырылған.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/invest-in-ventspils/development-projects/ Development projects]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл жобалар жоспарлау және инвестициялық дайындықтың әртүрлі сатысында болғандықтан, олардың барлығын іске қосылған өндіріс ретінде қарастыруға болмайды. == Әскери мобильділік және қауіпсіздік инфрақұрылымы == Вентспилс TEN-T негізгі көлік желісіне кіретіндіктен, порттың азаматтық инфрақұрылымын Еуропалық Одақтың әскери мобильділік талаптарына бейімдеу жобалары да жүзеге асырылуда. 2020-жылдардың екінші жартысындағы жоба: * порттағы автомобиль көпірін қайта жаңғырту; * 26 жарық қалқымасын және төрт навигациялық белгіні ауыстыру; * су астындағы, су үстіндегі және әуе кеңістігіндегі белгісіз нысандарды анықтау жүйесін орнату; * қауіпсіздік және қызмет көрсету орталығын салу шараларын қамтиды.<ref name="military">[https://www.portofventspils.lv/en/projects/development-of-dual-use-transport-infrastructure-at-the-freeport-of-ventspils/ Development of dual-use transport infrastructure at the Freeport of Ventspils]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жобаның жалпы құны шамамен '''12,54 млн еуро''', оның 10,66 млн еуросы Еуропалық Одақ қаржысы есебінен жүзеге асырылады. Жобаны 2029 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған.<ref name="military"/> == Экологиялық шаралары == Порт қызметінің негізгі экологиялық тәуекелдері мұнай және химиялық жүктерді өңдеу, кеме қозғалысы, өндірістік кәсіпорындар және тарихи ластанған порт аумақтарымен байланысты. Вентспилс еркін портының басқармасы: * мұнай төгінділеріне қарсы жедел әрекет етуді; * порт акваториясының мониторингін; * қауіпті жүктермен жұмыс істеуді бақылауды; * өндірістік кәсіпорындардың экологиялық қауіпсіздығын; * азаматтық қорғау шараларын ұйымдастырады.<ref name="environment">[https://www.portofventspils.lv/en/sustainability/environmental-safety/ Environmental safety]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порттың техникалық флоты мұнай төгінділерін жинауға және төтенше жағдайларға әрекет етуге арналған жабдықпен қамтамасыз етілген. === Жағалаудан электрмен қамтамасыз ету === Порт №16 паром айлағында Ro-Pax кемелерін жағалаудағы электр желісіне қосуға арналған жүйені дамытуда. Жоба бір мезгілде кемінде екі Ro-Pax кемесіне жалпы '''4 000 кВт''' электр қуатын беруге мүмкіндік беруге тиіс.<ref name="shorepower">[https://www.portofventspils.lv/en/projects/renovation-of-the-vessel-traffic-service-centre-and-berth-no-16-shore-power-infrastructure/ Renovation of the Vessel Traffic Service Centre and Berth No. 16 shore power infrastructure]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жобаның жалпы рұқсат етілген құны 4,77 млн еуро, оның шамамен 4,06 млн еуросы Еуропалық Одақтың Бірігу қорынан қаржыландырылады. Іске асыру мерзімі 2024 жылғы қарашадан 2029 жылғы желтоқсанға дейін белгіленген.<ref name="shorepower"/> Кемелердің айлақта тұрған кезде негізгі қозғалтқыштарын өшіріп, жағалаудан электр алуы қала ауасындағы шығарындылар мен шуды азайтуға бағытталған. == Вентспилс қаласының дамуындағы орны == [[Сурет:Hafenindustrie an der Venta.jpg|нобай|оңға|300px|Вента жағалауындағы порттық және өнеркәсіптік аймақ]] Порт Вентспилс қаласының қалыптасуы мен экономикалық дамуында бірнеше ғасыр бойы негізгі рөл атқарды. Орта ғасырларда теңіз саудасы қаланың Ганза желісіне қосылуына ықпал етсе, герцог Якоб кезеңінде кеме жасау мен халықаралық сауда Вентспилсті Курляндия герцогтігінің ірі порттарының біріне айналдырды. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы порт пен теміржол құрылысы қаланың индустриялануын жеделдетті. Кеңестік кезеңдегі мұнай-химия транзиті жаңа өндірістік аудандар мен тұрғын үй құрылысына ықпал етті. 1997 жылдан кейін еркін порт режимі көлік қызметімен қатар жаңа өндіріс пен шетелдік инвестиция тарту құралы ретінде пайдаланылды. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Port of Ventspils from the left shore.jpg|Вентспилс порты Ventspils port.jpg|Порттың жалпы көрінісі The mouth of the Venta.jpg|Вента өзенінің сағасы Ventspils harbour entry - panoramio.jpg|Портқа теңізден кіреберіс Dienvidu mols, Ventspils, LV-3601, Latvia - panoramio.jpg|Оңтүстік мол Ventspils osta SEZ.jpg|Еркін порттың өндірістік аумағы Kohleverladung in Ventspils - Flickr - Michael Bliefert.jpg|Көмір тиеу BALTIC JUICE TERMINAL AT VENTSPILS - panoramio.jpg|Baltic Juice Terminal Ventspils Pilot Tower 9658446.jpg|Порттың лоцман мұнарасы Pramis.jpg|Вентспилстегі паром </gallery> == Қараңыз да == * [[Вентспилс]] * [[Вента (өзен)]] * [[Рига еркін порты]] * [[Лиепая порты]] * [[Балтық теңізі]] * [[Латвия көлігі]] * [[Нюнесхамн]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.portofventspils.lv/ Вентспилс еркін портының ресми сайты] * [https://www.portofventspils.lv/en/port-in-general/ Вентспилс порты туралы ресми ақпарат] * [https://www.portofventspils.lv/en/port-in-general/port-history/ Порт тарихы] * [https://www.portofventspils.lv/en/port-services/terminals/ Порт терминалдары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Ventspils Вентспилс порты Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Port of Ventspils}} [[Санат:Латвия]] [[Санат:Латвия порттары]] [[Санат:Балтық теңізінің порттары]] [[Санат:Вентспилс]] [[Санат:Еркін порттар]] cxyc77527x466lpk8t111gbzvifwcn7 3643981 3643980 2026-08-19T05:55:50Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3643981 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:24em;" ! colspan="2" style="font-size:125%;text-align:center" | Вентспилс еркін порты |- | colspan="2" style="text-align:center;" | '''Ventspils brīvosta''' |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Сурет:Port of Ventspils from the left shore.jpg|300px|Вентспилс порты]] |- ! Ел | {{LAT}} |- ! Орналасқан жері | [[Вентспилс]], [[Вента (өзен)|Вента]] өзенінің сағасы, [[Балтық теңізі]] |- ! Алғашқы жазба дерек | 1263 жыл |- ! Еркін порт мәртебесі | 1997 жыл |- ! Басқарушы ұйым | Вентспилс еркін портының басқармасы |- ! Басқарма төрағасы | Валдис Андерсонс |- ! Бас атқарушы директор | Игорс Удодовс |- ! Жалпы аумағы | 2 451,39 га |- ! Акваториясы | 242,60 га |- ! Өнеркәсіптік бос аумақтар | шамамен 700 га |- ! Айлақтар саны | 64 |- ! Айлақтардың жалпы ұзындығы | 11 984 м |- ! Ең үлкен тереңдігі | 17,5 м |- ! Кеменің ең үлкен шөгуі | 15,0 м |- ! Қызмет көрсетілетін кеменің ең жоғары дедвейті | 150 000 DWT |- ! Жүк айналымы | 8,53 млн т (2025) |- ! Жолаушылар | 270 283 (2025) |- ! Ресми сайты | [https://www.portofventspils.lv/ portofventspils.lv] |- ! Ортаққор | [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Ventspils Port of Ventspils] |} '''Вентспилс еркін порты''' ({{lang-lv|Ventspils brīvosta}}) — [[Латвия]]ның батысындағы [[Вентспилс]] қаласында, [[Вента (өзен)|Вента]] өзенінің [[Балтық теңізі]]не құяр сағасында орналасқан халықаралық терең сулы теңіз порты және арнайы экономикалық режим қолданылатын аумақ. Порт Латвияның негізгі теңіз көлік тораптарының бірі және [[Трансъеуропалық көлік желісі]]нің (TEN-T) негізгі желісіне кіретін инфрақұрылым нысаны болып табылады.<ref name="general">[https://www.portofventspils.lv/en/port-in-general/ Port in general]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порт жыл бойы жұмыс істейді және мұз жағдайы жағынан Балтық теңізінің шығыс жағалауындағы қолайлы порттардың бірі саналады. Оның ең үлкен навигациялық тереңдігі '''17,5 м''', ал сұйық және сусымалы жүк терминалдарында кеменің рұқсат етілетін ең үлкен шөгуі '''15 м'''-ге дейін жетеді.<ref name="general"/> Вентспилс порты мұнай өнімдерін, сұйық химиялық заттарды, ауыл шаруашылығы өнімдерін, көмірді, ағаш және орман шаруашылығы жүктерін, Ro-Ro жүктерін, минералдық тыңайтқыштарды, мұздатылған өнімдерді және басқа жүк түрлерін өңдеуге арналған мамандандырылған терминалдар жүйесіне ие.<ref name="services">[https://www.portofventspils.lv/en/port-services/ Port services]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылы портта '''8,53 млн тонна жүк''' өңделіп, жүк айналымы алдыңғы жылмен салыстырғанда 3,6%-ға өсті. Сол жылы порт арқылы '''270 283 жолаушы''' өтті.<ref name="cargo2025">[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/853-million-tonnes-handled-at-freeport-of-ventspils-in-2025/ 8.53 million tonnes handled at Freeport of Ventspils in 2025]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылдың қаңтар—шілде айларында порттың жүк айналымы '''3,9201 млн тонна''' болып, 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 21,4%-ға төмендеді.<ref name="cargo2026">[https://www.sam.gov.lv/lv/media/16461/download?attachment= Latvijas ostu kravu apgrozījums, janvāris–jūlijs 2025–2026]. Latvijas Republikas Satiksmes ministrija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиялық орны == Вентспилс порты Латвияның батыс жағалауында, Вента өзенінің Балтық теңізіне құяр жерінде орналасқан. Порттың географиялық орны оны Балтық теңізі арқылы [[Скандинавия]], Германия және басқа Солтүстік-Батыс Еуропа нарықтарымен байланыстырады. [[Сурет:The mouth of the Venta.jpg|нобай|оңға|300px|Вента өзенінің Балтық теңізіне құяр сағасы және порт аумағы]] Порт айлақтары Вента өзенінің екі жағалауында және оның теңізге шығатын бөлігінде орналасқан. Қала орталығы портпен тарихи және кеңістіктік тұрғыдан тығыз байланысты. Порт аумағының жалпы көлемі '''2 451,39 га''', оның 242,60 гектары су акваториясына жатады. Порт басқармасының қарамағында жаңа өндірістік және логистикалық жобаларды дамытуға арналған шамамен '''700 га бос өнеркәсіптік аумақ''' бар.<ref name="general"/> Балтық теңізінен портқа кіру солтүстік және оңтүстік молдар арқылы жүзеге асырылады. [[Сурет:Dienvidu mols, Ventspils, LV-3601, Latvia - panoramio.jpg|нобай|солға|300px|Вентспилс портының Оңтүстік молы]] == Тарихы == === Орта ғасырлар === Вентспилс порты туралы алғашқы жазбаша мәліметтер '''1263 жылға''' жатады. XIII ғасырда Вента өзенінің сағасында неміс крест жорықшылары бекініс пен қарапайым кеме айлағын салған.<ref name="history">[https://www.portofventspils.lv/en/port-in-general/port-history/ Port history]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала орта ғасырларда [[Ганза одағы]]ның сауда жүйесіне қосылып, Вента арқылы ішкі Курземе аумағымен және теңіз арқылы Балтықтың басқа порттарымен байланысқан. Вентспилс арқылы астық, балауыз, ағаш, зығыр, тері және басқа жергілікті өнімдер сыртқа шығарылып, Еуропадан тұз, мата, металл бұйымдары және басқа тауарлар әкелінген. === Курляндия герцогтігі кезеңі === Порттың алғашқы ірі өрлеу кезеңі [[Курляндия және Семигалия герцогтігі]]нің герцогі '''Якоб Кеттлер''' билік еткен 1642—1682 жылдарға сәйкес келеді. Бұл кезеңде Вентспилс герцогтіктің маңызды теңіз порты және кеме жасау орталығына айналды. Қаладағы верфтерде 135-тен астам кеме жасалғаны туралы деректер бар.<ref name="history"/> Герцог Якобтың сауда және отарлық саясаты нәтижесінде Курляндия кемелері Батыс Еуропаға, Африкаға және Кариб теңізі аймағына қатынады. 1682 жылдан кейін герцогтіктің саяси және экономикалық әлсіреуіне байланысты Вентспилс портының халықаралық маңызы төмендеді. === Ресей империясы кезеңі === 1795 жылы Курляндия және Семигалия герцогтігі [[Ресей империясы]]ның құрамына кіргеннен кейін Вентспилс империяның Балтық теңізіндегі порттарының біріне айналды. Порттың қыс кезінде салыстырмалы түрде қолайлы навигациялық жағдайы оның транзиттік маңызын арттырды. XIX ғасырда Батыс Еуропамен астық, ағаш және басқа тауарлар саудасы өсе бастады.<ref name="history"/> XIX ғасырдың соңында портты кең ауқымды қайта құру жүргізілді: * жаңа айлақтар салынды; * теңіз молдары ұзартылды; * қоймалар салынды; * фарватер тереңдетілді; * астық сақтау және тиеу инфрақұрылымы дамытылды. XX ғасырдың басында Мәскеу—Вентспилс бағытындағы теміржол байланысының қалыптасуы портты Ресей империясының ішкі аудандарымен тікелей байланыстырды. Соның нәтижесінде транзиттік астық, мұнай өнімдері мен басқа жүктердің тасымалы өсті.<ref name="history"/> 1912 жылға қарай Вентспилс жүк айналымы бойынша Лиепая портын басып озды.<ref name="history"/> === Дүниежүзілік соғыстар аралығы === [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] порт инфрақұрылымына және оның сауда байланыстарына ауыр әсер етті. Латвия тәуелсіздігін алғаннан кейін порттың жұмысы біртіндеп қалпына келтірілгенімен, Ресей империясы кезеңіндегі транзиттік көлем қайта оралмады. 1920—1930-жылдары порттың маңызды экспорттық жүктерінің бірі ағаш және ағаш материалдары болды.<ref name="history"/> [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде порт қайтадан әскери мақсаттарға пайдаланылып, инфрақұрылымының бір бөлігі зақымданды. === Кеңестік кезең === 1950-жылдардан бастап Вентспилс порты [[Кеңес Одағы]]ның сыртқы сауда жүйесінде стратегиялық маңызы бар порт ретінде жедел дамытылды. 1960-жылдары Вентспилс КСРО-ның: * мұнай; * мұнай өнімдері; * сұйық химиялық заттар; * калий тұздары; * басқа транзиттік шикізат экспортына қызмет көрсететін басты Балтық порттарының біріне айналды.<ref name="history"/> Осы кезеңде мұнай және химиялық жүк терминалдары, резервуарлар, теміржол инфрақұрылымы және терең сулы айлақтар салынды. Порттың өнеркәсіптік дамуы Вентспилс қаласының демографиялық және экономикалық өсуіне де елеулі ықпал етті. === Тәуелсіз Латвия кезеңі === 1991 жылы Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін порттың дәстүрлі жүк ағындары мен меншік құрылымы өзгерді. 1990-жылдардың екінші жартысында: * фарватер тереңдетілді; * гидротехникалық құрылыстар жаңартылды; * жаңа айлақтар мен терминалдар салынды; * порт қызметін халықаралық нарық талаптарына бейімдеу басталды.<ref name="history"/> '''1997 жылы Вентспилс еркін портының басқармасы құрылып''', порт аумағында арнайы экономикалық режим енгізілді.<ref name="history"/> 2002 жылдан бастап еркін порттағы лицензияланған кәсіпорындарға салықтық жеңілдіктер беру жүйесі арнайы заңмен реттеледі.<ref name="legal">[https://www.portofventspils.lv/en/port-administration/legal-basis-and-functions/ Legal basis and functions]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2000-жылдардан порт әкімшілігі транзиттік қызметпен қатар порт аумағында өнеркәсіптік кәсіпорындарды орналастыру стратегиясын жүргізе бастады. == Басқаруы және құқықтық мәртебесі == Портты '''Вентспилс еркін портының басқармасы''' ({{lang-lv|Ventspils brīvostas pārvalde}}) басқарады. Оның қызметінің негізгі құқықтық негіздерін: * 1994 жылғы Латвияның Порттар туралы заңы; * 1997 жылғы Вентспилс еркін порты туралы заң; * 2002 жылғы еркін порттар мен арнайы экономикалық аймақтардағы салық режимі туралы заң құрайды.<ref name="legal"/> Порт басқармасы инфрақұрылымды дамыту, кеме қатынасының қауіпсіздығы, порт аумағын жалға беру, инвестициялық жобаларды ұйымдастыру және еркін порт режимін іске асыру міндеттерін атқарады. Ең жоғары шешім қабылдайтын орган — төрт адамнан тұратын '''басқарма'''. Оның мүшелерін Латвияның: * Экономика министрлігі; * Қаржы министрлігі; * Көлік министрлігі; * Ақылды әкімшілік және өңірлік даму министрлігі ұсынады, ал тағайындауды Министрлер кабинеті жүзеге асырады.<ref name="board">[https://www.portofventspils.lv/en/port-administration/board/ Board]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы 4 ақпанда '''Валдис Андерсонс''' (''Valdis Andersons'') басқарма төрағасы болып сайланды.<ref name="chairman">[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/valdis-andersons-elected-chairman-of-the-board-of-the-freeport-of-ventspils/ Valdis Andersons elected Chairman of the Board of the Freeport of Ventspils]. Ventspils Freeport Authority. 04.02.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы 1 наурыздан басқарманың бас атқарушы директоры — '''Игорс Удодовс''' (''Igors Udodovs'').<ref name="ceo">[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/igors-udodovs-appointed-chief-executive-officer-of-ventspils-freeport-authority/ Igors Udodovs appointed Chief Executive Officer of Ventspils Freeport Authority]. Ventspils Freeport Authority. 02.03.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Инфрақұрылымы == Вентспилс — терең сулы көпфункциялы порт. {| class="wikitable" |+ '''Порттың негізгі техникалық көрсеткіштері''' ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Жалпы аумағы | 2 451,39 га |- | Акваториясы | 242,60 га |- | Өнеркәсіптік бос аумақтар | шамамен 700 га |- | Айлақтар саны | 64 |- | Айлақтардың жалпы ұзындығы | 11 984 м |- | Ең үлкен навигациялық тереңдігі | 17,5 м |- | Сұйық және сусымалы жүктер үшін ең үлкен шөгу | 15,0 м |- | Генеральдық, Ro-Ro және контейнерлік жүктер үшін ең үлкен шөгу | 14,1 м |- | Қызмет көрсетілетін кеменің ең жоғары дедвейті | 150 000 DWT |- | Сұйық және сусымалы жүк кемелерінің ең жоғары ұзындығы | 275 м |- | Генеральдық және Ro-Ro кемелерінің ең жоғары ұзындығы | 240 м |- | Сұйық жүк резервуарлары | 1 676 000 м³ |- | Жабық қоймалар | 57 200 м² |- | Ашық сақтау алаңдары | 460 000 м² |- | Мұздатылған өнім қоймалары | 12 000 м² |} <ref name="general"/><ref name="services"/> Порттың барлық негізгі терминалдарына теміржол және автомобиль кірме жолдары тартылған. [[Сурет:Ventspils osta SEZ.jpg|нобай|оңға|300px|Вентспилс еркін портының өндірістік аумағы]] == Терминалдары == Вентспилс порты жүк түріне қарай маманданған бірнеше терминалдан тұрады.<ref name="terminals">[https://www.portofventspils.lv/en/port-services/terminals/ Terminals]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Сұйық жүк терминалдары === Порттағы сұйық жүктерді өңдейтін кәсіпорындарға: * '''Vitol Terminal Latvia'''; * '''Ventbunkers'''; * '''Ventamonjaks'''; * '''VK Terminal Services'''; * '''Ventall Termināls'''; * '''Baltic Juice Terminal''' жатады.<ref name="terminals"/> Олар мұнай өнімдерін, химиялық сұйық жүктерді, аммиакты, биодизельді, өсімдік және жеміс өнімдерінің концентраттарын және басқа сұйық жүктерді өңдейді. '''Vitol Terminal Latvia''' инфрақұрылымының тарихы 1961 жылдан басталады және ол порттағы мұнай өнімдерін өңдейтін негізгі кешендердің бірі.<ref name="terminals"/> [[Сурет:BALTIC JUICE TERMINAL AT VENTSPILS - panoramio.jpg|нобай|солға|300px|Baltic Juice Terminal]] === Сусымалы жүк терминалдары === Негізгі сусымалы жүк терминалдары: * '''Baltic Coal Terminal'''; * '''Ventspils Grain Terminal'''; * '''Kālija parks'''; * '''Ventspils Commercial Port'''; * '''Eurohome Latvia''' болып табылады.<ref name="terminals"/> Олардың инфрақұрылымы көмір, астық, минералдық тыңайтқыштар, металлургиялық шикізат, шымтезек және басқа сусымалы жүктерге арналған. '''Baltic Coal Terminal''' 2008 жылы пайдалануға берілген және көмірді теңіз және теміржол көлігі арасында қайта тиеуге арналған. [[Сурет:Kohleverladung in Ventspils - Flickr - Michael Bliefert.jpg|нобай|оңға|300px|Вентспилс портында көмір тиеу]] '''Ventspils Grain Terminal''' астықты қабылдау, сақтау және кемелерге тиеуге маманданған. Оның тарихы Қазақстанмен экономикалық байланыстармен тығыз байланысты. === Генеральдық және Ro-Ro терминалдары === Бұл топқа: * '''Stena Line Ports Ventspils'''; * '''Reefer Cargo Terminal'''; * '''Ventplac''' жатады.<ref name="terminals"/> Stena Line терминалы Ro-Ro жүктеріне, автомобильдер мен жолаушыларға қызмет көрсетеді. Reefer Cargo Terminal тоңазытылған және температуралық режимді қажет ететін өнімдерді өңдеуге маманданған. Ventplac негізінен дөңгелек ағаш және ағаш жаңқасы сияқты орман шаруашылығы жүктерін өңдейді. == Жүк айналымы == Вентспилс портының жүк құрылымы XXI ғасырдың алғашқы онжылдықтарында едәуір өзгерді. Кеңестік және 1990—2000-жылдардағы мұнай, мұнай өнімдері, калий тұздары мен көмір транзитінің үлесі біртіндеп төмендеп, Ro-Ro, ағаш, ауыл шаруашылығы және теңіз арқылы қайта тиеу операцияларының маңызы артты. === 2025 жыл === 2025 жылы портта '''8,53 млн тонна''' жүк өңделді. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 3,6%-ға көп болды.<ref name="cargo2025"/> Порттың 2025 жылғы жүк құрылымындағы негізгі бағыттар: {| class="wikitable" ! Жүк тобы ! Көлемі ! Жалпы айналымдағы үлесі |- | Мұнай өнімдері | шамамен 4,0 млн т | 47% |- | Ro-Ro жүктері | шамамен 1,7 млн т | 20% |- | Қазақстандық көмір | 1,3 млн т | шамамен 15% |- | Ауыл шаруашылығы өнімдері | 737 мың т | 8,6% |- | Ағаш және орман шаруашылығы жүктері | 509 мың т | шамамен 6% |} <ref name="cargo2025"/> Мұнай өнімдерінің көлемі 2024 жылмен салыстырғанда шамамен 12%, Ro-Ro жүктері 18%, ал қазақстандық көмірді өңдеу көлемі 47% артты.<ref name="cargo2025"/> 2025 жылы порт қызметінің құрылымында '''теңізден теңізге қайта тиеу''' операцияларының маңызы артты. Порт әкімшілігінің мәліметі бойынша, жалпы жүктің 58,2%-ы Вентспилске теміржол немесе автомобиль көлігімен жеткізіліп, одан теңіз арқылы жөнелтілген; қалған бөлігі теңіз арқылы қабылданған.<ref name="cargo2025"/> === 2026 жыл === 2026 жылдың алғашқы жеті айында порттағы жағдай айтарлықтай өзгерді. Латвия Көлік министрлігінің ресми статистикасы бойынша қаңтар—шілдеде '''3 920,1 мың тонна''' жүк өңделді. Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңіндегі 4 984,6 мың тоннамен салыстырғанда '''21,4%-ға төмен'''.<ref name="cargo2026"/> {| class="wikitable" |+ '''2026 жылғы қаңтар—шілдедегі жүк құрылымы''' ! Жүк түрі ! 2026 ! 2025 жылғы сол кезеңмен салыстырғанда |- | Сусымалы жүктер | 467,2 мың т | −65,4% |- | соның ішінде көмір | 3,3 мың т | −99,6% |- | астық және астық өнімдері | 120,3 мың т | −24,3% |- | Сұйық жүктер | 2 182,3 мың т | −13,6% |- | соның ішінде мұнай өнімдері | 2 095,4 мың т | −9,9% |- | Генеральдық жүктер | 1 270,6 мың т | +14,7% |- | соның ішінде Ro-Ro | 1 007,3 мың т | +7,5% |- | Ro-Ro көлік бірліктері | 39 679 | +5,1% |- | Ағаш жүктері | 231,5 мың т | +42,8% |} <ref name="cargo2026"/> Осы кезеңде порттан жөнелтілген жүк көлемі 2 357,6 мың тонна, ал портқа қабылданған жүк 1 562,5 мың тонна болды.<ref name="cargo2026"/> 2025 жылы өте жоғары болған көмір ағынының 2026 жылғы алғашқы жеті айда күрт төмендеуі порттың жүк құрылымындағы құбылмалылықты көрсетеді. Сонымен бірге Ro-Ro және ағаш жүктерінің көлемі өсті. == Паромдық қатынас == [[Сурет:Pramis.jpg|нобай|солға|300px|Вентспилс портындағы паром]] Вентспилс — Латвияның Швециямен тұрақты жүк-жолаушы паромдық қатынасы бар негізгі порттарының бірі. Қазіргі тұрақты бағыт: '''Вентспилс — Нюнесхамн''' ({{lang-sv|Nynäshamn}}). Нюнесхамн [[Стокгольм]]нен шамамен 58 км оңтүстікте орналасқан. 2026 жылғы ресми порт деректері бойынша бағытта '''аптасына 12 рейске дейін''', яғни кей күндері әр бағытта тәулігіне екі жөнелту орындалады.<ref name="ferry">[https://www.portofventspils.lv/en/port-services/ferry-traffic/ Ferry traffic]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="connectivity">[https://www.portofventspils.lv/en/invest-in-ventspils/connectivity/ Connectivity]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Вентспилстегі тұрақты халықаралық паром қатынасы 2000 жылы Вентспилс—Вестервик бағытының ашылуынан басталды. Нюнесхамнмен тұрақты жолаушы қатынасы 2002 жылы қалыптасты, ал 2012 жылдан бағыттың операторы — '''Stena Line'''.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/ventspils-ferry-terminal-turns-25/ Ventspils ferry terminal turns 25]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2000 жылы портта арнайы паром айлағы, 2006 жылы екінші айлақ және заманауи жолаушылар терминалы салынды. Паромдар: * жолаушыларды; * жеңіл автомобильдерді; * жүк көліктерін; * тіркемелерді; * Ro-Ro жүктерін тасымалдайды. Бұл бағыт Швеция мен Латвия арасындағы ғана емес, Скандинавиядан Балтық мемлекеттері, Польша және одан әрі Орталық Азия бағытындағы автомобиль логистикасының бір бөлігі ретінде де пайдаланылады.<ref name="connectivity"/> == Жолаушылар және круиздік кемелер == 2025 жылы Вентспилс порты арқылы '''270 283 жолаушы''' өтті. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 4,5%-ға көп болды.<ref name="cargo2025"/> Сол жылы портқа төрт круиздік кеме кірді. 2026 жылы круиздік туризм бағыты да жалғасты. 2 шілдеде Вентспилске '''MS Deutschland''' круиздік кемесі шамамен 600 жолаушымен келді.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/cruise-ship-ms-deutschland-visits-ventspils/ Cruise ship MS Deutschland visits Ventspils]. Ventspils Freeport Authority. 02.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы 2 тамызда портқа ұзындығы 216 м және ені 29 м болатын '''Ambition''' круиздік кемесі шамамен 1 200 жолаушымен келді. Порт әкімшілігінің мәліметі бойынша, ол сол уақытқа дейін Вентспилске келген ең ірі круиздік кеме болды.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/largest-cruise-ship-in-ventspils-port-history-to-arrive-on-2-august/ Largest cruise ship in Ventspils Port history to arrive on 2 August]. Ventspils Freeport Authority. 2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Теміржол және автомобиль байланыстары == Вентспилс порты Латвияның теміржол желісі арқылы елдің шығыс шекарасына және әрі қарай Еуразия бағыттарына байланысты. Тарихи тұрғыдан порттың халықаралық транзиттік мамандануының негізін дәл осы теміржол байланысы қалыптастырды. Порт терминалдарының көпшілігіне тікелей теміржол тармақтары кіргізілген, бұл: * цистерналар; * астық вагондары; * жартылай вагондар; * контейнерлік платформалар арқылы жүкті кемеге тікелей қайта тиеуге мүмкіндік береді. Автомобиль көлігі бойынша Вентспилс еуропалық '''E22''' көлік дәлізімен байланысты. Вентспилс—Нюнесхамн паромдық бағыты автомобиль тасымалы үшін Скандинавия мен Балтық өңірі арасындағы тікелей теңіз өткелін қамтамасыз етеді.<ref name="connectivity"/> == Қазақстанмен байланыстары == Вентспилс еркін порты [[Қазақстан]]мен ұзақ мерзімді сауда-көлік байланыстары бар латвиялық порттардың бірі. Бұл байланыстар астық терминалы, көмір, металл және басқа транзиттік жүктер арқылы қалыптасты. === Қазақстандық астық терминалы === Вентспилс пен Қазақстан арасындағы ең маңызды ұзақ мерзімді инвестициялық жобалардың бірі — '''Ventspils Grain Terminal'''. Терминал 2000-жылдардың ортасында Қазақстан және басқа елдердің астығын Балтық теңізі арқылы әлемдік нарықтарға шығару үшін дамытылды. Қазақстандық ''Forbes Kazakhstan'' 2013–2014 жылдары Ventspils Grain Terminal-ды '''Қазақстанның Еуропалық Одақтағы порттық активі''' ретінде сипаттаған.<ref name="forbes2013">[https://forbes.kz/news/newsid_21740 Развитие казахстанского бизнеса в Европе обсудят эксперты РК и Латвии в Алматы]. ''Forbes Kazakhstan''. 13.03.2013. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="forbes2014">[https://forbes.kz/articles/kak_kazahstan_i_latviya_starayutsya_monetizirovat_obschee_proshloe Как Казахстан и Латвия стараются монетизировать общее прошлое]. ''Forbes Kazakhstan''. 02.12.2014. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2006 жылы қазақстандық '''APK-Invest''' компаниясы терминал акционерлерінің бірі болған LIFEGRAIN S.A.-ны сатып алды, ал кейін терминалдағы бақылауын ұлғайтты.<ref>[https://forbes.kz/articles/porta_pripiska Казахстану есть что предложить портам Латвии]. ''Forbes Kazakhstan''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстан Темір жолы мен Қазақстанның көлік саласының өкілдері әр жылдары Вентспилске барып, терминал мен порт арқылы астық және транзиттік жүктерді тасымалдау мәселелерін талқылаған.<ref name="forbes2014"/> 2021 жылы Ventspils Grain Terminal акцияларын сату мәселесі көтеріліп, қазақстандық '''AIC-INVEST''' компаниясына тиесілі пакет аукционға шығарылғанымен, кейін сауда тоқтатылды.<ref>[https://kz.kursiv.media/2021-01-27/ventspilskiy-zernovoy-terminal-peredumali-prodavat/ Вентспилсский зерновой терминал передумали продавать]. ''Курсив''. 27.01.2021. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Латвияның корпоративтік деректер базасының 2026 жылғы мәліметі бойынша, '''AIC-INVEST 2024 жылғы 29 сәуірден бері Ventspils Grain Terminal акцияларының 91,52977%-ын иеленеді'''.<ref name="VGTownership">[https://company.lursoft.lv/en/ventspils-grain-terminal/41203016397 Ventspils Grain Terminal, AS]. ''Lursoft''. Мәліметтер 20.04.2026 жағдайына жаңартылған. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Осылайша, 2026 жылғы жағдай бойынша терминал қазақстандық капиталдың бақылауында қалып отыр. === 2022 жылғы логистикалық өзгерістер === 2022 жылдың басында халықаралық көлік бағыттарының өзгеруіне байланысты Қазақстан экспорттық жүктерді балама бағыттарға қайта бағдарлау мәселесін көтерді. Қазақстандық ''Kapital.kz'' және басқа БАҚ Рига, Вентспилс және Лиепая порттарының Қазақстан жүктерін қабылдауға дайын екенін хабарлады.<ref name="kapital2022">[https://kapital.kz/economic/103518/porty-latvii-gotovy-prinimat-kazakhstanskiye-gruzy.html Порты Латвии готовы принимать казахстанские грузы]. ''Kapital.kz''. 04.03.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2022 жылдың бірінші жартысында Латвия порттары арқылы Қазақстан транзитінің, әсіресе көмір тасымалының өсуі байқалды. Латвияның сол кездегі көлік министрі Қазақстаннан келген жүкті ел порттарының жүк айналымының өсу себептерінің бірі ретінде атаған.<ref>[https://kapital.kz/economic/107407/gruzooborot-portov-latvii-vyros-na-15-za-schet-tranzita-iz-rk.html Грузооборот портов Латвии вырос на 15% за счет транзита из РК]. ''Kapital.kz''. 18.07.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Көмір транзиті === 2022–2025 жылдары Вентспилс Қазақстан көмірін Еуропа нарықтарына жеткізетін Балтық бағыттарының біріне айналды. Қазақстанның ресми деректеріне сәйкес, '''2023 жылы Вентспилс бағытына жөнелтілетін қазақстандық қатты отын экспорты 2022 жылмен салыстырғанда шамамен 1,5 млн тоннаға немесе 60%-ға азайған'''. Негізгі шектеуші факторлардың бірі Ресей теміржол желісі арқылы транзит тарифтерінің өсуі ретінде көрсетілді.<ref name="coal2023">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/press/news/details/689673 Қазақстан көмірін экспорттау мәселелері]. Қазақстан Республикасының мемлекеттік органы. 2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Соған қарамастан кейін жүк ағыны қайта өсті. 2025 жылдың алғашқы жартысында Вентспилс порты '''656 мың тонна қазақстандық көмір''' өңдеп, көрсеткіш бір жылда 22,7%-ға өсті.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/cargo-turnover-at-the-freeport-of-ventspils-increased-by-9-in-the-first-half-of-2025/ Cargo turnover at the Freeport of Ventspils increased in the first half of 2025]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылдың тоғыз айында қазақстандық көмір көлемі шамамен '''1,1 млн тоннаға''' жетіп, 60,5%-ға артты.<ref>[https://www.em.gov.lv/en/article/239-million-tons-cargo-handled-ports-riga-liepaja-and-ventspils-over-nine-months 23.9 million tons of cargo handled at ports of Riga, Liepāja and Ventspils over nine months]. Latvijas Republikas Ekonomikas ministrija. 2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Толық 2025 жылдың қорытындысы бойынша Вентспилс портында '''1,3 млн тонна қазақстандық көмірді қайта тиеу операциялары''' орындалды. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 47%-ға жоғары және порттың жалпы жүк айналымының шамамен 15%-ына тең болды.<ref name="cargo2025"/> Бұл жерде порттың статистикалық әдістемесін ескеру қажет: 2025 жылы көмірдің бір бөлігі теңіз арқылы қабылданып, басқа кемелерге қайта тиелгендіктен, порттың «өңделген жүк» көрсеткіші Қазақстаннан теміржол арқылы тікелей жеткізілген физикалық көлеммен міндетті түрде бірдей емес. Қазақстандық ''Ақ Жайық'' басылымы Ресей теміржолы деректеріне сілтеме жасап, 2025 жылдың алғашқы жеті айында Қазақстаннан Вентспилске теміржол арқылы шамамен '''300 мың тонна көмір''' жеткізілгенін жазды.<ref>[https://azh.kz/ru/news/view/117286 Казахстанский уголь через российскую железную дорогу]. ''Ақ Жайық''. 22.08.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === 2026 жылғы жағдай === 2026 жылдың алғашқы жеті айында Вентспилс портындағы '''барлық елдерден келген көмір жүктерінің жалпы көлемі небәрі 3,3 мың тонна''' болды, бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңінен 99,6%-ға аз.<ref name="cargo2026"/> Латвияның 2026 жылғы статистикасы көмірді шыққан елі бойынша бөлмейді. Сондықтан осы 3,3 мың тоннаның қанша бөлігі Қазақстанға тиесілі екенін сенімді түрде анықтау мүмкін емес. Осыған байланысты 2025 жылы Қазақстан көмірі Вентспилс портының маңызды жүк сегменттерінің біріне айналғанымен, бұл үрдіс 2026 жылдың алғашқы жеті айында сақталмады. === Қазақстан үшін логистикалық маңызы === Вентспилс Қазақстан үшін бірнеше тұрғыдан маңызды: * Балтық теңізіне шығатын терең сулы порт; * астықты сақтау және теңізге тиеуге арналған Қазақстан капиталы қатысатын терминал; * көмір және басқа сусымалы жүктерді қайта тиеу мүмкіндігі; * Швециямен тікелей Ro-Ro паром қатынасы; * теміржол мен теңіз көлігін біріктіретін мультимодальды инфрақұрылым. Қазақстан мен Латвия арасындағы іскерлік форумдарда Рига, Вентспилс және Лиепая порттары Орталық Азия мен Еуропа арасындағы логистикалық байланысты дамыту құралдарының бірі ретінде қарастырылып келеді.<ref>[https://kapital.kz/economic/141451/kazakhstan-i-latviya-rasshiryayut-torgovo-ekonomicheskoye-sotrudnichestvo.html Казахстан и Латвия расширяют торгово-экономическое сотрудничество]. ''Kapital.kz''. 03.10.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Өнеркәсіптік аймақ == Вентспилс еркін порты тек теңіз көлігі торабы ғана емес, өнеркәсіптік аймақ ретінде де дамытылады. Порт аумағында бірнеше ондаған өндірістік кәсіпорын жұмыс істейді. Еркін порт әкімшілігі 2000-жылдардың басынан бастап бос порттық жерлерді өндіріс, қойма және логистика жобаларына ұсынуды стратегиялық бағыт ретінде дамытты. Негізгі салаларға: * машина жасау; * электроника; * металл өңдеу; * химия; * ағаш өңдеу; * логистика; * энергетикалық технологиялар жатады. Еркін порттағы лицензияланған кәсіпорындар заңда белгіленген тікелей және жанама салықтық жеңілдіктерді пайдалана алады.<ref name="legal"/> == Жел энергетикасы және жаңа энергетикалық жобалар == 2020-жылдардың ортасында Вентспилс порты [[теңіз жел энергетикасы]] мен Power-to-X жобаларына арналған өндірістік және логистикалық база ретінде де дамып келеді. 2024 жылы ''Financial Times'' тобының ''fDi Intelligence'' басылымы Вентспилс еркін портын теңіз жел энергетикасы жобаларын дамытудағы бастамалары үшін еркін экономикалық аймақтар рейтингінде арнайы атап өтті.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/ventspils-freeport-recognised-in-fdis-global-free-zones-of-the-year-2024/ Ventspils Freeport recognised in fDi's Global Free Zones of the Year 2024]. Ventspils Freeport Authority. 2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порттың инвестициялық жоспарларында: * теңіз жел генераторларына арналған ірі құрамдас бөлшектерді қабылдау; * сақтау және жинақтау алаңдарын құру; * сутек және оның туындыларын өндіру; * жасыл аммиак; * электронды отын жобалары қарастырылады. Вентспилсте жоспарланған жасыл аммиак жобаларының бірінде шамамен 550 МВт электр қуатын пайдаланып, жылына 550 мың тоннаға дейін жасыл аммиак өндіру мүмкіндігі қарастырылған.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/invest-in-ventspils/development-projects/ Development projects]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл жобалар жоспарлау және инвестициялық дайындықтың әртүрлі сатысында болғандықтан, олардың барлығын іске қосылған өндіріс ретінде қарастыруға болмайды. == Әскери мобильділік және қауіпсіздік инфрақұрылымы == Вентспилс TEN-T негізгі көлік желісіне кіретіндіктен, порттың азаматтық инфрақұрылымын Еуропалық Одақтың әскери мобильділік талаптарына бейімдеу жобалары да жүзеге асырылуда. 2020-жылдардың екінші жартысындағы жоба: * порттағы автомобиль көпірін қайта жаңғырту; * 26 жарық қалқымасын және төрт навигациялық белгіні ауыстыру; * су астындағы, су үстіндегі және әуе кеңістігіндегі белгісіз нысандарды анықтау жүйесін орнату; * қауіпсіздік және қызмет көрсету орталығын салу шараларын қамтиды.<ref name="military">[https://www.portofventspils.lv/en/projects/development-of-dual-use-transport-infrastructure-at-the-freeport-of-ventspils/ Development of dual-use transport infrastructure at the Freeport of Ventspils]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жобаның жалпы құны шамамен '''12,54 млн еуро''', оның 10,66 млн еуросы Еуропалық Одақ қаржысы есебінен жүзеге асырылады. Жобаны 2029 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған.<ref name="military"/> == Экологиялық шаралары == Порт қызметінің негізгі экологиялық тәуекелдері мұнай және химиялық жүктерді өңдеу, кеме қозғалысы, өндірістік кәсіпорындар және тарихи ластанған порт аумақтарымен байланысты. Вентспилс еркін портының басқармасы: * мұнай төгінділеріне қарсы жедел әрекет етуді; * порт акваториясының мониторингін; * қауіпті жүктермен жұмыс істеуді бақылауды; * өндірістік кәсіпорындардың экологиялық қауіпсіздығын; * азаматтық қорғау шараларын ұйымдастырады.<ref name="environment">[https://www.portofventspils.lv/en/sustainability/environmental-safety/ Environmental safety]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порттың техникалық флоты мұнай төгінділерін жинауға және төтенше жағдайларға әрекет етуге арналған жабдықпен қамтамасыз етілген. === Жағалаудан электрмен қамтамасыз ету === Порт №16 паром айлағында Ro-Pax кемелерін жағалаудағы электр желісіне қосуға арналған жүйені дамытуда. Жоба бір мезгілде кемінде екі Ro-Pax кемесіне жалпы '''4 000 кВт''' электр қуатын беруге мүмкіндік беруге тиіс.<ref name="shorepower">[https://www.portofventspils.lv/en/projects/renovation-of-the-vessel-traffic-service-centre-and-berth-no-16-shore-power-infrastructure/ Renovation of the Vessel Traffic Service Centre and Berth No. 16 shore power infrastructure]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жобаның жалпы рұқсат етілген құны 4,77 млн еуро, оның шамамен 4,06 млн еуросы Еуропалық Одақтың Бірігу қорынан қаржыландырылады. Іске асыру мерзімі 2024 жылғы қарашадан 2029 жылғы желтоқсанға дейін белгіленген.<ref name="shorepower"/> Кемелердің айлақта тұрған кезде негізгі қозғалтқыштарын өшіріп, жағалаудан электр алуы қала ауасындағы шығарындылар мен шуды азайтуға бағытталған. == Вентспилс қаласының дамуындағы орны == [[Сурет:Hafenindustrie an der Venta.jpg|нобай|оңға|300px|Вента жағалауындағы порттық және өнеркәсіптік аймақ]] Порт Вентспилс қаласының қалыптасуы мен экономикалық дамуында бірнеше ғасыр бойы негізгі рөл атқарды. Орта ғасырларда теңіз саудасы қаланың Ганза желісіне қосылуына ықпал етсе, герцог Якоб кезеңінде кеме жасау мен халықаралық сауда Вентспилсті Курляндия герцогтігінің ірі порттарының біріне айналдырды. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы порт пен теміржол құрылысы қаланың индустриялануын жеделдетті. Кеңестік кезеңдегі мұнай-химия транзиті жаңа өндірістік аудандар мен тұрғын үй құрылысына ықпал етті. 1997 жылдан кейін еркін порт режимі көлік қызметімен қатар жаңа өндіріс пен шетелдік инвестиция тарту құралы ретінде пайдаланылды. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Port of Ventspils from the left shore.jpg|Вентспилс порты Ventspils port.jpg|Порттың жалпы көрінісі The mouth of the Venta.jpg|Вента өзенінің сағасы Ventspils harbour entry - panoramio.jpg|Портқа теңізден кіреберіс Dienvidu mols, Ventspils, LV-3601, Latvia - panoramio.jpg|Оңтүстік мол Ventspils osta SEZ.jpg|Еркін порттың өндірістік аумағы Kohleverladung in Ventspils - Flickr - Michael Bliefert.jpg|Көмір тиеу BALTIC JUICE TERMINAL AT VENTSPILS - panoramio.jpg|Baltic Juice Terminal Ventspils Pilot Tower 9658446.jpg|Порттың лоцман мұнарасы Pramis.jpg|Вентспилстегі паром </gallery> == Қараңыз да == * [[Вентспилс]] * [[Вента (өзен)]] * [[Рига еркін порты]] * [[Лиепая порты]] * [[Балтық теңізі]] * [[Латвия көлігі]] * [[Нюнесхамн]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.portofventspils.lv/ Вентспилс еркін портының ресми сайты] * [https://www.portofventspils.lv/en/port-in-general/ Вентспилс порты туралы ресми ақпарат] * [https://www.portofventspils.lv/en/port-in-general/port-history/ Порт тарихы] * [https://www.portofventspils.lv/en/port-services/terminals/ Порт терминалдары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Ventspils Вентспилс порты Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Port of Ventspils}} [[Санат:Латвия]] [[Санат:Латвия порттары]] [[Санат:Балтық теңізінің порттары]] 1winl86ajaklbue7k50ng0gk8wc6li2 3643982 3643981 2026-08-19T05:57:27Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Жел энергетикасы және жаңа энергетикалық жобалар */ 3643982 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:24em;" ! colspan="2" style="font-size:125%;text-align:center" | Вентспилс еркін порты |- | colspan="2" style="text-align:center;" | '''Ventspils brīvosta''' |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Сурет:Port of Ventspils from the left shore.jpg|300px|Вентспилс порты]] |- ! Ел | {{LAT}} |- ! Орналасқан жері | [[Вентспилс]], [[Вента (өзен)|Вента]] өзенінің сағасы, [[Балтық теңізі]] |- ! Алғашқы жазба дерек | 1263 жыл |- ! Еркін порт мәртебесі | 1997 жыл |- ! Басқарушы ұйым | Вентспилс еркін портының басқармасы |- ! Басқарма төрағасы | Валдис Андерсонс |- ! Бас атқарушы директор | Игорс Удодовс |- ! Жалпы аумағы | 2 451,39 га |- ! Акваториясы | 242,60 га |- ! Өнеркәсіптік бос аумақтар | шамамен 700 га |- ! Айлақтар саны | 64 |- ! Айлақтардың жалпы ұзындығы | 11 984 м |- ! Ең үлкен тереңдігі | 17,5 м |- ! Кеменің ең үлкен шөгуі | 15,0 м |- ! Қызмет көрсетілетін кеменің ең жоғары дедвейті | 150 000 DWT |- ! Жүк айналымы | 8,53 млн т (2025) |- ! Жолаушылар | 270 283 (2025) |- ! Ресми сайты | [https://www.portofventspils.lv/ portofventspils.lv] |- ! Ортаққор | [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Ventspils Port of Ventspils] |} '''Вентспилс еркін порты''' ({{lang-lv|Ventspils brīvosta}}) — [[Латвия]]ның батысындағы [[Вентспилс]] қаласында, [[Вента (өзен)|Вента]] өзенінің [[Балтық теңізі]]не құяр сағасында орналасқан халықаралық терең сулы теңіз порты және арнайы экономикалық режим қолданылатын аумақ. Порт Латвияның негізгі теңіз көлік тораптарының бірі және [[Трансъеуропалық көлік желісі]]нің (TEN-T) негізгі желісіне кіретін инфрақұрылым нысаны болып табылады.<ref name="general">[https://www.portofventspils.lv/en/port-in-general/ Port in general]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порт жыл бойы жұмыс істейді және мұз жағдайы жағынан Балтық теңізінің шығыс жағалауындағы қолайлы порттардың бірі саналады. Оның ең үлкен навигациялық тереңдігі '''17,5 м''', ал сұйық және сусымалы жүк терминалдарында кеменің рұқсат етілетін ең үлкен шөгуі '''15 м'''-ге дейін жетеді.<ref name="general"/> Вентспилс порты мұнай өнімдерін, сұйық химиялық заттарды, ауыл шаруашылығы өнімдерін, көмірді, ағаш және орман шаруашылығы жүктерін, Ro-Ro жүктерін, минералдық тыңайтқыштарды, мұздатылған өнімдерді және басқа жүк түрлерін өңдеуге арналған мамандандырылған терминалдар жүйесіне ие.<ref name="services">[https://www.portofventspils.lv/en/port-services/ Port services]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылы портта '''8,53 млн тонна жүк''' өңделіп, жүк айналымы алдыңғы жылмен салыстырғанда 3,6%-ға өсті. Сол жылы порт арқылы '''270 283 жолаушы''' өтті.<ref name="cargo2025">[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/853-million-tonnes-handled-at-freeport-of-ventspils-in-2025/ 8.53 million tonnes handled at Freeport of Ventspils in 2025]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылдың қаңтар—шілде айларында порттың жүк айналымы '''3,9201 млн тонна''' болып, 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 21,4%-ға төмендеді.<ref name="cargo2026">[https://www.sam.gov.lv/lv/media/16461/download?attachment= Latvijas ostu kravu apgrozījums, janvāris–jūlijs 2025–2026]. Latvijas Republikas Satiksmes ministrija. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Географиялық орны == Вентспилс порты Латвияның батыс жағалауында, Вента өзенінің Балтық теңізіне құяр жерінде орналасқан. Порттың географиялық орны оны Балтық теңізі арқылы [[Скандинавия]], Германия және басқа Солтүстік-Батыс Еуропа нарықтарымен байланыстырады. [[Сурет:The mouth of the Venta.jpg|нобай|оңға|300px|Вента өзенінің Балтық теңізіне құяр сағасы және порт аумағы]] Порт айлақтары Вента өзенінің екі жағалауында және оның теңізге шығатын бөлігінде орналасқан. Қала орталығы портпен тарихи және кеңістіктік тұрғыдан тығыз байланысты. Порт аумағының жалпы көлемі '''2 451,39 га''', оның 242,60 гектары су акваториясына жатады. Порт басқармасының қарамағында жаңа өндірістік және логистикалық жобаларды дамытуға арналған шамамен '''700 га бос өнеркәсіптік аумақ''' бар.<ref name="general"/> Балтық теңізінен портқа кіру солтүстік және оңтүстік молдар арқылы жүзеге асырылады. [[Сурет:Dienvidu mols, Ventspils, LV-3601, Latvia - panoramio.jpg|нобай|солға|300px|Вентспилс портының Оңтүстік молы]] == Тарихы == === Орта ғасырлар === Вентспилс порты туралы алғашқы жазбаша мәліметтер '''1263 жылға''' жатады. XIII ғасырда Вента өзенінің сағасында неміс крест жорықшылары бекініс пен қарапайым кеме айлағын салған.<ref name="history">[https://www.portofventspils.lv/en/port-in-general/port-history/ Port history]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қала орта ғасырларда [[Ганза одағы]]ның сауда жүйесіне қосылып, Вента арқылы ішкі Курземе аумағымен және теңіз арқылы Балтықтың басқа порттарымен байланысқан. Вентспилс арқылы астық, балауыз, ағаш, зығыр, тері және басқа жергілікті өнімдер сыртқа шығарылып, Еуропадан тұз, мата, металл бұйымдары және басқа тауарлар әкелінген. === Курляндия герцогтігі кезеңі === Порттың алғашқы ірі өрлеу кезеңі [[Курляндия және Семигалия герцогтігі]]нің герцогі '''Якоб Кеттлер''' билік еткен 1642—1682 жылдарға сәйкес келеді. Бұл кезеңде Вентспилс герцогтіктің маңызды теңіз порты және кеме жасау орталығына айналды. Қаладағы верфтерде 135-тен астам кеме жасалғаны туралы деректер бар.<ref name="history"/> Герцог Якобтың сауда және отарлық саясаты нәтижесінде Курляндия кемелері Батыс Еуропаға, Африкаға және Кариб теңізі аймағына қатынады. 1682 жылдан кейін герцогтіктің саяси және экономикалық әлсіреуіне байланысты Вентспилс портының халықаралық маңызы төмендеді. === Ресей империясы кезеңі === 1795 жылы Курляндия және Семигалия герцогтігі [[Ресей империясы]]ның құрамына кіргеннен кейін Вентспилс империяның Балтық теңізіндегі порттарының біріне айналды. Порттың қыс кезінде салыстырмалы түрде қолайлы навигациялық жағдайы оның транзиттік маңызын арттырды. XIX ғасырда Батыс Еуропамен астық, ағаш және басқа тауарлар саудасы өсе бастады.<ref name="history"/> XIX ғасырдың соңында портты кең ауқымды қайта құру жүргізілді: * жаңа айлақтар салынды; * теңіз молдары ұзартылды; * қоймалар салынды; * фарватер тереңдетілді; * астық сақтау және тиеу инфрақұрылымы дамытылды. XX ғасырдың басында Мәскеу—Вентспилс бағытындағы теміржол байланысының қалыптасуы портты Ресей империясының ішкі аудандарымен тікелей байланыстырды. Соның нәтижесінде транзиттік астық, мұнай өнімдері мен басқа жүктердің тасымалы өсті.<ref name="history"/> 1912 жылға қарай Вентспилс жүк айналымы бойынша Лиепая портын басып озды.<ref name="history"/> === Дүниежүзілік соғыстар аралығы === [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] порт инфрақұрылымына және оның сауда байланыстарына ауыр әсер етті. Латвия тәуелсіздігін алғаннан кейін порттың жұмысы біртіндеп қалпына келтірілгенімен, Ресей империясы кезеңіндегі транзиттік көлем қайта оралмады. 1920—1930-жылдары порттың маңызды экспорттық жүктерінің бірі ағаш және ағаш материалдары болды.<ref name="history"/> [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде порт қайтадан әскери мақсаттарға пайдаланылып, инфрақұрылымының бір бөлігі зақымданды. === Кеңестік кезең === 1950-жылдардан бастап Вентспилс порты [[Кеңес Одағы]]ның сыртқы сауда жүйесінде стратегиялық маңызы бар порт ретінде жедел дамытылды. 1960-жылдары Вентспилс КСРО-ның: * мұнай; * мұнай өнімдері; * сұйық химиялық заттар; * калий тұздары; * басқа транзиттік шикізат экспортына қызмет көрсететін басты Балтық порттарының біріне айналды.<ref name="history"/> Осы кезеңде мұнай және химиялық жүк терминалдары, резервуарлар, теміржол инфрақұрылымы және терең сулы айлақтар салынды. Порттың өнеркәсіптік дамуы Вентспилс қаласының демографиялық және экономикалық өсуіне де елеулі ықпал етті. === Тәуелсіз Латвия кезеңі === 1991 жылы Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін порттың дәстүрлі жүк ағындары мен меншік құрылымы өзгерді. 1990-жылдардың екінші жартысында: * фарватер тереңдетілді; * гидротехникалық құрылыстар жаңартылды; * жаңа айлақтар мен терминалдар салынды; * порт қызметін халықаралық нарық талаптарына бейімдеу басталды.<ref name="history"/> '''1997 жылы Вентспилс еркін портының басқармасы құрылып''', порт аумағында арнайы экономикалық режим енгізілді.<ref name="history"/> 2002 жылдан бастап еркін порттағы лицензияланған кәсіпорындарға салықтық жеңілдіктер беру жүйесі арнайы заңмен реттеледі.<ref name="legal">[https://www.portofventspils.lv/en/port-administration/legal-basis-and-functions/ Legal basis and functions]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2000-жылдардан порт әкімшілігі транзиттік қызметпен қатар порт аумағында өнеркәсіптік кәсіпорындарды орналастыру стратегиясын жүргізе бастады. == Басқаруы және құқықтық мәртебесі == Портты '''Вентспилс еркін портының басқармасы''' ({{lang-lv|Ventspils brīvostas pārvalde}}) басқарады. Оның қызметінің негізгі құқықтық негіздерін: * 1994 жылғы Латвияның Порттар туралы заңы; * 1997 жылғы Вентспилс еркін порты туралы заң; * 2002 жылғы еркін порттар мен арнайы экономикалық аймақтардағы салық режимі туралы заң құрайды.<ref name="legal"/> Порт басқармасы инфрақұрылымды дамыту, кеме қатынасының қауіпсіздығы, порт аумағын жалға беру, инвестициялық жобаларды ұйымдастыру және еркін порт режимін іске асыру міндеттерін атқарады. Ең жоғары шешім қабылдайтын орган — төрт адамнан тұратын '''басқарма'''. Оның мүшелерін Латвияның: * Экономика министрлігі; * Қаржы министрлігі; * Көлік министрлігі; * Ақылды әкімшілік және өңірлік даму министрлігі ұсынады, ал тағайындауды Министрлер кабинеті жүзеге асырады.<ref name="board">[https://www.portofventspils.lv/en/port-administration/board/ Board]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы 4 ақпанда '''Валдис Андерсонс''' (''Valdis Andersons'') басқарма төрағасы болып сайланды.<ref name="chairman">[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/valdis-andersons-elected-chairman-of-the-board-of-the-freeport-of-ventspils/ Valdis Andersons elected Chairman of the Board of the Freeport of Ventspils]. Ventspils Freeport Authority. 04.02.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы 1 наурыздан басқарманың бас атқарушы директоры — '''Игорс Удодовс''' (''Igors Udodovs'').<ref name="ceo">[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/igors-udodovs-appointed-chief-executive-officer-of-ventspils-freeport-authority/ Igors Udodovs appointed Chief Executive Officer of Ventspils Freeport Authority]. Ventspils Freeport Authority. 02.03.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Инфрақұрылымы == Вентспилс — терең сулы көпфункциялы порт. {| class="wikitable" |+ '''Порттың негізгі техникалық көрсеткіштері''' ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Жалпы аумағы | 2 451,39 га |- | Акваториясы | 242,60 га |- | Өнеркәсіптік бос аумақтар | шамамен 700 га |- | Айлақтар саны | 64 |- | Айлақтардың жалпы ұзындығы | 11 984 м |- | Ең үлкен навигациялық тереңдігі | 17,5 м |- | Сұйық және сусымалы жүктер үшін ең үлкен шөгу | 15,0 м |- | Генеральдық, Ro-Ro және контейнерлік жүктер үшін ең үлкен шөгу | 14,1 м |- | Қызмет көрсетілетін кеменің ең жоғары дедвейті | 150 000 DWT |- | Сұйық және сусымалы жүк кемелерінің ең жоғары ұзындығы | 275 м |- | Генеральдық және Ro-Ro кемелерінің ең жоғары ұзындығы | 240 м |- | Сұйық жүк резервуарлары | 1 676 000 м³ |- | Жабық қоймалар | 57 200 м² |- | Ашық сақтау алаңдары | 460 000 м² |- | Мұздатылған өнім қоймалары | 12 000 м² |} <ref name="general"/><ref name="services"/> Порттың барлық негізгі терминалдарына теміржол және автомобиль кірме жолдары тартылған. [[Сурет:Ventspils osta SEZ.jpg|нобай|оңға|300px|Вентспилс еркін портының өндірістік аумағы]] == Терминалдары == Вентспилс порты жүк түріне қарай маманданған бірнеше терминалдан тұрады.<ref name="terminals">[https://www.portofventspils.lv/en/port-services/terminals/ Terminals]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Сұйық жүк терминалдары === Порттағы сұйық жүктерді өңдейтін кәсіпорындарға: * '''Vitol Terminal Latvia'''; * '''Ventbunkers'''; * '''Ventamonjaks'''; * '''VK Terminal Services'''; * '''Ventall Termināls'''; * '''Baltic Juice Terminal''' жатады.<ref name="terminals"/> Олар мұнай өнімдерін, химиялық сұйық жүктерді, аммиакты, биодизельді, өсімдік және жеміс өнімдерінің концентраттарын және басқа сұйық жүктерді өңдейді. '''Vitol Terminal Latvia''' инфрақұрылымының тарихы 1961 жылдан басталады және ол порттағы мұнай өнімдерін өңдейтін негізгі кешендердің бірі.<ref name="terminals"/> [[Сурет:BALTIC JUICE TERMINAL AT VENTSPILS - panoramio.jpg|нобай|солға|300px|Baltic Juice Terminal]] === Сусымалы жүк терминалдары === Негізгі сусымалы жүк терминалдары: * '''Baltic Coal Terminal'''; * '''Ventspils Grain Terminal'''; * '''Kālija parks'''; * '''Ventspils Commercial Port'''; * '''Eurohome Latvia''' болып табылады.<ref name="terminals"/> Олардың инфрақұрылымы көмір, астық, минералдық тыңайтқыштар, металлургиялық шикізат, шымтезек және басқа сусымалы жүктерге арналған. '''Baltic Coal Terminal''' 2008 жылы пайдалануға берілген және көмірді теңіз және теміржол көлігі арасында қайта тиеуге арналған. [[Сурет:Kohleverladung in Ventspils - Flickr - Michael Bliefert.jpg|нобай|оңға|300px|Вентспилс портында көмір тиеу]] '''Ventspils Grain Terminal''' астықты қабылдау, сақтау және кемелерге тиеуге маманданған. Оның тарихы Қазақстанмен экономикалық байланыстармен тығыз байланысты. === Генеральдық және Ro-Ro терминалдары === Бұл топқа: * '''Stena Line Ports Ventspils'''; * '''Reefer Cargo Terminal'''; * '''Ventplac''' жатады.<ref name="terminals"/> Stena Line терминалы Ro-Ro жүктеріне, автомобильдер мен жолаушыларға қызмет көрсетеді. Reefer Cargo Terminal тоңазытылған және температуралық режимді қажет ететін өнімдерді өңдеуге маманданған. Ventplac негізінен дөңгелек ағаш және ағаш жаңқасы сияқты орман шаруашылығы жүктерін өңдейді. == Жүк айналымы == Вентспилс портының жүк құрылымы XXI ғасырдың алғашқы онжылдықтарында едәуір өзгерді. Кеңестік және 1990—2000-жылдардағы мұнай, мұнай өнімдері, калий тұздары мен көмір транзитінің үлесі біртіндеп төмендеп, Ro-Ro, ағаш, ауыл шаруашылығы және теңіз арқылы қайта тиеу операцияларының маңызы артты. === 2025 жыл === 2025 жылы портта '''8,53 млн тонна''' жүк өңделді. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 3,6%-ға көп болды.<ref name="cargo2025"/> Порттың 2025 жылғы жүк құрылымындағы негізгі бағыттар: {| class="wikitable" ! Жүк тобы ! Көлемі ! Жалпы айналымдағы үлесі |- | Мұнай өнімдері | шамамен 4,0 млн т | 47% |- | Ro-Ro жүктері | шамамен 1,7 млн т | 20% |- | Қазақстандық көмір | 1,3 млн т | шамамен 15% |- | Ауыл шаруашылығы өнімдері | 737 мың т | 8,6% |- | Ағаш және орман шаруашылығы жүктері | 509 мың т | шамамен 6% |} <ref name="cargo2025"/> Мұнай өнімдерінің көлемі 2024 жылмен салыстырғанда шамамен 12%, Ro-Ro жүктері 18%, ал қазақстандық көмірді өңдеу көлемі 47% артты.<ref name="cargo2025"/> 2025 жылы порт қызметінің құрылымында '''теңізден теңізге қайта тиеу''' операцияларының маңызы артты. Порт әкімшілігінің мәліметі бойынша, жалпы жүктің 58,2%-ы Вентспилске теміржол немесе автомобиль көлігімен жеткізіліп, одан теңіз арқылы жөнелтілген; қалған бөлігі теңіз арқылы қабылданған.<ref name="cargo2025"/> === 2026 жыл === 2026 жылдың алғашқы жеті айында порттағы жағдай айтарлықтай өзгерді. Латвия Көлік министрлігінің ресми статистикасы бойынша қаңтар—шілдеде '''3 920,1 мың тонна''' жүк өңделді. Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңіндегі 4 984,6 мың тоннамен салыстырғанда '''21,4%-ға төмен'''.<ref name="cargo2026"/> {| class="wikitable" |+ '''2026 жылғы қаңтар—шілдедегі жүк құрылымы''' ! Жүк түрі ! 2026 ! 2025 жылғы сол кезеңмен салыстырғанда |- | Сусымалы жүктер | 467,2 мың т | −65,4% |- | соның ішінде көмір | 3,3 мың т | −99,6% |- | астық және астық өнімдері | 120,3 мың т | −24,3% |- | Сұйық жүктер | 2 182,3 мың т | −13,6% |- | соның ішінде мұнай өнімдері | 2 095,4 мың т | −9,9% |- | Генеральдық жүктер | 1 270,6 мың т | +14,7% |- | соның ішінде Ro-Ro | 1 007,3 мың т | +7,5% |- | Ro-Ro көлік бірліктері | 39 679 | +5,1% |- | Ағаш жүктері | 231,5 мың т | +42,8% |} <ref name="cargo2026"/> Осы кезеңде порттан жөнелтілген жүк көлемі 2 357,6 мың тонна, ал портқа қабылданған жүк 1 562,5 мың тонна болды.<ref name="cargo2026"/> 2025 жылы өте жоғары болған көмір ағынының 2026 жылғы алғашқы жеті айда күрт төмендеуі порттың жүк құрылымындағы құбылмалылықты көрсетеді. Сонымен бірге Ro-Ro және ағаш жүктерінің көлемі өсті. == Паромдық қатынас == [[Сурет:Pramis.jpg|нобай|солға|300px|Вентспилс портындағы паром]] Вентспилс — Латвияның Швециямен тұрақты жүк-жолаушы паромдық қатынасы бар негізгі порттарының бірі. Қазіргі тұрақты бағыт: '''Вентспилс — Нюнесхамн''' ({{lang-sv|Nynäshamn}}). Нюнесхамн [[Стокгольм]]нен шамамен 58 км оңтүстікте орналасқан. 2026 жылғы ресми порт деректері бойынша бағытта '''аптасына 12 рейске дейін''', яғни кей күндері әр бағытта тәулігіне екі жөнелту орындалады.<ref name="ferry">[https://www.portofventspils.lv/en/port-services/ferry-traffic/ Ferry traffic]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="connectivity">[https://www.portofventspils.lv/en/invest-in-ventspils/connectivity/ Connectivity]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Вентспилстегі тұрақты халықаралық паром қатынасы 2000 жылы Вентспилс—Вестервик бағытының ашылуынан басталды. Нюнесхамнмен тұрақты жолаушы қатынасы 2002 жылы қалыптасты, ал 2012 жылдан бағыттың операторы — '''Stena Line'''.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/ventspils-ferry-terminal-turns-25/ Ventspils ferry terminal turns 25]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2000 жылы портта арнайы паром айлағы, 2006 жылы екінші айлақ және заманауи жолаушылар терминалы салынды. Паромдар: * жолаушыларды; * жеңіл автомобильдерді; * жүк көліктерін; * тіркемелерді; * Ro-Ro жүктерін тасымалдайды. Бұл бағыт Швеция мен Латвия арасындағы ғана емес, Скандинавиядан Балтық мемлекеттері, Польша және одан әрі Орталық Азия бағытындағы автомобиль логистикасының бір бөлігі ретінде де пайдаланылады.<ref name="connectivity"/> == Жолаушылар және круиздік кемелер == 2025 жылы Вентспилс порты арқылы '''270 283 жолаушы''' өтті. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 4,5%-ға көп болды.<ref name="cargo2025"/> Сол жылы портқа төрт круиздік кеме кірді. 2026 жылы круиздік туризм бағыты да жалғасты. 2 шілдеде Вентспилске '''MS Deutschland''' круиздік кемесі шамамен 600 жолаушымен келді.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/cruise-ship-ms-deutschland-visits-ventspils/ Cruise ship MS Deutschland visits Ventspils]. Ventspils Freeport Authority. 02.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы 2 тамызда портқа ұзындығы 216 м және ені 29 м болатын '''Ambition''' круиздік кемесі шамамен 1 200 жолаушымен келді. Порт әкімшілігінің мәліметі бойынша, ол сол уақытқа дейін Вентспилске келген ең ірі круиздік кеме болды.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/largest-cruise-ship-in-ventspils-port-history-to-arrive-on-2-august/ Largest cruise ship in Ventspils Port history to arrive on 2 August]. Ventspils Freeport Authority. 2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Теміржол және автомобиль байланыстары == Вентспилс порты Латвияның теміржол желісі арқылы елдің шығыс шекарасына және әрі қарай Еуразия бағыттарына байланысты. Тарихи тұрғыдан порттың халықаралық транзиттік мамандануының негізін дәл осы теміржол байланысы қалыптастырды. Порт терминалдарының көпшілігіне тікелей теміржол тармақтары кіргізілген, бұл: * цистерналар; * астық вагондары; * жартылай вагондар; * контейнерлік платформалар арқылы жүкті кемеге тікелей қайта тиеуге мүмкіндік береді. Автомобиль көлігі бойынша Вентспилс еуропалық '''E22''' көлік дәлізімен байланысты. Вентспилс—Нюнесхамн паромдық бағыты автомобиль тасымалы үшін Скандинавия мен Балтық өңірі арасындағы тікелей теңіз өткелін қамтамасыз етеді.<ref name="connectivity"/> == Қазақстанмен байланыстары == Вентспилс еркін порты [[Қазақстан]]мен ұзақ мерзімді сауда-көлік байланыстары бар латвиялық порттардың бірі. Бұл байланыстар астық терминалы, көмір, металл және басқа транзиттік жүктер арқылы қалыптасты. === Қазақстандық астық терминалы === Вентспилс пен Қазақстан арасындағы ең маңызды ұзақ мерзімді инвестициялық жобалардың бірі — '''Ventspils Grain Terminal'''. Терминал 2000-жылдардың ортасында Қазақстан және басқа елдердің астығын Балтық теңізі арқылы әлемдік нарықтарға шығару үшін дамытылды. Қазақстандық ''Forbes Kazakhstan'' 2013–2014 жылдары Ventspils Grain Terminal-ды '''Қазақстанның Еуропалық Одақтағы порттық активі''' ретінде сипаттаған.<ref name="forbes2013">[https://forbes.kz/news/newsid_21740 Развитие казахстанского бизнеса в Европе обсудят эксперты РК и Латвии в Алматы]. ''Forbes Kazakhstan''. 13.03.2013. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="forbes2014">[https://forbes.kz/articles/kak_kazahstan_i_latviya_starayutsya_monetizirovat_obschee_proshloe Как Казахстан и Латвия стараются монетизировать общее прошлое]. ''Forbes Kazakhstan''. 02.12.2014. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2006 жылы қазақстандық '''APK-Invest''' компаниясы терминал акционерлерінің бірі болған LIFEGRAIN S.A.-ны сатып алды, ал кейін терминалдағы бақылауын ұлғайтты.<ref>[https://forbes.kz/articles/porta_pripiska Казахстану есть что предложить портам Латвии]. ''Forbes Kazakhstan''. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстан Темір жолы мен Қазақстанның көлік саласының өкілдері әр жылдары Вентспилске барып, терминал мен порт арқылы астық және транзиттік жүктерді тасымалдау мәселелерін талқылаған.<ref name="forbes2014"/> 2021 жылы Ventspils Grain Terminal акцияларын сату мәселесі көтеріліп, қазақстандық '''AIC-INVEST''' компаниясына тиесілі пакет аукционға шығарылғанымен, кейін сауда тоқтатылды.<ref>[https://kz.kursiv.media/2021-01-27/ventspilskiy-zernovoy-terminal-peredumali-prodavat/ Вентспилсский зерновой терминал передумали продавать]. ''Курсив''. 27.01.2021. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Латвияның корпоративтік деректер базасының 2026 жылғы мәліметі бойынша, '''AIC-INVEST 2024 жылғы 29 сәуірден бері Ventspils Grain Terminal акцияларының 91,52977%-ын иеленеді'''.<ref name="VGTownership">[https://company.lursoft.lv/en/ventspils-grain-terminal/41203016397 Ventspils Grain Terminal, AS]. ''Lursoft''. Мәліметтер 20.04.2026 жағдайына жаңартылған. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Осылайша, 2026 жылғы жағдай бойынша терминал қазақстандық капиталдың бақылауында қалып отыр. === 2022 жылғы логистикалық өзгерістер === 2022 жылдың басында халықаралық көлік бағыттарының өзгеруіне байланысты Қазақстан экспорттық жүктерді балама бағыттарға қайта бағдарлау мәселесін көтерді. Қазақстандық ''Kapital.kz'' және басқа БАҚ Рига, Вентспилс және Лиепая порттарының Қазақстан жүктерін қабылдауға дайын екенін хабарлады.<ref name="kapital2022">[https://kapital.kz/economic/103518/porty-latvii-gotovy-prinimat-kazakhstanskiye-gruzy.html Порты Латвии готовы принимать казахстанские грузы]. ''Kapital.kz''. 04.03.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2022 жылдың бірінші жартысында Латвия порттары арқылы Қазақстан транзитінің, әсіресе көмір тасымалының өсуі байқалды. Латвияның сол кездегі көлік министрі Қазақстаннан келген жүкті ел порттарының жүк айналымының өсу себептерінің бірі ретінде атаған.<ref>[https://kapital.kz/economic/107407/gruzooborot-portov-latvii-vyros-na-15-za-schet-tranzita-iz-rk.html Грузооборот портов Латвии вырос на 15% за счет транзита из РК]. ''Kapital.kz''. 18.07.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Көмір транзиті === 2022–2025 жылдары Вентспилс Қазақстан көмірін Еуропа нарықтарына жеткізетін Балтық бағыттарының біріне айналды. Қазақстанның ресми деректеріне сәйкес, '''2023 жылы Вентспилс бағытына жөнелтілетін қазақстандық қатты отын экспорты 2022 жылмен салыстырғанда шамамен 1,5 млн тоннаға немесе 60%-ға азайған'''. Негізгі шектеуші факторлардың бірі Ресей теміржол желісі арқылы транзит тарифтерінің өсуі ретінде көрсетілді.<ref name="coal2023">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/press/news/details/689673 Қазақстан көмірін экспорттау мәселелері]. Қазақстан Республикасының мемлекеттік органы. 2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Соған қарамастан кейін жүк ағыны қайта өсті. 2025 жылдың алғашқы жартысында Вентспилс порты '''656 мың тонна қазақстандық көмір''' өңдеп, көрсеткіш бір жылда 22,7%-ға өсті.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/cargo-turnover-at-the-freeport-of-ventspils-increased-by-9-in-the-first-half-of-2025/ Cargo turnover at the Freeport of Ventspils increased in the first half of 2025]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылдың тоғыз айында қазақстандық көмір көлемі шамамен '''1,1 млн тоннаға''' жетіп, 60,5%-ға артты.<ref>[https://www.em.gov.lv/en/article/239-million-tons-cargo-handled-ports-riga-liepaja-and-ventspils-over-nine-months 23.9 million tons of cargo handled at ports of Riga, Liepāja and Ventspils over nine months]. Latvijas Republikas Ekonomikas ministrija. 2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Толық 2025 жылдың қорытындысы бойынша Вентспилс портында '''1,3 млн тонна қазақстандық көмірді қайта тиеу операциялары''' орындалды. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 47%-ға жоғары және порттың жалпы жүк айналымының шамамен 15%-ына тең болды.<ref name="cargo2025"/> Бұл жерде порттың статистикалық әдістемесін ескеру қажет: 2025 жылы көмірдің бір бөлігі теңіз арқылы қабылданып, басқа кемелерге қайта тиелгендіктен, порттың «өңделген жүк» көрсеткіші Қазақстаннан теміржол арқылы тікелей жеткізілген физикалық көлеммен міндетті түрде бірдей емес. Қазақстандық ''Ақ Жайық'' басылымы Ресей теміржолы деректеріне сілтеме жасап, 2025 жылдың алғашқы жеті айында Қазақстаннан Вентспилске теміржол арқылы шамамен '''300 мың тонна көмір''' жеткізілгенін жазды.<ref>[https://azh.kz/ru/news/view/117286 Казахстанский уголь через российскую железную дорогу]. ''Ақ Жайық''. 22.08.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === 2026 жылғы жағдай === 2026 жылдың алғашқы жеті айында Вентспилс портындағы '''барлық елдерден келген көмір жүктерінің жалпы көлемі небәрі 3,3 мың тонна''' болды, бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңінен 99,6%-ға аз.<ref name="cargo2026"/> Латвияның 2026 жылғы статистикасы көмірді шыққан елі бойынша бөлмейді. Сондықтан осы 3,3 мың тоннаның қанша бөлігі Қазақстанға тиесілі екенін сенімді түрде анықтау мүмкін емес. Осыған байланысты 2025 жылы Қазақстан көмірі Вентспилс портының маңызды жүк сегменттерінің біріне айналғанымен, бұл үрдіс 2026 жылдың алғашқы жеті айында сақталмады. === Қазақстан үшін логистикалық маңызы === Вентспилс Қазақстан үшін бірнеше тұрғыдан маңызды: * Балтық теңізіне шығатын терең сулы порт; * астықты сақтау және теңізге тиеуге арналған Қазақстан капиталы қатысатын терминал; * көмір және басқа сусымалы жүктерді қайта тиеу мүмкіндігі; * Швециямен тікелей Ro-Ro паром қатынасы; * теміржол мен теңіз көлігін біріктіретін мультимодальды инфрақұрылым. Қазақстан мен Латвия арасындағы іскерлік форумдарда Рига, Вентспилс және Лиепая порттары Орталық Азия мен Еуропа арасындағы логистикалық байланысты дамыту құралдарының бірі ретінде қарастырылып келеді.<ref>[https://kapital.kz/economic/141451/kazakhstan-i-latviya-rasshiryayut-torgovo-ekonomicheskoye-sotrudnichestvo.html Казахстан и Латвия расширяют торгово-экономическое сотрудничество]. ''Kapital.kz''. 03.10.2025. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Өнеркәсіптік аймақ == Вентспилс еркін порты тек теңіз көлігі торабы ғана емес, өнеркәсіптік аймақ ретінде де дамытылады. Порт аумағында бірнеше ондаған өндірістік кәсіпорын жұмыс істейді. Еркін порт әкімшілігі 2000-жылдардың басынан бастап бос порттық жерлерді өндіріс, қойма және логистика жобаларына ұсынуды стратегиялық бағыт ретінде дамытты. Негізгі салаларға: * машина жасау; * электроника; * металл өңдеу; * химия; * ағаш өңдеу; * логистика; * энергетикалық технологиялар жатады. Еркін порттағы лицензияланған кәсіпорындар заңда белгіленген тікелей және жанама салықтық жеңілдіктерді пайдалана алады.<ref name="legal"/> == Жел энергетикасы және жаңа энергетикалық жобалар == 2020-жылдардың ортасында Вентспилс порты [[теңіз жел энергетикасы]] мен Power-to-X жобаларына арналған өндірістік және логистикалық база ретінде де дамып келеді. 2024 жылы ''Financial Times'' тобының ''fDi Intelligence'' басылымы Вентспилс еркін портын теңіз жел энергетикасы жобаларын дамытудағы бастамалары үшін еркін экономикалық аймақтар рейтингінде арнайы атап өтті.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/for-media/ventspils-freeport-recognised-in-fdis-global-free-zones-of-the-year-2024/ Ventspils Freeport recognised in fDi's Global Free Zones of the Year 2024]. Ventspils Freeport Authority. 2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порттың инвестициялық жоспарларында: * теңіз жел генераторларына арналған ірі құрамдас бөлшектерді қабылдау; * сақтау және жинақтау алаңдарын құру; * сутек және оның туындыларын өндіру; * жасыл [[аммиак]]; * электронды отын жобалары қарастырылады. Вентспилсте жоспарланған жасыл аммиак жобаларының бірінде шамамен 550 МВт электр қуатын пайдаланып, жылына 550 мың тоннаға дейін жасыл аммиак өндіру мүмкіндігі қарастырылған.<ref>[https://www.portofventspils.lv/en/invest-in-ventspils/development-projects/ Development projects]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл жобалар жоспарлау және инвестициялық дайындықтың әртүрлі сатысында болғандықтан, олардың барлығын іске қосылған өндіріс ретінде қарастыруға болмайды. == Әскери мобильділік және қауіпсіздік инфрақұрылымы == Вентспилс TEN-T негізгі көлік желісіне кіретіндіктен, порттың азаматтық инфрақұрылымын Еуропалық Одақтың әскери мобильділік талаптарына бейімдеу жобалары да жүзеге асырылуда. 2020-жылдардың екінші жартысындағы жоба: * порттағы автомобиль көпірін қайта жаңғырту; * 26 жарық қалқымасын және төрт навигациялық белгіні ауыстыру; * су астындағы, су үстіндегі және әуе кеңістігіндегі белгісіз нысандарды анықтау жүйесін орнату; * қауіпсіздік және қызмет көрсету орталығын салу шараларын қамтиды.<ref name="military">[https://www.portofventspils.lv/en/projects/development-of-dual-use-transport-infrastructure-at-the-freeport-of-ventspils/ Development of dual-use transport infrastructure at the Freeport of Ventspils]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жобаның жалпы құны шамамен '''12,54 млн еуро''', оның 10,66 млн еуросы Еуропалық Одақ қаржысы есебінен жүзеге асырылады. Жобаны 2029 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған.<ref name="military"/> == Экологиялық шаралары == Порт қызметінің негізгі экологиялық тәуекелдері мұнай және химиялық жүктерді өңдеу, кеме қозғалысы, өндірістік кәсіпорындар және тарихи ластанған порт аумақтарымен байланысты. Вентспилс еркін портының басқармасы: * мұнай төгінділеріне қарсы жедел әрекет етуді; * порт акваториясының мониторингін; * қауіпті жүктермен жұмыс істеуді бақылауды; * өндірістік кәсіпорындардың экологиялық қауіпсіздығын; * азаматтық қорғау шараларын ұйымдастырады.<ref name="environment">[https://www.portofventspils.lv/en/sustainability/environmental-safety/ Environmental safety]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порттың техникалық флоты мұнай төгінділерін жинауға және төтенше жағдайларға әрекет етуге арналған жабдықпен қамтамасыз етілген. === Жағалаудан электрмен қамтамасыз ету === Порт №16 паром айлағында Ro-Pax кемелерін жағалаудағы электр желісіне қосуға арналған жүйені дамытуда. Жоба бір мезгілде кемінде екі Ro-Pax кемесіне жалпы '''4 000 кВт''' электр қуатын беруге мүмкіндік беруге тиіс.<ref name="shorepower">[https://www.portofventspils.lv/en/projects/renovation-of-the-vessel-traffic-service-centre-and-berth-no-16-shore-power-infrastructure/ Renovation of the Vessel Traffic Service Centre and Berth No. 16 shore power infrastructure]. Ventspils Freeport Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жобаның жалпы рұқсат етілген құны 4,77 млн еуро, оның шамамен 4,06 млн еуросы Еуропалық Одақтың Бірігу қорынан қаржыландырылады. Іске асыру мерзімі 2024 жылғы қарашадан 2029 жылғы желтоқсанға дейін белгіленген.<ref name="shorepower"/> Кемелердің айлақта тұрған кезде негізгі қозғалтқыштарын өшіріп, жағалаудан электр алуы қала ауасындағы шығарындылар мен шуды азайтуға бағытталған. == Вентспилс қаласының дамуындағы орны == [[Сурет:Hafenindustrie an der Venta.jpg|нобай|оңға|300px|Вента жағалауындағы порттық және өнеркәсіптік аймақ]] Порт Вентспилс қаласының қалыптасуы мен экономикалық дамуында бірнеше ғасыр бойы негізгі рөл атқарды. Орта ғасырларда теңіз саудасы қаланың Ганза желісіне қосылуына ықпал етсе, герцог Якоб кезеңінде кеме жасау мен халықаралық сауда Вентспилсті Курляндия герцогтігінің ірі порттарының біріне айналдырды. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы порт пен теміржол құрылысы қаланың индустриялануын жеделдетті. Кеңестік кезеңдегі мұнай-химия транзиті жаңа өндірістік аудандар мен тұрғын үй құрылысына ықпал етті. 1997 жылдан кейін еркін порт режимі көлік қызметімен қатар жаңа өндіріс пен шетелдік инвестиция тарту құралы ретінде пайдаланылды. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Port of Ventspils from the left shore.jpg|Вентспилс порты Ventspils port.jpg|Порттың жалпы көрінісі The mouth of the Venta.jpg|Вента өзенінің сағасы Ventspils harbour entry - panoramio.jpg|Портқа теңізден кіреберіс Dienvidu mols, Ventspils, LV-3601, Latvia - panoramio.jpg|Оңтүстік мол Ventspils osta SEZ.jpg|Еркін порттың өндірістік аумағы Kohleverladung in Ventspils - Flickr - Michael Bliefert.jpg|Көмір тиеу BALTIC JUICE TERMINAL AT VENTSPILS - panoramio.jpg|Baltic Juice Terminal Ventspils Pilot Tower 9658446.jpg|Порттың лоцман мұнарасы Pramis.jpg|Вентспилстегі паром </gallery> == Қараңыз да == * [[Вентспилс]] * [[Вента (өзен)]] * [[Рига еркін порты]] * [[Лиепая порты]] * [[Балтық теңізі]] * [[Латвия көлігі]] * [[Нюнесхамн]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.portofventspils.lv/ Вентспилс еркін портының ресми сайты] * [https://www.portofventspils.lv/en/port-in-general/ Вентспилс порты туралы ресми ақпарат] * [https://www.portofventspils.lv/en/port-in-general/port-history/ Порт тарихы] * [https://www.portofventspils.lv/en/port-services/terminals/ Порт терминалдары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Ventspils Вентспилс порты Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Port of Ventspils}} [[Санат:Латвия]] [[Санат:Латвия порттары]] [[Санат:Балтық теңізінің порттары]] kn0e1uj3dgzgbj97jr5g7xaeask7zpi 14 785293 3643979 2026-08-19T05:54:17Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:АҚШ-тағы қаржы]] [[Санат:Солтүстік Америка қор биржалары]] [[Санат:АҚШ-тың қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша қор биржалары]] 3643979 wikitext text/x-wiki [[Санат:АҚШ-тағы қаржы]] [[Санат:Солтүстік Америка қор биржалары]] [[Санат:АҚШ-тың қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша қор биржалары]] tqmp28iead3ngbevu33d4fykmypagtx 3644003 3643979 2026-08-19T06:39:27Z 1nter pares 146705 3644003 wikitext text/x-wiki [[Санат:АҚШ-тағы қаржы]] [[Санат:Солтүстік Америка қор биржалары]] [[Санат:АҚШ қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша қор биржалары]] cynz9doot7m2hinvhjynwm9xx5v1r3x 14 785294 3643983 2026-08-19T05:57:51Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша қаржы]] [[Санат:АҚШ экономикасы]] [[Санат:Солтүстік Америка елдері бойынша қаржы]] 3643983 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша қаржы]] [[Санат:АҚШ экономикасы]] [[Санат:Солтүстік Америка елдері бойынша қаржы]] dytmzows0h1qjikae4ad6x1eo3jq9i4 14 785295 3643984 2026-08-19T06:01:41Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Солтүстік Америка елдері бойынша экономикалар]] [[Санат:Солтүстік Америкадағы қаржы]] 3643984 wikitext text/x-wiki [[Санат:Солтүстік Америка елдері бойынша экономикалар]] [[Санат:Солтүстік Америкадағы қаржы]] gemdgxns0kxx70hz5a8l11kgugkyp11 14 785296 3643985 2026-08-19T06:03:57Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Солтүстік Америка экономикасы]] [[Санат:Солтүстік Америка елдері]] [[Санат:Елдер бойынша экономика]] 3643985 wikitext text/x-wiki [[Санат:Солтүстік Америка экономикасы]] [[Санат:Солтүстік Америка елдері]] [[Санат:Елдер бойынша экономика]] bvp8owa35lpme5vb7isgstywokm6ofe 14 785297 3643986 2026-08-19T06:05:11Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Солтүстік Америка]] [[Санат:Құрлықтар бойынша экономика]] 3643986 wikitext text/x-wiki [[Санат:Солтүстік Америка]] [[Санат:Құрлықтар бойынша экономика]] pdwl8b5vimc6irokcbtu9hm6gonwwq4 14 785298 3643987 2026-08-19T06:06:39Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Солтүстік Америка экономикасы]] [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржы]] 3643987 wikitext text/x-wiki [[Санат:Солтүстік Америка экономикасы]] [[Санат:Құрлықтар бойынша қаржы]] 8rlfplx1pe26krtmtxs9njdlsdzg8n8 14 785299 3643988 2026-08-19T06:09:20Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша қор биржалары]] [[Санат:Солтүстік Америкадағы қаржы]] [[Санат:Солтүстік Америкада орналасқан іскерлік ұйымдар]] 3643988 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша қор биржалары]] [[Санат:Солтүстік Америкадағы қаржы]] [[Санат:Солтүстік Америкада орналасқан іскерлік ұйымдар]] i63asyzwv77y7e0mq8khojxidvmowh7 14 785300 3643989 2026-08-19T06:12:13Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша іскерлік ұйымдар]] [[Санат:Солтүстік Америкадағы бизнес]] [[Санат:Бағыты бойынша Солтүстік Америкада орналасқан ұйымдар]] 3643989 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша іскерлік ұйымдар]] [[Санат:Солтүстік Америкадағы бизнес]] [[Санат:Бағыты бойынша Солтүстік Америкада орналасқан ұйымдар]] 1t6nvzkgfp3mdnwv4oeyy7k83wxbdmm 14 785301 3643990 2026-08-19T06:13:27Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша бизнес]] [[Санат:Солтүстік Америка экономикасы]] 3643990 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрлықтар бойынша бизнес]] [[Санат:Солтүстік Америка экономикасы]] q5nautcjmgsps39nxb1wjgk6i95seav 14 785302 3643991 2026-08-19T06:16:07Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Солтүстік Америкада орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Құрлықтар және бағыты бойынша ұйымдар]] 3643991 wikitext text/x-wiki [[Санат:Солтүстік Америкада орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Құрлықтар және бағыты бойынша ұйымдар]] fjk69llqt6g3yx0lsjn3ato3mrknrrl 14 785303 3643992 2026-08-19T06:17:47Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Америкада орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Солтүстік Америка]] [[Санат:Құрлықтар бойынша ұйымдар]] 3643992 wikitext text/x-wiki [[Санат:Америкада орналасқан ұйымдар]] [[Санат:Солтүстік Америка]] [[Санат:Құрлықтар бойынша ұйымдар]] hx64wobel9dgj5f41t07zf52vfkr2os 14 785304 3643993 2026-08-19T06:18:58Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Америка қоғамы]] [[Санат:Құрлықтар бойынша ұйымдар]] 3643993 wikitext text/x-wiki [[Санат:Америка қоғамы]] [[Санат:Құрлықтар бойынша ұйымдар]] fzq3qpydlpuwzj6zx9cclmmcdlz1hk7 0 785305 3643994 2026-08-19T06:19:46Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: {| class="infobox" style="width:24em;" ! colspan="2" style="font-size:125%;text-align:center;" | Рига еркін порты |- | colspan="2" style="text-align:center;" | '''Rīgas brīvosta''' |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Сурет:Riga port aerial view by findseajobs.jpg|300px|Рига портының әуеден көрінісі]] |- ! Ел | {{LAT}} |- ! Орналасқан жері | [[Рига]], [[Даугава]] сағасы, Риг... 3643994 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:24em;" ! colspan="2" style="font-size:125%;text-align:center;" | Рига еркін порты |- | colspan="2" style="text-align:center;" | '''Rīgas brīvosta''' |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Сурет:Riga port aerial view by findseajobs.jpg|300px|Рига портының әуеден көрінісі]] |- ! Ел | {{LAT}} |- ! Орналасқан жері | [[Рига]], [[Даугава]] сағасы, [[Рига шығанағы]] |- ! Координаттары | {{coord|57|04|02|N|24|00|43|E|display=inline,title}} |- ! Түрі | халықаралық теңіз порты, еркін порт |- ! Басқарушы ұйым | Рига еркін портының басқармасы |- ! Басқарма төрағасы | Сандис Штейнс |- ! Бас атқарушы директор | Ансис Зелтиньш |- ! Жалпы аумағы | 6 348 га |- ! Құрлық аумағы | 1 962 га |- ! Акваториясы | 4 386 га |- ! Айлақтардың жалпы ұзындығы | 19 км |- ! Ең үлкен тереңдігі | 16,0 м |- ! Кеменің ең үлкен шөгуі | 15,0 м |- ! Жүк айналымы | 16,7495 млн т (2025) |- ! Контейнер айналымы | 495 748 TEU (2025) |- ! Кемелер | 2 494 (2025) |- ! Жолаушылар | 115 469 (2025) |- ! Ресми сайты | [https://rop.lv/ rop.lv] |- ! Ортаққор | [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Riga Port of Riga] |} '''Рига порты''' немесе '''Рига еркін порты''' ({{lang-lv|Rīgas brīvosta}}) — [[Латвия]]ның астанасы [[Рига]] қаласындағы, [[Даугава]] өзенінің [[Рига шығанағы]]на құяр сағасында орналасқан халықаралық көпфункциялы теңіз порты. Ол Латвиядағы жүк айналымы ең жоғары порт және елдің негізгі контейнерлік теңіз торабы болып табылады.<ref name="location">[https://rop.lv/en/port-location Port Location]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порт Даугава өзенінің екі жағалауымен [[Ваншу көпірі]]нен өзен сағасына дейін шамамен '''15 км''' созылып жатыр және Рига қаласы аумағының шамамен 11%-ын алып жатыр.<ref name="location"/> Порттың жалпы аумағы '''6 348 га''', оның 1 962 гектары құрлық, 4 386 гектары акватория болып табылады.<ref name="infra">[https://rop.lv/en/infrastructure Infrastructure]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылы Рига портында '''16,7495 млн тонна жүк''' өңделді, 495 748 TEU контейнер өткізілді, портқа 2 494 кеме кіріп, 115 469 жолаушыға қызмет көрсетілді.<ref name="stat2025">[https://rop.lv/sites/default/files/2026-03/Cargo%20turnover_Freeport%20of%20Riga_12.2025.pdf Cargo Traffic in the Freeport of Riga, 2025]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="location"/> 2026 жылғы қаңтар—шілдеде жүк айналымы '''9,1221 млн тонна''' болды.<ref name="stat2026">[https://rop.lv/sites/default/files/2026-08/Cargo%20turnover_Freeport%20of%20Riga_07.2026_0.pdf Cargo Traffic in the Freeport of Riga, January–July 2026]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Рига порты контейнерлерді, ауыл шаруашылығы өнімдерін, ағаш және ағаш өңдеу өнімдерін, металдарды, минералдық және химиялық жүктерді, мұнай өнімдерін, сұйытылған газды және басқа жүктерді өңдейді. Портта теміржол, автомобиль және теңіз көлігі біріктірілген мультимодальды логистикалық жүйе қалыптасқан.<ref name="infra"/> == Географиялық орны == Рига порты Балтық теңізінің шығыс бөлігінде, Рига шығанағының оңтүстік жағалауында, Даугава өзенінің сағасында орналасқан.<ref name="location"/> Порт Рига қаласының құрамдас бөлігі болып табылады және өзеннің екі жағалауын қамтиды. Қаланың тарихи орталығына жақын орналасқан оңтүстік порт аумақтарынан солтүстіктегі Даугавгрива мен Мангальсалаға дейін созылады. [[Сурет:Port of Riga on the Daugava river.jpg|нобай|солға|300px|Даугава өзеніндегі Рига порты]] Негізгі порттық және өндірістік аумақтардың қатарына: * '''Кундзиньсала''' (''Kundziņsala''); * '''Криеву аралы''' (''Krievu sala''); * '''Экспорт порты''' (''Eksportosta''); * '''Андрейсала''' (''Andrej­sala''); * '''Даугавгрива''' (''Daugavgrīva''); * '''Мангальсала''' (''Mangaļsala''); * '''Вецмилгравис''' (''Vecmīlgrāvis''); * '''Волери''' (''Voleri''); * '''Ринужи''' (''Rīnūži'') жатады. Порттың орталық орналасуы оның бір жағынан тарихи қала орталығымен, екінші жағынан өндірістік және логистикалық аудандармен тығыз байланысын қалыптастырған. == Тарихы == === Ерте кезеңі === Рига портының тарихы [[Даугава]] өзенінің халықаралық сауда жолы ретіндегі маңызымен тікелей байланысты. Даугава Балтық теңізі мен Шығыс Еуропа арасындағы су жолдарының бірі ретінде ерте орта ғасырларда-ақ пайдаланылған.<ref name="history">[https://rop.lv/en/history History]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазіргі Рига аумағында Даугаваға Ридзене (''Rīdzene'') өзені құятын жерде табиғи айлақ болған. Оның маңында ливтердің қонысы орналасқан. Теңізден келген скандинавиялық және германдық көпестер мен Даугава бойымен келген шығыс еуропалық саудагерлер осында тауар алмасқан.<ref name="history"/> 1201 жыл Риганың құрылған жылы ретінде есептеледі. XIII ғасырда Рига қалалық кеңесі шығыс князьдіктерімен және кейін [[Ганза одағы]]ның қалаларымен сауда келісімдерін жасады. Қала Балтық өңірінің маңызды сауда порттарының біріне айналды.<ref name="history"/> XIV ғасырда порт негізінен Ридзене өзенінің жалғасы болған Рига көлінде орналасқан. Металл бұйымдары, дәмдеуіштер, тұз және маталар импортталса, балауыз, зығыр, кендір, ағаш және аң терілері экспортталды.<ref name="history"/> === XVI—XVIII ғасырлар === XV ғасырдың соңы мен XVI ғасырда Еуропадағы теңіз саудасының кеңеюі Рига портының жүк айналымын арттырды. Астық пен ағашқа сұраныс көбейіп, порт біртіндеп Ридзенеден Даугава жағалауына ауыса бастады.<ref name="history"/> [[Ливон соғысы]]нан кейін Рига Польша-Литва мемлекетінің билігіне өтті. Польша королі Стефан Баторий импорт және экспорт тауарлары құнының шамамен 2%-ына тең ''portoria'' кедендік алымын енгізді. 1591 жылы портқа 391 желкенді кеме келгені құжаттарда көрсетілген.<ref name="history"/> 1621 жылы Рига мен оның порты [[Швеция]] билігіне өтті. 1710 жылы [[Ұлы Солтүстік соғыс]] кезінде Риганы Ресей әскері басып алды. XVIII ғасырдың екінші жартысында Даугава сағасында кеме қатынасын жақсарту үшін гидротехникалық құрылыстар жүйелі түрде салына бастады. 1788 жылы Кометфорт бөгетінің соңында жағылған навигациялық от Рига порты тарихындағы алғашқы маяк орны болып саналады.<ref name="history"/> === XIX ғасырдағы жаңғырту === XIX ғасырда Рига портын қазіргі заманғы инженерлік теңіз портына айналдыру үдерісі жүрді. 1846 жылы портта алғашқы бу қозғалтқышты жер снаряды жұмыс істей бастады. Бұл Даугава фарватерін жүйелі түрде тереңдетуге мүмкіндік берді.<ref name="history"/> 1850 жылы Рига портын салу комитеті құрылып, Мангальсаладағы Шығыс молы және Батыс молы салынды. Нәтижесінде қазіргі теңіз қақпаларының негізгі пішіні қалыптасты.<ref name="history"/> 1871 жылы Рига—Царицын теміржол байланысының ашылуы портты Ресей империясының ішкі аудандарымен байланыстырды. Астық, ағаш және басқа шикізатты теміржол арқылы Ригаға жеткізіп, теңізбен Батыс Еуропаға экспорттау көлемі артты.<ref name="history"/> 1877 жылы ауыр қыстардан кейін порт үшін мұз жаруға арналған ''Simson'' пароходы сатып алынды. === XX ғасырдың басы === XX ғасырдың басында Рига Ресей империясының ағаш экспорты бойынша ең ірі порты болды және жалпы сыртқы сауда көлемі бойынша империя порттарының арасында үшінші орынға көтерілді.<ref name="history"/> 1901 жылы өткізу қабілетін ұлғайту үшін Андрей бөгеті аумағында Экспорт порты салына бастады. 1902 жылы Андрейсалада алғашқы тоңазытқыш қоймасы, 1903 жылы Рига тауар станциясы ашылды.<ref name="history"/> 1905 жылы Андрейостада Риганың алғашқы электр станциясы пайдалануға берілді. 1912 жылы Гётеборгта салынған ''Пётр Великий'' мұзжарғышы портта қызмет ете бастады.<ref name="history"/> [[Сурет:Rīgas osta un Daugavmalas tirgus (1900-1910).png|нобай|оңға|300px|Рига порты мен Даугава жағалауындағы базар, 1900—1910 жылдар]] === Бірінші дүниежүзілік соғыс және тәуелсіз Латвия === 1915 жылдан [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] жағдайында Ригадағы өнеркәсіп орындары, кемелер мен порт жабдықтарының бір бөлігі Ресейдің ішкі аймақтарына эвакуацияланды. 1917 жылы Германия әскері Риганы басып алды. Шегінген Ресей әскері порт маягын, теміржол көпірін және бірқатар порттық құрылыстарды қиратты.<ref name="history"/> 1918 жылғы 18 қарашада Латвия Республикасы жарияланды. 1919 жылғы шілдеде тәуелсіз Латвия портына алғашқылардың бірі болып Латвия Уақытша үкіметі мүшелері мінген '''«Saratov»''' пароходы кірді.<ref name="history"/> 1920-жылдары порт қалпына келтірілді. Фарватер тереңдігі 1928 жылы 8,2 м, 1938 жылы 9,0 м-ге жетті. Экспорт портында жаңа қоймалар мен тоңазытқыш кешендері салынды. 1926 жылы '''«Krišjānis Valdemārs»''' мұзжарғышы жұмысын бастады.<ref name="history"/> === Кеңестік кезең === Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде порттың бірқатар гидротехникалық нысандары мен ғимараттары қирады. Соғыстан кейін Рига порты [[КСРО]] сыртқы саудасында маңызды орын алды. 1960—1970-жылдары портты кеңейту және жаңғырту жобалары іске асырылды.<ref name="history"/> 1980-жылдардың басында Кундзиньсалада КСРО-дағы сол кезеңнің ірі контейнер терминалдарының бірі пайдалануға берілді. Сұйытылған газ экспорттайтын инфрақұрылым, Рига теңіз жолаушылар вокзалы және Ринужи балық порты салынды.<ref name="history"/> === Тәуелсіздік қалпына келгеннен кейін === 1991 жылы Латвияның тәуелсіздігі қалпына келгеннен кейін Рига портының сауда географиясы мен басқару жүйесі қайта құрылды. Қазіргі '''Рига еркін порты туралы заң''' Латвия Сеймінде 2000 жылғы 9 наурызда қабылданып, 11 сәуірде күшіне енді.<ref name="law">[https://likumi.lv/ta/id/3435 Rīgas brīvostas likums]. Likumi.lv. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Заңның мақсаты халықаралық саудаға қатысуды арттыру, инвестициялар тарту, өндіріс пен қызмет көрсету саласын дамыту және жаңа жұмыс орындарын құру болып белгіленген.<ref name="law"/> 2000—2010-жылдары контейнер, көмір, мұнай өнімдері және ағаш жүктеріне арналған терминалдар мен логистикалық инфрақұрылым кеңейтілді. 2010-жылдардың соңында порттың жүк құрылымы айтарлықтай өзгере бастады. Қаланың орталығына жақын орналасқан көмір терминалдарының қызметі жаңа '''Криеву аралы''' терминалдарына көшірілді. Кейін геосаяси және нарықтық өзгерістер әсерінен көмірдің маңызы күрт төмендеді: 2025 жылғы ресми статистикада көмір мен кокс айналымы нөлге тең болды.<ref name="stat2025"/> == Басқаруы және құқықтық мәртебесі == Портты '''Рига еркін портының басқармасы''' ({{lang-lv|Rīgas brīvostas pārvalde}}) басқарады. Рига еркін порты туралы заң еркін аймақ режимін, кедендік рәсімдерді, коммерциялық қызмет және портты басқару қағидаларын белгілейді.<ref name="law"/> 2026 жылғы жағдай бойынша порттың ең жоғары шешім қабылдайтын органы — төрт мүшеден тұратын басқарма. Оның мүшелерін: * Экономика министрі; * Қаржы министрі; * Көлік министрі; * қоршаған ортаны қорғау және өңірлік даму саласына жауапты министр ұсынады.<ref name="management">[https://rop.lv/en/our-team Our Team]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы тамыздағы жағдай бойынша: * басқарма төрағасы — '''Сандис Штейнс''' (''Sandis Šteins''); * төраға орынбасары — '''Лиене Приедите-Канцевича''' (''Liene Priedīte-Kancēviča''); * басқарма мүшелері — '''Байба Бане''' және '''Элита Турка'''; * бас атқарушы директор — '''Ансис Зелтиньш''' (''Ansis Zeltiņš''); * порт капитаны — '''Арнис Шмитс''' (''Arnis Šmits'').<ref name="management"/> Порт аумағындағы лицензияланған кәсіпорындар арнайы еркін аймақ режимін пайдалана алады. Ол кедендік бақылау мен заңда белгіленген салықтық жеңілдіктер жүйесін қамтиды.<ref name="law"/> == Инфрақұрылымы == Рига порты тәулігіне 24 сағат және жыл бойы навигация үшін ашық.<ref name="infra"/> Порт іс жүзінде мұз қатпайтын порт болып есептеледі, алайда аса суық қыстарда Рига шығанағы мен порт акваториясында қауіпсіз навигацияны қамтамасыз ету үшін мұзжарғыштар пайдаланылады.<ref name="infra"/> 2025/2026 жылғы қыста мұз жағдайы соңғы жылдармен салыстырғанда күрделі болды, сондықтан порттың техникалық флоты Рига шығанағында және порт акваториясында мұзжару жұмыстарын жүргізді. Порттың негізгі техникалық көрсеткіштері: {| class="wikitable" ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Жалпы аумағы | 6 348 га |- | Құрлық аумағы | 1 962 га |- | Акваториясы | 4 386 га |- | Айлақтардың жалпы ұзындығы | 19 км |- | Кеменің ең жоғары шөгуі | 15,0 м |- | Ең үлкен тереңдігі | 16,0 м |- | Ашық жүк алаңдары | 2 250 914 м² |- | Жабық қоймалар | 512 146 м² |- | Тоңазытқыш қоймаларының сыйымдылығы | 46 600 м³ |- | Құрғақ сусымалы жүк резервуарлары | 260 000 м³ |- | Сұйық жүк резервуарлары | 536 535 м³ |} <ref name="infra"/> Порт Панамакс және пост-Панамакс санатындағы, шөгуі 15 м-ге дейін және ұзындығы шамамен 300–320 м болатын ірі жүк кемелеріне қызмет көрсете алады.<ref name="infra"/> Порттың барлық негізгі өндірістік аумақтарына теміржол және автомобиль кірме жолдары тартылған. == Жүк терминалдары == Рига порты көпфункциялы құрылымға ие. 2026 жылғы ресми ақпарат бойынша порт кластерінде '''270-тен астам кәсіпорын''', оның ішінде 35 көпфункциялы жүк терминалы және 29 кеме агенттігі жұмыс істейді. Порт қызметімен байланысты жұмыс орындарының саны 4 мыңнан асады.<ref name="location"/> === Контейнерлік жүктер === [[Сурет:Riga port container terminal.jpg|нобай|оңға|300px|Рига портындағы контейнер терминалы]] Контейнерлер — қазіргі Рига портының негізгі жүк топтарының бірі. 2025 жылы портта '''495 748 TEU''' контейнер өңделді. Бұл Латвия порттары арқылы өткен контейнерлердің шамамен '''99%-ына''' тең болды.<ref name="container">[https://rop.lv/en/news/two-more-container-shipping-lines-have-added-port-riga-their-routes Two more container shipping lines have added the Port of Riga to their routes]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылы Рига — тұрақты халықаралық контейнер желілері және маманданған контейнер терминалдары бар Латвиядағы негізгі порт. Портта тоғыз тұрақты контейнерлік желі қызмет көрсетеді: * CMA CGM; * Mediterranean Shipping Company (MSC); * Sea Consortium; * Unifeeder; * Samskip; * Ocean Network Express (ONE); * Poland-Finland Service; * Ellerman City Liners; * Hapag-Lloyd.<ref name="container"/> Контейнерлік тасымал порт стратегиясында басым бағыттардың бірі болып табылады. 2026 жылғы қаңтар—шілдеде 261 769 TEU өңделді.<ref name="stat2026"/> === Ауыл шаруашылығы жүктері === 2020-жылдардың ортасында Рига Латвиядағы астық пен басқа ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта тиеудің негізгі орталығына айналды. 2025 жылы портта '''2,945 млн тонна ауыл шаруашылығы өнімі''' өңделді.<ref name="stat2025"/> 2026 жылғы порт әкімшілігінің бағалауы бойынша, Латвия порттары арқылы экспортталатын астық жүктерінің шамамен жартысы Рига арқылы өтеді.<ref name="grain">[https://rop.lv/en/news/port-riga-ready-new-grain-season Port of Riga Ready for the New Grain Season]. Freeport of Riga Authority. 28.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ауыл шаруашылығы жүктерін Дауганың екі жағалауындағы '''16 терминал''' қабылдайды. Ірілерінің қатарына: * STREK; * B Port; * Osta Lejasvoleri; * Riga Bulk Terminal; * Alpha Osta жатады.<ref name="grain"/> Соңғы бес жылда порт терминалдарының ауыл шаруашылығы өнімдерін сақтау және қайта тиеу қуаты екі еседен астам өсті.<ref name="grain"/> Osta Lejasvoleri терминалының жалпы сақтау сыйымдылығы 150 мың тоннаға, STREK-тің бір мезгілдегі астық сақтау қуаты 116 мың тоннаға, Riga Bulk Terminal қуаты 120 мың тоннаға жетті.<ref name="grain"/> === Ағаш жүктері === Ағаш, тақтай материалдары, ағаш түйіршіктері мен жаңқасы Рига портының дәстүрлі экспорттық жүктеріне жатады. 2025 жылы: * жалпы ағаш материалдары — 2,425 млн т; * ағаш түйіршіктері — 1,825 млн т; * ағаш жаңқасы — 1,006 млн т көлемінде өңделді.<ref name="stat2025"/> === Сұйық жүктер === 2025 жылы портта '''1,375 млн тонна''' сұйық жүк өңделді. Оның: * 1,045 млн тоннасы — мұнай өнімдері; * 224,6 мың тоннасы — сұйытылған пропан газы; * 105,1 мың тоннасы — басқа сұйық жүктер болды.<ref name="stat2025"/> 2026 жылғы алғашқы жеті айда сұйытылған пропан газының көлемі өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда екі еседен астам артты.<ref name="stat2026"/> == Жүк айналымы == 2025 жылы Рига портының жалпы жүк айналымы '''16 749,5 мың тонна''' болды, бұл 2024 жылмен салыстырғанда 7,3%-ға аз.<ref name="stat2025"/> {| class="wikitable" |+ '''2025 жылғы жүк құрылымы''' ! Жүк санаты ! Көлемі ! 2024 жылмен салыстырғанда |- | Құрғақ сусымалы жүктер | 7 851,2 мың т | −13,0% |- | Генеральдық жүктер | 7 523,4 мың т | −7,1% |- | Сұйық жүктер | 1 374,9 мың т | +47,2% |- ! Барлығы ! 16 749,5 мың т ! −7,3% |} <ref name="stat2025"/> 2024 жылы портта 18,0625 млн тонна жүк өңделген.<ref name="stat2025"/> === 2026 жылғы көрсеткіштер === 2026 жылғы қаңтар—шілдеде портта '''9 122,1 мың тонна''' жүк өңделді. Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2,1%-ға аз.<ref name="stat2026"/> {| class="wikitable" |+ '''2026 жылғы қаңтар—шілдедегі негізгі жүк топтары''' ! Жүк түрі ! Көлемі ! Өзгерісі |- | Құрғақ сусымалы жүктер | 4 419,0 мың т | +9,6% |- | Ауыл шаруашылығы өнімдері | 1 540,1 мың т | +21,9% |- | Ағаш түйіршіктері | 1 099,1 мың т | +24,1% |- | Генеральдық жүктер | 4 020,7 мың т | −12,3% |- | Контейнерлер | 2 688,3 мың т | −7,5% |- | Контейнерлер, TEU | 261 769 | −12,3% |- | Ағаш материалдары | 1 218,5 мың т | −23,8% |- | Сұйық жүктер | 682,4 мың т | −2,2% |- | Мұнай өнімдері | 440,5 мың т | −18,1% |- | Сұйытылған пропан газы | 211,2 мың т | 2,1 есе өскен |} <ref name="stat2026"/> Бұл мәліметтер қазіргі Рига портының бұрынғы көмір мен мұнай транзитіне негізделген модельден контейнерлерге, ауыл шаруашылығы өнімдеріне, ағаш жүктеріне және әртараптандырылған логистикаға қарай өзгергенін көрсетеді. == Жолаушылар және круиздік туризм == [[Сурет:Riga Passenger Terminal.JPG|нобай|солға|300px|Рига жолаушылар терминалы]] Рига — Балтық теңізіндегі круиздік туризм бағыттарының бірі. 2025 жыл порттың круиздік секторында рекордтық жыл болды: * '''85 круиздік кеме''' келді; * '''115 469 жолаушы''' қызмет алды.<ref name="location"/><ref name="stat2025"/> 2026 жылғы қаңтар—шілдеде жолаушылар саны '''90 033 адамға''' жетті, бұл алдыңғы жылдың сәйкес кезеңінен 52,3%-ға көп. Ресми статистикадағы бұл жолаушылардың барлығы круиздік жолаушылар ретінде тіркелген.<ref name="stat2026"/> 2026 жылғы круиздік маусымға портта '''101 кеме келуі''' жоспарланған, жолаушылар саны шамамен 135 мың адам болады деп күтілген.<ref name="cruise2026">[https://rop.lv/en/news/port-riga-welcomes-333-meter-long-mein-schiff-relax-largest-cruise-ship-ports-history-photo The Port of Riga Welcomes the 333-Meter-Long Mein Schiff Relax]. Freeport of Riga Authority. 22.05.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы 22 мамырда портқа тарихындағы ең ірі круиздік кеме — '''Mein Schiff Relax''' кірді. Кеменің ұзындығы 333 м, ені 42 м, жалпы тоннажы 160 мың GT болды. Ол 4 139 жолаушы және 1 396 экипаж мүшесімен Ригаға келіп, өлшеміне байланысты Криеву аралындағы айлаққа тоқтады.<ref name="cruise2026"/> === Жаңа жолаушылар терминалы === Порттың Экспорт порты ауданында '''Riga RoPax Terminal''' атты жаңа круиздік және жүк-жолаушы терминалын салу жоспарланған.<ref name="passengers">[https://rop.lv/en/passengers Passengers]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жоба: * қала орталығына жақын жаңа круиз айлақтарын; * Ro-Ro жүк-жолаушы паромдарын; * ұзындығы 300 метрден асатын кемелерді; * жолаушыларға және көлікке арналған заманауи инфрақұрылымды қамтуға тиіс. Порт пен Рига муниципалитеті тұрақты жүк-жолаушы паром қатынасын қайта іске қосу мүмкіндігімен де жұмыс істейді. == Теміржол және автомобиль қатынасы == Порт Дауганың екі жағалауында кең теміржол және автомобиль инфрақұрылымымен жабдықталған.<ref name="infra"/> Теміржол терминалдарға: * контейнерлерді; * астықты; * металдарды; * ағаш материалдарын; * басқа сусымалы және генеральдық жүктерді тікелей жеткізуге мүмкіндік береді. Рига портын Латвияның магистральдық автомобиль жолдары мен жалпы еуропалық жол желісі байланыстырады. Кундзиньсалаға жүк көлігінің қолжетімділігін жақсарту мақсатында Твайка көшесінен жаңа эстакада салынып жатыр. 2026 жылғы маусымдағы жағдай бойынша ұзындығы '''863,5 м''' эстакаданың негізгі конструкциялары аяқталып, жүктемелік сынақтар басталды. Құрылыс жұмыстарын 2026 жылғы 8 қазанға дейін аяқтап, нысанды күзде пайдалануға беру жоспарланған.<ref name="overpass">[https://rop.lv/en/news/load-tests-were-started-kundzinsala-overpass-construction-scheduled-be-completed-fall Load tests were started on the Kundziņsala overpass]. Freeport of Riga Authority. 18.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жобаның құны 82,6 млн еуроны құрайды. Эстакада жүк көліктерін қала көшелерінен тікелей порттың өндірістік аймағына бағыттап, тұрғын аудандардағы ауыр көлік ағынын азайтуға арналған.<ref name="overpass"/> == Қазақстанмен байланыстары == Рига порты [[Қазақстан]] мен Латвия арасындағы көлік және сауда қатынастарында ұзақ уақыттан бері пайдаланылып келеді. Қазақстандық жүктердің Рига арқылы тасымалы теміржол—теңіз мультимодальды дәліздеріне негізделеді. Әр кезеңде металдар, ферроқорытпалар, көмір, астық және басқа жүктер Рига арқылы Еуропа және әлем нарықтарына шығарылған. === Ферроқорытпалар және ерте транзит === 2013 жылы ''Forbes Kazakhstan'' Қазақстан—Латвия экономикалық ынтымақтастығы туралы материалында '''Рига еркін порты арқылы Еуропаға қазақстандық ферроқорытпалардың және басқа жүктердің елеулі көлемі тасымалданғанын''' хабарлады.<ref name="forbes2013">[https://forbes.kz/news/newsid_21740 Развитие казахстанского бизнеса в Европе обсудят эксперты РК и Латвии в Алматы]. ''Forbes Kazakhstan''. 13.03.2013. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл кезеңде Латвия Қазақстан мен Орталық Азияны Еуропалық Одақ нарығымен байланыстыратын теміржол және теңіз логистикалық дәліздерінің бірі ретінде қарастырылды. === 2022 жылғы транзиттік ағындар === 2022 жылы халықаралық логистикалық жағдай өзгергеннен кейін Қазақстан экспорттық бағыттарды әртараптандыруды күшейтті. Қазақстандық ''Kapital.kz'' 2022 жылдың бірінші жартысында Латвия порттарының жүк айналымының 15,2%-ға өскенін және Латвияның көлік министрі бұл өсімнің негізгі себептерінің бірі ретінде Қазақстаннан, әсіресе көмірден келген транзитті атағанын хабарлады.<ref name="kapital2022">[https://kapital.kz/economic/107407/gruzooborot-portov-latvii-vyros-na-15-za-schet-tranzita-iz-rk.html Грузооборот портов Латвии вырос на 15% за счет транзита из РК]. ''Kapital.kz''. 18.07.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Сол кезеңде Рига Латвия порттары арасында көш бастап, 2022 жылғы қаңтар—маусымда 11,32 млн тонна жүк өңдеді.<ref name="kapital2022"/> Алайда бұл көрсеткіш Рига портының жалпы жүк айналымы болып табылады және оны толығымен Қазақстан жүгі деп есептеуге болмайды. === Қазақстан көмірі === Рига портының ресми деректерінде Қазақстаннан келген жүктің нақты көлеміне қатысты мысалдардың бірі 2023 жылға тиесілі. 2023 жылғы қыркүйекте Рига портында '''66,9 мың тонна қазақстандық көмір''' Panamax санатындағы кемеге тиеліп, [[Хорватия]]ның Пломин портына жөнелтілді.<ref name="kazcoal">[https://rop.lv/en/news/september-volume-cargo-port-riga-has-increased In September, the volume of cargo in the Port of Riga has increased]. Freeport of Riga Authority. 16.10.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл 2023 жылы Ригаға кірген алғашқы Panamax санатындағы көмір кемелерінің бірі болған.<ref name="kazcoal"/> Кейін порттағы көмір айналымы күрт төмендеп, 2025 жылғы ресми статистикада көмір мен кокс жүк тобы бойынша айналым '''0 тонна''' болды.<ref name="stat2025"/> === Қазақстан—Латвия көлік ынтымақтастығы === 2024 жылғы мамырда Қазақстанның көлік министрі '''Марат Қарабаев''' бастаған делегация Латвияға жұмыс сапары барысында Рига еркін портына барды.<ref name="transport2024">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/771957?lang=kk Қазақстан мен Латвия көлік және логистика саласындағы ынтымақтастықты нығайтып жатыр]. Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі. 16.05.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстандық делегация: * Рига еркін порты басқармасымен; * Латвияның көлік саласының өкілдерімен; * жергілікті бизнес өкілдерімен келіссөздер өткізді.<ref name="transport2024"/> Сапар барысында Қазақстан мен Латвия '''Транскаспий халықаралық көлік бағытын''' дамыту жөніндегі меморандумға қол қойды. Латвия аталған халықаралық көлік бағытына қосылуға мүдделілік танытқан еуропалық мемлекеттердің қатарына кірді.<ref name="transport2024"/> === Қазақстан астығы === 2025 жылы Балтық бағыты Қазақстан астығының экспортын әртараптандыруда елеулі маңызға ие болды. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметі бойынша, 2025 жылы Балтық мемлекеттерінің порттары арқылы '''802 мың тонна Қазақстан астығы''' экспортталған.<ref name="kazgrain">[https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/press/news/details/1171802?lang=ru Латвия заинтересована в расширении сотрудничества с Казахстаном в АПК]. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Оның '''441,2 мың тоннасы Рига еркін порты мен Лиепая порты арқылы бірге''' өткен.<ref name="kazgrain"/> Ресми қазақстандық дереккөз осы 441,2 мың тоннаның Рига мен Лиепая арасында нақты қалай бөлінгенін көрсетпейді. Сондықтан бүкіл көлемді Рига портының жеке көрсеткіші ретінде көрсету дұрыс емес. Латвия Қазақстан үшін астық пен майлы дақылдарды сақтау және қайта тиеу, кейін оларды Еуропалық Одақ пен Солтүстік Еуропа нарықтарына жеткізу бағытындағы стратегиялық логистикалық серіктестердің бірі ретінде қарастырылады.<ref name="kazgrain"/> 2026 жылғы қазақстандық ресми мәлімет бойынша, 2025 жылы Латвия порттары арқылы Қазақстанның жалпы жүк тасымалы шамамен '''750 мың тонна''' болған, ал 2026 жылдың басынан бастап жарияланған кезеңге дейін шамамен '''250 мың тонна''' экспортталған.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-riga/press/news/details/1228911?lang=ru В Астане названы наиболее перспективные направления сотрудничества Казахстана и Латвии]. Қазақстан Республикасының Латвиядағы Елшілігі. 2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл мәлімет те Рига, Лиепая және басқа латвиялық порттар арасында бөлек көрсетілмеген. == Қоршаған орта == Рига портының қалалық аумақта орналасуы өндірістік және көлік қызметінің қоршаған ортаға әсерін бақылауды талап етеді. Порт басқармасы қоршаған ортаны басқару жүйесін '''ISO 14001''' стандартына сәйкес жүргізеді; бұл сертификаттау 2005 жылдан қолданылады.<ref name="quality">[https://rop.lv/en/quality-management Quality management]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Экологиялық мониторинг: * ауа сапасын; * жер асты суларын; * тереңдету кезінде алынған топырақты; * қорғалатын аумақтардағы су құстарын; * кемелерден шығатын қалдықтарды бақылауды қамтиды.<ref name="environment">[https://rop.lv/en/environment-monitoring Environment monitoring]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порт аумағында ауа сапасын бақылайтын бес тұрақты станция орнатылған. Олардың үшеуі ұшпа органикалық қосылыстарды, екеуі шаң бөлшектерінің концентрациясын өлшеуге арналған.<ref name="environment"/> Тарихи өндірістік және әскери пайдалану салдарынан порттың кейбір аумақтарында жер асты суларының тарихи ластануы бар. Оны бақылау желісіне шамамен '''300 бақылау ұңғымасы''' кіреді.<ref name="environment"/> Порт аумағында табиғатты қорғау маңызы бар нысандар да бар. Оларға: * '''Кремери табиғи қорығы'''; * '''Милестибас аралы''' және ''Piejūra'' Natura 2000 табиғи паркінің бөлігі жатады.<ref>[https://rop.lv/en/environment-protection Environment protection]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Даму жобалары == 2020-жылдардың ортасында Рига порты дәстүрлі жүк портынан логистика, жоғары технологиялық өндіріс және жаңартылатын энергетика жобалары орналасатын индустриялық платформаға айналу стратегиясын іске асыруда. === Кундзиньсала === Кундзиньсала порттың жаңа өнеркәсіптік және логистикалық орталығы ретінде дамуда. Мұнда: * контейнер терминалдары; * логистикалық қоймалар; * энергетикалық кәсіпорындар; * жаңартылатын отын өндірісі; * жел энергетикасы жабдықтарын өндіру; * аккумулятор технологиялары бойынша ірі инвестициялық жобалар жүзеге асырылуда. 2026 жылғы порт әкімшілігінің мәліметі бойынша алдағы жылдары Кундзиньсалада кемінде жеті жаңа кәсіпорын жұмысын бастауы жоспарланған.<ref name="overpass"/> === Жел энергетикасы кешені === Кундзиньсалада теңіз және құрлық жел электр станцияларына арналған ірі бөлшектерді өндіру мен тасымалдауға арналған арнайы инфрақұрылым салынуда. Порттық инфрақұрылымды дамыту жобасының жалпы құны шамамен '''85–86 млн еуро'''.<ref name="wind">[https://rop.lv/en/projects/development-wind-technology-production-complex-kundzinsala Development of Wind Technology Production Complex in Kundziņsala]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2029 жылдың соңына дейін: * ұзындығы 290 м терең су айлағы; * ауыр жүкке арналған Ro-Ro рампасы; * 15 гектарға дейінгі жүк алаңдары; * автомобиль және теміржол жолдары; * инженерлік желілер салу көзделген.<ref name="wind"/> 2026 жылы үш халықаралық инвестор Кундзиньсаладағы жел энергетикасы және энергия сақтау технологиялары өндірісіне байланысты жобалар туралы келісімдерге келді.<ref>[https://rop.lv/en/news/three-international-investors-will-develop-wind-technology-production-facilities-kundzinsala Three international investors will develop wind technology production facilities on Kundziņsala]. Freeport of Riga Authority. 07.05.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Халықаралық инвестициялық ынтымақтастық === 2026 жылғы 8 мамырда Рига порты әлемдік порт және логистика операторы '''AD Ports Group''' компаниясымен өзара түсіністік туралы меморандум жасады.<ref name="adports">[https://rop.lv/en/news/memorandum-understanding-signed-between-port-riga-and-global-port-operator-ad-ports-group Memorandum of Understanding Signed Between the Port of Riga and AD Ports Group]. Freeport of Riga Authority. 08.05.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ынтымақтастық бағыттарына: * жаңа Ro-Ro және круиздік жолаушылар терминалы; * Кундзиньсала индустриялық аймағы; * Спилве индустриялық паркі; * порттық цифрлық жүйелер; * кедендік және «бір терезе» технологиялары; * жаңа инвестициялық жобалар кіреді.<ref name="adports"/> == Цифрландыру == Рига портында кеме, жүк, автомобиль және жолаушылар ағындарын басқарудың цифрлық жүйелері енгізілуде. Портта: * электрондық кіру рұқсаттары; * жүк көліктерінің электрондық кезегі; * машиналық көру жүйелері; * автоматтандырылған құжат айналымы; * 5G желісі; * нақты уақыттағы кеме қозғалысын бақылау технологиялары дамуда.<ref name="infra"/> 2026 жылы Латвия порттарында нақты уақыт режиміндегі кеме қозғалысын біріктірілген бақылау жүйесі іске қосылды. Астық тасымалының маусымдық шарықтау кезінде Рига порты жүк көліктерін терминалдарға алдын ала электрондық тіркеу үшін '''i.rop''' жүйесін пайдаланады. Бұл қалалық жолдардағы кезекті азайтуға арналған.<ref name="grain"/> == Рига қаласының дамуындағы орны == Рига қаласының тарихы портпен бірнеше ғасыр бойы тығыз байланысты болды. Ортағасырлық Ганза саудасынан бастап XIX ғасырдың индустриялануына дейін Даугава арқылы жүретін сауда Риганың экономикалық дамуының негізгі факторларының бірі болды. Қазіргі порт қала аумағының шамамен 11%-ын алып жатыр және портпен байланысты кәсіпорындарда 4 мыңнан астам адам еңбек етеді.<ref name="location"/> Сонымен қатар өндірістік порт пен тұрғын қала арасындағы шекараларды басқару қазіргі қалалық жоспарлаудың маңызды мәселесі болып табылады. Жүк көліктерін тұрғын аудандардан алыстату, тарихи орталық маңындағы круиздік инфрақұрылымды қайта құру және бұрынғы порт аумақтарының жаңа қалалық функцияларға бейімделуі осы үдерістің бөлігі. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Riga port aerial view by findseajobs.jpg|Рига портының әуеден көрінісі Port of Riga on the Daugava river.jpg|Даугава өзеніндегі порт Riga port container terminal.jpg|Контейнер терминалы Riga Passenger Terminal.JPG|Рига жолаушылар терминалы Rīgas osta un Daugavmalas tirgus (1900-1910).png|Рига порты және Даугава жағалауы, 1900—1910 жылдар </gallery> == Қараңыз да == * [[Рига]] * [[Даугава]] * [[Рига шығанағы]] * [[Лиепая порты]] * [[Вентспилс еркін порты]] * [[Балтық теңізі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://rop.lv/ Рига еркін портының ресми сайты] * [https://rop.lv/en/port-statistics/ Рига портының ресми статистикасы] * [https://rop.lv/en/history Рига портының тарихы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Riga Рига порты Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Port of Riga}} [[Санат:Латвия порттары]] [[Санат:Балтық теңізінің порттары]] [[Санат:Рига]] njowzr8wined6jo042423fzcqudjrj9 3643996 3643994 2026-08-19T06:20:26Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Басқаруы және құқықтық мәртебесі */ 3643996 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:24em;" ! colspan="2" style="font-size:125%;text-align:center;" | Рига еркін порты |- | colspan="2" style="text-align:center;" | '''Rīgas brīvosta''' |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Сурет:Riga port aerial view by findseajobs.jpg|300px|Рига портының әуеден көрінісі]] |- ! Ел | {{LAT}} |- ! Орналасқан жері | [[Рига]], [[Даугава]] сағасы, [[Рига шығанағы]] |- ! Координаттары | {{coord|57|04|02|N|24|00|43|E|display=inline,title}} |- ! Түрі | халықаралық теңіз порты, еркін порт |- ! Басқарушы ұйым | Рига еркін портының басқармасы |- ! Басқарма төрағасы | Сандис Штейнс |- ! Бас атқарушы директор | Ансис Зелтиньш |- ! Жалпы аумағы | 6 348 га |- ! Құрлық аумағы | 1 962 га |- ! Акваториясы | 4 386 га |- ! Айлақтардың жалпы ұзындығы | 19 км |- ! Ең үлкен тереңдігі | 16,0 м |- ! Кеменің ең үлкен шөгуі | 15,0 м |- ! Жүк айналымы | 16,7495 млн т (2025) |- ! Контейнер айналымы | 495 748 TEU (2025) |- ! Кемелер | 2 494 (2025) |- ! Жолаушылар | 115 469 (2025) |- ! Ресми сайты | [https://rop.lv/ rop.lv] |- ! Ортаққор | [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Riga Port of Riga] |} '''Рига порты''' немесе '''Рига еркін порты''' ({{lang-lv|Rīgas brīvosta}}) — [[Латвия]]ның астанасы [[Рига]] қаласындағы, [[Даугава]] өзенінің [[Рига шығанағы]]на құяр сағасында орналасқан халықаралық көпфункциялы теңіз порты. Ол Латвиядағы жүк айналымы ең жоғары порт және елдің негізгі контейнерлік теңіз торабы болып табылады.<ref name="location">[https://rop.lv/en/port-location Port Location]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порт Даугава өзенінің екі жағалауымен [[Ваншу көпірі]]нен өзен сағасына дейін шамамен '''15 км''' созылып жатыр және Рига қаласы аумағының шамамен 11%-ын алып жатыр.<ref name="location"/> Порттың жалпы аумағы '''6 348 га''', оның 1 962 гектары құрлық, 4 386 гектары акватория болып табылады.<ref name="infra">[https://rop.lv/en/infrastructure Infrastructure]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылы Рига портында '''16,7495 млн тонна жүк''' өңделді, 495 748 TEU контейнер өткізілді, портқа 2 494 кеме кіріп, 115 469 жолаушыға қызмет көрсетілді.<ref name="stat2025">[https://rop.lv/sites/default/files/2026-03/Cargo%20turnover_Freeport%20of%20Riga_12.2025.pdf Cargo Traffic in the Freeport of Riga, 2025]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="location"/> 2026 жылғы қаңтар—шілдеде жүк айналымы '''9,1221 млн тонна''' болды.<ref name="stat2026">[https://rop.lv/sites/default/files/2026-08/Cargo%20turnover_Freeport%20of%20Riga_07.2026_0.pdf Cargo Traffic in the Freeport of Riga, January–July 2026]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Рига порты контейнерлерді, ауыл шаруашылығы өнімдерін, ағаш және ағаш өңдеу өнімдерін, металдарды, минералдық және химиялық жүктерді, мұнай өнімдерін, сұйытылған газды және басқа жүктерді өңдейді. Портта теміржол, автомобиль және теңіз көлігі біріктірілген мультимодальды логистикалық жүйе қалыптасқан.<ref name="infra"/> == Географиялық орны == Рига порты Балтық теңізінің шығыс бөлігінде, Рига шығанағының оңтүстік жағалауында, Даугава өзенінің сағасында орналасқан.<ref name="location"/> Порт Рига қаласының құрамдас бөлігі болып табылады және өзеннің екі жағалауын қамтиды. Қаланың тарихи орталығына жақын орналасқан оңтүстік порт аумақтарынан солтүстіктегі Даугавгрива мен Мангальсалаға дейін созылады. [[Сурет:Port of Riga on the Daugava river.jpg|нобай|солға|300px|Даугава өзеніндегі Рига порты]] Негізгі порттық және өндірістік аумақтардың қатарына: * '''Кундзиньсала''' (''Kundziņsala''); * '''Криеву аралы''' (''Krievu sala''); * '''Экспорт порты''' (''Eksportosta''); * '''Андрейсала''' (''Andrej­sala''); * '''Даугавгрива''' (''Daugavgrīva''); * '''Мангальсала''' (''Mangaļsala''); * '''Вецмилгравис''' (''Vecmīlgrāvis''); * '''Волери''' (''Voleri''); * '''Ринужи''' (''Rīnūži'') жатады. Порттың орталық орналасуы оның бір жағынан тарихи қала орталығымен, екінші жағынан өндірістік және логистикалық аудандармен тығыз байланысын қалыптастырған. == Тарихы == === Ерте кезеңі === Рига портының тарихы [[Даугава]] өзенінің халықаралық сауда жолы ретіндегі маңызымен тікелей байланысты. Даугава Балтық теңізі мен Шығыс Еуропа арасындағы су жолдарының бірі ретінде ерте орта ғасырларда-ақ пайдаланылған.<ref name="history">[https://rop.lv/en/history History]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазіргі Рига аумағында Даугаваға Ридзене (''Rīdzene'') өзені құятын жерде табиғи айлақ болған. Оның маңында ливтердің қонысы орналасқан. Теңізден келген скандинавиялық және германдық көпестер мен Даугава бойымен келген шығыс еуропалық саудагерлер осында тауар алмасқан.<ref name="history"/> 1201 жыл Риганың құрылған жылы ретінде есептеледі. XIII ғасырда Рига қалалық кеңесі шығыс князьдіктерімен және кейін [[Ганза одағы]]ның қалаларымен сауда келісімдерін жасады. Қала Балтық өңірінің маңызды сауда порттарының біріне айналды.<ref name="history"/> XIV ғасырда порт негізінен Ридзене өзенінің жалғасы болған Рига көлінде орналасқан. Металл бұйымдары, дәмдеуіштер, тұз және маталар импортталса, балауыз, зығыр, кендір, ағаш және аң терілері экспортталды.<ref name="history"/> === XVI—XVIII ғасырлар === XV ғасырдың соңы мен XVI ғасырда Еуропадағы теңіз саудасының кеңеюі Рига портының жүк айналымын арттырды. Астық пен ағашқа сұраныс көбейіп, порт біртіндеп Ридзенеден Даугава жағалауына ауыса бастады.<ref name="history"/> [[Ливон соғысы]]нан кейін Рига Польша-Литва мемлекетінің билігіне өтті. Польша королі Стефан Баторий импорт және экспорт тауарлары құнының шамамен 2%-ына тең ''portoria'' кедендік алымын енгізді. 1591 жылы портқа 391 желкенді кеме келгені құжаттарда көрсетілген.<ref name="history"/> 1621 жылы Рига мен оның порты [[Швеция]] билігіне өтті. 1710 жылы [[Ұлы Солтүстік соғыс]] кезінде Риганы Ресей әскері басып алды. XVIII ғасырдың екінші жартысында Даугава сағасында кеме қатынасын жақсарту үшін гидротехникалық құрылыстар жүйелі түрде салына бастады. 1788 жылы Кометфорт бөгетінің соңында жағылған навигациялық от Рига порты тарихындағы алғашқы маяк орны болып саналады.<ref name="history"/> === XIX ғасырдағы жаңғырту === XIX ғасырда Рига портын қазіргі заманғы инженерлік теңіз портына айналдыру үдерісі жүрді. 1846 жылы портта алғашқы бу қозғалтқышты жер снаряды жұмыс істей бастады. Бұл Даугава фарватерін жүйелі түрде тереңдетуге мүмкіндік берді.<ref name="history"/> 1850 жылы Рига портын салу комитеті құрылып, Мангальсаладағы Шығыс молы және Батыс молы салынды. Нәтижесінде қазіргі теңіз қақпаларының негізгі пішіні қалыптасты.<ref name="history"/> 1871 жылы Рига—Царицын теміржол байланысының ашылуы портты Ресей империясының ішкі аудандарымен байланыстырды. Астық, ағаш және басқа шикізатты теміржол арқылы Ригаға жеткізіп, теңізбен Батыс Еуропаға экспорттау көлемі артты.<ref name="history"/> 1877 жылы ауыр қыстардан кейін порт үшін мұз жаруға арналған ''Simson'' пароходы сатып алынды. === XX ғасырдың басы === XX ғасырдың басында Рига Ресей империясының ағаш экспорты бойынша ең ірі порты болды және жалпы сыртқы сауда көлемі бойынша империя порттарының арасында үшінші орынға көтерілді.<ref name="history"/> 1901 жылы өткізу қабілетін ұлғайту үшін Андрей бөгеті аумағында Экспорт порты салына бастады. 1902 жылы Андрейсалада алғашқы тоңазытқыш қоймасы, 1903 жылы Рига тауар станциясы ашылды.<ref name="history"/> 1905 жылы Андрейостада Риганың алғашқы электр станциясы пайдалануға берілді. 1912 жылы Гётеборгта салынған ''Пётр Великий'' мұзжарғышы портта қызмет ете бастады.<ref name="history"/> [[Сурет:Rīgas osta un Daugavmalas tirgus (1900-1910).png|нобай|оңға|300px|Рига порты мен Даугава жағалауындағы базар, 1900—1910 жылдар]] === Бірінші дүниежүзілік соғыс және тәуелсіз Латвия === 1915 жылдан [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] жағдайында Ригадағы өнеркәсіп орындары, кемелер мен порт жабдықтарының бір бөлігі Ресейдің ішкі аймақтарына эвакуацияланды. 1917 жылы Германия әскері Риганы басып алды. Шегінген Ресей әскері порт маягын, теміржол көпірін және бірқатар порттық құрылыстарды қиратты.<ref name="history"/> 1918 жылғы 18 қарашада Латвия Республикасы жарияланды. 1919 жылғы шілдеде тәуелсіз Латвия портына алғашқылардың бірі болып Латвия Уақытша үкіметі мүшелері мінген '''«Saratov»''' пароходы кірді.<ref name="history"/> 1920-жылдары порт қалпына келтірілді. Фарватер тереңдігі 1928 жылы 8,2 м, 1938 жылы 9,0 м-ге жетті. Экспорт портында жаңа қоймалар мен тоңазытқыш кешендері салынды. 1926 жылы '''«Krišjānis Valdemārs»''' мұзжарғышы жұмысын бастады.<ref name="history"/> === Кеңестік кезең === Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде порттың бірқатар гидротехникалық нысандары мен ғимараттары қирады. Соғыстан кейін Рига порты [[КСРО]] сыртқы саудасында маңызды орын алды. 1960—1970-жылдары портты кеңейту және жаңғырту жобалары іске асырылды.<ref name="history"/> 1980-жылдардың басында Кундзиньсалада КСРО-дағы сол кезеңнің ірі контейнер терминалдарының бірі пайдалануға берілді. Сұйытылған газ экспорттайтын инфрақұрылым, Рига теңіз жолаушылар вокзалы және Ринужи балық порты салынды.<ref name="history"/> === Тәуелсіздік қалпына келгеннен кейін === 1991 жылы Латвияның тәуелсіздігі қалпына келгеннен кейін Рига портының сауда географиясы мен басқару жүйесі қайта құрылды. Қазіргі '''Рига еркін порты туралы заң''' Латвия Сеймінде 2000 жылғы 9 наурызда қабылданып, 11 сәуірде күшіне енді.<ref name="law">[https://likumi.lv/ta/id/3435 Rīgas brīvostas likums]. Likumi.lv. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Заңның мақсаты халықаралық саудаға қатысуды арттыру, инвестициялар тарту, өндіріс пен қызмет көрсету саласын дамыту және жаңа жұмыс орындарын құру болып белгіленген.<ref name="law"/> 2000—2010-жылдары контейнер, көмір, мұнай өнімдері және ағаш жүктеріне арналған терминалдар мен логистикалық инфрақұрылым кеңейтілді. 2010-жылдардың соңында порттың жүк құрылымы айтарлықтай өзгере бастады. Қаланың орталығына жақын орналасқан көмір терминалдарының қызметі жаңа '''Криеву аралы''' терминалдарына көшірілді. Кейін геосаяси және нарықтық өзгерістер әсерінен көмірдің маңызы күрт төмендеді: 2025 жылғы ресми статистикада көмір мен кокс айналымы нөлге тең болды.<ref name="stat2025"/> == Басқаруы және құқықтық мәртебесі == Портты '''Рига еркін портының басқармасы''' ({{lang-lv|Rīgas brīvostas pārvalde}}) басқарады. Рига еркін порты туралы заң еркін аймақ режимін, кедендік рәсімдерді, коммерциялық қызмет және портты басқару қағидаларын белгілейді.<ref name="law"/> 2026 жылғы жағдай бойынша порттың ең жоғары шешім қабылдайтын органы — төрт мүшеден тұратын басқарма. Оның мүшелерін: * Экономика министрі; * Қаржы министрі; * Көлік министрі; * қоршаған ортаны қорғау және өңірлік даму саласына жауапты министр ұсынады.<ref name="management">[https://rop.lv/en/our-team Our Team]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы тамыздағы жағдай бойынша: * басқарма төрағасы — '''Сандис Штейнс''' (''Sandis Šteins''); * төраға орынбасары — '''Лиене Приедите-Канцевича''' (''Liene Priedīte-Kancēviča''); * басқарма мүшелері — '''Байба Бане''' және '''Элита Турка'''; * бас атқарушы директор — '''Ансис Зелтиньш''' (''Ansis Zeltiņš''); * порт капитаны — '''Арнис Шмитс''' (''Arnis Šmits'').<ref name="management"/> Порт аумағындағы лицензияланған кәсіпорындар арнайы еркін аймақ режимін пайдалана алады. Ол кедендік бақылау мен заңда белгіленген салықтық жеңілдіктер жүйесін қамтиды.<ref name="law"/> == Инфрақұрылымы == Рига порты тәулігіне 24 сағат және жыл бойы навигация үшін ашық.<ref name="infra"/> Порт іс жүзінде мұз қатпайтын порт болып есептеледі, алайда аса суық қыстарда Рига шығанағы мен порт акваториясында қауіпсіз навигацияны қамтамасыз ету үшін мұзжарғыштар пайдаланылады.<ref name="infra"/> 2025/2026 жылғы қыста мұз жағдайы соңғы жылдармен салыстырғанда күрделі болды, сондықтан порттың техникалық флоты Рига шығанағында және порт акваториясында мұзжару жұмыстарын жүргізді. Порттың негізгі техникалық көрсеткіштері: {| class="wikitable" ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Жалпы аумағы | 6 348 га |- | Құрлық аумағы | 1 962 га |- | Акваториясы | 4 386 га |- | Айлақтардың жалпы ұзындығы | 19 км |- | Кеменің ең жоғары шөгуі | 15,0 м |- | Ең үлкен тереңдігі | 16,0 м |- | Ашық жүк алаңдары | 2 250 914 м² |- | Жабық қоймалар | 512 146 м² |- | Тоңазытқыш қоймаларының сыйымдылығы | 46 600 м³ |- | Құрғақ сусымалы жүк резервуарлары | 260 000 м³ |- | Сұйық жүк резервуарлары | 536 535 м³ |} <ref name="infra"/> Порт Панамакс және пост-Панамакс санатындағы, шөгуі 15 м-ге дейін және ұзындығы шамамен 300–320 м болатын ірі жүк кемелеріне қызмет көрсете алады.<ref name="infra"/> Порттың барлық негізгі өндірістік аумақтарына теміржол және автомобиль кірме жолдары тартылған. == Жүк терминалдары == Рига порты көпфункциялы құрылымға ие. 2026 жылғы ресми ақпарат бойынша порт кластерінде '''270-тен астам кәсіпорын''', оның ішінде 35 көпфункциялы жүк терминалы және 29 кеме агенттігі жұмыс істейді. Порт қызметімен байланысты жұмыс орындарының саны 4 мыңнан асады.<ref name="location"/> === Контейнерлік жүктер === [[Сурет:Riga port container terminal.jpg|нобай|оңға|300px|Рига портындағы контейнер терминалы]] Контейнерлер — қазіргі Рига портының негізгі жүк топтарының бірі. 2025 жылы портта '''495 748 TEU''' контейнер өңделді. Бұл Латвия порттары арқылы өткен контейнерлердің шамамен '''99%-ына''' тең болды.<ref name="container">[https://rop.lv/en/news/two-more-container-shipping-lines-have-added-port-riga-their-routes Two more container shipping lines have added the Port of Riga to their routes]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылы Рига — тұрақты халықаралық контейнер желілері және маманданған контейнер терминалдары бар Латвиядағы негізгі порт. Портта тоғыз тұрақты контейнерлік желі қызмет көрсетеді: * CMA CGM; * Mediterranean Shipping Company (MSC); * Sea Consortium; * Unifeeder; * Samskip; * Ocean Network Express (ONE); * Poland-Finland Service; * Ellerman City Liners; * Hapag-Lloyd.<ref name="container"/> Контейнерлік тасымал порт стратегиясында басым бағыттардың бірі болып табылады. 2026 жылғы қаңтар—шілдеде 261 769 TEU өңделді.<ref name="stat2026"/> === Ауыл шаруашылығы жүктері === 2020-жылдардың ортасында Рига Латвиядағы астық пен басқа ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта тиеудің негізгі орталығына айналды. 2025 жылы портта '''2,945 млн тонна ауыл шаруашылығы өнімі''' өңделді.<ref name="stat2025"/> 2026 жылғы порт әкімшілігінің бағалауы бойынша, Латвия порттары арқылы экспортталатын астық жүктерінің шамамен жартысы Рига арқылы өтеді.<ref name="grain">[https://rop.lv/en/news/port-riga-ready-new-grain-season Port of Riga Ready for the New Grain Season]. Freeport of Riga Authority. 28.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ауыл шаруашылығы жүктерін Дауганың екі жағалауындағы '''16 терминал''' қабылдайды. Ірілерінің қатарына: * STREK; * B Port; * Osta Lejasvoleri; * Riga Bulk Terminal; * Alpha Osta жатады.<ref name="grain"/> Соңғы бес жылда порт терминалдарының ауыл шаруашылығы өнімдерін сақтау және қайта тиеу қуаты екі еседен астам өсті.<ref name="grain"/> Osta Lejasvoleri терминалының жалпы сақтау сыйымдылығы 150 мың тоннаға, STREK-тің бір мезгілдегі астық сақтау қуаты 116 мың тоннаға, Riga Bulk Terminal қуаты 120 мың тоннаға жетті.<ref name="grain"/> === Ағаш жүктері === Ағаш, тақтай материалдары, ағаш түйіршіктері мен жаңқасы Рига портының дәстүрлі экспорттық жүктеріне жатады. 2025 жылы: * жалпы ағаш материалдары — 2,425 млн т; * ағаш түйіршіктері — 1,825 млн т; * ағаш жаңқасы — 1,006 млн т көлемінде өңделді.<ref name="stat2025"/> === Сұйық жүктер === 2025 жылы портта '''1,375 млн тонна''' сұйық жүк өңделді. Оның: * 1,045 млн тоннасы — мұнай өнімдері; * 224,6 мың тоннасы — сұйытылған пропан газы; * 105,1 мың тоннасы — басқа сұйық жүктер болды.<ref name="stat2025"/> 2026 жылғы алғашқы жеті айда сұйытылған пропан газының көлемі өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда екі еседен астам артты.<ref name="stat2026"/> == Жүк айналымы == 2025 жылы Рига портының жалпы жүк айналымы '''16 749,5 мың тонна''' болды, бұл 2024 жылмен салыстырғанда 7,3%-ға аз.<ref name="stat2025"/> {| class="wikitable" |+ '''2025 жылғы жүк құрылымы''' ! Жүк санаты ! Көлемі ! 2024 жылмен салыстырғанда |- | Құрғақ сусымалы жүктер | 7 851,2 мың т | −13,0% |- | Генеральдық жүктер | 7 523,4 мың т | −7,1% |- | Сұйық жүктер | 1 374,9 мың т | +47,2% |- ! Барлығы ! 16 749,5 мың т ! −7,3% |} <ref name="stat2025"/> 2024 жылы портта 18,0625 млн тонна жүк өңделген.<ref name="stat2025"/> === 2026 жылғы көрсеткіштер === 2026 жылғы қаңтар—шілдеде портта '''9 122,1 мың тонна''' жүк өңделді. Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2,1%-ға аз.<ref name="stat2026"/> {| class="wikitable" |+ '''2026 жылғы қаңтар—шілдедегі негізгі жүк топтары''' ! Жүк түрі ! Көлемі ! Өзгерісі |- | Құрғақ сусымалы жүктер | 4 419,0 мың т | +9,6% |- | Ауыл шаруашылығы өнімдері | 1 540,1 мың т | +21,9% |- | Ағаш түйіршіктері | 1 099,1 мың т | +24,1% |- | Генеральдық жүктер | 4 020,7 мың т | −12,3% |- | Контейнерлер | 2 688,3 мың т | −7,5% |- | Контейнерлер, TEU | 261 769 | −12,3% |- | Ағаш материалдары | 1 218,5 мың т | −23,8% |- | Сұйық жүктер | 682,4 мың т | −2,2% |- | Мұнай өнімдері | 440,5 мың т | −18,1% |- | Сұйытылған пропан газы | 211,2 мың т | 2,1 есе өскен |} <ref name="stat2026"/> Бұл мәліметтер қазіргі Рига портының бұрынғы көмір мен мұнай транзитіне негізделген модельден контейнерлерге, ауыл шаруашылығы өнімдеріне, ағаш жүктеріне және әртараптандырылған логистикаға қарай өзгергенін көрсетеді. == Жолаушылар және круиздік туризм == [[Сурет:Riga Passenger Terminal.JPG|нобай|солға|300px|Рига жолаушылар терминалы]] Рига — Балтық теңізіндегі круиздік туризм бағыттарының бірі. 2025 жыл порттың круиздік секторында рекордтық жыл болды: * '''85 круиздік кеме''' келді; * '''115 469 жолаушы''' қызмет алды.<ref name="location"/><ref name="stat2025"/> 2026 жылғы қаңтар—шілдеде жолаушылар саны '''90 033 адамға''' жетті, бұл алдыңғы жылдың сәйкес кезеңінен 52,3%-ға көп. Ресми статистикадағы бұл жолаушылардың барлығы круиздік жолаушылар ретінде тіркелген.<ref name="stat2026"/> 2026 жылғы круиздік маусымға портта '''101 кеме келуі''' жоспарланған, жолаушылар саны шамамен 135 мың адам болады деп күтілген.<ref name="cruise2026">[https://rop.lv/en/news/port-riga-welcomes-333-meter-long-mein-schiff-relax-largest-cruise-ship-ports-history-photo The Port of Riga Welcomes the 333-Meter-Long Mein Schiff Relax]. Freeport of Riga Authority. 22.05.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы 22 мамырда портқа тарихындағы ең ірі круиздік кеме — '''Mein Schiff Relax''' кірді. Кеменің ұзындығы 333 м, ені 42 м, жалпы тоннажы 160 мың GT болды. Ол 4 139 жолаушы және 1 396 экипаж мүшесімен Ригаға келіп, өлшеміне байланысты Криеву аралындағы айлаққа тоқтады.<ref name="cruise2026"/> === Жаңа жолаушылар терминалы === Порттың Экспорт порты ауданында '''Riga RoPax Terminal''' атты жаңа круиздік және жүк-жолаушы терминалын салу жоспарланған.<ref name="passengers">[https://rop.lv/en/passengers Passengers]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жоба: * қала орталығына жақын жаңа круиз айлақтарын; * Ro-Ro жүк-жолаушы паромдарын; * ұзындығы 300 метрден асатын кемелерді; * жолаушыларға және көлікке арналған заманауи инфрақұрылымды қамтуға тиіс. Порт пен Рига муниципалитеті тұрақты жүк-жолаушы паром қатынасын қайта іске қосу мүмкіндігімен де жұмыс істейді. == Теміржол және автомобиль қатынасы == Порт Дауганың екі жағалауында кең теміржол және автомобиль инфрақұрылымымен жабдықталған.<ref name="infra"/> Теміржол терминалдарға: * контейнерлерді; * астықты; * металдарды; * ағаш материалдарын; * басқа сусымалы және генеральдық жүктерді тікелей жеткізуге мүмкіндік береді. Рига портын Латвияның магистральдық автомобиль жолдары мен жалпы еуропалық жол желісі байланыстырады. Кундзиньсалаға жүк көлігінің қолжетімділігін жақсарту мақсатында Твайка көшесінен жаңа эстакада салынып жатыр. 2026 жылғы маусымдағы жағдай бойынша ұзындығы '''863,5 м''' эстакаданың негізгі конструкциялары аяқталып, жүктемелік сынақтар басталды. Құрылыс жұмыстарын 2026 жылғы 8 қазанға дейін аяқтап, нысанды күзде пайдалануға беру жоспарланған.<ref name="overpass">[https://rop.lv/en/news/load-tests-were-started-kundzinsala-overpass-construction-scheduled-be-completed-fall Load tests were started on the Kundziņsala overpass]. Freeport of Riga Authority. 18.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жобаның құны 82,6 млн еуроны құрайды. Эстакада жүк көліктерін қала көшелерінен тікелей порттың өндірістік аймағына бағыттап, тұрғын аудандардағы ауыр көлік ағынын азайтуға арналған.<ref name="overpass"/> == Қазақстанмен байланыстары == Рига порты [[Қазақстан]] мен Латвия арасындағы көлік және сауда қатынастарында ұзақ уақыттан бері пайдаланылып келеді. Қазақстандық жүктердің Рига арқылы тасымалы теміржол—теңіз мультимодальды дәліздеріне негізделеді. Әр кезеңде металдар, ферроқорытпалар, көмір, астық және басқа жүктер Рига арқылы Еуропа және әлем нарықтарына шығарылған. === Ферроқорытпалар және ерте транзит === 2013 жылы ''Forbes Kazakhstan'' Қазақстан—Латвия экономикалық ынтымақтастығы туралы материалында '''Рига еркін порты арқылы Еуропаға қазақстандық ферроқорытпалардың және басқа жүктердің елеулі көлемі тасымалданғанын''' хабарлады.<ref name="forbes2013">[https://forbes.kz/news/newsid_21740 Развитие казахстанского бизнеса в Европе обсудят эксперты РК и Латвии в Алматы]. ''Forbes Kazakhstan''. 13.03.2013. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл кезеңде Латвия Қазақстан мен Орталық Азияны Еуропалық Одақ нарығымен байланыстыратын теміржол және теңіз логистикалық дәліздерінің бірі ретінде қарастырылды. === 2022 жылғы транзиттік ағындар === 2022 жылы халықаралық логистикалық жағдай өзгергеннен кейін Қазақстан экспорттық бағыттарды әртараптандыруды күшейтті. Қазақстандық ''Kapital.kz'' 2022 жылдың бірінші жартысында Латвия порттарының жүк айналымының 15,2%-ға өскенін және Латвияның көлік министрі бұл өсімнің негізгі себептерінің бірі ретінде Қазақстаннан, әсіресе көмірден келген транзитті атағанын хабарлады.<ref name="kapital2022">[https://kapital.kz/economic/107407/gruzooborot-portov-latvii-vyros-na-15-za-schet-tranzita-iz-rk.html Грузооборот портов Латвии вырос на 15% за счет транзита из РК]. ''Kapital.kz''. 18.07.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Сол кезеңде Рига Латвия порттары арасында көш бастап, 2022 жылғы қаңтар—маусымда 11,32 млн тонна жүк өңдеді.<ref name="kapital2022"/> Алайда бұл көрсеткіш Рига портының жалпы жүк айналымы болып табылады және оны толығымен Қазақстан жүгі деп есептеуге болмайды. === Қазақстан көмірі === Рига портының ресми деректерінде Қазақстаннан келген жүктің нақты көлеміне қатысты мысалдардың бірі 2023 жылға тиесілі. 2023 жылғы қыркүйекте Рига портында '''66,9 мың тонна қазақстандық көмір''' Panamax санатындағы кемеге тиеліп, [[Хорватия]]ның Пломин портына жөнелтілді.<ref name="kazcoal">[https://rop.lv/en/news/september-volume-cargo-port-riga-has-increased In September, the volume of cargo in the Port of Riga has increased]. Freeport of Riga Authority. 16.10.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл 2023 жылы Ригаға кірген алғашқы Panamax санатындағы көмір кемелерінің бірі болған.<ref name="kazcoal"/> Кейін порттағы көмір айналымы күрт төмендеп, 2025 жылғы ресми статистикада көмір мен кокс жүк тобы бойынша айналым '''0 тонна''' болды.<ref name="stat2025"/> === Қазақстан—Латвия көлік ынтымақтастығы === 2024 жылғы мамырда Қазақстанның көлік министрі '''Марат Қарабаев''' бастаған делегация Латвияға жұмыс сапары барысында Рига еркін портына барды.<ref name="transport2024">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/771957?lang=kk Қазақстан мен Латвия көлік және логистика саласындағы ынтымақтастықты нығайтып жатыр]. Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі. 16.05.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстандық делегация: * Рига еркін порты басқармасымен; * Латвияның көлік саласының өкілдерімен; * жергілікті бизнес өкілдерімен келіссөздер өткізді.<ref name="transport2024"/> Сапар барысында Қазақстан мен Латвия '''Транскаспий халықаралық көлік бағытын''' дамыту жөніндегі меморандумға қол қойды. Латвия аталған халықаралық көлік бағытына қосылуға мүдделілік танытқан еуропалық мемлекеттердің қатарына кірді.<ref name="transport2024"/> === Қазақстан астығы === 2025 жылы Балтық бағыты Қазақстан астығының экспортын әртараптандыруда елеулі маңызға ие болды. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметі бойынша, 2025 жылы Балтық мемлекеттерінің порттары арқылы '''802 мың тонна Қазақстан астығы''' экспортталған.<ref name="kazgrain">[https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/press/news/details/1171802?lang=ru Латвия заинтересована в расширении сотрудничества с Казахстаном в АПК]. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Оның '''441,2 мың тоннасы Рига еркін порты мен Лиепая порты арқылы бірге''' өткен.<ref name="kazgrain"/> Ресми қазақстандық дереккөз осы 441,2 мың тоннаның Рига мен Лиепая арасында нақты қалай бөлінгенін көрсетпейді. Сондықтан бүкіл көлемді Рига портының жеке көрсеткіші ретінде көрсету дұрыс емес. Латвия Қазақстан үшін астық пен майлы дақылдарды сақтау және қайта тиеу, кейін оларды Еуропалық Одақ пен Солтүстік Еуропа нарықтарына жеткізу бағытындағы стратегиялық логистикалық серіктестердің бірі ретінде қарастырылады.<ref name="kazgrain"/> 2026 жылғы қазақстандық ресми мәлімет бойынша, 2025 жылы Латвия порттары арқылы Қазақстанның жалпы жүк тасымалы шамамен '''750 мың тонна''' болған, ал 2026 жылдың басынан бастап жарияланған кезеңге дейін шамамен '''250 мың тонна''' экспортталған.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-riga/press/news/details/1228911?lang=ru В Астане названы наиболее перспективные направления сотрудничества Казахстана и Латвии]. Қазақстан Республикасының Латвиядағы Елшілігі. 2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл мәлімет те Рига, Лиепая және басқа латвиялық порттар арасында бөлек көрсетілмеген. == Қоршаған орта == Рига портының қалалық аумақта орналасуы өндірістік және көлік қызметінің қоршаған ортаға әсерін бақылауды талап етеді. Порт басқармасы қоршаған ортаны басқару жүйесін '''ISO 14001''' стандартына сәйкес жүргізеді; бұл сертификаттау 2005 жылдан қолданылады.<ref name="quality">[https://rop.lv/en/quality-management Quality management]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Экологиялық мониторинг: * ауа сапасын; * жер асты суларын; * тереңдету кезінде алынған топырақты; * қорғалатын аумақтардағы су құстарын; * кемелерден шығатын қалдықтарды бақылауды қамтиды.<ref name="environment">[https://rop.lv/en/environment-monitoring Environment monitoring]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порт аумағында ауа сапасын бақылайтын бес тұрақты станция орнатылған. Олардың үшеуі ұшпа органикалық қосылыстарды, екеуі шаң бөлшектерінің концентрациясын өлшеуге арналған.<ref name="environment"/> Тарихи өндірістік және әскери пайдалану салдарынан порттың кейбір аумақтарында жер асты суларының тарихи ластануы бар. Оны бақылау желісіне шамамен '''300 бақылау ұңғымасы''' кіреді.<ref name="environment"/> Порт аумағында табиғатты қорғау маңызы бар нысандар да бар. Оларға: * '''Кремери табиғи қорығы'''; * '''Милестибас аралы''' және ''Piejūra'' Natura 2000 табиғи паркінің бөлігі жатады.<ref>[https://rop.lv/en/environment-protection Environment protection]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Даму жобалары == 2020-жылдардың ортасында Рига порты дәстүрлі жүк портынан логистика, жоғары технологиялық өндіріс және жаңартылатын энергетика жобалары орналасатын индустриялық платформаға айналу стратегиясын іске асыруда. === Кундзиньсала === Кундзиньсала порттың жаңа өнеркәсіптік және логистикалық орталығы ретінде дамуда. Мұнда: * контейнер терминалдары; * логистикалық қоймалар; * энергетикалық кәсіпорындар; * жаңартылатын отын өндірісі; * жел энергетикасы жабдықтарын өндіру; * аккумулятор технологиялары бойынша ірі инвестициялық жобалар жүзеге асырылуда. 2026 жылғы порт әкімшілігінің мәліметі бойынша алдағы жылдары Кундзиньсалада кемінде жеті жаңа кәсіпорын жұмысын бастауы жоспарланған.<ref name="overpass"/> === Жел энергетикасы кешені === Кундзиньсалада теңіз және құрлық жел электр станцияларына арналған ірі бөлшектерді өндіру мен тасымалдауға арналған арнайы инфрақұрылым салынуда. Порттық инфрақұрылымды дамыту жобасының жалпы құны шамамен '''85–86 млн еуро'''.<ref name="wind">[https://rop.lv/en/projects/development-wind-technology-production-complex-kundzinsala Development of Wind Technology Production Complex in Kundziņsala]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2029 жылдың соңына дейін: * ұзындығы 290 м терең су айлағы; * ауыр жүкке арналған Ro-Ro рампасы; * 15 гектарға дейінгі жүк алаңдары; * автомобиль және теміржол жолдары; * инженерлік желілер салу көзделген.<ref name="wind"/> 2026 жылы үш халықаралық инвестор Кундзиньсаладағы жел энергетикасы және энергия сақтау технологиялары өндірісіне байланысты жобалар туралы келісімдерге келді.<ref>[https://rop.lv/en/news/three-international-investors-will-develop-wind-technology-production-facilities-kundzinsala Three international investors will develop wind technology production facilities on Kundziņsala]. Freeport of Riga Authority. 07.05.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Халықаралық инвестициялық ынтымақтастық === 2026 жылғы 8 мамырда Рига порты әлемдік порт және логистика операторы '''AD Ports Group''' компаниясымен өзара түсіністік туралы меморандум жасады.<ref name="adports">[https://rop.lv/en/news/memorandum-understanding-signed-between-port-riga-and-global-port-operator-ad-ports-group Memorandum of Understanding Signed Between the Port of Riga and AD Ports Group]. Freeport of Riga Authority. 08.05.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ынтымақтастық бағыттарына: * жаңа Ro-Ro және круиздік жолаушылар терминалы; * Кундзиньсала индустриялық аймағы; * Спилве индустриялық паркі; * порттық цифрлық жүйелер; * кедендік және «бір терезе» технологиялары; * жаңа инвестициялық жобалар кіреді.<ref name="adports"/> == Цифрландыру == Рига портында кеме, жүк, автомобиль және жолаушылар ағындарын басқарудың цифрлық жүйелері енгізілуде. Портта: * электрондық кіру рұқсаттары; * жүк көліктерінің электрондық кезегі; * машиналық көру жүйелері; * автоматтандырылған құжат айналымы; * 5G желісі; * нақты уақыттағы кеме қозғалысын бақылау технологиялары дамуда.<ref name="infra"/> 2026 жылы Латвия порттарында нақты уақыт режиміндегі кеме қозғалысын біріктірілген бақылау жүйесі іске қосылды. Астық тасымалының маусымдық шарықтау кезінде Рига порты жүк көліктерін терминалдарға алдын ала электрондық тіркеу үшін '''i.rop''' жүйесін пайдаланады. Бұл қалалық жолдардағы кезекті азайтуға арналған.<ref name="grain"/> == Рига қаласының дамуындағы орны == Рига қаласының тарихы портпен бірнеше ғасыр бойы тығыз байланысты болды. Ортағасырлық Ганза саудасынан бастап XIX ғасырдың индустриялануына дейін Даугава арқылы жүретін сауда Риганың экономикалық дамуының негізгі факторларының бірі болды. Қазіргі порт қала аумағының шамамен 11%-ын алып жатыр және портпен байланысты кәсіпорындарда 4 мыңнан астам адам еңбек етеді.<ref name="location"/> Сонымен қатар өндірістік порт пен тұрғын қала арасындағы шекараларды басқару қазіргі қалалық жоспарлаудың маңызды мәселесі болып табылады. Жүк көліктерін тұрғын аудандардан алыстату, тарихи орталық маңындағы круиздік инфрақұрылымды қайта құру және бұрынғы порт аумақтарының жаңа қалалық функцияларға бейімделуі осы үдерістің бөлігі. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Riga port aerial view by findseajobs.jpg|Рига портының әуеден көрінісі Port of Riga on the Daugava river.jpg|Даугава өзеніндегі порт Riga port container terminal.jpg|Контейнер терминалы Riga Passenger Terminal.JPG|Рига жолаушылар терминалы Rīgas osta un Daugavmalas tirgus (1900-1910).png|Рига порты және Даугава жағалауы, 1900—1910 жылдар </gallery> == Қараңыз да == * [[Рига]] * [[Даугава]] * [[Рига шығанағы]] * [[Лиепая порты]] * [[Вентспилс еркін порты]] * [[Балтық теңізі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://rop.lv/ Рига еркін портының ресми сайты] * [https://rop.lv/en/port-statistics/ Рига портының ресми статистикасы] * [https://rop.lv/en/history Рига портының тарихы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Riga Рига порты Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Port of Riga}} [[Санат:Латвия порттары]] [[Санат:Балтық теңізінің порттары]] [[Санат:Рига]] cn943rmfqnzbksplvkah9n62dquj8mt 3644077 3643996 2026-08-19T11:07:31Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* XVI—XVIII ғасырлар */ 3644077 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:24em;" ! colspan="2" style="font-size:125%;text-align:center;" | Рига еркін порты |- | colspan="2" style="text-align:center;" | '''Rīgas brīvosta''' |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Сурет:Riga port aerial view by findseajobs.jpg|300px|Рига портының әуеден көрінісі]] |- ! Ел | {{LAT}} |- ! Орналасқан жері | [[Рига]], [[Даугава]] сағасы, [[Рига шығанағы]] |- ! Координаттары | {{coord|57|04|02|N|24|00|43|E|display=inline,title}} |- ! Түрі | халықаралық теңіз порты, еркін порт |- ! Басқарушы ұйым | Рига еркін портының басқармасы |- ! Басқарма төрағасы | Сандис Штейнс |- ! Бас атқарушы директор | Ансис Зелтиньш |- ! Жалпы аумағы | 6 348 га |- ! Құрлық аумағы | 1 962 га |- ! Акваториясы | 4 386 га |- ! Айлақтардың жалпы ұзындығы | 19 км |- ! Ең үлкен тереңдігі | 16,0 м |- ! Кеменің ең үлкен шөгуі | 15,0 м |- ! Жүк айналымы | 16,7495 млн т (2025) |- ! Контейнер айналымы | 495 748 TEU (2025) |- ! Кемелер | 2 494 (2025) |- ! Жолаушылар | 115 469 (2025) |- ! Ресми сайты | [https://rop.lv/ rop.lv] |- ! Ортаққор | [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Riga Port of Riga] |} '''Рига порты''' немесе '''Рига еркін порты''' ({{lang-lv|Rīgas brīvosta}}) — [[Латвия]]ның астанасы [[Рига]] қаласындағы, [[Даугава]] өзенінің [[Рига шығанағы]]на құяр сағасында орналасқан халықаралық көпфункциялы теңіз порты. Ол Латвиядағы жүк айналымы ең жоғары порт және елдің негізгі контейнерлік теңіз торабы болып табылады.<ref name="location">[https://rop.lv/en/port-location Port Location]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порт Даугава өзенінің екі жағалауымен [[Ваншу көпірі]]нен өзен сағасына дейін шамамен '''15 км''' созылып жатыр және Рига қаласы аумағының шамамен 11%-ын алып жатыр.<ref name="location"/> Порттың жалпы аумағы '''6 348 га''', оның 1 962 гектары құрлық, 4 386 гектары акватория болып табылады.<ref name="infra">[https://rop.lv/en/infrastructure Infrastructure]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2025 жылы Рига портында '''16,7495 млн тонна жүк''' өңделді, 495 748 TEU контейнер өткізілді, портқа 2 494 кеме кіріп, 115 469 жолаушыға қызмет көрсетілді.<ref name="stat2025">[https://rop.lv/sites/default/files/2026-03/Cargo%20turnover_Freeport%20of%20Riga_12.2025.pdf Cargo Traffic in the Freeport of Riga, 2025]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref><ref name="location"/> 2026 жылғы қаңтар—шілдеде жүк айналымы '''9,1221 млн тонна''' болды.<ref name="stat2026">[https://rop.lv/sites/default/files/2026-08/Cargo%20turnover_Freeport%20of%20Riga_07.2026_0.pdf Cargo Traffic in the Freeport of Riga, January–July 2026]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Рига порты контейнерлерді, ауыл шаруашылығы өнімдерін, ағаш және ағаш өңдеу өнімдерін, металдарды, минералдық және химиялық жүктерді, мұнай өнімдерін, сұйытылған газды және басқа жүктерді өңдейді. Портта теміржол, автомобиль және теңіз көлігі біріктірілген мультимодальды логистикалық жүйе қалыптасқан.<ref name="infra"/> == Географиялық орны == Рига порты Балтық теңізінің шығыс бөлігінде, Рига шығанағының оңтүстік жағалауында, Даугава өзенінің сағасында орналасқан.<ref name="location"/> Порт Рига қаласының құрамдас бөлігі болып табылады және өзеннің екі жағалауын қамтиды. Қаланың тарихи орталығына жақын орналасқан оңтүстік порт аумақтарынан солтүстіктегі Даугавгрива мен Мангальсалаға дейін созылады. [[Сурет:Port of Riga on the Daugava river.jpg|нобай|солға|300px|Даугава өзеніндегі Рига порты]] Негізгі порттық және өндірістік аумақтардың қатарына: * '''Кундзиньсала''' (''Kundziņsala''); * '''Криеву аралы''' (''Krievu sala''); * '''Экспорт порты''' (''Eksportosta''); * '''Андрейсала''' (''Andrej­sala''); * '''Даугавгрива''' (''Daugavgrīva''); * '''Мангальсала''' (''Mangaļsala''); * '''Вецмилгравис''' (''Vecmīlgrāvis''); * '''Волери''' (''Voleri''); * '''Ринужи''' (''Rīnūži'') жатады. Порттың орталық орналасуы оның бір жағынан тарихи қала орталығымен, екінші жағынан өндірістік және логистикалық аудандармен тығыз байланысын қалыптастырған. == Тарихы == === Ерте кезеңі === Рига портының тарихы [[Даугава]] өзенінің халықаралық сауда жолы ретіндегі маңызымен тікелей байланысты. Даугава Балтық теңізі мен Шығыс Еуропа арасындағы су жолдарының бірі ретінде ерте орта ғасырларда-ақ пайдаланылған.<ref name="history">[https://rop.lv/en/history History]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазіргі Рига аумағында Даугаваға Ридзене (''Rīdzene'') өзені құятын жерде табиғи айлақ болған. Оның маңында ливтердің қонысы орналасқан. Теңізден келген скандинавиялық және германдық көпестер мен Даугава бойымен келген шығыс еуропалық саудагерлер осында тауар алмасқан.<ref name="history"/> 1201 жыл Риганың құрылған жылы ретінде есептеледі. XIII ғасырда Рига қалалық кеңесі шығыс князьдіктерімен және кейін [[Ганза одағы]]ның қалаларымен сауда келісімдерін жасады. Қала Балтық өңірінің маңызды сауда порттарының біріне айналды.<ref name="history"/> XIV ғасырда порт негізінен Ридзене өзенінің жалғасы болған Рига көлінде орналасқан. Металл бұйымдары, дәмдеуіштер, тұз және маталар импортталса, балауыз, зығыр, кендір, ағаш және аң терілері экспортталды.<ref name="history"/> === XVI—XVIII ғасырлар === XV ғасырдың соңы мен XVI ғасырда Еуропадағы теңіз саудасының кеңеюі Рига портының жүк айналымын арттырды. Астық пен ағашқа сұраныс көбейіп, порт біртіндеп Ридзенеден Даугава жағалауына ауыса бастады.<ref name="history"/> [[Ливония соғысы]]нан кейін Рига Польша-Литва мемлекетінің билігіне өтті. Польша королі Стефан Баторий импорт және экспорт тауарлары құнының шамамен 2%-ына тең ''portoria'' кедендік алымын енгізді. 1591 жылы портқа 391 желкенді кеме келгені құжаттарда көрсетілген.<ref name="history"/> 1621 жылы Рига мен оның порты [[Швеция]] билігіне өтті. 1710 жылы [[Ұлы Солтүстік соғыс]] кезінде Риганы Ресей әскері басып алды. XVIII ғасырдың екінші жартысында Даугава сағасында кеме қатынасын жақсарту үшін гидротехникалық құрылыстар жүйелі түрде салына бастады. 1788 жылы Кометфорт бөгетінің соңында жағылған навигациялық от Рига порты тарихындағы алғашқы маяк орны болып саналады.<ref name="history"/> === XIX ғасырдағы жаңғырту === XIX ғасырда Рига портын қазіргі заманғы инженерлік теңіз портына айналдыру үдерісі жүрді. 1846 жылы портта алғашқы бу қозғалтқышты жер снаряды жұмыс істей бастады. Бұл Даугава фарватерін жүйелі түрде тереңдетуге мүмкіндік берді.<ref name="history"/> 1850 жылы Рига портын салу комитеті құрылып, Мангальсаладағы Шығыс молы және Батыс молы салынды. Нәтижесінде қазіргі теңіз қақпаларының негізгі пішіні қалыптасты.<ref name="history"/> 1871 жылы Рига—Царицын теміржол байланысының ашылуы портты Ресей империясының ішкі аудандарымен байланыстырды. Астық, ағаш және басқа шикізатты теміржол арқылы Ригаға жеткізіп, теңізбен Батыс Еуропаға экспорттау көлемі артты.<ref name="history"/> 1877 жылы ауыр қыстардан кейін порт үшін мұз жаруға арналған ''Simson'' пароходы сатып алынды. === XX ғасырдың басы === XX ғасырдың басында Рига Ресей империясының ағаш экспорты бойынша ең ірі порты болды және жалпы сыртқы сауда көлемі бойынша империя порттарының арасында үшінші орынға көтерілді.<ref name="history"/> 1901 жылы өткізу қабілетін ұлғайту үшін Андрей бөгеті аумағында Экспорт порты салына бастады. 1902 жылы Андрейсалада алғашқы тоңазытқыш қоймасы, 1903 жылы Рига тауар станциясы ашылды.<ref name="history"/> 1905 жылы Андрейостада Риганың алғашқы электр станциясы пайдалануға берілді. 1912 жылы Гётеборгта салынған ''Пётр Великий'' мұзжарғышы портта қызмет ете бастады.<ref name="history"/> [[Сурет:Rīgas osta un Daugavmalas tirgus (1900-1910).png|нобай|оңға|300px|Рига порты мен Даугава жағалауындағы базар, 1900—1910 жылдар]] === Бірінші дүниежүзілік соғыс және тәуелсіз Латвия === 1915 жылдан [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] жағдайында Ригадағы өнеркәсіп орындары, кемелер мен порт жабдықтарының бір бөлігі Ресейдің ішкі аймақтарына эвакуацияланды. 1917 жылы Германия әскері Риганы басып алды. Шегінген Ресей әскері порт маягын, теміржол көпірін және бірқатар порттық құрылыстарды қиратты.<ref name="history"/> 1918 жылғы 18 қарашада Латвия Республикасы жарияланды. 1919 жылғы шілдеде тәуелсіз Латвия портына алғашқылардың бірі болып Латвия Уақытша үкіметі мүшелері мінген '''«Saratov»''' пароходы кірді.<ref name="history"/> 1920-жылдары порт қалпына келтірілді. Фарватер тереңдігі 1928 жылы 8,2 м, 1938 жылы 9,0 м-ге жетті. Экспорт портында жаңа қоймалар мен тоңазытқыш кешендері салынды. 1926 жылы '''«Krišjānis Valdemārs»''' мұзжарғышы жұмысын бастады.<ref name="history"/> === Кеңестік кезең === Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде порттың бірқатар гидротехникалық нысандары мен ғимараттары қирады. Соғыстан кейін Рига порты [[КСРО]] сыртқы саудасында маңызды орын алды. 1960—1970-жылдары портты кеңейту және жаңғырту жобалары іске асырылды.<ref name="history"/> 1980-жылдардың басында Кундзиньсалада КСРО-дағы сол кезеңнің ірі контейнер терминалдарының бірі пайдалануға берілді. Сұйытылған газ экспорттайтын инфрақұрылым, Рига теңіз жолаушылар вокзалы және Ринужи балық порты салынды.<ref name="history"/> === Тәуелсіздік қалпына келгеннен кейін === 1991 жылы Латвияның тәуелсіздігі қалпына келгеннен кейін Рига портының сауда географиясы мен басқару жүйесі қайта құрылды. Қазіргі '''Рига еркін порты туралы заң''' Латвия Сеймінде 2000 жылғы 9 наурызда қабылданып, 11 сәуірде күшіне енді.<ref name="law">[https://likumi.lv/ta/id/3435 Rīgas brīvostas likums]. Likumi.lv. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Заңның мақсаты халықаралық саудаға қатысуды арттыру, инвестициялар тарту, өндіріс пен қызмет көрсету саласын дамыту және жаңа жұмыс орындарын құру болып белгіленген.<ref name="law"/> 2000—2010-жылдары контейнер, көмір, мұнай өнімдері және ағаш жүктеріне арналған терминалдар мен логистикалық инфрақұрылым кеңейтілді. 2010-жылдардың соңында порттың жүк құрылымы айтарлықтай өзгере бастады. Қаланың орталығына жақын орналасқан көмір терминалдарының қызметі жаңа '''Криеву аралы''' терминалдарына көшірілді. Кейін геосаяси және нарықтық өзгерістер әсерінен көмірдің маңызы күрт төмендеді: 2025 жылғы ресми статистикада көмір мен кокс айналымы нөлге тең болды.<ref name="stat2025"/> == Басқаруы және құқықтық мәртебесі == Портты '''Рига еркін портының басқармасы''' ({{lang-lv|Rīgas brīvostas pārvalde}}) басқарады. Рига еркін порты туралы заң еркін аймақ режимін, кедендік рәсімдерді, коммерциялық қызмет және портты басқару қағидаларын белгілейді.<ref name="law"/> 2026 жылғы жағдай бойынша порттың ең жоғары шешім қабылдайтын органы — төрт мүшеден тұратын басқарма. Оның мүшелерін: * Экономика министрі; * Қаржы министрі; * Көлік министрі; * қоршаған ортаны қорғау және өңірлік даму саласына жауапты министр ұсынады.<ref name="management">[https://rop.lv/en/our-team Our Team]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы тамыздағы жағдай бойынша: * басқарма төрағасы — '''Сандис Штейнс''' (''Sandis Šteins''); * төраға орынбасары — '''Лиене Приедите-Канцевича''' (''Liene Priedīte-Kancēviča''); * басқарма мүшелері — '''Байба Бане''' және '''Элита Турка'''; * бас атқарушы директор — '''Ансис Зелтиньш''' (''Ansis Zeltiņš''); * порт капитаны — '''Арнис Шмитс''' (''Arnis Šmits'').<ref name="management"/> Порт аумағындағы лицензияланған кәсіпорындар арнайы еркін аймақ режимін пайдалана алады. Ол кедендік бақылау мен заңда белгіленген салықтық жеңілдіктер жүйесін қамтиды.<ref name="law"/> == Инфрақұрылымы == Рига порты тәулігіне 24 сағат және жыл бойы навигация үшін ашық.<ref name="infra"/> Порт іс жүзінде мұз қатпайтын порт болып есептеледі, алайда аса суық қыстарда Рига шығанағы мен порт акваториясында қауіпсіз навигацияны қамтамасыз ету үшін мұзжарғыштар пайдаланылады.<ref name="infra"/> 2025/2026 жылғы қыста мұз жағдайы соңғы жылдармен салыстырғанда күрделі болды, сондықтан порттың техникалық флоты Рига шығанағында және порт акваториясында мұзжару жұмыстарын жүргізді. Порттың негізгі техникалық көрсеткіштері: {| class="wikitable" ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Жалпы аумағы | 6 348 га |- | Құрлық аумағы | 1 962 га |- | Акваториясы | 4 386 га |- | Айлақтардың жалпы ұзындығы | 19 км |- | Кеменің ең жоғары шөгуі | 15,0 м |- | Ең үлкен тереңдігі | 16,0 м |- | Ашық жүк алаңдары | 2 250 914 м² |- | Жабық қоймалар | 512 146 м² |- | Тоңазытқыш қоймаларының сыйымдылығы | 46 600 м³ |- | Құрғақ сусымалы жүк резервуарлары | 260 000 м³ |- | Сұйық жүк резервуарлары | 536 535 м³ |} <ref name="infra"/> Порт Панамакс және пост-Панамакс санатындағы, шөгуі 15 м-ге дейін және ұзындығы шамамен 300–320 м болатын ірі жүк кемелеріне қызмет көрсете алады.<ref name="infra"/> Порттың барлық негізгі өндірістік аумақтарына теміржол және автомобиль кірме жолдары тартылған. == Жүк терминалдары == Рига порты көпфункциялы құрылымға ие. 2026 жылғы ресми ақпарат бойынша порт кластерінде '''270-тен астам кәсіпорын''', оның ішінде 35 көпфункциялы жүк терминалы және 29 кеме агенттігі жұмыс істейді. Порт қызметімен байланысты жұмыс орындарының саны 4 мыңнан асады.<ref name="location"/> === Контейнерлік жүктер === [[Сурет:Riga port container terminal.jpg|нобай|оңға|300px|Рига портындағы контейнер терминалы]] Контейнерлер — қазіргі Рига портының негізгі жүк топтарының бірі. 2025 жылы портта '''495 748 TEU''' контейнер өңделді. Бұл Латвия порттары арқылы өткен контейнерлердің шамамен '''99%-ына''' тең болды.<ref name="container">[https://rop.lv/en/news/two-more-container-shipping-lines-have-added-port-riga-their-routes Two more container shipping lines have added the Port of Riga to their routes]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылы Рига — тұрақты халықаралық контейнер желілері және маманданған контейнер терминалдары бар Латвиядағы негізгі порт. Портта тоғыз тұрақты контейнерлік желі қызмет көрсетеді: * CMA CGM; * Mediterranean Shipping Company (MSC); * Sea Consortium; * Unifeeder; * Samskip; * Ocean Network Express (ONE); * Poland-Finland Service; * Ellerman City Liners; * Hapag-Lloyd.<ref name="container"/> Контейнерлік тасымал порт стратегиясында басым бағыттардың бірі болып табылады. 2026 жылғы қаңтар—шілдеде 261 769 TEU өңделді.<ref name="stat2026"/> === Ауыл шаруашылығы жүктері === 2020-жылдардың ортасында Рига Латвиядағы астық пен басқа ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта тиеудің негізгі орталығына айналды. 2025 жылы портта '''2,945 млн тонна ауыл шаруашылығы өнімі''' өңделді.<ref name="stat2025"/> 2026 жылғы порт әкімшілігінің бағалауы бойынша, Латвия порттары арқылы экспортталатын астық жүктерінің шамамен жартысы Рига арқылы өтеді.<ref name="grain">[https://rop.lv/en/news/port-riga-ready-new-grain-season Port of Riga Ready for the New Grain Season]. Freeport of Riga Authority. 28.07.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ауыл шаруашылығы жүктерін Дауганың екі жағалауындағы '''16 терминал''' қабылдайды. Ірілерінің қатарына: * STREK; * B Port; * Osta Lejasvoleri; * Riga Bulk Terminal; * Alpha Osta жатады.<ref name="grain"/> Соңғы бес жылда порт терминалдарының ауыл шаруашылығы өнімдерін сақтау және қайта тиеу қуаты екі еседен астам өсті.<ref name="grain"/> Osta Lejasvoleri терминалының жалпы сақтау сыйымдылығы 150 мың тоннаға, STREK-тің бір мезгілдегі астық сақтау қуаты 116 мың тоннаға, Riga Bulk Terminal қуаты 120 мың тоннаға жетті.<ref name="grain"/> === Ағаш жүктері === Ағаш, тақтай материалдары, ағаш түйіршіктері мен жаңқасы Рига портының дәстүрлі экспорттық жүктеріне жатады. 2025 жылы: * жалпы ағаш материалдары — 2,425 млн т; * ағаш түйіршіктері — 1,825 млн т; * ағаш жаңқасы — 1,006 млн т көлемінде өңделді.<ref name="stat2025"/> === Сұйық жүктер === 2025 жылы портта '''1,375 млн тонна''' сұйық жүк өңделді. Оның: * 1,045 млн тоннасы — мұнай өнімдері; * 224,6 мың тоннасы — сұйытылған пропан газы; * 105,1 мың тоннасы — басқа сұйық жүктер болды.<ref name="stat2025"/> 2026 жылғы алғашқы жеті айда сұйытылған пропан газының көлемі өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда екі еседен астам артты.<ref name="stat2026"/> == Жүк айналымы == 2025 жылы Рига портының жалпы жүк айналымы '''16 749,5 мың тонна''' болды, бұл 2024 жылмен салыстырғанда 7,3%-ға аз.<ref name="stat2025"/> {| class="wikitable" |+ '''2025 жылғы жүк құрылымы''' ! Жүк санаты ! Көлемі ! 2024 жылмен салыстырғанда |- | Құрғақ сусымалы жүктер | 7 851,2 мың т | −13,0% |- | Генеральдық жүктер | 7 523,4 мың т | −7,1% |- | Сұйық жүктер | 1 374,9 мың т | +47,2% |- ! Барлығы ! 16 749,5 мың т ! −7,3% |} <ref name="stat2025"/> 2024 жылы портта 18,0625 млн тонна жүк өңделген.<ref name="stat2025"/> === 2026 жылғы көрсеткіштер === 2026 жылғы қаңтар—шілдеде портта '''9 122,1 мың тонна''' жүк өңделді. Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2,1%-ға аз.<ref name="stat2026"/> {| class="wikitable" |+ '''2026 жылғы қаңтар—шілдедегі негізгі жүк топтары''' ! Жүк түрі ! Көлемі ! Өзгерісі |- | Құрғақ сусымалы жүктер | 4 419,0 мың т | +9,6% |- | Ауыл шаруашылығы өнімдері | 1 540,1 мың т | +21,9% |- | Ағаш түйіршіктері | 1 099,1 мың т | +24,1% |- | Генеральдық жүктер | 4 020,7 мың т | −12,3% |- | Контейнерлер | 2 688,3 мың т | −7,5% |- | Контейнерлер, TEU | 261 769 | −12,3% |- | Ағаш материалдары | 1 218,5 мың т | −23,8% |- | Сұйық жүктер | 682,4 мың т | −2,2% |- | Мұнай өнімдері | 440,5 мың т | −18,1% |- | Сұйытылған пропан газы | 211,2 мың т | 2,1 есе өскен |} <ref name="stat2026"/> Бұл мәліметтер қазіргі Рига портының бұрынғы көмір мен мұнай транзитіне негізделген модельден контейнерлерге, ауыл шаруашылығы өнімдеріне, ағаш жүктеріне және әртараптандырылған логистикаға қарай өзгергенін көрсетеді. == Жолаушылар және круиздік туризм == [[Сурет:Riga Passenger Terminal.JPG|нобай|солға|300px|Рига жолаушылар терминалы]] Рига — Балтық теңізіндегі круиздік туризм бағыттарының бірі. 2025 жыл порттың круиздік секторында рекордтық жыл болды: * '''85 круиздік кеме''' келді; * '''115 469 жолаушы''' қызмет алды.<ref name="location"/><ref name="stat2025"/> 2026 жылғы қаңтар—шілдеде жолаушылар саны '''90 033 адамға''' жетті, бұл алдыңғы жылдың сәйкес кезеңінен 52,3%-ға көп. Ресми статистикадағы бұл жолаушылардың барлығы круиздік жолаушылар ретінде тіркелген.<ref name="stat2026"/> 2026 жылғы круиздік маусымға портта '''101 кеме келуі''' жоспарланған, жолаушылар саны шамамен 135 мың адам болады деп күтілген.<ref name="cruise2026">[https://rop.lv/en/news/port-riga-welcomes-333-meter-long-mein-schiff-relax-largest-cruise-ship-ports-history-photo The Port of Riga Welcomes the 333-Meter-Long Mein Schiff Relax]. Freeport of Riga Authority. 22.05.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2026 жылғы 22 мамырда портқа тарихындағы ең ірі круиздік кеме — '''Mein Schiff Relax''' кірді. Кеменің ұзындығы 333 м, ені 42 м, жалпы тоннажы 160 мың GT болды. Ол 4 139 жолаушы және 1 396 экипаж мүшесімен Ригаға келіп, өлшеміне байланысты Криеву аралындағы айлаққа тоқтады.<ref name="cruise2026"/> === Жаңа жолаушылар терминалы === Порттың Экспорт порты ауданында '''Riga RoPax Terminal''' атты жаңа круиздік және жүк-жолаушы терминалын салу жоспарланған.<ref name="passengers">[https://rop.lv/en/passengers Passengers]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жоба: * қала орталығына жақын жаңа круиз айлақтарын; * Ro-Ro жүк-жолаушы паромдарын; * ұзындығы 300 метрден асатын кемелерді; * жолаушыларға және көлікке арналған заманауи инфрақұрылымды қамтуға тиіс. Порт пен Рига муниципалитеті тұрақты жүк-жолаушы паром қатынасын қайта іске қосу мүмкіндігімен де жұмыс істейді. == Теміржол және автомобиль қатынасы == Порт Дауганың екі жағалауында кең теміржол және автомобиль инфрақұрылымымен жабдықталған.<ref name="infra"/> Теміржол терминалдарға: * контейнерлерді; * астықты; * металдарды; * ағаш материалдарын; * басқа сусымалы және генеральдық жүктерді тікелей жеткізуге мүмкіндік береді. Рига портын Латвияның магистральдық автомобиль жолдары мен жалпы еуропалық жол желісі байланыстырады. Кундзиньсалаға жүк көлігінің қолжетімділігін жақсарту мақсатында Твайка көшесінен жаңа эстакада салынып жатыр. 2026 жылғы маусымдағы жағдай бойынша ұзындығы '''863,5 м''' эстакаданың негізгі конструкциялары аяқталып, жүктемелік сынақтар басталды. Құрылыс жұмыстарын 2026 жылғы 8 қазанға дейін аяқтап, нысанды күзде пайдалануға беру жоспарланған.<ref name="overpass">[https://rop.lv/en/news/load-tests-were-started-kundzinsala-overpass-construction-scheduled-be-completed-fall Load tests were started on the Kundziņsala overpass]. Freeport of Riga Authority. 18.06.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Жобаның құны 82,6 млн еуроны құрайды. Эстакада жүк көліктерін қала көшелерінен тікелей порттың өндірістік аймағына бағыттап, тұрғын аудандардағы ауыр көлік ағынын азайтуға арналған.<ref name="overpass"/> == Қазақстанмен байланыстары == Рига порты [[Қазақстан]] мен Латвия арасындағы көлік және сауда қатынастарында ұзақ уақыттан бері пайдаланылып келеді. Қазақстандық жүктердің Рига арқылы тасымалы теміржол—теңіз мультимодальды дәліздеріне негізделеді. Әр кезеңде металдар, ферроқорытпалар, көмір, астық және басқа жүктер Рига арқылы Еуропа және әлем нарықтарына шығарылған. === Ферроқорытпалар және ерте транзит === 2013 жылы ''Forbes Kazakhstan'' Қазақстан—Латвия экономикалық ынтымақтастығы туралы материалында '''Рига еркін порты арқылы Еуропаға қазақстандық ферроқорытпалардың және басқа жүктердің елеулі көлемі тасымалданғанын''' хабарлады.<ref name="forbes2013">[https://forbes.kz/news/newsid_21740 Развитие казахстанского бизнеса в Европе обсудят эксперты РК и Латвии в Алматы]. ''Forbes Kazakhstan''. 13.03.2013. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл кезеңде Латвия Қазақстан мен Орталық Азияны Еуропалық Одақ нарығымен байланыстыратын теміржол және теңіз логистикалық дәліздерінің бірі ретінде қарастырылды. === 2022 жылғы транзиттік ағындар === 2022 жылы халықаралық логистикалық жағдай өзгергеннен кейін Қазақстан экспорттық бағыттарды әртараптандыруды күшейтті. Қазақстандық ''Kapital.kz'' 2022 жылдың бірінші жартысында Латвия порттарының жүк айналымының 15,2%-ға өскенін және Латвияның көлік министрі бұл өсімнің негізгі себептерінің бірі ретінде Қазақстаннан, әсіресе көмірден келген транзитті атағанын хабарлады.<ref name="kapital2022">[https://kapital.kz/economic/107407/gruzooborot-portov-latvii-vyros-na-15-za-schet-tranzita-iz-rk.html Грузооборот портов Латвии вырос на 15% за счет транзита из РК]. ''Kapital.kz''. 18.07.2022. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Сол кезеңде Рига Латвия порттары арасында көш бастап, 2022 жылғы қаңтар—маусымда 11,32 млн тонна жүк өңдеді.<ref name="kapital2022"/> Алайда бұл көрсеткіш Рига портының жалпы жүк айналымы болып табылады және оны толығымен Қазақстан жүгі деп есептеуге болмайды. === Қазақстан көмірі === Рига портының ресми деректерінде Қазақстаннан келген жүктің нақты көлеміне қатысты мысалдардың бірі 2023 жылға тиесілі. 2023 жылғы қыркүйекте Рига портында '''66,9 мың тонна қазақстандық көмір''' Panamax санатындағы кемеге тиеліп, [[Хорватия]]ның Пломин портына жөнелтілді.<ref name="kazcoal">[https://rop.lv/en/news/september-volume-cargo-port-riga-has-increased In September, the volume of cargo in the Port of Riga has increased]. Freeport of Riga Authority. 16.10.2023. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл 2023 жылы Ригаға кірген алғашқы Panamax санатындағы көмір кемелерінің бірі болған.<ref name="kazcoal"/> Кейін порттағы көмір айналымы күрт төмендеп, 2025 жылғы ресми статистикада көмір мен кокс жүк тобы бойынша айналым '''0 тонна''' болды.<ref name="stat2025"/> === Қазақстан—Латвия көлік ынтымақтастығы === 2024 жылғы мамырда Қазақстанның көлік министрі '''Марат Қарабаев''' бастаған делегация Латвияға жұмыс сапары барысында Рига еркін портына барды.<ref name="transport2024">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/771957?lang=kk Қазақстан мен Латвия көлік және логистика саласындағы ынтымақтастықты нығайтып жатыр]. Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі. 16.05.2024. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Қазақстандық делегация: * Рига еркін порты басқармасымен; * Латвияның көлік саласының өкілдерімен; * жергілікті бизнес өкілдерімен келіссөздер өткізді.<ref name="transport2024"/> Сапар барысында Қазақстан мен Латвия '''Транскаспий халықаралық көлік бағытын''' дамыту жөніндегі меморандумға қол қойды. Латвия аталған халықаралық көлік бағытына қосылуға мүдделілік танытқан еуропалық мемлекеттердің қатарына кірді.<ref name="transport2024"/> === Қазақстан астығы === 2025 жылы Балтық бағыты Қазақстан астығының экспортын әртараптандыруда елеулі маңызға ие болды. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметі бойынша, 2025 жылы Балтық мемлекеттерінің порттары арқылы '''802 мың тонна Қазақстан астығы''' экспортталған.<ref name="kazgrain">[https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/press/news/details/1171802?lang=ru Латвия заинтересована в расширении сотрудничества с Казахстаном в АПК]. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Оның '''441,2 мың тоннасы Рига еркін порты мен Лиепая порты арқылы бірге''' өткен.<ref name="kazgrain"/> Ресми қазақстандық дереккөз осы 441,2 мың тоннаның Рига мен Лиепая арасында нақты қалай бөлінгенін көрсетпейді. Сондықтан бүкіл көлемді Рига портының жеке көрсеткіші ретінде көрсету дұрыс емес. Латвия Қазақстан үшін астық пен майлы дақылдарды сақтау және қайта тиеу, кейін оларды Еуропалық Одақ пен Солтүстік Еуропа нарықтарына жеткізу бағытындағы стратегиялық логистикалық серіктестердің бірі ретінде қарастырылады.<ref name="kazgrain"/> 2026 жылғы қазақстандық ресми мәлімет бойынша, 2025 жылы Латвия порттары арқылы Қазақстанның жалпы жүк тасымалы шамамен '''750 мың тонна''' болған, ал 2026 жылдың басынан бастап жарияланған кезеңге дейін шамамен '''250 мың тонна''' экспортталған.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-riga/press/news/details/1228911?lang=ru В Астане названы наиболее перспективные направления сотрудничества Казахстана и Латвии]. Қазақстан Республикасының Латвиядағы Елшілігі. 2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Бұл мәлімет те Рига, Лиепая және басқа латвиялық порттар арасында бөлек көрсетілмеген. == Қоршаған орта == Рига портының қалалық аумақта орналасуы өндірістік және көлік қызметінің қоршаған ортаға әсерін бақылауды талап етеді. Порт басқармасы қоршаған ортаны басқару жүйесін '''ISO 14001''' стандартына сәйкес жүргізеді; бұл сертификаттау 2005 жылдан қолданылады.<ref name="quality">[https://rop.lv/en/quality-management Quality management]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Экологиялық мониторинг: * ауа сапасын; * жер асты суларын; * тереңдету кезінде алынған топырақты; * қорғалатын аумақтардағы су құстарын; * кемелерден шығатын қалдықтарды бақылауды қамтиды.<ref name="environment">[https://rop.lv/en/environment-monitoring Environment monitoring]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Порт аумағында ауа сапасын бақылайтын бес тұрақты станция орнатылған. Олардың үшеуі ұшпа органикалық қосылыстарды, екеуі шаң бөлшектерінің концентрациясын өлшеуге арналған.<ref name="environment"/> Тарихи өндірістік және әскери пайдалану салдарынан порттың кейбір аумақтарында жер асты суларының тарихи ластануы бар. Оны бақылау желісіне шамамен '''300 бақылау ұңғымасы''' кіреді.<ref name="environment"/> Порт аумағында табиғатты қорғау маңызы бар нысандар да бар. Оларға: * '''Кремери табиғи қорығы'''; * '''Милестибас аралы''' және ''Piejūra'' Natura 2000 табиғи паркінің бөлігі жатады.<ref>[https://rop.lv/en/environment-protection Environment protection]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> == Даму жобалары == 2020-жылдардың ортасында Рига порты дәстүрлі жүк портынан логистика, жоғары технологиялық өндіріс және жаңартылатын энергетика жобалары орналасатын индустриялық платформаға айналу стратегиясын іске асыруда. === Кундзиньсала === Кундзиньсала порттың жаңа өнеркәсіптік және логистикалық орталығы ретінде дамуда. Мұнда: * контейнер терминалдары; * логистикалық қоймалар; * энергетикалық кәсіпорындар; * жаңартылатын отын өндірісі; * жел энергетикасы жабдықтарын өндіру; * аккумулятор технологиялары бойынша ірі инвестициялық жобалар жүзеге асырылуда. 2026 жылғы порт әкімшілігінің мәліметі бойынша алдағы жылдары Кундзиньсалада кемінде жеті жаңа кәсіпорын жұмысын бастауы жоспарланған.<ref name="overpass"/> === Жел энергетикасы кешені === Кундзиньсалада теңіз және құрлық жел электр станцияларына арналған ірі бөлшектерді өндіру мен тасымалдауға арналған арнайы инфрақұрылым салынуда. Порттық инфрақұрылымды дамыту жобасының жалпы құны шамамен '''85–86 млн еуро'''.<ref name="wind">[https://rop.lv/en/projects/development-wind-technology-production-complex-kundzinsala Development of Wind Technology Production Complex in Kundziņsala]. Freeport of Riga Authority. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> 2029 жылдың соңына дейін: * ұзындығы 290 м терең су айлағы; * ауыр жүкке арналған Ro-Ro рампасы; * 15 гектарға дейінгі жүк алаңдары; * автомобиль және теміржол жолдары; * инженерлік желілер салу көзделген.<ref name="wind"/> 2026 жылы үш халықаралық инвестор Кундзиньсаладағы жел энергетикасы және энергия сақтау технологиялары өндірісіне байланысты жобалар туралы келісімдерге келді.<ref>[https://rop.lv/en/news/three-international-investors-will-develop-wind-technology-production-facilities-kundzinsala Three international investors will develop wind technology production facilities on Kundziņsala]. Freeport of Riga Authority. 07.05.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> === Халықаралық инвестициялық ынтымақтастық === 2026 жылғы 8 мамырда Рига порты әлемдік порт және логистика операторы '''AD Ports Group''' компаниясымен өзара түсіністік туралы меморандум жасады.<ref name="adports">[https://rop.lv/en/news/memorandum-understanding-signed-between-port-riga-and-global-port-operator-ad-ports-group Memorandum of Understanding Signed Between the Port of Riga and AD Ports Group]. Freeport of Riga Authority. 08.05.2026. Қаралған күні: 18.08.2026.</ref> Ынтымақтастық бағыттарына: * жаңа Ro-Ro және круиздік жолаушылар терминалы; * Кундзиньсала индустриялық аймағы; * Спилве индустриялық паркі; * порттық цифрлық жүйелер; * кедендік және «бір терезе» технологиялары; * жаңа инвестициялық жобалар кіреді.<ref name="adports"/> == Цифрландыру == Рига портында кеме, жүк, автомобиль және жолаушылар ағындарын басқарудың цифрлық жүйелері енгізілуде. Портта: * электрондық кіру рұқсаттары; * жүк көліктерінің электрондық кезегі; * машиналық көру жүйелері; * автоматтандырылған құжат айналымы; * 5G желісі; * нақты уақыттағы кеме қозғалысын бақылау технологиялары дамуда.<ref name="infra"/> 2026 жылы Латвия порттарында нақты уақыт режиміндегі кеме қозғалысын біріктірілген бақылау жүйесі іске қосылды. Астық тасымалының маусымдық шарықтау кезінде Рига порты жүк көліктерін терминалдарға алдын ала электрондық тіркеу үшін '''i.rop''' жүйесін пайдаланады. Бұл қалалық жолдардағы кезекті азайтуға арналған.<ref name="grain"/> == Рига қаласының дамуындағы орны == Рига қаласының тарихы портпен бірнеше ғасыр бойы тығыз байланысты болды. Ортағасырлық Ганза саудасынан бастап XIX ғасырдың индустриялануына дейін Даугава арқылы жүретін сауда Риганың экономикалық дамуының негізгі факторларының бірі болды. Қазіргі порт қала аумағының шамамен 11%-ын алып жатыр және портпен байланысты кәсіпорындарда 4 мыңнан астам адам еңбек етеді.<ref name="location"/> Сонымен қатар өндірістік порт пен тұрғын қала арасындағы шекараларды басқару қазіргі қалалық жоспарлаудың маңызды мәселесі болып табылады. Жүк көліктерін тұрғын аудандардан алыстату, тарихи орталық маңындағы круиздік инфрақұрылымды қайта құру және бұрынғы порт аумақтарының жаңа қалалық функцияларға бейімделуі осы үдерістің бөлігі. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> Riga port aerial view by findseajobs.jpg|Рига портының әуеден көрінісі Port of Riga on the Daugava river.jpg|Даугава өзеніндегі порт Riga port container terminal.jpg|Контейнер терминалы Riga Passenger Terminal.JPG|Рига жолаушылар терминалы Rīgas osta un Daugavmalas tirgus (1900-1910).png|Рига порты және Даугава жағалауы, 1900—1910 жылдар </gallery> == Қараңыз да == * [[Рига]] * [[Даугава]] * [[Рига шығанағы]] * [[Лиепая порты]] * [[Вентспилс еркін порты]] * [[Балтық теңізі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://rop.lv/ Рига еркін портының ресми сайты] * [https://rop.lv/en/port-statistics/ Рига портының ресми статистикасы] * [https://rop.lv/en/history Рига портының тарихы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Riga Рига порты Wikimedia Commons-та] {{Commonscat|Port of Riga}} [[Санат:Латвия порттары]] [[Санат:Балтық теңізінің порттары]] [[Санат:Рига]] f02imspszfj1ap0q0yqtq0k601jf7x0 14 785306 3643995 2026-08-19T06:19:59Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Америка]] [[Санат:Аймақтар бойынша қоғам]] 3643995 wikitext text/x-wiki [[Санат:Америка]] [[Санат:Аймақтар бойынша қоғам]] 84wh8zkeogl6hfdsnbuitaxo5d6a1xr 14 785307 3643997 2026-08-19T06:31:18Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:АҚШ іскерлік қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Солтүстік Америка елдері бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:АҚШ-тағы қаржылық қызметтер]] 3643997 wikitext text/x-wiki [[Санат:АҚШ іскерлік қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Солтүстік Америка елдері бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:АҚШ-тағы қаржылық қызметтер]] qdb74xjw9fipkrr42z8p47sqm4q4h24 3644004 3643997 2026-08-19T06:40:14Z 1nter pares 146705 1nter pares [[Санат:АҚШ-тың қаржылық қызметтер компаниялары]] бетін [[Санат:АҚШ қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады) 3643997 wikitext text/x-wiki [[Санат:АҚШ іскерлік қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Солтүстік Америка елдері бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:АҚШ-тағы қаржылық қызметтер]] qdb74xjw9fipkrr42z8p47sqm4q4h24 0 785308 3644002 2026-08-19T06:35:06Z Жанар Чушекова 184284 Санақ Әбеуов туралы мақала жарияладым 3644002 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}}'''Санақ Әбеуов''' (1947–2001) — дәстүрлі әнші. [[Абай облысы]], [[Аягөз ауданы]] (бұрыңғы [[Семей]] облысы, Шұбартау ауданы), Мәдениет ауылында дүниеге келген. == Өмірбаяны == Санақ Әбеуовтің әншілік өнерге қызығушылығы мектеп қабырғасында басталған. 1967 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін Шұбартау аудандық мәдениет бөлімінде автоклуб меңгерушісі болып қызмет атқарып, бұл жұмысты 1970 жылға дейін атқарды. 1970 жылы республикалық эстрада студиясына оқуға түсіп, Қазақстанның халық әртісі [[Жүсіпбек Елебеков]]тен дәріс алды. 1973 жылы студияны бітірген соң [[Талдықорған]] облыстық филармониясында Қазақстанның халық әртісі [[Дәнеш Рақышев]]тің концерттік бригадасында әнші болып қызмет етті. 1975 жылы отбасылық жағдайына байланысты туған жеріне оралып, Шұбартау аудандық мәдениет бөліміндегі қызметін жалғастырды. 1980 жылдан бастап [[Баршатас]] халық театрының режиссері болды. 1997–1999 жылдары Аягөз қаласындағы «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» халық театрында режиссер қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://semeylib.kz/?page_id=869|title=Санақ Әбеуұлы|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Шығармашылығы == Санақ Әбеуовтің дәстүрлі әншілік репертуарында 500-ден астам ән болған. Ол қазақтың халық әндерін өзіндік орындаушылық мәнерімен насихаттап, дәстүрлі ән өнерінің дамуына үлес қосты. Әншінің репертуарында «Сұржекей», «Ағашаяқ», «Қисмет», «Бозқараған» сияқты халық әндері болды. Бұл шығармаларды нақышына келтіре орындап, тыңдарман қауымның ықыласына бөленді. Санақ Әбеуов 2001 жылы қайтыс болды.<ref>{{кітап|авторы= |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Семейдің әнші-сазгерлері |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Семей|баспасы= Семей печать |жыл= 2013|томы= |беттері= 7 б |барлық беті= 50|сериясы= |isbn= |тиражы= 100 }}</ref> Дереккөздер 1yiz8nl5ethayob3ckc2geb13unbge2 0 785309 3644005 2026-08-19T06:46:28Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3644005 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] es7yui11uscebq4s4ynyd8r4tltwzat 3644006 3644005 2026-08-19T06:52:16Z Мағыпар 100137 толықтыру 3644006 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 172ixk4g4y1zqwmkrqxn3mim2b0e0ky 3644007 3644006 2026-08-19T06:53:48Z Мағыпар 100137 дереккөз 3644007 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3a823alhoolywu4jamwas6otv6kpxqg 3644008 3644007 2026-08-19T06:54:44Z Мағыпар 100137 үлгі 3644008 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] sjlmsulbcdwrdvtl624oc6g711cdllz 3644011 3644008 2026-08-19T07:07:42Z Мағыпар 100137 дереккөз 3644011 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] okybpr5pdd6wt7q8ai2530416u675jh 3644012 3644011 2026-08-19T07:11:52Z Мағыпар 100137 толықтыру 3644012 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] m5v0w51i8a9nyn7ki7qft9su940s2vw 3644014 3644012 2026-08-19T07:13:12Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3644014 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bajtppqp31yiytwez2yrjodg8a625iw 3644015 3644014 2026-08-19T07:18:37Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3644015 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 4vhfn2fj4kxmxzbcuj6z1tzi5u1u00d 3644016 3644015 2026-08-19T07:20:58Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3644016 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] pjdjbmt598q8mikrutj1e7nboyt7dv2 3644017 3644016 2026-08-19T07:22:52Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3644017 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] fz0zo9kd93w6gv42vw8t9cgerdpttgx 3644019 3644017 2026-08-19T07:47:49Z Мағыпар 100137 толықтыру 3644019 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] rr7cg3qs2202l7v75w3r9e4mckvzdm2 3644020 3644019 2026-08-19T07:51:15Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3644020 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] hiws1rdznx06w21afj8fihq4rf7gz6c 3644021 3644020 2026-08-19T07:54:47Z Мағыпар 100137 толықтыру 3644021 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 2n6zlswm0zs19kjvp6xrwfq3h9b5d2f 3644022 3644021 2026-08-19T07:57:08Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3644022 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *Кекава үйі — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 05ibnur3vfqi9iv877tdghvx4cmf9qi 3644023 3644022 2026-08-19T08:00:06Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3644023 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 4ykqhgme4aslss6iqmieyct3li6ietu 3644024 3644023 2026-08-19T08:02:38Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3644024 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Ķекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 30dllnk8knxddsh4q9j9w90k4l9asxo 3644025 3644024 2026-08-19T08:04:38Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3644025 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Ķекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. *'''Кекава мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдени мұрасы туралы білуге болады. Мұражайда қаланың жылдар бойы дамуын көрсететін ескі фотосуреттер, артефактілер және экспонаттар жиынтығы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 4a4wb2epm9x22lwwwya27x020sv1c04 3644026 3644025 2026-08-19T08:06:14Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ дереккөз 3644026 wikitext text/x-wiki '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Ķекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. *'''Кекава мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдени мұрасы туралы білуге болады. Мұражайда қаланың жылдар бойы дамуын көрсететін ескі фотосуреттер, артефактілер және экспонаттар жиынтығы бар.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-kekava.htm|title=Карта Кекавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] jn1g21immusj6r0hw6hfmts26qbylla 3644027 3644026 2026-08-19T08:07:58Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3644027 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кекава |шынайы атауы = {{lang-lv|Ķekava}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Ķекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. *'''Кекава мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдени мұрасы туралы білуге болады. Мұражайда қаланың жылдар бойы дамуын көрсететін ескі фотосуреттер, артефактілер және экспонаттар жиынтығы бар.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-kekava.htm|title=Карта Кекавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] k9bjxaawakt8zj2d85iwc2yj6zajkkv 3644028 3644027 2026-08-19T08:08:31Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3644028 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кекава |шынайы атауы = {{lang-lv|Ķekava}} |сурет = Ķekavas baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Ķекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. *'''Кекава мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдени мұрасы туралы білуге болады. Мұражайда қаланың жылдар бойы дамуын көрсететін ескі фотосуреттер, артефактілер және экспонаттар жиынтығы бар.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-kekava.htm|title=Карта Кекавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] etucf3u1xcqes577cctnimlim62xn1v 3644029 3644028 2026-08-19T08:09:07Z Мағыпар 100137 үлгі 3644029 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кекава |шынайы атауы = {{lang-lv|Ķekava}} |сурет = Ķekavas baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = KekavasPilsetasKarogs2.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Ķекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. *'''Кекава мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдени мұрасы туралы білуге болады. Мұражайда қаланың жылдар бойы дамуын көрсететін ескі фотосуреттер, артефактілер және экспонаттар жиынтығы бар.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-kekava.htm|title=Карта Кекавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] kanwgbcepbdexuqw520uek4yckfzxza 3644030 3644029 2026-08-19T08:09:39Z Мағыпар 100137 үлгі 3644030 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кекава |шынайы атауы = {{lang-lv|Ķekava}} |сурет = Ķekavas baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Ķekavas pilsētas ģerbonis.svg |ту = KekavasPilsetasKarogs2.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Ķекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. *'''Кекава мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдени мұрасы туралы білуге болады. Мұражайда қаланың жылдар бойы дамуын көрсететін ескі фотосуреттер, артефактілер және экспонаттар жиынтығы бар.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-kekava.htm|title=Карта Кекавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 9fy6p1g5rx3f13rhstsv0ars7yjeb9l 3644031 3644030 2026-08-19T08:10:12Z Мағыпар 100137 үлгі 3644031 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кекава |шынайы атауы = {{lang-lv|Ķekava}} |сурет = Ķekavas baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Ķekavas pilsētas ģerbonis.svg |ту = KekavasPilsetasKarogs2.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Ķекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. *'''Кекава мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдени мұрасы туралы білуге болады. Мұражайда қаланың жылдар бойы дамуын көрсететін ескі фотосуреттер, артефактілер және экспонаттар жиынтығы бар.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-kekava.htm|title=Карта Кекавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] qfgspbtwvy0qshjh05wqghh9zt2b8j6 3644032 3644031 2026-08-19T08:11:14Z Мағыпар 100137 үлгі 3644032 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кекава |шынайы атауы = {{lang-lv|Ķekava}} |сурет = Ķekavas baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Ķekavas pilsētas ģerbonis.svg |ту = KekavasPilsetasKarogs2.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =49 |lat_sec =43 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =14 |lon_sec =23 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Ķекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. *'''Кекава мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдени мұрасы туралы білуге болады. Мұражайда қаланың жылдар бойы дамуын көрсететін ескі фотосуреттер, артефактілер және экспонаттар жиынтығы бар.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-kekava.htm|title=Карта Кекавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] hysmgriwtstdju445vmmzicm32gtaat 3644033 3644032 2026-08-19T08:12:11Z Мағыпар 100137 үлгі 3644033 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кекава |шынайы атауы = {{lang-lv|Ķekava}} |сурет = Ķekavas baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Ķekavas pilsētas ģerbonis.svg |ту = KekavasPilsetasKarogs2.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =49 |lat_sec =43 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =14 |lon_sec =23 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Кекава аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Ķекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. *'''Кекава мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдени мұрасы туралы білуге болады. Мұражайда қаланың жылдар бойы дамуын көрсететін ескі фотосуреттер, артефактілер және экспонаттар жиынтығы бар.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-kekava.htm|title=Карта Кекавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] n986y2gicrbdfditc6xkayvndk4bsp2 3644034 3644033 2026-08-19T08:13:44Z Мағыпар 100137 толықтыру 3644034 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кекава |шынайы атауы = {{lang-lv|Ķekava}} |сурет = Ķekavas baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Ķekavas pilsētas ģerbonis.svg |ту = KekavasPilsetasKarogs2.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =49 |lat_sec =43 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =14 |lon_sec =23 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Кекава аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-2123 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Ķекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. *'''Кекава мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдени мұрасы туралы білуге болады. Мұражайда қаланың жылдар бойы дамуын көрсететін ескі фотосуреттер, артефактілер және экспонаттар жиынтығы бар.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-kekava.htm|title=Карта Кекавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 1bovdudtkux7pmngxj14zb5qivjrpuh 3644035 3644034 2026-08-19T08:24:16Z Мағыпар 100137 үлгі 3644035 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кекава |шынайы атауы = {{lang-lv|Ķekava}} |сурет = Ķekavas baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Ķekavas pilsētas ģerbonis.svg |ту = KekavasPilsetasKarogs2.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =49 |lat_sec =43 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =14 |lon_sec =23 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Кекава аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 5190 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-2123 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Ķекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. *'''Кекава мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдени мұрасы туралы білуге болады. Мұражайда қаланың жылдар бойы дамуын көрсететін ескі фотосуреттер, артефактілер және экспонаттар жиынтығы бар.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-kekava.htm|title=Карта Кекавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] nmzr0jswm6fq48r0u7vmr6vaf04lk6o 3644036 3644035 2026-08-19T08:25:45Z Мағыпар 100137 үлгі 3644036 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кекава |шынайы атауы = {{lang-lv|Ķekava}} |сурет = Ķekavas baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Ķekavas pilsētas ģerbonis.svg |ту = KekavasPilsetasKarogs2.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =49 |lat_sec =43 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =14 |lon_sec =23 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Кекава аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1435 |бұрынғы атаулары = Кеккау |статус алуы = 2022 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 5190 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-2123 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Ķекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. *'''Кекава мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдени мұрасы туралы білуге болады. Мұражайда қаланың жылдар бойы дамуын көрсететін ескі фотосуреттер, артефактілер және экспонаттар жиынтығы бар.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-kekava.htm|title=Карта Кекавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] rmm68gyvf44yeliu8r5sgh44jr47ouy 3644037 3644036 2026-08-19T08:26:39Z Мағыпар 100137 үлгі 3644037 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кекава |шынайы атауы = {{lang-lv|Ķekava}} |сурет = Ķekavas baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Ķekavas pilsētas ģerbonis.svg |ту = KekavasPilsetasKarogs2.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =49 |lat_sec =43 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =14 |lon_sec =23 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Кекава аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1435 |бұрынғы атаулары = Кеккау |статус алуы = 2022 |жер аумағы = 9,37 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 9 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 5190 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-2123 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Ķекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. *'''Кекава мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдени мұрасы туралы білуге болады. Мұражайда қаланың жылдар бойы дамуын көрсететін ескі фотосуреттер, артефактілер және экспонаттар жиынтығы бар.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-kekava.htm|title=Карта Кекавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] fke8wja40286twmdar6uta3w806bsp4 3644038 3644037 2026-08-19T08:27:47Z Мағыпар 100137 3644038 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кекава |шынайы атауы = {{lang-lv|Ķekava}} |сурет = Ķekavas baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Ķekavas pilsētas ģerbonis.svg |ту = KekavasPilsetasKarogs2.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =49 |lat_sec =43 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =14 |lon_sec =23 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Кекава аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1435 |бұрынғы атаулары = Кеккау |статус алуы = 2022 |жер аумағы = 9,37 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 9 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 5190 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-2123 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Ķekava |сайты = |сайт тілі = }} '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Ķекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. *'''Кекава мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдени мұрасы туралы білуге болады. Мұражайда қаланың жылдар бойы дамуын көрсететін ескі фотосуреттер, артефактілер және экспонаттар жиынтығы бар.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-kekava.htm|title=Карта Кекавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] sclppqrvou5q7ab9ao6qm5r5mp3piob 3644040 3644038 2026-08-19T08:31:06Z Мағыпар 100137 сурет қою 3644040 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кекава |шынайы атауы = {{lang-lv|Ķekava}} |сурет = Ķekavas baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Ķekavas pilsētas ģerbonis.svg |ту = KekavasPilsetasKarogs2.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =49 |lat_sec =43 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =14 |lon_sec =23 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Кекава аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1435 |бұрынғы атаулары = Кеккау |статус алуы = 2022 |жер аумағы = 9,37 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 9 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 5190 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-2123 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Ķekava |сайты = |сайт тілі = }} '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Doles baznīca (Johans Kristofs Broce; 1783).jpg|нобай|солға|250px|]] Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=Кекава-Дол шіркеуі, 1783 ж.|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Ķекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. *'''Кекава мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдени мұрасы туралы білуге болады. Мұражайда қаланың жылдар бойы дамуын көрсететін ескі фотосуреттер, артефактілер және экспонаттар жиынтығы бар.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-kekava.htm|title=Карта Кекавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5eaxgqaakba4liejbdo4hrpry34wxxv 3644041 3644040 2026-08-19T08:35:42Z Мағыпар 100137 сурет қою 3644041 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кекава |шынайы атауы = {{lang-lv|Ķekava}} |сурет = Ķekavas baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Ķekavas pilsētas ģerbonis.svg |ту = KekavasPilsetasKarogs2.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =49 |lat_sec =43 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =14 |lon_sec =23 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Кекава аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1435 |бұрынғы атаулары = Кеккау |статус алуы = 2022 |жер аумағы = 9,37 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 9 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 5190 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-2123 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Ķekava |сайты = |сайт тілі = }} '''Кекава''' ({{lang-lv|Ķekava}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Кекава аймағы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша Кекава халқының саны 5190 адамды құрады. Кекава халқының саны бойынша елдегі ең шағын қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/kekavalv|title=Население Кекавы по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Рига]]дан оңтүстікке қарай 17 км жерде, [[Даугава]] өзенінің сол жағалауында, Рига су қоймасына жақын жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.sgvavia.ru/forum/654-11681-1|title=Мемориал Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Doles baznīca (Johans Kristofs Broce; 1783).jpg|нобай|солға|250px|]] Этимолог Константин Карулистің нұсқасына сәйкес, «Ķekava» сөзі Балтық тектес ежелгі үндіеуропалық тілдерде «kek» түбірі «иілу» дегенді білдіреді, ал «av(e)» «ылғалдандыру, құрғату, ағызу» дегенді білдіреді.<ref>{{citeweb|url=https://navsifoy.livejournal.com/1493493.html?ysclid=mszqy8svjm159869707|title=Кекава. Латвия.|author=Кекава-Дол шіркеуі, 1783 ж.|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> Кекава жері туралы алғашқы ескертулер Рига мен Ливон ордені арасындағы дауға байланысты 1435 жылға жатады. 1561 жылы Ливония бөлінгеннен кейін, аумақ Курляндия герцогтігінің құрамына, ал 1793 жылдан бастап Ресей империясының Курляндия губернаторлығының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://rus.delfi.lv/temi/49377367/kekava-0|title=Кекава|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасынан кейін Кекава 2022 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == [[Сурет:Кекавская птицефабрика - panoramio.jpg|нобай|солға|150px|Кекава құс фабрикасы]] Кекава ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібімен танымал. Бұл аймақта бірнеше ірі фермалар, сондай-ақ Латвия бойынша танымал құс өсіру бренді орналасқан. Бұрын A7 Рига-Бауска-Литва шекарасы (Гренкталь) автожолының бөлігі болған P137 аймақтық жолы Кекава арқылы өтеді. Ол E67 еуропалық бағытының бөлігі болды (қазір Кекаваны айналып өтеді). E77 еуропалық бағытының бөлігі болып табылатын A5 Рига айналма жолы Саласпилс-Бабит Кекаваны айналып өтеді. P89 Ķekava-Skaistkalne аймақтық жолы да қалаға жақындайды. Жергілікті автожолдардың ішінде ең маңыздысы — V6 Кекава - Плаканциемс. == Көрікті орындары == Қалада бірнеше тарихи ескерткіштер, соның ішінде қазіргі уақытта мәдени мұра нысаны және мұражай болып табылатын Ķекава кешені бар. Кішкене қала болғанына қарамастан, Ķeкава және оның айналасындағы аумақ бірнеше қызықты орындар бар. *'''Кекава үйі''' — Кекаваның ең көрнекті жері. Кекава үйі 19 ғасырда салынған, содан бері ол қалпына келтіріліп, мәдени орталыққа айналды. *'''Залениеки сарайы''' — Кекава маңындағы тағы бір танымал туристік орын, қала орталығынан 3 шақырым жерде. 17 ғасырда салынған бұл бүкіл Латвиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта ғимарат қонақ үй ретінде пайдаланылады. *'''Векупе қорығы''' — Кекавадан 10 шақырым жерде, Векупе өзенінің жағасында орналасқан. Қорық — бұл аймақтың бай флорасы мен фаунасымен танысқысы келетін табиғат әуесқойлары үшін жақсы орын. Туристер жаяу серуендеуге, құстарды тамашалауға немесе қорық аумағында кемпингке бара алады. *'''Кекава мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдени мұрасы туралы білуге болады. Мұражайда қаланың жылдар бойы дамуын көрсететін ескі фотосуреттер, артефактілер және экспонаттар жиынтығы бар.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-kekava.htm|title=Карта Кекавы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 1ckwz5veac5ph1yuen84z8rwfh8fvp2 0 785310 3644039 2026-08-19T08:27:47Z Зилола Садирханова 182856 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мензбир суыры''' ({{lang-la|Marmota menzbieri}}) — тиіндер тұқымдасына жататын суыр туысының сирек кездесетін түрі. Батыс Тянь-Шаньға тән эндемик сүтқоректі. Қазақстанда негізі... 3644039 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мензбир суыры''' ({{lang-la|Marmota menzbieri}}) — тиіндер тұқымдасына жататын суыр туысының сирек кездесетін түрі. Батыс Тянь-Шаньға тән эндемик сүтқоректі. Қазақстанда негізінен Түркістан облысындағы Сайрам-Өгем ұлттық табиғи паркінің және оған іргелес таулы аумақтардың биік бөліктерінде таралған.<ref name="gov">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/press/news/details/1242659 |title=Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің әсем және қайталанбас сұлулығы |publisher=Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі |language=kk |access-date=2026-08-19 }}</ref> Мензбир суыры сирек кездесетін және қорғауды қажет ететін жануарлардың бірі. Түрдің негізгі мекендерін сақтау және популяциясының жағдайын бақылау мақсатында Қазақстанда арнайы қорғау және ғылыми мониторинг жұмыстары жүргізіледі.<ref name="gov"/> == Таксономиясы == Мензбир суырының ғылыми атауы — ''Marmota menzbieri''. Түрдің атауы орыс зоологы және зоогеографы [[Михаил Мензбир]]дің құрметіне қойылған. Түрді зоолог Даниил Кашкаров 1925 жылы сипаттаған.<ref name="MSW">{{cite web |url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/18182/vz_MSW3_Sciuridae.pdf |title=Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference |publisher=Smithsonian Institution |language=en |access-date=2026-08-19 }}</ref> Жүйелік орны: * Патшалық — Жануарлар (Animalia) * Тип — Хордалылар (Chordata) * Класс — Сүтқоректілер (Mammalia) * Отряд — Кеміргіштер (Rodentia) * Тұқымдас — Тиіндер (Sciuridae) * Туыс — Суыр (''Marmota'') * Түр — Мензбир суыры (''Marmota menzbieri'') == Таралуы == Мензбир суырының таралу аймағы Батыс Тянь-Шань тауларымен байланысты. Түр Қазақстанның оңтүстігінде, сондай-ақ Өзбекстан мен Қырғызстанның кейбір таулы аумақтарында кездеседі.<ref name="MSW"/> Қазақстан аумағында оның таралуы негізінен [[Өгем жотасы]], [[Қаржантау]] және оларға іргелес биік таулы өңірлермен байланысты. Сайрам-Өгем ұлттық табиғи паркінің аумағында суыр Сарыайғыр, Қасқасу, Бадам, Ұлыжұрт, Кішіжұрт, Шағыртас және Тікенекті өзендерінің жоғарғы бөліктерінде кездеседі.<ref name="gov"/> 2025 жылғы зерттеу материалдарында Мензбир суырының Сайрам-Өгем ұлттық паркінде теңіз деңгейінен шамамен 2100–3500 метр биіктікте мекендейтіні көрсетілген.<ref name="agris">{{cite web |url=https://agris.fao.org/search/en/providers/125532/records/6970b943bd789e57df2cf396 |title=Сайрам-Өгем ұлттық паркінде суырларды есепке алу және кадастрлық жұмыстар |publisher=AGRIS |language=kk |access-date=2026-08-19 }}</ref> == Сыртқы бейнесі == Мензбир суыры — денесі ірі, аяқтары қысқа, құйрығы салыстырмалы түрде қысқа кеміргіш. Зерттеу мәліметтерінде ересек жануарлардың дене ұзындығы шамамен 40–50 см, құйрығының ұзындығы 8,5–13 см аралығында көрсетіледі.<ref name="agris"/> Жүнінің түсі маусымға қарай өзгеріп отырады. Жануардың денесі тығыз жүнмен қапталған. Аяқтары мен денесінің төменгі бөлігінде сарғыш реңктер байқалуы мүмкін.<ref name="agris"/> == Тіршілік ортасы == Мензбир суыры биік таулы табиғи ортаға бейімделген. Оның мекен ету ортасына таулы шалғындар, альпілік белдеуге жақын ашық беткейлер және өсімдік жамылғысы жақсы дамыған учаскелер жатады.<ref name="agris"/> Суырлар ін қазып, тұрақты мекендер мен колониялар құрады. Індер жануарларды жыртқыштардан қорғаумен қатар, төмен температура мен басқа да қолайсыз табиғи жағдайлардан паналауға мүмкіндік береді. Мензбир суырының таралу аймағының таулы және оқшауланған сипаты жекелеген популяциялардың бір-бірінен бөлінуіне ықпал етуі мүмкін.<ref name="rufford">{{cite web |url=https://www.rufford.org/projects/georgiy-shakula/menzbir-marmot-marmota-menzbieri-survey-and-conservation/ |title=Menzbir Marmot (Marmota menzbieri) Survey and Conservation |publisher=The Rufford Foundation |language=en |access-date=2026-08-19 }}</ref> == Қоректенуі == Мензбир суыры — негізінен өсімдікқоректі жануар. Қорегінің негізгі бөлігін таулы шалғындар мен басқа да биік таулы өсімдіктердің жас өркендері және өсімдіктің басқа бөліктері құрайды.<ref name="agris"/> Көктемде суырлар қар еріп, өсімдік жамылғысы қалпына келе бастаған кезде жас әрі шырынды өсімдіктермен қоректенеді. Жаз мезгілінде қысқы ұйқыға қажетті энергия қорын жинайды. == Қысқы ұйқысы == Мензбир суыры ұзақ қысқы ұйқыға кетеді. Зерттеу мәліметтерінде оның қысқы ұйқыдан наурыздың соңы немесе сәуірдің басында шығатыны көрсетілген.<ref name="agris"/> Белсенді тіршілік кезеңі негізінен көктем мен жаз айларына сәйкес келеді. Жаздың соңында суырлар қысқы ұйқыға дайындала бастайды. == Көбеюі == Мензбир суырының көбею биологиясы толық зерттеліп біткен жоқ. Түрдің биік таулы әрі таралу аймағы шектеулі ортада тіршілік етуі оны далалық жағдайда ұзақ мерзімді зерттеуді қиындатады. Қазақстанда түрдің көбеюі, мінез-құлқы, таралу шекарасы және популяциялық жағдайын зерттеу үшін далалық бақылау мен фототұзақтарды пайдалану сияқты әдістер қолданылған.<ref name="rufford"/> == Популяциясы == Мензбир суырының санына тарихи кезеңдерде антропогендік факторлар әсер еткен. Ғылыми зерттеулерде суырларды шамадан тыс аулау олардың популяцияларының азаюына ықпал еткен факторлардың бірі ретінде көрсетіледі.<ref name="rufford"/> Қазақстанда ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың құрылуы түрді қорғауға мүмкіндік берді. Сайрам-Өгем ұлттық табиғи паркінде Мензбир суырының таралуы мен санына мониторинг жүргізіледі.<ref name="gov"/> Популяцияның нақты саны тұрақты зерттеу мен есепке алу нәтижелеріне байланысты өзгеріп отырады. Сондықтан түрдің саны туралы деректерді жариялағанда белгілі бір зерттеу жылын көрсету маңызды. == Қорғау == Мензбир суыры Қазақстанда қорғауды қажет ететін сирек жануарлардың қатарына жатады. Оның табиғи мекендерін сақтау үшін Сайрам-Өгем ұлттық табиғи паркінде қорғау және ғылыми мониторинг жұмыстары жүргізіледі.<ref name="gov"/> Түрді қорғаудың негізгі шараларына: * заңсыз аулауға жол бермеу; * табиғи мекендерін сақтау; * мал жаю сияқты антропогендік қысымды бақылау; * популяция саны мен таралуын тұрақты есепке алу; * ғылыми мониторинг жүргізу жатады.<ref name="rufford"/> == Негізгі қауіптер == Мензбир суырының популяциясына әсер етуі мүмкін негізгі факторларға заңсыз аулау, мекен ету ортасының өзгеруі, шамадан тыс мал жаю және таулы экожүйелерге түсетін шаруашылық қысым жатады.<ref name="rufford"/> Түрдің таралу аймағы шектеулі болғандықтан, оның жекелеген мекендеріндегі өзгерістер жергілікті популяцияларға елеулі әсер етуі мүмкін. == Экожүйедегі рөлі == Мензбир суыры Батыс Тянь-Шаньның биік таулы экожүйелерінің құрамдас бөлігі болып табылады. Оның ін қазуы топырақтың құрылымына әсер етіп, кейбір басқа организмдер пайдаланатын микромекендердің пайда болуына жағдай жасайды. Суырлар сонымен қатар тау экожүйелеріндегі қоректік тізбектің бір бөлігі болып табылады. Олар кейбір жыртқыштар мен жыртқыш құстар үшін қорек көзі қызметін атқарады. == Ғылыми зерттелуі == Мензбир суырының Қазақстандағы популяциясын зерттеу оның таралу аймағын, мекен ету ортасын, санын және популяциялық құрылымын анықтауға бағытталған. Сайрам-Өгем ұлттық паркінде жүргізілген зерттеулер барысында суырлардың таралуы мен мекендеу жағдайлары қарастырылып, кадастрлық есепке алу жұмыстары жүргізілген.<ref name="agris"/> Халықаралық табиғатты қорғау жобалары аясында да Мензбир суырының Қазақстандағы таралуын, мекен ету ортасын және популяцияларының жағдайын зерттеу жұмыстары жүргізілген.<ref name="rufford"/> == Халықаралық мәртебесі == Мензбир суыры [[Халықаралық табиғатты қорғау одағы]]ның (IUCN) Қызыл тізімінде ''Vulnerable'' («Осал») санатында көрсетіледі. Түрдің таралу аймағы Батыс Тянь-Шаньмен байланысты.<ref name="MSW"/> == Мензбир суыры және Сайрам-Өгем ұлттық паркі == [[Сайрам-Өгем ұлттық табиғи паркі]] Мензбир суырының Қазақстандағы маңызды мекендерінің бірі болып табылады. Ұлттық парк Батыс Тянь-Шаньның табиғи кешендерін сақтау мақсатында құрылған. Парк аумағында Мензбир суырының мекендерін қорғау, таралуын бақылау және популяциялық жағдайын зерттеу жұмыстары жүргізіледі.<ref name="gov"/> == Атауы == Мензбир суырының ғылыми атауы ''Marmota menzbieri'' орыс зоологы және зоогеографы [[Михаил Мензбир]]дің есімімен байланысты. Түрді 1925 жылы зоолог Даниил Кашкаров сипаттаған.<ref name="MSW"/> == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/press/news/details/1242659 Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі] * [https://www.rufford.org/projects/georgiy-shakula/menzbir-marmot-marmota-menzbieri-survey-and-conservation/ The Rufford Foundation — Menzbir Marmot] * [https://agris.fao.org/search/en/providers/125532/records/6970b943bd789e57df2cf396 AGRIS — Мензбир суыры туралы зерттеу] [[Санат:Тиіндер]] [[Санат:Суырлар]] [[Санат:Қазақстанның сүтқоректілері]] [[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабы]] [[Санат:Түркістан облысының жануарлары]] [[Санат:Батыс Тянь-Шань]] ibvokfvi902lca207lyyq4hrbenqjq8 3 785311 3644043 2026-08-19T08:44:36Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3644043 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ernur006}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 13:44, 2026 ж. тамыздың 19 (+05) dry0wgrnk2g306lufowz3payq8ddesf 0 785312 3644046 2026-08-19T08:47:41Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = National Australia Bank.svg |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Жария акционерлік қоғам|Қоғамдық компания]] |бир... 3644046 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = National Australia Bank.svg |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Жария акционерлік қоғам|Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|NAB}}<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — [[нарықтық капиталдандыру]]ы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институтының]] бірі (ауызекі тілде «[[Big Four (banking)|Үлкен төрттік]]» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[List of largest banks|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> oclplx0fvb5cvjvzbcch03tt8sa2tz8 3644047 3644046 2026-08-19T08:48:00Z 1nter pares 146705 3644047 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = National Australia Bank.svg |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Жария акционерлік қоғам|Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|NAB}}<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — [[нарықтық капиталдандыру]]ы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институтының]] бірі (ауызекі тілде «[[Big Four (banking)|Үлкен төрттік]]» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[List of largest banks|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5ge8sf3r8x6ssw52vdl4chbp99yz68p 3644048 3644047 2026-08-19T08:48:48Z 1nter pares 146705 /* */ 3644048 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Жария акционерлік қоғам|Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|NAB}}<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — [[нарықтық капиталдандыру]]ы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институтының]] бірі (ауызекі тілде «[[Big Four (banking)|Үлкен төрттік]]» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[List of largest banks|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ig849dyvfjv4absuowvfvvjgq9506pl 3644049 3644048 2026-08-19T08:49:10Z 1nter pares 146705 /* */ 3644049 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Жария акционерлік қоғам|Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|NAB}}<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — [[нарықтық капиталдандыру]]ы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институтының]] бірі (ауызекі тілде «[[Big Four (banking)|Үлкен төрттік]]» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} cae7k5sszfu9pm81etvjmmdf1y45dy2 3644050 3644049 2026-08-19T08:49:47Z 1nter pares 146705 /* */ 3644050 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Жария акционерлік қоғам|Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|NAB}}<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — [[нарықтық капиталдандыру]]ы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институтының]] бірі (ауызекі тілде «[[Big Four (banking)|Үлкен төрттік]]» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8ivvwexhtr94y5pby83da1h2ch0kllp 3644051 3644050 2026-08-19T08:50:37Z 1nter pares 146705 /* */ 3644051 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Жария акционерлік қоғам|Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|NAB}}<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — нарықтық капиталдандыруы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институты]]ның бірі (ауызекі тілде «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} o43wya5rzrohiipxbj31zee4h9k6z5w 3644053 3644051 2026-08-19T08:52:36Z 1nter pares 146705 3644053 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Жария акционерлік қоғам|Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|NAB}}<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — нарықтық капиталдандыруы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институты]]ның бірі (ауызекі тілде «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша, NAB Аустралия, Жаңа Зеландия және Азия бойынша 3 500 Bank@Post нүктесін, соның ішінде 7 000-нан астам банкоматты басқарды және 9 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref>{{Cite web|title=About us - learn about what we do - NAB|url=https://www.nab.com.au/about-us|access-date=2021-09-11|website=www.nab.com.au|language=en|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223100557/https://www.nab.com.au/about-us|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 48df62s15ncfs543o4gbarfcno04pua 3644054 3644053 2026-08-19T08:52:58Z 1nter pares 146705 /* */ 3644054 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|NAB}}<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — нарықтық капиталдандыруы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институты]]ның бірі (ауызекі тілде «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша, NAB Аустралия, Жаңа Зеландия және Азия бойынша 3 500 Bank@Post нүктесін, соның ішінде 7 000-нан астам банкоматты басқарды және 9 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref>{{Cite web|title=About us - learn about what we do - NAB|url=https://www.nab.com.au/about-us|access-date=2021-09-11|website=www.nab.com.au|language=en|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223100557/https://www.nab.com.au/about-us|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} oeov2v9y2sauxx6pileqn78ojm78plk 3644055 3644054 2026-08-19T08:53:16Z 1nter pares 146705 /* */ 3644055 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: NAB<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — нарықтық капиталдандыруы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институты]]ның бірі (ауызекі тілде «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша, NAB Аустралия, Жаңа Зеландия және Азия бойынша 3 500 Bank@Post нүктесін, соның ішінде 7 000-нан астам банкоматты басқарды және 9 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref>{{Cite web|title=About us - learn about what we do - NAB|url=https://www.nab.com.au/about-us|access-date=2021-09-11|website=www.nab.com.au|language=en|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223100557/https://www.nab.com.au/about-us|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0tojuny118k7vxa29e3j9yjzv3gukdz 3644057 3644055 2026-08-19T08:55:18Z 1nter pares 146705 3644057 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: NAB<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — нарықтық капиталдандыруы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институты]]ның бірі (ауызекі тілде «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша, NAB Аустралия, Жаңа Зеландия және Азия бойынша 3 500 Bank@Post нүктесін, соның ішінде 7 000-нан астам банкоматты басқарды және 9 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref>{{Cite web|title=About us - learn about what we do - NAB|url=https://www.nab.com.au/about-us|access-date=2021-09-11|website=www.nab.com.au|language=en|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223100557/https://www.nab.com.au/about-us|url-status=live}}</ref> NAB [[Standard & Poor's]] агенттігінің ұзақ мерзімді эмитенттік рейтингінде «AA−» рейтингіне ие.<ref name="AR2014">{{cite web|date=14 November 2014|title=Annual Report 2014|url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408161338/https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|archive-date=8 April 2015|access-date=3 April 2015|publisher=National Australia Bank}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3d5cosq5slgfou6ebz53qyjnakkv5dj 3644058 3644057 2026-08-19T08:55:31Z 1nter pares 146705 3644058 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: NAB<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — нарықтық капиталдандыруы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институты]]ның бірі (ауызекі тілде «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша, NAB Аустралия, Жаңа Зеландия және Азия бойынша 3 500 Bank@Post нүктесін, соның ішінде 7 000-нан астам банкоматты басқарды және 9 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref>{{Cite web|title=About us - learn about what we do - NAB|url=https://www.nab.com.au/about-us|access-date=2021-09-11|website=www.nab.com.au|language=en|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223100557/https://www.nab.com.au/about-us|url-status=live}}</ref> NAB [[Standard & Poor's]] агенттігінің ұзақ мерзімді эмитенттік рейтингінде «AA−» рейтингіне ие.<ref name="AR2014">{{cite web|date=14 November 2014|title=Annual Report 2014|url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408161338/https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|archive-date=8 April 2015|access-date=3 April 2015|publisher=National Australia Bank}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fnrcjcti4k1bpa0ou0h9r7sgc0u9pq0 3644059 3644058 2026-08-19T08:56:19Z 1nter pares 146705 3644059 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: NAB<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — нарықтық капиталдандыруы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институты]]ның бірі (ауызекі тілде «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша, NAB Аустралия, Жаңа Зеландия және Азия бойынша 3 500 Bank@Post нүктесін, соның ішінде 7 000-нан астам банкоматты басқарды және 9 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref>{{Cite web|title=About us - learn about what we do - NAB|url=https://www.nab.com.au/about-us|access-date=2021-09-11|website=www.nab.com.au|language=en|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223100557/https://www.nab.com.au/about-us|url-status=live}}</ref> NAB [[Standard & Poor's]] агенттігінің ұзақ мерзімді эмитенттік рейтингінде «AA−» рейтингіне ие.<ref name="AR2014">{{cite web|date=14 November 2014|title=Annual Report 2014|url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408161338/https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|archive-date=8 April 2015|access-date=3 April 2015|publisher=National Australia Bank}}</ref> == Тарихы == === 1982–1999 === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} h0pau3o1u4ds1swbodi072xhwhj6u59 3644060 3644059 2026-08-19T08:57:23Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3644060 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: NAB<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — нарықтық капиталдандыруы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институты]]ның бірі (ауызекі тілде «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша, NAB Аустралия, Жаңа Зеландия және Азия бойынша 3 500 Bank@Post нүктесін, соның ішінде 7 000-нан астам банкоматты басқарды және 9 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref>{{Cite web|title=About us - learn about what we do - NAB|url=https://www.nab.com.au/about-us|access-date=2021-09-11|website=www.nab.com.au|language=en|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223100557/https://www.nab.com.au/about-us|url-status=live}}</ref> NAB [[Standard & Poor's]] агенттігінің ұзақ мерзімді эмитенттік рейтингінде «AA−» рейтингіне ие.<ref name="AR2014">{{cite web|date=14 November 2014|title=Annual Report 2014|url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408161338/https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|archive-date=8 April 2015|access-date=3 April 2015|publisher=National Australia Bank}}</ref> == Тарихы == === 1982–1999 === [[Сурет:Meeniyan National Bank of Australasia, Old Gippstown.JPG|thumb|[[Миниян (Виктория)|Минияндағы]] National Bank of Australasia банкі, қазір [[Олд Гиппстаун]]да, [[Мо (Виктория)|Мо]] қаласында орналасқан]] National Australia Bank 1982 жылы [[National Bank of Australasia]] мен [[Commercial Banking Company of Sydney]] банктерінің бірігуі нәтижесінде National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде құрылды. Кейін құрылған компанияның атауы National Australia Bank Limited болып өзгертілді.<ref name="NAB cold on Adani's Carmichael">{{cite news|url = http://www.afr.com/business/mining/coal/nab-cold-on-adanis-carmichael-20150902-gjde0b|title = NAB cold on Adani's Carmichael|date = 2 September 2015|newspaper = The Australian Financial Review|access-date = 22 December 2015|archive-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222150146/http://www.afr.com/business/mining/coal/nab-cold-on-adanis-carmichael-20150902-gjde0b|url-status = live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} q5eoudwdm0e5ha90fnknjyjreduub2b 3644061 3644060 2026-08-19T08:58:37Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3644061 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: NAB<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — нарықтық капиталдандыруы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институты]]ның бірі (ауызекі тілде «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша, NAB Аустралия, Жаңа Зеландия және Азия бойынша 3 500 Bank@Post нүктесін, соның ішінде 7 000-нан астам банкоматты басқарды және 9 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref>{{Cite web|title=About us - learn about what we do - NAB|url=https://www.nab.com.au/about-us|access-date=2021-09-11|website=www.nab.com.au|language=en|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223100557/https://www.nab.com.au/about-us|url-status=live}}</ref> NAB [[Standard & Poor's]] агенттігінің ұзақ мерзімді эмитенттік рейтингінде «AA−» рейтингіне ие.<ref name="AR2014">{{cite web|date=14 November 2014|title=Annual Report 2014|url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408161338/https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|archive-date=8 April 2015|access-date=3 April 2015|publisher=National Australia Bank}}</ref> == Тарихы == === 1982–1999 === [[Сурет:Meeniyan National Bank of Australasia, Old Gippstown.JPG|thumb|[[Миниян (Виктория)|Минияндағы]] National Bank of Australasia банкі, қазір [[Олд Гиппстаун]]да, [[Мо (Виктория)|Мо]] қаласында орналасқан]] National Australia Bank 1982 жылы [[National Bank of Australasia]] мен [[Commercial Banking Company of Sydney]] банктерінің бірігуі нәтижесінде National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде құрылды. Кейін құрылған компанияның атауы National Australia Bank Limited болып өзгертілді.<ref name="NAB cold on Adani's Carmichael">{{cite news|url = http://www.afr.com/business/mining/coal/nab-cold-on-adanis-carmichael-20150902-gjde0b|title = NAB cold on Adani's Carmichael|date = 2 September 2015|newspaper = The Australian Financial Review|access-date = 22 December 2015|archive-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222150146/http://www.afr.com/business/mining/coal/nab-cold-on-adanis-carmichael-20150902-gjde0b|url-status = live}}</ref> Біріккен ұйымның кеңейген қаржылық базасы кейінгі жылдары шетелдегі қызметін едәуір кеңейтуіне түрткі болды. Өкілдіктер [[Бейжің]]де (1982), [[Чикаго]]да (1982), [[Даллас]]та (1983), [[Сеул]]де (1983, 1990 жылы филиалға айналдырылды), [[Сан-Франциско]]да (1984), [[Куала-Лумпур]]да (1984), [[Афина]]да (1984, 1989 жылы жабылды), [[Франкфурт]]та (1985, 1992 жылы жабылды), [[Атланта]]да (1986), Бангкокта (1986), [[Тайбэй]]де (1986, 1990 жылы филиалға айналдырылды), [[Шанхай]]да (1988, 1990 жылы жабылды), [[Хьюстон]]да (1989) және [[Нью-Дели]]де (1989) ашылды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} gl1636wkvxdh8bb00xjbi07efrlw2vt 3644062 3644061 2026-08-19T08:59:13Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3644062 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: NAB<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — нарықтық капиталдандыруы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институты]]ның бірі (ауызекі тілде «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша, NAB Аустралия, Жаңа Зеландия және Азия бойынша 3 500 Bank@Post нүктесін, соның ішінде 7 000-нан астам банкоматты басқарды және 9 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref>{{Cite web|title=About us - learn about what we do - NAB|url=https://www.nab.com.au/about-us|access-date=2021-09-11|website=www.nab.com.au|language=en|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223100557/https://www.nab.com.au/about-us|url-status=live}}</ref> NAB [[Standard & Poor's]] агенттігінің ұзақ мерзімді эмитенттік рейтингінде «AA−» рейтингіне ие.<ref name="AR2014">{{cite web|date=14 November 2014|title=Annual Report 2014|url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408161338/https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|archive-date=8 April 2015|access-date=3 April 2015|publisher=National Australia Bank}}</ref> == Тарихы == === 1982–1999 === [[Сурет:Meeniyan National Bank of Australasia, Old Gippstown.JPG|thumb|[[Миниян (Виктория)|Минияндағы]] National Bank of Australasia банкі, қазір [[Олд Гиппстаун]]да, [[Мо (Виктория)|Мо]] қаласында орналасқан]] National Australia Bank 1982 жылы [[National Bank of Australasia]] мен [[Commercial Banking Company of Sydney]] банктерінің бірігуі нәтижесінде National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде құрылды. Кейін құрылған компанияның атауы National Australia Bank Limited болып өзгертілді.<ref name="NAB cold on Adani's Carmichael">{{cite news|url = http://www.afr.com/business/mining/coal/nab-cold-on-adanis-carmichael-20150902-gjde0b|title = NAB cold on Adani's Carmichael|date = 2 September 2015|newspaper = The Australian Financial Review|access-date = 22 December 2015|archive-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222150146/http://www.afr.com/business/mining/coal/nab-cold-on-adanis-carmichael-20150902-gjde0b|url-status = live}}</ref> Біріккен ұйымның кеңейген қаржылық базасы кейінгі жылдары шетелдегі қызметін едәуір кеңейтуіне түрткі болды. Өкілдіктер [[Бейжің]]де (1982), [[Чикаго]]да (1982), [[Даллас]]та (1983), [[Сеул]]де (1983, 1990 жылы филиалға айналдырылды), [[Сан-Франциско]]да (1984), [[Куала-Лумпур]]да (1984), [[Афина]]да (1984, 1989 жылы жабылды), [[Франкфурт]]та (1985, 1992 жылы жабылды), [[Атланта]]да (1986), Бангкокта (1986), [[Тайбэй]]де (1986, 1990 жылы филиалға айналдырылды), [[Шанхай]]да (1988, 1990 жылы жабылды), [[Хьюстон]]да (1989) және [[Нью-Дели]]де (1989) ашылды. 1987 жылы NAB [[Midland Bank]] банкінен [[Clydesdale Bank]] ([[Шотландия]]) және [[Northern Bank]] ([[Солтүстік Ирландия]] және [[Ирландия Республикасы]]) банктерін сатып алды. Ол Ирландия Республикасындағы Northern Bank филиалдарын [[National Irish Bank]] атауымен қайта брендтеді және екі банктің де логотиптерін Midland Bank логотипінен өзгертті. 1990 жылы NAB [[Yorkshire Bank]] банкін ([[Англия]] және [[Уэльс]]) сатып алды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} e1sxau4b4kzpka4rjvv6650tlcrxvec 3644063 3644062 2026-08-19T09:00:02Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3644063 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: NAB<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — нарықтық капиталдандыруы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институты]]ның бірі (ауызекі тілде «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша, NAB Аустралия, Жаңа Зеландия және Азия бойынша 3 500 Bank@Post нүктесін, соның ішінде 7 000-нан астам банкоматты басқарды және 9 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref>{{Cite web|title=About us - learn about what we do - NAB|url=https://www.nab.com.au/about-us|access-date=2021-09-11|website=www.nab.com.au|language=en|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223100557/https://www.nab.com.au/about-us|url-status=live}}</ref> NAB [[Standard & Poor's]] агенттігінің ұзақ мерзімді эмитенттік рейтингінде «AA−» рейтингіне ие.<ref name="AR2014">{{cite web|date=14 November 2014|title=Annual Report 2014|url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408161338/https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|archive-date=8 April 2015|access-date=3 April 2015|publisher=National Australia Bank}}</ref> == Тарихы == === 1982–1999 === [[Сурет:Meeniyan National Bank of Australasia, Old Gippstown.JPG|thumb|[[Миниян (Виктория)|Минияндағы]] National Bank of Australasia банкі, қазір [[Олд Гиппстаун]]да, [[Мо (Виктория)|Мо]] қаласында орналасқан]] National Australia Bank 1982 жылы [[National Bank of Australasia]] мен [[Commercial Banking Company of Sydney]] банктерінің бірігуі нәтижесінде National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде құрылды. Кейін құрылған компанияның атауы National Australia Bank Limited болып өзгертілді.<ref name="NAB cold on Adani's Carmichael">{{cite news|url = http://www.afr.com/business/mining/coal/nab-cold-on-adanis-carmichael-20150902-gjde0b|title = NAB cold on Adani's Carmichael|date = 2 September 2015|newspaper = The Australian Financial Review|access-date = 22 December 2015|archive-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222150146/http://www.afr.com/business/mining/coal/nab-cold-on-adanis-carmichael-20150902-gjde0b|url-status = live}}</ref> Біріккен ұйымның кеңейген қаржылық базасы кейінгі жылдары шетелдегі қызметін едәуір кеңейтуіне түрткі болды. Өкілдіктер [[Бейжің]]де (1982), [[Чикаго]]да (1982), [[Даллас]]та (1983), [[Сеул]]де (1983, 1990 жылы филиалға айналдырылды), [[Сан-Франциско]]да (1984), [[Куала-Лумпур]]да (1984), [[Афина]]да (1984, 1989 жылы жабылды), [[Франкфурт]]та (1985, 1992 жылы жабылды), [[Атланта]]да (1986), Бангкокта (1986), [[Тайбэй]]де (1986, 1990 жылы филиалға айналдырылды), [[Шанхай]]да (1988, 1990 жылы жабылды), [[Хьюстон]]да (1989) және [[Нью-Дели]]де (1989) ашылды. 1987 жылы NAB [[Midland Bank]] банкінен [[Clydesdale Bank]] ([[Шотландия]]) және [[Northern Bank]] ([[Солтүстік Ирландия]] және [[Ирландия Республикасы]]) банктерін сатып алды. Ол Ирландия Республикасындағы Northern Bank филиалдарын [[National Irish Bank]] атауымен қайта брендтеді және екі банктің де логотиптерін Midland Bank логотипінен өзгертті. 1990 жылы NAB [[Yorkshire Bank]] банкін ([[Англия]] және [[Уэльс]]) сатып алды. 1992 жылы NAB [[Bank of New Zealand]] банкін сатып алды. Ол аустралиялық банктің еншілес ұйымына айналғанымен, Жаңа Зеландияның директорлар кеңесі бар жергілікті басқару құрылымын сақтап қалды.<ref>{{cite web | last=Vaughan | first=Gareth | title=BNZ valued at about NZ$7.8 bln | website=interest.co.nz | url=https://www.interest.co.nz/bonds/62805/bnz-now-worth-more-five-times-what-it-was-when-nab-bought-it-20-years-ago-deutsche-bank | access-date=16 April 2024}}</ref> Кейінірек Bank of New Zealand in Australia (BNZA) деп аталатын кәсіпкерлік құрылым NAB құрамына кірді.<ref>{{cite web | title=NAB Business products terms and conditions | website=NAB | date=18 January 2024 | url=https://www.nab.com.au/important-information/business/business-products-terms-conditions | access-date=16 April 2024}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} tchxbv9x2b7iebu1tyil3pn4jly0khg 3644065 3644063 2026-08-19T09:01:48Z 1nter pares 146705 3644065 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: NAB<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — нарықтық капиталдандыруы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институты]]ның бірі (ауызекі тілде «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша, NAB Аустралия, Жаңа Зеландия және Азия бойынша 3 500 Bank@Post нүктесін, соның ішінде 7 000-нан астам банкоматты басқарды және 9 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref>{{Cite web|title=About us - learn about what we do - NAB|url=https://www.nab.com.au/about-us|access-date=2021-09-11|website=www.nab.com.au|language=en|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223100557/https://www.nab.com.au/about-us|url-status=live}}</ref> NAB [[Standard & Poor's]] агенттігінің ұзақ мерзімді эмитенттік рейтингінде «AA−» рейтингіне ие.<ref name="AR2014">{{cite web|date=14 November 2014|title=Annual Report 2014|url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408161338/https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|archive-date=8 April 2015|access-date=3 April 2015|publisher=National Australia Bank}}</ref> == Тарихы == === 1982–1999 === [[Сурет:Meeniyan National Bank of Australasia, Old Gippstown.JPG|thumb|[[Миниян (Виктория)|Минияндағы]] National Bank of Australasia банкі, қазір [[Олд Гиппстаун]]да, [[Мо (Виктория)|Мо]] қаласында орналасқан]] National Australia Bank 1982 жылы [[National Bank of Australasia]] мен [[Commercial Banking Company of Sydney]] банктерінің бірігуі нәтижесінде National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде құрылды. Кейін құрылған компанияның атауы National Australia Bank Limited болып өзгертілді.<ref name="NAB cold on Adani's Carmichael">{{cite news|url = http://www.afr.com/business/mining/coal/nab-cold-on-adanis-carmichael-20150902-gjde0b|title = NAB cold on Adani's Carmichael|date = 2 September 2015|newspaper = The Australian Financial Review|access-date = 22 December 2015|archive-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222150146/http://www.afr.com/business/mining/coal/nab-cold-on-adanis-carmichael-20150902-gjde0b|url-status = live}}</ref> Біріккен ұйымның кеңейген қаржылық базасы кейінгі жылдары шетелдегі қызметін едәуір кеңейтуіне түрткі болды. Өкілдіктер [[Бейжің]]де (1982), [[Чикаго]]да (1982), [[Даллас]]та (1983), [[Сеул]]де (1983, 1990 жылы филиалға айналдырылды), [[Сан-Франциско]]да (1984), [[Куала-Лумпур]]да (1984), [[Афина]]да (1984, 1989 жылы жабылды), [[Франкфурт]]та (1985, 1992 жылы жабылды), [[Атланта]]да (1986), Бангкокта (1986), [[Тайбэй]]де (1986, 1990 жылы филиалға айналдырылды), [[Шанхай]]да (1988, 1990 жылы жабылды), [[Хьюстон]]да (1989) және [[Нью-Дели]]де (1989) ашылды. 1987 жылы NAB [[Midland Bank]] банкінен [[Clydesdale Bank]] ([[Шотландия]]) және [[Northern Bank]] ([[Солтүстік Ирландия]] және [[Ирландия Республикасы]]) банктерін сатып алды. Ол Ирландия Республикасындағы Northern Bank филиалдарын [[National Irish Bank]] атауымен қайта брендтеді және екі банктің де логотиптерін Midland Bank логотипінен өзгертті. 1990 жылы NAB [[Yorkshire Bank]] банкін ([[Англия]] және [[Уэльс]]) сатып алды. 1992 жылы NAB [[Bank of New Zealand]] банкін сатып алды. Ол аустралиялық банктің еншілес ұйымына айналғанымен, Жаңа Зеландияның директорлар кеңесі бар жергілікті басқару құрылымын сақтап қалды.<ref>{{cite web | last=Vaughan | first=Gareth | title=BNZ valued at about NZ$7.8 bln | website=interest.co.nz | url=https://www.interest.co.nz/bonds/62805/bnz-now-worth-more-five-times-what-it-was-when-nab-bought-it-20-years-ago-deutsche-bank | access-date=16 April 2024}}</ref> Кейінірек Bank of New Zealand in Australia (BNZA) деп аталатын кәсіпкерлік құрылым NAB құрамына кірді.<ref>{{cite web | title=NAB Business products terms and conditions | website=NAB | date=18 January 2024 | url=https://www.nab.com.au/important-information/business/business-products-terms-conditions | access-date=16 April 2024}}</ref> Кейінгі сатып алулар жалғасты — сол кезде нарықтағы үлесі шамамен 26%-ды құраған және 1995 жылы [[Michigan National Bank]] (MNB) сатып алынды. NAB бұған дейін 1991 жылы АҚШ-тағы өз қызметін оңтайландырып, Атланта, Чикаго, Даллас, Хьюстон және Сан-Францискодағы кеңселерін жапқан болатын. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} p4bc4h8xl4tt0fj5j3eeghr01lm5x9k 3644066 3644065 2026-08-19T09:02:24Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3644066 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: NAB<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — нарықтық капиталдандыруы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институты]]ның бірі (ауызекі тілде «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша, NAB Аустралия, Жаңа Зеландия және Азия бойынша 3 500 Bank@Post нүктесін, соның ішінде 7 000-нан астам банкоматты басқарды және 9 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref>{{Cite web|title=About us - learn about what we do - NAB|url=https://www.nab.com.au/about-us|access-date=2021-09-11|website=www.nab.com.au|language=en|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223100557/https://www.nab.com.au/about-us|url-status=live}}</ref> NAB [[Standard & Poor's]] агенттігінің ұзақ мерзімді эмитенттік рейтингінде «AA−» рейтингіне ие.<ref name="AR2014">{{cite web|date=14 November 2014|title=Annual Report 2014|url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408161338/https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|archive-date=8 April 2015|access-date=3 April 2015|publisher=National Australia Bank}}</ref> == Тарихы == === 1982–1999 === [[Сурет:Meeniyan National Bank of Australasia, Old Gippstown.JPG|thumb|[[Миниян (Виктория)|Минияндағы]] National Bank of Australasia банкі, қазір [[Олд Гиппстаун]]да, [[Мо (Виктория)|Мо]] қаласында орналасқан]] National Australia Bank 1982 жылы [[National Bank of Australasia]] мен [[Commercial Banking Company of Sydney]] банктерінің бірігуі нәтижесінде National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде құрылды. Кейін құрылған компанияның атауы National Australia Bank Limited болып өзгертілді.<ref name="NAB cold on Adani's Carmichael">{{cite news|url = http://www.afr.com/business/mining/coal/nab-cold-on-adanis-carmichael-20150902-gjde0b|title = NAB cold on Adani's Carmichael|date = 2 September 2015|newspaper = The Australian Financial Review|access-date = 22 December 2015|archive-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222150146/http://www.afr.com/business/mining/coal/nab-cold-on-adanis-carmichael-20150902-gjde0b|url-status = live}}</ref> Біріккен ұйымның кеңейген қаржылық базасы кейінгі жылдары шетелдегі қызметін едәуір кеңейтуіне түрткі болды. Өкілдіктер [[Бейжің]]де (1982), [[Чикаго]]да (1982), [[Даллас]]та (1983), [[Сеул]]де (1983, 1990 жылы филиалға айналдырылды), [[Сан-Франциско]]да (1984), [[Куала-Лумпур]]да (1984), [[Афина]]да (1984, 1989 жылы жабылды), [[Франкфурт]]та (1985, 1992 жылы жабылды), [[Атланта]]да (1986), Бангкокта (1986), [[Тайбэй]]де (1986, 1990 жылы филиалға айналдырылды), [[Шанхай]]да (1988, 1990 жылы жабылды), [[Хьюстон]]да (1989) және [[Нью-Дели]]де (1989) ашылды. 1987 жылы NAB [[Midland Bank]] банкінен [[Clydesdale Bank]] ([[Шотландия]]) және [[Northern Bank]] ([[Солтүстік Ирландия]] және [[Ирландия Республикасы]]) банктерін сатып алды. Ол Ирландия Республикасындағы Northern Bank филиалдарын [[National Irish Bank]] атауымен қайта брендтеді және екі банктің де логотиптерін Midland Bank логотипінен өзгертті. 1990 жылы NAB [[Yorkshire Bank]] банкін ([[Англия]] және [[Уэльс]]) сатып алды. 1992 жылы NAB [[Bank of New Zealand]] банкін сатып алды. Ол аустралиялық банктің еншілес ұйымына айналғанымен, Жаңа Зеландияның директорлар кеңесі бар жергілікті басқару құрылымын сақтап қалды.<ref>{{cite web | last=Vaughan | first=Gareth | title=BNZ valued at about NZ$7.8 bln | website=interest.co.nz | url=https://www.interest.co.nz/bonds/62805/bnz-now-worth-more-five-times-what-it-was-when-nab-bought-it-20-years-ago-deutsche-bank | access-date=16 April 2024}}</ref> Кейінірек Bank of New Zealand in Australia (BNZA) деп аталатын кәсіпкерлік құрылым NAB құрамына кірді.<ref>{{cite web | title=NAB Business products terms and conditions | website=NAB | date=18 January 2024 | url=https://www.nab.com.au/important-information/business/business-products-terms-conditions | access-date=16 April 2024}}</ref> Кейінгі сатып алулар жалғасты — сол кезде нарықтағы үлесі шамамен 26%-ды құраған және 1995 жылы [[Michigan National Bank]] (MNB) сатып алынды. NAB бұған дейін 1991 жылы АҚШ-тағы өз қызметін оңтайландырып, Атланта, Чикаго, Даллас, Хьюстон және Сан-Францискодағы кеңселерін жапқан болатын. Сатып алу арқылы жүзеге асқан жедел кеңеюдің бұл кезеңі 1997 жылы [[Флорида]]да орналасқан АҚШ-тағы ипотекалық несие берудің жетекші бастапқы кредиторы және қызмет көрсетушісі HomeSide Lending компаниясын, ал ең маңыздысы, 2000 жылы 4,56 млрд долларға [[MLC Limited]] компаниясын (және онымен байланысты ұйымдарды) сатып алумен аяқталды. Бұл Аустралия корпоративтік тарихындағы ең ірі бірігулердің бірі болды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} k86ax1m18ylgrjswgijsd7nwncoddye 3644079 3644066 2026-08-19T11:17:00Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3644079 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: NAB<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — нарықтық капиталдандыруы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институты]]ның бірі (ауызекі тілде «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша, NAB Аустралия, Жаңа Зеландия және Азия бойынша 3 500 Bank@Post нүктесін, соның ішінде 7 000-нан астам банкоматты басқарды және 9 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref>{{Cite web|title=About us - learn about what we do - NAB|url=https://www.nab.com.au/about-us|access-date=2021-09-11|website=www.nab.com.au|language=en|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223100557/https://www.nab.com.au/about-us|url-status=live}}</ref> NAB [[Standard & Poor's]] агенттігінің ұзақ мерзімді эмитенттік рейтингінде «AA−» рейтингіне ие.<ref name="AR2014">{{cite web|date=14 November 2014|title=Annual Report 2014|url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408161338/https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|archive-date=8 April 2015|access-date=3 April 2015|publisher=National Australia Bank}}</ref> == Тарихы == === 1982–1999 === [[Сурет:Meeniyan National Bank of Australasia, Old Gippstown.JPG|thumb|[[Миниян (Виктория)|Минияндағы]] National Bank of Australasia банкі, қазір [[Олд Гиппстаун]]да, [[Мо (Виктория)|Мо]] қаласында орналасқан]] National Australia Bank 1982 жылы [[National Bank of Australasia]] мен [[Commercial Banking Company of Sydney]] банктерінің бірігуі нәтижесінде National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде құрылды. Кейін құрылған компанияның атауы National Australia Bank Limited болып өзгертілді.<ref name="NAB cold on Adani's Carmichael">{{cite news|url = http://www.afr.com/business/mining/coal/nab-cold-on-adanis-carmichael-20150902-gjde0b|title = NAB cold on Adani's Carmichael|date = 2 September 2015|newspaper = The Australian Financial Review|access-date = 22 December 2015|archive-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222150146/http://www.afr.com/business/mining/coal/nab-cold-on-adanis-carmichael-20150902-gjde0b|url-status = live}}</ref> Біріккен ұйымның кеңейген қаржылық базасы кейінгі жылдары шетелдегі қызметін едәуір кеңейтуіне түрткі болды. Өкілдіктер [[Бейжің]]де (1982), [[Чикаго]]да (1982), [[Даллас]]та (1983), [[Сеул]]де (1983, 1990 жылы филиалға айналдырылды), [[Сан-Франциско]]да (1984), [[Куала-Лумпур]]да (1984), [[Афина]]да (1984, 1989 жылы жабылды), [[Франкфурт]]та (1985, 1992 жылы жабылды), [[Атланта]]да (1986), Бангкокта (1986), [[Тайбэй]]де (1986, 1990 жылы филиалға айналдырылды), [[Шанхай]]да (1988, 1990 жылы жабылды), [[Хьюстон]]да (1989) және [[Нью-Дели]]де (1989) ашылды. 1987 жылы NAB [[Midland Bank]] банкінен [[Clydesdale Bank]] ([[Шотландия]]) және [[Northern Bank]] ([[Солтүстік Ирландия]] және [[Ирландия Республикасы]]) банктерін сатып алды. Ол Ирландия Республикасындағы Northern Bank филиалдарын [[National Irish Bank]] атауымен қайта брендтеді және екі банктің де логотиптерін Midland Bank логотипінен өзгертті. 1990 жылы NAB [[Yorkshire Bank]] банкін ([[Англия]] және [[Уэльс]]) сатып алды. 1992 жылы NAB [[Bank of New Zealand]] банкін сатып алды. Ол аустралиялық банктің еншілес ұйымына айналғанымен, Жаңа Зеландияның директорлар кеңесі бар жергілікті басқару құрылымын сақтап қалды.<ref>{{cite web | last=Vaughan | first=Gareth | title=BNZ valued at about NZ$7.8 bln | website=interest.co.nz | url=https://www.interest.co.nz/bonds/62805/bnz-now-worth-more-five-times-what-it-was-when-nab-bought-it-20-years-ago-deutsche-bank | access-date=16 April 2024}}</ref> Кейінірек Bank of New Zealand in Australia (BNZA) деп аталатын кәсіпкерлік құрылым NAB құрамына кірді.<ref>{{cite web | title=NAB Business products terms and conditions | website=NAB | date=18 January 2024 | url=https://www.nab.com.au/important-information/business/business-products-terms-conditions | access-date=16 April 2024}}</ref> Кейінгі сатып алулар жалғасты — сол кезде нарықтағы үлесі шамамен 26%-ды құраған және 1995 жылы [[Michigan National Bank]] (MNB) сатып алынды. NAB бұған дейін 1991 жылы АҚШ-тағы өз қызметін оңтайландырып, Атланта, Чикаго, Даллас, Хьюстон және Сан-Францискодағы кеңселерін жапқан болатын. Сатып алу арқылы жүзеге асқан жедел кеңеюдің бұл кезеңі 1997 жылы [[Флорида]]да орналасқан АҚШ-тағы ипотекалық несие берудің жетекші бастапқы кредиторы және қызмет көрсетушісі HomeSide Lending компаниясын, ал ең маңыздысы, 2000 жылы 4,56 млрд долларға [[MLC Limited]] компаниясын (және онымен байланысты ұйымдарды) сатып алумен аяқталды. Бұл Аустралия корпоративтік тарихындағы ең ірі бірігулердің бірі болды. === 2000-жылдар === NAB 2000–2005 жылдар аралығында қиын кезеңді бастан өткерді. 2000 жылы NAB [[Michigan National Bank]] банкін [[ABN AMRO]] банкіне сатты, ал 2001 жылы HomeSide компаниясының операциялық активтерін АҚШ-тағы ең ірі жинақ және несие компаниясы [[Washington Mutual]] банкіне 1,9 млрд АҚШ долларына, сондай-ақ ипотекалық бөлімшенің несиеге қызмет көрсету технологиясы мен операциялық платформасын сатты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ca9qu29l67bt8q4grv8mprrrkwpsof4 3644080 3644079 2026-08-19T11:18:51Z 1nter pares 146705 /* 2000-жылдар */ 3644080 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = National Australia Bank Limited |логотипі = |суреті = National Australia Bank HQ in Melbourne CBD.jpg |сурет атауы = [[Мельбурн]]дегі [[Бурк-стрит]] 395 мекенжайындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = ASX: NAB<br>[[S&P/ASX 50]] компоненті |қызметі = |құрылды = [[1 қазан]] [[1981 жыл|1981]] (National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде) |құрушы = |орналасуы = 395 [[Бурк-стрит]], [[Мельбурн]], Аустралия |басты адамдары = Эндрю Ирвин ([[бас атқарушы директор|CEO]])<br>[[Филип Хроникан]] (төраға) |саласы = [[Банк ісі|банк ісі]], [[қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Коммерциялық банк|Кәсіпкерлік банк қызметі]]<br>[[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк қызметі]]<br>[[Көтерме банк ісі]]<br>[[Байлықты басқару]]<br>[[Сақтандыру]]<ref name=Reuters>{{cite web |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |title=National Australia Bank Ltd (NAB.AX) Company Profile |publisher=Reuters |access-date=3 April 2015 |archive-date=5 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205035205/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=NAB.AX |url-status=live }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 62,21 млрд (2024)<ref name=AR2024>{{cite report |url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/documents/reports/corporate/2024-annual-report.pdf |title=Annual Report 2024 |publisher=National Australia Bank Limited |access-date=14 November 2024}}</ref> |айналым = |операциялық кіріс = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 20,65 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |таза табысы = {{құлдырау}} [[Аустралия доллары|A$]] 6,98 млрд (2024)<ref name=AR2024/> |активтер = {{өсім}} [[Аустралия доллары|A$]] 1,08 трлн (2024)<ref name=AR2024/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 38 996 (2024)<ref name=AR2024/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Bank of New Zealand]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелері = [[UBank]] |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://nab.com.au/}} |Ортаққор = }} '''National Australia Bank Limited''' (қысқартылғаны '''NAB''', '''nab''' ретінде таңбаланып, стильдендіріліп жазылады) — нарықтық капиталдандыруы, табысы және клиенттер саны бойынша Аустралиядағы төрт ірі [[қаржы институты]]ның бірі (ауызекі тілде «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» деп аталады).<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=Westpac, CommBank, ANZ and NAB: Are The Big Four Banks Still... Big?|url=https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|access-date=2021-09-11|website=Oiyo|language=en-AU|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911111924/https://www.oiyo.com.au/news-room/big-four-banks/|url-status=live}}</ref><ref name="accr.org.au">{{cite web|title=NAB|url=http://www.accr.org.au/nab|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313003831/http://www.accr.org.au/nab|archive-date=13 March 2018|access-date=22 December 2015|publisher=Australasian Centre for Corporate Responsibility}}</ref> NAB [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыру]] бойынша әлемдегі 21-ші ірі банк<ref name="East & Partners">{{cite web|url = http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|title = NAB, ANZ forced to defend fossil fuel funding at AGMs|date = 22 December 2014|publisher = East & Partners|access-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402142903/http://east.com.au/publications/banking-news/nab-anz-forced-to-defend-fossil-fuel-funding-at-agms|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}</ref> және 2019 жылы [[активтері]]нің жалпы көлемі бойынша әлемдегі 52-ші [[Ірі банктер тізімі|ірі банк]] болды.<ref name="SP">{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|title=The world's 100 largest banks|last1=Garrido|first1=Francis|last2=Chaudhry|first2=Saqib|date=5 April 2019|publisher=Standard & Poor|access-date=8 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924093036/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/trending/t-38wta5twjgrrqccf4_ca2|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша, NAB Аустралия, Жаңа Зеландия және Азия бойынша 3 500 Bank@Post нүктесін, соның ішінде 7 000-нан астам банкоматты басқарды және 9 миллион клиентке қызмет көрсетті.<ref>{{Cite web|title=About us - learn about what we do - NAB|url=https://www.nab.com.au/about-us|access-date=2021-09-11|website=www.nab.com.au|language=en|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223100557/https://www.nab.com.au/about-us|url-status=live}}</ref> NAB [[Standard & Poor's]] агенттігінің ұзақ мерзімді эмитенттік рейтингінде «AA−» рейтингіне ие.<ref name="AR2014">{{cite web|date=14 November 2014|title=Annual Report 2014|url=https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408161338/https://www.nab.com.au/content/dam/nab/about-us/shareholder-centre/annual-reports/pdf-reports/2014-annual-financial-report.pdf|archive-date=8 April 2015|access-date=3 April 2015|publisher=National Australia Bank}}</ref> == Тарихы == === 1982–1999 === [[Сурет:Meeniyan National Bank of Australasia, Old Gippstown.JPG|thumb|[[Миниян (Виктория)|Минияндағы]] National Bank of Australasia банкі, қазір [[Олд Гиппстаун]]да, [[Мо (Виктория)|Мо]] қаласында орналасқан]] National Australia Bank 1982 жылы [[National Bank of Australasia]] мен [[Commercial Banking Company of Sydney]] банктерінің бірігуі нәтижесінде National Commercial Banking Corporation of Australia Limited ретінде құрылды. Кейін құрылған компанияның атауы National Australia Bank Limited болып өзгертілді.<ref name="NAB cold on Adani's Carmichael">{{cite news|url = http://www.afr.com/business/mining/coal/nab-cold-on-adanis-carmichael-20150902-gjde0b|title = NAB cold on Adani's Carmichael|date = 2 September 2015|newspaper = The Australian Financial Review|access-date = 22 December 2015|archive-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222150146/http://www.afr.com/business/mining/coal/nab-cold-on-adanis-carmichael-20150902-gjde0b|url-status = live}}</ref> Біріккен ұйымның кеңейген қаржылық базасы кейінгі жылдары шетелдегі қызметін едәуір кеңейтуіне түрткі болды. Өкілдіктер [[Бейжің]]де (1982), [[Чикаго]]да (1982), [[Даллас]]та (1983), [[Сеул]]де (1983, 1990 жылы филиалға айналдырылды), [[Сан-Франциско]]да (1984), [[Куала-Лумпур]]да (1984), [[Афина]]да (1984, 1989 жылы жабылды), [[Франкфурт]]та (1985, 1992 жылы жабылды), [[Атланта]]да (1986), Бангкокта (1986), [[Тайбэй]]де (1986, 1990 жылы филиалға айналдырылды), [[Шанхай]]да (1988, 1990 жылы жабылды), [[Хьюстон]]да (1989) және [[Нью-Дели]]де (1989) ашылды. 1987 жылы NAB [[Midland Bank]] банкінен [[Clydesdale Bank]] ([[Шотландия]]) және [[Northern Bank]] ([[Солтүстік Ирландия]] және [[Ирландия Республикасы]]) банктерін сатып алды. Ол Ирландия Республикасындағы Northern Bank филиалдарын [[National Irish Bank]] атауымен қайта брендтеді және екі банктің де логотиптерін Midland Bank логотипінен өзгертті. 1990 жылы NAB [[Yorkshire Bank]] банкін ([[Англия]] және [[Уэльс]]) сатып алды. 1992 жылы NAB [[Bank of New Zealand]] банкін сатып алды. Ол аустралиялық банктің еншілес ұйымына айналғанымен, Жаңа Зеландияның директорлар кеңесі бар жергілікті басқару құрылымын сақтап қалды.<ref>{{cite web | last=Vaughan | first=Gareth | title=BNZ valued at about NZ$7.8 bln | website=interest.co.nz | url=https://www.interest.co.nz/bonds/62805/bnz-now-worth-more-five-times-what-it-was-when-nab-bought-it-20-years-ago-deutsche-bank | access-date=16 April 2024}}</ref> Кейінірек Bank of New Zealand in Australia (BNZA) деп аталатын кәсіпкерлік құрылым NAB құрамына кірді.<ref>{{cite web | title=NAB Business products terms and conditions | website=NAB | date=18 January 2024 | url=https://www.nab.com.au/important-information/business/business-products-terms-conditions | access-date=16 April 2024}}</ref> Кейінгі сатып алулар жалғасты — сол кезде нарықтағы үлесі шамамен 26%-ды құраған және 1995 жылы [[Michigan National Bank]] (MNB) сатып алынды. NAB бұған дейін 1991 жылы АҚШ-тағы өз қызметін оңтайландырып, Атланта, Чикаго, Даллас, Хьюстон және Сан-Францискодағы кеңселерін жапқан болатын. Сатып алу арқылы жүзеге асқан жедел кеңеюдің бұл кезеңі 1997 жылы [[Флорида]]да орналасқан АҚШ-тағы ипотекалық несие берудің жетекші бастапқы кредиторы және қызмет көрсетушісі HomeSide Lending компаниясын, ал ең маңыздысы, 2000 жылы 4,56 млрд долларға [[MLC Limited]] компаниясын (және онымен байланысты ұйымдарды) сатып алумен аяқталды. Бұл Аустралия корпоративтік тарихындағы ең ірі бірігулердің бірі болды. === 2000-жылдар === NAB 2000–2005 жылдар аралығында қиын кезеңді бастан өткерді. 2000 жылы NAB [[Michigan National Bank]] банкін [[ABN AMRO]] банкіне сатты, ал 2001 жылы HomeSide компаниясының операциялық активтерін АҚШ-тағы ең ірі жинақ және несие компаниясы [[Washington Mutual]] банкіне 1,9 млрд АҚШ долларына, сондай-ақ ипотекалық бөлімшенің несиеге қызмет көрсету технологиясы мен операциялық платформасын сатты. Шетел валютасымен сауда жасауға байланысты алаяқтық CEO [[Фрэнк Чикутто]] мен басқарма төрағасы Чарльз Алленнің отставкаға кетуіне түрткі болды.<ref>{{cite web|author=Long, Stephen|url=http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2004/s1036288.htm|title=Frank Cicutto Resigns as NAB boss|publisher=ABC The World Today|date=2 February 2004|access-date=24 February 2017|archive-date=11 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511213553/http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2004/s1036288.htm|url-status=live}}</ref> Отставкалар алдында басқармада бүлік болып, онда Кэтрин Уолтерс компаниядағы бірқатар сәтсіздіктерге алып келген елеулі корпоративтік мәдениет мәселелерін айтып, заң бұзушылықтар туралы хабарлаушы ретінде шықты.<ref>{{cite news | url=http://www.theage.com.au/articles/2004/04/03/1080941721594.html | location=Melbourne | work=The Age | title=Cathy Walter: parent, achiever, dissident | date=4 April 2004 | access-date=24 February 2017 | archive-date=5 May 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160505192630/http://www.theage.com.au/articles/2004/04/03/1080941721594.html | url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} gw3pn4c4bj9jw4m738ruajqngvfrqix 0 785313 3644070 2026-08-19T09:38:22Z Marksscheider 183882 Marksscheider [[Лайнус Карл Полинг]] бетін [[Лайнус Полинг]] бетіне жылжытты 3644070 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Лайнус Полинг]] 9vywj20s81riek7rd9hugek2bacoilc 3 785314 3644072 2026-08-19T09:41:43Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3644072 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Малибекова Айжан}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:41, 2026 ж. тамыздың 19 (+05) 37yp71w07oolq5nca05doyhtp3n9zhq 0 785315 3644074 2026-08-19T10:01:34Z Жанар Чушекова 184284 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}Абдолла Теміров (1865 — қайтыс болған жылы белгісіз) — қазақ заңгері, сот тергеушісі, [[судья]], [[Алаш қозғалысы]]н қолдаған қайраткер. Ол [[Ресей империясы]]ның сот жүйесінде қызмет атқарып, ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың ба... 3644074 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}}Абдолла Теміров (1865 — қайтыс болған жылы белгісіз) — қазақ заңгері, сот тергеушісі, [[судья]], [[Алаш қозғалысы]]н қолдаған қайраткер. Ол [[Ресей империясы]]ның сот жүйесінде қызмет атқарып, ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басында қазақ арасынан шыққан алғашқы кәсіби заңгерлердің бірі болды. == '''Өмірбаяны''' == Абдолла Теміров 1865 жылы [[Торғай]] облысында дүниеге келген. 1878 жылы [[Троицк]] қаласындағы классикалық гимназияға қабылданған. Гимназияда оқып жүрген кезінде білімге қабілетімен көзге түсіп, оқу орнының директорының назарын аударған. Директор оның [[Санкт-Петербург]] университетінде білім алуға қабілетті екені жөнінде ұсыныс берген. 1886 жылы Санкт-Петербург университетінің заң факультетіне оқуға түсті. Университетте білім алған жылдары мемлекеттік стипендия иеленген. 1890 жылы университетті заңгер мамандығы бойынша тәмамдады. Абдолла Теміров Санкт-Петербург университетінде білім алған қазақ жастарының қатарында болды. Ол Бақытжан Қаратаевпен бірге заң факультетінде оқыған. == '''Сот қызметі''' == Университетті бітіргеннен кейін Абдолла Теміров Ресей империясының [[сот жүйесі]]нде қызмет атқарды. Алғашқы қызметтерін Тобыл губерниясының сот мекемелерінде бастады. 1891 жылы Уфа сотының қылмыстық сот тергеушісі лауазымына кандидат болып тағайындалды. Кейін Белебі аудандық сот тергеушісінің көмекшісі қызметін атқарды. Сол жылы Уфа округінің уақытша учаскесінің бастығы әрі сот тергеушісі болды. 1892 жылы маусымда Бирск ауданындағы сот учаскесін басқарды. 1893 жылы наурызда сот палатасының қылмыстық бөлімінде хатшылық қызмет атқарды. Кейін [[Сырдария]] облыстық сотында көмекші, одан соң Шымкент уезі судьясының көмекшісі қызметтерінде болды. 1905 жылы өз өтініші бойынша [[Тобыл]] уездік сотына ауысып, сот кеңесшісі қызметін атқарды. Сырдария облысындағы штаттық қызметте бес жыл тұрақты еңбек еткені үшін оған жылына 750 сом мөлшерінде үстеме жалақы тағайындалған. == '''Қоғамдық қызметі''' == 1909 жылы Абдолла Теміров мемлекеттік сот қызметінен шығып, жеке адвокаттық қызметпен айналыса бастады. 1909 жылғы 7 мамырда Тобыл қаласында прогрессивті мұсылмандар қоғамы құрылып, оның төрағалығына Абдолла Теміров сайланды. Қоғамдық қызметі барысында ол ұйымдастырушылық қабілетімен танылды. == '''Алаш қозғалысымен байланысы''' == 1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін Абдолла Теміров [[Ақтөбе]] өңірінің Ырғыз уезінде әділет (юстиция) комиссары қызметін атқарды. Осы кезеңде ол большевиктердің саясатына қарсылық білдіріп, Петербургке хаттар жолдағаны туралы мәліметтер кездеседі. Абдолла Теміров Алаш қозғалысын қолдаған қайраткерлердің бірі болды. 1917 жылдан кейін Ырғыз өңірінде Алаш қозғалысына жақын тұлғалармен бірге қоғамдық-саяси қызмет атқарғаны туралы деректер бар. Ғылыми зерттеулерде оның Ырғыз уезінің әділет комиссары болғаны және Алашорда жақтастарын қолдағаны көрсетіледі. == '''Өмірінің соңғы кезеңі''' == Абдолла Теміровтің 1917 жылдан кейінгі өмірі туралы деректер аз сақталған. Оның қай жылы және қай жерде қайтыс болғаны туралы нақты мәлімет анықталмаған.<ref>{{кітап|авторы=А.Құспан |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Алаш заңгерлері |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы|баспасы=Отбасы |жыл=2023|томы= |беттері=73-77|барлық беті=376|сериясы= |isbn=978-601-06-6619 |тиражы=10000 }}</ref> 0squym57wrp3fyj32v24szk9j4hs5ey 3 785316 3644089 2026-08-19T11:55:56Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3644089 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Nurdos Balabek}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 16:55, 2026 ж. тамыздың 19 (+05) bk4j2vjr087ok3tsradr4jm630y5ua8 2 785317 3644093 2026-08-19T11:58:33Z Mtdi20 184402 Mtdi20 [[Қатысушы:Mtdi20/Аударматану]] бетін [[Аударматану]] бетіне жылжытты 3644093 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Аударматану]] 9c3zugebu1a2t1c2bmm68fc2wc5deo1