"а"

Уикисөздік kkwiktionary https://kk.wiktionary.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.46.0-wmf.22 case-sensitive Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикисөздік Уикисөздік талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk "а" 0 1568 108900 108748 2026-04-05T18:32:56Z Әлемдік 4509 108900 wikitext text/x-wiki {{Қазақ алфавиті}} [[а]] [[абайлау]] [[абад]] [[абдан]] [[абдыра]] [[абыз]] [[абырой]] [[аға]] [[ағайын]] [[ағаш]] [[адасу]] [[адам]] [[адал]] [[адырна]] [[ажар]] [[аз]] [[ай]] [[айбар]] [[айғыр]] [[айдын]] [[айналайын]] [[айқай]] [[айқын]] [[айна]] [[айран]] [[айту]] [[ақ]] [[ақау]] [[ақжүрек]] [[ақкөңіл]] [[аққу]] [[аққұман]] [[ақлақ]] [[ақпан]] [[ақсүйек]] |[[ақыл]] [[ақырын]] [[ақша]] [[ала]] [[алақан]] [[алаң]] [[аласа]] [[алаауыз]] [[алғаш]] [[алдау]] [[алды]] [[алқа]] [[алма]] [[алмурт]] [[алпыс]] [[алтыбақан]] [[алтын]] [[алты]] [[алу]] [[ана]] [[анар]] [[аңыз]] [[аң]] [[аңшы]] [[аппақ]] [[ара]] [[арал]] [[арман]] [[арпа]] [[арыстан]] [[ас]] [[аспаз]] [[аспан]] [[асқазан]] [[ат]] [[ата]] [[атақ]] [[атқару]] [[ауа]] [[ауру]] [[ауыл]] [[аша]] [[аю]] [[аяқ]] [[аяу]] pj77vq97iiwi6jvvcrf4yk4mi4b53lc 108901 108900 2026-04-05T18:33:58Z Әлемдік 4509 108901 wikitext text/x-wiki {{Қазақ алфавиті}} [[а]] [[абайлау]] [[абад]] [[абдан]] [[абдыра]] [[абыз]] [[абырой]] [[аға]] [[ағайын]] [[ағаш]] [[адасу]] [[адам]] [[адал]] [[адырна]] [[ажар]] [[аз]] [[ай]] [[айбар]] [[айғыр]] [[айдын]] [[айналайын]] [[айқай]] [[айқын]] [[айна]] [[айран]] [[айту]] [[ақ]] [[ақау]] [[ақжүрек]] [[ақкөңіл]] [[аққу]] [[аққұман]] [[ақлақ]] [[ақпан]] [[ақсүйек]] [[ақыл]] [[ақырын]] [[ақша]] [[ала]] [[алақан]] [[алаң]] [[аласа]] [[алаауыз]] [[алғаш]] [[алдау]] [[алды]] [[алқа]] [[алма]] [[алмурт]] [[алпыс]] [[алтыбақан]] [[алтын]] [[алты]] [[алу]] [[ана]] [[анар]] [[аңыз]] [[аң]] [[аңшы]] [[аппақ]] [[ара]] [[арал]] [[арман]] [[арпа]] [[арыстан]] [[ас]] [[аспаз]] [[аспан]] [[асқазан]] [[ат]] [[ата]] [[атақ]] [[атқару]] [[ауа]] [[ауру]] [[ауыл]] [[аша]] [[аю]] [[аяқ]] [[аяу]] sp1d2r43tsvlonc1d5a87d1jmhb13id "б" 0 1570 108902 5720 2026-04-05T18:44:49Z Әлемдік 4509 108902 wikitext text/x-wiki {{қазақ алфавиті}} [[б]] [[бала]] [[бармақ]] [[бару]] [[бас]] [[бауыр]] [[бейсенбі]] [[беру]] [[бес]] [[бет]] [[биік]] [[бота]] [[бұршақ]] [[бүйрек]] [[біз]] [[бір]] [[бақа]] [[балапан]] [[балық]] [[баға]] [[батыр]] [[байлық]] [[бақыт]] [[басқа]] [[бидай]] [[боран]] [[бөрік]] [[бұлт]] [[бәйшешек]] [[білім]] [[бұлақ]] [[бай]] [[баяу]] [[берік]] [[биязы]] [[бос]] [[бүтін]] [[бірінші]] [[бұрын]] 5llsasud74d6q2xzge2il8t5i0tcu5j Аллаһ 0 1609 108886 93932 2026-04-05T17:19:39Z Әлемдік 4509 108886 wikitext text/x-wiki == Қазақша == === Зат есім === #[[Ислам]] дініндегі Құдайдың есімі. {| class="wikitable" |+Септелу жүйесі !Септелуі !Жекеше |- |Атау |Аллах |- |Ілік |Аллахтың |- |Барыс |Аллахқа |- |Табыс |Аллахты |- |Жатыс |Аллахта |- |Шығыс |Аллахтан |- |Көмектес |Аллахпен |} (Қазақ тілінің орфографиялық сөздігінде бұл сөздің негізгі жазылу нұсқасы ретінде көбіне «Алла» (соңғы «х»-сыз) алынады.) #*'''Синонимдері ''': [[Алла]], [[Құдай]], [[Тәңір]] #*'''Аудармалары''': #**Ағылшынша: [[Allah]] #**Арабша: الله #**Жапонша: [[アラー|アラー(araa)]] #**Орысша: Аллах #**Түрікше: [[Allah]] [[:tr:Allah|(tr)]] bti7vrg4k6pyg7lespvkk0fm5qit461 108887 108886 2026-04-05T17:20:37Z Әлемдік 4509 Х мен һ-ны шатастырып жібердім 108887 wikitext text/x-wiki == Қазақша == === Зат есім === #[[Ислам]] дініндегі Құдайдың есімі. {| class="wikitable" |+Септелу жүйесі !Септелуі !Жекеше |- |Атау |Аллаһ |- |Ілік |Аллаһтың |- |Барыс |Аллаһқа |- |Табыс |Аллаһты |- |Жатыс |Аллаһта |- |Шығыс |Аллаһтан |- |Көмектес |Аллаһпен |} (Қазақ тілінің орфографиялық сөздігінде бұл сөздің негізгі жазылу нұсқасы ретінде көбіне «Алла» (соңғы «х»-сыз) алынады.) #*'''Синонимдері ''': [[Алла]], [[Құдай]], [[Тәңір]] #*'''Аудармалары''': #**Ағылшынша: [[Allah]] #**Арабша: الله #**Жапонша: [[アラー|アラー(araa)]] #**Орысша: Аллах #**Түрікше: [[Allah]] [[:tr:Allah|(tr)]] 3y4yaj148o2d4uc0ws8jrx6hrmbeetw аққұман 0 1798 108891 94039 2026-04-05T17:49:25Z Әлемдік 4509 Септелуі мен бірнеше синонимдер 108891 wikitext text/x-wiki == Қазақша == === Зат есім === #ыдыс-аяқ түрі, шай салып бұқтыратын ыдыс. Апам шүмегi кетiк аққұманға шай салды (Мұқанов). * '''Түбірі:''' [[ақ]] + [[құман]] (біріккен сөз). * '''Сөз табы:''' [[Зат есім]]. * '''Тұлғасы:''' Туынды (біріккен сөз), деректі, жалпы есім. #*'''Синонимдері''': [[дүмше]],[[Шәйнек]],[[құман]] === Септелуі === {| class="wikitable" ! Септіктер !! Жекеше !! Көпше |- | '''Атау''' || аққұман || аққұмандар |- | '''Ілік''' || аққұманның || аққұмандардың |- | '''Барыс''' || аққұманға || аққұмандарға |- | '''Табыс''' || аққұманды || аққұмандарды |- | '''Жатыс''' || аққұманда || аққұмандарда |- | '''Шығыс''' || аққұманнан || аққұмандардан |- | '''Көмектес''' || аққұманмен || аққұмандармен |} #*'''Аудармалары''': #*#Ағылшынша: [[teapot]] #*#Жапонша: [[ティーポット]] #*#Орысша: [[чайник заварной]] #*#Түрікше: [[çaydanlık]] [[:tr:çaydanlık|(tr)]], [[demlik]] [[:tr:demlik|(tr)]] {{Қазақ алфавиті}} [[Category:Асханалық аспаптар]] 8ma8yzftcdhuk66facltfcbq2xxl6zm ата 0 1802 108896 94010 2026-04-05T18:07:36Z Әлемдік 4509 Септелу кестесі 108896 wikitext text/x-wiki == Қазақша == === Зат есім === #(туыстық қатынас) біреудің әкесінің не шешесінің әкесі {| class="wikitable" style="border: 3px solid #FCD116; border-collapse: collapse; text-align: center; width: 100%;" |+ style="color: #00AFCA; font-weight: bold; font-size: 1.3em; padding: 10px;" | Ата сөзінің септелу кестесі |- style="background-color: #00AFCA; color: #FCD116; font-weight: bold; font-size: 1.1em;" ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 8px;" | Септік ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 8px;" | Жекеше ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 8px;" | Көпше |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Атау | style="border: 1px solid #FCD116;" | ата | style="border: 1px solid #FCD116;" | аталар |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Ілік | style="border: 1px solid #FCD116;" | атаның | style="border: 1px solid #FCD116;" | аталардың |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Барыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | атаға | style="border: 1px solid #FCD116;" | аталарға |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Табыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | атаны | style="border: 1px solid #FCD116;" | аталарды |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Жатыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | атада | style="border: 1px solid #FCD116;" | аталарда |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Шығыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | атадан | style="border: 1px solid #FCD116;" | аталардан |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Көмектес | style="border: 1px solid #FCD116;" | атамен | style="border: 1px solid #FCD116;" | аталармен |} #*'''Аудармалары''': #**Ағылшынша: [[grandfather]] #**Жапонша: [[祖父]] #**Орысша: [[дед]], [[дедушка]] #**Түрікше: [[dede]] [[:tr:dede|(tr)]] {{Қазақ алфавиті}} [[Category:Туыстық қатынастар]] kbom3ur8dueuhq1ogqr3fmwaku07iss аға 0 1803 108888 102340 2026-04-05T17:26:35Z Әлемдік 4509 108888 wikitext text/x-wiki Аға == Қазақша == === Зат есім === #(туыстық қатынас) бір әке / шешеден туған жасы үлкен ер жынысты туыс {| class="styled-table" style="border: 1px solid #aaaaaa; border-collapse: collapse;" border="1" cellpadding="5" |+ '''Аға сөзінің септелуі''' |- style="background-color: #f2f2f2;" ! Септіктер !! Жекеше !! Көпше |- | '''Атау''' || аға || ағалар |- | '''Ілік''' || ағаның || ағалардың |- | '''Барыс''' || ағаға || ағаларға |- | '''Табыс''' || ағаны || ағаларды |- | '''Жатыс''' || ағада || ағаларда |- | '''Шығыс''' || ағадан || ағалардан |- | '''Көмектес''' || ағамен || ағалармен |} === Синонимдер === * [[бауыр]] (туыстық қатынаста) * [[ақа]] (диалектілік немесе көне нұсқа) * [[ағай]] (құрметтеу нысаны) * [[ағатай]] (еркелету, жақындық түрі) * [[еке]] (кейбір диалектілерде үлкен ағаға қатысты) * [[әке]] (кейбір оңтүстік өңірлерде ағаны осылай атайды) #*'''Аудармалары''': #**Ағылшынша: [[brother|elder brother]] #**Жапонша: [[兄|兄(ani)]] #**Орысша: [[брат|старший брат]] #**Түрікше: [[ağabey]] [[:tr:ağabey|(tr)]] {{Қазақ алфавиті}} [[Category:Туыстық қатынастар]] 0wdu9hrm0xakzjkpb77t8ol4pr8i0vn аяқ 0 1815 108894 108691 2026-04-05T18:03:03Z Әлемдік 4509 Септелуі кестесі 108894 wikitext text/x-wiki == Қазақша == === Зат есім === # {{Аяқ – тірі жандардың денесінің бір бөлігі.}} {| class="wikitable" style="border: 3px solid #FCD116; border-collapse: collapse; text-align: center; width: 100%;" |+ style="color: #00AFCA; font-weight: bold; font-size: 1.3em; padding: 10px;" | Аяқ сөзінің септелу кестесі |- style="background-color: #00AFCA; color: #FCD116; font-weight: bold; font-size: 1.1em;" ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 8px;" | Септіктер ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 8px;" | Жекеше ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 8px;" | Көпше |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Атау | style="border: 1px solid #FCD116;" | аяқ | style="border: 1px solid #FCD116;" | аяқтар |- |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Ілік | style="border: 1px solid #FCD116;" | аяқтың | style="border: 1px solid #FCD116;" | аяқтардың |- |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Барыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | аяққа | style="border: 1px solid #FCD116;" | аяқтарға |- |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Табыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | аяқты | style="border: 1px solid #FCD116;" | аяқтарды |- |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Жатыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | аяқта | style="border: 1px solid #FCD116;" | аяқтарда |- |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Шығыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | аяқтан | style="border: 1px solid #FCD116;" | аяқтардан |- |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Көмектес | style="border: 1px solid #FCD116;" | аяқпен | style="border: 1px solid #FCD116;" | аяқтармен |} #*'''Аудармалары''': #**Ағылшынша: [[leg]] #**Жапонша: [[足|足(ashi)]] #**Орысша: [[нога]] #**Түрікше: [[bacak]] [[:tr:bacak|(tr)]] #**Эсперантоша: [[gambo]], [[kruro]] {{Қазақ алфавиті}} [[Category:Дене мүшелері]] 63ho7z88zcqby3sax2ykndj7vurz9ml асқазан 0 1828 108898 94008 2026-04-05T18:24:38Z Әлемдік 4509 Анықтама және морфо синтаксистік қасиеттері 108898 wikitext text/x-wiki == Қазақша == === Зат есім === == Асқазан == {| style="border: 3px solid #FCD116; background-color: #f0faff; padding: 15px; width: 100%; border-radius: 10px; font-family: sans-serif;" |- | === Анықтамасы === * '''[[Зат есім]]:''' Адам мен жануарлардың ас қорыту жүйесінің негізгі мүшесі. * ''Мысалы: Асқазан — ас қорытудың басты зертханасы.'' === Этимологиясы === * Сөз екі түбірден құралған: '''[[ас]]''' (тамақ, дәм) + '''[[қазан]]''' (ыдыс, пісіретін орын). Яғни, "астың қазаны" деген мағынаны береді. === Морфологиялық қасиеттері === * '''Түбірі:''' [[асқазан]] * '''Сөз табы:''' [[Зат есім]] * '''Тұлғасы:''' Біріккен сөз, деректі, жалпы есім. * '''Құрамы:''' Дара (бір ұғымды білдіреді). === Синтаксистік қасиеттері === * '''Бастауыш:''' [[Асқазан]] дұрыс жұмыс істеуі керек. * '''Толықтауыш:''' Дәрігер [[асқазанды]] тексерді. * '''Анықтауыш:''' [[Асқазан]] ауруы мазалады. === Синонимдер === * [[қарын]] (тұрмыстық тілде) * [[ұлтабар]] (малдың асқазанына қатысты) |} === Септелу кестесі === {| class="wikitable" style="border: 3px solid #FCD116; border-collapse: collapse; text-align: center; width: 100%; margin-top: 20px;" |+ style="color: #00AFCA; font-weight: bold; font-size: 1.3em; padding: 10px;" | Асқазан сөзінің септелуі |- style="background-color: #00AFCA; color: #FCD116; font-weight: bold;" ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 10px;" | Септіктер ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 10px;" | Жекеше ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 10px;" | Көпше |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Атау | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазан | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазандар |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Ілік | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазанның | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазандардың |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Барыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазанға | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазандарға |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Табыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазанды | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазандарды |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Жатыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазанда | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазандарда |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Шығыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазаннан | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазандардан |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Көмектес | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазанмен | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазандармен |} #*'''Аудармалары''': #**Ағылшынша: [[stomach]] #**Жапонша: [[胃|胃(i)]] #**Орысша: [[желудок]] #**Түрікше: [[mide]] [[:tr:mide|(tr)]] {{Қазақ алфавиті}} [[Category:Дене мүшелері]] 0t3lqdzcdz620tsi1zh0v88rcqi9kk4 108899 108898 2026-04-05T18:25:22Z Әлемдік 4509 108899 wikitext text/x-wiki == Қазақша == === Зат есім === {| style="border: 3px solid #FCD116; background-color: #f0faff; padding: 15px; width: 100%; border-radius: 10px; font-family: sans-serif;" |- | === Анықтамасы === * '''[[Зат есім]]:''' Адам мен жануарлардың ас қорыту жүйесінің негізгі мүшесі. * ''Мысалы: Асқазан — ас қорытудың басты зертханасы.'' === Этимологиясы === * Сөз екі түбірден құралған: '''[[ас]]''' (тамақ, дәм) + '''[[қазан]]''' (ыдыс, пісіретін орын). Яғни, "астың қазаны" деген мағынаны береді. === Морфологиялық қасиеттері === * '''Түбірі:''' [[асқазан]] * '''Сөз табы:''' [[Зат есім]] * '''Тұлғасы:''' Біріккен сөз, деректі, жалпы есім. * '''Құрамы:''' Дара (бір ұғымды білдіреді). === Синтаксистік қасиеттері === * '''Бастауыш:''' [[Асқазан]] дұрыс жұмыс істеуі керек. * '''Толықтауыш:''' Дәрігер [[асқазанды]] тексерді. * '''Анықтауыш:''' [[Асқазан]] ауруы мазалады. === Синонимдер === * [[қарын]] (тұрмыстық тілде) * [[ұлтабар]] (малдың асқазанына қатысты) |} === Септелу кестесі === {| class="wikitable" style="border: 3px solid #FCD116; border-collapse: collapse; text-align: center; width: 100%; margin-top: 20px;" |+ style="color: #00AFCA; font-weight: bold; font-size: 1.3em; padding: 10px;" | Асқазан сөзінің септелуі |- style="background-color: #00AFCA; color: #FCD116; font-weight: bold;" ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 10px;" | Септіктер ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 10px;" | Жекеше ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 10px;" | Көпше |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Атау | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазан | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазандар |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Ілік | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазанның | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазандардың |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Барыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазанға | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазандарға |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Табыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазанды | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазандарды |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Жатыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазанда | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазандарда |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Шығыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазаннан | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазандардан |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Көмектес | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазанмен | style="border: 1px solid #FCD116;" | асқазандармен |} #*'''Аудармалары''': #**Ағылшынша: [[stomach]] #**Жапонша: [[胃|胃(i)]] #**Орысша: [[желудок]] #**Түрікше: [[mide]] [[:tr:mide|(tr)]] {{Қазақ алфавиті}} [[Category:Дене мүшелері]] 4pfvx12wq4o8gq1czw1jvoy0b9qr08c ақ 0 1871 108890 105822 2026-04-05T17:43:50Z Әлемдік 4509 Морфологиялық синтаксистік қасиеттерін қостым 108890 wikitext text/x-wiki === Сын есім === #Сын есім: Қардың немесе сүттің түсіндей түс. #* ''Қарама-қарсы мағынасы: [[қара]].'' # '''[[Зат есім]]''': Сүт тағамдарының жалпы атауы (сүт, айран, қымыз т.б.). # '''[[Ауыспалы мағына]]''': Пәк, таза, адал, кінәсіз (мысалы: "ақ көңіл", "ақ ниет"). # '''[[Етістік]]''' (бұйрық рай): Сұйықтықтың қозғалуы, ағу процесі. === Морфологиялық қасиеттері === * '''Түбірі:''' [[ақ]] * '''Сөз табы:''' Мәнмәтінге қарай [[сын есім]], [[зат есім]] немесе [[етістік]]. * '''Дәрежесі (сын есім ретінде):''' Негізгі шырай. Күшейтпелі шырайы — [[аппақ]]. === Синтаксистік қасиеттері === * '''Анықтауыш''': Ақ қар жерді жапты. (Қандай қар? — ақ). * '''Бастауыш''': Ақ ішкеннің аузы — ақ. (Не ішкеннің? — ақ). * '''Баяндауыш''': Оның ниеті — ақ. (Ниеті қандай? — ақ). === Септелуі (Зат есім ретінде) === {| class="wikitable" ! Септіктер !! Жекеше !! Көпше |- | '''Атау''' || ақ || ақтар |- | '''Ілік''' || ақтың || ақтардың |- | '''Барыс''' || аққа || ақтарға |- | '''Табыс''' || ақты || ақтарды |- | '''Жатыс''' || ақта || ақтарда |- | '''Шығыс''' || ақтан || ақтардан |- | '''Көмектес''' || ақпен || ақтармен |} #*'''Аудармалары''': #**Ағылшынша: [[white]] #**Жапонша: [[白い|白い(shiroi)]], [[ホワイト|ホワイト(howaito)]] #**Орысша: [[белый]] #**Түрікше: [[beyaz]] [[:tr:beyaz|(tr)]], [[ak]] [[:tr:ak|(tr)]] {{Қазақ алфавиті}} [[Category:Түстер]] keg6qugudbbwqyuborbdd4eka4bo9xe айту 0 1904 108889 105821 2026-04-05T17:38:21Z Әлемдік 4509 Шақтарды қостым 108889 wikitext text/x-wiki == Қазақша == === Етістік === #{{Айту – өз ойын білдіру немесе ақпарат беру дегенді білдіреді.}} === Морфологиялық сипаттама === {{етістік|айт|у}} * '''Түбірі:''' [[айт]] * '''Жұрнағы:''' [[-у]] * '''Түрі:''' тұйық етістік, сабақты. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ '''«Айту» етістігінің шақтармен жіктелуі''' |- ! Жақ !! Жекеше (Осы шақ) !! Көпше (Осы шақ) !! Жекеше (Бұрынғы өткен шақ) !! Көпше (Бұрынғы өткен шақ) |- | '''I жақ''' || мен айтамын || біз айтамыз || мен айтқанмын || біз айтқанбыз |- | '''II жақ''' || сен айтасың || сендер айтасыңдар || сен айтқансың || сендер айтқансыңдар |- | '''II жақ (сып.)''' || сіз айтасыз || сіздер айтасыздар || сіз айтқансыз || сіздер айтқансыздар |- | '''III жақ''' || ол айтады || олар айтады || ол айтқан || олар айтқан |} === Синтаксистік қызметі === Сөйлемде [[бастауыш]], [[толықтауыш]], [[баяндауыш]] немесе [[пысықтауыш]] қызметін атқара алады. #*'''Синонимдері ''': [[деу]] #*'''Аудармалары''': #**Ағылшынша: [[say]], [[tell]] #**Жапонша: [[言う|言う(iu)]] #**Орысша: [[сказать]], [[говорить]] #**Түрікше: [[söylemek]] [[:tr:söylemek|(tr)]], [[demek]] [[:tr:demek|(tr)]] {{Қазақ алфавиті}} [[Санат:Қазақ сөздері]] [[Санат:100 Kazakh basic words]] [[Санат:1000 Kazakh basic words]] o88x918wh5c6oyvesp48hk4ztyfz2gy ауыл 0 1994 108895 94019 2026-04-05T18:05:48Z Әлемдік 4509 Септелу кестесі 108895 wikitext text/x-wiki == Қазақша == === Зат есім === # Халық саны 8 мыннан аспайтын кіші елді мекен {| class="wikitable" style="border: 3px solid #FCD116; border-collapse: collapse; text-align: center; width: 100%;" |+ style="color: #00AFCA; font-weight: bold; font-size: 1.3em; padding: 10px;" | Ауыл сөзінің септелу кестесі |- style="background-color: #00AFCA; color: #FCD116; font-weight: bold; font-size: 1.1em;" ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 8px;" | Септік ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 8px;" | Жекеше ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 8px;" | Көпше |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Атау | style="border: 1px solid #FCD116;" | ауыл | style="border: 1px solid #FCD116;" | ауылдар |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Ілік | style="border: 1px solid #FCD116;" | ауылдың | style="border: 1px solid #FCD116;" | ауылдардың |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Барыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | ауылға | style="border: 1px solid #FCD116;" | ауылдарға |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Табыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | ауылды | style="border: 1px solid #FCD116;" | ауылдарды |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Жатыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | ауылда | style="border: 1px solid #FCD116;" | ауылдарда |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Шығыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | ауылдан | style="border: 1px solid #FCD116;" | ауылдардан |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Көмектес | style="border: 1px solid #FCD116;" | ауылмен | style="border: 1px solid #FCD116;" | ауылдармен |} #*'''Аудармалары''': #**Ағылшынша: [[village]] #**Жапонша: [[村|村 (mura)]] #**Орысша: [[деревня]], [[село]] #**Түрікше: [[köy]] [[:tr:köy|(tr)]] {{Қазақ алфавиті}} [[Санат:Қазақ сөздері]] [[Санат:100 Kazakh basic words]] [[Санат:1000 Kazakh basic words]] [[Category:География]] svv88lcd71faltccy0liiwgk193n6ns ат 0 2130 108897 94009 2026-04-05T18:13:24Z Әлемдік 4509 Анықтама мен септелуі 108897 wikitext text/x-wiki == Қазақша == === Зат есім === {| style="border: 2px solid #FCD116; background-color: #f0faff; padding: 10px; width: 100%; border-radius: 8px;" |- | === Анықтамасы === * '''1.''' [[Зат есім]]: # [[Міну]], [[жүк]] тасу үшін пайдаланылатын, тұяқты, ірі үй жануары; [[жылқы]]. #* ''Мысалы: Жақсы ат — жанға серік.'' * '''2.''' [[Зат есім]]: # Адамға, жан-жануарға немесе нысанға қойылатын жеке [[есім]], атау. #* ''Мысалы: Сенің атың кім?'' * '''3.''' [[Етістік]]: # Қарудан [[оқ]] шығару, бір нәрсені лақтыру немесе [[таң]]ның атуы. #* ''Мысалы: Мылтықпен нысанаға ат.'' |} === Фразеологизмдер === * [[Ат салысу]] — көмектесу, үлес қосу. * [[Ат терлету]] — алыс жол жүру, еңбек ету. * [[Ат төбеліндей]] — өте аз, санаулы. {| class="wikitable" style="border: 3px solid #FCD116; border-collapse: collapse; text-align: center; width: 100%;" |+ style="color: #00AFCA; font-weight: bold; font-size: 1.3em; padding: 10px;" | Ат сөзінің септелу кестесі |- style="background-color: #00AFCA; color: #FCD116; font-weight: bold; font-size: 1.1em;" ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 8px;" | Септіктер ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 8px;" | Жекеше ! style="border: 2px solid #FCD116; padding: 8px;" | Көпше |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Атау | style="border: 1px solid #FCD116;" | ат | style="border: 1px solid #FCD116;" | аттар |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Ілік | style="border: 1px solid #FCD116;" | аттың | style="border: 1px solid #FCD116;" | аттардың |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Барыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | атқа | style="border: 1px solid #FCD116;" | аттарға |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Табыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | атты | style="border: 1px solid #FCD116;" | аттарды |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Жатыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | атта | style="border: 1px solid #FCD116;" | аттарда |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Шығыс | style="border: 1px solid #FCD116;" | аттан | style="border: 1px solid #FCD116;" | аттардан |- style="background-color: #f0faff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA; border: 1px solid #FCD116;" | Көмектес | style="border: 1px solid #FCD116;" | атпен | style="border: 1px solid #FCD116;" | аттармен |} #*'''Синонимдері''': [[жылқы]] #*'''Аудармалары''': #**Ағылшынша: [[horse]] #**Жапонша: [[馬|馬 (uma)]], #**Орысша: [[лошадь]] #**Түрікше: [[at]] [[:tr:at|(tr)]] {{Қазақ алфавиті}} [[Category: Жануарлар]] 9mg7n4xdf2ex6l2lf15emzq4sei130c аю 0 2134 108893 94023 2026-04-05T18:01:14Z Әлемдік 4509 Септелуі кестесі 108893 wikitext text/x-wiki == Қазақша == === Зат есім === '''Анықтамасы''': # з о о л о г и я л ы қ. (латын. ursidae). Денесі үлкен, үстін қалың жүн басқан, қысқа аяқты, бәрін жейтін сүтқоректі ірі жыртқыш аң. {| class="wikitable" style="border: 2px solid #FCD116; border-collapse: collapse; text-align: center; width: 100%;" |+ style="color: #00AFCA; font-weight: bold; font-size: 1.2em;" | Аю сөзінің септелу кестесі |- style="background-color: #00AFCA; color: #FCD116; font-weight: bold;" ! style="border: 1px solid #FCD116;" | Септіктер ! style="border: 1px solid #FCD116;" | Жекеше ! style="border: 1px solid #FCD116;" | Көпше |- style="background-color: #f9f9f9;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA;" | Атау | аю | аюлар |- |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA;" | Ілік | аюдың | аюлардың |- |- style="background-color: #f9f9f9;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA;" | Барыс | аюға | аюларға |- |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA;" | Табыс | аюды | аюларды |- |- style="background-color: #f9f9f9;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA;" | Жатыс | аюда | аюларда |- |- style="background-color: #ffffff;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA;" | Шығыс | аюдан | аюлардан |- |- style="background-color: #f9f9f9;" | style="font-weight: bold; color: #00AFCA;" | Көмектес | аюмен | аюлармен |} '''Аудармалары''': *Ағылшынша: [[bear]] *Жапонша: [[熊|熊 (kuma)]], *Орысша: [[медведь]] *Түрікше: [[ayı]] [[:tr:ayı|(tr)]] {{Қазақ алфавиті}} [[Category: Жануарлар]] 6j959q9kyeityvzxn4jvm9zwikwrl08 Қырғызстан 0 11061 108885 96594 2026-04-05T16:53:02Z Әлемдік 4509 108885 wikitext text/x-wiki ==Қазақша== {{Зат есім|scrkk}} # [[Орта Азия]]дағы мемлекет # {| class="wikitable" |+ !Септелуі !Жекеше !Көпше |- |Атау |Қырғызстан |Қырғызстандар |- |Ілік |Қырғызстанның |Қырғызстандардың |- |Барыс |Қырғызстанға |Қырғызстандарға |- |Табыс |Қырғызстанды |Қырғызстандарды |- |Жатыс |Қырғызстанда |Қырғызстандарда |- |Шығыс |Қырғызстаннан |Қырғызстандардан |- |Көмектес |Қырғызстанмен |Қырғызстандармен |} (''Ескерту: «Қырғызстан» сөзіне тікелей лексикалық синоним жоқ, бұл мемлекеттің меншікті атауы.)'' '''Негізгі синонимдер мен балама атаулар:''' # Қырғыз Республикасы, Киргизия (орыс тіліндегі нұсқасы), Алатау елі. d760zz542kwgkyu1pdscpsnajdcnqt1 Қатысушы:Әлемдік 2 19694 108892 2026-04-05T17:55:49Z Әлемдік 4509 Жаңа бетте: == Мен туралы == Салем! Мен — Уикисөздіктің белсенді қатысушысымын. Қазақ тіліндегі сөздердің қорын байытуға және олардың дұрыс жазылуын, септелуін көрсетуге қызығамын. 108892 wikitext text/x-wiki == Мен туралы == Салем! Мен — Уикисөздіктің белсенді қатысушысымын. Қазақ тіліндегі сөздердің қорын байытуға және олардың дұрыс жазылуын, септелуін көрсетуге қызығамын. cwjh5uv9v26cjt019yee8uzm06lq55g