វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 4808 333623 333616 2026-03-27T12:31:01Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333623 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវកទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះរាជអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះរាជអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះរាជអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថា បើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះរាជអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹងចៅប្រមាញ់វិងស៊ុងជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិត == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬជា'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរ ឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាមឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក'''ជា គាន'''និង'''អ៊ុង សូ'''ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពី[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]] ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅ[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជា ព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុ ពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសូរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវរាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវក​សំរិទ្ធិស័កគ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះត្រីស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោងអដ្ឋស័កសោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវកទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរសព្វស័កសុវណ្ណគតឆ្នាំមមែនព្វស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់នព្វស័កថ្ងៃពុធ ០២ រោជខែអស្សុជគ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវរាជនីជាព្រះវរាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោងទោស័កគ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំ​ឧដុង្គ​ជា​បូជនីយដ្ឋាន​គោរព​បូជា​ផង និង​កម្សាន្ត​ផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា​ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == 2a9wsjrsxrq5kmsgs4u12l20h668y44 333627 333623 2026-03-27T12:41:15Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ព្រះបរមរាជវាំង */ 333627 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវកទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះរាជអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះរាជអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះរាជអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថា បើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះរាជអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹងចៅប្រមាញ់វិងស៊ុងជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិត == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬជា'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរ ឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាមឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក'''ជា គាន'''និង'''អ៊ុង សូ'''ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពី[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]] ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅ[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជា ព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុ ពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសូរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវរាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវក​សំរិទ្ធិស័កគ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះត្រីស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោងអដ្ឋស័កសោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវកទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរសព្វស័កសុវណ្ណគតឆ្នាំមមែនព្វស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់នព្វស័កថ្ងៃពុធ ០២ រោជខែអស្សុជគ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវរាជនីជាព្រះវរាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោងទោស័កគ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំ​ឧដុង្គ​ជា​បូជនីយដ្ឋាន​គោរព​បូជា​ផង និង​កម្សាន្ត​ផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា​ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == nka52mnj5jj6j7e2kzwzlotf5nul0ps 333629 333627 2026-03-27T12:43:44Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333629 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវកទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះរាជអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះរាជអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះរាជអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថា បើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះរាជអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹងចៅប្រមាញ់វិងស៊ុងជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិត == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == 7x6w1ctenpi5xluumumuys9ls5ycws0 333630 333629 2026-03-27T12:44:16Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333630 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវកទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះរាជអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះរាជអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះរាជអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថា បើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះរាជអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹងចៅប្រមាញ់វិងស៊ុងជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិត == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == j5v9bb1yov6hq2f3tr0y175asupg43t 333631 333630 2026-03-27T12:47:23Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ព្រះបរមរាជវាំង */ 333631 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវកទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះរាជអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះរាជអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះរាជអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថា បើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះរាជអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹងចៅប្រមាញ់វិងស៊ុងជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិត == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == ewg1023bfhc9seefg5zgues61yd4b75 333632 333631 2026-03-27T12:55:02Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 333632 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវកទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះរាជអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះរាជអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះរាជអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថា បើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះរាជអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹងចៅប្រមាញ់វិងស៊ុងជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិតចិត្តកូនដែលគ្នាបានស្រឡាញ់ទៅលើរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាទីពេញចិត្តយើងដែរទៅហើយបើដូច្នេះយើងបង្គាប់ព្រះរាជាជាឲ្យធ្ងន់កុំឲ្យព្រះអង្គទទួលរួចទោះជាព្រះអង្គហ៊ានទទួលក៏ព្រះអង្គចាត់ការធ្វើមិនទាន់ដែរ»។លុះពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធរួចហើយតានិងយាយក៏ទូលព្រះរាជាថា«មិនហ៊ានបង្គាប់ព្រះអង្គទេក្រែងព្រះអង្គមិនហ៊ានទទួល»ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា«ព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់ឲ្យតែលើកនាងថ្វាយព្រះអង្គចុះ»តានិងយាយក៏បង្គាប់ព្រះរាជាថា«សូមព្រះអង្គលើកផ្លូវពីព្រះពន្លាព្រះអង្គមកដល់ផ្ទះទូលព្រះបង្គំឲ្យបានស្រេចតែមួយរាត្រីបើមិនហើយទូលព្រះបង្គំមិនលើកនាងថ្វាយទេ»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយឃើញថាការនេះមានបន្ទុកធ្ងន់ណាស់តែដោយព្រះរាជាទ្រង់ទសពិធរាជធម៌ផងទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើរូប'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំងលើសលុបផងព្រះអង្គក៏ទទួលធ្វើផ្លូវតាមបង្គាប់របស់'''តាដុងយាយជ័យ'''។លុះព្រះអង្គយាងថយទៅវិញទ្រង់ប្រាប់រេហ៍ពលឲ្យមកប្រជុំគ្នាហើយព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា«ចូលសេនារេហ៍ពលទាំងអស់លើកផ្លូវថ្នល់មួយចាប់ព្រះពន្លារហូតទៅដល់ផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ធ្វើមួយយប់ឲ្យហើយស្រេច»។ពាក្យដែលហៅថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុកឧដុង្គ]]សព្វថ្ងៃគឺហៅតាមបន្ទូលស្ដេចមុនដំបូងដែលហៅថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែក្រោយមកគេហៅក្លាយជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះសេនារេហ៍ពលលើកផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងមួយរាត្រីនោះមិនហើយសោះលុះដល់ភ្លឺស្វាងឡើងផ្លូវថ្នល់នោះនៅដាច់មិនជួបគ្នាបានជាមានពាក្យហៅថា[[ភូមិថ្នល់ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]សព្វថ្ងៃនេះ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''បាននាំគ្រួសារចុះទូកជាស្រេចតាមមើលសេនារេហ៍ពលរបស់ស្ដេចលើកផ្លូវថ្នល់ដោយមានបំណងថាបើព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មួយយប់ហើយមែននឹងនាំនាងរត់ទៅតែម្ដងលុះឃើញផ្លូវថ្នល់នោះស្ដេចលើកមិនហើយតានិងយាយត្រេកអរណាស់ក៏ចូលចតទូកត្រង់កន្លែងផ្លូវថ្នល់ដាច់មិនជួបគ្នានោះហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ឡើងទៅមើលផ្លូវថ្នល់។គាត់កំពុងតែពិនិត្យមើលថ្នល់នោះសេនាក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាតាមហេតុរឿងដែលលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយនោះដែរព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកទតមើល។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮដំណឹងថាស្ដេចយាងមកហើយក៏បបួលគ្នារត់ចុះទូកកុំឲ្យស្ដេចឃើញមុខ។ពេលនោះ'''យាយជ័យ'''ប្រពន្ធ'''តាដុង'''ភ័យញញីញញ័ររត់ចុះទៅទូកមិនកើតក៏វារចុះតាមច្រាំងជង្ហុកក៏គាប់ជួនជាសេនាមកដល់ក៏ស្រែកឃាត់ថា«យាយកុំវារចុះទៅទូកអីស្ដេចយាងមកដល់ឥឡូវហើយ»។'''យាយជ័យ'''មិនស្ដាប់សោះក៏ចេះតែវារចុះទូកដល់ទូកហើយក៏ច្រានទូកចេញទៅ។កន្លែងដែល'''យាយជ័យ'''វារនោះពីដើមគេហៅ'''កំពង់យាយជ័យវារ'''តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយថា'''កំពង់ជវារ'''ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។លុះស្ដេចយាងមកដល់ទតឃើញទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេញពីកំពង់ឆ្ងាយទៅហើយព្រះអង្គក៏គិតស្មាននៅក្នុងព្រះទ័យថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''មុខជាខឹងនឹងព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយបានជាមិនចាំជួបនឹងព្រះអង្គព្រះរាជាក៏ចាត់សេនា ០៤ នាក់ឲ្យចូលទៅអង្វរ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាទេពីរបស់ព្រះអង្គ។សេនា ០៤ នាក់ក៏តាមទៅជួបនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''ដែលកំពុងបណ្ដើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឡើងសំដៅមកផ្ទះហើយសេនាទាំងនោះនិយាយអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''តាងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រថាព្រះអង្គសូមយកនាងទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គ។គ្រានោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលជាស្រីល្អដូចនាងទេពធីតាក៏លុតជង្គង់សំពះប្រណម្យទៅសេនា ០៤ នាក់វិញថា«នាងខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថានាងខ្ញុំមិនសុខចិត្តទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គទេព្រោះរូបខ្ញុំជារាស្ត្របើព្រះអង្គនៅតែបង្ខំយករូបខ្ញុំនាងខ្ញុំនឹងសម្លាប់ខ្លួនជាមិនខាន»។ខណៈនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយទៅកាន់សេនា ០៤ នាក់ថា«សូមលោកទូលព្រះរាជាផងកុំឲ្យព្រះអង្គបង្ខំពេកចាំខ្ញុំលួងលោមចិត្តកូនស្រីខ្ញុំឲ្យបានស្រួលសិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏លាថយត្រឡប់ទៅវិញ។ចំណែកតានិងយាយក៏នាំគ្នាចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ពេលរាត្រីនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រត់បណ្ដោះទៅទុកនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]ហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយប្រាប់'''នាងទែន'''ជាប្អូនតាមរឿងសព្វគ្រប់និងប្រាប់ឲ្យហៅ'''ព្រានវិង'''ឲ្យនាំកូនឈ្មោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មករើសរកពេលាការឲ្យហើយ។តាយាយផ្ដាំ'''នាងទែន'''សព្វគ្រប់ហើយក៏វិលថយមកផ្ទះវិញចាំទូលដោះសារនឹងស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះរាជអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា '''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុងឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == hxzx7lunlceyh73cvvwf27voqqdg99i 333633 333632 2026-03-27T15:41:08Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333633 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ឧទ័យរាជា|ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថាបើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិតចិត្តកូនដែលគ្នាបានស្រឡាញ់ទៅលើរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាទីពេញចិត្តយើងដែរទៅហើយបើដូច្នេះយើងបង្គាប់ព្រះរាជាជាឲ្យធ្ងន់កុំឲ្យព្រះអង្គទទួលរួចទោះជាព្រះអង្គហ៊ានទទួលក៏ព្រះអង្គចាត់ការធ្វើមិនទាន់ដែរ»។លុះពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធរួចហើយតានិងយាយក៏ទូលព្រះរាជាថា«មិនហ៊ានបង្គាប់ព្រះអង្គទេក្រែងព្រះអង្គមិនហ៊ានទទួល»ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា«ព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់ឲ្យតែលើកនាងថ្វាយព្រះអង្គចុះ»តានិងយាយក៏បង្គាប់ព្រះរាជាថា«សូមព្រះអង្គលើកផ្លូវពីព្រះពន្លាព្រះអង្គមកដល់ផ្ទះទូលព្រះបង្គំឲ្យបានស្រេចតែមួយរាត្រីបើមិនហើយទូលព្រះបង្គំមិនលើកនាងថ្វាយទេ»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយឃើញថាការនេះមានបន្ទុកធ្ងន់ណាស់តែដោយព្រះរាជាទ្រង់ទសពិធរាជធម៌ផងទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើរូប'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំងលើសលុបផងព្រះអង្គក៏ទទួលធ្វើផ្លូវតាមបង្គាប់របស់'''តាដុងយាយជ័យ'''។លុះព្រះអង្គយាងថយទៅវិញទ្រង់ប្រាប់រេហ៍ពលឲ្យមកប្រជុំគ្នាហើយព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា«ចូលសេនារេហ៍ពលទាំងអស់លើកផ្លូវថ្នល់មួយចាប់ព្រះពន្លារហូតទៅដល់ផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ធ្វើមួយយប់ឲ្យហើយស្រេច»។ពាក្យដែលហៅថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុកឧដុង្គ]]សព្វថ្ងៃគឺហៅតាមបន្ទូលស្ដេចមុនដំបូងដែលហៅថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែក្រោយមកគេហៅក្លាយជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះសេនារេហ៍ពលលើកផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងមួយរាត្រីនោះមិនហើយសោះលុះដល់ភ្លឺស្វាងឡើងផ្លូវថ្នល់នោះនៅដាច់មិនជួបគ្នាបានជាមានពាក្យហៅថា[[ភូមិថ្នល់ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]សព្វថ្ងៃនេះ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''បាននាំគ្រួសារចុះទូកជាស្រេចតាមមើលសេនារេហ៍ពលរបស់ស្ដេចលើកផ្លូវថ្នល់ដោយមានបំណងថាបើព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មួយយប់ហើយមែននឹងនាំនាងរត់ទៅតែម្ដងលុះឃើញផ្លូវថ្នល់នោះស្ដេចលើកមិនហើយតានិងយាយត្រេកអរណាស់ក៏ចូលចតទូកត្រង់កន្លែងផ្លូវថ្នល់ដាច់មិនជួបគ្នានោះហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ឡើងទៅមើលផ្លូវថ្នល់។គាត់កំពុងតែពិនិត្យមើលថ្នល់នោះសេនាក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាតាមហេតុរឿងដែលលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយនោះដែរព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកទតមើល។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮដំណឹងថាស្ដេចយាងមកហើយក៏បបួលគ្នារត់ចុះទូកកុំឲ្យស្ដេចឃើញមុខ។ពេលនោះ'''យាយជ័យ'''ប្រពន្ធ'''តាដុង'''ភ័យញញីញញ័ររត់ចុះទៅទូកមិនកើតក៏វារចុះតាមច្រាំងជង្ហុកក៏គាប់ជួនជាសេនាមកដល់ក៏ស្រែកឃាត់ថា«យាយកុំវារចុះទៅទូកអីស្ដេចយាងមកដល់ឥឡូវហើយ»។'''យាយជ័យ'''មិនស្ដាប់សោះក៏ចេះតែវារចុះទូកដល់ទូកហើយក៏ច្រានទូកចេញទៅ។កន្លែងដែល'''យាយជ័យ'''វារនោះពីដើមគេហៅ'''កំពង់យាយជ័យវារ'''តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយថា'''កំពង់ជវារ'''ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។លុះស្ដេចយាងមកដល់ទតឃើញទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេញពីកំពង់ឆ្ងាយទៅហើយព្រះអង្គក៏គិតស្មាននៅក្នុងព្រះទ័យថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''មុខជាខឹងនឹងព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយបានជាមិនចាំជួបនឹងព្រះអង្គព្រះរាជាក៏ចាត់សេនា ០៤ នាក់ឲ្យចូលទៅអង្វរ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាទេពីរបស់ព្រះអង្គ។សេនា ០៤ នាក់ក៏តាមទៅជួបនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''ដែលកំពុងបណ្ដើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឡើងសំដៅមកផ្ទះហើយសេនាទាំងនោះនិយាយអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''តាងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រថាព្រះអង្គសូមយកនាងទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គ។គ្រានោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលជាស្រីល្អដូចនាងទេពធីតាក៏លុតជង្គង់សំពះប្រណម្យទៅសេនា ០៤ នាក់វិញថា«នាងខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថានាងខ្ញុំមិនសុខចិត្តទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គទេព្រោះរូបខ្ញុំជារាស្ត្របើព្រះអង្គនៅតែបង្ខំយករូបខ្ញុំនាងខ្ញុំនឹងសម្លាប់ខ្លួនជាមិនខាន»។ខណៈនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយទៅកាន់សេនា ០៤ នាក់ថា«សូមលោកទូលព្រះរាជាផងកុំឲ្យព្រះអង្គបង្ខំពេកចាំខ្ញុំលួងលោមចិត្តកូនស្រីខ្ញុំឲ្យបានស្រួលសិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏លាថយត្រឡប់ទៅវិញ។ចំណែកតានិងយាយក៏នាំគ្នាចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ពេលរាត្រីនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រត់បណ្ដោះទៅទុកនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]ហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយប្រាប់'''នាងទែន'''ជាប្អូនតាមរឿងសព្វគ្រប់និងប្រាប់ឲ្យហៅ'''ព្រានវិង'''ឲ្យនាំកូនឈ្មោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មករើសរកពេលាការឲ្យហើយ។តាយាយផ្ដាំ'''នាងទែន'''សព្វគ្រប់ហើយក៏វិលថយមកផ្ទះវិញចាំទូលដោះសារនឹងស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុងឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == 5t8sh1t1u1bzt3zc90o261l4771n1gu 333635 333633 2026-03-27T15:51:07Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ភ្នំឧដុង្គ]] ទៅ [[ឧដុង្គមានជ័យ]] 333633 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ឧទ័យរាជា|ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថាបើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិតចិត្តកូនដែលគ្នាបានស្រឡាញ់ទៅលើរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាទីពេញចិត្តយើងដែរទៅហើយបើដូច្នេះយើងបង្គាប់ព្រះរាជាជាឲ្យធ្ងន់កុំឲ្យព្រះអង្គទទួលរួចទោះជាព្រះអង្គហ៊ានទទួលក៏ព្រះអង្គចាត់ការធ្វើមិនទាន់ដែរ»។លុះពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធរួចហើយតានិងយាយក៏ទូលព្រះរាជាថា«មិនហ៊ានបង្គាប់ព្រះអង្គទេក្រែងព្រះអង្គមិនហ៊ានទទួល»ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា«ព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់ឲ្យតែលើកនាងថ្វាយព្រះអង្គចុះ»តានិងយាយក៏បង្គាប់ព្រះរាជាថា«សូមព្រះអង្គលើកផ្លូវពីព្រះពន្លាព្រះអង្គមកដល់ផ្ទះទូលព្រះបង្គំឲ្យបានស្រេចតែមួយរាត្រីបើមិនហើយទូលព្រះបង្គំមិនលើកនាងថ្វាយទេ»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយឃើញថាការនេះមានបន្ទុកធ្ងន់ណាស់តែដោយព្រះរាជាទ្រង់ទសពិធរាជធម៌ផងទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើរូប'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំងលើសលុបផងព្រះអង្គក៏ទទួលធ្វើផ្លូវតាមបង្គាប់របស់'''តាដុងយាយជ័យ'''។លុះព្រះអង្គយាងថយទៅវិញទ្រង់ប្រាប់រេហ៍ពលឲ្យមកប្រជុំគ្នាហើយព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា«ចូលសេនារេហ៍ពលទាំងអស់លើកផ្លូវថ្នល់មួយចាប់ព្រះពន្លារហូតទៅដល់ផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ធ្វើមួយយប់ឲ្យហើយស្រេច»។ពាក្យដែលហៅថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុកឧដុង្គ]]សព្វថ្ងៃគឺហៅតាមបន្ទូលស្ដេចមុនដំបូងដែលហៅថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែក្រោយមកគេហៅក្លាយជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះសេនារេហ៍ពលលើកផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងមួយរាត្រីនោះមិនហើយសោះលុះដល់ភ្លឺស្វាងឡើងផ្លូវថ្នល់នោះនៅដាច់មិនជួបគ្នាបានជាមានពាក្យហៅថា[[ភូមិថ្នល់ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]សព្វថ្ងៃនេះ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''បាននាំគ្រួសារចុះទូកជាស្រេចតាមមើលសេនារេហ៍ពលរបស់ស្ដេចលើកផ្លូវថ្នល់ដោយមានបំណងថាបើព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មួយយប់ហើយមែននឹងនាំនាងរត់ទៅតែម្ដងលុះឃើញផ្លូវថ្នល់នោះស្ដេចលើកមិនហើយតានិងយាយត្រេកអរណាស់ក៏ចូលចតទូកត្រង់កន្លែងផ្លូវថ្នល់ដាច់មិនជួបគ្នានោះហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ឡើងទៅមើលផ្លូវថ្នល់។គាត់កំពុងតែពិនិត្យមើលថ្នល់នោះសេនាក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាតាមហេតុរឿងដែលលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយនោះដែរព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកទតមើល។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮដំណឹងថាស្ដេចយាងមកហើយក៏បបួលគ្នារត់ចុះទូកកុំឲ្យស្ដេចឃើញមុខ។ពេលនោះ'''យាយជ័យ'''ប្រពន្ធ'''តាដុង'''ភ័យញញីញញ័ររត់ចុះទៅទូកមិនកើតក៏វារចុះតាមច្រាំងជង្ហុកក៏គាប់ជួនជាសេនាមកដល់ក៏ស្រែកឃាត់ថា«យាយកុំវារចុះទៅទូកអីស្ដេចយាងមកដល់ឥឡូវហើយ»។'''យាយជ័យ'''មិនស្ដាប់សោះក៏ចេះតែវារចុះទូកដល់ទូកហើយក៏ច្រានទូកចេញទៅ។កន្លែងដែល'''យាយជ័យ'''វារនោះពីដើមគេហៅ'''កំពង់យាយជ័យវារ'''តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយថា'''កំពង់ជវារ'''ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។លុះស្ដេចយាងមកដល់ទតឃើញទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេញពីកំពង់ឆ្ងាយទៅហើយព្រះអង្គក៏គិតស្មាននៅក្នុងព្រះទ័យថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''មុខជាខឹងនឹងព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយបានជាមិនចាំជួបនឹងព្រះអង្គព្រះរាជាក៏ចាត់សេនា ០៤ នាក់ឲ្យចូលទៅអង្វរ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាទេពីរបស់ព្រះអង្គ។សេនា ០៤ នាក់ក៏តាមទៅជួបនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''ដែលកំពុងបណ្ដើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឡើងសំដៅមកផ្ទះហើយសេនាទាំងនោះនិយាយអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''តាងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រថាព្រះអង្គសូមយកនាងទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គ។គ្រានោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលជាស្រីល្អដូចនាងទេពធីតាក៏លុតជង្គង់សំពះប្រណម្យទៅសេនា ០៤ នាក់វិញថា«នាងខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថានាងខ្ញុំមិនសុខចិត្តទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គទេព្រោះរូបខ្ញុំជារាស្ត្របើព្រះអង្គនៅតែបង្ខំយករូបខ្ញុំនាងខ្ញុំនឹងសម្លាប់ខ្លួនជាមិនខាន»។ខណៈនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយទៅកាន់សេនា ០៤ នាក់ថា«សូមលោកទូលព្រះរាជាផងកុំឲ្យព្រះអង្គបង្ខំពេកចាំខ្ញុំលួងលោមចិត្តកូនស្រីខ្ញុំឲ្យបានស្រួលសិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏លាថយត្រឡប់ទៅវិញ។ចំណែកតានិងយាយក៏នាំគ្នាចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ពេលរាត្រីនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រត់បណ្ដោះទៅទុកនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]ហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយប្រាប់'''នាងទែន'''ជាប្អូនតាមរឿងសព្វគ្រប់និងប្រាប់ឲ្យហៅ'''ព្រានវិង'''ឲ្យនាំកូនឈ្មោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មករើសរកពេលាការឲ្យហើយ។តាយាយផ្ដាំ'''នាងទែន'''សព្វគ្រប់ហើយក៏វិលថយមកផ្ទះវិញចាំទូលដោះសារនឹងស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុងឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == 5t8sh1t1u1bzt3zc90o261l4771n1gu 333640 333635 2026-03-27T18:02:02Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333640 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ (ភ្នំឧដុង្គ)|ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ឧទ័យរាជា|ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថាបើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិតចិត្តកូនដែលគ្នាបានស្រឡាញ់ទៅលើរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាទីពេញចិត្តយើងដែរទៅហើយបើដូច្នេះយើងបង្គាប់ព្រះរាជាជាឲ្យធ្ងន់កុំឲ្យព្រះអង្គទទួលរួចទោះជាព្រះអង្គហ៊ានទទួលក៏ព្រះអង្គចាត់ការធ្វើមិនទាន់ដែរ»។លុះពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធរួចហើយតានិងយាយក៏ទូលព្រះរាជាថា«មិនហ៊ានបង្គាប់ព្រះអង្គទេក្រែងព្រះអង្គមិនហ៊ានទទួល»ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា«ព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់ឲ្យតែលើកនាងថ្វាយព្រះអង្គចុះ»តានិងយាយក៏បង្គាប់ព្រះរាជាថា«សូមព្រះអង្គលើកផ្លូវពីព្រះពន្លាព្រះអង្គមកដល់ផ្ទះទូលព្រះបង្គំឲ្យបានស្រេចតែមួយរាត្រីបើមិនហើយទូលព្រះបង្គំមិនលើកនាងថ្វាយទេ»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយឃើញថាការនេះមានបន្ទុកធ្ងន់ណាស់តែដោយព្រះរាជាទ្រង់ទសពិធរាជធម៌ផងទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើរូប'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំងលើសលុបផងព្រះអង្គក៏ទទួលធ្វើផ្លូវតាមបង្គាប់របស់'''តាដុងយាយជ័យ'''។លុះព្រះអង្គយាងថយទៅវិញទ្រង់ប្រាប់រេហ៍ពលឲ្យមកប្រជុំគ្នាហើយព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា«ចូលសេនារេហ៍ពលទាំងអស់លើកផ្លូវថ្នល់មួយចាប់ព្រះពន្លារហូតទៅដល់ផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ធ្វើមួយយប់ឲ្យហើយស្រេច»។ពាក្យដែលហៅថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុកឧដុង្គ]]សព្វថ្ងៃគឺហៅតាមបន្ទូលស្ដេចមុនដំបូងដែលហៅថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែក្រោយមកគេហៅក្លាយជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះសេនារេហ៍ពលលើកផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងមួយរាត្រីនោះមិនហើយសោះលុះដល់ភ្លឺស្វាងឡើងផ្លូវថ្នល់នោះនៅដាច់មិនជួបគ្នាបានជាមានពាក្យហៅថា[[ភូមិថ្នល់ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]សព្វថ្ងៃនេះ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''បាននាំគ្រួសារចុះទូកជាស្រេចតាមមើលសេនារេហ៍ពលរបស់ស្ដេចលើកផ្លូវថ្នល់ដោយមានបំណងថាបើព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មួយយប់ហើយមែននឹងនាំនាងរត់ទៅតែម្ដងលុះឃើញផ្លូវថ្នល់នោះស្ដេចលើកមិនហើយតានិងយាយត្រេកអរណាស់ក៏ចូលចតទូកត្រង់កន្លែងផ្លូវថ្នល់ដាច់មិនជួបគ្នានោះហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ឡើងទៅមើលផ្លូវថ្នល់។គាត់កំពុងតែពិនិត្យមើលថ្នល់នោះសេនាក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាតាមហេតុរឿងដែលលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយនោះដែរព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកទតមើល។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮដំណឹងថាស្ដេចយាងមកហើយក៏បបួលគ្នារត់ចុះទូកកុំឲ្យស្ដេចឃើញមុខ។ពេលនោះ'''យាយជ័យ'''ប្រពន្ធ'''តាដុង'''ភ័យញញីញញ័ររត់ចុះទៅទូកមិនកើតក៏វារចុះតាមច្រាំងជង្ហុកក៏គាប់ជួនជាសេនាមកដល់ក៏ស្រែកឃាត់ថា«យាយកុំវារចុះទៅទូកអីស្ដេចយាងមកដល់ឥឡូវហើយ»។'''យាយជ័យ'''មិនស្ដាប់សោះក៏ចេះតែវារចុះទូកដល់ទូកហើយក៏ច្រានទូកចេញទៅ។កន្លែងដែល'''យាយជ័យ'''វារនោះពីដើមគេហៅ'''កំពង់យាយជ័យវារ'''តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយថា'''កំពង់ជវារ'''ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។លុះស្ដេចយាងមកដល់ទតឃើញទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេញពីកំពង់ឆ្ងាយទៅហើយព្រះអង្គក៏គិតស្មាននៅក្នុងព្រះទ័យថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''មុខជាខឹងនឹងព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយបានជាមិនចាំជួបនឹងព្រះអង្គព្រះរាជាក៏ចាត់សេនា ០៤ នាក់ឲ្យចូលទៅអង្វរ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាទេពីរបស់ព្រះអង្គ។សេនា ០៤ នាក់ក៏តាមទៅជួបនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''ដែលកំពុងបណ្ដើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឡើងសំដៅមកផ្ទះហើយសេនាទាំងនោះនិយាយអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''តាងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រថាព្រះអង្គសូមយកនាងទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គ។គ្រានោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលជាស្រីល្អដូចនាងទេពធីតាក៏លុតជង្គង់សំពះប្រណម្យទៅសេនា ០៤ នាក់វិញថា«នាងខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថានាងខ្ញុំមិនសុខចិត្តទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គទេព្រោះរូបខ្ញុំជារាស្ត្របើព្រះអង្គនៅតែបង្ខំយករូបខ្ញុំនាងខ្ញុំនឹងសម្លាប់ខ្លួនជាមិនខាន»។ខណៈនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយទៅកាន់សេនា ០៤ នាក់ថា«សូមលោកទូលព្រះរាជាផងកុំឲ្យព្រះអង្គបង្ខំពេកចាំខ្ញុំលួងលោមចិត្តកូនស្រីខ្ញុំឲ្យបានស្រួលសិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏លាថយត្រឡប់ទៅវិញ។ចំណែកតានិងយាយក៏នាំគ្នាចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ពេលរាត្រីនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រត់បណ្ដោះទៅទុកនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]ហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយប្រាប់'''នាងទែន'''ជាប្អូនតាមរឿងសព្វគ្រប់និងប្រាប់ឲ្យហៅ'''ព្រានវិង'''ឲ្យនាំកូនឈ្មោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មករើសរកពេលាការឲ្យហើយ។តាយាយផ្ដាំ'''នាងទែន'''សព្វគ្រប់ហើយក៏វិលថយមកផ្ទះវិញចាំទូលដោះសារនឹងស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុងឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == gqsjauildvasj2g1z28hekm9ihxs102 333641 333640 2026-03-27T18:03:06Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333641 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ (ភ្នំឧដុង្គ)|ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ទីក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ឧទ័យរាជា|ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថាបើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិតចិត្តកូនដែលគ្នាបានស្រឡាញ់ទៅលើរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាទីពេញចិត្តយើងដែរទៅហើយបើដូច្នេះយើងបង្គាប់ព្រះរាជាជាឲ្យធ្ងន់កុំឲ្យព្រះអង្គទទួលរួចទោះជាព្រះអង្គហ៊ានទទួលក៏ព្រះអង្គចាត់ការធ្វើមិនទាន់ដែរ»។លុះពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធរួចហើយតានិងយាយក៏ទូលព្រះរាជាថា«មិនហ៊ានបង្គាប់ព្រះអង្គទេក្រែងព្រះអង្គមិនហ៊ានទទួល»ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា«ព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់ឲ្យតែលើកនាងថ្វាយព្រះអង្គចុះ»តានិងយាយក៏បង្គាប់ព្រះរាជាថា«សូមព្រះអង្គលើកផ្លូវពីព្រះពន្លាព្រះអង្គមកដល់ផ្ទះទូលព្រះបង្គំឲ្យបានស្រេចតែមួយរាត្រីបើមិនហើយទូលព្រះបង្គំមិនលើកនាងថ្វាយទេ»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយឃើញថាការនេះមានបន្ទុកធ្ងន់ណាស់តែដោយព្រះរាជាទ្រង់ទសពិធរាជធម៌ផងទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើរូប'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំងលើសលុបផងព្រះអង្គក៏ទទួលធ្វើផ្លូវតាមបង្គាប់របស់'''តាដុងយាយជ័យ'''។លុះព្រះអង្គយាងថយទៅវិញទ្រង់ប្រាប់រេហ៍ពលឲ្យមកប្រជុំគ្នាហើយព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា«ចូលសេនារេហ៍ពលទាំងអស់លើកផ្លូវថ្នល់មួយចាប់ព្រះពន្លារហូតទៅដល់ផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ធ្វើមួយយប់ឲ្យហើយស្រេច»។ពាក្យដែលហៅថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុកឧដុង្គ]]សព្វថ្ងៃគឺហៅតាមបន្ទូលស្ដេចមុនដំបូងដែលហៅថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែក្រោយមកគេហៅក្លាយជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះសេនារេហ៍ពលលើកផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងមួយរាត្រីនោះមិនហើយសោះលុះដល់ភ្លឺស្វាងឡើងផ្លូវថ្នល់នោះនៅដាច់មិនជួបគ្នាបានជាមានពាក្យហៅថា[[ភូមិថ្នល់ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]សព្វថ្ងៃនេះ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''បាននាំគ្រួសារចុះទូកជាស្រេចតាមមើលសេនារេហ៍ពលរបស់ស្ដេចលើកផ្លូវថ្នល់ដោយមានបំណងថាបើព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មួយយប់ហើយមែននឹងនាំនាងរត់ទៅតែម្ដងលុះឃើញផ្លូវថ្នល់នោះស្ដេចលើកមិនហើយតានិងយាយត្រេកអរណាស់ក៏ចូលចតទូកត្រង់កន្លែងផ្លូវថ្នល់ដាច់មិនជួបគ្នានោះហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ឡើងទៅមើលផ្លូវថ្នល់។គាត់កំពុងតែពិនិត្យមើលថ្នល់នោះសេនាក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាតាមហេតុរឿងដែលលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយនោះដែរព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកទតមើល។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮដំណឹងថាស្ដេចយាងមកហើយក៏បបួលគ្នារត់ចុះទូកកុំឲ្យស្ដេចឃើញមុខ។ពេលនោះ'''យាយជ័យ'''ប្រពន្ធ'''តាដុង'''ភ័យញញីញញ័ររត់ចុះទៅទូកមិនកើតក៏វារចុះតាមច្រាំងជង្ហុកក៏គាប់ជួនជាសេនាមកដល់ក៏ស្រែកឃាត់ថា«យាយកុំវារចុះទៅទូកអីស្ដេចយាងមកដល់ឥឡូវហើយ»។'''យាយជ័យ'''មិនស្ដាប់សោះក៏ចេះតែវារចុះទូកដល់ទូកហើយក៏ច្រានទូកចេញទៅ។កន្លែងដែល'''យាយជ័យ'''វារនោះពីដើមគេហៅ'''កំពង់យាយជ័យវារ'''តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយថា'''កំពង់ជវារ'''ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។លុះស្ដេចយាងមកដល់ទតឃើញទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេញពីកំពង់ឆ្ងាយទៅហើយព្រះអង្គក៏គិតស្មាននៅក្នុងព្រះទ័យថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''មុខជាខឹងនឹងព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយបានជាមិនចាំជួបនឹងព្រះអង្គព្រះរាជាក៏ចាត់សេនា ០៤ នាក់ឲ្យចូលទៅអង្វរ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាទេពីរបស់ព្រះអង្គ។សេនា ០៤ នាក់ក៏តាមទៅជួបនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''ដែលកំពុងបណ្ដើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឡើងសំដៅមកផ្ទះហើយសេនាទាំងនោះនិយាយអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''តាងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រថាព្រះអង្គសូមយកនាងទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គ។គ្រានោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលជាស្រីល្អដូចនាងទេពធីតាក៏លុតជង្គង់សំពះប្រណម្យទៅសេនា ០៤ នាក់វិញថា«នាងខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថានាងខ្ញុំមិនសុខចិត្តទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គទេព្រោះរូបខ្ញុំជារាស្ត្របើព្រះអង្គនៅតែបង្ខំយករូបខ្ញុំនាងខ្ញុំនឹងសម្លាប់ខ្លួនជាមិនខាន»។ខណៈនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយទៅកាន់សេនា ០៤ នាក់ថា«សូមលោកទូលព្រះរាជាផងកុំឲ្យព្រះអង្គបង្ខំពេកចាំខ្ញុំលួងលោមចិត្តកូនស្រីខ្ញុំឲ្យបានស្រួលសិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏លាថយត្រឡប់ទៅវិញ។ចំណែកតានិងយាយក៏នាំគ្នាចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ពេលរាត្រីនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រត់បណ្ដោះទៅទុកនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]ហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយប្រាប់'''នាងទែន'''ជាប្អូនតាមរឿងសព្វគ្រប់និងប្រាប់ឲ្យហៅ'''ព្រានវិង'''ឲ្យនាំកូនឈ្មោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មករើសរកពេលាការឲ្យហើយ។តាយាយផ្ដាំ'''នាងទែន'''សព្វគ្រប់ហើយក៏វិលថយមកផ្ទះវិញចាំទូលដោះសារនឹងស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុងឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == de8te0sqmtqatkiwt5nz2gvals1cpb4 333642 333641 2026-03-27T18:04:30Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333642 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ (ភ្នំឧដុង្គ)|ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ទីក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ឧទ័យរាជា|ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ (ភ្នំឧដុង្គ)|ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថាបើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិតចិត្តកូនដែលគ្នាបានស្រឡាញ់ទៅលើរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាទីពេញចិត្តយើងដែរទៅហើយបើដូច្នេះយើងបង្គាប់ព្រះរាជាជាឲ្យធ្ងន់កុំឲ្យព្រះអង្គទទួលរួចទោះជាព្រះអង្គហ៊ានទទួលក៏ព្រះអង្គចាត់ការធ្វើមិនទាន់ដែរ»។លុះពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធរួចហើយតានិងយាយក៏ទូលព្រះរាជាថា«មិនហ៊ានបង្គាប់ព្រះអង្គទេក្រែងព្រះអង្គមិនហ៊ានទទួល»ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា«ព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់ឲ្យតែលើកនាងថ្វាយព្រះអង្គចុះ»តានិងយាយក៏បង្គាប់ព្រះរាជាថា«សូមព្រះអង្គលើកផ្លូវពីព្រះពន្លាព្រះអង្គមកដល់ផ្ទះទូលព្រះបង្គំឲ្យបានស្រេចតែមួយរាត្រីបើមិនហើយទូលព្រះបង្គំមិនលើកនាងថ្វាយទេ»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយឃើញថាការនេះមានបន្ទុកធ្ងន់ណាស់តែដោយព្រះរាជាទ្រង់ទសពិធរាជធម៌ផងទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើរូប'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំងលើសលុបផងព្រះអង្គក៏ទទួលធ្វើផ្លូវតាមបង្គាប់របស់'''តាដុងយាយជ័យ'''។លុះព្រះអង្គយាងថយទៅវិញទ្រង់ប្រាប់រេហ៍ពលឲ្យមកប្រជុំគ្នាហើយព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា«ចូលសេនារេហ៍ពលទាំងអស់លើកផ្លូវថ្នល់មួយចាប់ព្រះពន្លារហូតទៅដល់ផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ធ្វើមួយយប់ឲ្យហើយស្រេច»។ពាក្យដែលហៅថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុកឧដុង្គ]]សព្វថ្ងៃគឺហៅតាមបន្ទូលស្ដេចមុនដំបូងដែលហៅថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែក្រោយមកគេហៅក្លាយជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះសេនារេហ៍ពលលើកផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងមួយរាត្រីនោះមិនហើយសោះលុះដល់ភ្លឺស្វាងឡើងផ្លូវថ្នល់នោះនៅដាច់មិនជួបគ្នាបានជាមានពាក្យហៅថា[[ភូមិថ្នល់ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]សព្វថ្ងៃនេះ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''បាននាំគ្រួសារចុះទូកជាស្រេចតាមមើលសេនារេហ៍ពលរបស់ស្ដេចលើកផ្លូវថ្នល់ដោយមានបំណងថាបើព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មួយយប់ហើយមែននឹងនាំនាងរត់ទៅតែម្ដងលុះឃើញផ្លូវថ្នល់នោះស្ដេចលើកមិនហើយតានិងយាយត្រេកអរណាស់ក៏ចូលចតទូកត្រង់កន្លែងផ្លូវថ្នល់ដាច់មិនជួបគ្នានោះហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ឡើងទៅមើលផ្លូវថ្នល់។គាត់កំពុងតែពិនិត្យមើលថ្នល់នោះសេនាក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាតាមហេតុរឿងដែលលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយនោះដែរព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកទតមើល។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮដំណឹងថាស្ដេចយាងមកហើយក៏បបួលគ្នារត់ចុះទូកកុំឲ្យស្ដេចឃើញមុខ។ពេលនោះ'''យាយជ័យ'''ប្រពន្ធ'''តាដុង'''ភ័យញញីញញ័ររត់ចុះទៅទូកមិនកើតក៏វារចុះតាមច្រាំងជង្ហុកក៏គាប់ជួនជាសេនាមកដល់ក៏ស្រែកឃាត់ថា«យាយកុំវារចុះទៅទូកអីស្ដេចយាងមកដល់ឥឡូវហើយ»។'''យាយជ័យ'''មិនស្ដាប់សោះក៏ចេះតែវារចុះទូកដល់ទូកហើយក៏ច្រានទូកចេញទៅ។កន្លែងដែល'''យាយជ័យ'''វារនោះពីដើមគេហៅ'''កំពង់យាយជ័យវារ'''តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយថា'''កំពង់ជវារ'''ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។លុះស្ដេចយាងមកដល់ទតឃើញទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេញពីកំពង់ឆ្ងាយទៅហើយព្រះអង្គក៏គិតស្មាននៅក្នុងព្រះទ័យថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''មុខជាខឹងនឹងព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយបានជាមិនចាំជួបនឹងព្រះអង្គព្រះរាជាក៏ចាត់សេនា ០៤ នាក់ឲ្យចូលទៅអង្វរ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាទេពីរបស់ព្រះអង្គ។សេនា ០៤ នាក់ក៏តាមទៅជួបនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''ដែលកំពុងបណ្ដើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឡើងសំដៅមកផ្ទះហើយសេនាទាំងនោះនិយាយអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''តាងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រថាព្រះអង្គសូមយកនាងទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គ។គ្រានោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលជាស្រីល្អដូចនាងទេពធីតាក៏លុតជង្គង់សំពះប្រណម្យទៅសេនា ០៤ នាក់វិញថា«នាងខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថានាងខ្ញុំមិនសុខចិត្តទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គទេព្រោះរូបខ្ញុំជារាស្ត្របើព្រះអង្គនៅតែបង្ខំយករូបខ្ញុំនាងខ្ញុំនឹងសម្លាប់ខ្លួនជាមិនខាន»។ខណៈនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយទៅកាន់សេនា ០៤ នាក់ថា«សូមលោកទូលព្រះរាជាផងកុំឲ្យព្រះអង្គបង្ខំពេកចាំខ្ញុំលួងលោមចិត្តកូនស្រីខ្ញុំឲ្យបានស្រួលសិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏លាថយត្រឡប់ទៅវិញ។ចំណែកតានិងយាយក៏នាំគ្នាចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ពេលរាត្រីនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រត់បណ្ដោះទៅទុកនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]ហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយប្រាប់'''នាងទែន'''ជាប្អូនតាមរឿងសព្វគ្រប់និងប្រាប់ឲ្យហៅ'''ព្រានវិង'''ឲ្យនាំកូនឈ្មោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មករើសរកពេលាការឲ្យហើយ។តាយាយផ្ដាំ'''នាងទែន'''សព្វគ្រប់ហើយក៏វិលថយមកផ្ទះវិញចាំទូលដោះសារនឹងស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុងឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == ko4x2wt6zzn3mgwbpcysgg464tav0lt 333643 333642 2026-03-27T18:05:22Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333643 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ (ភ្នំឧដុង្គ)|ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ទីក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ឧទ័យរាជា|ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ (ភ្នំឧដុង្គ)|ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថាបើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិតចិត្តកូនដែលគ្នាបានស្រឡាញ់ទៅលើរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាទីពេញចិត្តយើងដែរទៅហើយបើដូច្នេះយើងបង្គាប់ព្រះរាជាជាឲ្យធ្ងន់កុំឲ្យព្រះអង្គទទួលរួចទោះជាព្រះអង្គហ៊ានទទួលក៏ព្រះអង្គចាត់ការធ្វើមិនទាន់ដែរ»។លុះពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធរួចហើយតានិងយាយក៏ទូលព្រះរាជាថា«មិនហ៊ានបង្គាប់ព្រះអង្គទេក្រែងព្រះអង្គមិនហ៊ានទទួល»ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា«ព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់ឲ្យតែលើកនាងថ្វាយព្រះអង្គចុះ»តានិងយាយក៏បង្គាប់ព្រះរាជាថា«សូមព្រះអង្គលើកផ្លូវពីព្រះពន្លាព្រះអង្គមកដល់ផ្ទះទូលព្រះបង្គំឲ្យបានស្រេចតែមួយរាត្រីបើមិនហើយទូលព្រះបង្គំមិនលើកនាងថ្វាយទេ»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយឃើញថាការនេះមានបន្ទុកធ្ងន់ណាស់តែដោយព្រះរាជាទ្រង់ទសពិធរាជធម៌ផងទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើរូប'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំងលើសលុបផងព្រះអង្គក៏ទទួលធ្វើផ្លូវតាមបង្គាប់របស់'''តាដុងយាយជ័យ'''។លុះព្រះអង្គយាងថយទៅវិញទ្រង់ប្រាប់រេហ៍ពលឲ្យមកប្រជុំគ្នាហើយព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា«ចូលសេនារេហ៍ពលទាំងអស់លើកផ្លូវថ្នល់មួយចាប់ព្រះពន្លារហូតទៅដល់ផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ធ្វើមួយយប់ឲ្យហើយស្រេច»។ពាក្យដែលហៅថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុកឧដុង្គ]]សព្វថ្ងៃគឺហៅតាមបន្ទូលស្ដេចមុនដំបូងដែលហៅថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែក្រោយមកគេហៅក្លាយជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះសេនារេហ៍ពលលើកផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងមួយរាត្រីនោះមិនហើយសោះលុះដល់ភ្លឺស្វាងឡើងផ្លូវថ្នល់នោះនៅដាច់មិនជួបគ្នាបានជាមានពាក្យហៅថា[[ភូមិថ្នល់ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]សព្វថ្ងៃនេះ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''បាននាំគ្រួសារចុះទូកជាស្រេចតាមមើលសេនារេហ៍ពលរបស់ស្ដេចលើកផ្លូវថ្នល់ដោយមានបំណងថាបើព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មួយយប់ហើយមែននឹងនាំនាងរត់ទៅតែម្ដងលុះឃើញផ្លូវថ្នល់នោះស្ដេចលើកមិនហើយតានិងយាយត្រេកអរណាស់ក៏ចូលចតទូកត្រង់កន្លែងផ្លូវថ្នល់ដាច់មិនជួបគ្នានោះហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ឡើងទៅមើលផ្លូវថ្នល់។គាត់កំពុងតែពិនិត្យមើលថ្នល់នោះសេនាក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាតាមហេតុរឿងដែលលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយនោះដែរព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកទតមើល។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮដំណឹងថាស្ដេចយាងមកហើយក៏បបួលគ្នារត់ចុះទូកកុំឲ្យស្ដេចឃើញមុខ។ពេលនោះ'''យាយជ័យ'''ប្រពន្ធ'''តាដុង'''ភ័យញញីញញ័ររត់ចុះទៅទូកមិនកើតក៏វារចុះតាមច្រាំងជង្ហុកក៏គាប់ជួនជាសេនាមកដល់ក៏ស្រែកឃាត់ថា«យាយកុំវារចុះទៅទូកអីស្ដេចយាងមកដល់ឥឡូវហើយ»។'''យាយជ័យ'''មិនស្ដាប់សោះក៏ចេះតែវារចុះទូកដល់ទូកហើយក៏ច្រានទូកចេញទៅ។កន្លែងដែល'''យាយជ័យ'''វារនោះពីដើមគេហៅ'''កំពង់យាយជ័យវារ'''តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយថា'''កំពង់ជវារ'''ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។លុះស្ដេចយាងមកដល់ទតឃើញទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេញពីកំពង់ឆ្ងាយទៅហើយព្រះអង្គក៏គិតស្មាននៅក្នុងព្រះទ័យថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''មុខជាខឹងនឹងព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយបានជាមិនចាំជួបនឹងព្រះអង្គព្រះរាជាក៏ចាត់សេនា ០៤ នាក់ឲ្យចូលទៅអង្វរ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាទេពីរបស់ព្រះអង្គ។សេនា ០៤ នាក់ក៏តាមទៅជួបនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''ដែលកំពុងបណ្ដើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឡើងសំដៅមកផ្ទះហើយសេនាទាំងនោះនិយាយអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''តាងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រថាព្រះអង្គសូមយកនាងទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គ។គ្រានោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលជាស្រីល្អដូចនាងទេពធីតាក៏លុតជង្គង់សំពះប្រណម្យទៅសេនា ០៤ នាក់វិញថា«នាងខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថានាងខ្ញុំមិនសុខចិត្តទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គទេព្រោះរូបខ្ញុំជារាស្ត្របើព្រះអង្គនៅតែបង្ខំយករូបខ្ញុំនាងខ្ញុំនឹងសម្លាប់ខ្លួនជាមិនខាន»។ខណៈនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយទៅកាន់សេនា ០៤ នាក់ថា«សូមលោកទូលព្រះរាជាផងកុំឲ្យព្រះអង្គបង្ខំពេកចាំខ្ញុំលួងលោមចិត្តកូនស្រីខ្ញុំឲ្យបានស្រួលសិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏លាថយត្រឡប់ទៅវិញ។ចំណែកតានិងយាយក៏នាំគ្នាចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ពេលរាត្រីនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រត់បណ្ដោះទៅទុកនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]ហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយប្រាប់'''នាងទែន'''ជាប្អូនតាមរឿងសព្វគ្រប់និងប្រាប់ឲ្យហៅ'''ព្រានវិង'''ឲ្យនាំកូនឈ្មោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មករើសរកពេលាការឲ្យហើយ។តាយាយផ្ដាំ'''នាងទែន'''សព្វគ្រប់ហើយក៏វិលថយមកផ្ទះវិញចាំទូលដោះសារនឹងស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុងឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ (ភ្នំឧដុង្គ)|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == qchdlr5hxcs7o7llg8nlxrrhfhh4odm 333656 333643 2026-03-27T18:26:27Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333656 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ទីក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ឧទ័យរាជា|ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ (ភ្នំឧដុង្គ)|ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថាបើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិតចិត្តកូនដែលគ្នាបានស្រឡាញ់ទៅលើរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាទីពេញចិត្តយើងដែរទៅហើយបើដូច្នេះយើងបង្គាប់ព្រះរាជាជាឲ្យធ្ងន់កុំឲ្យព្រះអង្គទទួលរួចទោះជាព្រះអង្គហ៊ានទទួលក៏ព្រះអង្គចាត់ការធ្វើមិនទាន់ដែរ»។លុះពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធរួចហើយតានិងយាយក៏ទូលព្រះរាជាថា«មិនហ៊ានបង្គាប់ព្រះអង្គទេក្រែងព្រះអង្គមិនហ៊ានទទួល»ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា«ព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់ឲ្យតែលើកនាងថ្វាយព្រះអង្គចុះ»តានិងយាយក៏បង្គាប់ព្រះរាជាថា«សូមព្រះអង្គលើកផ្លូវពីព្រះពន្លាព្រះអង្គមកដល់ផ្ទះទូលព្រះបង្គំឲ្យបានស្រេចតែមួយរាត្រីបើមិនហើយទូលព្រះបង្គំមិនលើកនាងថ្វាយទេ»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយឃើញថាការនេះមានបន្ទុកធ្ងន់ណាស់តែដោយព្រះរាជាទ្រង់ទសពិធរាជធម៌ផងទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើរូប'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំងលើសលុបផងព្រះអង្គក៏ទទួលធ្វើផ្លូវតាមបង្គាប់របស់'''តាដុងយាយជ័យ'''។លុះព្រះអង្គយាងថយទៅវិញទ្រង់ប្រាប់រេហ៍ពលឲ្យមកប្រជុំគ្នាហើយព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា«ចូលសេនារេហ៍ពលទាំងអស់លើកផ្លូវថ្នល់មួយចាប់ព្រះពន្លារហូតទៅដល់ផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ធ្វើមួយយប់ឲ្យហើយស្រេច»។ពាក្យដែលហៅថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុកឧដុង្គ]]សព្វថ្ងៃគឺហៅតាមបន្ទូលស្ដេចមុនដំបូងដែលហៅថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែក្រោយមកគេហៅក្លាយជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះសេនារេហ៍ពលលើកផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងមួយរាត្រីនោះមិនហើយសោះលុះដល់ភ្លឺស្វាងឡើងផ្លូវថ្នល់នោះនៅដាច់មិនជួបគ្នាបានជាមានពាក្យហៅថា[[ភូមិថ្នល់ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]សព្វថ្ងៃនេះ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''បាននាំគ្រួសារចុះទូកជាស្រេចតាមមើលសេនារេហ៍ពលរបស់ស្ដេចលើកផ្លូវថ្នល់ដោយមានបំណងថាបើព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មួយយប់ហើយមែននឹងនាំនាងរត់ទៅតែម្ដងលុះឃើញផ្លូវថ្នល់នោះស្ដេចលើកមិនហើយតានិងយាយត្រេកអរណាស់ក៏ចូលចតទូកត្រង់កន្លែងផ្លូវថ្នល់ដាច់មិនជួបគ្នានោះហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ឡើងទៅមើលផ្លូវថ្នល់។គាត់កំពុងតែពិនិត្យមើលថ្នល់នោះសេនាក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាតាមហេតុរឿងដែលលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយនោះដែរព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកទតមើល។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮដំណឹងថាស្ដេចយាងមកហើយក៏បបួលគ្នារត់ចុះទូកកុំឲ្យស្ដេចឃើញមុខ។ពេលនោះ'''យាយជ័យ'''ប្រពន្ធ'''តាដុង'''ភ័យញញីញញ័ររត់ចុះទៅទូកមិនកើតក៏វារចុះតាមច្រាំងជង្ហុកក៏គាប់ជួនជាសេនាមកដល់ក៏ស្រែកឃាត់ថា«យាយកុំវារចុះទៅទូកអីស្ដេចយាងមកដល់ឥឡូវហើយ»។'''យាយជ័យ'''មិនស្ដាប់សោះក៏ចេះតែវារចុះទូកដល់ទូកហើយក៏ច្រានទូកចេញទៅ។កន្លែងដែល'''យាយជ័យ'''វារនោះពីដើមគេហៅ'''កំពង់យាយជ័យវារ'''តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយថា'''កំពង់ជវារ'''ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។លុះស្ដេចយាងមកដល់ទតឃើញទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេញពីកំពង់ឆ្ងាយទៅហើយព្រះអង្គក៏គិតស្មាននៅក្នុងព្រះទ័យថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''មុខជាខឹងនឹងព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយបានជាមិនចាំជួបនឹងព្រះអង្គព្រះរាជាក៏ចាត់សេនា ០៤ នាក់ឲ្យចូលទៅអង្វរ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាទេពីរបស់ព្រះអង្គ។សេនា ០៤ នាក់ក៏តាមទៅជួបនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''ដែលកំពុងបណ្ដើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឡើងសំដៅមកផ្ទះហើយសេនាទាំងនោះនិយាយអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''តាងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រថាព្រះអង្គសូមយកនាងទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គ។គ្រានោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលជាស្រីល្អដូចនាងទេពធីតាក៏លុតជង្គង់សំពះប្រណម្យទៅសេនា ០៤ នាក់វិញថា«នាងខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថានាងខ្ញុំមិនសុខចិត្តទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គទេព្រោះរូបខ្ញុំជារាស្ត្របើព្រះអង្គនៅតែបង្ខំយករូបខ្ញុំនាងខ្ញុំនឹងសម្លាប់ខ្លួនជាមិនខាន»។ខណៈនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយទៅកាន់សេនា ០៤ នាក់ថា«សូមលោកទូលព្រះរាជាផងកុំឲ្យព្រះអង្គបង្ខំពេកចាំខ្ញុំលួងលោមចិត្តកូនស្រីខ្ញុំឲ្យបានស្រួលសិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏លាថយត្រឡប់ទៅវិញ។ចំណែកតានិងយាយក៏នាំគ្នាចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ពេលរាត្រីនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រត់បណ្ដោះទៅទុកនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]ហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយប្រាប់'''នាងទែន'''ជាប្អូនតាមរឿងសព្វគ្រប់និងប្រាប់ឲ្យហៅ'''ព្រានវិង'''ឲ្យនាំកូនឈ្មោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មករើសរកពេលាការឲ្យហើយ។តាយាយផ្ដាំ'''នាងទែន'''សព្វគ្រប់ហើយក៏វិលថយមកផ្ទះវិញចាំទូលដោះសារនឹងស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុងឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ (ភ្នំឧដុង្គ)|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == jetyrure66iokhi6fw2kknpklhrad91 333657 333656 2026-03-27T18:27:17Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333657 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ទីក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ឧទ័យរាជា|ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថាបើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិតចិត្តកូនដែលគ្នាបានស្រឡាញ់ទៅលើរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាទីពេញចិត្តយើងដែរទៅហើយបើដូច្នេះយើងបង្គាប់ព្រះរាជាជាឲ្យធ្ងន់កុំឲ្យព្រះអង្គទទួលរួចទោះជាព្រះអង្គហ៊ានទទួលក៏ព្រះអង្គចាត់ការធ្វើមិនទាន់ដែរ»។លុះពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធរួចហើយតានិងយាយក៏ទូលព្រះរាជាថា«មិនហ៊ានបង្គាប់ព្រះអង្គទេក្រែងព្រះអង្គមិនហ៊ានទទួល»ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា«ព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់ឲ្យតែលើកនាងថ្វាយព្រះអង្គចុះ»តានិងយាយក៏បង្គាប់ព្រះរាជាថា«សូមព្រះអង្គលើកផ្លូវពីព្រះពន្លាព្រះអង្គមកដល់ផ្ទះទូលព្រះបង្គំឲ្យបានស្រេចតែមួយរាត្រីបើមិនហើយទូលព្រះបង្គំមិនលើកនាងថ្វាយទេ»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយឃើញថាការនេះមានបន្ទុកធ្ងន់ណាស់តែដោយព្រះរាជាទ្រង់ទសពិធរាជធម៌ផងទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើរូប'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំងលើសលុបផងព្រះអង្គក៏ទទួលធ្វើផ្លូវតាមបង្គាប់របស់'''តាដុងយាយជ័យ'''។លុះព្រះអង្គយាងថយទៅវិញទ្រង់ប្រាប់រេហ៍ពលឲ្យមកប្រជុំគ្នាហើយព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា«ចូលសេនារេហ៍ពលទាំងអស់លើកផ្លូវថ្នល់មួយចាប់ព្រះពន្លារហូតទៅដល់ផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ធ្វើមួយយប់ឲ្យហើយស្រេច»។ពាក្យដែលហៅថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុកឧដុង្គ]]សព្វថ្ងៃគឺហៅតាមបន្ទូលស្ដេចមុនដំបូងដែលហៅថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែក្រោយមកគេហៅក្លាយជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះសេនារេហ៍ពលលើកផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងមួយរាត្រីនោះមិនហើយសោះលុះដល់ភ្លឺស្វាងឡើងផ្លូវថ្នល់នោះនៅដាច់មិនជួបគ្នាបានជាមានពាក្យហៅថា[[ភូមិថ្នល់ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]សព្វថ្ងៃនេះ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''បាននាំគ្រួសារចុះទូកជាស្រេចតាមមើលសេនារេហ៍ពលរបស់ស្ដេចលើកផ្លូវថ្នល់ដោយមានបំណងថាបើព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មួយយប់ហើយមែននឹងនាំនាងរត់ទៅតែម្ដងលុះឃើញផ្លូវថ្នល់នោះស្ដេចលើកមិនហើយតានិងយាយត្រេកអរណាស់ក៏ចូលចតទូកត្រង់កន្លែងផ្លូវថ្នល់ដាច់មិនជួបគ្នានោះហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ឡើងទៅមើលផ្លូវថ្នល់។គាត់កំពុងតែពិនិត្យមើលថ្នល់នោះសេនាក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាតាមហេតុរឿងដែលលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយនោះដែរព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកទតមើល។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮដំណឹងថាស្ដេចយាងមកហើយក៏បបួលគ្នារត់ចុះទូកកុំឲ្យស្ដេចឃើញមុខ។ពេលនោះ'''យាយជ័យ'''ប្រពន្ធ'''តាដុង'''ភ័យញញីញញ័ររត់ចុះទៅទូកមិនកើតក៏វារចុះតាមច្រាំងជង្ហុកក៏គាប់ជួនជាសេនាមកដល់ក៏ស្រែកឃាត់ថា«យាយកុំវារចុះទៅទូកអីស្ដេចយាងមកដល់ឥឡូវហើយ»។'''យាយជ័យ'''មិនស្ដាប់សោះក៏ចេះតែវារចុះទូកដល់ទូកហើយក៏ច្រានទូកចេញទៅ។កន្លែងដែល'''យាយជ័យ'''វារនោះពីដើមគេហៅ'''កំពង់យាយជ័យវារ'''តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយថា'''កំពង់ជវារ'''ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។លុះស្ដេចយាងមកដល់ទតឃើញទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេញពីកំពង់ឆ្ងាយទៅហើយព្រះអង្គក៏គិតស្មាននៅក្នុងព្រះទ័យថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''មុខជាខឹងនឹងព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយបានជាមិនចាំជួបនឹងព្រះអង្គព្រះរាជាក៏ចាត់សេនា ០៤ នាក់ឲ្យចូលទៅអង្វរ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាទេពីរបស់ព្រះអង្គ។សេនា ០៤ នាក់ក៏តាមទៅជួបនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''ដែលកំពុងបណ្ដើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឡើងសំដៅមកផ្ទះហើយសេនាទាំងនោះនិយាយអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''តាងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រថាព្រះអង្គសូមយកនាងទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គ។គ្រានោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលជាស្រីល្អដូចនាងទេពធីតាក៏លុតជង្គង់សំពះប្រណម្យទៅសេនា ០៤ នាក់វិញថា«នាងខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថានាងខ្ញុំមិនសុខចិត្តទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គទេព្រោះរូបខ្ញុំជារាស្ត្របើព្រះអង្គនៅតែបង្ខំយករូបខ្ញុំនាងខ្ញុំនឹងសម្លាប់ខ្លួនជាមិនខាន»។ខណៈនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយទៅកាន់សេនា ០៤ នាក់ថា«សូមលោកទូលព្រះរាជាផងកុំឲ្យព្រះអង្គបង្ខំពេកចាំខ្ញុំលួងលោមចិត្តកូនស្រីខ្ញុំឲ្យបានស្រួលសិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏លាថយត្រឡប់ទៅវិញ។ចំណែកតានិងយាយក៏នាំគ្នាចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ពេលរាត្រីនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រត់បណ្ដោះទៅទុកនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]ហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយប្រាប់'''នាងទែន'''ជាប្អូនតាមរឿងសព្វគ្រប់និងប្រាប់ឲ្យហៅ'''ព្រានវិង'''ឲ្យនាំកូនឈ្មោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មករើសរកពេលាការឲ្យហើយ។តាយាយផ្ដាំ'''នាងទែន'''សព្វគ្រប់ហើយក៏វិលថយមកផ្ទះវិញចាំទូលដោះសារនឹងស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុងឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ (ភ្នំឧដុង្គ)|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == m5gzjzn38patfle61wx6q644wnsvbxd 333658 333657 2026-03-27T18:27:35Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333658 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ទីក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ឧទ័យរាជា|ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថាបើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិតចិត្តកូនដែលគ្នាបានស្រឡាញ់ទៅលើរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាទីពេញចិត្តយើងដែរទៅហើយបើដូច្នេះយើងបង្គាប់ព្រះរាជាជាឲ្យធ្ងន់កុំឲ្យព្រះអង្គទទួលរួចទោះជាព្រះអង្គហ៊ានទទួលក៏ព្រះអង្គចាត់ការធ្វើមិនទាន់ដែរ»។លុះពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធរួចហើយតានិងយាយក៏ទូលព្រះរាជាថា«មិនហ៊ានបង្គាប់ព្រះអង្គទេក្រែងព្រះអង្គមិនហ៊ានទទួល»ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា«ព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់ឲ្យតែលើកនាងថ្វាយព្រះអង្គចុះ»តានិងយាយក៏បង្គាប់ព្រះរាជាថា«សូមព្រះអង្គលើកផ្លូវពីព្រះពន្លាព្រះអង្គមកដល់ផ្ទះទូលព្រះបង្គំឲ្យបានស្រេចតែមួយរាត្រីបើមិនហើយទូលព្រះបង្គំមិនលើកនាងថ្វាយទេ»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយឃើញថាការនេះមានបន្ទុកធ្ងន់ណាស់តែដោយព្រះរាជាទ្រង់ទសពិធរាជធម៌ផងទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើរូប'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំងលើសលុបផងព្រះអង្គក៏ទទួលធ្វើផ្លូវតាមបង្គាប់របស់'''តាដុងយាយជ័យ'''។លុះព្រះអង្គយាងថយទៅវិញទ្រង់ប្រាប់រេហ៍ពលឲ្យមកប្រជុំគ្នាហើយព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា«ចូលសេនារេហ៍ពលទាំងអស់លើកផ្លូវថ្នល់មួយចាប់ព្រះពន្លារហូតទៅដល់ផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ធ្វើមួយយប់ឲ្យហើយស្រេច»។ពាក្យដែលហៅថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុកឧដុង្គ]]សព្វថ្ងៃគឺហៅតាមបន្ទូលស្ដេចមុនដំបូងដែលហៅថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែក្រោយមកគេហៅក្លាយជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះសេនារេហ៍ពលលើកផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងមួយរាត្រីនោះមិនហើយសោះលុះដល់ភ្លឺស្វាងឡើងផ្លូវថ្នល់នោះនៅដាច់មិនជួបគ្នាបានជាមានពាក្យហៅថា[[ភូមិថ្នល់ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]សព្វថ្ងៃនេះ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''បាននាំគ្រួសារចុះទូកជាស្រេចតាមមើលសេនារេហ៍ពលរបស់ស្ដេចលើកផ្លូវថ្នល់ដោយមានបំណងថាបើព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មួយយប់ហើយមែននឹងនាំនាងរត់ទៅតែម្ដងលុះឃើញផ្លូវថ្នល់នោះស្ដេចលើកមិនហើយតានិងយាយត្រេកអរណាស់ក៏ចូលចតទូកត្រង់កន្លែងផ្លូវថ្នល់ដាច់មិនជួបគ្នានោះហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ឡើងទៅមើលផ្លូវថ្នល់។គាត់កំពុងតែពិនិត្យមើលថ្នល់នោះសេនាក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាតាមហេតុរឿងដែលលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយនោះដែរព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកទតមើល។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮដំណឹងថាស្ដេចយាងមកហើយក៏បបួលគ្នារត់ចុះទូកកុំឲ្យស្ដេចឃើញមុខ។ពេលនោះ'''យាយជ័យ'''ប្រពន្ធ'''តាដុង'''ភ័យញញីញញ័ររត់ចុះទៅទូកមិនកើតក៏វារចុះតាមច្រាំងជង្ហុកក៏គាប់ជួនជាសេនាមកដល់ក៏ស្រែកឃាត់ថា«យាយកុំវារចុះទៅទូកអីស្ដេចយាងមកដល់ឥឡូវហើយ»។'''យាយជ័យ'''មិនស្ដាប់សោះក៏ចេះតែវារចុះទូកដល់ទូកហើយក៏ច្រានទូកចេញទៅ។កន្លែងដែល'''យាយជ័យ'''វារនោះពីដើមគេហៅ'''កំពង់យាយជ័យវារ'''តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយថា'''កំពង់ជវារ'''ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។លុះស្ដេចយាងមកដល់ទតឃើញទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេញពីកំពង់ឆ្ងាយទៅហើយព្រះអង្គក៏គិតស្មាននៅក្នុងព្រះទ័យថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''មុខជាខឹងនឹងព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយបានជាមិនចាំជួបនឹងព្រះអង្គព្រះរាជាក៏ចាត់សេនា ០៤ នាក់ឲ្យចូលទៅអង្វរ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាទេពីរបស់ព្រះអង្គ។សេនា ០៤ នាក់ក៏តាមទៅជួបនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''ដែលកំពុងបណ្ដើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឡើងសំដៅមកផ្ទះហើយសេនាទាំងនោះនិយាយអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''តាងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រថាព្រះអង្គសូមយកនាងទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គ។គ្រានោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលជាស្រីល្អដូចនាងទេពធីតាក៏លុតជង្គង់សំពះប្រណម្យទៅសេនា ០៤ នាក់វិញថា«នាងខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថានាងខ្ញុំមិនសុខចិត្តទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គទេព្រោះរូបខ្ញុំជារាស្ត្របើព្រះអង្គនៅតែបង្ខំយករូបខ្ញុំនាងខ្ញុំនឹងសម្លាប់ខ្លួនជាមិនខាន»។ខណៈនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយទៅកាន់សេនា ០៤ នាក់ថា«សូមលោកទូលព្រះរាជាផងកុំឲ្យព្រះអង្គបង្ខំពេកចាំខ្ញុំលួងលោមចិត្តកូនស្រីខ្ញុំឲ្យបានស្រួលសិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏លាថយត្រឡប់ទៅវិញ។ចំណែកតានិងយាយក៏នាំគ្នាចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ពេលរាត្រីនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រត់បណ្ដោះទៅទុកនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]ហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយប្រាប់'''នាងទែន'''ជាប្អូនតាមរឿងសព្វគ្រប់និងប្រាប់ឲ្យហៅ'''ព្រានវិង'''ឲ្យនាំកូនឈ្មោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មករើសរកពេលាការឲ្យហើយ។តាយាយផ្ដាំ'''នាងទែន'''សព្វគ្រប់ហើយក៏វិលថយមកផ្ទះវិញចាំទូលដោះសារនឹងស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុងឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == ooa9l9pe6f7bsbz76dglgjx739gsagj 333659 333658 2026-03-27T18:28:55Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333659 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ទីក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ឧទ័យរាជា|ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថាបើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិតចិត្តកូនដែលគ្នាបានស្រឡាញ់ទៅលើរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាទីពេញចិត្តយើងដែរទៅហើយបើដូច្នេះយើងបង្គាប់ព្រះរាជាជាឲ្យធ្ងន់កុំឲ្យព្រះអង្គទទួលរួចទោះជាព្រះអង្គហ៊ានទទួលក៏ព្រះអង្គចាត់ការធ្វើមិនទាន់ដែរ»។លុះពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធរួចហើយតានិងយាយក៏ទូលព្រះរាជាថា«មិនហ៊ានបង្គាប់ព្រះអង្គទេក្រែងព្រះអង្គមិនហ៊ានទទួល»ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា«ព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់ឲ្យតែលើកនាងថ្វាយព្រះអង្គចុះ»តានិងយាយក៏បង្គាប់ព្រះរាជាថា«សូមព្រះអង្គលើកផ្លូវពីព្រះពន្លាព្រះអង្គមកដល់ផ្ទះទូលព្រះបង្គំឲ្យបានស្រេចតែមួយរាត្រីបើមិនហើយទូលព្រះបង្គំមិនលើកនាងថ្វាយទេ»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយឃើញថាការនេះមានបន្ទុកធ្ងន់ណាស់តែដោយព្រះរាជាទ្រង់ទសពិធរាជធម៌ផងទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើរូប'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំងលើសលុបផងព្រះអង្គក៏ទទួលធ្វើផ្លូវតាមបង្គាប់របស់'''តាដុងយាយជ័យ'''។លុះព្រះអង្គយាងថយទៅវិញទ្រង់ប្រាប់រេហ៍ពលឲ្យមកប្រជុំគ្នាហើយព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា«ចូលសេនារេហ៍ពលទាំងអស់លើកផ្លូវថ្នល់មួយចាប់ព្រះពន្លារហូតទៅដល់ផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ធ្វើមួយយប់ឲ្យហើយស្រេច»។ពាក្យដែលហៅថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុកឧដុង្គ]]សព្វថ្ងៃគឺហៅតាមបន្ទូលស្ដេចមុនដំបូងដែលហៅថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែក្រោយមកគេហៅក្លាយជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះសេនារេហ៍ពលលើកផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងមួយរាត្រីនោះមិនហើយសោះលុះដល់ភ្លឺស្វាងឡើងផ្លូវថ្នល់នោះនៅដាច់មិនជួបគ្នាបានជាមានពាក្យហៅថា[[ភូមិថ្នល់ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]សព្វថ្ងៃនេះ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''បាននាំគ្រួសារចុះទូកជាស្រេចតាមមើលសេនារេហ៍ពលរបស់ស្ដេចលើកផ្លូវថ្នល់ដោយមានបំណងថាបើព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មួយយប់ហើយមែននឹងនាំនាងរត់ទៅតែម្ដងលុះឃើញផ្លូវថ្នល់នោះស្ដេចលើកមិនហើយតានិងយាយត្រេកអរណាស់ក៏ចូលចតទូកត្រង់កន្លែងផ្លូវថ្នល់ដាច់មិនជួបគ្នានោះហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ឡើងទៅមើលផ្លូវថ្នល់។គាត់កំពុងតែពិនិត្យមើលថ្នល់នោះសេនាក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាតាមហេតុរឿងដែលលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយនោះដែរព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកទតមើល។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮដំណឹងថាស្ដេចយាងមកហើយក៏បបួលគ្នារត់ចុះទូកកុំឲ្យស្ដេចឃើញមុខ។ពេលនោះ'''យាយជ័យ'''ប្រពន្ធ'''តាដុង'''ភ័យញញីញញ័ររត់ចុះទៅទូកមិនកើតក៏វារចុះតាមច្រាំងជង្ហុកក៏គាប់ជួនជាសេនាមកដល់ក៏ស្រែកឃាត់ថា«យាយកុំវារចុះទៅទូកអីស្ដេចយាងមកដល់ឥឡូវហើយ»។'''យាយជ័យ'''មិនស្ដាប់សោះក៏ចេះតែវារចុះទូកដល់ទូកហើយក៏ច្រានទូកចេញទៅ។កន្លែងដែល'''យាយជ័យ'''វារនោះពីដើមគេហៅ'''កំពង់យាយជ័យវារ'''តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយថា'''កំពង់ជវារ'''ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។លុះស្ដេចយាងមកដល់ទតឃើញទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេញពីកំពង់ឆ្ងាយទៅហើយព្រះអង្គក៏គិតស្មាននៅក្នុងព្រះទ័យថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''មុខជាខឹងនឹងព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយបានជាមិនចាំជួបនឹងព្រះអង្គព្រះរាជាក៏ចាត់សេនា ០៤ នាក់ឲ្យចូលទៅអង្វរ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាទេពីរបស់ព្រះអង្គ។សេនា ០៤ នាក់ក៏តាមទៅជួបនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''ដែលកំពុងបណ្ដើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឡើងសំដៅមកផ្ទះហើយសេនាទាំងនោះនិយាយអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''តាងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រថាព្រះអង្គសូមយកនាងទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គ។គ្រានោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលជាស្រីល្អដូចនាងទេពធីតាក៏លុតជង្គង់សំពះប្រណម្យទៅសេនា ០៤ នាក់វិញថា«នាងខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថានាងខ្ញុំមិនសុខចិត្តទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គទេព្រោះរូបខ្ញុំជារាស្ត្របើព្រះអង្គនៅតែបង្ខំយករូបខ្ញុំនាងខ្ញុំនឹងសម្លាប់ខ្លួនជាមិនខាន»។ខណៈនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយទៅកាន់សេនា ០៤ នាក់ថា«សូមលោកទូលព្រះរាជាផងកុំឲ្យព្រះអង្គបង្ខំពេកចាំខ្ញុំលួងលោមចិត្តកូនស្រីខ្ញុំឲ្យបានស្រួលសិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏លាថយត្រឡប់ទៅវិញ។ចំណែកតានិងយាយក៏នាំគ្នាចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ពេលរាត្រីនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រត់បណ្ដោះទៅទុកនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]ហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយប្រាប់'''នាងទែន'''ជាប្អូនតាមរឿងសព្វគ្រប់និងប្រាប់ឲ្យហៅ'''ព្រានវិង'''ឲ្យនាំកូនឈ្មោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មករើសរកពេលាការឲ្យហើយ។តាយាយផ្ដាំ'''នាងទែន'''សព្វគ្រប់ហើយក៏វិលថយមកផ្ទះវិញចាំទូលដោះសារនឹងស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុងឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == ske4g1hp4uz1jteqtdfqtochsh6zlc6 333660 333659 2026-03-27T18:31:29Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333660 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ទីក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ឧទ័យរាជា|ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថាបើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិតចិត្តកូនដែលគ្នាបានស្រឡាញ់ទៅលើរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាទីពេញចិត្តយើងដែរទៅហើយបើដូច្នេះយើងបង្គាប់ព្រះរាជាជាឲ្យធ្ងន់កុំឲ្យព្រះអង្គទទួលរួចទោះជាព្រះអង្គហ៊ានទទួលក៏ព្រះអង្គចាត់ការធ្វើមិនទាន់ដែរ»។លុះពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធរួចហើយតានិងយាយក៏ទូលព្រះរាជាថា«មិនហ៊ានបង្គាប់ព្រះអង្គទេក្រែងព្រះអង្គមិនហ៊ានទទួល»ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា«ព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់ឲ្យតែលើកនាងថ្វាយព្រះអង្គចុះ»តានិងយាយក៏បង្គាប់ព្រះរាជាថា«សូមព្រះអង្គលើកផ្លូវពីព្រះពន្លាព្រះអង្គមកដល់ផ្ទះទូលព្រះបង្គំឲ្យបានស្រេចតែមួយរាត្រីបើមិនហើយទូលព្រះបង្គំមិនលើកនាងថ្វាយទេ»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយឃើញថាការនេះមានបន្ទុកធ្ងន់ណាស់តែដោយព្រះរាជាទ្រង់ទសពិធរាជធម៌ផងទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើរូប'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំងលើសលុបផងព្រះអង្គក៏ទទួលធ្វើផ្លូវតាមបង្គាប់របស់'''តាដុងយាយជ័យ'''។លុះព្រះអង្គយាងថយទៅវិញទ្រង់ប្រាប់រេហ៍ពលឲ្យមកប្រជុំគ្នាហើយព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា«ចូលសេនារេហ៍ពលទាំងអស់លើកផ្លូវថ្នល់មួយចាប់ព្រះពន្លារហូតទៅដល់ផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ធ្វើមួយយប់ឲ្យហើយស្រេច»។ពាក្យដែលហៅថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុកឧដុង្គ]]សព្វថ្ងៃគឺហៅតាមបន្ទូលស្ដេចមុនដំបូងដែលហៅថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែក្រោយមកគេហៅក្លាយជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះសេនារេហ៍ពលលើកផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងមួយរាត្រីនោះមិនហើយសោះលុះដល់ភ្លឺស្វាងឡើងផ្លូវថ្នល់នោះនៅដាច់មិនជួបគ្នាបានជាមានពាក្យហៅថា[[ភូមិថ្នល់ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]សព្វថ្ងៃនេះ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''បាននាំគ្រួសារចុះទូកជាស្រេចតាមមើលសេនារេហ៍ពលរបស់ស្ដេចលើកផ្លូវថ្នល់ដោយមានបំណងថាបើព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មួយយប់ហើយមែននឹងនាំនាងរត់ទៅតែម្ដងលុះឃើញផ្លូវថ្នល់នោះស្ដេចលើកមិនហើយតានិងយាយត្រេកអរណាស់ក៏ចូលចតទូកត្រង់កន្លែងផ្លូវថ្នល់ដាច់មិនជួបគ្នានោះហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ឡើងទៅមើលផ្លូវថ្នល់។គាត់កំពុងតែពិនិត្យមើលថ្នល់នោះសេនាក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាតាមហេតុរឿងដែលលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយនោះដែរព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកទតមើល។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮដំណឹងថាស្ដេចយាងមកហើយក៏បបួលគ្នារត់ចុះទូកកុំឲ្យស្ដេចឃើញមុខ។ពេលនោះ'''យាយជ័យ'''ប្រពន្ធ'''តាដុង'''ភ័យញញីញញ័ររត់ចុះទៅទូកមិនកើតក៏វារចុះតាមច្រាំងជង្ហុកក៏គាប់ជួនជាសេនាមកដល់ក៏ស្រែកឃាត់ថា«យាយកុំវារចុះទៅទូកអីស្ដេចយាងមកដល់ឥឡូវហើយ»។'''យាយជ័យ'''មិនស្ដាប់សោះក៏ចេះតែវារចុះទូកដល់ទូកហើយក៏ច្រានទូកចេញទៅ។កន្លែងដែល'''យាយជ័យ'''វារនោះពីដើមគេហៅ'''កំពង់យាយជ័យវារ'''តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយថា'''កំពង់ជវារ'''ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។លុះស្ដេចយាងមកដល់ទតឃើញទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេញពីកំពង់ឆ្ងាយទៅហើយព្រះអង្គក៏គិតស្មាននៅក្នុងព្រះទ័យថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''មុខជាខឹងនឹងព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយបានជាមិនចាំជួបនឹងព្រះអង្គព្រះរាជាក៏ចាត់សេនា ០៤ នាក់ឲ្យចូលទៅអង្វរ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាទេពីរបស់ព្រះអង្គ។សេនា ០៤ នាក់ក៏តាមទៅជួបនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''ដែលកំពុងបណ្ដើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឡើងសំដៅមកផ្ទះហើយសេនាទាំងនោះនិយាយអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''តាងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រថាព្រះអង្គសូមយកនាងទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គ។គ្រានោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលជាស្រីល្អដូចនាងទេពធីតាក៏លុតជង្គង់សំពះប្រណម្យទៅសេនា ០៤ នាក់វិញថា«នាងខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថានាងខ្ញុំមិនសុខចិត្តទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គទេព្រោះរូបខ្ញុំជារាស្ត្របើព្រះអង្គនៅតែបង្ខំយករូបខ្ញុំនាងខ្ញុំនឹងសម្លាប់ខ្លួនជាមិនខាន»។ខណៈនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយទៅកាន់សេនា ០៤ នាក់ថា«សូមលោកទូលព្រះរាជាផងកុំឲ្យព្រះអង្គបង្ខំពេកចាំខ្ញុំលួងលោមចិត្តកូនស្រីខ្ញុំឲ្យបានស្រួលសិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏លាថយត្រឡប់ទៅវិញ។ចំណែកតានិងយាយក៏នាំគ្នាចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ពេលរាត្រីនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រត់បណ្ដោះទៅទុកនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]ហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយប្រាប់'''នាងទែន'''ជាប្អូនតាមរឿងសព្វគ្រប់និងប្រាប់ឲ្យហៅ'''ព្រានវិង'''ឲ្យនាំកូនឈ្មោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មករើសរកពេលាការឲ្យហើយ។តាយាយផ្ដាំ'''នាងទែន'''សព្វគ្រប់ហើយក៏វិលថយមកផ្ទះវិញចាំទូលដោះសារនឹងស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុងឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == batgrnrstqvfxx67168dxb1txfxmk8a 333661 333660 2026-03-27T18:37:18Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333661 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺជាទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រស្នូលនៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មានព្រះចេតិយនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះរាជរង្សានុវង្សមួយចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសានា]]ផងដែរ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹកដាក់នៅមុខព្រះចេតិយយ៉ាងតិចចំនួន ០២ នៅទីនោះ។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិខ្លះយល់ថាឈ្មោះ'''ទីក្រុងឧដុង្គ'''ក្លាយមកពីពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]]ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែលមានន័យថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ឧទ័យរាជា|ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី]] [[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើយោងតាមឯកសារ[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារ]][[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]]ភាគទី ០៥ មានចែងថានៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេ]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជាម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចទ្រង់គង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំព្រះអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងចុះព្រះរាជទីន័ងនាវាស្ដេចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្តសំរោងទង]]។ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថ្ងៃរួចស្ដេចយាងទៅក្រសាលនៅទី'''តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់បានទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះរាជហឫទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់នឹងមន្ត្រីខ្ញុំរាជការទាំងពួងមានហោរាធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាម្ដេចដែរ?»។នៅគ្រានោះ'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''បានគន់គូរពិនិត្យមើលទីតាំងដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្ត្រហើយក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតបៈតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»។ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ឲ្យជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នោះទ្រង់ចាត់ហើយស្ដេចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]វិញ។'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់ទៅចៅហ្វាយស្រុកឲ្យកេណ្ឌបណ្ដាប្រជានរាស្ត្រកាប់ឈើមកធ្វើជាព្រះបរមរាជវាំងតាមព្រះរាជបញ្ជា។លុះប្រមូលគ្រឿងសម្ភារៈបានសព្វគ្រប់ហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់មេការឲ្យចាប់ផ្ដើមចាត់ការលើកដីធ្វើជាបន្ទាយយាមល្បាតជុំវិញសង់ជាព្រះរាជវាំង ព្រះរាជមន្ទីរ ព្រះរាជដំណាក់ធំតូច និង ចុងព្រះរាជរោងរយៈពេលប្រមាណ ១០ ខែទើបរួចស្រេចហើយ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''បានយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយដល់ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ការ។លុះទ្រង់ជ្រាបហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា]][[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូងស្ដេចបានយាងចាកចេញពី[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ឡើងគង់ព្រះទីន័ងនាវាធ្វើព្រះរាជដំណើរតាម[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្ញុំរាជការគ្រប់ក្រុមជារាជបរិពារលុះដល់'''កំពង់តាដុងយាយជ័យ'''ទ្រង់ប្រថាប់នៅទីនោះ ០៣ រាត្រីទ្រង់ព្រះរាជបញ្ញត្តិឲ្យហៅទីនោះថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]។ហើយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាភ្នាក់មុខក្រសួងឲ្យរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីឡើងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីដោយនិមន្តព្រះសង្ឃរាជាគណៈចម្រើនព្រះបរិត្ត ០៣ ថ្ងៃចូលព្រះរាជពិធីនៅថ្ងៃ ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះស្នំក្រមការ សេនាបតី មន្ត្រីខ្ញុំរាជការជារាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេចឡើងពីស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]ចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងថ្មីរួចទ្រង់ឲ្យរៀបធ្វើព្រះរាជពិធីសម្ពោធព្រះនគរ ០៣ ថ្ងៃទៀតដោយមានល្បែងមហោស្រពគ្រប់បែបសម្ដែងយ៉ាងឧឡារិកអធិកអធមក្រៃពេកទើបទ្រង់តាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្ដមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«ក្រុងឧដុង្គ» មានព្រះមហាក្សត្រគង់នៅអស់២៤៣ឆ្នាំមុនផ្លាស់មកក្រុងភ្នំពេញ(វីដេអូ) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះរាជាមានថ្ងៃមួយនោះ'''ព្រានវិង'''បានចេញដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានបណ្ដើរឆ្កែទៅជាមួយផងលុះទៅដល់ព្រៃកន្លែងព្រះរាជាកប់ពងនោះឆ្កែព្រានក៏ព្រុសកោះកកាយដីព្រានបានឃើញពងកប់នៅក្នុងដីក៏រើសយកមកទុកនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ដោយពងនោះធំចម្លែកណាស់ព្រានបានថែរក្សាភ្ញាស់ទុកមើល។លុះគ្រប់ថ្ងៃខែព្រះរាជបុត្រប្រសូតចេញពីពងនោះមកជាកូនមនុស្សភេទប្រុស។ព្រានឃើញចម្លែកអស្ចារ្យក៏ចិញ្ចឹមកូននោះលុះត្រាតែធំបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះចម្រើនវ័យឡើងមានរូបឆោមពណ៌ល្អឆើតឆាយលើសលុបបុរសទាំងពួងស្ត្រីណាបានឃើញរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះតែស្រឡាញ់គ្រប់គ្នា។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានថ្នឹកហាត់ខាងដើរបរបាញ់សត្វជាមួយ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុកអ្នកស្រុកភូមិគេបានស្គាល់ថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន'''ព្រានវិង'''គ្រប់គ្នា។ស្លេះរឿង'''ព្រានវិង'''និទានពី'''តាដុងយាយជ័យ'''។តាយាយនេះគាត់មានកូនក្រមុំស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អស្រស់លើសនារីទាំងពួងសាច់សបបូរមាត់ដិតស្លាភ្នែកទាំងគូភ្លឺដូចនិលចិញ្ចឹមដូចគេវាសថ្ពាល់ប៉ោងពេញក្រហមប្រឿងៗដោះទាំងគូឡើងណែនក្ដន់ក្រហមរលោងហាក់ដូចជាបូសឲ្យមុខឡើងក្រហមច្រាលដំណើរទន់ភ្លន់ល្វន់ល្វាសសមឫកពាហាក់ដូចជាស្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញា។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានសង់ផ្ទះនៅជាមួយនឹងកូនលើដីទួលមួយមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញការពារកុំឲ្យបុរសចេញចូលដល់ទីលំនៅគាត់បាន។ទួលដែល'''តាដុងយាយជ័យ'''សង់ផ្ទះនោះនៅមានជាដំណែលជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃឋិតនៅមុខខ្លោងទ្វារចូលទៅ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ខាងត្បូង[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយពីផ្លូវជាតិប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយជ័យ'''មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ'''នាងទែន'''នៅ[[ភូមិស្រែរនោង]]។តានិងយាយបាននាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅលេងឯផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់។ពេលដែលនាងទៅលេងឯផ្ទះម្ដាយមីងនាងតែងតែដើរកាត់ភូមិកាន់ក្អមមកដងទឹកអ្នកស្រុកបានឃើញដំណើរនាងដើរក៏នាំគ្នាសរសើរថាដំណើរនាងដើរញ៉ែងញ៉ងពាក្យសរសើរនោះរាល់ពេលនាងដើរបានជាកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]ដល់សព្វថ្ងៃលុះនាងដើរមកដល់ទីកន្លែងអណ្ដូងទឹកមនុស្សដែលមកដងទឹកជាមួយនាងតែងពោលសរសើរសាច់នាងថាសស្គុសពាក្យសរសើររាល់ពេលវេលាដែលនាងមកដងទឹកទើបមានពាក្យហៅមកដល់សព្វថ្ងៃថា[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]។ឯ[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]និង[[ឃុំគុស|ឃុំគុស]]នេះស្ថិតនៅជិតជាប់គ្នានៅក្នុង[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុកត្រាំកក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]]។ពេលនេះនាងនៅលេងនឹងផ្ទះម្ដាយមីងពីរបីថ្ងៃលុះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកយកនាងវិលទៅកាន់ទីលំនៅវិញ។'''តាដុងយាយជ័យ'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលមកដល់កាន់ផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះលស់ខែតិចណាស់។មានថ្ងៃមួយតានិងយាយបាននាំនាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ទៀតលុះមកដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវបានជួបនឹង'''ព្រានវិង'''កំពុងនាំ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរបរបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃ។ដោយ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''នោះបានស្គាល់ច្បាស់ពីមុនមកផងអ្នកនោះក៏មានការសាកសួររាក់ទាក់រកគ្នាទៅវិញទៅមក។ឯ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលបើបានឃើញគ្នាហើយក៏ចេះតែគយគន់មើលគ្នាទៅវិញទៅមក។ដោយការគយគន់រកគ្នានោះសេចក្ដីស្នេហាក៏ចាប់ផ្ដើមដុះដាលឡើងពេញពោរនៅក្នុងបេះដូងរៀងខ្លួនហើយបញ្ចេញឫកពាទៅវិញទៅមកលុះត្រាតែដឹងចិត្តគ្នា។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែគយគន់មើលឃើញ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មានរូបល្អក៏នឹកនៅក្នុងចិត្តថាបើបានធ្វើជាគូស្វាមីភរិយាជាមួយនឹងកូនអញស័ក្ដិសមគ្នាណាស់។តានិងយាយក៏សួរ'''ព្រានវិង'''ថា«អ្នកកម្លោះត្រូវជាអ្វីនឹងអ្នក?»។'''ព្រានវិង'''ក៏ឆ្លើយប្រាប់ថា«កូន»។ដោយសេចក្ដីពេញចិត្តនឹងរូបល្អស្រស់របស់'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''តានិងយាយក៏ទុកឱកាសឲ្យគូស្នេហាទាំងពីរនាក់នេះនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាបានតាមចិត្ត។លុះចប់ការសន្ទនានឹងគ្នាហើយអ្នកដំណើរទាំងពីរក៏លាបែកចាកចេញពីគ្នាទៅដោយពាំយកទាំងក្ដីស្នេហាជាប់រៀងខ្លួនទៅផង។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បានដឹងដំណើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ញឹកញាប់ក៏ចេះដើរកាត់ស្វែងមករកជួបនឹងនាងនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''នោះជាញឹកញាប់ដែរ។ឯ'''ព្រានវិង'''និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏ពេញចិត្តនឹងគូស្នេហាទាំងពីរនោះចាំតែដល់ពេលចូលដណ្ដឹងនិងរៀបការផ្សំផ្គុំគ្នាឲ្យប៉ុណ្ណោះ។លុះនៅយូរទៅសេចក្ដីស្នេហាក៏រីកដុះដាលធំឡើងតែរាល់ថ្ងៃដោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ពុំបានជូននាងមកលេងផ្ទះ'''នាងទែន'''ជាញឹកញាប់ដូចកាលមុនៗព្រោះគាត់មានការកង្វល់ច្រើននាងក៏លបលួចរត់មកផ្ទះ'''នាងទែន'''តែម្នាក់ឯង។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់សំចតនៅ[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃបន្ទាយលង្វែក]]ព្រះអង្គឡើងគង់លើអស្សពាហ៍មានសេនា ០៤ នាក់ដង្ហែព្រះអង្គទៅផងលុះចូលដល់ក្នុងព្រៃជ្រៅស្រាប់តែប្រទះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរត្រាច់តែម្នាក់ឯង។ត្រង់ព្រៃដែលស្ដេចប្រទះនាងនោះអ្នកស្រុកគេហៅថា'''ព្រៃប្រទះនាង'''ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកថា'''ប្រទះឡាង'''ទៅវិញ។ព្រះអង្គបានទតឃើញនាងមានរូបឆោមលោងពណ៌ល្អដូចនាងទេពធីតាក៏ទ្រង់លោតចុះពីលីខ្នងសេះយាងសំដៅទៅរកនាងទ្រង់លួងលោមនាងដោយសេចក្ដីស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យនាងមិនមានអ្វីឆ្លើយតបទៅព្រះរាជាទេនាងបែរជារត់ត្រឡប់មកក្រោយវិញ។ពេលនោះព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏រត់ដេញតាមនាង។ដោយកម្លាំងនាងជាស្រីរត់មិនសូវលឿនហើយដោយសារព្រះរាជាដេញប្រកិតជិតណាស់មកផងនាងបានឃើញដំបូកមួយនៅក្នុងព្រៃពីមុខនាងក៏លើកដៃបួងសួងថា«បើខ្លួននាងពិតជាគូនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''សូមឲ្យចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនេះឲ្យបាត់»។បួងសួងហើយនាងរត់ចូលទៅពួនលាក់ខ្លួននៅដំបូកនោះ។ព្រះរាជានិងសេនា ០៤ នាក់ក៏ទតមើលពីចម្ងាយមកនាងរត់ចូលទៅក្នុងដំបូកនោះដែរតែលុះមកដល់បែរជារកនាងពុំឃើញវិញបានជាពាក្យហៅទីនោះថា'''ដំបូកមានលក្ខណ៍'''។កន្លែងនេះក្រោយមកអ្នកស្រុកបានកសាងវត្តហៅ[[វត្តដំបូកមានលក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំទំនប់ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្ដាល]]តែតាមពាក្យចាស់ៗជំនាន់ដើមទីត្រង់នេះគេហៅថា'''ត្រពោកមានលក្ខណ៍'''។ពេលនោះព្រះរាជាទ្រង់ឆ្ងល់នឹងដំណើរដែលនាងរត់មកពួនបាត់ខ្លួននៅដំបូកនោះក៏ទ្រង់ពិគ្រោះជាមួយសេនាៗ ០៤ នាក់ទូលតបវិញថា«ស្ត្រីដែលមានរូបល្អអម្បាញ់មិញនេះបានជារត់មកពួនបាត់នៅដំបូកដែលជាកន្លែងមិនគួរឲ្យនឹងលាក់ខ្លួនបាត់យ៉ាងដូច្នេះដោយព្រះអង្គដេញចាប់បង្ខំចិត្តនាងប្រហែលជាមានទេវតាជួយយកអាសានាងជាមិនខាន»ហើយសេនាទូលថែមទៀតថា«បើព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងរូបនាងសូមព្រះអង្គចូលទៅស្ដីដណ្ដឹងនាងដល់ឪពុកម្ដាយនាងតាមប្រពៃណីវិញ»។ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា«ចុះធ្វើម្ដេចនឹងបានស្គាល់ទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាង?»។សេនាក្រាបបង្គំទូលថា«បើនាងនោះពិតជាមនុស្សលោកមែនទូលព្រះបង្គំសួររកទីកន្លែងឪពុកម្ដាយនាងថ្វាយព្រះអង្គនឹងបានសម្រេចតាមព្រះរាជបំណងជាមិនខាន»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យសេនាទាំង ០៤ នាក់សព្វគ្រប់ហើយទ្រង់យាងចូលព្រះពន្លាវិញ។ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមកសេនា ០៤ នាក់ក៏ត្រាច់ស៊ើបសួររកទីកន្លែងផ្ទះឪពុកម្ដាយ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រកពេលអស់យូរថ្ងៃពុំឃើញសោះក៏នាំគ្នាចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមការស្រាវជ្រាវរកមិនឃើញនោះ។ព្រះរាជាក៏ប្រជុំអស់ពួកសេនាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាថា«ឲ្យរៀបធ្វើពិធីបុណ្យប្រណាំងទូកងឲ្យអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរមកមើលក្រែងបានជួបប្រទះនឹងនាងហើយពួកយើងតាមមើលនាងឲ្យស្គាល់ទីលំនៅរបស់នាង»។សេនាទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ចាត់ចែងផ្សាយដំណឹងដល់អ្នកស្រុកជនបទជិតឆ្ងាយឲ្យមកមើលប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកក៏ផ្អើលឈូឆរមីរដេរដាសដើរពពាក់ពពូនគ្នាទៅមើលដោយសេចក្ដីរីករាយ។ចំណែក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាលស្ដេចដេញចាប់នាងៗពុំបានស្គាល់ជាស្ដេចទេលុះស្ដេចយាងផុតទៅនាងឃើញស្ងាត់ក៏រត់ចេញពីដំបូកត្រឡប់មកផ្ទះឪពុកម្ដាយនាងវិញនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ម្ដាយឪពុកនូវហេតុដែលកើតមានដល់រូបនាងតាមត្រង់ហើយថ្លែងប្រាប់ពីសេចក្ដីស្នេហារបស់នាងដ៏លើសលុបទៅលើ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។ឪពុកម្ដាយបានដឹងចិត្តកូនសព្វគ្រប់ហើយក៏មានចិត្តអាណិតកូនដោយឃើញទឹកមុខកូនស្រពាប់ស្រពោនខ្លាំងពេក។ពេលដែលអ្នកស្រុកផ្អើលឈូឆរទៅមើលប្រណាំងទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅមើលនឹងគេដែរលុះដើរទៅដល់កន្លែងប្រណាំងទូកអ្នកស្រុកភូមិក៏ចេះតែបបួលគ្នាគយគន់មើលសម្រស់របស់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយគេសរសើរគ្រប់គ្នា។សេចក្ដីសរសើរលម្អនាងពីមាត់មួយទៅមាត់មួយក៏លេចឮដល់សេនារបស់ព្រះរាជាដែលកំពុងដើរត្រាច់រង្គាត់រកមើលនាង។សេនាទាំង ០៤ បានដើរមកឃើញស្គាល់ច្បាស់ហើយក៏ប្រជុំគ្នាចាំមើលដំណើររបស់នាងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។លុះពិធីប្រណាំងទូកចប់ហើយអ្នកស្រុកក៏ត្រឡប់ទៅទីលំនៅរៀងខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់ក៏លួចធ្វើដំណើរតាមក្រោយ'''តាដុងយាយជ័យ'''លុះបានស្គាល់ទីលំនៅនាងនិងឪពុកម្ដាយនាងហើយក៏ត្រឡប់ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះរាជាទូលតាមសេចក្ដីពិត។ព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកផ្ទះ'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមួយនឹងសេនា ០៤ នាក់។'''តាដុងយាយជ័យ'''បានឃើញព្រះរាជាស្ដេចយាងមកដល់ផ្ទះនាងក៏រៀបទីកន្លែងទទួលព្រះអង្គព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ព្រះអង្គនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''សូមដណ្ដឹងយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាព្រះអគ្គមហេសីហើយព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា«សូមឲ្យតានិងយាយបង្គាប់យ៉ាងណាៗក៏បង្គាប់ចុះព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់»។ពេលនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''បានស្គាល់ទឹកចិត្តកូនច្បាស់តែមិនទាន់ហ៊ានសម្រេចថាថ្វាយឬមិនថ្វាយព្រះរាជាទេចាំសួរចិត្តកូនសិន។លុះទៅសួរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែកចំពោះឪពុកម្ដាយនាងថា«នាងមិនទទួលយកស្ដេចទេនាងស៊ូស្លាប់ជាមួយនឹង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាគូបណ្ដូលចិត្តនាងហើយ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮកូនប្រកែកតឹងរឹងដូច្នោះក៏ពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធថា«បើយើងមិនថ្វាយនាងទៅស្ដេចយើងមុខជាមានទុក្ខទៅថ្ងៃក្រោយជាមិនខានតែបើយើងលើកនាងថ្វាយស្ដេចយើងអាណិតចិត្តកូនដែលគ្នាបានស្រឡាញ់ទៅលើរូប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ជាទីពេញចិត្តយើងដែរទៅហើយបើដូច្នេះយើងបង្គាប់ព្រះរាជាជាឲ្យធ្ងន់កុំឲ្យព្រះអង្គទទួលរួចទោះជាព្រះអង្គហ៊ានទទួលក៏ព្រះអង្គចាត់ការធ្វើមិនទាន់ដែរ»។លុះពិគ្រោះគ្នាពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធរួចហើយតានិងយាយក៏ទូលព្រះរាជាថា«មិនហ៊ានបង្គាប់ព្រះអង្គទេក្រែងព្រះអង្គមិនហ៊ានទទួល»ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា«ព្រះអង្គហ៊ានទទួលទាំងអស់ឲ្យតែលើកនាងថ្វាយព្រះអង្គចុះ»តានិងយាយក៏បង្គាប់ព្រះរាជាថា«សូមព្រះអង្គលើកផ្លូវពីព្រះពន្លាព្រះអង្គមកដល់ផ្ទះទូលព្រះបង្គំឲ្យបានស្រេចតែមួយរាត្រីបើមិនហើយទូលព្រះបង្គំមិនលើកនាងថ្វាយទេ»។ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយឃើញថាការនេះមានបន្ទុកធ្ងន់ណាស់តែដោយព្រះរាជាទ្រង់ទសពិធរាជធម៌ផងទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើរូប'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំងលើសលុបផងព្រះអង្គក៏ទទួលធ្វើផ្លូវតាមបង្គាប់របស់'''តាដុងយាយជ័យ'''។លុះព្រះអង្គយាងថយទៅវិញទ្រង់ប្រាប់រេហ៍ពលឲ្យមកប្រជុំគ្នាហើយព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ថា«ចូលសេនារេហ៍ពលទាំងអស់លើកផ្លូវថ្នល់មួយចាប់ព្រះពន្លារហូតទៅដល់ផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ធ្វើមួយយប់ឲ្យហើយស្រេច»។ពាក្យដែលហៅថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុកឧដុង្គ]]សព្វថ្ងៃគឺហៅតាមបន្ទូលស្ដេចមុនដំបូងដែលហៅថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែក្រោយមកគេហៅក្លាយជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះសេនារេហ៍ពលលើកផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងមួយរាត្រីនោះមិនហើយសោះលុះដល់ភ្លឺស្វាងឡើងផ្លូវថ្នល់នោះនៅដាច់មិនជួបគ្នាបានជាមានពាក្យហៅថា[[ភូមិថ្នល់ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]សព្វថ្ងៃនេះ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''បាននាំគ្រួសារចុះទូកជាស្រេចតាមមើលសេនារេហ៍ពលរបស់ស្ដេចលើកផ្លូវថ្នល់ដោយមានបំណងថាបើព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មួយយប់ហើយមែននឹងនាំនាងរត់ទៅតែម្ដងលុះឃើញផ្លូវថ្នល់នោះស្ដេចលើកមិនហើយតានិងយាយត្រេកអរណាស់ក៏ចូលចតទូកត្រង់កន្លែងផ្លូវថ្នល់ដាច់មិនជួបគ្នានោះហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ឡើងទៅមើលផ្លូវថ្នល់។គាត់កំពុងតែពិនិត្យមើលថ្នល់នោះសេនាក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាតាមហេតុរឿងដែលលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយនោះដែរព្រះរាជាក៏ស្ដេចយាងមកទតមើល។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮដំណឹងថាស្ដេចយាងមកហើយក៏បបួលគ្នារត់ចុះទូកកុំឲ្យស្ដេចឃើញមុខ។ពេលនោះ'''យាយជ័យ'''ប្រពន្ធ'''តាដុង'''ភ័យញញីញញ័ររត់ចុះទៅទូកមិនកើតក៏វារចុះតាមច្រាំងជង្ហុកក៏គាប់ជួនជាសេនាមកដល់ក៏ស្រែកឃាត់ថា«យាយកុំវារចុះទៅទូកអីស្ដេចយាងមកដល់ឥឡូវហើយ»។'''យាយជ័យ'''មិនស្ដាប់សោះក៏ចេះតែវារចុះទូកដល់ទូកហើយក៏ច្រានទូកចេញទៅ។កន្លែងដែល'''យាយជ័យ'''វារនោះពីដើមគេហៅ'''កំពង់យាយជ័យវារ'''តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយថា'''កំពង់ជវារ'''ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុកកំពង់ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]។លុះស្ដេចយាងមកដល់ទតឃើញទូក'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេញពីកំពង់ឆ្ងាយទៅហើយព្រះអង្គក៏គិតស្មាននៅក្នុងព្រះទ័យថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''មុខជាខឹងនឹងព្រះអង្គលើកផ្លូវថ្នល់មិនហើយបានជាមិនចាំជួបនឹងព្រះអង្គព្រះរាជាក៏ចាត់សេនា ០៤ នាក់ឲ្យចូលទៅអង្វរ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកធ្វើជាទេពីរបស់ព្រះអង្គ។សេនា ០៤ នាក់ក៏តាមទៅជួបនឹង'''តាដុងយាយជ័យ'''ដែលកំពុងបណ្ដើរ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឡើងសំដៅមកផ្ទះហើយសេនាទាំងនោះនិយាយអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''តាងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រថាព្រះអង្គសូមយកនាងទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គ។គ្រានោះ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែលជាស្រីល្អដូចនាងទេពធីតាក៏លុតជង្គង់សំពះប្រណម្យទៅសេនា ០៤ នាក់វិញថា«នាងខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថានាងខ្ញុំមិនសុខចិត្តទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះអង្គទេព្រោះរូបខ្ញុំជារាស្ត្របើព្រះអង្គនៅតែបង្ខំយករូបខ្ញុំនាងខ្ញុំនឹងសម្លាប់ខ្លួនជាមិនខាន»។ខណៈនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយទៅកាន់សេនា ០៤ នាក់ថា«សូមលោកទូលព្រះរាជាផងកុំឲ្យព្រះអង្គបង្ខំពេកចាំខ្ញុំលួងលោមចិត្តកូនស្រីខ្ញុំឲ្យបានស្រួលសិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏លាថយត្រឡប់ទៅវិញ។ចំណែកតានិងយាយក៏នាំគ្នាចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ពេលរាត្រីនោះ'''តាដុងយាយជ័យ'''នាំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រត់បណ្ដោះទៅទុកនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]ហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''និយាយប្រាប់'''នាងទែន'''ជាប្អូនតាមរឿងសព្វគ្រប់និងប្រាប់ឲ្យហៅ'''ព្រានវិង'''ឲ្យនាំកូនឈ្មោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''មករើសរកពេលាការឲ្យហើយ។តាយាយផ្ដាំ'''នាងទែន'''សព្វគ្រប់ហើយក៏វិលថយមកផ្ទះវិញចាំទូលដោះសារនឹងស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុងឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]] [[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទីតាំងអតីតវាំងសម័យឧដុង្គត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍បង្កើតកម្មវិធីរៀបចំជាវត្តទេសចរណ៍គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == nxmxfzzempdvisvgq7mx55u8ohji6f2 0 5135 333621 333615 2026-03-27T12:09:56Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក */ 333621 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins --> {{Infobox settlement |official_name = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |other_name = |native_name = Oudong Mean Chey Capital |nickname = ទីក្រុងនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ |settlement_type = |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |image_caption = រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ទីតាំងនៃរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_region = KH |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] |subdivision_type2 = ក្រុង និង ស្រុក |subdivision_name2 = [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] និង [[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] | utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ១២០០០ |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''រាជធានីឧដុង្គ​មានជ័យ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Oudong Mean Chey) គឺជាអតីត​[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ខ្មែរ]]មួយនៅក្នុង[[សម័យឧដុង្គ]]ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ​មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់​ស្ពឺ]]និងនៅចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។បច្ចុប្បន្នអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នេះត្រូវបានបំបែកចេញជា ០២ ពី[[ស្រុកឧដុង្គ]]ក្លាយជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]]នៃ[[ខេត្ត​កំពង់​ស្ពឺ]]វិញ។រាជធានីឧដុង្គមានជ័យគឺ​ជា​ទីកន្លែង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ស្នូល​នៃ[[សម័យឧដុង្គ]]។នៅលើ​[[ភ្នំឧដុង្គ]]ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]មាន​ព្រះ​ចេតិយ​នៃ​អតីតព្រះ​មហាក្សត្រ​និង​ព្រះ​រាជរង្សានុវង្ស​មួ​យចំនួនព្រមទាំង[[ព្រះវិហារ|ព្រះវិហារ​ព្រះពុទ្ធសាសានា]]​ផងដែរ។នៅ​ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]​ទ្រង់​បាន​ត្រាស់​បង្គាប់ឲ្យកសាងសិលាចារឹក​ដាក់​នៅមុខ​ព្រះចេតិយ​យ៉ាង​តិច​ចំនួន ០២ នៅទីនោះ​។ == អំពីឈ្មោះរាជធានី == មានមតិ​ខ្លះយល់​ថាឈ្មោះ​'''ក្រុង​ឧដុង្គ'''​ក្លាយ​មក​ពី​ពាក្យ​[[សំស្ក្រឹត]]​ថា'''ឧត្ដុង្គ'''ឬ'''ឧដុង្គ'''([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] : उत्तुङ्ग)ដែល​មាន​ន័យ​ថា'''ខ្ពស់ ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសើរ ថ្លៃថ្លា'''។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]មានព្រះជន្ម ៦៤ ព្រះវស្សាបានលើកបុត្រច្បងព្រះនាម[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យជេដ្ឋាទី ០២]] ឲ្យឡើងសោយរាជ្យនៅ[[ស្រុកល្វាឯម|រាជធានីល្វាឯម]]នៅក្នុងព្រះជន្ម ៤០ ព្រះវស្សាដោយទុក[[ព្រះឧទ័យ]]ជាឧបរាជដដែល។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ [[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]បានរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយ[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ដោយស្ដីដណ្ដឹងបុត្រី[[:en:List_of_monarchs_of_Vietnam|ស្ដេចយួន]]ព្រះនាម[[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ក្សត្រីអង្គចូវ]](ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង)ជាព្រះអគ្គមហេសីឲ្យ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ០២]]។បន្ទាប់មកព្រះអង្គឲ្យគេកសាងព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅខាងជើង'''ស្រះកែវ'''បង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។<ref>https://sekhalay.duraseksa.gov.kh/uploads/files/1737211915.pdf{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> រាជធានី​ឧដុង្គមានជ័យចាប់ផ្ដើម​កសាង​ឡើង​នៅក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី ​១៧ នៃ​គ្រិស្តសករាជនៅក្នុង​រជ្ជកាល​[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទ​​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី]] ​[[ជ័យជេស្ឋាទី២|២]] បើ​យោង​តាម​ឯកសារ​[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជ​ពង្សាវតារ]]​[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែល​ដកស្រង់​ចេញពី​សៀវភៅ​[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេង​ខ្មែរ]]​ភាគ​ទី​ ០៥ មាន​ចែង​ថានៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសករាជ ​២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះ​ជ័យ​ជេ]]​[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ដ្ឋាទី ២]] ជា​ម្ចាស់ជីវិត​តម្កល់​លើ​ត្បូងស្ដេច​ទ្រង់​គង់នៅ​[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំង​ល្វាឯម]]ទ្រង់បាន​នាំ​ព្រះរាជ​អគ្គមហេសី ព្រះ​ស្នំ​ក្រមការ សេនាបតី និង​ នាម៉ឺន​សព្វ​មុខមន្ត្រី​ខ្ញុំ​រាជការ​ទាំងពួងចុះ​ព្រះរាជ​ទីន័ង​នាវា​ស្ដេច​យាង​ទៅ​ប្រពាត​នៅ​'''តំបន់​អូរ​ក្រង​លាយ'''នៅក្នុង​[[ខេត្តសំរោងទង|ខេត្ត​សំរោង​ទង]]​។ទ្រង់​ប្រថាប់​នៅ​ព្រះ​ពន្លា​ជា​យូរថ្ងៃរួច​ស្ដេច​យាងទៅ​ក្រសាល​នៅ​ទី'''តា​ដុ​ងយាយ​ជ័យ'''ទ្រង់​បានទត​ឃើញ​ទីទួល​មួយ​នៅ​'''តំបន់​ស្រះ​កែវ'''ជាទី​មាន​ទេសភាព​ល្អក៏​ទ្រង់​ចាប់​ព្រះរាជ​ហឫទ័យហើយ​ទ្រង់មាន​ព្រះ​តម្រាស់​នឹង​មន្ត្រី​ខ្ញុំ​រាជការ​ទាំងពួងមាន​ហោរា​ធិ​បតី​ជាដើម​ថា«​យើង​ចង់​សាង​ព្រះរាជវាំង​គង់នៅ​ទី​នេះតើ​អស់អ្នក​ទាំងពួង​យល់​ថា​ម្ដេច​ដែរ?​»។នៅគ្រានោះ​'''ឧកញ៉ា​ហោរា​ធិ​បតីមុំ'''បាន​គន់គូរ​ពិនិត្យ​មើល​ទីតាំង​ដី​នោះដោយ​ក្បួន​ហោរាសាស្ត្រហើយ​ក៏​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ព្រះរាជា​ថា«ទី​នេះ​ជាទី​ជ័យ​ភូមិ​ល្អ​ណាស់ត្រូវ​តាម​ក្បួន​ទាយ​ថានឹង​មាន​ឬទ្ធីតបៈ​តេជៈឈ្នះ​អស់​សត្រូវ​ទាំង​ ០៨​ ទិស​»។ព្រះរាជា​ទ្រង់​ជ្រាប​ដូច្នោះ​ហើយព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ចាត់​ឲ្យ'''ឧកញ៉ា​ក្រឡាហោម​កែវ'''ឲ្យ​ជានា​យក​ចាត់ការ​កសាង​ព្រះបរមរាជវាំង​នៅ​'''តំបន់​ស្រះ​កែវ'''​នោះទ្រង់​ចាត់ហើយ​ស្ដេច​ទ្រង់​យាង​ត្រឡប់​មក​កាន់​[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះ​បរមរាជវាំង​ល្វាឯម]]​វិញ។'''ឧកញ៉ា​ក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់​ទៅ​ចៅហ្វាយស្រុកឲ្យ​កេណ្ឌ​បណ្ដា​ប្រជាន​រាស្ត្រ​កាប់​ឈើ​មក​ធ្វើ​ជា​ព្រះបរមរាជវាំងតាម​ព្រះរាជ​បញ្ជា។លុះ​ប្រមូល​គ្រឿង​សម្ភារៈ​បាន​សព្វគ្រប់​ហើយ'''ឧកញ៉ា​ក្រឡាហោមកែវ'''បានបង្គាប់​មេការ​ឲ្យ​ចាប់ផ្ដើម​ចាត់ការ​លើកដី​ធ្វើ​ជា​បន្ទាយ​យាមល្បាត​ជុំវិញសង់​ជា​ព្រះរាជវាំង ព្រះរាជ​មន្ទីរ ព្រះរាជ​ដំណាក់​ធំ​តូច និង ​ចុង​ព្រះ​រាជរោងរយៈពេល​ប្រមាណ ​១០​ ខែទើប​រួច​ស្រេចហើយ​'''ឧកញ៉ា​ក្រឡាហោមកែវ'''បាន​យក​សេចក្ដី​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ថ្វាយ​ដល់​ព្រះរាជា​ទ្រង់​ជ្រាប​សព្វ​គ្រប់ការ។លុះ​ទ្រង់​ជ្រាប​ហើយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា]]​[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ទី ២]] ជា​អម្ចាស់​ជីវិត​តម្កល់​លើ​ត្បូងស្ដេច​បានយាងចាកចេញពី[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះ​បរមរាជវាំង​ល្វាឯម]]ឡើង​គង់​ព្រះ​ទីន័ង​នាវា​ធ្វើ​ព្រះរាជ​ដំណើរ​តាម​[[ទន្លេសាប]]ជាមួយព្រះ​រាជអគ្គមហេសី ព្រះ​ស្នំ​ក្រមការ ព្រះរាជ​វង្សានុវង្ស សេនាបតី នាហ្មឺន​សព្វ​មុខមន្ត្រី​ខ្ញុំ​រាជ​ការ​គ្រប់​ក្រុម​ជា​រាជបរិពារលុះដល់​'''កំពង់​តា​ដុ​ងយាយ​ជ័យ'''ទ្រង់​ប្រថាប់នៅ​ទីនោះ​ ០៣​ រាត្រីទ្រង់​ព្រះរាជ​បញ្ញត្តិ​ឲ្យ​ហៅ​ទីនោះ​ថា[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]​។ហើយ​ទ្រង់​ព្រះរាជ​បញ្ជា​ភ្នា​ក់​មុខក្រសួងឲ្យ​រៀបចំ​ធ្វើ​ព្រះរាជ​ពិធី​ឡើង​ព្រះបរមរាជវាំង​ថ្មីដោយនិមន្ត​ព្រះ​សង្ឃ​រាជាគណៈ​ចម្រើន​ព្រះ​បរិត្ត​ ០៣​ ថ្ងៃចូល​ព្រះរាជ​ពិធី​នៅ​ថ្ងៃ ០៥ កើត ខែ​ផល្គុន ឆ្នាំវក​ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ គ្រិស្តសករាជ ១៦២០ ហើយ​ព្រះរាជ​វង្សានុវង្ស ព្រះ​រាជអគ្គមហេសី ព្រះ​ស្នំ​ក្រម​ការ សេនាបតី មន្ត្រី​ខ្ញុំ​រាជការ​ជា​រាជបរិពារបានដង្ហែស្ដេច​ឡើង​ពី​ស្ដេចឡើងពី[[ឃុំកំពង់ហ្លួង(ស្រុកពញាឮ)|កំពង់ហ្លួង]]​ចូល​ទៅ​គង់​នៅក្នុង​ព្រះបរមរាជវាំង​ថ្មីរួច​ទ្រង់​ឲ្យ​រៀប​ធ្វើ​ព្រះរាជ​ពិធី​សម្ពោធ​ព្រះ​នគរ ០៣​ ថ្ងៃ​ទៀតដោយ​មាន​ល្បែង​មហោ​ស្រព​គ្រប់​បែប​សម្ដែង​យ៉ាង​ឧឡា​រិ​ក​អធិកអធម​ក្រៃពេកទើប​ទ្រង់​តាំង​ព្រះ​នាម​ព្រះ​នគរ(​ទីក្រុង​)ថ្មី​នោះ​ថា'''ព្រះ​បរមរាជវាំង​មហានគរឧដុង្គមាន​ជ័យ​បុរីរម្យ​ឧត្ដម​រាជ​និវេសនដ្ឋាន'''​ដែល​ហៅ​ខ្លី​ៗថា'''ក្រុង​ឧដុង្គមាន​ជ័យ'''​ហើយសព្វថ្ងៃនៅសល់ត្រឹម'''ឧដុង្គ'''ដែលជាឈ្មោះរបស់ស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]គឺ[[ស្រុកឧដុង្គ]](បំបែកចេញជា[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])។<ref>{{Cite web |date=2020-09-06 |title=«​ក្រុង​ឧដុង្គ​» មាន​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​គង់​នៅ​​អស់​២៤៣​ឆ្នាំ​មុន​ផ្លាស់​មក​ក្រុង​ភ្នំពេញ​​(​វី​ដេ​អូ​) |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1159424.html |access-date=2025-11-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> រាជធានីឧដុង្គមានជ័យក៏មានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងនឹង[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]មួយទៀតផងដែរគឺ[[រឿងតាដុងយាយជ័យ]]ដែលជារឿងព្រេងបែបប្រវត្តិសាស្រ្តនិងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុង[[ស្រុកឧដុង្គ]]([[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]និង[[សាមគ្គីមុនីជ័យ|ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ]])ជាពិសេសប្រជាជននៅជុំវិញ[[ភ្នំឧដុង្គ]]។គេនិយាយតៗគ្នាថាតំបន់ឧដុង្គឬរាជធានីឧដុង្គមានជ័យដែលជារាជធានីបុរាណ[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ក្រោយសម័យអង្គរ]]នេះមានកំណើតពី'''តាដុងយាយជ័យឬឪដុងម៉ែជ័យ'''ដែលមានសេចក្ដីដំណាលថាកាលនោះមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នគរខ្មែរ]]បាននាំព្រះរាជអគ្គមហេសីដែលទ្រង់គភ៌ទៅក្រសាលព្រៃកាលយាងទៅដល់ព្រៃព្រះរាជអគ្គមហេសីទ្រង់ប្រឈួនព្រះឧទរតែទ្រង់ពុំបានជ្រាបថាព្រះអង្គប្រឈួននឹងប្រសូតព្រះរាជបុត្រព្រះនាងក៏ទ្រង់នាំព្រះស្វាមីយាងចូលព្រៃនៅឆ្ងាយពីពលរេហ៍។លុះព្រះរាជបុត្រប្រសូតមកជាពងព្រះនាងនិងព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះនឹកខ្មាសអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក៏ទ្រង់កាយដីកប់ពងនោះទុកចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់កប់ហើយមិនសប្បាយព្រះទ័យសោះដោយនឹកស្មានព្រះរាជបុត្រដែលទ្រង់សង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះរាជហឫទ័យថាបើប្រសូតមកជាកូនមនុស្សនឹងបានសោយរាជ្យតំណព្រះរាជវង្សតទៅព្រោះព្រះអង្គគ្មានព្រះរាជបុត្រសោះលុះទ្រង់ឃើញហេតុចម្លែកអស្ចារ្យដូច្នេះព្រះរាជាក៏នាំព្រះរាជអគ្គមហេសីយាងចូលក្នុងព្រះមហានគរវិញ។ថ្លែងពី​ព្រាន​ព្រៃ​ម្នាក់​ឈ្មោះ​'''ព្រានវិង'''ជា​ព្រាន​របស់​ព្រះ​រាជាមាន​ថ្ងៃ​មួយ​នោះ'''ព្រាន​វិង'''​បាន​ចេញ​ដើរ​បរបាញ់​សត្វ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃបាន​បណ្ដើរ​ឆ្កែ​ទៅ​ជាមួយ​ផងលុះ​ទៅ​ដល់​ព្រៃ​កន្លែង​ព្រះរាជា​កប់​ពង​នោះឆ្កែ​ព្រាន​ក៏​ព្រុស​កោះ​កកាយ​ដីព្រាន​បាន​ឃើញ​ពង​កប់នៅ​ក្នុង​ដីក៏​រើស​យក​មក​ទុក​នៅ​ផ្ទះ​របស់​ខ្លួន។ដោយ​ពង​នោះ​ធំ​ចម្លែក​ណាស់ព្រាន​បាន​ថែ​រក្សា​ភ្ញាស់​ទុក​មើល។លុះ​គ្រប់​ថ្ងៃ​ខែព្រះ​រាជ​បុត្រ​ប្រសូតចេញ​ពី​ពង​នោះ​មកជា​កូន​មនុស្ស​ភេទ​ប្រុស។ព្រាន​ឃើញ​ចម្លែក​អស្ចារ្យក៏​ចិញ្ចឹម​កូន​នោះ​លុះ​ត្រា​តែ​ធំបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​កូន​នោះ​ថា'''ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''។'''ចៅ​ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''លុះ​ចម្រើន​វ័យ​ឡើងមាន​រូប​ឆោម​ពណ៌​ល្អ​ឆើតឆាយ​លើស​លុប​បុរស​ទាំង​ពួងស្ត្រី​ណា​បាន​ឃើញ​រូប​'''ចៅ​ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ចេះ​តែ​ស្រឡាញ់​គ្រប់​គ្នា។ឯ​'''ចៅ​ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បាន​ថ្នឹក​ហាត់​ខាង​ដើរ​បរបាញ់​សត្វ​ជាមួយ​'''ព្រាន​វិង'''​ជា​ឪពុកអ្នក​ស្រុក​ភូមិ​គេ​បាន​ស្គាល់​ថា'''ចៅ​ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''គឺជាកូន​'''ព្រាន​វិង'''​​គ្រប់​គ្នា។ស្លេះ​រឿង​'''ព្រាន​វិង'''និទាន​ពី'''តាដុងយាយ​ជ័យ'''។តា​យាយនេះ​គាត់​មាន​កូន​ក្រមុំ​ស្រី​ម្នាក់ឈ្មោះ​'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មាន​រូប​ឆោម​លោម​ពណ៌​ល្អ​ស្រស់​លើស​នារី​ទាំង​ពួងសាច់​សបបូរ​មាត់​ដិត​ស្លាភ្នែក​ទាំង​គូ​ភ្លឺ​ដូច​និលចិញ្ចឹម​ដូច​គេ​វាសថ្ពាល់​ប៉ោង​ពេញ​ក្រហម​ប្រឿងៗដោះ​ទាំង​គូ​ឡើង​ណែន​ក្ដន់ក្រហម​រលោង​ហាក់​ដូច​ជា​បូស​ឲ្យ​មុខ​ឡើង​ក្រហម​ច្រាលដំណើរ​ទន់​ភ្លន់​ល្វន់​ល្វាស​សម​ឫកពាហាក់​ដូច​ជា​ស្រី​ទេព​អប្សរ​បវរ​កញ្ញា។'''តាដុងយាយ​ជ័យ'''បាន​សង់​ផ្ទះ​នៅ​ជាមួយ​នឹង​កូន​លើ​ដី​ទួល​មួយមាន​ទឹក​ព័ទ្ធ​ជុំវិញការ​ពារ​កុំ​ឲ្យ​បុរស​ចេញ​ចូល​ដល់​ទី​លំនៅ​គាត់​បាន។ទួល​ដែល​'''តាដុងយាយ​ជ័យ'''​សង់​ផ្ទះ​នោះនៅ​មាន​ជា​ដំណែល​ជាប់​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃឋិត​នៅ​មុខ​ខ្លោង​ទ្វារ​ចូល​ទៅ​[[វត្ត​ទេពប្រណម្យ]]ខាង​ត្បូង​[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ]] [[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|០៥]] ចម្ងាយ​ពី​ផ្លូវ​ជាតិ​​ប្រមាណ ៥០ ម៉ែត្រស្ថិតនៅ​ក្នុង​[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំ​វិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុក​ពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្ត​កណ្ដាល]]។'''តាដុងយាយ​ជ័យ'''​មាន​ប្អូន​ស្រី​ម្នាក់ឈ្មោះ​'''នាងទែន'''នៅ​[[ភូមិ​ស្រែ​រនោង]]។តា​និង​យាយ​បាន​នាំ​'''នាង​ត្រចើល​ដោះ​ក្រាល'''​ទៅ​លេង​ឯ​ផ្ទះ​'''នាង​ទែន'''​ជា​ញឹក​ញាប់។ពេល​ដែល​នាង​ទៅ​លេង​ឯ​ផ្ទះ​ម្ដាយ​មីងនាង​តែងតែ​ដើរ​កាត់​ភូមិ​កាន់ក្អម​មក​ដង​ទឹកអ្នក​ស្រុក​បាន​ឃើញ​ដំណើរ​នាង​ដើរក៏​នាំ​គ្នា​សរសើរ​​ថាដំណើរ​នាង​ដើរ​ញ៉ែងញ៉ងពាក្យ​សរសើរ​នោះ​រាល់​ពេល​នាង​ដើរបាន​ជា​កន្លែង​នោះ​មាន​ឈ្មោះ​ថា[[ភូមិញ៉ែងញ៉ង]] [[ឃុំញ៉ែងញ៉ង]]​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃលុះ​នាង​ដើរ​មក​ដល់​ទី​កន្លែង​អណ្ដូង​ទឹកមនុស្ស​ដែល​មក​ដង​ទឹក​ជាមួយ​នាងតែង​ពោល​សរសើរ​សាច់​នាង​ថាសស្គុសពាក្យ​សរសើរ​រាល់​ពេល​វេលា​ដែល​នាង​មក​ដង​ទឹកទើប​មាន​ពាក្យ​ហៅ​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​ថា[[ឃុំគុស|ឃុំ​គុស]]។ឯ​[[ឃុំញ៉ែងញ៉ង|ឃុំ​ញ៉ែងញ៉ង]]និង​[[ឃុំគុស|ឃុំ​គុស]]​នេះស្ថិតនៅ​ជិត​ជាប់​គ្នា​នៅក្នុង​[[ស្រុកត្រាំកក់|ស្រុក​ត្រាំ​កក់]] [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្ត​តាកែវ]]។ពេល​នេះនាង​នៅ​លេង​នឹង​ផ្ទះ​ម្ដាយ​មីង​ពីរ​បី​ថ្ងៃលុះ​'''តាដុងយាយ​ជ័យ'''​ក៏​មក​យក​នាង​​វិល​ទៅ​កាន់​ទី​លំនៅ​វិញ។'''តាដុងយាយ​ជ័យ'''​និង​'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដែល​មក​ដល់​កាន់​ផ្ទះ​'''នាង​ទែន'''​នោះ​លស់​ខែ​តិច​ណាស់។មាន​ថ្ងៃ​មួយតា​និង​យាយ​បាន​នាំ​នាង​មក​លេង​ផ្ទះ​'''នាង​ទែន'''​ទៀតលុះ​មក​ដល់​ពាក់​កណ្ដាល​ផ្លូវបាន​ជួប​នឹង​'''ព្រានវិង'''កំពុង​នាំ​​'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដើរ​បរ​បាញ់​សត្វ​នៅក្នុង​ព្រៃ។ដោយ​'''ព្រានវិង'''និង​'''តាដុងយាយ​ជ័យ'''​នោះបាន​ស្គាល់​ច្បាស់​ពីមុន​មក​ផងអ្នក​នោះ​ក៏​មាន​ការ​សាកសួរ​រាក់ទាក់​រក​គ្នា​ទៅវិញ​ទៅ​មក។ឯ​'''ចៅ​ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង​'''នាង​ត្រចើលដោះក្រាល'''កាល​បើ​បាន​ឃើញ​គ្នា​ហើយក៏​ចេះ​តែ​គយគន់​មើល​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក។ដោយ​ការ​គយ​គន់​រក​គ្នា​នោះសេចក្ដី​ស្នេហា​ក៏​ចាប់​ផ្ដើម​ដុះ​ដាល​ឡើង​ពេញ​ពោរ​នៅ​ក្នុង​បេះដូង​រៀង​ខ្លួនហើយ​បញ្ចេញ​ឫកពា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​លុះ​ត្រា​តែ​ដឹង​ចិត្ត​គ្នា។ឯ​'''តាដុងយាយ​ជ័យ'''ចេះ​តែ​គយ​គន់​មើល​ឃើញ​'''ចៅ​ប្រមាញ់​វិងស៊ុង'''​មាន​រូប​ល្អក៏​នឹក​នៅក្នុង​ចិត្ត​ថា បើ​បាន​ធ្វើ​ជា​គូ​ស្វាមី​ភរិយា​ជាមួយ​នឹងកូន​អញ​ស័ក្ដិ​សម​គ្នា​ណាស់។តា​និង​យាយ​ក៏​សួរ​'''ព្រាន​វិង'''​ថា«​អ្នក​កម្លោះ​ត្រូវ​ជា​អ្វី​នឹង​អ្នក?»។'''ព្រាន​វិង'''​ក៏​ឆ្លើយ​ប្រាប់​ថា«​កូន»។ដោយ​សេចក្ដី​ពេញ​ចិត្ត​នឹង​រូប​ល្អ​ស្រស់​របស់​'''ចៅ​ប្រមាញ់​វិងស៊ុង'''តា​និង​យាយ​ក៏​ទុក​ឱកាស​ឲ្យ​គូ​ស្នេហា​ទាំង​ពីរ​នាក់​នេះ​និយាយ​ឆ្លើយ​ឆ្លង​គ្នា​បាន​តាម​ចិត្ត។លុះ​ចប់​ការ​សន្ទនា​នឹង​គ្នា​ហើយអ្នក​ដំណើរ​ទាំង​ពីរក៏​លា​បែក​ចាក​ចេញ​ពី​គ្នា​ទៅដោយ​ពាំ​យក​ទាំង​ក្ដី​ស្នេហា​ជាប់​រៀង​ខ្លួន​ទៅ​ផង។'''ចៅ​ប្រមាញ់វិងស៊ុង'''បាន​ដឹង​ដំណើរ​'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មកលេង​នៅ​ផ្ទះ​'''នាង​ទែន'''​ញឹកញាប់ក៏​ចេះ​​ដើរ​កាត់​ស្វែង​មក​រក​ជួប​នឹង​នាង​នៅ​ផ្ទះ​'''នាង​ទែន'''​នោះ​ជា​ញឹកញាប់​ដែរ។ឯ​'''ព្រាន​វិង'''​និង'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏​ពេញ​ចិត្ត​នឹង​គូ​ស្នេហា​ទាំង​ពីរ​នោះចាំ​តែ​ដល់​ពេល​ចូល​ដណ្ដឹង​និង​រៀបការ​ផ្សំផ្គុំ​គ្នា​ឲ្យ​ប៉ុណ្ណោះ។លុះ​នៅ​យូរ​ទៅសេចក្ដី​ស្នេហា​ក៏​រីក​ដុះ​ដាល​ធំឡើង​តែ​រាល់​ថ្ងៃដោយ​'''តា​ដុង​យាយ​ជ័យ'''​ពុំ​បាន​ជូន​នាង​មក​លេង​ផ្ទះ​'''នាង​ទែន'''ជា​ញឹក​ញាប់​ដូច​កាល​មុន​ៗព្រោះ​គាត់​មាន​ការ​កង្វល់​ច្រើន​នាង​ក៏​លប​លួច​រត់​មក​ផ្ទះ​'''នាង​ទែន'''​តែ​ម្នាក់ឯង។ថ្លែង​ពី​ព្រះ​រាជា​ដែល​គង់​សំចត​នៅ​[[បន្ទាយលង្វែក|ព្រៃ​បន្ទាយ​លង្វែក]]ព្រះ​អង្គ​ឡើង​គង់​លើ​អស្សពាហ៍​មាន​សេនា ០៤​ នាក់ដង្ហែ​ព្រះ​អង្គ​ទៅ​ផងលុះ​ចូល​ដល់​ក្នុង​ព្រៃ​ជ្រៅស្រាប់​តែ​ប្រទះ​'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ដើរ​ត្រាច់​តែ​ម្នាក់​ឯង។ត្រង់​ព្រៃ​ដែល​ស្ដេច​​ប្រទះ​នាង​នោះអ្នក​ស្រុក​គេ​ហៅ​ថា'''ព្រៃ​ប្រទះ​នាង'''ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ​គេ​ហៅ​ក្លាយ​មក​ថា'''ប្រទះ​ឡាង'''ទៅ​វិញ។ព្រះ​អង្គ​បាន​ទត​ឃើញ​នាង​មាន​រូប​ឆោម​លោង​ពណ៌​ល្អ​ដូច​នាង​ទេពធីតាក៏​ទ្រង់​លោត​ចុះ​ពី​លី​ខ្នង​សេះយាង​សំដៅ​ទៅ​រក​នាងទ្រង់​លួងលោម​នាង​ដោយ​សេចក្ដី​ស្នេហា។'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ក៏​មាន​សេចក្ដី​ភិត​ភ័យនាង​មិន​មាន​អ្វី​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​ព្រះ​រាជា​ទេនាង​បែរ​ជា​រត់​ត្រឡប់​មក​ក្រោយ​វិញ។ពេល​នោះព្រះ​រាជា​និង​សេនា​ ០៤ នាក់ក៏​រត់​ដេញ​តាម​នាង។ដោយ​កម្លាំង​នាង​ជា​ស្រី​រត់​មិន​សូវ​លឿនហើយ​ដោយ​សារ​ព្រះ​រាជា​ដេញ​ប្រកិត​ជិត​ណាស់​មក​ផងនាង​បាន​ឃើញ​ដំបូកមួយនៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ពី​មុខ​នាងក៏​លើក​ដៃ​បួង​សួង​ថា«​បើ​ខ្លួន​នាង​ពិត​ជា​គូ​នឹង​'''ចៅ​ប្រមាញ់​វិងស៊ុង'''សូម​ឲ្យ​ចូល​ទៅ​ពួន​លាក់​ខ្លួន​នៅ​ដំបូក​នេះ​ឲ្យ​បាត់»។បួង​សួង​ហើយ​នាង​រត់​ចូល​ទៅ​ពួន​លាក់​ខ្លួន​នៅ​ដំបូក​នោះ។ព្រះ​រាជា​និង​សេនា​ ០៤ នាក់ក៏​ទត​មើល​ពី​ចម្ងាយ​មក​នាង​រត់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ដំបូក​នោះ​ដែរតែ​លុះ​មក​ដល់​បែរ​ជា​រក​នាង​ពុំ​ឃើញ​វិញបាន​ជា​ពាក្យ​ហៅ​ទី​នោះ​ថា'''ដំបូក​មាន​លក្ខណ៍'''។កន្លែង​នេះ​ក្រោយ​មកអ្នក​ស្រុក​បាន​កសាង​វត្ត​ហៅ​[[វត្ត​ដំបូក​មាន​លក្ខណ៍]]ស្ថិតនៅ​ក្នុង​[[ឃុំទំនប់ធំ|ឃុំ​ទំនប់​ធំ]] [[ស្រុកពញាឮ|ស្រុក​ពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្ត​កណ្ដាល]]តែ​តាម​ពាក្យ​ចាស់ៗ​ជំនាន់ដើមទី​ត្រង់​នេះ​គេ​ហៅ​ថា'''ត្រពោក​មាន​លក្ខណ៍'''។ពេល​នោះព្រះ​រាជា​ទ្រង់​ឆ្ងល់​នឹង​ដំណើរ​ដែល​នាង​រត់​មក​ពួន​បាត់​ខ្លួន​នៅ​ដំបូក​នោះក៏​ទ្រង់​ពិគ្រោះ​ជា​មួយ​សេនា​ៗ ០៤ នាក់​ទូល​តប​វិញ​ថា«ស្ត្រី​ដែល​មាន​រូប​ល្អ​អម្បាញ់មិញ​នេះបាន​ជា​រត់​មក​ពួន​បាត់​នៅ​ដំបូក​ដែល​ជា​កន្លែង​មិន​គួរ​ឲ្យ​នឹង​លាក់​ខ្លួន​បាត់​យ៉ាង​ដូច្នេះ​ដោយ​ព្រះ​អង្គ​ដេញ​ចាប់​បង្ខំ​ចិត្ត​នាងប្រហែល​ជា​មាន​ទេវតា​ជួយ​យកអាសា​នាង​ជា​មិន​ខាន»ហើយ​សេនា​ទូល​ថែម​ទៀត​ថា«បើ​ព្រះ​អង្គ​សព្វ​ព្រះរាជ​ហឫទ័យ​នឹង​រូប​នាងសូម​ព្រះ​អង្គ​ចូល​ទៅ​ស្ដី​ដណ្ដឹង​នាង​​ដល់​ឪពុក​ម្ដាយ​នាង​តាម​ប្រពៃណី​វិញ»។ព្រះ​រាជា​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ថា«ចុះ​ធ្វើ​ម្ដេច​នឹង​បាន​ស្គាល់​ទីកន្លែង​ឪពុក​ម្ដាយ​នាង?»។សេនា​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ថា«បើ​នាង​នោះ​ពិត​ជា​​មនុស្ស​លោក​មែនទូល​ព្រះ​បង្គំ​សួរ​រក​ទីកន្លែង​ឪពុក​ម្ដាយ​នាងថ្វាយ​ព្រះ​អង្គនឹង​បាន​សម្រេច​តាម​ព្រះ​រាជ​បំណង​ជា​មិន​ខាន»។ព្រះ​រាជា​ទ្រង់​ព្រះ​សណ្ដាប់​ពាក្យ​សេនា​ទាំង ០៤ នាក់​សព្វ​គ្រប់​ហើយទ្រង់​យាង​ចូល​ព្រះ​ពន្លា​វិញ។ចាប់​តាំង​ពី​ថ្ងៃ​នោះ​មកសេនា ០៤​ នាក់​ក៏​ត្រាច់​ស៊ើប​សួរ​រក​ទីកន្លែង​ផ្ទះ​ឪពុក​ម្ដាយ​'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រក​ពេល​អស់​យូរ​ថ្ងៃ​ពុំ​ឃើញ​សោះក៏​នាំ​គ្នា​ចូល​ទៅ​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះ​រាជាទូល​តាម​ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​រក​មិន​ឃើញ​នោះ។ព្រះ​រាជា​ក៏​ប្រជុំ​អស់​ពួក​សេនាទ្រង់​មាន​ព្រះរាជ​បញ្ជា​ថា«ឲ្យ​រៀប​ធ្វើ​ពិធី​បុណ្យ​ប្រណាំង​ទូក​ងឲ្យ​អ្នក​ស្រុក​ផ្អើល​ឈូឆរ​មក​មើល​ក្រែង​បាន​ជួប​ប្រទះ​នឹង​នាងហើយ​ពួក​យើង​តាម​មើល​នាង​ឲ្យ​ស្គាល់​ទី​លំនៅ​របស់​នាង»។សេនា​ទទួល​ព្រះ​រាជបញ្ជា​ហើយក៏​ចាត់​ចែង​ផ្សាយ​ដំណឹង​ដល់​អ្នក​ស្រុក​ជន​បទ​ជិត​ឆ្ងាយឲ្យ​មក​មើល​ប្រណាំង​ទូកអ្នក​ស្រុក​ក៏​ផ្អើល​ឈូឆរ​មីរ​ដេរដាស​ដើរ​ពពាក់​ពពូន​គ្នា​ទៅ​មើលដោយ​សេចក្ដី​រីករាយ។ចំណែក​'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''កាល​ស្ដេច​ដេញ​ចាប់​នាងៗពុំ​បាន​ស្គាល់​ជា​ស្ដេច​ទេ​លុះ​ស្ដេច​យាង​ផុត​ទៅនាង​ឃើញ​ស្ងាត់​ក៏​រត់​ចេញពី​ដំបូក​ត្រឡប់​មក​ផ្ទះ​ឪពុក​ម្ដាយ​នាង​វិញនាង​បាន​រៀប​រាប់​ប្រាប់​ម្ដាយ​ឪពុក​​នូវ​ហេតុ​ដែល​កើត​មាន​ដល់​រូប​នាង​តាម​ត្រង់ហើយ​ថ្លែង​ប្រាប់​ពី​សេចក្ដី​ស្នេហា​របស់​នាងដ៏​លើស​លុប​ទៅ​លើ​'''ចៅ​ប្រមាញ់​វិងស៊ុង'''។​ឪពុក​ម្ដាយបាន​ដឹង​ចិត្ត​កូន​សព្វ​គ្រប់​ហើយក៏​មាន​ចិត្ត​អាណិត​កូនដោយ​ឃើញ​ទឹក​មុខ​កូន​ស្រពាប់ស្រពោន​ខ្លាំង​ពេក។ពេល​ដែល​អ្នក​ស្រុក​ផ្អើល​ឈូឆរ​ទៅ​មើល​ប្រណាំង​ទូក'''តា​ដុងយាយ​ជ័យ'''​ក៏​នាំ​'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ទៅ​មើល​នឹង​គេ​ដែរលុះ​ដើរ​ទៅ​ដល់​កន្លែង​ប្រណាំង​ទូកអ្នកស្រុក​ភូមិ​ក៏​ចេះ​តែ​បបួល​គ្នា​គយគន់​មើល​សម្រស់​របស់​'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ហើយ​គេ​សរសើរ​គ្រប់​គ្នា។សេចក្ដី​សរសើរ​លម្អនាង​ពី​មាត់​មួយ​ទៅ​មាត់​មួយក៏​លេច​ឮ​ដល់​សេនា​របស់​ព្រះ​រាជាដែល​កំពុង​ដើរ​ត្រាច់​រង្គាត់​រក​មើល​នាង។សេនា​ទាំង​ ០៤ បាន​ដើរ​មក​ឃើញ​ស្គាល់​ច្បាស់​ហើយក៏​ប្រជុំ​គ្នា​ចាំ​មើល​ដំណើរ​របស់​នាង​ត្រឡប់​ទៅ​ផ្ទះ​វិញ។លុះ​ពិធី​ប្រណាំង​ទូក​ចប់​ហើយអ្នក​ស្រុក​ក៏​ត្រឡប់​ទៅ​ទី​លំនៅ​រៀង​ខ្លួន។សេនា ០៤ នាក់​ក៏​លួច​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​ក្រោយ'''តាដុង​​យាយ​ជ័យ'''លុះ​បាន​ស្គាល់​ទី​លំនៅ​នាង​និង​ឪពុក​ម្ដាយ​នាង​ហើយក៏ត្រឡប់​ចូល​ទៅ​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះរាជា​ទូល​តាម​សេចក្ដី​ពិត។ព្រះ​រាជា​ក៏​ស្ដេច​យាង​មក​ផ្ទះ​'''តាដុង​យាយ​ជ័យ'''​ជា​មួយ​នឹង​សេនា ០៤ នាក់។'''តាដុង​យាយ​ជ័យ'''បាន​ឃើញ​ព្រះ​រាជា​ស្ដេច​យាង​មក​ដល់​ផ្ទះ​នាងក៏​រៀប​ទី​កន្លែង​ទទួល​ព្រះ​អង្គព្រះ​រាជា​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ផ្ទាល់​ព្រះ​អង្គ​នឹង​'''តាដុង​យាយ​ជ័យ'''សូម​ដណ្ដឹង​យក​'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មក​ធ្វើ​ជា​ព្រះរាជអគ្គមហេសី​ហើយ​ព្រះ​អង្គ​បញ្ជាក់​ថា«សូម​ឲ្យ​តា​និង​យាយ​បង្គាប់​យ៉ាង​ណា​ៗក៏​បង្គាប់​ចុះព្រះ​អង្គ​ហ៊ាន​ទទួល​ទាំង​អស់»។ពេល​នោះ'''តាដុង​យាយ​ជ័យ'''បាន​ស្គាល់​ទឹក​ចិត្ត​កូន​ច្បាស់តែ​មិន​ទាន់​ហ៊ាន​សម្រេច​ថា​ថ្វាយ​ឬ​មិន​ថ្វាយ​ព្រះ​រាជា​ទេចាំ​សួរ​ចិត្ត​កូន​សិន។លុះ​ទៅ​សួរ​'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ប្រកែក​ចំពោះ​ឪពុក​ម្ដាយ​នាង​ថា«នាង​មិន​ទទួល​យក​ស្ដេច​ទេនាង​ស៊ូ​ស្លាប់​ជាមួយ​នឹង​ចៅ​ប្រមាញ់វិងស៊ុងជា​គូ​បណ្ដូល​ចិត្ត​នាង​ហើយ»។'''តាដុង​យាយ​ជ័យ'''​ឮ​កូន​ប្រកែក​តឹងរឹង​ដូច្នោះក៏​ពិគ្រោះ​គ្នា​ពីរ​នាក់​ប្ដី​ប្រពន្ធ​ថា«បើ​យើង​មិន​ថ្វាយ​នាង​ទៅ​ស្ដេចយើង​មុខ​ជា​មាន​ទុក្ខ​ទៅ​ថ្ងៃ​ក្រោយ​ជា​មិន​ខានតែ​បើ​យើង​លើក​នាង​ថ្វាយ​ស្ដេចយើង​អាណិត​ចិត្ត​កូនដែល​គ្នា​បាន​ស្រឡាញ់​ទៅ​លើ​រូប​'''ចៅ​ប្រមាញ់​វិងស៊ុង'''ជា​ទី​ពេញ​ចិត្ត​យើង​ដែរ​ទៅ​ហើយបើ​ដូច្នេះ​យើង​បង្គាប់​ព្រះ​រាជា​ជា​ឲ្យ​ធ្ងន់​កុំ​ឲ្យ​ព្រះ​អង្គ​ទទួល​រួចទោះ​ជា​ព្រះ​អង្គ​ហ៊ាន​ទទួល​ក៏​ព្រះ​អង្គ​ចាត់​ការ​ធ្វើ​មិន​ទាន់​ដែរ»។លុះ​ពិគ្រោះ​គ្នា​ពីរ​នាក់​ប្ដី​ប្រពន្ធ​រួច​ហើយតា​និង​យាយ​ក៏​ទូល​ព្រះ​រាជា​​ថា«មិន​ហ៊ាន​បង្គាប់​ព្រះ​អង្គ​ទេក្រែង​ព្រះ​អង្គ​មិន​ហ៊ាន​ទទួល»ព្រះ​រាជា​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ថា«ព្រះ​អង្គ​ហ៊ាន​ទទួល​ទាំង​អស់​ឲ្យ​តែ​លើក​នាង​ថ្វាយ​ព្រះ​អង្គ​ចុះ»តា​និង​យាយ​ក៏​បង្គាប់​ព្រះ​រាជា​ថា«សូម​ព្រះ​អង្គ​លើក​ផ្លូវ​ពី​ព្រះ​ពន្លា​ព្រះ​អង្គ​មក​ដល់​ផ្ទះ​ទូល​ព្រះ​បង្គំ​ឲ្យ​បាន​ស្រេច​តែ​មួយ​រាត្រីបើ​មិន​ហើយទូល​ព្រះ​បង្គំ​មិន​លើក​នាង​ថ្វាយ​ទេ»។ព្រះ​រាជា​ទ្រង់​ព្រះ​សណ្ដាប់​ហើយឃើញ​ថា​ការ​នេះ​មាន​បន្ទុក​ធ្ងន់​ណាស់តែ​ដោយ​ព្រះ​រាជា​ទ្រង់​ទសពិធ​រាជ​ធម៌​ផងទ្រង់​សព្វ​ព្រះ​រាជហឫទ័យ​លើ​រូប​'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ខ្លាំង​លើស​លុប​ផងព្រះ​អង្គ​ក៏​ទទួល​ធ្វើ​ផ្លូវ​តាម​បង្គាប់​របស់​'''តាដុង​យាយ​ជ័យ'''។លុះ​ព្រះ​អង្គ​យាង​ថយ​ទៅ​វិញទ្រង់​ប្រាប់​រេហ៍ពល​ឲ្យ​មក​ប្រជុំ​គ្នាហើយ​ព្រះ​អង្គ​ត្រាស់​បង្គាប់​ថា«ចូលសេនា​រេហ៍ពល​ទាំង​អស់លើក​ផ្លូវ​ថ្នល់​មួយ​ចាប់​ព្រះ​ពន្លា​រហូត​ទៅ​ដល់​ផ្ទះ​'''ឪ​ដុង​ម៉ែ​ជ័យ'''ធ្វើ​មួយ​យប់​ឲ្យ​ហើយ​ស្រេច»។ពាក្យ​ដែល​ហៅ​ថា[[ស្រុកឧដុង្គ|ស្រុក​ឧដុង្គ]]សព្វ​ថ្ងៃគឺ​ហៅ​តាម​បន្ទូល​ស្ដេច​មុន​ដំបូង​ដែល​ហៅ​ថា'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''តែ​ក្រោយ​មក​គេ​ហៅ​ក្លាយ​ជា'''ឧដុង្គមានជ័យ'''។គ្រានោះ​សេនា​រេហ៍ពលលើក​ផ្លូវ​ថ្នល់នៅ​ក្នុង​មួយរាត្រី​នោះ​មិន​ហើយ​សោះលុះ​ដល់​ភ្លឺ​ស្វាង​ឡើងផ្លូវ​ថ្នល់​នោះ​នៅ​ដាច់​មិន​ជួប​គ្នា​បាន​ជា​មាន​ពាក្យ​ហៅ​ថា[[ភូមិ​ថ្នល់​ដាច់]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំលង្វែក|ឃុំ​លង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុក​កំពង់​ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្ត​កំពង់​ឆ្នាំង]]សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ។ឯ​'''តាដុង​យាយ​ជ័យ'''​បាន​នាំ​គ្រួសារ​ចុះ​ទូក​ជា​ស្រេចតាម​មើល​សេនា​រេហ៍ពល​របស់​ស្ដេច​លើក​ផ្លូវ​ថ្នល់ដោយ​មាន​បំណង​ថាបើ​ព្រះ​អង្គលើក​ផ្លូវ​ថ្នល់មួយយប់ហើយ​មែន​នឹង​នាំ​នាង​រត់​ទៅ​តែ​ម្ដងលុះ​ឃើញ​ផ្លូវ​ថ្នល់​នោះស្ដេច​លើក​មិន​ហើយតា​និង​យាយ​ត្រេក​អរ​ណាស់ក៏​ចូល​ចត​ទូក​ត្រង់​កន្លែង​ផ្លូវ​ថ្នល់​ដាច់​មិន​ជួប​គ្នា​នោះហើយ​'''តាដុងយាយ​ជ័យ'''ឡើង​ទៅ​មើល​ផ្លូវ​ថ្នល់។គាត់​កំពុង​តែ​ពិនិត្យ​មើល​ថ្នល់​នោះសេនា​ក៏​ទៅ​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ព្រះ​រាជាតាម​ហេតុ​រឿង​ដែល​លើក​ផ្លូវ​ថ្នល់​មិន​ហើយ​នោះ​ដែរព្រះរាជា​ក៏​ស្ដេច​យាង​មក​ទត​មើល។'''តា​ដុង​យាយ​ជ័យ'''​ឮ​ដំណឹង​ថាស្ដេច​យាង​មក​ហើយក៏​បបួល​គ្នា​រត់​ចុះទូក​កុំ​ឲ្យ​ស្ដេច​ឃើញ​មុខ។ពេល​នោះ​'''យាយ​ជ័យ'''​ប្រពន្ធ​'''តា​ដុង'''​ភ័យ​ញញី​ញញ័រ​រត់​ចុះ​ទៅ​ទូក​មិន​កើត​ក៏​វារ​ចុះ​តាម​ច្រាំង​ជង្ហុកក៏គាប់​ជួន​ជា​សេនា​មក​ដល់​ក៏​ស្រែក​ឃាត់​ថា«យាយ​កុំ​វារ​ចុះ​ទៅ​ទូក​អីស្ដេច​យាង​មក​ដល់​ឥឡូវ​ហើយ»។'''យាយ​ជ័យ'''​មិន​ស្ដាប់​សោះ​ក៏​ចេះ​តែ​វា​រចុះ​ទូកដល់​ទូក​ហើយ​ក៏​ច្រាន​ទូក​ចេញ​ទៅ។កន្លែង​ដែល​'''យាយ​ជ័យ'''​វារ​នោះពី​ដើម​គេ​ហៅ​'''កំពង់​យាយ​ជ័យ​វារ'''តែ​សព្វ​ថ្ងៃ​គេ​ហៅ​ក្លាយ​ថា'''កំពង់​ជវារ'''ស្ថិតនៅ​ក្នុង​[[ឃុំលង្វែក]] [[ស្រុកកំពង់ត្រឡាច|ស្រុក​កំពង់​ត្រឡាច]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្ត​កំពង់​ឆ្នាំង]]។លុះ​ស្ដេច​យាង​មក​ដល់​ទត​ឃើញ​ទូក​'''តា​ដុងយាយ​ជ័យ'''​ចេញ​ពី​កំពង់​ឆ្ងាយ​ទៅ​ហើយព្រះ​អង្គ​ក៏​គិត​ស្មាននៅ​ក្នុង​ព្រះទ័យ​ថា'''ឪ​ដុង​ម៉ែ​ជ័យ'''​មុខ​ជា​ខឹង​នឹង​ព្រះ​អង្គ​លើក​ផ្លូវ​ថ្នល់​មិន​ហើយបាន​ជា​មិន​ចាំ​ជួប​នឹង​ព្រះ​អង្គព្រះ​រាជា​ក៏​ចាត់​សេនា ០៤ នាក់​ឲ្យ​ចូល​ទៅ​អង្វរ​'''ឪ​ដុង​ម៉ែ​ជ័យ'''និងសូមឲ្យយក'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''មក​ធ្វើ​ជា​ទេពី​របស់​ព្រះ​អង្គ។សេនា ០៤ នាក់​ក៏​តាម​ទៅ​ជួប​នឹង​'''តា​ដុង​យាយ​ជ័យ'''ដែល​កំពុង​បណ្ដើរ​'''នាង​ត្រចើលដោះក្រាល'''​ឡើង​សំដៅ​មក​ផ្ទះហើយ​សេនា​ទាំង​នោះ​និយាយ​អង្វរ​'''តា​ដុង​យាយ​ជ័យ'''តាង​ព្រះ​នាម​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ថាព្រះ​អង្គ​សូម​យក​នាង​ទៅ​ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ទេពី​របស់​ព្រះ​អង្គ។គ្រា​នោះ​'''នាង​ត្រចើលដោះក្រាល'''ដែល​ជា​ស្រី​ល្អ​ដូច​នាង​ទេពធីតាក៏​លុត​ជង្គង់​សំពះ​ប្រណម្យ​ទៅ​សេនា ០៤ នាក់​វិញ​ថា«នាង​ខ្ញុំ​សូម​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ព្រះ​រាជា​ថានាង​ខ្ញុំ​មិន​សុខ​ចិត្ត​ទៅ​ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ទេពី​របស់​ព្រះ​អង្គ​ទេព្រោះ​រូប​ខ្ញុំ​ជា​រាស្ត្របើ​ព្រះអង្គ​នៅ​តែ​បង្ខំ​យក​រូប​ខ្ញុំ​នាង​ខ្ញុំ​នឹង​សម្លាប់​ខ្លួន​ជា​មិន​ខាន»។ខណៈ​នោះ​'''តា​ដុង​យាយ​ជ័យ'''និយាយ​ទៅ​កាន់​សេនា ០៤ នាក់​ថា«សូម​លោក​ទូល​ព្រះ​រាជា​ផងកុំ​ឲ្យ​ព្រះ​អង្គ​បង្ខំ​ពេកចាំ​ខ្ញុំ​លួង​លោម​ចិត្ត​កូន​ស្រី​ខ្ញុំ​ឲ្យ​បាន​ស្រួល​សិន»។សេនា ០៤ នាក់ ក៏​លា​ថយ​ត្រឡប់​ទៅ​វិញ។ចំណែក​តា​និង​យាយ​ក៏​នាំ​គ្នា​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ផ្ទះ។ពេល​រាត្រី​នោះ'''តាដុង​យាយ​ជ័យ'''នាំ​'''នាង​ត្រចើលដោះក្រាល'''​រត់​បណ្ដោះ​ទៅ​ទុក​នៅ​ផ្ទះ​'''នាង​ទែន'''​ឯ​[[ភូមិ​ស្រែ​រនោង]]ហើយ​'''តាដុង​យាយ​ជ័យ'''និយាយ​ប្រាប់​'''នាង​ទែន'''​ជា​ប្អូន​តាម​រឿង​សព្វ​គ្រប់និង​ប្រាប់​ឲ្យ​ហៅ​'''ព្រាន​វិង'''​ឲ្យ​នាំ​កូន​ឈ្មោះ​'''ចៅ​ប្រមាញ់​វិងស៊ុង'''មក​រើស​រក​ពេលា​ការ​ឲ្យ​ហើយ។តា​យាយ​ផ្ដាំ​'''នាង​ទែន'''សព្វ​គ្រប់​ហើយ​ក៏​វិល​ថយ​មក​ផ្ទះ​វិញចាំ​ទូល​ដោះ​សារ​នឹង​ស្ដេច។ត្រង់កន្លែងដែលសេនា ០៤ នាក់មកអង្វរ'''តាដុងយាយជ័យ'''សុំ'''នាងត្រចើលដោះក្រាល''' ទៅធ្វើជាព្រះទេពីរបស់ព្រះរាជាហើយនាងសំពះប្រណម្យទៅសេនាវិញថានាងមិនសុខចិត្តទៅទេនោះគេហៅថា'''ទេពធីតាប្រណម្យ'''ដែលឥឡូវនេះមានវត្តមួយឋិតនៅក្នុងកន្លែងនោះ ឈ្មោះ[[វត្តទេពប្រណម្យ]]គឺពីដើមគេហៅ'''វត្តទេពធីតាប្រណម្យ'''តែក្រោយមកទៅជា[[វត្តទេពប្រណម្យ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំវិហារលួង(ស្រុកពញាឮ)|ឃុំវិហារហ្លួង]] [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។គ្រានោះព្រះរាជាលុះត្រាបានទ្រង់បានសណ្ដាប់សេនា ០៤ នាក់ថាចាំ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''អង្វរលួងលោមចិត្តនាងកូនឲ្យបានស្រួលសិនដូច្នេះតាំងពីថ្ងៃនោះមកព្រះអង្គទ្រង់ចាត់សេនាឲ្យមកស្ដាប់ដំណឹងនៅផ្ទះ'''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ឯ'''តាដុងយាយជ័យ'''ចេះតែដោះសារថា«ចិត្តនាងពុំទាន់ស្រួលនៅឡើយទេ»។ចំណែក'''នាងទែន'''កាលបើបានទទួលចងចាំតាមសម្ដីបងសព្វគ្រប់ហើយក៏ចាត់ការហៅ'''ព្រានវិង'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ឲ្យចូលមកស្ដីដណ្ដឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''រួចឲ្យអាចារ្យមើលពេលាការបានហើយក៏ផ្ដល់ដំណឹងទៅបងឲ្យមករៀបការកូន។'''តាដុងយាយជ័យ'''មិនទាន់បានមកភ្លាមទេព្រោះនៅជាប់ដោះសារនឹងស្ដេចលុះដល់ថ្ងៃចូលរោងតានិងយាយក៏លួចលបធ្វើដំណើរមកតាមផ្លូវក្នុងព្រៃមានសេចក្ដីព្រួយជានិច្ចក្រែងស្ដេចមកតាមការគិតរបស់តានិងយាយច្រើនពេករហូតនាំឲ្យគាត់ទាំងពីរនាក់វង្វេងផ្លូវអស់មួយថ្ងៃរកផ្លូវទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''មិនឃើញ។គាប់ជួនពេលនោះតាយាយបានជួបនឹងក្មេងគង្វាលក្របីម្នាក់តាយាយក៏ស្រែកសួរថា«អឺអាវ៉ា!ផ្លូវទៅណា ទៅទ្រាំង ទៅវាំងពន្លុស ផ្លូវណាទៅគុស ទៅស្រែរនោង?»។ក្មេងគង្វាលក្របីក៏គិតថា«បើអញបង្ហាញចង្អុលប្រាប់ផ្លូវតែម្ដងទៅវាគ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីមកដល់អញសោះបើអញប្រាប់ឲ្យតានិងយាយនេះបន់អ្នកតានេះទើបអញបានសំណែនអាស្រ័យផង ឲ្យទីព្រៃដែលអញធ្លាប់ឃ្វាលក្របីនេះបានកុះករផង»ក្មេងគង្វាលក្របីគិតដូច្នោះហើយក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងតាយាយថា«បើតានិងយាយចង់រកផ្លូវឲ្យឃើញដូចបំណងសូមឡើងទៅបន់អ្នកតាខ្នងភ្នំទៅរួចត្រូវមានសំណែនមកថ្វាយហើយមានទាំងភ្លេងប្រគំភ្លេងបទខ្ទោរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំងផងទើបតានិងយាយរកផ្លូវឃើញ»។'''តាដុងយាយជ័យ'''ឮពាក្យក្មេងគង្វាលក្របីបង្គាប់ឲ្យធ្វើដូច្នេះក៏ជឿធ្វើតាមហើយតានិងយាយក៏ឡើងទៅបន់អ្នកតាលើខ្នងភ្នំ។លុះចុះមកវិញក៏រកផ្លូវឃើញធ្វើដំណើរទៅដល់ផ្ទះ'''នាងទែន'''។កាលទៅដល់ជិតរបងផ្ទះ'''នាងទែន'''ៗក្រឡេកឃើញបងស្ទុះមកទទួល'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏និយាយប្រាប់ហេតុវង្វេងផ្លូវហើយបានបន់អ្នកតាទើបរកផ្លូវឃើញ។ពេលនោះលោកអាចារ្យបានឮថា'''តាដុងយាយជ័យ'''ជាមេបាខាងស្រីចូលមកក្នុងរោងមង្គលការដែលជិតបង្ហើយមានបំណន់ដូច្នោះក៏ផ្អាកដំណើរតាយាយឲ្យឈរនៅខាងក្រៅរបងសិនមិនឲ្យអ្នកជាប់បំណន់ចូលក្នុងរោងមង្គលការនោះឡើយ។លោកអាចារ្យប្រាប់មេបាទាំងសងខាងថា«ឲ្យរៀបសំណែនមានទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាឲ្យហើយសិនទើបអាចចូលមកក្នុងរោងមង្គលការនេះបាន»។'''នាងទែន'''ក៏បានចាត់ចែងរៀបចំសំណែនមានបង្អែមចម្អាបព្រមទាំងភ្លេងយកទៅប្រគំលាបំណន់អ្នកតាខ្នងភ្នំ។ខណៈនោះភ្លេងក៏ចាប់ប្រគំបទខ្ទរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ទឹកទប់ ជ្រង ជ្រងសម្ងាត់ ដោះក្រាល កន្ទែនទ្រាំង។ភ្លេងទាំង ០៩ បទនេះក៏បានចូលមកនៅក្នុងទម្លាប់ភ្លេងការចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។លុះធ្វើកិច្ចលាបំណន់រួចហើយ'''តាដុងយាយជ័យ'''ក៏មកចូលរួមនៅក្នុងមង្គលការនោះអាចារ្យក៏បានឲ្យកូនប្រុសស្រីក្រាបសំពះផ្ទឹមឲ្យពរជ័យ។ថ្លែងពីព្រះរាជាដែលគង់នៅព្រះពន្លាឯ[[បន្ទាយលង្វែក]]លុះទ្រង់ជ្រាបហេតុការថា'''តាដុងយាយជ័យ'''លួចពង្រត់'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''យកទៅរៀបការនៅផ្ទះ'''នាងទែន'''ឯ[[ភូមិស្រែរនោង]]នោះហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅជាមួយនឹងសេនាសំដៅទៅផ្ទះ'''នាងទែន'''លុះស្ដេចដល់ហើយព្រះអង្គបានទតឃើញ'''នាង ត្រចើលដោះក្រាល'''និង'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''កំពុងតែក្រាបសំពះផ្ទឹមរួមខ្នើយជាមួយគ្នា។ដោយទ្រង់ទតឃើញគូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់នោះមានរូបសម្ផស្សល្អស័ក្ដិសមគ្នាទ្រង់ក៏បណ្ដោយឲ្យគេធ្វើកិច្ចផ្ទឹមនោះឲ្យហើយស្រេចរួចព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសេនាហៅមេបាទាំងសងខាងព្រមទាំងសាមីខ្លួនទាំងពីរនាក់ មកជួបជុំចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ។អ្នកទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីភិតភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់គ្រប់គ្នាព្រះរាជាក៏ត្រាស់សួរទៅ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ថា«អ្នកឯងជាកូនអ្នកណាបានជាហ៊ានរៀបការនឹង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ជាគូដណ្ដឹងរបស់យើង?»។ពេលនោះ'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ឆ្លើយទូលតបវិញថា«ទូលព្រះបង្គំជាកូន'''ព្រានវិង'''»ហើយចង្អុលទៅ'''ព្រានវិង'''ជាឪពុករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជាទតឃើញ'''ព្រានវិង'''ជាព្រានរបស់ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សួរទៅថា«ព្រានឯងមានកូនប្រុសពីកាលណាមកបានជាយើងមិនដែលឃើញ?»។'''ព្រានវិង'''ឱនក្បាលក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យតក់ស្លុតជាខ្លាំងបានរៀបរាប់ទូលព្រះរាជាថា«កូនប្រុសនេះ មិនមែនជាកូនបង្កើតរបស់ទូលព្រះបង្គំទេគឺជាកូនចិញ្ចឹមព្រោះកាលមួយថ្ងៃនោះទូលព្រះបង្គំទៅបាញ់សត្វនៅក្នុងព្រៃបានប្រទះឃើញស៊ុតសត្វមួយធំចម្លែកលើសស៊ុតទាំងអស់នៅទីមួយដែលមានកាយដីកប់ថ្មីៗទូលព្រះបង្គំឃើញហើយក៏យកមកទុកមើល លុះគ្រប់ថ្ងៃខែស៊ុតញាស់ឡើងស្រាប់តែឃើញចេញមកជាកូនមនុស្សតែម្ដងដែលជារូបកូនចិញ្ចឹមរបស់ទូលព្រះបង្គំនេះហើយ ដែលទូលព្រះបង្គំឲ្យឈ្មោះថា'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ដែលអង្គុយក្រាបនៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ»។'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនពេលនោះថាខ្លួនកើតចេញពីពង។ខណៈនោះព្រះរាជាក៏ស្ទុះទៅឱបក្រសោប'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''ទ្រង់ហៅថា«កូនសម្លាញ់ឪពុក!ៗនេះហើយជាឪពុករបស់កូន»។ព្រះអង្គថ្លែងរៀបរាប់តាំងពីកាលព្រះអង្គនាំព្រះរាជអគ្គមហេសីយាងទៅក្រសាលព្រៃហើយប្រសូតព្រះរាជបុត្រទៅជាស៊ុតក៏កាយដីកប់ចោលនៅក្នុងព្រៃទៅ។ទ្រង់រៀបរាប់សព្វគ្រប់ហើយព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងឲ្យដង្ហែព្រះរាជបុត្រព្រមទាំង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ចូលទៅក្នុងព្រះនគរធ្វើព្រះរាជពិធីអភិសេក'''ចៅប្រមាញ់វិងស៊ុង'''និង'''នាងត្រចើលដោះក្រាល'''ឲ្យឡើងសោយរាជ្យជាស្ដេចម្ចាស់ផែនដីតំណពីព្រះអង្គនៅក្នុងពេលនោះទៅហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅ'''តាដុងយាយជ័យ'''ថា '''ឪដុងម៉ែជ័យ'''ជាប់រហូតមក។<ref>{{Cite web |last=Khbook |date=2013-04-22 |title=រឿង ក្រុង​ឧត្តុង្គ |url=https://storybook99.wordpress.com/2013/04/22/%e1%9e%9a%e1%9e%bf%e1%9e%84-%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%bb%e1%9e%84%e2%80%8b%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%bb%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82/ |access-date=2025-11-22 |website=Khmer Book |language=en}}</ref> == ព្រះបរមរាជវាំង == '''[[វត្តវាំងចាស់]]''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្នុងវាំង]] [[ឃុំវាំងចាស់|សង្កាត់វាំងចាស់]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]]ដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពី[[ភ្នំឧដុង្គ|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យឬភ្នំឧដុង្គ]]។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តដែលមានប្រវត្តិដ៏ចំណាស់នេះលោកអ្នកត្រូវធ្វើដំណើរតាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] តាមទិសដៅទៅកាន់[[ផ្សារឧដុង្គ]] [[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]]។ពីខ្លោងទ្វារចូល[[ភ្នំឧដុង្ត|រមណីយដ្ឋានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]ទៅដល់[[ផ្លូវជាតិលេខ ៥១]](ផ្លូវភ្ជាប់ពី[[ឧដុង្គម៉ែជ័យ|ឧដុង្គ]]ទៅ[[ផ្សារថ្នល់ទទឹង]][[ផ្លូវជាតិលេខ៤ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៤]])ដែលជាផ្លូវបត់ចូលវត្តនេះមានចម្ងាយជិត ០២ គីឡូម៉ែត្រ។លោកអ្នកត្រូវបត់ចូលតាមផ្លូវនោះ(ទៅពី[[ភ្នំពេញ]]ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ)នៅក្នុងចម្ងាយជាង ៨០០ ម៉ែត្រទើបដល់ខ្លោងទ្វារវត្ត។ទីតាំងវត្តនេះគឺជាអតីត[[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្តិ]]ដែលជាព្រះរាជនិវេសនដ្ឋាននា[[សម័យឧដុង្គ]]ហើយវត្តនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]](គ.ស ១៨៤០-១៨៥៩)។យោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតារជាសាស្រ្តាស្លឹករឹតនៅ[[វត្តកោកកាក]][[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានកសាងដំណាលគ្នានឹង[[វត្តព្រះពុទ្ធសេយ្យាសន៍]] [[វត្តគ្រាំងពន្លៃ]] [[វត្តព្រះវិហារសំណ]] [[វត្តសាលាគូ]] និង [[វត្តវិហារខ្ពស់]]ដែលសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរាជធានីឧដុង្គមានជ័យ។ចំពោះមូលហេតុដែលវត្តនេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''ពីព្រោះដំបូងឡើយព្រះបរមកោដ្ឋបានថ្វាយទីតាំងព្រះបរមរាជវាំងចាស់នេះឲ្យ[[សម្តេចព្រះមហេយ្យិកា ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្តម|សម្ដេចព្រះវររាជិនី ខត្តិយាវង្ស សិរីសេដ្ឋោវរោត្ដម បរមវរាតុល្យសកលមង្គល បរមបពិត្រ]]ដែលជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគង់ប្រថាប់ពេលដែលព្រះអង្គត្រូវយាងទៅគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ]]វិញ។ក្រោយមកទីនោះក៏ក្លាយជាវត្តអារាមហើយជាប់នាមជា'''វត្តហរិរក្សរាជិនី'''តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។នៅក្នុងសម័យដើមវត្តនេះមានភាពរុងរឿងគឺជាវត្តសម្បូរទៅដោយគម្ពីរដីកាជា[[ភាសាបាលី]]សម្រាយគឺជាវត្តដែលបណ្តុះបណ្តាលព្រះសង្ឃបណ្ឌិតជាច្រើនអង្គក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែវត្ថុបុរាណនិងសមិទ្ធផលស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងទីអារាមនេះត្រូវបានបាត់បង់អន្តរាយដោយសារ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបប្រល័យពូជសាសន៍]]។ក្រោយថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមនេះត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញប៉ុន្តែដំបូងឡើយមានតែសាឡុំមួយដែលកសាងនៅលើទីទួលព្រះវិហារចាស់។លុះមកដល់ថ្ងៃច័ន្ទ ០៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ព្រះវិហារថ្មីសព្វថ្ងៃត្រូវបានចាប់ផ្តើមស្ថាបនាក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមដឹកនាំរបស់[[ហ៊ុន សែន|សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន]]និង[[ប៊ុន រ៉ានី|សម្តេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត]]ដែលជាពុទ្ធសាសនិកឧបត្ថម្ភដ៏សកម្ម។ព្រះវិហារ[[វត្តវាំងចាស់]]ត្រូវបានបញ្ចុះសីមានៅថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ក្រៅពីសមិទ្ធផលព្រះវិហារថ្មីសមិទ្ធផលជាច្រើនត្រូវបានកសាងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់គួរឲ្យកត់សម្គាល់រួមមានដងទង់ របង ខ្លោងទ្វារ ឧបដ្ឋានសាលា កុដិ សាលារៀន សាលាពុទ្ធិកសិក្សា រូបសំណាកវីរៈបុរសស្នេហាជាតិព្រមទាំងផ្លូវបេតុង។ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តក៏នៅសេសសល់ស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិសិក្សាស្វែងយល់ដូចជាស្រះទឹកឃ្លាំងប្រាក់ ស្រះសារពើយុត្តិ ស្រះស្រង់ ទីតាំងខឿនព្រះវិហារចាស់(អតីត[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]នៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់) ហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ) សាលាឆាន់ និង កាំភ្លើងបុរាណចំនួន ១១ ដើមសម្រាប់ដាក់តាំងលម្អជុំវិញទីតាំងព្រះវិហារចាស់ថែមទៀតផង។បច្ចុប្បន្នទីអារាមនេះបានក្លាយជា រមណីយដ្ឋានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាកម្សាន្តជួបជុំធ្វើបុណ្យទាននានានិងជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់បណ្តាសិស្សនិស្សិតមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជិតឆ្ងាយចុះធ្វើកម្មសិក្សាឬទស្សនកិច្ចសិក្សាជាហូរហែពុំសូវដាច់។<ref>{{Cite web |title=ទី​តាំង​អតីត​វាំង​សម័យ​ឧដុង្គ​ត្រូវ​បាន​ក្រសួង​ទេសចរណ៍​បង្កើត​​កម្មវិធី​​រៀបចំ​ជា​វត្ត​ទេសចរណ៍​គំរូ |url=https://www.sovrinmagazine.com/site/view_article?artid=733 |access-date=2026-02-11 |website=SOVRIN Magazine}}</ref> [[ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ|ព្រះបរមរាជវាំងសារពើយុត្ត]]មានផ្ទៃដីធំទូលាយមានប្រវែងពីកើតទៅលិច ៩៦៥ ម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូងមានប្រវែង ៤៧៨ ម៉ែត្រ ហើយមានកំពែងខ្ពស់ ០៣ ជាន់សម្រាប់ការពារខ្មាំងដោយ ៖ *កំពែងទី ០១ ធ្វើតាមបណ្តោយខ្នាតទំនប់បង្គោលជាឈើតាត្រាវកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្រវាយក្តារបិទជិតឈឹង *កំពែងទី ០២ គឺទឹកនិងស្រះនីមួយៗព័ទ្ធជុំវិញព្រះបរមរាជវាំង ជម្រៅ ១៨ ម៉ែត្រមានចិញ្ចឹមក្រពើសម្រាប់ការពារខ្មាំងសត្រូវ *កំពែងទី ០៣ នៅកៀកនឹងព្រះរាជដំណាក់គឺកំពែងឥដ្ឋកម្ពស់ ០៣ ម៉ែត្ររៀបឥដ្ឋនៅក្នុងដី ០៧ ជាន់ទទឹង ០១ ម៉ែត្រ។កន្លែងតួព្រះវិហារចាស់គឺជា[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]សម្រាប់ប្រជុំនាម៉ឺនមន្ត្រី កវី បណ្ឌិត ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ក្រោយ[[ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ]]គឺមានព្រះរាជដំណាក់នៅខាងមុខគឺឃ្លាំងប្រាក់នៅតាមមាត់ផ្លូវចូលព្រះបរមរាជវាំងមានទីតាំងកាំភ្លើងធំៗ ការពារខ្មាំងសត្រូវ។សព្វថ្ងៃនេះកាំភ្លើងទាំងនេះមាននៅសេសសល់មួយចំនួននៅឡើយ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានរបងការពារធ្វើអំពីឈើមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញនិងមានខ្លោងទ្វារមួយចូលពីទិសខាងកើត។បរិវេណនេះបែងចែកជា ០៣ ផ្នែក ៖ *ផ្នែកទី ០១ គឺជាកន្លែងកងការពារគឺមានសំណង់ឈើសម្រាប់ទាហានយាមកាមនិងមានដាក់កាំភ្លើងធំនៅតាមផ្លូវចូលទៅព្រះរាជដំណាក់ *ផ្នែកទី ០២ គឺជាកន្លែងសវនាការនិងព្រះរាជដំណាក់។នៅទីនេះគឺមានស្រះទឹកធំ ០២ ហើយនៅក្បែរនោះមានកន្លែងចិញ្ចឹមសេះនិងម្ខាងទៀតមានកូនប្រាសាទតូចមួយ។នៅក្បែរកូនប្រាសាទគឺជាសាលដ៏ធំសម្រាប់សោយព្រះក្រយាស្ងោយនិងទតរបាំ។នៅខាងស្តាំរោងរបាំគឺមានកន្លែងសម្រាប់តាំងគ្រឿងអលង្ការ កន្លែងសម្រាប់ព្រះរាជាគង់ប្រថាប់កម្សាន្ត និង មានសួនច្បារ។នៅខាងឆ្វេងរោងរបាំមានកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់ប្រថាប់និងមានកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិធំៗនិងសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ *ផ្នែកទី ០៣ ខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាកន្លែងរោងជាងនិងកន្លែងជិះសេះ។នៅខាងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងគឺជាព្រៃ(លោក[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]សរសេរថាមានទ្វារមួយទៀតទៅស្រុកស្រែ)ខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងមានស្ទឹងនៅខាងកើតផ្លូវចេញចូលមានផ្លូវខាងត្បូងទៅ[[ភ្នំឧដុង្គ|ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ]]និងផ្លូវខាងជើងឆ្ពោះទៅ[[កំពង់លួង|កំពង់ហ្លួង]]។<ref>{{Cite web |title=វត្តវាំងចាស់ អតីតព្រះបរមរាជវាំងព្រះបាទអង្គឌួង អាយុកាល១៧១ឆ្នាំ ជាទីអារាមដ៏ស័ក្កិសិទ្ធិ |url=https://buddhist.news/articles/508 |access-date=2026-01-11 |website=buddhist.news |language=km}}</ref> == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារ​យោង == 8sy9qjncvisowmawo9uwgtqjgdq0rbb 333624 333621 2026-03-27T12:31:25Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 ជំនួសខ្លឹមសារនៃទំព័រដោយ '{{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ ឬ ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស |other_name = Phnom Oudong or Phnom Preah Reach Troap or Phnom Arthaross |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto...' 333624 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ ឬ ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស |other_name = Phnom Oudong or Phnom Preah Reach Troap or Phnom Arthaross |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទិដ្ឋភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} ifm6r48mq5uq896m4lj8jkcz35unqub 333625 333624 2026-03-27T12:31:45Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]] ទៅ [[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ០១]] 333624 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ ឬ ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស |other_name = Phnom Oudong or Phnom Preah Reach Troap or Phnom Arthaross |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទិដ្ឋភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} ifm6r48mq5uq896m4lj8jkcz35unqub 333628 333625 2026-03-27T12:43:05Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333628 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ ឬ ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស |other_name = Phnom Oudong or Phnom Preah Reach Troap or Phnom Arthaross |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទិដ្ឋភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬជា'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរ ឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាមឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក'''ជា គាន'''និង'''អ៊ុង សូ'''ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពី[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]] ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅ[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជា ព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុ ពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសូរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវរាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវកសំរិទ្ធិស័កគ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះត្រីស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោងអដ្ឋស័កសោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវកទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរសព្វស័កសុវណ្ណគតឆ្នាំមមែនព្វស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់នព្វស័កថ្ងៃពុធ ០២ រោជខែអស្សុជគ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវរាជនីជាព្រះវរាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោងទោស័កគ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == c7dojjqktwo4cpaqfl957m5k7a40l1a 333638 333628 2026-03-27T16:04:22Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ០១]] ទៅ [[ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ (ភ្នំឧដុង្គ)]] 333628 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ ឬ ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស |other_name = Phnom Oudong or Phnom Preah Reach Troap or Phnom Arthaross |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទិដ្ឋភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬជា'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរ ឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាមឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក'''ជា គាន'''និង'''អ៊ុង សូ'''ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពី[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]] ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅ[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជា ព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុ ពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសូរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវរាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវកសំរិទ្ធិស័កគ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះត្រីស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោងអដ្ឋស័កសោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវកទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរសព្វស័កសុវណ្ណគតឆ្នាំមមែនព្វស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់នព្វស័កថ្ងៃពុធ ០២ រោជខែអស្សុជគ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវរាជនីជាព្រះវរាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោងទោស័កគ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == c7dojjqktwo4cpaqfl957m5k7a40l1a 333644 333638 2026-03-27T18:06:28Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ (ភ្នំឧដុង្គ)]] ទៅ [[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)]] 333628 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ ឬ ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស |other_name = Phnom Oudong or Phnom Preah Reach Troap or Phnom Arthaross |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទិដ្ឋភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬជា'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរ ឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាមឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក'''ជា គាន'''និង'''អ៊ុង សូ'''ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពី[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]] ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅ[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជា ព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុ ពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសូរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវរាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវកសំរិទ្ធិស័កគ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះត្រីស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោងអដ្ឋស័កសោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវកទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរសព្វស័កសុវណ្ណគតឆ្នាំមមែនព្វស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់នព្វស័កថ្ងៃពុធ ០២ រោជខែអស្សុជគ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវរាជនីជាព្រះវរាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោងទោស័កគ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == c7dojjqktwo4cpaqfl957m5k7a40l1a 333646 333644 2026-03-27T18:07:03Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333646 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ |other_name = Phnom Oudong |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទិដ្ឋភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬជា'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរ ឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាមឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក'''ជា គាន'''និង'''អ៊ុង សូ'''ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពី[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]] ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅ[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជា ព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុ ពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសូរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវរាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវកសំរិទ្ធិស័កគ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះត្រីស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោងអដ្ឋស័កសោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវកទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរសព្វស័កសុវណ្ណគតឆ្នាំមមែនព្វស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់នព្វស័កថ្ងៃពុធ ០២ រោជខែអស្សុជគ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវរាជនីជាព្រះវរាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោងទោស័កគ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == ptakuo3vm7yfluzpsucgnhk7jyhyhew 333647 333646 2026-03-27T18:07:29Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333647 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ |other_name = Phnom Oudong or Oudong Mountain |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទិដ្ឋភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬជា'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរ ឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាមឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក'''ជា គាន'''និង'''អ៊ុង សូ'''ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពី[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]] ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅ[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជា ព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុ ពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសូរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវរាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវកសំរិទ្ធិស័កគ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះត្រីស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោងអដ្ឋស័កសោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវកទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរសព្វស័កសុវណ្ណគតឆ្នាំមមែនព្វស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់នព្វស័កថ្ងៃពុធ ០២ រោជខែអស្សុជគ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវរាជនីជាព្រះវរាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោងទោស័កគ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == l8oot6jw585q1ptiguby9bc7nlqhl40 333648 333647 2026-03-27T18:09:31Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333648 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ |other_name = Phnom Oudong or Oudong Mountain |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទិដ្ឋភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ស្រុកល្វាឯម|ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាមឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក'''ជា គាន'''និង'''អ៊ុង សូ'''ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពី[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]] ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅ[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជា ព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុ ពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសូរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវរាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវកសំរិទ្ធិស័កគ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះត្រីស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោងអដ្ឋស័កសោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវកទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរសព្វស័កសុវណ្ណគតឆ្នាំមមែនព្វស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់នព្វស័កថ្ងៃពុធ ០២ រោជខែអស្សុជគ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវរាជនីជាព្រះវរាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោងទោស័កគ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == nanspatgdyeoxchh8k48wpx1lbbz8rb 333649 333648 2026-03-27T18:10:56Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333649 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ |other_name = Phnom Oudong or Oudong Mountain |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទិដ្ឋភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាមឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក'''ជា គាន'''និង'''អ៊ុង សូ'''ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពី[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]] ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅ[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជា ព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុ ពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសូរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវរាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវកសំរិទ្ធិស័កគ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះត្រីស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោងអដ្ឋស័កសោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវកទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរសព្វស័កសុវណ្ណគតឆ្នាំមមែនព្វស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់នព្វស័កថ្ងៃពុធ ០២ រោជខែអស្សុជគ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវរាជនីជាព្រះវរាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោងទោស័កគ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == nxa41qh4f1xngt6i87ijfig51iuhrmz 333650 333649 2026-03-27T18:11:13Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333650 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ |other_name = Phnom Oudong or Oudong Mountain |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទិដ្ឋភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាម៉ឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក'''ជា គាន'''និង'''អ៊ុង សូ'''ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ'''ព្រះសារីបុត្ត'''និង'''ព្រះមោគល្លាន'''ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពី[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]] ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅ[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជា ព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុ ពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសូរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវរាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវកសំរិទ្ធិស័កគ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះត្រីស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោងអដ្ឋស័កសោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវកទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរសព្វស័កសុវណ្ណគតឆ្នាំមមែនព្វស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់នព្វស័កថ្ងៃពុធ ០២ រោជខែអស្សុជគ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវរាជនីជាព្រះវរាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោងទោស័កគ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == iatboqgpd4ppnjr19y9m7heah9ofj3y 333651 333650 2026-03-27T18:14:58Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333651 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ |other_name = Phnom Oudong or Oudong Mountain |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទិដ្ឋភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាម៉ឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក[[ជា គាន]]និង[[អ៊ុង សូ]]ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពី[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]] ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅ[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជា ព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុ ពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសូរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវរាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវកសំរិទ្ធិស័កគ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះត្រីស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោងអដ្ឋស័កសោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវកទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរសព្វស័កសុវណ្ណគតឆ្នាំមមែនព្វស័កគ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់នព្វស័កថ្ងៃពុធ ០២ រោជខែអស្សុជគ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវរាជនីជាព្រះវរាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោងទោស័កគ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == 8kkty9fwyocjbeel3i1ljbnbmqywp5j 333652 333651 2026-03-27T18:18:15Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333652 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ |other_name = Phnom Oudong or Oudong Mountain |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទិដ្ឋភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាម៉ឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក[[ជា គាន]]និង[[អ៊ុង សូ]]ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពី[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]] ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅ[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជា ព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុ ពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសូរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវរាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវក សំរិទ្ធិស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះ ត្រីស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោង អដ្ឋស័ក សោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវក ទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរ សព្វស័ក សុវណ្ណគតឆ្នាំមមែ នព្វស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក ថ្ងៃពុធ ០២ រោជខែអស្សុជ គ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវរាជនីជាព្រះវរាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោង ទោស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == nz6ike6ld74z2cs0064g4brfxqnmnko 333653 333652 2026-03-27T18:21:55Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333653 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ |other_name = Phnom Oudong or Oudong Mountain |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទិដ្ឋភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាម៉ឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក[[ជា គាន]]និង[[អ៊ុង សូ]]ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពី[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]] ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅ[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជា ព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុ ពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសូរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវរាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវក សំរិទ្ធិស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែ ឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះ ត្រីស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោង អដ្ឋស័ក សោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវក ទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរ សព្វស័ក សុវណ្ណគតឆ្នាំមមែ នព្វស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក ថ្ងៃពុធ ០២ រោជ ខែអស្សុជ គ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវររាជនីជាព្រះវររាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោង ទោស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == 2t4tyej00wcmh3unpwfmvweqgylyehc 333654 333653 2026-03-27T18:22:56Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333654 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ |other_name = Phnom Oudong or Oudong Mountain |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទិដ្ឋភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាម៉ឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក[[ជា គាន]]និង[[អ៊ុង សូ]]ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពី[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]] ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅ[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជា ព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុ ពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវររាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវក សំរិទ្ធិស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែ ឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះ ត្រីស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោង អដ្ឋស័ក សោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវក ទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរ សព្វស័ក សុវណ្ណគតឆ្នាំមមែ នព្វស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក ថ្ងៃពុធ ០២ រោជ ខែអស្សុជ គ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវររាជនីជាព្រះវររាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោង ទោស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទសម្តេចព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == kl96vdi7k17nf3voqzrggp6jsqjvr85 333655 333654 2026-03-27T18:24:37Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333655 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ |other_name = Phnom Oudong or Oudong Mountain |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទិដ្ឋភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាម៉ឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក[[ជា គាន]]និង[[អ៊ុង សូ]]ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពី[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]] ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅ[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជា ព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុ ពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវររាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវក សំរិទ្ធិស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែ ឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះ ត្រីស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោង អដ្ឋស័ក សោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវក ទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរ សព្វស័ក សុវណ្ណគតឆ្នាំមមែ នព្វស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក ថ្ងៃពុធ ០២ រោជ ខែអស្សុជ គ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវររាជនីជាព្រះវររាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោង ទោស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == 73agxu53nfu7sxqfy1yc6c10937gesb 333662 333655 2026-03-27T18:40:06Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333662 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ |other_name = Phnom Oudong or Oudong Mountain |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទេសភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាម៉ឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក[[ជា គាន]]និង[[អ៊ុង សូ]]ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពី[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]] ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅ[[វត្តព្រះកែវមរកត|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជា ព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុ ពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវររាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវក សំរិទ្ធិស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែ ឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះ ត្រីស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោង អដ្ឋស័ក សោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវក ទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរ សព្វស័ក សុវណ្ណគតឆ្នាំមមែ នព្វស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក ថ្ងៃពុធ ០២ រោជ ខែអស្សុជ គ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវររាជនីជាព្រះវររាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោង ទោស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == 2yz14d1iwc8eds147qyive3m6357ogl 333663 333662 2026-03-27T18:43:41Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333663 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ |other_name = Phnom Oudong or Oudong Mountain |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទេសភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្តមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្តសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉េត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និងផ្សារឧដុង្គនិងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាម៉ឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក[[ជា គាន]]និង[[អ៊ុង សូ]]ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងព្រះវិហារ[[ព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពីព្រះវិហារ[[ព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]]ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅព្រះវិហារ[[ព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជាព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវររាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវក សំរិទ្ធិស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែ ឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះ ត្រីស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោង អដ្ឋស័ក សោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវក ទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរ សព្វស័ក សុវណ្ណគតឆ្នាំមមែ នព្វស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក ថ្ងៃពុធ ០២ រោជ ខែអស្សុជ គ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវររាជនីជាព្រះវររាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោង ទោស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == t261wxcs9h4lx2wvmahayf831zouj73 333680 333663 2026-03-28T11:52:01Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333680 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ |other_name = Phnom Oudong or Oudong Mountain |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទេសភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្គមានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្គមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្គសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]]និង[[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និង[[ផ្សារឧដុង្គ]]និងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាម៉ឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ្ញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក[[ជា គាន]]និង[[អ៊ុង សូ]]ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងព្រះវិហារ[[ព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពីព្រះវិហារ[[ព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]]ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅព្រះវិហារ[[ព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជាព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវររាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវក សំរិទ្ធិស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែ ឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះ ត្រីស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោង អដ្ឋស័ក សោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវក ទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរ សព្វស័ក សុវណ្ណគតឆ្នាំមមែ នព្វស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក ថ្ងៃពុធ ០២ រោជ ខែអស្សុជ គ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវររាជនីជាព្រះវររាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោង ទោស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == q4gxohw8k8b5t8ph8a0nsipnt6mt8wc 333681 333680 2026-03-28T11:57:42Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333681 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name = ភ្នំឧដុង្គ |other_name = Phnom Oudong or Oudong Mountain |native_name = |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Udong 0001.jpg |imagesize = |image_caption = ទេសភាពភ្នំឧដុង្គ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃភ្នំឧដុង្គ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Cambodia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{CAM}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្តាល]] |subdivision_type2 = ស្រុក |subdivision_name2 = [[ស្រុកពញាឮ]] |subdivision_type3 = ឃុំ |subdivision_name3 = [[ឃុំផ្សារដែក]] និង [[ឃុំភ្នំបាត]] |subdivision_type4 = ភូមិ |subdivision_name4 = [[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]] [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] [[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = បានបង្កើតឡើង |established_date = ១៦១៨ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[UTC+7|កម្ពុជា]] |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=48 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=45 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} == ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត == ភ្នំឧដុង្គមានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]ដែលជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីខ្មែរ]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៧(ពីឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦)ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយ[[ព្រះបាទនរោត្តម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ភ្នំឧដុង្គមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគពាយ័ព្យនៃ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។ភ្នំឧដុង្គគឺជាខ្សែភ្នំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ ម៉ែត្រនិងទទឹង ៧០០ ម៉ែត្រ។ទីកន្លែងនេះមានការទាក់ទាញជាថ្មីបន្ទាប់ពីការកសាងព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលជាទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់[[ព្រះពុទ្ធ]]ដ៏ធំនិង[[ព្រះពុទ្ធរូប|ព្រះពុទ្ធបដិមា]]តូចៗជាង ៣០០០ អង្គនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងដែលមើលទៅឃើញធំខ្ពស់និងមានភាពស្រស់បំព្រង។ភ្នំនេះមានកំពូល ០៥ គឺ'''កំពូលចេតិយទន្ទឹម កំពូលត្រៃត្រឹង្គ កំពូលភ្នំចេតិយកំពូលបួន ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន្ត''' និង '''កំពូលភ្នំអរិយកាស្សប'''។ភ្នំឧដុង្គសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិភ្នំជ័យឧត្តម]]និង[[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០២ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំផ្សារដែក]]និង[[ភូមិពោធិ៍រ៉ាល់]] [[ភូមិត្រពាំងស្លែង]] និង [[ភូមិស្រះពោធិ៍]]ដែលភូមិទាំង ០៣ នេះស្ថិតនៅក្នុង[[ឃុំភ្នំបាត]] [[ស្រុកពញាឭ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]និងមានចម្ងាយផ្លូវប្រមាណជា ៥១ គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្ត។ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំនៅពេលយើងឡើងដល់កំពូលនៃភ្នំហាក់បីដូចជាខ្លួនយើងកំពុងជិះលើយន្តហោះព្រោះមើលទៅឃើញដើមត្នោត ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការរបស់អ្នកស្រុកព័ទ្ធជុំវិញហើយបើមើលទៅទិសខាងលិចឃើញភ្នំស្ទុងៗនៅឆ្ងាយសន្លឹមមើលទៅទិសខាងកើតឃើញដៃ[[ទនេ្លសាប]]និងភូមិអ្នក[[កំពង់លួង|ស្រុកកំពង់ហ្លួង]]មើលទៅទិសខាងជើងឃើញ[[ភូមិវាំងចាស់]]និង[[ផ្សារឧដុង្គ]]និងមើលទៅទិសខាងត្បូងឃើញ[[ផ្លូវជាតិលេខ៥ (កម្ពុជា)|ផ្លូវជាតិលេខ ០៥]] ទៅកាន់[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]យ៉ាងវែងអន្លាយហាក់បីដូចខែ្សពួរមួយចង្វាយដែលគេរាយអញ្ចឹង។ភ្នំឧដុង្គមានទីកន្លែងសម្រាប់ជាទីសក្ការៈបូជារបស់ពុទ្ធសាសនិកកនែ្លងសម្រាប់អង្គុយលំហែមើលទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលពីលើកំពូលភ្នំមានលក់ភេសជ្ជៈម្អូបចំណីអាហារសម្បូរបែបជាច្រើនប្រភេទនិងមានលក់របស់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនទៀតផងដែរជូនដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុកគ្រប់ៗរូបដែលបានទៅទស្សនាកម្សាន្ត។'''ភ្នំឧដុង្គ'''ឬ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''និងខ្លះទៀតហៅថា'''ភ្នំអដ្ឋរស្ស'''គឺជាអតីត[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា]]យើងនាសតវត្សរ៍ទី ១៧។ភ្នំនេះគឺជាទីកនែ្លងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងជាទីកនែ្លងដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យសាងសង់វត្តនិងព្រះវិហារ។ការដែលគេហៅ'''ភ្នំព្រះរាជ្យទ្រព្យ'''ដោយសារព្រះមហាក្សត្រជំនាន់នោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថាភ្នំនេះមិនខ្ពស់ពេកហើយស្ថិតនៅកែ្បរ[[ឧដុង្គមានជ័យ|ក្រុងឧដុង្គ]]ដែលជាព្រះបរមរាជវាំងស្រាប់ទៀតនោះទើបព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យកសាងព្រះចេតិយធំៗនិងមានចម្លាក់លម្អសម្រាប់បញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុនិងព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សដោយចាប់សាងបូជនីយដ្ឋាននោះដោយកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គទើបសន្មតហៅថា'''ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ'''។បើគេធ្វើដំណើរឡើងលើភ្នំតាមជណ្តើរខាងជើងដែលទើបធ្វើថ្មីនោះមានចំនួន ៥០៩ កាំដំបូងនោះគេនឹងបានឃើញព្រះសក្យមុនីចេតិយដ៏ធំនិងស្រស់ស្អាតមានកម្ពស់ ៤០ ម៉ែត្រ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាប់បញ្ចុះបឋមសិលានាថៃ្ង ០៩ រោច ខែទុតិយាសាធ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៤០ ដែលត្រូវនឹងថៃ្ងព្រហស្បតិ៍ ទី ០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៦។<ref>https://www.facebook.com/share/1Fp6K58QDZ/</ref><ref>{{Cite web |last=Phanith |first=Sorn |date=2022-01-26 |title=រមណីយដ្ឋាន ភ្នំឧត្តុង្គ ឬភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ជាទីលំហែកាយដ៏ល្អ សម្រាប់អ្នកទេសចរជិតឆ្ងាយ |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/267407 |access-date=2025-11-23 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Oudong Cambodia November 1964 01.jpg|thumb|ទេសភាពនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ប្រវត្តិក្រុងឧដុង្គ == បើតាមឯកសារ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|ប្រជុំរឿងព្រេងខែ្មរ]]ភាគទី ០៥ របស់[[ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខែ្មរ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ឧដុង្គមានជ័យ|ទីក្រុងឧដុង្គ]]ចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទព្រះជ័យជេដ្ឋាទី ២]]។នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] សេ្តចគង់នៅ[[ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម]]ទ្រង់បាននាំសេនាបតីនិងនាម៉ឺនសព្វមុខមន្រ្តីចុះព្រះរាជទីនាំងនាវាសេ្តចយាងទៅប្រពាតនៅ'''តំបន់អូរក្រងលាយ'''នៅក្នុង[[ខេត្តសំរោងទង]]ទ្រង់ប្រថាប់នៅព្រះពន្លាជាយូរថៃ្ងរួចសេ្តចយាងទៅក្រសាលនៅតាដុងយាយជ័យទ្រង់ក៏ទតឃើញទីទួលមួយនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''ជាទីមានទេសភាពល្អក៏ទ្រង់ចាប់ព្រះទ័យហើយទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ជាមួយមន្រ្តីមានហោធិបតីជាដើមថា«យើងចង់សាងព្រះរាជវាំងគង់នៅទីនេះតើអស់អ្នកទាំងពួងយល់ថាមេ្តច?»'''ឧកញ៉ាហោរាធិបតីមុំ'''គន់គូរពិនិត្យមើលទីដីនោះដោយក្បួនហោរាសាស្រ្តហើយក្រាបបង្គំទូលថា«ទីនេះជាទីជ័យភូមិល្អណាស់ត្រូវតាមក្បួនទាយថានឹងមានឬទ្ធីតេជៈឈ្នះអស់សត្រូវទាំង ០៨ ទិស»ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបដូច្នោះហើយក៏ចាត់ឲ្យ'''ឧកញ៉ាក្រឡាហោមកែវ'''ជានាយកចាត់ការកសាងព្រះបរមរាជវាំងនៅ'''តំបន់ស្រះកែវ'''នេះនៅថៃ្ង ០៥ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២១៦៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ១៦២០ សេ្តចបានតាំងព្រះនាមព្រះនគរ(ទីក្រុង)ថ្មីនោះថា'''ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គមានជ័យបុរីរម្យឧត្តមរាជនិវេសនដ្ឋាន'''ដែលហៅខ្លីៗថា'''ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ'''។ ==ព្រះសក្យមុនីចេតិយ== ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅពីមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាន]]នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]គឺជាអតីតទីតម្កល់នូវព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]មុនពេលដែលព្រះបរមសារីរិកធាតុផ្លាស់ប្ដូរមកគង់ប្រថាប់នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។ព្រះសក្យមុនីចេតិយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អវិចិត្រនេះល្បីតគ្នាថាសាងសង់អស់ទឹកប្រាក់ ២០ ម៉ឺនរៀល។យោងតាមការស្រាវជ្រាវចងក្រងដោយលោក[[ជា គាន]]និង[[អ៊ុង សូ]]ស្ដីពីប្រវត្តិព្រះសក្យមុនីចេតិយបានឲ្យដឹងថានៅថ្ងៃ ០២ រោច ខែអស្សុជ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៩៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃអាទិត្យ ទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុគឺព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[សារីបុត្រ|ព្រះសារីបុត្ត]]និង[[មហាមោគ្គលាន|ព្រះមោគល្លាន]]ព្រមជាមួយកូនមហាពោធិព្រឹក្ស ០២ ដើមដែលនាំមកពី[[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]]។ពិធីទទួលព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|ព្រលានយន្តហោះពោធិ៍ចិនតុង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងមហោឡារិកក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតតម្កល់លើត្បូង[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ]]ជាទីសក្ការៈ។ព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រូវបានដង្ហែមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងព្រះវិហារ[[ព្រះកែវមរកត]]នៅវេលាម៉ោង ១០ យប់។ថ្ងៃទី ០៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំង ០២ គណៈនិមន្តព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុចេញពីព្រះវិហារ[[ព្រះកែវមរកត]]ដង្ហែព័ទ្ធជុំវិញ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ដល់មុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|រាជាយស្ម័យយាន]]ក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុតម្កល់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរមួយនាកណ្ដាលវេទិកាដ៏ល្អប្រណិតប្រារព្ធពិធីថ្លែងសុន្ទរកថាទៅវិញទៅមក។ក្រោយចប់ពិធីក៏ដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុទៅគង់នៅព្រះវិហារ[[ព្រះកែវមរកត]]វិញ។ចាប់ពីថ្ងៃទី ០៦ ដល់ថ្ងៃ ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានបើកឱកាសប្រគេនព្រះសង្ឃជូនមន្ត្រីរាជការពុទ្ធបរិស័ទទូទាំងប្រទេសធ្វើការគោរពបូជាតាមសទ្ធាជ្រះថ្លា។នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ មានប្រារព្ធពិធីជូនដំណើរដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុនិងព្រះអរហន្តធាតុត្រឡប់ទៅ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]វិញដោយមានក្បួនដង្ហែដ៏មហោឡារិកដូចពេលទទួលដែរ។បច្ច័យដែលកើតឡើងពីការបូជានៅក្នុងពិធីបុណ្យ ០៧ យប់ ០៧ ថ្ងៃនេះទទួលបានចំនួន ១ ៦៦៧ ៣០៩ រៀល។បច្ច័យទាំងនេះគណៈកម្មការរៀបចំពិធីបុណ្យបានបែងចែកជា ០២ ផ្នែកសំខាន់ៗគឺចំនួន ៩០ ម៉ឺនរៀលសម្រាប់យកទៅសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃដែលក្រោយមកមានឈ្មោះថា[[មន្ទីរពេទ្យព្រះកុសុមៈ]]។បច្ច័យចំនួន ២០ ម៉ឺនរឿលសម្រាប់យកទៅចាត់ការសាងសង់ព្រះមហាចេតិយនៅមុខ[[ស្ថានីយ៍រថភ្លើងភ្នំពេញ|ស្ថានីយរាជាស្ម័យយានក្រុងភ្នំពេញ]]សម្រាប់តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុព្រោះហេតុនោះហើយបានជាព្រះមហាចេតិយនេះមានឈ្មោះថា'''ព្រះសក្យមុនីចេតិយ'''។គួរបញ្ជាក់ឲ្យដឹងផងដែរថាពិធីសម្ពោធនិងដង្ហែព្រះបរមសារីរិកធាតុពីព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់នៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មកគង់ប្រថាប់នៅព្រះសក្យមុនីចេតិយថ្មីលើភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]គឺប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមិគសិរ ពុទ្ធសករាជ ឆ្នាំ ២៥៤៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{Cite web |title=SBM News |url=https://sbm.news/articles/5fe2ba4572ba1ac282646753 |access-date=2025-11-23 |website=sbm.news}}</ref> [[File:Udong 0013.jpg|thumb|ព្រះសក្យមុនីចេតិយនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស == ស្ថិតនៅខាងឆេ្វងដៃកែ្បរព្រះសក្យមុនីចេតិយទើបធ្វើថ្មីនោះយើងឃើញមានចេតិយធំៗ ០២ នៅកែ្បរគ្នានៅក្នុងនោះចេតិយខាងជើងមានឆ្លាក់រូបដំរីលេចក្បាលធ្លោឡើងប៉ុនដំរីមែនទែនគេហៅថា'''ចេតិយសាមពាន់'''ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ដោយ[[ជ័យជេស្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២]] ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[បរមរាជាទី៤|ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងចម្លាក់ក្បាលដំរីព័ទ្ធជុំវិញចំនួន ៣២ ហើយក៏មានចារឹកអក្សរ ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២១៦៦ មហាសករាជ ១៥៤៥ ចុល្លសករាជ ៩៨៥ ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៦២៣ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យជេដ្ឋាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់សាងព្រះចេតិយត្រ័យត្រឹង្សលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យខេត្តសំរោងទងធ្វើបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីព្រះវររាជបិតាប្រសូត្រឆ្នាំវក សំរិទ្ធិស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៥៤៩ សុវណ្ណគតនៅឆ្នាំមមែ ឯកស័ក»'''អក្សរចារឹកនោះនៅមានបន្តទៀតប៉ុន្តែដោយសារតែរងនូវការខូចខាតរលុបបាត់ខ្លះៗទៅហើយនោះទើបមិនអាចមើលដឹងថាមានខ្លឹមសារបែបណានិងសរសេរបង្ហាញបន្តទៀតបានឡើយ។ផ្ទាំងអក្សរចារឹកខាងលើនេះត្រូវបាន[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទព្រះសុីសុវត្ថិ]]ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមន្ត្រីក្រមការធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៩១៧ ដើម្បីឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ]]បានដឹងគ្រប់ជំនាន់។ចេតិយខាងត្បូងជាប់គ្នានោះកសាងឡើងនៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ដោយ[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្តម]]ដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុរបស់[[អង្គឌួង|ព្រះបាទអង្គឌួង]]ជាព្រះវររាជបិតាមានលម្អដោយក្បាច់និងអក្សរចារឹក ០១ ផ្ទាំងនៅខាងមុខនោះផងដែរថា'''«ពុទ្ធសករាជ ២៤៣៤ មហាសករាជ ១៨១៣ ចុល្លសករាជ ១២៥៣ ឆ្នាំថោះ ត្រីស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៨៩១ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីកសាងព្រះចេតិយនេះនៅលើកំពូលភ្នំព្រះរាជទ្រព្យដើម្បីបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរីរក្សរាមាព្រះបាទអង្គឌួងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីជាព្រះវររាជបិតាប្រសូតនៅឆ្នាំរោង អដ្ឋស័ក សោយរាជ្យបាន ១៤ ឆ្នាំនិងទ្រង់សុវណ្ណគតឆ្នាំវក ទោស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៧៩៦ ព្រះជន្មាយុ ៦៥ ឆ្នាំនិងសម្ដេចព្រះរាជនីបរមបពិត្រប្រសូតនៅឆ្នាំកុរ សព្វស័ក សុវណ្ណគតឆ្នាំមមែ នព្វស័ក គ្រិស្តសករាជ ១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨១ ឆ្នាំនិងឆ្នាំម្សាញ់ នព្វស័ក ថ្ងៃពុធ ០២ រោជ ខែអស្សុជ គ្រិស្តសករាជ ១៩១៧ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុីសុវត្ថិចោមចក្រពង្សព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជពិធីបញ្ចុះព្របរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវររាជនីជាព្រះវររាជមាតាប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំរោង ទោស័ក គ្រិស្ដសករាជ ១៨២០»'''។រីឯព្រះចេតិយធំ ០១ ទៀតស្ថិតនៅជួរជាមួយគ្នានោះដែរតែនៅឃ្លាតឆ្ងាយបន្តិចពីព្រះចេតិយទាំង ០២ ខាងលើនោះគឺព្រះចេតិយបញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ]]មានលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់និងមានរំលេចដោយចម្លាក់ព្រហ្មមុខ ០៤ នៅលើកំពូលតំណាងឲ្យព្រហ្មវិហារធម៌និងសេចក្ដីរីកចម្រើនរុងរឿងហើយក៏មានចារឹកជាអក្សរនៅខាងមុខព្រះចេតិយនោះផងដែរ។ចេតិយធំៗទាំង ០៣ ស្ថិតលើកំពូលភ្នំឧដុង្គជ្រុងខាងជើងត្រូវបានគេហៅថា'''ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស'''។<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=ភ្នំឧដុង្គជាបូជនីយដ្ឋានគោរពបូជាផង និងកម្សាន្តផង |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1155937.html |access-date=2025-11-22 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:ភ្នំឧដុង្ត 001.jpg|thumb|ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ]] == ចេតិយព្រះបាទច័ន្ទរាជា == នៅលើកូនភ្នំមួយប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំអដ្ឋរស្សដែលយើងអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ដោយចូលតាម[[វត្តធម្មកេរ្តិ៍]]មានចេតិយមួយគឺជាចេតិយរបស់[[ព្រះចន្ទរាជា|ព្រះបាទព្រះច័ន្ទរាជា]]ដែលជាក្សត្រមួយអង្គដែលមានស្នាព្រះហស្ថជាច្រើរួមមានការកសាង[[បន្ទាយលង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]និងបន្តការងារចម្លាក់នៅជ្រុងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួចជាដើម។នៅជិតនោះមានដុំថ្មដែលជាចម្លាក់ព្រះបាទនិងវិហារមួយដែលធ្លាប់រងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ផងដែរ។ចេតិយ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ស្ថិតនៅពីមុខ[[ព្រះពុទ្ធ]]ចូលនិព្វានកសាងឡើងតាំងពីគ្រិស្តសករាជ ១៥៦៧ ដោយ[[បរមិន្ទរាជា|ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា]]ទ្រង់កសាងសម្រាប់បញ្ចុះព្រះអដ្ឋិធាតុនៃ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ជាព្រះវររាជបិតា។ចេតិយនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើងកសាងពីឥដ្ឋតាន់បូកបាយអ។<ref>{{Cite web |title=ចេតិយព្រះបាទចន្ទរាជា ជាង ៤០០ឆ្នាំមុន នឹងជួសជុលឡើងវិញ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/372925-2025-01-13-03-59-48.html |access-date=2025-11-22 |website=m.freshnewsasia.com |language=en}}</ref> == ចេតិយព្រះបាទសត្ថាទី ១ និង ព្រះបាទអង្គអេង == == ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស == នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងមូលពុទ្ធសាសនិក[[ជនជាតិខ្មែរ]]តែងកសាងវត្តកសាងព្រះវិហារបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមទម្លាប់ដែលគេនិយមប្រកាន់ទុកតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែយើងឃើញមានព្រះវិហារមួយបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺព្រះវិហារអដ្ឋរស្សនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ [[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]។ការប្លែកនោះហើយដែលគួរឲ្យចង់ដឹងណាស់ដោយរឿងព្រះវិហារនោះមានសេចក្ដីដំណាលដូចតទៅនេះ ៖ កាលនៅគ្រិស្តសករាជនាសតវត្សរ៍ទី ១៣ គឺ[[ចុងសម័យអង្គរ]][[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានចាត់បេសកជនជាច្រើនក្រុមឲ្យដើរមកមើលដើរស៊ើបសួរនៅក្នុងប្រទេសនានាដើម្បីដឹងថាតើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ដូចម្ដេចខ្លះ?បើប្រទេសណាមានអរិយធម៌រុងរឿងត្រូវកត់ត្រាយកទៅផ្សាយនៅក្នុង[[ប្រទេសចិន]]ហើយ[[ប្រទេសចិន]]នឹងយកប្រទេសនោះជាមិត្តបើប្រទេសណាមានអរិយធម៌ឱនអាប់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]នឹងជួយទំនុកបម្រុងឬមួយនឹងយកធ្វើជាប្រទេសចំណុះ។កាលនោះក្រុមបេសកជន[[ចិន]]ចូលមកមើលមកស៊ើបសួរនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]សព្វគ្រប់ហើយក៏ត្រឡប់ទៅទូល[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]វិញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងតែឱនអាប់ជាងកាលមុនបន្តិចហើយអ្នកស្រុកនៅដើរជើងទទេបរិភោគអាហារផ្ទាល់នឹងដៃក្បាលទទេពុំសូវមានប្រើប្រាស់អ្វីឲ្យបានងាយស្រួលទេប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]មុខជាជួបប្រទះនូវសេចក្ដីថ្កុំថ្កើងរុងរឿងអស្ចារ្យឡើងវិញលើសដើម»។ដោយបេសកជនទាំងនោះបានមកឃើញលើកទីមួយដែលតាមក្បួន[[ចិន]]សែថា«ទីនោះនឹងឲ្យផលល្អផ្សេងៗដល់ប្រទេស»។ឯទីនោះគឺភ្នំឧដុង្គនៅក្នុង[[ស្រុកពញាឮ]] [[ខេត្តកណ្ដាល]]សព្វថ្ងៃ។ពួកបេសកជន[[ចិន]]បានមើលឃើញភ្នំនោះមានរាងដូច[[មករ|សត្វមករ]]គឺខ្លួន[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយត្រៃត្រិង្ស ក្បាលនិងពុកមាត់[[មករ]]នៅត្រង់ព្រះចេតិយទន្ទឹម និង កន្ទុយ[[មករ]]នៅត្រង់[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ចូលនិព្វានមិនតែប៉ុណ្ណោះនៅលើកំពូលភ្នំនោះថែមទាំងមានរូងមួយជ្រៅស្រឡូងទៅក្រោមផងដែរ។ពួក[[ចិន]]យល់ឃើញថា«មិនយូរប៉ុន្មានទេ[[មករ|សត្វមករ]]នឹងរុលចេញតាមរូងនេះ»ហើយក្បួន[[ចិន]]សែថា«បើប្រទេសឯណាឬទីណាមាន[[មករ|សត្វមករ]]ផុសឡើងប្រទេសនោះនឹងមានឬទ្ធិអំណាចថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពុំមានប្រទេសឯណាអាចស៊ូបានទេ»។ដូច្នេះដើម្បីសេចក្ដីសុខដល់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ទៅថ្ងៃអនាគតមន្ត្រី[[ចិន]]ទាំងឡាយទូលសុំ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ថា«ត្រូវលើកទ័ពទៅវាយយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ធ្វើជាស្រុកចំណុះឲ្យហើយ»។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា«ធ្វើយ៉ាងនេះដូចជារំលោភទៅលើប្រទេសនេះជ្រុលពេកម្យ៉ាងទៀត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]នៅខ្លាំងពូកែថ្កុំថ្កើងនៅឡើយពុំអាចនឹងវាយបានដោយងាយទេទោះបី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ច្បាំងចាញ់[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ៗក៏មុខជាលំបាកដោយអស់កងទ័ពច្រើននិងមានទុក្ខវេទនាដល់បណ្ដាជនមិនខានឡើយ»។ហេតុនេះដើម្បីនឹងទប់ទល់កុំឲ្យ[[មករ|សត្វមករ]]នេះនឹងងើបរួចនៅទីនោះបានពួក[[ចិន]]ចង់សន្ធប់រូងភ្នំនោះឲ្យជិតដោយប្រការណាមួយហើយគិតថា«បើយកដុំថ្មមកសន្ធប់រូងនោះទៅខ្លាចក្រែងថ្ងៃក្រោយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]យល់គំនិតនឹងគាស់ចេញវិញបានដូច្នេះគួរធ្វើអ្វីដែលជាទីគោរពរបស់[[ខ្មែរ]]»ទើប[[ចិន]]យល់ឃើញថា«[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]កាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់នៅទីណាមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មានព្រះវិហារ[[ខ្មែរ]]ពុំហ៊ានរំលាងរំលើងទីនោះទេ»។ដោយហេតុនេះបានជា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ឲ្យមន្ត្រីមកសុំធ្វើព្រះវិហារនៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គ។កាលបានការអនុញ្ញាតហើយលើកដំបូងពួក[[ចិន]]ចាប់កសាង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មុនគេតាម[[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|រចនាបថខ្មែរ]]រួចហើយទើបធ្វើព្រះវិហារគ្រប[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នោះតាម[[ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ព្រមទាំងតាមក្បួនហោរាសាស្ត្រ[[ចិន]]ផងព្រោះហេតុនេះបានព្រះវិហារនេះបែរមុខឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងគឺឆ្ពោះទៅរក[[ប្រទេសចិន]]។ឯឈ្មោះព្រះវិហារនោះពុំដឹងជាពួក[[ចិន]]គេហៅថាម្ដេចទេតែ[[ជនជាតិខ្មែរ]]ដោយឃើញនៅក្នុងព្រះវិហារនោះមាន[[ព្រះពុទ្ធរូប]]មារវិជ័យ ០១ ព្រះអង្គអស្ចារ្យកម្ពស់ ១៨ ហត្ថក៏ហៅថា'''ព្រះវិហារអដ្ឋរស្ស'''ប្រែថា'''ព្រះវិហារព្រះ ១៨ ហត្ថ'''។តមក[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]បានឲ្យមន្ត្រី[[ចិន]]នាំប្រស្នា ០៣ ខ មកថ្វាយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយបើ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះពុំបាននោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសខ្មែរ]]ត្រូវជាចំណុះ[[ចិន|ប្រទេសចិន]]ត្រូវយកសួយសារអាករទៅថ្វាយ[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]រាល់ឆ្នាំ។ឯប្រស្នា[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ទាំង ០៣ ខ នោះមានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ មន្ត្រី[[ចិន]]ចំកោងខ្នងលាដៃទាំង ០២ របៀបដូចជាឱបរបស់អ្វីយ៉ាងធំ * ប្រស្នាទី ០២ មន្ត្រី[[ចិន]]ក្ដោបដៃលើកឡើងកម្ពស់មុខ * ប្រស្នាទី ០៣ មន្ត្រី[[ចិន]]បោះដៃទៅមុខលាម្រាមដៃទាំង ០៥ ក្រញ៉ាងឡើង។ ហើយថ្វាយកាលបរិច្ឆេទចំពោះ«[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ថា ០៧ ថ្ងៃនឹងត្រឡប់មកគាល់សូមព្រះរាជទានសេចក្ដីដោះស្រាយ»។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខំត្រិះរិះរកប្រស្នាទាំងនេះ។នៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានពុំមាននរណាម្នាក់អាចដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយទើបព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យប៉ាវគងរកអ្នកមានប្រាជ្ញាដោះស្រាយ។នៅក្នុងសម័យនោះមានបុរសគង្វាលគោម្នាក់បានឃើញគេប្រឹក្សាគ្នាជុំៗក៏ចូលទៅឈរស្ដាប់ហើយឆ្លើយថាប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះងាយដោះស្រាយសោះគឺ ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ដែលធ្វើដៃទាំង ០២ វង់ចូលនោះប្រែថាអង្រុតត្រី * ប្រស្នាទី ០២ ដែលក្ដោបដៃម្ខាងលើកទៅលើនោះប្រែថាស្នតែមួយ * ប្រស្នាទី ០៣ ដែលលាម្រាមដៃបោះត្រង់ទៅមុខនោះប្រែថារកបានត្រី ០៥។ អ្នកដែលបានស្ដាប់ឮទាំងប៉ុន្មាននាំគ្នាពិចារណាហើយសួរបុរសនោះថា«និយាយលេងឬដូចម្ដេច?»។បុរសនោះឆ្លើយប្រាប់គេវិញថា«ប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះប្រាកដជាប្រែដូច្នេះ»។អ្នកនោះនាំពាក្យទៅប្រាប់មន្ត្រីដែលប៉ាវគងមន្ត្រីក៏នាំបុរសគង្វាលគោនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ។កាលព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរបុរសនោះអំពីសេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ បុរសនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលដោយស្ងាត់ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ ប្រែថាមានផែនដី ០១ គឺ[[ប្រទេសខ្មែរ]]យើង * ប្រស្នាទី ០២ ប្រែថាមានស្ដេចមួយអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅលើផែនដីនេះ * ប្រស្នាទី ០៣ ប្រែថាមានសេនាបតី ០៥ នាក់ធ្វើការមើលសុខទុក្ខរាស្ត្ររងពីព្រះរាជាមក។ ដល់ថ្ងៃដែលបានកំណត់មន្ត្រី[[ចិន]]ចូលគាល់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទូលសុំសេចក្ដីដោះស្រាយ។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]មានព្រះរាជឱង្ការមកដោះស្រាយប្រស្នា។នៅវេលានោះបុរសគង្វាលគោក្រាបបង្គំព្រះរាជារួចហើយក៏ដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នោះចំពោះមុខមន្ត្រី[[ខ្មែរ]]និង[[ចិន]]ថា ៖ * ប្រស្នាទី ០១ គឺចក្កវាឡ ០១ បានដល់ចក្កវាឡដែលយើងនៅសព្វថ្ងៃ * ប្រស្នាទី ០២ គឺចក្កវាឡនេះមាន[[:en:Mount_Meru|ភ្នំព្រះសុមេរុ]] ០១ ធំក្រៃលែង * ប្រស្នាទី ០៣ គឺក្នុងចក្កវាឡនេះមាន[[ព្រះពុទ្ធ]]ត្រាស់ ០៥ អង្គ ។ មន្ត្រី[[ចិន]]ព្រមទទួលថា«សេចក្ដីដោះស្រាយប្រស្នាទាំង ០៣ ខ នេះត្រូវហើយ»រួចទើបក្រាបបង្គំលា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទៅទូលស្ដេចខ្លួនវិញ។[[:en:Emperor_of_China|ស្ដេចចិន]]ក៏សុំចងមិត្តមេត្រីនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីសម័យដរាបមកពុំមានរករឿងហេតុអ្វីម្ដងណាសោះឡើយ។ឯបុរសគង្វាលគោ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ទ្រង់ប្រោសប្រទានព្រះរាជទានសម្បត្តិទ្រព្យជាច្រើនហើយតាំងគោរមងារជា'''ធនញ្ជ័យបណ្ឌិត'''។តមកជាយូរអង្វែងព្រះវិហារអដ្ឋរស្សក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់ទៅនៅសល់តែសីមានិង[[ព្រះពុទ្ធរូប]]។លុះមកដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]ទើប[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ទ្រង់មានព្រះទ័យធម៌បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាងព្រះវិហារនោះជាថ្មី។ចំណែក[[ព្រះពុទ្ធរូប]]នៅដូចដើមពុំមានកែប្រែឡើយគ្រាន់តែជួសជុលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ប៉ុន្តែដោយព្រះវិហារនោះទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត[[នរោត្តម|ព្រះបាទនរោត្ដម]]ទ្រង់បានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យនិងប្រាក់ឃោសនាពីអ្នកនគរស្ថាបនាជាថ្មីម្ដងទៀតដោយមាន[[សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទៀង]]កាន់កាប់ការផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ព្រះវិហារថ្មីនេះបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់បានធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមានៅក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩១១ ក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]។<ref>{{Cite web |last=Kol |first=Sopha |date=2020-07-13 |title=ព្រេងខ្មែរ÷រឿងវិហារអដ្ឋរស្ស |url=http://nokorwatnews.com/archives/564024 |access-date=2026-02-11 |website=សារព័ត៌មាន នគរវត្ត}}</ref> == ឯកសារយោង == 9zr39lcf4yz9toblzbafbx03ctyby8z 0 8350 333664 333619 2026-03-27T18:50:47Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333664 wikitext text/x-wiki '''ភ្នំគូលែន''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Phnom Kulen or Kulen Mountain) គឺជាជួរភ្នំមួយនិងជាផ្នែកមួយនៃ[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ {{Infobox mountain | name = ភ្នំគូលែន | native_name = | other_name = Phnom Kulen or Kulen Mountain | photo = Phnom Kulen8.JPG | photo_caption = ទេសភាពភ្នំគូលែន | photo_size = | elevation_m = 500 | elevation_ref = | prominence = | map = | map_caption = | map_size = | label_position = | location = [[ខេត្តសៀមរាប]], {{CAM}} | range = | coordinates = {{Coord|13.5798|104.2154}} | range_coordinates = | coordinates_ref = | topo = | type = [[ថ្មភក់]] | age = | last_eruption = | first_ascent = | easiest_route = បើកបរ }} == លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ == ភ្នំគូលែន គឺជាជួរភ្នំមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]នៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងនិងកំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យចុះនៅថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣ ដោយមានផ្ទៃដីសរុប ៣៧៥០០ ហិកតាដែលមានវិសាលភាពគ្របដណ្តប់លើភ្នំចំនួន ០៣ គឺ[[ភ្នំហប់]] ភ្នំគូលែន និង [[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]។ភ្នំនីមួយៗមិនត្រឹមតែមានតួនាទីសំខាន់នៅក្នុងការជួយថែរក្សាលំនឹងបរិស្ថាននៅក្នុង[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់អង្គរ]]តាមរយៈប្រភពធនធានធម្មជាតិដ៏សម្បូរបែបមានព្រៃឈើ ប្រភពទឹក និង ជីវៈចម្រុះប៉ុណ្ណោះនោះទេប៉ុន្តែវាមានអត្ថន័យយ៉ាងជ្រៅជ្រះនិងមានតម្លៃជាប្រវត្តិសាស្រ្តសម្រាប់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ដោយសារសំណង់ប្រវត្តិសាស្រ្តនិងស្ថានីយ៍បុរាណជាច្រើនកន្លែងត្រូវបានរកឃើញនៅទីនោះ។កន្លងមកភ្នំគូលែនធ្លាប់ទទួលបានងារជា'''ឧទ្យានជាតិ'''តាមព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ ១៩៦៩ ហើយបានក្លាយជាឧទ្យានជាតីទី ០២ បន្ទាប់ពីឧទ្យានជាតិទី ០១ នៅ[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានការពារនិងកំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ ១៩២៥។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/683 |access-date=2026-03-27 |website=krongsiemreap.gov.kh}}</ref> == ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ == ភ្នំគូលែន មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកស្វាយលើ]](ប៉ែកខាងកើតនិងប៉ែកខាងជើង)[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]](ប៉ែកខាងត្បូង) និង [[ស្រុកវ៉ារិន]](ប៉ែកខាងលិច)ហើយគ្របដណ្តប់លើឃុំចំនួន ០២ គឺ[[ឃុំខ្នងភ្នំ]]នៃ[[ស្រុកស្វាយលើ]]និង[[ឃុំឃុនរាម]]នៃ[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]។ភ្នំគូលែនគឺជាជួរភ្នំតូចមួយដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ល្មមហើយស្ថិតនៅភាគខាងត្បូង[[ជួរភ្នំដងរែក]]។ភ្នំគូលែនលាតសន្ធឹងប្រវែងប្រហែល ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីប៉ែកខាងលិចឈាងខាងជើងទៅខាងកើតឈាងខាងត្បូងហើយដែលមានចម្ងាយប្រហែល ៤៨ គីឡូម៉ែត្រនៅខាងជើង[[ក្រុងសៀមរាប]]។កំពូលភ្នំទាំងអស់មានកម្ពស់ប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដែលមានកម្ពស់ជាមធ្យម ៤០០ ម៉ែត្រ។កំពូលដែលខ្ពស់បំផុតគឺមានកម្ពស់ ៤៨៧ ម៉ែត្រ។តាមរយៈភូមិសាស្ត្រមួយផ្នែកធំនៃភ្នំគូលែនគឺជា[[ថ្មភក់]]។ហេតុដូច្នេះហើយវាមានសារៈសំខាន់ជាខ្លាំងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដោយបានផ្ដល់នូវវត្ថុធាតុដើមនៅក្នុងការកសាងសំណង់ផ្សេងៗរួមមានទាំងប្រាសាទជាច្រើននៅក្នុង[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ប្រភពសំខាន់ជាងគេគឺស្ថិតនៅប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំ។ភ្នំគូលែនបើនិយាយដោយឡែកគឺជាភ្នំដែលមានទំហំធំជាងគេនៅក្នុងចំណោមភ្នំតូចៗដូចបានបញ្ជាក់ខាងលើ។ធម្មជាតិវិទូ[[បារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកដល់ភ្នំគូលែននៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១៩ បានចាត់ទុកភ្នំនេះថាគឺជាខ្ពង់រាបដោយសារខ្នងភ្នំមានសណ្ឋានជាវាលទំនាបដែលមានវិសាលភាពធំល្វឹងល្វើយលាតសន្ធឹងតាមបណ្តោយជួរភ្នំនិងគ្របដណ្តប់ទៅដោយព្រៃក្រាស់ហើយមានកម្ពស់ប្រែប្រួលពី ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤០០ ម៉ែត្រនិងមានបណ្តោយប្រវែង ៣៨ គីឡូម៉ែត្រ។ភ្នំគូលែនគឺជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏សំខាន់មួយដែលបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទបុរាណនិងស្ថានីយ៍បុរាណជាច្រើនកន្លែងរួមទាំងសហគមន៍មនុស្សផងដែរ។ម្យ៉ាងទៀតភ្នំនេះបានក្លាយជាប្រធានបទដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវទាំងឡាយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននៅក្នុងនោះយើងឃើញមានការសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងវិភាគទៅលើសំណង់បុរាណ វត្ថុសិល្បៈ សិលាចារឹក ព្រៃឈើ និង ប្រព័ន្ធផ្លូវទឹកធម្មជាតិនានា។ភ្នំគូលែនត្រូវបាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ]]ចាត់ទុកជាភ្នំសក្ការៈបូជាហើយក៏ជាទីកន្លែងដែលជាទីពេញនិយមនៅក្នុងការធ្វើ[[ធម្មយាត្រា]]នៅចន្លោះពេលចុងសប្តាហ៍នៃពិធីបុណ្យ។ភ្នំនេះគឺជាទីកន្លែងដែលមានតួនាទីដ៏សំខាន់នៅក្នុងតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។នៅលើកំពូលភ្នំមានវត្តតូចមួយដែលមានតម្កល់[[បដិមាព្រះពុទ្ធ]]មួយអង្គទម្រេតព្រះកាយដែលឆ្លាក់ចេញពីផ្ទាំងថ្មភ្នំតែម្តង។នៅក្បែរនោះមានទឹកធ្លាក់ដែលជាការទាក់ទាញមួយសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរចុះមុជទឹកកម្សាន្ត។នៅជម្រាលភ្នំមានទីសក្ការៈតូចមួយដែលនៅទីនោះគេឲ្យឈ្មោះថា'''ទឹកជប់'''គឺជាកន្លែងដែលទឹកផុសចេញពីក្នុងថ្មហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាទឹកព្រះដោយហេតុទឹកនោះផុសចេញពីភ្នំសក្ការៈបូជាមក។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/683 |access-date=2026-03-27 |website=krongsiemreap.gov.kh}}</ref> == តំបន់អភិរក្សនិងការពារ == {{Main|ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន}} នៅតំបន់ភ្នំគូលែនមានតំបន់អភិរក្សធម្មជាតិមួយឈ្មោះ'''ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន'''ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកស្វាយលើ]]និង[[ស្រុកវ៉ារិន]]។គោលបំណងនៃការបង្កើតឧទ្យានជាតិនេះឡើងគឺសម្រាប់ទេសចរណ៍និងការសិក្សាស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រដើម្បីអភិរក្សនិងការពារតំបន់ធម្មជាតិនៃភ្នំគូលែនដូចជាទឹកជ្រោះល្បីៗមួយចំនួន។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == ភ្នំគូលែន មានឈ្មោះដើមថា'''មហេន្ទ្របវ៌ត'''ឬ'''មហិន្រ្ទបព៌ត'''ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកជាទីតាំងកំណើតនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រអង្គរ]]។ភ្នំគូលែនក៏ជាទីកន្លែងដែល[[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២]] ប្រារព្ធធ្វើ[[ពិធីទេវរាជ]]និងប្រកាសឯករាជ្យពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ ជាពេលដែល[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]កើតឡើង។ភ្នំនេះគឺជារាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដំបូងគេជិតកន្លះសតវត្សរ៍មុនពេលប្តូរទៅហិរិហរាល័យដែលឥឡូវនេះហៅថា'''រលួស'''វិញ។<ref>{{Cite web |date=2024-07-18 |title=ភ្នំ​គូលែន​ជា​ទី​កំណើត​នៃ​អា​ណា​ចក្រ​អង្គរ​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1956383.html |access-date=2026-03-27 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> == ឯកសារយោង == nstblbluzlte7kdejzeh4orrd3t9zg3 0 10339 333669 332135 2026-03-28T06:54:21Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 333669 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ការតាំងទីលំនៅដ្ឋាន | name = Sihanoukville | official_name = | native_name = {{lang|km|ក្រុងព្រះសីហនុ}} | other_name = | settlement_type = [[បញ្ជីរាយនាមទីក្រុង និងទីប្រជុំជនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា|ក្រុង]] | nickname = <!-- images, nickname, motto --> | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2 | image1 = Panoramic View of Sihanoukville August 2022.jpg | caption1 = Sihanoukville skyline | image2 = Aerial_View_of_Golden_Lions_Roundabout.jpg | caption2 = Golden Lions Roundabout | image3 = Statue_of_Preah_Thong_Neang_Neak.jpg | caption3 = Statue of Preah Thong Neang Neak | image4 = Jin_Bei_Casino.jpg | caption4 = Jin Bei Casino | image5 = Snake_island_bridge_Sihanoukville_October_2014.jpg | caption5 = [[Koh Puos|Snake Island]] bridge }} | imagesize = 280px | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | image_shield = | shield_size = | image_map = Sihanoukville_City_Locator_Map_2014.png | mapsize = 276px | map_caption = ទីប្រជុំជនក្រុងព្រះសីហនុ(លឿង)<br />in [[ក្រុងព្រះសីហនុ]] (ក្រហម)<br />និង [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] (ពណ៌ស្វាយ) | pushpin_map = កម្ពុជា | pushpin_mapsize = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = ទីតាំងក្រុងព្រះសីហនុ ប្រទេសកម្ពុជា | coordinates = {{coord|10|38|N|103|30|E|type:adm1st_region:KH|display=inline,title}} | subdivision_type = [[បញ្ជីនៃរដ្ឋអធិបតេយ្យ|ប្រទេស]] | subdivision_name = [[កម្ពុជា]] | subdivision_type1 = [[ខេត្តនានានៃប្រទេសកម្ពុជា|ខេត្ត]] | subdivision_name1 = [[ខេត្តព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]] | subdivision_type2 = [[បញ្ជីរាយនាមស្រុកក្នុងប្រទេសកម្ពុជា|ក្រុង]] | subdivision_name2 = [[ក្រុងព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]] | government_type = | leader_title = អភិបាលក្រុង | leader_name = Sar Kackada | leader_party = [[គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។|CPP]] | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = បង្កើតឡើង | established_date = ថ្ងៃទី 22 ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 1957<ref>{{Cite web |title=Sihanoukville សៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រ |url=https://drive.google.com/file/d/0B3hAjSrQ-z7fbmtVMDZWU0FxWVU/view?pli=1 |access-date=18 August 2019}}</ref> | named_for = [[នរោត្តមសីហនុ]] | area_footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://sihanoukville.gov.kh/?page_id=8530|title=Sihanoukville Administration|website=sihanoukville.gov.kh|language=Khmer|accessdate=17 February 2021|archivedate=6 ឧសភា 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506065051/http://sihanoukville.gov.kh/?page_id=8530|url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 195.9 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | population_as_of = 2019 | population_total = {{decrease}} 73036 | population_density_km2 = | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_rank = [[List of cities and towns in Cambodia|7th]] | population_blank1_title = ទីក្រុង | population_blank1 = {{increase}} 66723 | population_density_blank1_km2 = 834 | population_blank2_title = [[បញ្ជីរាយនាមស្រុកក្នុងប្រទេសកម្ពុជា|ក្រុង]] | population_blank2 = {{increase}} 89846 | population_density_blank2_km2 = | timezone1 = [[ពេលវេលាកម្ពុជា|ICT]] | utc_offset = +7 | elevation_footnotes = | elevation_m = 15 | elevation_ft = 45 | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = 18000 | area_code = 034 | website = }} '''ក្រុងព្រះសីហនុ''' ជាទីក្រុងមាត់សមុទ្រក្នុង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] និងជារាជធានីនៃ [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] នៅចុង ឧបទ្វីប ខ្ពង់រាបមួយនៅភាគនិរតីនៃប្រទេសនៅលើ [[ឈូងសមុទ្រថៃ]] ។ ទីក្រុងនេះមានឆ្នេរជាច្រើននៅតាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រទាំងមូល និងវាលទំនាបឆ្នេរសមុទ្រជាប់នឹង [[ឧទ្យានជាតិព្រះសីហនុរាម|ឧទ្យានជាតិរាម]] នៅភាគខាងកើត។ ទីក្រុងនេះមានទន្លេមួយដែលអាចធ្វើនាវាចរណ៍បាន គឺ ព្រៃកោងកាង ជួរភ្នំអូរត្រចក់ ដែលហូរចេញពីវត្តអូរត្រេះទៅសមុទ្រនៅអូរត្រេះ។ កោះតូចៗជាច្រើនដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខេត្តព្រះសីហនុ <ref>{{Cite web |title=Administrative Areas in Sihanoukville Municipality by District and Commune |url=http://www.stat.go.jp/info/meetings/cambodia/pdf/18com_mp.pdf |access-date=April 18, 2015 |website=Statistics Japan}}</ref> នៅជិតទីក្រុង។ ទីក្រុង​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ជា​កិត្តិយស​របស់​អតីត​ព្រះមហាក្សត្រ [[នរោត្ដម សីហនុ|នរោត្តម សីហនុ]] មាន​ប្រជាជន​ប្រមាណ ៨៩.៨០០ នាក់ និង​ប្រមាណ ៦៦.៧០០ នាក់​នៅ​កណ្តាល​ទីក្រុង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៨។ <ref>{{Cite web |title=General Population Census of Cambodia 2008 |url=http://www.nis.gov.kh/nis/census2008/Census.pdf |access-date=April 18, 2015 |website=National Institute of Statistics |archivedate=តុលា 20, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181020132318/http://www.nis.gov.kh/nis/census2008/Census.pdf |url-status=dead }}</ref> ក្រុងព្រះសីហនុ គ្របដណ្តប់ផ្នែកធំនៃ ឃុំ ចំនួនប្រាំមួយ ( ''[[បំណែងចែករដ្ឋបាលនៃកម្ពុជា|សង្កាត់]]'' ) ក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ។ វាបានវិវត្តស្របទៅនឹងការសាងសង់ [[កំពង់ផែស្វយ័តក្រុងព្រះសីហនុ]] ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៥០ ដែលជាច្រករបស់ប្រទេសឆ្ពោះទៅរកពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រអន្តរជាតិដោយផ្ទាល់ និងមិនមានការរឹតបន្តឹង។ កំពង់ផែទឹកជ្រៅតែមួយគត់នៅកម្ពុជា រួមមាន ស្ថានីយប្រេង និងកន្លែង ដឹកជញ្ជូន ។ <ref>{{Cite book|title=A Port for Independence|date=March 2006|isbn=2-9513524-0-9|location=UK|page=18}}</ref> ទីក្រុងនេះបានអភិវឌ្ឍទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលចម្បងរបស់ប្រទេសសម្រាប់ [[ទេសចរណ៍នៅប្រទេសកម្ពុជា|ទេសចរណ៍]] ឆ្នេរសមុទ្រ រួមទាំងជាកន្លែង លេងល្បែង ផងដែរ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == ឈ្មោះផ្លូវការរបស់ទីក្រុងជាភាសាខ្មែរគឺ៖ ''ក្រុង'' ('ទីក្រុង') ''ព្រះ'' ('បរិសុទ្ធ') ''សីហនុ'' (ឈ្មោះអតីតព្រះមហាក្សត្រ) ដែលបន្ថែមទៅ៖ "ក្រុងព្រះសីហនុ" ឬ "ទីក្រុងព្រះសីហនុ" ។ . <ref>{{Cite web |title=Sihanoukville, Preah S |url=http://khm.geonamebase.com/node/10703 |access-date=May 12, 2015 |publisher=Cambodia Geographic Names Database}}</ref> ព្រះបាទ [[នរោត្ដម សីហនុ|នរោត្តមសីហនុ]] (សោយរាជ្យ ១៩៤១-១៩៥៣, ១៩៩៣-២០០៤) ត្រូវបានគេគោរពថាជាបិតានៃជាតិ (សម័យទំនើប) ។ <ref>{{Cite web |last=Cat Barton |date=September 7, 2007 |title=Cambodia: King Father Sihanouk holds ECCC at bay |url=http://www.ahrchk.net/ahrc-in-news/mainfile.php/2007ahrcinnews/1365/ |access-date=February 5, 2008 |website=Asian Human Rights Commission |archivedate=កុម្ភៈ 8, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090208141759/http://ahrchk.net/ahrc-in-news/mainfile.php/2007ahrcinnews/1365 |url-status=dead }}</ref> ព្រះនាម ''សីហនុ'' មកពី [[សំស្ក្រឹត|សំស្រ្កឹត]] តាមពាក្យ [[ភាសាបាលី|បាលី]] ពីរគឺ ''សីហ'' ('តោ') និង ''ហនុ'' ('ថ្គាម')។ ឈ្មោះជំនួស ''កំពង់សោម'' មានន័យថា 'ច្រកនៃព្រះច័ន្ទ' ឬ 'កំពង់ផែរបស់ព្រះសិវៈ' ។ ''សោម'' មកពីពាក្យសំស្រ្កឹត ''saumya'' ដែលជាពាក្យដើម ( រិគវេទ ) មានន័យថា ''សោមា'' ជា 'ទឹក ឬការបូជានៃព្រះច័ន្ទ' ប៉ុន្តែបានវិវត្តទៅជាភាសាបាលី 'ព្រះច័ន្ទ', 'ដូចព្រះច័ន្ទ' 'ឈ្មោះរបស់ព្រះសិវៈ' ។ <ref name="Snskrt">{{Cite web |title=View Dictionary |url=http://www.sanskritdictionary.com/scans/?col=1&img=mw1254.jpg |access-date=2014-03-07 |publisher=Sanskritdictionary.com}}</ref> ពាក្យ ''​កំពង់'' ​ អត្ថន័យរបស់វាបានបន្តឆ្ពោះទៅកាន់ 'ផែ' ឬ 'ស្ពានចុះចត' ។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=psLv6GUB8JoC|title=A History of Cambodia|date=4 March 2009|isbn=9780786733156}}</ref> == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === សម័យបុរាណ (មុនឆ្នាំ ១៧០០) === មុនពេលការស្ថាបនាកំពង់ផែ និងទីក្រុងនៃឆ្នាំ ១៩៥៥ កំពង់ផែកំពង់សោមត្រូវតែមានសារៈសំខាន់ក្នុងតំបន់ ដោយសារតែមិនមានផ្លូវទឹកដែលអាចធ្វើនាវាចរណ៍ដែលតភ្ជាប់កំពង់ផែជាមួយមជ្ឈមណ្ឌលតាំងទីលំនៅរបស់ព្រះរាជាណាចក្រ។ ក្នុងកំឡុងជាច្រើនសតវត្សនៃបុរេអង្គរ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ [[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]] ចាប់ពី [[ហ៊្វូណន|នគរវ្នំ]] ដល់ [[ចេនឡា]] និងក្នុងសម័យ [[អាណាចក្រខ្មែរ]] ពាណិជ្ជកម្មក្នុងតំបន់បានផ្តោតសំខាន់នៅអូរកែវ (យួន៖ [[អូរកែវ|Óc Eo]] ) នៅ [[ដីសណ្តមេគង្គ|តំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ]] ដែលឥឡូវជាខេត្ត [[ទីរួមខេត្តក្រមួនស|រ៉ាចជៀ]] ក្នុង [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] ។ ក្រុងព្រៃនគរ ( [[ទីក្រុងព្រៃនគរ|សៃហ្គន]] ) ជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មនៃអាណាចក្រខ្មែរ។ <ref>{{Cite web |date=January 27, 2004 |title=The History of the Vinh Te Canal |url=http://unpo.org/article/307 |access-date=April 18, 2015 |website=UNREPRESENTED NATIONS AND PEOPLES ORGANIZATION}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 August 2011 |title=The True History of Khmer Krom |url=http://21provinces.blogspot.com/2011/08/true-history-of-khmer-krom.html}}</ref> <ref>{{Cite web |title=PRE-ANGKORIAN SETTLEMENT TRENDS IN CAMBODIA'S MEKONG DELTA AND THE LOWER MEKONG |url=http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/stark/pdfs/Stark_06_IPPA.pdf |access-date=April 18, 2015 |website=University of Hawaii}}</ref> ''កាលប្បវត្តិរបស់ Samtec Cauva Vamn Juon'' ដែលជារឿងមួយក្នុង ចំនោមព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ នៃសតវត្សទី ១៨ និង ១៩ បានរៀបរាប់យ៉ាងខ្លីអំពីតំបន់នៅពេលដែលប្រទេសនេះត្រូវបានបំបែកជាបីផ្នែកក្នុងអំឡុងពេលសង្រ្គាមស៊ីវិលប្រាំបួនឆ្នាំពីឆ្នាំ ១៤៧៦ ដល់ ១៤៨៥: "នៅឆ្នាំ ១៤៧៩ [[រាជានិយមនៃប្រទេសកម្ពុជា|ព្រះធម្មរាជា]] បានកាន់កាប់ បល្ល័ង្កនៅចតុមុខ (ភ្នំពេញ) និងគ្រប់គ្រងខេត្តសំរោងទង ថ្ពង កំពង់សោម កំពត រហូតដល់បាសាក់ ព្រះត្រពាំង ក្រមួនស កោះស្លាកេត និងពាម» (មាត់ទន្លេមេគង្គ)។ <ref>{{Cite web |title=Essay on Cambodian History from the middle of the 14th to the beginning of the 16th Centuries |url=http://angkorvat.jp/doc/tch/ang-tch1420.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402202705/http://angkorvat.jp/doc/tch/ang-tch1420.pdf |archive-date=April 2, 2015 |access-date=April 18, 2015 |website=Sophia Angkor University |archivedate=មេសា 2, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402202705/http://angkorvat.jp/doc/tch/ang-tch1420.pdf }}</ref> === សម័យដើមសម័យទំនើប (គ.ស.១៧០០–១៨៦៣) === ចាប់ពីចុងសតវត្សន៍ទី១៧ ប្រទេសកម្ពុជាបានបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងលើផ្លូវ [[ទន្លេមេគង្គ]] ដោយសារអំណាចរបស់វៀតណាមបានពង្រីកចូលទៅក្នុងទន្លេមេគង្គក្រោម។ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមង្វៀន-សៀម (១៧១៧-១៧១៨) កងនាវាសៀមបានដុតកំពង់សោមនៅឆ្នាំ ១៧១៧ ប៉ុន្តែត្រូវបានចាញ់ដោយយួននៅ [[ស្រុកបន្ទាយមាស|បន្ទាយមាស]] / [[ទី​រួម​ខេត្ត​ពាម(ខេត្តក្រមួនស)|ហាទៀង]] ។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JfXP1duIllUC&q=In+1717+a+Siamese+fleet&pg=PA15|title=The History of Cambodia|date=13 October 2009|isbn=9780313357237}}</ref> ស្តេចខ្មែរមួយអង្គនៅចុងសតវត្សទី ១៨គឺ [[រាជានិយមនៃប្រទេសកម្ពុជា|ព្រះអង្គទ័យរាជាទី៣]] បានចងសម្ព័ន្ធមិត្តជាមួយ ចោរសមុទ្រ ចិន, <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_yPbAxKOhsMC&q=Mac-Thien-Tu&pg=PA42|title=Maritime China in Transition 1750-1850|year=2004|isbn=9783447050364}}</ref> Mac-Thien-Tu ដែលបានបង្កើតប៉ូលស្វ័យភាពមួយនៅ [[ទី​រួម​ខេត្ត​ពាម(ខេត្តក្រមួនស)|ហាទៀង]] និងគ្រប់គ្រងបណ្តាញសមុទ្រនៅភាគខាងកើតនៃ ឈូងសមុទ្រថៃ។ <ref>{{Cite news|date=January 31, 2013|title=Kampot's Chinese Heritage Unearthed|work=Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/7days/kampot%E2%80%99s-chinese-heritage-unearthed|access-date=April 18, 2015}}</ref> [[ទី​រួម​ខេត្ត​ពាម(ខេត្តក្រមួនស)|ហាទៀង]] គឺ​នៅ​ចំណុច​មួយ​ដែល​មាន​ទន្លេ​តភ្ជាប់​ទៅ [[ទន្លេបាសាក់|​ទន្លេ​បាសាក់]] ​ហូរ​ចូល​ឈូង​សមុទ្រ​ថៃ។ កម្ពុជា​ដែល​ជាប់​ព្រំដែន​បាន​ព្យាយាម​រក្សា​សិទ្ធិ​ធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​តាម​សមុទ្រ​តាម​រយៈ​ខេត្ត ហាទៀង។ នៅឆ្នាំ ១៧៥៧ ហាទៀងបានទិញកំពង់ផែកំពត និងកំពង់សោមជារង្វាន់សម្រាប់ការគាំទ្រផ្នែកយោធារបស់ម៉ាកដល់ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា។ រហូតដល់ការបំផ្លិចបំផ្លាញរបស់វានៅឆ្នាំ ១៧៧១ កំពង់ផែនេះបានអភិវឌ្ឍទៅជា entrepôt ឯករាជ្យដែលភ្ជាប់ជាមួយបណ្តាញពាណិជ្ជកម្មចិនជាច្រើន។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QKgraWbb7yoC&q=In+1717+a+Siamese+fleet&pg=PA566|title=Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East... Volume 1|year=2004|isbn=9781576077702}}</ref> អាឡិចសាន់ឌឺ ហាមីលតុន ដែលបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ឈូងសមុទ្រថៃក្នុងឆ្នាំ ១៧២០ បានសរសេរថា “កំពង់សោម និង [[ស្រុកបន្ទាយមាស|បន្ទាយមាស]] (ក្រោយមកហាទៀង) ជារបស់កម្ពុជា ព្រោះ [[កូសាំងស៊ីន|កូសាំងស៊ីន-ចិន]] ត្រូវបានបែងចែកពីកម្ពុជាដោយទន្លេមួយ (ទន្លេបាសាក់) ដែលមានបីលីកធំទូលាយ " និង " [[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]] បានសាងសង់ផ្លូវពីរាជធានី [[ភ្នំឧដុង្គ|ឧដុង្គ]] ទៅ [[ក្រុងកំពត|កំពត]] " ។ កំពតនៅតែជាកំពង់ផែអន្តរជាតិតែមួយគត់របស់កម្ពុជា។ «​រយៈពេល​ធ្វើ​ដំណើរ​រវាង​ឧដុង្គ និង​កំពត គឺ​៨​ថ្ងៃ​ដោយ​រទេះគោ និង​៤​ថ្ងៃ​ដោយ​ដំរី​»​។ លោក Adhemard Leclère ជនជាតិបារាំង បានសរសេរថា “…រហូតដល់ឆ្នាំ១៨៤០ យួនបានគ្រប់គ្រងកំពត និងពាម [ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ] ប៉ុន្តែកំពង់សោមជារបស់កម្ពុជា យួនបានសាងសង់ផ្លូវពីហាទៀង ទៅភូមិស្វាយ ជាប់ព្រំដែនជាមួយកំពង់សោម ឆ្លងកាត់កំពត។ <ref name="kyoto-seas.org">{{Cite web |title=Kampot of the Belle Époque: From the Outlet of Cambodia to a Colonial Resort |url=http://kyoto-seas.org/pdf/42/4/420402.pdf |access-date=April 18, 2015 |website=Center for Southeast Asian Studies |location=Kyoto}}</ref> ចក្រភព​អង់គ្លេស ​បាន​អនុវត្ត​តាម​គោលនយោបាយ​ដាច់​ដោយឡែក​មួយ​នៅ​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៨៥០ ដោយ​ស្វែងរក​ការ​បង្រួបបង្រួម​ឥទ្ធិពល​របស់​ខ្លួន។ របាយការណ៍សាក្សីផ្តល់ការយល់ដឹងដ៏កម្រ ខណៈដែលភ្នាក់ងារ របស់រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស Lord Palmerston លោក John Crawfurd រាយការណ៍ថា "ប្រទេសកម្ពុជាគឺជា... គន្លឹះនៃគោលនយោបាយរបស់យើងនៅក្នុងប្រទេសទាំងនេះ - ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្របុរាណនោះត្រៀមខ្លួនជាស្រេចដើម្បីទម្លាក់ខ្លួននៅក្រោមការការពាររបស់ប្រទេសអឺរ៉ុបណាមួយ ...ជនជាតិវៀតណាមបានចូលជ្រៀតជ្រែកពាណិជ្ជកម្មនៅកំពត ហើយនេះនឹងក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃវិធីសាស្រ្តមួយ... "Palmerston សន្និដ្ឋានថា: "ពាណិជ្ជកម្មនៅកំពត ដែលជាកំពង់ផែមួយក្នុងចំណោមកំពង់ផែដែលនៅសេសសល់តិចតួចមិនអាចពិចារណាបានឡើយ នៅក្នុង លទ្ធផលនៃច្រកចូលដ៏សំខាន់ទៅកាន់ប្រទេស គឺទន្លេមេគង្គ ជាមួយនឹងចំណីរបស់វាហូរចូលទៅក្នុងសមុទ្រតាមរយៈទឹកដីនៃកូសាំងស៊ីន ប្រទេសនេះក៏ត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញដោយសង្គ្រាមសៀម-វៀតណាមនាពេលថ្មីៗនេះ ដោយគ្មានជំនួយពីចក្រភពអង់គ្លេស។ កំពត ឬកំពង់ផែផ្សេងទៀតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មិនអាចក្លាយជា Emporium ពាណិជ្ជកម្មបានទេ»។ ក្រោយមក Crawfurd បានសរសេរថា "ប្រជាជនកម្ពុជា...បានព្យាយាមប្រើចន្លោះពេលនៃសន្តិភាពក្នុងស [[សង្គ្រាមសៀម-យួន (១៨៤១-១៨៤៥)|ង្រ្គាមសៀម-វៀតណាម]] ដើម្បីអភិវឌ្ឍទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសខាងក្រៅ។ ពាណិជ្ជកម្មនៅកំពតដែលពួកគេបានស្វែងរកចិញ្ចឹមត្រូវបានរារាំងដោយចោរសមុទ្រ។ នេះជាចំណុចមួយដែលក្រូចឆ្មារ អាចត្រូវបានបញ្ចូល ដែលនឹងបើកផ្នែកខាងក្នុងនៃ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] ដល់ពាណិជ្ជកម្មរបស់អង់គ្លេស ខណៈដែលទន្លេដ៏អស្ចារ្យរបស់ប្រជាជនកម្ពុជាឆ្លងកាត់ប្រវែងទាំងមូលរបស់វា ហើយថែមទាំងអាចទិញបាន។ ទំនាក់ទំនង​ទៅ​ក្នុង​បេះដូង​នៃ​ប្រទេស​សៀម​»​។ <ref>{{Cite web |title=London Company's Envoys Plot Siam |url=http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1991/JSS_081_2b_Sternstein_LondonCompanysEnvoysPlotSiam.pdf |access-date=May 7, 2015 |website=Siamese Heritage}}</ref> === ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង (១៨៦៣-១៩៥៤) === [[ឯកសារ:Auguste_Pavie_in_1893.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| មន្ត្រីរាជការបារាំង [[អ៊ូហ្គូស្ត ប៉ាវី|Auguste Pavie]] (កណ្តាល) និង Pierre Lefèvre-Pontalis ក្នុងឆ្នាំ ១៨៩៣ ជាមួយអ្នកបកប្រែខ្មែរ]] នៅក្រោម [[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង]] វៀតណាម [[ឡាវ]] និងកម្ពុជាបានក្លាយជាអង្គភាពរដ្ឋបាល និងសេដ្ឋកិច្ចតែមួយ។ តំបន់ឆ្នេរ ''Circonscription Résidentielle'' ជាមួយកំពតជារាជធានីរបស់វា មាន តំបន់ នៃខេត្តកំពត កំពង់សោម ត្រាំង និង គង-ពិសី។ ការបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិមួយទៀតនៅជិតទីក្រុង [[ទីក្រុងព្រៃនគរ|សៃហ្គន]] ដែលមានស្រាប់មិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាចាំបាច់នោះទេ។ ការផ្តោតអារម្មណ៍នៅតែជា [[ទន្លេមេគង្គ|មេគង្គ]] និងគំនិតដើម្បីបង្កើត ផ្លូវជំនួស ទៅកាន់ទីផ្សារចិន និងថៃ តាមបណ្តោយផ្លូវទឹកដែលអាចធ្វើនាវាចរណ៍ដោយមិនមានការរំខានទៅកាន់ [[ដីសណ្តមេគង្គ|ដីសណ្ដមេគង្គ]] ។ <ref>{{Cite web |title=THE MEKONG EXPLORATION COMMISSION,1866–68: ANGLO-FRENCH RIVALRY IN SOUTH EAST ASIA |url=http://end-of-empires-south-east-asia.wikispaces.com/file/view/THE+MEKONG+EXPLORATION+COMMISSION.pdf |access-date=April 18, 2015 |website=Wikispaces |archivedate=កក្កដា 30, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200730132247/https://end-of-empires-south-east-asia.wikispaces.com/file/view/THE+MEKONG+EXPLORATION+COMMISSION.pdf |url-status=dead }}</ref> ==== ការបះបោរ ==== ការបះបោរដែលបានកើតឡើងពីឆ្នាំ ១៨៨៥ ដល់ឆ្នាំ ១៨៨៧ បានបង្អាក់មហិច្ឆតារបស់បារាំងបន្ថែមទៀត។ វាបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខេត្តកំពត ហើយបានរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅកាន់វាលរេញ កំពង់សិលា និងកំពង់សោម ជាកន្លែងដែលពួកបះបោរដឹកនាំដោយចោរសមុទ្រចិនឈ្មោះ ក្វាន់-ឃីម។ គាត់បានគ្រប់គ្រងផ្នែកខាងជើងនៃខេត្តព្រះសីហនុមួយរយៈរហូតដល់គាត់ដែលជាបុរសចំណាស់ម្នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយអភិបាលមូលដ្ឋាន។ <ref name="kyoto-seas.org"/> ឧទាហរណ៍មួយនៃការកែលម្អហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៃសម័យកាលនេះគឺការស្ថាបនាផ្លូវអាណានិគមលេខ ១៧ ក្រោយមកប្តូរឈ្មោះផ្លូវជាតិលេខ ៣ និង ប្រព័ន្ធផ្លូវដែកជាតិ ទោះបីជាការងារនៅលើ "ខ្សែខាងត្បូង" ពី [[ភ្នំពេញ]] ទៅខេត្តព្រះសីហនុបានចាប់ផ្តើមតែនៅឆ្នាំ ១៩៦០ ប៉ុណ្ណោះ។ . === បន្ទាប់ពីឯករាជ្យ (ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៤) === [[ឯកសារ:Sihanoukville_November_1964.jpg|រូបភាពតូច| ក្រុងព្រះសីហនុ ឆ្នាំ ១៩៦៤។]] ឈ្មោះជំនួសរបស់ទីក្រុង និងខេត្តគឺ ''កំពង់សោម'' ត្រូវបានទទួលយកពីសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចក្នុងតំបន់។ បន្ទាប់ពីការរំលាយឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំងនៅឆ្នាំ ១៩៥៤ ការគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងនៃដីសណ្ដទន្លេមេគង្គដោយវៀតណាមទាមទារដំណោះស្រាយដើម្បីទទួលបានការចូលទៅកាន់សមុទ្រដោយមិនមានការរឹតត្បិត។ ផែនការ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ដើម្បី​សាងសង់​កំពង់ផែ​ទឹក​ជ្រៅ​ថ្មី​ទាំង​ស្រុង។ កំពង់សោម ត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ជម្រៅទឹក និងភាពងាយស្រួលនៃការធ្វើដំណើរ។ នៅខែសីហាឆ្នាំ ១៩៥៥ ក្រុមសំណង់បារាំង/កម្ពុជាបានកាត់ជំរុំមូលដ្ឋានមួយចូលទៅក្នុងព្រៃដែលគ្មានមនុស្សកាន់កាប់នៅក្នុងតំបន់ដែលឥឡូវនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាឆ្នេរហាវ៉ៃ។ ថវិកាសម្រាប់សាងសង់កំពង់ផែបានមកពីប្រទេសបារាំង ហើយផ្លូវនេះត្រូវបានផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ <ref>{{Cite web |title=Sihanouk Ville |url=http://www.phnompenhtours.com/ebookpptours/PPT_KB/77-81.pdf |access-date=May 7, 2015 |website=Phnom Penh Tours |archivedate=តុលា 15, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141015204739/http://www.phnompenhtours.com/ebookpptours/PPT_KB/77-81.pdf |url-status=dead }}</ref> ក្នុងកំឡុង [[សង្គ្រាមវៀតណាម]] កំពង់ផែនេះបានក្លាយជាកន្លែងយោធាសម្រាប់ភាគីទាំងសងខាង៖ ក្នុងការបម្រើ [[វៀតកុង|រណសិរ្សជាតិរំដោះវៀតណាមខាងត្បូង]] និងក្រោយឆ្នាំ ១៩៧០ ក្រោមរដ្ឋាភិបាល [[លន់ នល់]] ក្នុងការបម្រើសហរដ្ឋអាមេរិក។ <ref>{{Cite web |title=GOOD QUESTIONS WRONG ANSWERS - CIA's Estimates... |url=http://nsarchive.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB284/4-GOOD_QUESTIONS_WRONG_ANSWERS.pdf |access-date=May 7, 2015 |website=The National Security Archive}}</ref> កំពង់ផែនេះគឺជាកន្លែងចុងក្រោយដែលត្រូវបានជម្លៀសដោយកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិក ត្រឹមតែប៉ុន្មានថ្ងៃមុនពេលទ័ពព្រៃ [[ខ្មែរក្រហម]] ចូលកាន់កាប់រដ្ឋាភិបាលក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ។ ព្រឹត្តិការណ៍ជុំវិញការយកកប៉ាល់កុងតឺន័រ SS <nowiki><i id="mwxA">Mayaguez</i></nowiki> របស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងនាវិកកាលពីថ្ងៃទី ១២ ឧសភា ដោយ [[ខ្មែរក្រហម]] និងប្រតិបត្តិការជួយសង្គ្រោះជាបន្តបន្ទាប់ដោយ កងម៉ារីនអាមេរិក បានលេងនៅលើទឹកនៃ [[កោះតាង]] ឆ្នេរនៃខេត្តព្រះសីហនុ។ ក្នុងរយៈពេលពីរថ្ងៃនៃសកម្មភាពនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសលើគោលដៅនានានៅលើដីគោកនៃខេត្តព្រះសីហនុ រួមមានកំពង់ផែ [[មូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម]] អាកាសយានដ្ឋាន ផ្លូវរថភ្លើង និងរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេង បន្ថែមពីលើការវាយប្រហារ និងការបាញ់កាំភ្លើងរបស់កងទ័ពជើងទឹកលើកោះមួយចំនួនទៀត។ . <ref name="DOD">US Department of Defense document [http://www.dod.mil/pubs/foi/International_security_affairs/vietnam_and_southeast_asiaDocuments/295.pdf "History of the Pacific Air Forces 1 July 1974-31 Dec 1975"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130305085201/http://www.dod.mil/pubs/foi/International_security_affairs/vietnam_and_southeast_asiaDocuments/295.pdf|date=5 March 2013}}. </ref> បន្ទាប់ពី [[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|ការដួលរលំនៃរបបខ្មែរក្រហម]] នៅឆ្នាំ ១៩៧៩ និងការបើកសេដ្ឋកិច្ចជាបន្តបន្ទាប់ កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុបានបន្តសារៈសំខាន់របស់ខ្លួនក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ និងការស្តារប្រទេសឡើងវិញ។ ជាមួយនឹងការបើកទីផ្សារថ្មីបន្ថែមទៀតក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ ទីក្រុងបានទទួលបានតួនាទីរបស់ខ្លួនឡើងវិញក្នុងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា។ <ref>{{Cite news|date=June 13, 2013|title=Sihanoukville port sees 14 pct rise in cargo|work=The Cambodia Herald|url=http://www.thecambodiaherald.com/cambodia/sihanoukville-port-sees-14-pct-rise-in-cargo-4398|access-date=June 25, 2016|archive-date=សីហា 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822005503/http://www.thecambodiaherald.com/cambodia/sihanoukville-port-sees-14-pct-rise-in-cargo-4398|url-status=dead}}</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ [[ឧទ្យានជាតិព្រះសីហនុរាម|ឧទ្យានជាតិរាម]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមព្រះរាជក្រឹត្យរបស់អតីតព្រះមហាក្សត្រសីហនុ។ <ref>{{Cite web |title=POLICY OPTIONS FOR CAMBODIA'S REAM NATIONAL PARK |url=http://idl-bnc.idrc.ca/dspace/bitstream/10625/30141/1/117196.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130701105545/http://idl-bnc.idrc.ca/dspace/bitstream/10625/30141/1/117196.pdf |archive-date=July 1, 2013 |access-date=May 7, 2015 |website=International Development Research Centre |archivedate=កក្កដា 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130701105545/http://idl-bnc.idrc.ca/dspace/bitstream/10625/30141/1/117196.pdf }}</ref> សាលាក្រុងព្រះសីហនុត្រូវបានដំឡើងឋានៈជាខេត្តធម្មតានៅថ្ងៃទី២២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៨ បន្ទាប់ពីព្រះមហាក្សត្រ [[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តមសីហមុនី]] បានឡាយព្រះហស្តលេខាលើព្រះរាជក្រឹត្យបំប្លែង [[ខេត្តកែប|ក្រុងកែប]] [[ខេត្តប៉ៃលិន|ប៉ៃលិន]] និងក្រុងព្រះសីហនុទៅជាខេត្ត។ <ref>{{Cite web |date=January 1, 2009 |title=King Sihamoni signed a royal decree that would change the municipalities of Kep, Sihanoukville and Pailin into provinces |url=http://newsgroups.derkeiler.com/Archive/Soc/soc.culture.cambodia/2009-01/msg00003.html |access-date=May 7, 2015 |website=Newsgroups derkeiler}}</ref> នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី​២១ ក្រុងព្រះសីហនុ​បាន​រីក​ធំធាត់​ក្លាយជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ពាណិជ្ជកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម ដឹកជញ្ជូន និង ​ដំណើរការ​ផលិតកម្ម ​។ <ref>{{Cite web |title=Economic Corridors and Industrial Estates, Ports and Alternative Roads in Cambodia |url=http://www.ide.go.jp/English/Publish/Download/Brc/pdf/06_chapter3.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150616075105/http://www.ide.go.jp/English/Publish/Download/Brc/pdf/06_chapter3.pdf |archive-date=June 16, 2015 |access-date=April 18, 2015 |website=IDE-JETRO |archivedate=មិថុនា 16, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150616075105/http://www.ide.go.jp/English/Publish/Download/Brc/pdf/06_chapter3.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |date=October 19, 2003 |title=Cambodia Re-emerges |url=https://www.nytimes.com/2003/10/19/travel/cambodia-re-emerges.html?pagewanted=1 |access-date=May 19, 2016 |website=The New York Times}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Kompong Som |url=http://www.infoplease.com/encyclopedia/world/kompong-som.html |access-date=June 6, 2016 |publisher=Sandbox Networks, Inc.}}</ref> ឆ្នេរជាច្រើនរបស់ក្រុងព្រះសីហនុ និងកោះនៅក្បែរនោះ ធ្វើអោយវាក្លាយជា រមណីយដ្ឋានមាត់សមុទ្រ លំដាប់កំពូលរបស់កម្ពុជា។ <ref>{{Cite news|date=March 21, 2013|title=The rise of Sihanoukville|work=The Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/real-estate/rise-sihanoukville|access-date=April 18, 2015}}</ref> ក្នុងឆ្នាំ ២០០៦ ក្រុមហ៊ុនវិនិយោគ [[កោះពស់]] (ខេមបូឌា) បានដាក់ពាក្យស្នើសុំដោយគ្រោងនឹងវិនិយោគ ២៧៦ លានដុល្លារអាមេរិក ក្នុងការបំប្លែង [[កោះពស់|កោះពស់ កោះពស់]] ទំហំ ១១៦ ហិកតា ទៅជាលំនៅដ្ឋានប្រណីត និងរមណីយដ្ឋាន។ បន្ទាប់ពីការបញ្ចប់នៃធាតុផ្សំមួយចំនួននៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ អ្នកវិនិយោគបានប្រកាសអំពីការផ្លាស់ប្តូរប្លង់មេដោយ "ការស្នើសុំការអនុញ្ញាតឡើងវិញនឹងកើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤..." នេះបើយោងតាម ក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា ។ <ref>{{Cite news|date=November 20, 2013|title=Snake Island plans back to the drawing board|work=Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/real-estate/snake-island-plans-back-drawing-board|access-date=June 1, 2015}}</ref> <ref>{{Cite news|date=April 10, 2014|title=Luxury resort looks for new lease of life with redesigned blueprint|work=Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/real-estate/luxury-resort-looks-new-lease-life-redesigned-blueprint|access-date=June 1, 2015}}</ref> នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០១១ តំបន់ខេត្តព្រះសីហនុបានចូលរួមជាមួយក្លឹបដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងប៉ារីស Les Plus Belles Baies Du Monde ('ឆ្នេរសមុទ្រដ៏ស្រស់ស្អាតបំផុតនៅលើពិភពលោក') ។ អង្គការនេះបានទទួលយកឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជាជាផ្លូវការជាសមាជិកមួយក្នុងមហាសន្និបាតលើកទី៧របស់ខ្លួន។ <ref>{{Cite web |date=July 1, 2011 |title=Cambodia Joins World's Most Beautiful Bay Club; Sihanoukville to Host First Sea Festival |url=http://www.pemsea.org/news/cambodia-joins-worlds-most-beautiful-bay-club-sihanoukville-host-first-sea-festival |access-date=May 7, 2015 |website=PEMSEA |archivedate=តុលា 31, 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031182037/http://www.pemsea.org/news/cambodia-joins-worlds-most-beautiful-bay-club-sihanoukville-host-first-sea-festival |url-status=dead }}</ref> នៅឆ្នាំ ២០១៩ ការវិនិយោគរបស់ចិនបានផ្លាស់ប្តូរទីក្រុង ដូច្នេះអាជីវកម្មជាង ៩០% ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយជនជាតិចិន។ កាស៊ីណូ ជាង ១០០ ត្រូវបានគ្រោងនឹងសាងសង់នៅក្រុងព្រះសីហនុ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងប្រែក្លាយវាទៅជាកន្លែង លេងល្បែងស៊ីសង ដែលស្របពេលជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃឧក្រិដ្ឋកម្ម។ <ref>{{Cite web |last=Jazeera |first=Al |title=Cambodia's Casino Gamble: All in on Sihanoukville |url=https://interactive.aljazeera.com/aje/2019/cambodia-casino-gamble/index.html |access-date=2024-06-30 |website=interactive.aljazeera.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Ellis-Petersen|first=Hannah|date=2018-07-31|title='No Cambodia left': how Chinese money is changing Sihanoukville|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/cities/2018/jul/31/no-cambodia-left-chinese-money-changing-sihanoukville|access-date=2024-06-30|issn=0261-3077}}</ref> ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០២០ ខេត្តព្រះសីហនុបានលេចចេញជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រតិបត្តិការ ឆបោកតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណែត ដែលពាក់ព័ន្ធជាមួយក្រុមឧក្រិដ្ឋជនចិន។ <ref>{{Cite news|date=2022-03-31|title=The 'forbidden cities' of Chinese organized crime in Sihanoukville, Cambodia|language=en|work=Le Monde.fr|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/31/the-forbidden-cities-of-chinese-organized-crime-in-sihanoukville-cambodia_5979499_4.html|access-date=2024-06-30}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Inside Southeast Asia’s Casino Scam Archipelago |url=https://thediplomat.com/2022/08/inside-southeast-asias-casino-scam-archipelago/ |access-date=2024-06-30 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> == ភូមិសាស្ត្រ == === សណ្ឋានដី === ក្រុង​ព្រះសីហនុ​គឺ​នៅ​ចុង​ភ្នំ​រំកិល​នៃ​ឧបទ្វីប​មួយ​នៅ [[ឈូងសមុទ្រថៃ|​ឈូង​សមុទ្រ​ថៃ]] ។ នៅភាគពាយព្យ និងនៅកណ្តាលរបស់វា វាឡើងដល់ {{Convert|15|m|ft}} [[កម្ពស់ខ្ពស់ជាងកម្រិតទឹកសមុទ្រ|ពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ]] ខណៈពេលដែលដីរាបស្មើ និងរាបស្មើឆ្ពោះទៅរកវាលទំនាបឆ្នេរសមុទ្រលាតសន្ធឹង វាលទំនាប និងឆ្នេរនៅភាគខាងត្បូង និងភាគអាគ្នេយ៍។ ជម្រៅរាក់របស់ [[ឈូងសមុទ្រថៃ]] និងអាកាសធាតុក្នុងតំបន់មានកម្រិតមធ្យម ផ្ទុយពី [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] នៅខាងកើត និង [[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] នៅខាងលិច។ <ref>{{Cite web |title=CITIES AND CLIMATE CHANGE INITIATIVE SIHANOUKVILLE CAMBODIA |url=http://www.urbangateway.org/sites/default/ugfiles/City%20flyer%20draft%20-%20CCCI%20Sihanoukville_small.pdf |access-date=May 7, 2015 |website=Urban Gateway |archivedate=វិច្ឆិកា 29, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129014643/http://www.urbangateway.org/sites/default/ugfiles/City%20flyer%20draft%20-%20CCCI%20Sihanoukville_small.pdf |url-status=dead }}</ref> === ស្ថាបត្យកម្ម និងទេសភាពទីក្រុង === [[ឯកសារ:National_bank_of_Cambodia_Sihanoukville.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| [[ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា]] ឧទាហរណ៍នៃ ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរថ្មី រចនាដោយ វណ្ណ ម៉ូលីវណ្ណ]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីសម័យ [[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|អាណាព្យាបាលបារាំង]] រចនាប័ទ្មអាណានិគម bourgeois ត្រីមាសដូចជាកន្លែងដែលឃើញនៅ [[ក្រុងកំពត|កំពត]] [[ក្រុងសៀមរាប|សៀមរាប]] ឬ [[ភ្នំពេញ]] មិនមានទេ។ [[ស្ថាបត្យករ]] ខ្មែរ [[វណ្ណ មូលីវណ្ណ|លោក វណ្ណ ម៉ូលីវណ្ណ]] បានរចនាវត្ថុ និងអគារសាធារណៈដែលមានមុខងារខុសគ្នា ខ្លះនៅតែដំណើរការ។ យុគសម័យសង្ខេបនៃ ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរថ្មី នេះបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១៩៧០។ <ref>{{Cite news|date=May 15, 2005|title=The City He Built|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2005/05/15/magazine/the-city-he-built.html|access-date=June 1, 2015}}</ref> <ref>{{Cite news|date=January 25, 2013|title=Vann Molyvann: my legacy will disappear|work=Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/7days/vann-molyvann-my-legacy-will-disappear|access-date=June 1, 2015}}</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៥៩ ផែនការទីក្រុងដំបូងសម្រាប់ទីក្រុងត្រូវបានបញ្ចប់សម្រាប់ប្រជាជនចំនួន ៥៥០០០ នាក់; វារួមបញ្ចូលផ្លូវរង្វង់ និងកន្លែងបៃតង។ ផែនការនេះក៏បានកំណត់តំបន់សម្រាប់កំពង់ផែ បណ្តាញផ្លូវដែក ទីប្រជុំជនដែលមានការិយាល័យក្រុង ផ្ទះអាជីវកម្ម និងលំនៅដ្ឋាន ហើយចុងក្រោយជាតំបន់ទេសចរណ៍នៅភាគខាងត្បូងតាមឆ្នេរសមុទ្រ។ ការសិក្សាលទ្ធភាពដោយបេសកកម្មប្រតិបត្តិការសហរដ្ឋអាមេរិក (USOM) បានពិនិត្យលើការគូរលើការផ្គត់ផ្គង់ទឹកថ្មីពីព្រែកតាសាប និងបឹងដែលមានស្រាប់។ ទាំងនេះត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ចេញពីសមុទ្រជាបន្តបន្ទាប់ ហើយប្រើប្រាស់ជាប្រភពដំបូងសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ទីក្រុង។ អាងស្តុកទឹកនៅតែដំណើរការ ទោះបីជាមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការទាមទារនាពេលបច្ចុប្បន្នក៏ដោយ។ <ref>{{Cite news|date=April 1, 2013|title=Sihanoukville Runs Dry During Water Crisis|work=The Cambodia Daily|url=http://www.cambodiadaily.com/archives/sihanoukville-runs-dry-during-water-crisis-16609/|access-date=May 7, 2015|archive-date=តុលា 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019133448/http://www.cambodiadaily.com/archives/sihanoukville-runs-dry-during-water-crisis-16609/|url-status=dead}}</ref> តំបន់នេះភ្ជាប់ជាមួយកណ្តាលទីក្រុងតាមបណ្តោយផ្លូវហាយវេតែមួយតាមរយៈការបន្តបន្ទាប់គ្នាមិនទៀងទាត់នៃអគារលំនៅដ្ឋាន។ <ref>{{Cite web |title=Layout Of Sihanoukville |url=http://www.bayonpearnik.com/cambodia/places/sihanoukville/ |access-date=June 1, 2015 |website=Bayon Pearnik}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sihanoukville |url=http://www.footprinttravelguides.com/asia/cambodia/southern-cambodia/sihanoukville/ |access-date=June 1, 2015 |website=Footprint Travel Guides 2015 |archivedate=ឧសភា 24, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160524130455/http://www.footprinttravelguides.com/asia/cambodia/southern-cambodia/sihanoukville/ |url-status=dead }}</ref> [[ឯកសារ:Ekreach_Road_Sihanoukville.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផ្លូវឯករាជ ក្រុងព្រះសីហនុ]] === ទន្លេ === ទន្លេ​អូរត្រេះ​ជេត​ជា​ជួរ​កោងកាង​ដែល​ហូរ​ពី​វត្ត​អូរត្រេះ​ទៅ​ឆ្នេរ​អូរត្រេះ​ជា​ទន្លេ​វែង​ជាង​គេ​ក្នុង​ខេត្ត​ព្រះសីហនុ។ នៅតំបន់ព្រៃកោងកាង Barramundi ព្រៃកោងកាង និងបារ៉ាគូដា គឺជាគោលដៅរង្វាន់សម្រាប់អ្នកនេសាទ។ ផ្នែកខាងក្រោមមានកំពង់ផែ។ ភោជនីយដ្ឋាន​នៅ​តាម​ច្រាំង​ទន្លេ​ខាង​ត្បូង​បម្រើ​អាហារ​សមុទ្រ​ស្រស់​ដែល​ផ្គត់ផ្គង់​ដោយ​ទូក​នេសាទ​ក្នុង​តំបន់។ <ref>{{Cite web |title=Gallery Sihanoukville Islands & Fishing Trips Otres, Cambodia |url=https://www.otresmarina.com/gallery |access-date=February 4, 2017 |publisher=otresmarina.com |archivedate=កុម្ភៈ 6, 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170206042026/https://www.otresmarina.com/gallery |url-status=dead }}</ref> ដោយ​សារ​វា​នៅ​ជិត​សមុទ្រ ព្រៃកោងកាង ​តម្រង់​ជួរ​ជា​ច្រើន​នៃ​ទន្លេ។ === កោះ === [[ឯកសារ:Montage_of_islands_of_Sihanoukville.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| កំពូល៖ ឆ្នេរដាច់ស្រយាលនៅលើ [[កោះរ៉ុង]]<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> កណ្តាលកំពូលឆ្វេង៖ កោះបងប្អូន<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> កណ្តាលខាងស្តាំ៖ រមណីយដ្ឋាន [[កោះរ៉ុង]]<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> កណ្តាលខាងក្រោម៖ [[កោះរុងសំឡឹម|កោះរ៉ុងសន្លឹម]]<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> បាតឆ្វេង៖ កោះតូច<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ខាងក្រោម​ស្តាំ​៖ [[កោះដេកកោល|កោះ​ដែកគោល]]]] កោះ​ទាំង​អស់​ដែល​រាយ​បញ្ជី​ខាង​ក្រោម​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់ [[ស្រុកមិត្តភាព|​ស្រុក​មិត្តភាព]] ​ខេត្ត​ព្រះសីហនុ។ ភាគច្រើនគឺស្ថិតនៅក្នុងដំណើរការ ឬត្រូវបានចាត់តាំងសម្រាប់ទេសចរណ៍ទូលំទូលាយ។ ជាពិសេស [[កោះរ៉ុង]] និង [[កោះរុងសំឡឹម|កោះរ៉ុងសន្លឹម]] រហូតមកដល់ពេលនេះ បានឆ្លងកាត់ការអភិវឌ្ឍន៍ដែលមិនមានការសម្របសម្រួលជាច្រើនឆ្នាំ។ កោះរ៉ុងត្រូវបានប្រកាសឈប់នៅលើ ផ្លូវលំចេក <ref>{{Cite web |title=THE NEW BANANA PANCAKE TRAIL: 2014'S TOP SOUTHEAST ASIA BACKPACKER SPOTS |url=http://www.travelandescape.ca/2014/03/new-banana-pancake-trail-2014s-top-southeast-asia-backpacker-spots/ |access-date=May 7, 2015 |website=Travel And Escape |archivedate=វិច្ឆិកា 29, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129040841/http://www.travelandescape.ca/2014/03/new-banana-pancake-trail-2014s-top-southeast-asia-backpacker-spots/ |url-status=dead }}</ref> * [[កោះរ៉ុង]], {{Convert|26|km|mi|0}} ភាគខាងលិចនៃក្រុងព្រះសីហនុ គឺជាកោះដ៏ធំបំផុតនៃខេត្តព្រះសីហនុ។ វាគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី {{Convert|78|km2|sqmi|0}} ។ ដី​នេះ​មាន​កម្ពស់​ជាង {{Convert|316|m|0}} ភ្នំនៅភាគពាយព្យនៃកោះ។ ផ្នែកខាងក្នុងរបស់កោះនេះគឺស្ទើរតែព្រៃឈើទាំងស្រុង។ {{កាលពី|2016}} មានបណ្តាញសាឡាងរវាងក្រុងព [[Category:All articles containing potentially dated statements]] ្រះសីហនុ និងកោះរ៉ុង។ * [[កោះរុងសំឡឹម|កោះរ៉ុងសន្លឹម]] ៖ ខាងត្បូងនៃកោះរ៉ុង និង ឆ្នេរ តូចៗគឺនៅឆ្នេរខាងលិច និងខាងកើត។ វាត្រូវបានគ្របដណ្តប់នៅក្នុងព្រៃក្រាស់ ជាទូទៅមានរាងសំប៉ែតជាង (ទោះបីជាមានភ្នំធំក៏ដោយ) និងមានទំហំដីតិចជាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ទាក់ទងនឹងឆ្នេរសមុទ្ររបស់វា។ {{កាលពី|2016}} មានបណ្ [[Category:All articles containing potentially dated statements]] តាញសាឡាងរវាងក្រុងព្រះសីហនុ និងកោះរ៉ុងសន្លឹម។ * កោះកាងកាង/ថាស៖ កោះកោងកាង អ៊ីល ដេ ប៉ាឡេទូវីយេ (ឈ្មោះបារាំងចាស់) កោះកាងកង/ថាស គឺជាកោះមួយក្នុងចំណោមកោះខាងក្នុង។ * កោះកូន៖ 'កោះកុមារ' 'Ile de Cone' (ឈ្មោះបារាំងចាស់) ជាកោះតូចមួយនៅចន្លោះកោះរ៉ុង និងកោះរ៉ុងសន្លឹម គ្មានឆ្នេរខ្សាច់ និងគ្មានមនុស្សរស់នៅ។ * កោះតូច៖ 'កោះតូច' ជាកោះតូចមួយនៅភូមិកោះទៀវ នៃកោះរ៉ុង។ មានវត្តតូចមួយនៅលើវាដែលបើកដំណើរការតាំងពីប្រហែលឆ្នាំ ២០១០ ។ * [[កោះពស់]] ៖ ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា 'កោះពស់' ឬ 'កោះមរកត' ។ កោះ​នេះ​មាន​ប្រវែង {{Convert|800|m|0}} ពីឆ្នេរជ័យជំនះ ក្រុងព្រះសីហនុ។ វាស្ថិតនៅក្រោមការអភិវឌ្ឍន៍ដោយវិនិយោគិនរុស្ស៊ី ហើយបានបំប្លែងទៅជាកន្លែងសម្រាកលំហែកាយប្រណីត។ <ref>{{Cite web |title=Cambodia in Focus: Developing Tourist Resorts Islands |url=http://www.embassyofcambodia.org.nz/July2007/July2007-7.htm |access-date=2014-03-07 |publisher=Embassyofcambodia.org.nz}}</ref> កោះពស់ត្រូវបានតភ្ជាប់ទៅដីគោកតាមរយៈស្ពានផ្លូវធម្មតាចាប់តាំងពីប្រហែលខែកក្កដាឆ្នាំ ២០១១ ។ បច្ចុប្បន្ន ស្ពាន​នេះ​មិន​ត្រូវ​បាន​បើក​ឲ្យ​ធ្វើ​ចរាចរណ៍​សាធារណៈ​ទេ។ * [[កោះដេកកោល|កោះដែកគោល]] ៖ កោះតូចមួយនេះមានចម្ងាយ {{Convert|7|km|0}} ពីឆ្នេរ Victory និងត្រឹមតែពីរបីរយម៉ែត្រទៀតពីកោះពស់។ * កោះបងប្អូន/សង្សារ៖ – 'កោះសង្សារ' - Les Frères (ឈ្មោះបារាំងចាស់) ប្តូរឈ្មោះមកជាកោះសង្សារ។ កូនកោះតូចៗចំនួនពីរនៅខាងជើងឈៀងខាងកើតនៃកោះរ៉ុង។ <ref>{{Cite web |date=2019-10-26 |title=A List of Cambodian Islands |url=https://www.visitkohrong.com/a-list-of-cambodian-islands/ |access-date=2019-11-12 |website=Visit Koh Rong |language=en-US}}</ref> {{Wide image|Scenic_Koh_Rong_Sanloem_Saracen_Bay_panorama.jpg|1100px|[[Koh Rong Sanloem]]'s Saracen Bay}} == បរិស្ថាន == តំបន់ទីក្រុងទទួលរងនូវការផ្គត់ផ្គង់ទឹកកខ្វក់។ គោលនយោបាយ និងការអនុវត្តការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់មានចំណុចខ្វះខាត ឬខ្វះខាតទាំងស្រុង។ <ref>{{Cite news|last=Ellis-Petersen|first=Hannah|date=2018-04-24|title='Mountains and mountains of plastic': life on Cambodia's polluted coast|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2018/apr/25/mountains-and-mountains-of-plastic-life-on-cambodias-polluted-coast|access-date=25 April 2018}}</ref> == អាកាសធាតុ == [[ឯកសារ:Koppen_World_Map_Am.png|ស្តាំ|រូបភាពតូច|335x335ភីកសែល| តំបន់ជុំវិញពិភពលោកនៃអាកាសធាតុខ្យល់មូសុងត្រូពិច (Am)]] [[ឯកសារ:Map_rainfall_Cambodia.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច| ផែនទីរបបទឹកភ្លៀងនៅកម្ពុជា ប្រភព៖ DANIDA]] ខេត្ត​ព្រះសីហនុ​ស្ថិត​ក្នុង ​តំបន់​អាកាសធាតុ​ខ្យល់ ​មូសុង​ត្រូពិច (Am)។ ទីក្រុង​នេះ​មាន​រដូវ​ពីរ គឺ ​រដូវ​វស្សា និង ​រដូវប្រាំង ។ មធ្យមភាគអតិបរមាគឺប្រហែល {{Convert|30|°C|0}} ; មធ្យមអប្បបរមាប្រហែល {{Convert|24|°C|0}} សីតុណ្ហភាពអតិបរិមាខ្ពស់ជាង {{Convert|32|°C|0}} ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ជារឿងធម្មតា ហើយមុនពេលចាប់ផ្តើមរដូវវស្សា វាអាចកើនឡើងដល់ជាង {{Convert|38|°C|0}} សីតុណ្ហភាពពេលយប់អប្បរមាធ្លាក់ចុះក្រោម {{Convert|20|°C|0}} <ref>{{Cite web |title=Sihanoukville weather in January |url=http://www.cambodiaweather.net/weather/sihanoukville-cambodia-weather-in-january.html |access-date=May 27, 2015 |publisher=CambodiaWeather net com |archivedate=ឧសភា 27, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150527111738/http://www.cambodiaweather.net/weather/sihanoukville-cambodia-weather-in-january.html |url-status=dead }}</ref> ក្នុងខែមករា ជាខែត្រជាក់បំផុត។ ខែឧសភា គឺជាខែដែលក្តៅបំផុត – ទោះបីជាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដោយការចាប់ផ្តើមនៃរដូវវស្សាក៏ដោយ ដោយសារតែតំបន់នេះបង្កើតបានជាគែមខាងកើតបំផុតនៃ ខ្យល់មូសុងនិរតី ។ ព្យុះស៊ីក្លូនត្រូពិចកម្របង្កការខូចខាតនៅកម្ពុជាណាស់។ ទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំជាមធ្យមប្រហែល 2,200 មីលីម៉ែត្រ (86.6 អ៊ីញ) ។ ចំនួនអតិបរមាធ្លាក់ក្នុងខែកក្កដា សីហា និងកញ្ញា។ សំណើមដែលទាក់ទងគឺខ្ពស់ពេញមួយឆ្នាំ; ជាធម្មតាលើសពី 90 ភាគរយ។ ក្នុងរដូវប្រាំង សំណើមពេលថ្ងៃជាមធ្យមប្រហែល 50 ភាគរយ ឬទាបជាងបន្តិច ដោយកើនឡើងដល់ប្រហែល 90 ភាគរយក្នុងរដូវវស្សា។ រដូវ​វស្សា​ចាប់​ពី​ខែ​មេសា​ដល់​ខែ​វិច្ឆិកា ហើយ​រដូវ​ប្រាំង​ចាប់​ពី​ខែ​ធ្នូ​ដល់​ខែ​មីនា។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ដូចធម្មតានៅកន្លែងដែលមានអាកាសធាតុបែបនេះ រដូវប្រាំងនៅតែមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លះ។{{Weather box/concise_C|31.3|31.2|32.1|33.7|32.3|31.2|30.0|30.8|30.8|30.8|31.2|31.7 <!--highs-->|23.9|24.6|25.4|25.0|26.8|26.3|25.9|25.1|25.2|24.7|24.4|23.5 <!--lows-->|28.3|25.2|50.3|124.8|207.3|252.7|341.4|377.2|320.6|290.4|138.2|54.4 <!--rain-->|location=Sihanoukville, Cambodia|source=world weather online<ref name="KOS">"Climatological Information for Sihanoukville, Cambodia", Hong Kong Observatory, 2003. Web: [http://www.worldweatheronline.com/v2/weather-averages.aspx?q=KOS KOS-Airport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221025101503/https://www.worldweatheronline.com/v2/weather-averages.aspx?q=kos |date=2022-10-25 }}.</ref>}} == សេដ្ឋកិច្ច == ព្រះសីហនុត្រូវបានបង្កើតឡើងជាច្រកទ្វារសមុទ្រអន្តរជាតិ ហើយជាលទ្ធផលសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុកត្រូវបានកំណត់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយកំពង់ផែទឹកជ្រៅ និង ស្ថានីយប្រេង នៅក្បែរនោះ។ ឯកសារភ្ជាប់គឺជាកន្លែងផ្ទុកទំនិញ និង ភស្តុភារ ដែលមានលក្ខណៈទំនើបជាទៀងទាត់ ដែលបម្រើដល់ក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនជាច្រើន អ្នកដឹកជញ្ជូន អ្នកផ្គត់ផ្គង់ និងអ្នកម៉ៅការថែទាំ។ <ref>{{Cite news|date=January 28, 2009|title=$70 million earmarked for Sihanoukville terminals|work=The Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/business/70-million-earmarked-sihanoukville-terminals|access-date=May 7, 2015}}</ref> ទាំង​អស់​នេះ​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ជិត​កំពង់ផែ។ <ref>{{Cite web |title=Investment Climate Survey in Cambodia |url=http://www.eria.org/publications/research_project_reports/images/pdf/y2008/no5/chapter_6Sau.pdf |access-date=May 7, 2015 |website=ERIA for ASEAN |archivedate=កញ្ញា 24, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924001859/http://www.eria.org/publications/research_project_reports/images/pdf/y2008/no5/chapter_6Sau.pdf |url-status=dead }}</ref> ច្រករបៀងដឹកជញ្ជូនភ្នំពេញ-ព្រះសីហនុ គឺជាផ្លូវពាណិជ្ជកម្មថ្នាក់ជាតិដ៏សំខាន់ ដែលមានចំនួនប្រហែល 75 ភាគរយនៃចរាចរណ៍ពាណិជ្ជកម្មរបស់កម្ពុជា។ <ref>{{Cite web |title=Cambodia Trade Corridor Performance Assessment - 4.1 Phnom Penh – Sihanoukville Corridor |url=http://documents.worldbank.org/curated/en/398791468326402518/pdf/912420WP0P12570rformance0Assessment.pdf |access-date=October 12, 2016 |publisher=Worldbank}}</ref> វិស័យសេដ្ឋកិច្ចដ៏ច្រើនផ្សេងទៀតនៃទីក្រុងគឺ ជលផល វប្បធម៌វារីវប្បកម្ម និងការកែច្នៃបង្គាទឹកកក ឧស្សាហកម្មកាត់ដេរ ផលិតកម្មម្ហូបអាហារ និងការកែច្នៃ ឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍ដែលកំពុងរីកចម្រើនឥតឈប់ឈរ ជាមួយនឹងសាខាសេវាកម្មដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍គួរឱ្យកត់សម្គាល់ និងទីផ្សារអចលនទ្រព្យដែលពាក់ព័ន្ធ។ <ref>{{Cite web |title=Preah Sihanouk Province |url=http://www.cambodiainvestment.gov.kh/preah-sihanouk-province.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180520134213/http://www.cambodiainvestment.gov.kh/preah-sihanouk-province.html |archive-date=May 20, 2018 |access-date=May 7, 2015 |website=Council for the Development of Cambodia(CDC) |archivedate=ឧសភា 20, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180520134213/http://www.cambodiainvestment.gov.kh/preah-sihanouk-province.html }}</ref> <ref>{{Cite news|date=March 6, 2012|title=Homage to the new Cambodia|work=The Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/luxury/travel/834/homage-to-the-new-cambodia.html|url-status=dead|access-date=October 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112002800/http://www.telegraph.co.uk/luxury/travel/834/homage-to-the-new-cambodia.html|archive-date=November 12, 2013}}</ref> នៅឆ្នាំ 2023 មានសេចក្តីរាយការណ៍ថា ខេត្តព្រះសីហនុបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់សម្រាប់ រោងចក្រក្លែងបន្លំ ដែលជនរងគ្រោះដោយ ការជួញដូរមនុស្ស រាប់ពាន់នាក់ត្រូវបានបង្ខំឱ្យធ្វើការជាអ្នក បោកប្រាស់ បន្ទាប់ពី [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩ នៅប្រទេសកម្ពុជា|ជំងឺកូវីដ-១៩]] នាំទៅដល់ការបិទកាស៊ីណូជាច្រើនក្នុងទីក្រុង។ <ref>{{Cite web |title=The involuntary criminals behind pig-butchering scams |url=https://www.technologyreview.com/2023/08/30/1078663/pig-butchering-scam-human-trafficking/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906171934/https://www.technologyreview.com/2023/08/30/1078663/pig-butchering-scam-human-trafficking/ |archive-date=2023-09-06 |access-date=2024-03-11 |website=[[MIT Technology Review]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Inside Southeast Asia’s Casino Scam Archipelago |url=https://thediplomat.com/2022/08/inside-southeast-asias-casino-scam-archipelago/ |access-date=2024-06-30 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref>{{Wide image|Panorama_View_of_Sihanoukville_from_Otres_Beach.jpg|1200px|Panorama View of Sihanoukville from Otres Beach}} == សាសនា == [[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] ជាសាសនារបស់រដ្ឋនៅ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] ដែលមាន វត្តអារាម ។ <ref>{{Cite web |title=Role of Buddhism in Cambodian Life |url=http://www.photius.com/countries/cambodia/society/cambodia_society_role_of_buddhism_in_~8.html |access-date=May 12, 2015 |publisher=Photius}}</ref> វត្តដែលលេចធ្លោជាងគេនៅក្នុងទីក្រុង៖ * '''វត្តខាងលើ''' វត្តជោតនិញ ឬ វត្តលើ; នៅលើភ្នំមួយ អាចមើលឃើញឈូងសមុទ្រក្រុងព្រះសីហនុ និងឧទ្ទិសដល់សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ឈួន ណាត ដែលជាមេដឹកនាំព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរ ដែលបានរស់នៅមុនរបបខ្មែរក្រហម (១៩៧៥)។ * '''វត្តក្រោម''' "វត្តក្រោម" ក្នុងក្រុងព្រះសីហនុ។ វាត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ [[យាយ ម៉ៅ|យាយម៉ៅ]] ដែលជាវិញ្ញាណដូនតាខ្មែរភាគខាងត្បូងដ៏មានប្រជាប្រិយមួយ ដែលហ៊ុំព័ទ្ធដោយរឿងព្រេងនិទាន។ ទាំង​វត្ត​លើ និង​វត្ត​ក្រោម ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម​ទីតាំង​ភូមិសាស្ត្រ​ក្នុង​ស្រុក​របស់​ខ្លួន គឺ​នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ និង​ចុះ​ក្រោម​ភ្នំ។ * '''វត្តអូរត្រេះ''' "វត្តអូរត្រេះ" ស្ថិតក្នុងភូមិអូរត្រេះ។ វាស្ថិតនៅក្បែរទន្លេអូរត្រេះ វាមានសួនទឹកទន្លេ និងរូបចម្លាក់វិញ្ញាណដូនតាក្នុងទម្រង់ជាសត្វទាំងពិត និងរឿងព្រេងនិទាន។ ទីក្រុងព្រះសីហនុក៏ជាកន្លែងសម្រាប់សហគមន៍តូចៗនៃសាសនាផ្សេងទៀតដូចជា៖ [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក|កាតូលិក]] មូស្លីម ប្រូតេស្តង់ និង [[សាសនាតាវ|តាវ]] ។ កន្លែង​សក្ការៈ​រួម​មាន៖ * '''វិហារ St. Michael's''' : វាជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃសហគមន៍កាតូលិក។ ព្រះវិហារនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ 1960 ដោយពួកនាវិក វាស្ថិតនៅលើភ្នំដូចគ្នាជាមួយនឹងវត្តខាងលើ បែរមុខទៅសមុទ្រ។ * '''Iber Bikhalifah Mosque''' : វាជាមជ្ឈមណ្ឌលសាសនានៃសហគមន៍មូស្លីមក្នុងតំបន់។ ស្ថិតនៅក្នុងក្រុងព្រះសីហនុ ស្ថិតនៅកណ្តាលផ្សារលើ (ផ្សារលើ) ដែលមានប្រជាជនច្រើន។ {{Bar box|title=Religion in Cambodia}}<gallery> ឯកសារ:Geisterhaus_Sihanoukville.jpg|alt=A shrine for the ancestor's spirits.| ទីសក្ការៈបូជាដល់វិញ្ញាណក្ខន្ធដូនតា។ ឯកសារ:Mary_Help_of_Christians.JPG|alt=Statue of Mary at Saint Francis de Sales Chapel| រូបសំណាក Mary នៅ Saint Francis de Sales Chapel ឯកសារ:Buddha_statue_Sihanoukville_October_2014.jpg|alt=Big Buddha on Victory Hill, October 2014| ព្រះពុទ្ធធំនៅលើភ្នំជ័យជំនះ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៤ ឯកសារ:Yeay_Mao_shrine_Sihanoukville_October_2014.jpg|alt=Shrine to Yeay Mao at Independence Beach, October 2014| ថ្វាយបង្គំ [[យាយ ម៉ៅ|យាយម៉ៅ]] នៅឆ្នេរឯករាជ្យ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៤ ឯកសារ:St_Michael_Catholic_Church_Sihanoukville_October_2014.jpg|alt=St. Michael Catholic Church| [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក|វិហារ St. Michael Catholic]] </gallery> == ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ == ខេត្តព្រះសីហនុ មាន ៖ * {{Flagicon|USA}} [[Miami]], [[Florida]], United States * {{Flagicon|USA}} [[ស៊ីតថល|Seattle]], [[Washington (state)|Washington]], United States * {{Flagicon|USA}} [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], United States [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] jiejlmd9dob4r17xk7daw1qgj1sc343 0 13319 333620 333618 2026-03-27T12:00:18Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក */ 333620 wikitext text/x-wiki '''ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The Phnom Kulen National Park or Jayavarman-Norodom Phnom Kulen National Park) គឺជាឧទ្យានជាតិមួយរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅជួរ[[ភ្នំគូលែន]]ទឹកដី[[ខេត្តសៀមរាប]]។ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៣៧៣.៧៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េហើយមានឈ្មោះជាផ្លូវការរថា'''ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន'''។ {{Infobox protected area | name = ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន | alt_name = ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្ដម ភ្នំគូលែន | iucn_category = II | iucn_ref =<ref name="wdpa">{{cite web |author=Protected Planet |date=2018 |title=Phnom Kulen National Park |url=https://www.protectedplanet.net/phnom-kulen-national-park |publisher=United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre |access-date=26 Dec 2018}}</ref> | photo = PhnomKulen.jpg | photo_width = | photo_caption = ទឹកជ្រោះនៅលើឧទ្យានព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្ដម ភ្នំគូលែន | map = | relief = | map_width = | map_caption = | location = [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]]<ref name="wdpa">https://m.freshnewsasia.com/localnews/336648-2024-04-13-06-11-01.html</ref> | nearest_city_title = ទីក្រុងដែលនៅជិតបំផុត | nearest_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] {{CAM}} | coordinates = | area = {{convert|373.76|km2|sqmi|abbr=on}} | established = ថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣<ref name="wdpa" /> | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = | website = }} នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]តំបន់នេះគឺជាទីតាំងនៃ[[:en:Mahendraparvata|រាជធានីមហេន្ទ្របវ៌ត]]ដែលជាទីកន្លែងដែល[[ជ័យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២]] ទ្រង់បានប្រកាសខ្លួនថាជា[[ស្ដេចចក្រពត្តិ|ចក្រវ៌ាតីន]](ស្តេចចក្រវាឡ)។<ref>[[#Higham2001|Higham, 2001]]: pp. 54–59</ref> [[File:Phnom Kulen8.JPG|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]] == លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ == ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមព្រះរាជក្រឹត្យចុះនៅថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣ គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីទំហំ ៣៧.៥០០ ហិកតាគ្រប់ដណ្តប់លើភ្នំចំនួន ០៣ គឺ[[ភ្នំហប់]] [[ភ្នំគូលែន]] និង [[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្តឃុំចំនួន ០២ គឺ[[ឃុំខ្នងភ្នំ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកស្វាយលើ]]និង[[ឃុំឃុនរាម]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]។[[ភ្នំគូលែន]]ទទួលបានងារជា'''ឧទ្យានជាតិ'''តាមរយៈព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ ១៩៦៩ ដែលជាឧទ្យានជាតិទី ០២ បន្ទាប់ពី[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលជាឧទ្យានជាតិទី ០១ កំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥។នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ [[ក្រសួងបរិស្ថាន]] [[ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគររូបនីយកម្ម និងសំណង់|ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និង សំណង់]] និង [[ខេត្តសៀមរាប|រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប]]បានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពព្រំប្រទល់ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនឡើងវិញធ្វើឲ្យផ្ទៃដីនៅសល់ទំហំ ៣៧.៣៧៣ ហិកតា។នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ តាមរយៈអនុក្រឹត្យលេខ ១៨៨ អនក្រ.បក ចុះនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៣ របស់[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្មន័-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានផ្ទៃដីទំហំ ៦២៨៨៣ ហិកតាស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្ត[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលគ្របដណ្តប់លើស្រុកចំនួន ០៥ ឃុំចំនួន ១៤ និង ភូមិចំនួន ៤៥ រួមមាន[[ស្រុកស្វាយលើ]](ឃុំចំនួន ០៤ និងភូមិចំនួន ២០)[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ១៤)[[ស្រុកវ៉ារិន]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ០៧ )[[ស្រុកសូទ្រនិគម]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ០៣) និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]] (ឃុំចំនួន ០១ និងភូមិចំនួន ០១)។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនពុះចែកជា ០២ ផ្នែកដោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ ៦៧]] ផ្នែកខាងលិចហៅថា'''ភ្នំក្បាលស្ពាន'''និងផ្នែកខាងកើតហៅថា'''ជួរភ្នំគូលែន'''។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ស្រុកស្វាយលើ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] និង [[ស្រុកវ៉ារិន]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកស្វាយលើ]] និង [[ស្រុកសូទ្រនិគម]]។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានរយៈកម្ពស់អតិបរមា ៤៩៨ ម៉ែត្រស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនិងមានចម្ងាយ ៦០ គីឡូម៉ែត្រពី[[ក្រុងសៀមរាប]]និងប្រហែល ២៥ គីឡូម៉ែត្រពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/683 |access-date=2026-03-27 |website=krongsiemreap.gov.kh}}</ref>ដែលសម្បូរទៅដោយសម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌ ធនធានធម្មជាតិ និង ជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រទីក្រុងបុរាណ[[ដើមសម័យអង្គរ]]([[:en:Mahendraparvata|មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]])។។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-03-16 |title=ស្វែងយល់ពី​ឧទ្យានជាតិ​ភ្នំគូលែន «ប្រវត្តិ ភូមិសាស្រ្ត ​វប្បធម៌ សក្តានុពលទេសចរណ៍» |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/874340 |access-date=2026-03-26 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម «ភ្នំគូលែន» នឹងត្រូវប្រែមុខមាត់ថ្មីបន្ថែមទៀត តាមរយៈការអភិវឌ្ឍរបៀងទេសចរណ៍ធម្មជាតិ និងវប្បធម៌ |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/336648-2024-04-13-06-11-01.html |access-date=2026-03-26 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> == ទឹកជ្រោះ == មានទឹកជ្រោះធំៗចំនួន ០២ នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]] ៖ * ទឹកជ្រោះទី ០១ មានកម្ពស់ ០៤-០៥ ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រហែល ២៥ ម៉ែត្រនៅក្នុងរដូវវស្សា [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] *ទឹកជ្រោះទី ០២ មានកម្ពស់ ១៥-២០ ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រហែល ១៥ ម៉ែត្រនៅក្នុងរដូវវស្សា។ ទំហំរបស់ទឹកជ្រោះប្រែប្រួលទៅតាមរដូវនិងបរិមាណទឹកភ្លៀង។ភ្ញៀវទេសចរដែលធ្វើដំណើរទៅកម្សាន្តទឹកជ្រោះនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]]គឺមានការពេញនិយមជាខ្លាំងដែលមិនអាចរំលងបាន។ [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] == បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក == == ឯកសារយោង == qeimhh7fk6mupesaxd0e3m7huji4qyn 333622 333620 2026-03-27T12:27:29Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333622 wikitext text/x-wiki '''ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The Phnom Kulen National Park or Jayavarman-Norodom Phnom Kulen National Park) គឺជាឧទ្យានជាតិមួយរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅជួរ[[ភ្នំគូលែន]]ទឹកដី[[ខេត្តសៀមរាប]]។ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៣៧៣.៧៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េហើយមានឈ្មោះជាផ្លូវការរថា'''ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន'''។ {{Infobox protected area | name = ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន | alt_name = ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្ដម ភ្នំគូលែន | iucn_category = II | iucn_ref =<ref name="wdpa">{{cite web |author=Protected Planet |date=2018 |title=Phnom Kulen National Park |url=https://www.protectedplanet.net/phnom-kulen-national-park |publisher=United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre |access-date=26 Dec 2018}}</ref> | photo = PhnomKulen.jpg | photo_width = | photo_caption = ទឹកជ្រោះនៅលើឧទ្យានព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្ដម ភ្នំគូលែន | map = | relief = | map_width = | map_caption = | location = [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]]<ref name="wdpa">https://m.freshnewsasia.com/localnews/336648-2024-04-13-06-11-01.html</ref> | nearest_city_title = ទីក្រុងដែលនៅជិតបំផុត | nearest_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] {{CAM}} | coordinates = | area = {{convert|373.76|km2|sqmi|abbr=on}} | established = ថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣<ref name="wdpa" /> | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = | website = }} នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]តំបន់នេះគឺជាទីតាំងនៃ[[:en:Mahendraparvata|រាជធានីមហេន្ទ្របវ៌ត]]ដែលជាទីកន្លែងដែល[[ជ័យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២]] ទ្រង់បានប្រកាសខ្លួនថាជា[[ស្ដេចចក្រពត្តិ|ចក្រវ៌ាតីន]](ស្តេចចក្រវាឡ)។<ref>[[#Higham2001|Higham, 2001]]: pp. 54–59</ref> [[File:Phnom Kulen8.JPG|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]] == លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ == ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមព្រះរាជក្រឹត្យចុះនៅថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣ គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីទំហំ ៣៧.៥០០ ហិកតាគ្រប់ដណ្តប់លើភ្នំចំនួន ០៣ គឺ[[ភ្នំហប់]] [[ភ្នំគូលែន]] និង [[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្តឃុំចំនួន ០២ គឺ[[ឃុំខ្នងភ្នំ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកស្វាយលើ]]និង[[ឃុំឃុនរាម]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]។[[ភ្នំគូលែន]]ទទួលបានងារជា'''ឧទ្យានជាតិ'''តាមរយៈព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ ១៩៦៩ ដែលជាឧទ្យានជាតិទី ០២ បន្ទាប់ពី[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលជាឧទ្យានជាតិទី ០១ កំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥។នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ [[ក្រសួងបរិស្ថាន]] [[ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគររូបនីយកម្ម និងសំណង់|ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និង សំណង់]] និង [[ខេត្តសៀមរាប|រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប]]បានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពព្រំប្រទល់ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនឡើងវិញធ្វើឲ្យផ្ទៃដីនៅសល់ទំហំ ៣៧.៣៧៣ ហិកតា។នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ តាមរយៈអនុក្រឹត្យលេខ ១៨៨ អនក្រ.បក ចុះនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៣ របស់[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្មន័-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានផ្ទៃដីទំហំ ៦២៨៨៣ ហិកតាស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្ត[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលគ្របដណ្តប់លើស្រុកចំនួន ០៥ ឃុំចំនួន ១៤ និង ភូមិចំនួន ៤៥ រួមមាន[[ស្រុកស្វាយលើ]](ឃុំចំនួន ០៤ និងភូមិចំនួន ២០)[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ១៤)[[ស្រុកវ៉ារិន]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ០៧ )[[ស្រុកសូទ្រនិគម]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ០៣) និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]] (ឃុំចំនួន ០១ និងភូមិចំនួន ០១)។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនពុះចែកជា ០២ ផ្នែកដោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ ៦៧]] ផ្នែកខាងលិចហៅថា'''ភ្នំក្បាលស្ពាន'''និងផ្នែកខាងកើតហៅថា'''ជួរភ្នំគូលែន'''។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ស្រុកស្វាយលើ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] និង [[ស្រុកវ៉ារិន]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកស្វាយលើ]] និង [[ស្រុកសូទ្រនិគម]]។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានរយៈកម្ពស់អតិបរមា ៤៩៨ ម៉ែត្រស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនិងមានចម្ងាយ ៦០ គីឡូម៉ែត្រពី[[ក្រុងសៀមរាប]]និងប្រហែល ២៥ គីឡូម៉ែត្រពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/683 |access-date=2026-03-27 |website=krongsiemreap.gov.kh}}</ref>ដែលសម្បូរទៅដោយសម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌ ធនធានធម្មជាតិ និង ជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រទីក្រុងបុរាណ[[ដើមសម័យអង្គរ]]([[:en:Mahendraparvata|មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]])។។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-03-16 |title=ស្វែងយល់ពី​ឧទ្យានជាតិ​ភ្នំគូលែន «ប្រវត្តិ ភូមិសាស្រ្ត ​វប្បធម៌ សក្តានុពលទេសចរណ៍» |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/874340 |access-date=2026-03-26 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម «ភ្នំគូលែន» នឹងត្រូវប្រែមុខមាត់ថ្មីបន្ថែមទៀត តាមរយៈការអភិវឌ្ឍរបៀងទេសចរណ៍ធម្មជាតិ និងវប្បធម៌ |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/336648-2024-04-13-06-11-01.html |access-date=2026-03-26 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> == ទឹកជ្រោះ == មានទឹកជ្រោះធំៗចំនួន ០២ នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]] ៖ * ទឹកជ្រោះទី ០១ មានកម្ពស់ ០៤-០៥ ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រហែល ២៥ ម៉ែត្រនៅក្នុងរដូវវស្សា [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] *ទឹកជ្រោះទី ០២ មានកម្ពស់ ១៥-២០ ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រហែល ១៥ ម៉ែត្រនៅក្នុងរដូវវស្សា។ ទំហំរបស់ទឹកជ្រោះប្រែប្រួលទៅតាមរដូវនិងបរិមាណទឹកភ្លៀង។ភ្ញៀវទេសចរដែលធ្វើដំណើរទៅកម្សាន្តទឹកជ្រោះនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]]គឺមានការពេញនិយមជាខ្លាំងដែលមិនអាចរំលងបាន។ [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] == ឯកសារយោង == 02rg9kqmvh7w01yzwg7073thd99bpub 333637 333622 2026-03-27T15:56:27Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333637 wikitext text/x-wiki '''ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The Phnom Kulen National Park or Jayavarman-Norodom Phnom Kulen National Park) គឺជាឧទ្យានជាតិមួយរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ភ្នំគូលែន|ជួរភ្នំគូលែន]]ទឹកដី[[ខេត្តសៀមរាប]]។ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៣៧៣.៧៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េហើយមានឈ្មោះជាផ្លូវការរថា'''ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន'''។ {{Infobox protected area | name = ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន | alt_name = ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្ដម ភ្នំគូលែន | iucn_category = II | iucn_ref =<ref name="wdpa">{{cite web |author=Protected Planet |date=2018 |title=Phnom Kulen National Park |url=https://www.protectedplanet.net/phnom-kulen-national-park |publisher=United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre |access-date=26 Dec 2018}}</ref> | photo = PhnomKulen.jpg | photo_width = | photo_caption = ទឹកជ្រោះនៅលើឧទ្យានព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្ដម ភ្នំគូលែន | map = | relief = | map_width = | map_caption = | location = [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]]<ref name="wdpa">https://m.freshnewsasia.com/localnews/336648-2024-04-13-06-11-01.html</ref> | nearest_city_title = ទីក្រុងដែលនៅជិតបំផុត | nearest_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] {{CAM}} | coordinates = | area = {{convert|373.76|km2|sqmi|abbr=on}} | established = ថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣<ref name="wdpa" /> | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = | website = }} នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]តំបន់នេះគឺជាទីតាំងនៃ[[:en:Mahendraparvata|រាជធានីមហេន្ទ្របវ៌ត]]ដែលជាទីកន្លែងដែល[[ជ័យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២]] ទ្រង់បានប្រកាសខ្លួនថាជា[[ស្ដេចចក្រពត្តិ|ចក្រវ៌ាតីន]](ស្តេចចក្រវាឡ)។<ref>[[#Higham2001|Higham, 2001]]: pp. 54–59</ref> [[File:Phnom Kulen8.JPG|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]] == លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ == ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមព្រះរាជក្រឹត្យចុះនៅថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣ គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីទំហំ ៣៧.៥០០ ហិកតាគ្រប់ដណ្តប់លើភ្នំចំនួន ០៣ គឺ[[ភ្នំហប់]] [[ភ្នំគូលែន]] និង [[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្តឃុំចំនួន ០២ គឺ[[ឃុំខ្នងភ្នំ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកស្វាយលើ]]និង[[ឃុំឃុនរាម]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]។[[ភ្នំគូលែន]]ទទួលបានងារជា'''ឧទ្យានជាតិ'''តាមរយៈព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ ១៩៦៩ ដែលជាឧទ្យានជាតិទី ០២ បន្ទាប់ពី[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលជាឧទ្យានជាតិទី ០១ កំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥។នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ [[ក្រសួងបរិស្ថាន]] [[ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគររូបនីយកម្ម និងសំណង់|ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និង សំណង់]] និង [[ខេត្តសៀមរាប|រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប]]បានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពព្រំប្រទល់ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនឡើងវិញធ្វើឲ្យផ្ទៃដីនៅសល់ទំហំ ៣៧.៣៧៣ ហិកតា។នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ តាមរយៈអនុក្រឹត្យលេខ ១៨៨ អនក្រ.បក ចុះនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៣ របស់[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្មន័-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានផ្ទៃដីទំហំ ៦២៨៨៣ ហិកតាស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្ត[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលគ្របដណ្តប់លើស្រុកចំនួន ០៥ ឃុំចំនួន ១៤ និង ភូមិចំនួន ៤៥ រួមមាន[[ស្រុកស្វាយលើ]](ឃុំចំនួន ០៤ និងភូមិចំនួន ២០)[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ១៤)[[ស្រុកវ៉ារិន]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ០៧ )[[ស្រុកសូទ្រនិគម]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ០៣) និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]] (ឃុំចំនួន ០១ និងភូមិចំនួន ០១)។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនពុះចែកជា ០២ ផ្នែកដោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ ៦៧]] ផ្នែកខាងលិចហៅថា'''ភ្នំក្បាលស្ពាន'''និងផ្នែកខាងកើតហៅថា'''ជួរភ្នំគូលែន'''។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ស្រុកស្វាយលើ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] និង [[ស្រុកវ៉ារិន]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកស្វាយលើ]] និង [[ស្រុកសូទ្រនិគម]]។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានរយៈកម្ពស់អតិបរមា ៤៩៨ ម៉ែត្រស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនិងមានចម្ងាយ ៦០ គីឡូម៉ែត្រពី[[ក្រុងសៀមរាប]]និងប្រហែល ២៥ គីឡូម៉ែត្រពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/683 |access-date=2026-03-27 |website=krongsiemreap.gov.kh}}</ref>ដែលសម្បូរទៅដោយសម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌ ធនធានធម្មជាតិ និង ជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រទីក្រុងបុរាណ[[ដើមសម័យអង្គរ]]([[:en:Mahendraparvata|មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]])។។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-03-16 |title=ស្វែងយល់ពី​ឧទ្យានជាតិ​ភ្នំគូលែន «ប្រវត្តិ ភូមិសាស្រ្ត ​វប្បធម៌ សក្តានុពលទេសចរណ៍» |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/874340 |access-date=2026-03-26 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម «ភ្នំគូលែន» នឹងត្រូវប្រែមុខមាត់ថ្មីបន្ថែមទៀត តាមរយៈការអភិវឌ្ឍរបៀងទេសចរណ៍ធម្មជាតិ និងវប្បធម៌ |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/336648-2024-04-13-06-11-01.html |access-date=2026-03-26 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> == ទឹកជ្រោះ == មានទឹកជ្រោះធំៗចំនួន ០២ នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]] ៖ * ទឹកជ្រោះទី ០១ មានកម្ពស់ ០៤-០៥ ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រហែល ២៥ ម៉ែត្រនៅក្នុងរដូវវស្សា [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] *ទឹកជ្រោះទី ០២ មានកម្ពស់ ១៥-២០ ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រហែល ១៥ ម៉ែត្រនៅក្នុងរដូវវស្សា។ ទំហំរបស់ទឹកជ្រោះប្រែប្រួលទៅតាមរដូវនិងបរិមាណទឹកភ្លៀង។ភ្ញៀវទេសចរដែលធ្វើដំណើរទៅកម្សាន្តទឹកជ្រោះនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]]គឺមានការពេញនិយមជាខ្លាំងដែលមិនអាចរំលងបាន។ [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] == ឯកសារយោង == drn1mufck0ssas3c8uirihf7zx9htq6 333665 333637 2026-03-27T18:51:29Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 333665 wikitext text/x-wiki '''ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The Phnom Kulen National Park or Jayavarman-Norodom Phnom Kulen National Park) គឺជាឧទ្យានជាតិមួយរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ភ្នំគូលែន|ជួរភ្នំគូលែន]]ទឹកដី[[ខេត្តសៀមរាប]]។ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៣៧៣.៧៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េហើយមានឈ្មោះជាផ្លូវការរថា'''ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន'''។ {{Infobox protected area | name = ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន | alt_name = ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្ដម ភ្នំគូលែន | iucn_category = II | iucn_ref =<ref name="wdpa">{{cite web |author=Protected Planet |date=2018 |title=Phnom Kulen National Park |url=https://www.protectedplanet.net/phnom-kulen-national-park |publisher=United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre |access-date=26 Dec 2018}}</ref> | photo = PhnomKulen.jpg | photo_width = | photo_caption = ទឹកជ្រោះនៅលើឧទ្យានព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្ដម ភ្នំគូលែន | map = | relief = | map_width = | map_caption = | location = [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]]<ref name="wdpa">https://m.freshnewsasia.com/localnews/336648-2024-04-13-06-11-01.html</ref> | nearest_city_title = ទីក្រុងដែលនៅជិតបំផុត | nearest_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] {{CAM}} | coordinates = | area = {{convert|373.76|km2|sqmi|abbr=on}} | established = ថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣<ref name="wdpa" /> | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = | website = }} នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]តំបន់នេះគឺជាទីតាំងនៃ[[:en:Mahendraparvata|រាជធានីមហេន្ទ្របវ៌ត]]ដែលជាទីកន្លែងដែល[[ជ័យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២]] ទ្រង់បានប្រកាសខ្លួនថាជា[[ស្ដេចចក្រពត្តិ|ចក្រវ៌ាតីន]](ស្តេចចក្រវាឡ)។<ref>[[#Higham2001|Higham, 2001]]: pp. 54–59</ref> [[File:Phnom Kulen8.JPG|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ទេសភាពឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន]] == លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ == ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមព្រះរាជក្រឹត្យចុះនៅថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣ គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីទំហំ ៣៧.៥០០ ហិកតាគ្រប់ដណ្តប់លើភ្នំចំនួន ០៣ គឺ[[ភ្នំហប់]] [[ភ្នំគូលែន]] និង [[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្តឃុំចំនួន ០២ គឺ[[ឃុំខ្នងភ្នំ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកស្វាយលើ]]និង[[ឃុំឃុនរាម]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]។[[ភ្នំគូលែន]]ទទួលបានងារជា'''ឧទ្យានជាតិ'''តាមរយៈព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ ១៩៦៩ ដែលជាឧទ្យានជាតិទី ០២ បន្ទាប់ពី[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលជាឧទ្យានជាតិទី ០១ កំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥។នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ [[ក្រសួងបរិស្ថាន]] [[ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគររូបនីយកម្ម និងសំណង់|ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និង សំណង់]] និង [[ខេត្តសៀមរាប|រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប]]បានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពព្រំប្រទល់ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនឡើងវិញធ្វើឲ្យផ្ទៃដីនៅសល់ទំហំ ៣៧.៣៧៣ ហិកតា។នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ តាមរយៈអនុក្រឹត្យលេខ ១៨៨ អនក្រ.បក ចុះនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៣ របស់[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្មន័-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានផ្ទៃដីទំហំ ៦២៨៨៣ ហិកតាស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្ត[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលគ្របដណ្តប់លើស្រុកចំនួន ០៥ ឃុំចំនួន ១៤ និង ភូមិចំនួន ៤៥ រួមមាន[[ស្រុកស្វាយលើ]](ឃុំចំនួន ០៤ និងភូមិចំនួន ២០)[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ១៤)[[ស្រុកវ៉ារិន]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ០៧ )[[ស្រុកសូទ្រនិគម]](ឃុំចំនួន ០៣ និងភូមិចំនួន ០៣) និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]] (ឃុំចំនួន ០១ និងភូមិចំនួន ០១)។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនពុះចែកជា ០២ ផ្នែកដោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ ៦៧]] ផ្នែកខាងលិចហៅថា'''ភ្នំក្បាលស្ពាន'''និងផ្នែកខាងកើតហៅថា'''ជួរភ្នំគូលែន'''។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] និង [[ស្រុកអង្គរជុំ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ស្រុកស្វាយលើ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] និង [[ស្រុកវ៉ារិន]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកស្វាយលើ]] និង [[ស្រុកសូទ្រនិគម]]។ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែនមានរយៈកម្ពស់អតិបរមា ៤៩៨ ម៉ែត្រស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនិងមានចម្ងាយ ៦០ គីឡូម៉ែត្រពី[[ក្រុងសៀមរាប]]និងប្រហែល ២៥ គីឡូម៉ែត្រពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/tourist/detail/683 |access-date=2026-03-27 |website=krongsiemreap.gov.kh}}</ref>ដែលសម្បូរទៅដោយសម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៌ ធនធានធម្មជាតិ និង ជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រទីក្រុងបុរាណ[[ដើមសម័យអង្គរ]]([[:en:Mahendraparvata|មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត]])។។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-03-16 |title=ស្វែងយល់ពី​ឧទ្យានជាតិ​ភ្នំគូលែន «ប្រវត្តិ ភូមិសាស្រ្ត ​វប្បធម៌ សក្តានុពលទេសចរណ៍» |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/874340 |access-date=2026-03-26 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម «ភ្នំគូលែន» នឹងត្រូវប្រែមុខមាត់ថ្មីបន្ថែមទៀត តាមរយៈការអភិវឌ្ឍរបៀងទេសចរណ៍ធម្មជាតិ និងវប្បធម៌ |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/336648-2024-04-13-06-11-01.html |access-date=2026-03-26 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> == ទឹកជ្រោះ == មានទឹកជ្រោះធំៗចំនួន ០២ នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]] ៖ * ទឹកជ្រោះទី ០១ មានកម្ពស់ ០៤-០៥ ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រហែល ២៥ ម៉ែត្រនៅក្នុងរដូវវស្សា [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] *ទឹកជ្រោះទី ០២ មានកម្ពស់ ១៥-២០ ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រហែល ១៥ ម៉ែត្រនៅក្នុងរដូវវស្សា។ ទំហំរបស់ទឹកជ្រោះប្រែប្រួលទៅតាមរដូវនិងបរិមាណទឹកភ្លៀង។ភ្ញៀវទេសចរដែលធ្វើដំណើរទៅកម្សាន្តទឹកជ្រោះនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]]គឺមានការពេញនិយមជាខ្លាំងដែលមិនអាចរំលងបាន។ [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] == ឯកសារយោង == moxk32tqqrycvh324a74b5tdac6l125 0 20260 333679 330423 2026-03-28T11:47:16Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 333679 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន កន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រ | name = Holy Land<br />{{small|{{nobold|אֶרֶץ הַקּוֹדֶשׁ|rtl=yes}}&nbsp;([[Hebrew language|Hebrew]])<br />{{Lang|el|Άγιοι Τόποι}}&nbsp;([[Greek language|Greek]])<br />{{Lang|la|Terra Sancta}}&nbsp;([[Latin]])<br />الأرض المقدسة|rtl=yes}}&nbsp;([[Arabic]]<nowiki>)}}}}</nowiki> | image = The map of the Holy Land by Marino Sanudo (drawn in 1320).jpg | alt = | caption = ផែនទីនៃដែនដីបរិសុទ្ធដោយអ្នកគូរផែនទី Genoese [[Pietro Vesconte]] នៅឆ្នាំ ១៣២១ ដែលត្រូវបានពិពណ៌នាថាជា "មនុស្សដំបូងគេដែលមិនមែនជា-[[Ptolemy|Ptolemaic]] ផែនទីនៃប្រទេសជាក់លាក់មួយ" ដោយអ្នករុករកជនជាតិស៊ុយអែត [[Adolf Erik Nordenskiöld]] ឆ្នាំ១៨៩៩.<ref name=atlas>{{cite book|last=Nordenskiöld|first=Adolf Erik|author-link=Adolf Erik Nordenskiöld|title= Facsimile-atlas to the Early History of Cartography: With Reproductions of the Most Important Maps Printed in the XV and XVI Centuries|year= 1889|publisher= Kraus|pages= 51, 64|url= https://books.google.com/books?id=i-IMSQAACAAJ}}</ref> | locmapin = | map_relief = | map_width = | map_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | gbgridref = | gbgridref_note = | location = [[លីវ៉ាន់ខាងត្បូង]] }} ពាក្យថា " '''ដែនដីបរិសុទ្ធ''' " {{Efn|{{langx|he|אֶרֶץ הַקּוֹדֶשׁ|Ereṣ haqQōdeš|rtl=yes}}; {{Langx|el|Άγιοι Τόποι|Ágioi Tópoi}}; {{langx|la|Terra Sancta}}; {{langx|ar|الأرض المقدسة|al-Arḍ al-Muqaddasah|rtl=yes}}, or {{langx|ar|الديار المقدسة|ad-Diyār al-Muqaddasah|label=none}}.}} ត្រូវបានប្រើដើម្បីតំណាងឱ្យតំបន់នានានៃ ភាគខាងត្បូងនៃតំបន់លេវ៉ាន់ ដែលមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុង សាសនាអាប្រាហាំ ជាចម្បងដោយសារតែទំនាក់ទំនងរបស់ពួកគេជាមួយមនុស្ស និងព្រឹត្តិការណ៍ដែលមាននៅក្នុង [[ព្រះគម្ពីរ]] ។ ជាប្រពៃណីវាមានន័យដូចគ្នានឹងអ្វីដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ដែនដីអ៊ីស្រាអែល ( ស៊ីយ៉ូន ) ឬ ដែនដីសន្យា នៅក្នុងបរិបទព្រះគម្ពីរ ឬសាសនា ឬជា កាណាន ឬ ប៉ាឡេស្ទីន នៅក្នុងបរិបទលោកិយ ឬភូមិសាស្ត្រ - សំដៅទៅលើតំបន់មួយដែលភាគច្រើនស្ថិតនៅចន្លោះ [[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] និង ទន្លេយ័រដាន់ ។ សព្វថ្ងៃនេះ វាភាគច្រើនត្រួតស៊ីគ្នាជាមួយនឹងទឹកដីរួមបញ្ចូលគ្នានៃរដ្ឋសម័យទំនើបនៃ [[អ៊ីស្រាអែល]] និង [[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ប៉ាឡេស្ទីន]] ។ ក្នុងចំណោមសាសនាដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតដែលភ្ជាប់តម្លៃខាងវិញ្ញាណដ៏សំខាន់ទៅនឹងដែនដីបរិសុទ្ធគឺ សាសនាយូដា [[គ្រិស្តសាសនា]] និង [[ឥស្លាមសាសនា|អ៊ីស្លាម]] ។ <ref>{{Cite web |title=Palestine {{!}} History, People, & Religion {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Palestine |access-date=2022-10-23 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ផ្នែកសំខាន់មួយនៃសារៈសំខាន់នៃដែនដីបរិសុទ្ធបានមកពី [[យេរូសាឡឹម|ក្រុងយេរូសាឡឹម]] ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថា ពិសិដ្ឋបំផុត ។ វាគឺជាទីក្រុងដ៏ពិសិដ្ឋបំផុតនៅក្នុងសាសនាយូដា និងគ្រិស្តសាសនា និងជាទីក្រុងដ៏ពិសិដ្ឋទីបីនៅក្នុងសាសនាអ៊ីស្លាម (បន្ទាប់ពី [[ម៉ិកកា|ទីក្រុងមេកា]] និង [[មេឌីណា|ទីក្រុងមេឌីណា]] នៅ ឧបទ្វីបអារ៉ាប់ )។ ព្រះវិហារបរិសុទ្ធនៅក្រុងយេរូសាឡឹម ដែលសំដៅទៅលើ ព្រះវិហារបរិសុទ្ធរបស់សាឡូម៉ូន និង [[ប្រាសាទទីពីរ|ព្រះវិហារបរិសុទ្ធទីពីរ]] គឺជាកន្លែងគោរពបូជាកណ្តាលសម្រាប់ ជនជាតិអ៊ីស្រាអែល និង [[ជនជាតិជ្វីហ្វ|ជនជាតិយូដា]] ហើយបម្រើជាឈ្មោះនៃ ភ្នំព្រះវិហារបរិសុទ្ធ ។ យោងតាមព្រះគម្ពីរ ក្រុងយេរូសាឡឹមត្រូវបានតែងតាំងជារាជធានីនៃ ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល និងយូដា ក្រោម រាជវង្សដាវីឌ បន្ទាប់មកត្រូវបានទទួលមរតកដោយ ព្រះរាជាណាចក្រយូដា តែម្នាក់ឯង។ [[ព្រះយេស៊ូ|ព្រះយេស៊ូវនៃណាសារ៉ែត]] ដែលត្រូវបាននាំមកក្រុងយេរូសាឡឹមជាលើកដំបូងដើម្បី [[បុណ្យថ្វាយព្រះឱរសយេស៊ូ នៅក្នុងព្រះវិហារ|ថ្វាយនៅព្រះវិហារបរិសុទ្ធទីពីរ]] ភ្លាមៗបន្ទាប់ពី កំណើតរបស់ទ្រង់ ក៏មានសកម្មភាពខ្ពស់នៅទូទាំងទីក្រុងក្នុងអំឡុងពេល ជីវិតរបស់ទ្រង់ជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា ។ នៅក្នុងជំនឿអ៊ីស្លាម អ៊ីស្រាអែល និង មីរ៉ាជ សំដៅទៅលើដំណើរពេលយប់របស់ [[មហាម៉េដ|លោកមូហាំម៉ាត់]] ទៅកាន់ដែនដីបរិសុទ្ធ ដោយមានអរូបី " ប៊ូរ៉ាក " ដឹកលោកពី វិហារអ៊ីស្លាមអាល់ហារ៉ាម នៃទីក្រុងមេកា ទៅកាន់ វិហារអ៊ីស្លាមអាល់អាកសា នៃទីក្រុងយេរូសាឡឹម ជាកន្លែងដែលលោកបានឡើងទៅស្ថានសួគ៌ ហើយបានជួប ព្រះ និង ព្យាការី និងអ្នកនាំសារអ៊ីស្លាម កន្លងមក។ ទីក្រុងយេរូសាឡឹមក៏បានបម្រើជា គីបឡា (ទិសដៅនៃ [[ការសឡាត|ការអធិស្ឋានរបស់មូស្លីម]] ) មុនពេលទៅដល់ កាបា នៃទីក្រុងមេកា។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែនដីបរិសុទ្ធនេះមានភាពល្បីល្បាញដោយសារជាទីតាំងនៃសង្គ្រាមសាសនាជាច្រើន។ នៅ យុគសម័យកណ្តាល ការធ្វើធម្មយាត្រាគ្រីស្ទាន ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការទៅទស្សនាទីតាំងដែលទាក់ទងនឹងព្រះយេស៊ូវ ឬ ពួកសិស្សរបស់ទ្រង់ បានរួមចំណែកដល់ការចាប់ផ្តើមនៃ សង្គ្រាមបូជនីយកិច្ច ដែលមានគោលបំណងស្តារអធិបតេយ្យភាពគ្រីស្ទាននៅក្នុងតំបន់ឡើងវិញ បន្ទាប់ពីវាត្រូវបានបាត់បង់ដោយសារ ការសញ្ជ័យរបស់មូស្លីមដំបូង ។ នៅសតវត្សរ៍ទី 19 ដែនដីបរិសុទ្ធនេះបានក្លាយជាប្រធានបទនៃការឈ្លោះប្រកែកគ្នាខាងការទូតអន្តរជាតិម្តងទៀត ជាផ្នែកមួយនៃ " សំណួរបូព៌ា " ទាក់ទងនឹង [[ចក្រភពអូតូម៉ង់]] ដែលឈានដល់កម្រិតកំពូលនៅក្នុង [[សង្គ្រាមគ្រីមៀ]] ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1850។ នៅក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នា ការលេចចេញនូវ លទ្ធិស៊ីយ៉ូននិយម ដែលជាមនោគមវិជ្ជាជាតិនិយមដែលបានទាញយកផលប្រយោជន៍ពី សេចក្តីប្រាថ្នារបស់ជនជាតិយូដាដើម្បីទាមទារយកទឹកដីអ៊ីស្រាអែលមកវិញ បានជំរុញឱ្យផ្នែកធំមួយនៃ ជនភៀសខ្លួនជនជាតិយូដា ចាប់ផ្តើមធ្វើការឆ្ពោះទៅរកការអភិវឌ្ឍតំបន់នេះជា ទឹកដីកំណើតរបស់ជនជាតិយូដា ។ នៅទីបំផុត បន្ទាប់ពីរលកនៃ អន្តោប្រវេសន៍ជនជាតិយូដា ជាច្រើន ចលនាស៊ីយ៉ូននិយមបានចេញ សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យរបស់អ៊ីស្រាអែល នៅខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤៨ ដែលបង្កឱ្យ [[សង្គ្រាមអារ៉ាប់ - អ៊ីស្រាអែល ឆ្នាំ១៩៤៨|មានសង្គ្រាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែលលើកដំបូង]] ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក បរិយាកាសសាសនា និងនយោបាយនៃដែនដីបរិសុទ្ធត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយ ជម្លោះអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីន ។ <ref>{{Cite web |title=Palestine {{!}} History, People, & Religion {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Palestine |access-date=2022-10-23 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ធម្មយាត្រា និងសកម្មភាពសាសនាផ្សេងទៀតនៅក្នុងដែនដីបរិសុទ្ធ ជាយូរមកហើយ គឺជាចំណុចកណ្តាលនៃ ប្រពៃណីយូដា-គ្រីស្ទាន និងសាសនាអាប្រាហាំផ្សេងទៀត។ ការរឹតបន្តឹងលើការចូលទៅកាន់ភ្នំប្រាសាទ នៅក្នុង ទីក្រុងចាស់នៃក្រុងយេរូសាឡឹម បានកើតឡើងម្តងហើយម្តងទៀតចាប់តាំងពីសម័យអូតូម៉ង់ ដោយ [[ហ្សកដានី|ប្រទេសហ្ស៊កដានី]] និងអ៊ីស្រាអែល បច្ចុប្បន្នបែងចែកការទទួលខុសត្រូវលើការគ្រប់គ្រងទីតាំងនេះ។ ទីតាំងមួយចំនួនត្រូវបានជំទាស់រវាងក្រុមជាក់លាក់ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅក្រោម " ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន " នៅក្រុងយេរូសាឡឹម និង បេថ្លេហិម ដែលរារាំងសូម្បីតែការផ្លាស់ប្តូរតិចតួចបំផុតនៅក្នុងឋានៈរបស់ពួកគេដោយគ្មានការឯកភាពជាសកលពីភាគីសាសនាពាក់ព័ន្ធ។ អ្នកធម្មយាត្រាមកពីគ្រប់ទិសទីនៃ ពិភពលោកអាប្រាហាំ បានទៅទស្សនាដែនដីបរិសុទ្ធ ដើម្បីប៉ះ និងមើលការបង្ហាញរូបវន្តនៃជំនឿរបស់ពួកគេ ដើម្បីបញ្ជាក់ជំនឿរបស់ពួកគេនៅក្នុងបរិបទបរិសុទ្ធជាមួយនឹងការរំភើបរួម <ref>{{Cite web |title=Palestine {{!}} History, People, & Religion {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Palestine |access-date=2022-10-23 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> និងដើម្បីបង្កើតទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួនជាមួយទីតាំងទាំងនោះ ដើម្បីពង្រឹងអារម្មណ៍ខាងវិញ្ញាណរបស់ពួកគេ។ <ref>{{Cite web |title=Palestine {{!}} History, People, & Religion {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Palestine |access-date=2022-10-23 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == សាសនាយូដា == [[ឯកសារ:المسجد_الاقصى.jpg|រូបភាពតូច|[[commons:Category:Olea europaea in Israel|ដើមអូលីវ]] ដូចជាដើមនេះនៅក្រុងយេរូសាឡឹមដែរ មាននិមិត្តរូបដ៏ពិសិដ្ឋនៅក្នុងសាសនាយូដា គ្រិស្តសាសនា និងឥស្លាម។ <ref name="Angus2014">{{Cite book|last=Angus|first=Julie|title=Olive Odyssey: Searching for the Secrets of the Fruit That Seduced the World|date=2014|isbn=978-1-77100-006-2|pages=127–129|quote=The Olive Tree flourishes throughout Judaism, Islam and Christianity as a symbol of peace and prosperity, its oils cherished and its growers respected.|url=https://books.google.com/books?id=U0BgBgAAQBAJ&pg=PA128|access-date=8 October 2020}}</ref>]] អ្នកស្រាវជ្រាវពិចារណាថា គោលគំនិតនៃដែនដីដែលបានធ្វើឲ្យបរិសុទ្ធដោយធ្វើជា «លំនៅនៅលើផែនដីរបស់ ព្រះនៃអ៊ីស្រាអែល » មានវត្តមាននៅក្នុងសាសនាយូដាយ៉ាងយូរបំផុតនៅសម័យ សាការី (សតវត្សទី៦ មុនគ.ស)។ <ref name="Magna">{{Cite journal|last=Magness|first=Jodi|author-link=Jodi Magness|year=2017|title=Purity Observance among Diaspora Jews in the Roman World|url=https://www.ariel.ac.il/wp/archaeology-and-text/wp-content/uploads/sites/139/2019/03/39-65.pdf|journal=Archaeology and Text|publisher=[[Ariel University]] and [[Lehigh University]]|volume=1|pages=39–65|doi=10.21461/AT012017.39-66|doi-broken-date=17 July 2025|issn=2521-8034|accessdate=16 July 2021}}</ref> ជនជាតិយូដាជាទូទៅហៅ ទឹកដីអ៊ីស្រាអែល ថាជា "ដែនដីបរិសុទ្ធ" ( [[ភាសាហេប្រឺ|ហេព្រើរ]] : {{Lang|he|אֶרֶץ הַקוֹדֵשׁ}} Eretz HaKodesh )។ <ref>{{Cite web |title=Palestine {{!}} History, People, & Religion {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Palestine |access-date=2022-10-23 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> គម្ពីរតាណាក់ ហៅវាយ៉ាងច្បាស់ថាជា «ដែនដីបរិសុទ្ធ» នៅក្នុងសាការី ២:១៦។ <ref>{{Cite web |title=Palestine {{!}} History, People, & Religion {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Palestine |access-date=2022-10-23 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ពាក្យថា «ដែនដីបរិសុទ្ធ» ត្រូវបានប្រើពីរដងបន្ថែមទៀតនៅក្នុង សៀវភៅគម្ពីរសញ្ញាថ្មី (ប្រាជ្ញា ១២:៣, <ref>{{Cite web |title=Palestine {{!}} History, People, & Religion {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Palestine |access-date=2022-10-23 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ២ ម៉ាកកាប៊ី ១:៧)។ <ref>{{Cite web |title=Palestine {{!}} History, People, & Religion {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Palestine |access-date=2022-10-23 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ភាពបរិសុទ្ធនៃដែនដីអ៊ីស្រាអែលជាទូទៅត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយការអះអាងរបស់គម្ពីរតាណាក់ថា ដែនដីនេះត្រូវបានប្រទានដល់ ជនជាតិអ៊ីស្រាអែល ដោយព្រះ ពោលគឺវាជា « ដែនដីសន្យា » ដែលជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃ សេចក្ដីសញ្ញារបស់ព្រះ ។ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[វិគីភីឌា:ត្រូវការអំណះអំណាង|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2021)">ត្រូវការ​ឯកសារ​យោង</span>]]'' &#x5D;</sup> នៅក្នុង [[គម្ពីរតូរ៉ា|គម្ពីរតូ]] រ៉ា មីតស្វុត ជាច្រើនដែលបានបញ្ជាដល់ជនជាតិអ៊ីស្រាអែលអាចត្រូវបានអនុវត្តតែនៅក្នុងទឹកដីអ៊ីស្រាអែលប៉ុណ្ណោះ <ref name="Ziegler">{{Cite book|title=Halakhic positions of Rabbi Joseph B. Soloveitchik|page=173|location=New York|year=2007|isbn=978-0-88125-937-7|url=https://books.google.com/books?id=XDzlvJ5zsfsC}}</ref> ដែលបម្រើដើម្បីសម្គាល់វាពីទឹកដីដទៃទៀត។ ឧទាហរណ៍ នៅក្នុងទឹកដីអ៊ីស្រាអែល "គ្មានដីណាមួយត្រូវបានលក់ជាអចិន្ត្រៃយ៍ទេ" (លេវីវិន័យ ២៥:២៣)។ <ref>{{Cite web |title=Palestine {{!}} History, People, & Religion {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Palestine |access-date=2022-10-23 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ស្មីតា ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងតែទាក់ទងនឹងទឹកដីអ៊ីស្រាអែលប៉ុណ្ណោះ ហើយការប្រារព្ធថ្ងៃ បរិសុទ្ធ ជាច្រើនគឺខុសគ្នា ដោយសារ ថ្ងៃបន្ថែមមួយត្រូវបានប្រារព្ធឡើង នៅក្នុង ជនភៀសខ្លួនជ្វីហ្វ ។ == គ្រិស្តសាសនា == សម្រាប់ គ្រិស្តបរិស័ទ ដែនដីបរិសុទ្ធត្រូវបានចាត់ទុកថាពិសិដ្ឋដោយសារតែទំនាក់ទំនងរបស់វាជាមួយនឹង ការប្រសូត កិច្ចបម្រើ ការឆ្កាង និង ការរស់ឡើងវិញ របស់ [[ព្រះយេស៊ូ|ព្រះយេស៊ូវ]] ដែលគ្រិស្តបរិស័ទចាត់ទុកថាជា ការចាប់កំណើតជាព្រះ និងជាព្រះ មេស្ស៊ី ។ សៀវភៅគ្រិស្តសាសនា រួមទាំងការបោះពុម្ពជាច្រើននៃព្រះគម្ពីរ ជារឿយៗមានផែនទីនៃដែនដីបរិសុទ្ធ (ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថារួមបញ្ចូលតំបន់ កាលីឡេ សាម៉ារី និង យូដា )។ ឧទាហរណ៍ {{Lang|la|Itinerarium Sacrae Scripturae}} ( {{Literal translation|Travel book through Holy Scripture}} ) របស់ Heinrich Bünting (១៥៤៥–១៦០៦) ដែលជាគ្រូគង្វាលប្រូតេស្តង់ជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ បានបង្ហាញផែនទីបែបនេះ។ <ref name="wdl">{{Cite web |last=Bünting, Heinrich |date=1585 |title=Description of the Holy Land |url=http://www.wdl.org/en/item/2891/ |website=[[World Digital Library]] |language=de |access-date=2026-01-07 |archivedate=2019-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190317031501/https://www.wdl.org/en/item/2891/ |url-status=dead }}</ref> សៀវភៅរបស់គាត់មានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំង ហើយវាផ្តល់នូវ «សេចក្តីសង្ខេបពេញលេញបំផុតនៃភូមិសាស្ត្រព្រះគម្ពីរ និងបានពិពណ៌នាអំពីភូមិសាស្ត្រនៃដែនដីបរិសុទ្ធដោយតាមដានការធ្វើដំណើររបស់ឥស្សរជនសំខាន់ៗពីព្រះគម្ពីរចាស់ និងថ្មី»។ <ref name="wdl" /> ក្នុងនាមជាពាក្យភូមិសាស្ត្រ ការពិពណ៌នា «ដែនដីបរិសុទ្ធ» រួមបញ្ចូលដោយរលុងនូវអ៊ីស្រាអែលសម័យទំនើប ប៉ាឡេស្ទីន [[លីបង់]] [[ហ្សកដានី]] ខាងលិច និង [[ស៊ីរី]] ភាគនិរតី។ == សាសនាអ៊ីស្លាម ==   នៅក្នុង [[គម្ពី គួរអាន|គម្ពីរ គួរអាន]] ពាក្យ Al-Ard Al-Muqaddasah ( Arabic , English: Holy Land ) ត្រូវបានប្រើនៅក្នុងអត្ថបទមួយអំពី មូសា ( [[ម៉ូសេ]] ) ដែលប្រកាសដល់ កូនចៅអ៊ីស្រាអែល ថា “ឱប្រជាជនរបស់ខ្ញុំ! ចូរចូលទៅក្នុងដែនដីបរិសុទ្ធ ដែល [[អល់ឡោះ]] បានកំណត់សម្រាប់អ្នករាល់គ្នា។ ហើយកុំត្រឡប់ក្រោយវិញ បើមិនដូច្នោះទេ អ្នកនឹងក្លាយជាអ្នកចាញ់”។ [គួរអាន ៥:២១ ] គម្ពីគូរ៉ានក៏សំដៅទៅលើដែនដីនោះថាជា “ដែនដីដ៏មានពរ” ផងដែរ។ ក្រុងយេរូសាឡឹម ត្រូវបានគេស្គាល់ជាភាសាអារ៉ាប់ថា Al-Quds ( 'បរិសុទ្ធ') មានសារៈសំខាន់ជាពិសេសនៅក្នុងសាសនាអ៊ីស្លាម។ គម្ពីរកូរ៉ានសំដៅទៅលើការជួបប្រទះរបស់ [[មហាម៉េដ|មហាមេដ]] និង Mi'raj ថា "សិរីល្អដល់អ្នកដែលបាននាំអ្នកបម្រើរបស់ទ្រង់គឺ មហាមេដ នៅពេលយប់ពី វិហារអ៊ីស្លាមដ៏ពិសិដ្ឋ ទៅកាន់វិហារអ៊ីស្លាមឆ្ងាយបំផុតដែលយើងបានប្រទានពរដល់បរិស្ថានរបស់វា ដើម្បីឲ្យយើងអាចបង្ហាញគាត់នូវសញ្ញាមួយចំនួនរបស់យើង"។ [Quran 17:1 ] Ahadith សន្និដ្ឋានថា "វិហារអ៊ីស្លាមឆ្ងាយបំផុត" ស្ថិតនៅក្នុង Al-Quds; ឧទាហរណ៍ ដូចដែលបានរៀបរាប់ដោយ Abu Hurairah ថា "នៅក្នុងដំណើរពេលយប់របស់អ្នកនាំសាររបស់អល់ឡោះ ពែងពីរ មួយមានស្រា និងមួយទៀតមានទឹកដោះគោ ត្រូវបានប្រគល់ជូនគាត់នៅ Al-Quds (ក្រុងយេរូសាឡឹម)។ គាត់បានមើលវា ហើយយកពែងទឹកដោះគោ។ ទេវតា Gabriel បាននិយាយថា "សូមសរសើរដល់អល់ឡោះ ដែលបានដឹកនាំអ្នកទៅកាន់ Al-Fitrah (ផ្លូវត្រូវ); ប្រសិនបើអ្នកបានយក (ពែង) ស្រា នោះ Ummah របស់អ្នកនឹងវង្វេងផ្លូវ"។ [[យេរូសាឡឹម|ក្រុងយេរូសាឡឹម]] គឺជា Qiblah (ទិសដៅនៃការអធិស្ឋាន) ដំបូងគេរបស់សាសនាអ៊ីស្លាមក្នុងជីវិតរបស់មហាម៉ាត់ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រោយមកវាត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅជា កាបា នៅក្នុងទីក្រុង មេកានៃទីក្រុងហ៊ីចា [[ម៉ិកកា|ហ្ស៊ី]] បន្ទាប់ពីការបើកសម្តែងដល់មហាម៉ាត់ដោយមហាទេវតា ជីប្រីល (Jibril )។ ការសាងសង់ វិហារអ៊ីស្លាមអាល់អាកសា បច្ចុប្បន្ន ដែលស្ថិតនៅលើ ភ្នំប្រាសាទ ក្នុងក្រុងយេរូសាឡឹម មានអាយុកាលតាំងពីសម័យអ៊ូម៉ៃយ៉ាដដើមនៃការគ្រប់គ្រងនៅ ប៉ាឡេស្ទីន ។ អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តស្ថាបត្យកម្ម ខេអេស៊ី គ្រេសវែល (KAC Creswell ) ដោយសំដៅទៅលើសក្ខីកម្មរបស់ អាគុលហ្វ ដែលជាព្រះសង្ឃ ហ្គា លីក ក្នុងអំឡុងពេលធម្មយាត្រារបស់គាត់ទៅកាន់ប៉ាឡេស្ទីនក្នុងឆ្នាំ ៦៧៩-៨២ បានកត់សម្គាល់ពីលទ្ធភាពដែលថា កាលីហ្វ ទីពីរនៃ កាលីហ្វរ៉ាស៊ីឌុន គឺអ៊ូម៉ា អ៊ីបន អាល់ខាតតាប ( Umar ibn al-Khattab ) បានសាងសង់អគារបួនជ្រុងបុរាណមួយសម្រាប់ផ្ទុកអ្នកគោរពបូជាចំនួន ៣០០០ នាក់នៅកន្លែងណាមួយនៅលើហារ៉ាមអាស-សារីហ្វ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អាគុលហ្វបានទៅទស្សនាប៉ាឡេស្ទីនក្នុងរជ្ជកាល មូអាវីយ៉ាហ៍ទី ១ ហើយវាអាចទៅរួចដែលមូអាវីយ៉ាហ៍បានបញ្ជាឱ្យសាងសង់ មិនមែនអ៊ូម៉ាទេ។ ការអះអាងចុងក្រោយនេះត្រូវបានគាំទ្រយ៉ាងច្បាស់លាស់ដោយអ្នកប្រាជ្ញមូស្លីមដំបូង al-Muthahhar bin Tahir។ <ref>{{Cite web |title=Palestine {{!}} History, People, & Religion {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Palestine |access-date=2022-10-23 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> យោងតាមគម្ពីរកូរ៉ាន និងប្រពៃណីអ៊ីស្លាម វិហារអ៊ីស្លាមអាល់អាកសា គឺជាកន្លែងដែលលោក Muhammad បាន ធ្វើដំណើរពេលយប់ ( al-isra ) ក្នុងអំឡុងពេលដែលលោកបានជិះ Buraq ដែលបាននាំលោកពីទីក្រុង Mecca ទៅ al-Aqsa។ <ref>{{Cite web |title=Palestine {{!}} History, People, & Religion {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Palestine |access-date=2022-10-23 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> លោក Muhammad បានចង Buraq ទៅនឹង ជញ្ជាំងខាងលិច ហើយបានអធិស្ឋាននៅវិហារអ៊ីស្លាមអាល់អាកសា ហើយបន្ទាប់ពីលោកបានបញ្ចប់ការអធិស្ឋានរបស់លោក ទេវតា Jibril ( Gabriel ) បានធ្វើដំណើរជាមួយលោកទៅកាន់ស្ថានសួគ៌ ជាកន្លែងដែលលោកបានជួប ព្យាការី ជាច្រើនទៀត ហើយបានដឹកនាំពួកគេក្នុងការអធិស្ឋាន។ <ref>{{Cite web |title=Palestine {{!}} History, People, & Religion {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Palestine |access-date=2022-10-23 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> សារៈសំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃវិហារអ៊ីស្លាមអាល់អាកសានៅក្នុងសាសនាអ៊ីស្លាមត្រូវបានសង្កត់ធ្ងន់បន្ថែមទៀតដោយការពិតដែលថាប្រជាជនមូស្លីមបានងាកទៅរក al-Aqsa នៅពេលដែលពួកគេបានអធិស្ឋានរយៈពេល 16 ឬ 17 ខែបន្ទាប់ពី ការធ្វើចំណាកស្រុក ទៅកាន់ [[មេឌីណា|Medina]] ក្នុងឆ្នាំ 624; ដូច្នេះវាបានក្លាយជា qibla ('ទិសដៅ') ដែលប្រជាជនមូស្លីមប្រឈមមុខសម្រាប់ការអធិស្ឋាន។ <ref>{{Cite web |title=Palestine {{!}} History, People, & Religion {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Palestine |access-date=2022-10-23 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == ជំនឿបាហៃ == ទីកន្លែងពិសិដ្ឋបំផុតសម្រាប់ ធម្មយាត្រាបាហៃ គឺ ទីសក្ការៈបូជាបាហៃអ៊ុលឡាហ៍ និង ទីសក្ការៈបូជាបាបាប ដែលជា តំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោក [[យូណេស្កូ|របស់អង្គការយូណេស្កូ]] នៅក្នុងទីក្រុងឆ្នេរសមុទ្រ អាក្រេ និង ហៃហ្វា រៀងៗខ្លួន។ <ref name="UNESCO">{{Cite web |last=UNESCO World Heritage Centre |date=2008-07-08 |title=Three new sites inscribed on UNESCO's World Heritage List |url=https://whc.unesco.org/en/news/452 |access-date=2008-07-08}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] 92axfati65zk9c5kwfuphsh7hup2jia 0 37497 333671 307090 2026-03-28T08:00:40Z Andre Engels 104 merge 333671 wikitext text/x-wiki {{merge|ជយវម៌្មទី៥}} {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #005A92;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> ជ័យវរ្ម័នទី៥ </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Le Bouddha couché du Temple Baphuon...jpg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" | Jayavarman V Les temples d'Angkor La Statue du Bouddha couché au temple de Baphûon. |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''រជ្ជកាល''' | ៩៦៨-១០០១ ([[ចក្រភពខ្មែរ]]) |- style="vertical-align:center;" |'''គ្រងរាជ''' |​ ៩៦៨ |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាមពេញ''' |ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ ស្រីជ័យវរ្ម័នទេវៈ |- style="vertical-align:center;" |'''មរណៈនាម''' |បរមវីរៈលោក <ref> Bijan Raj Chatterjee (1964) [https://books.google.com.kh/books?id=jLZAAAAAMAAJ&q=Jayavarman+V&dq=Jayavarman+V&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiP97Xr3N3xAhUSB94KHQtUDtEQ6AEwB3oECAcQAw Indian Cultural Influence in Cambodia], Publisher: University of Calcutta, Original from the University of Michigan p.288 </ref> |- style="vertical-align:center;" |'''ក្សត្រមុន''' | [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |- style="vertical-align:center;" |'''រាជបន្ត''' | [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១]] |- style="vertical-align:center;" |'''សន្តិវង្ស''' | កៅណ្ឌិន្យ (អំបូរខ្មែរជ្វា) |- style="vertical-align:center;" |'''ប្រសូត្រ''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''ចូលទីវង្គត់''' | ១០០១ (ជន្មាយុ) មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''ជំនឿសាសនា''' |[[ហិណ្ឌូសាសនា]] លទ្ធិ [[ព្រះសិវៈ]] និយម និង [[ពុទ្ធសាសនា]] ​[[មហាយាន]] |} '''ជ័យវរ្ម័នទី៥''' ([[អង់គ្លេស]]: Jeyvaraman V) ([[សំស្ក្រឹត]]: Jayavarman V) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-១០០១) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ៩៦៨-១០០១) ក្រោយគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ៩៦៨ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មានព្រះបរមនាមថា '''"វ្រះបាទ ធូលីជេងវ្រះកម្រតេងអញ ឝ្រីជយវម៌្មទេវ"''' ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ ស្រីជ័យវរ្ម័នទេវៈ" ​មិនមានកំណត់ត្រារៀបអភិសេករបស់ព្រះអង្គឡើយ តាមពង្សសាវតា គេដឹងត្រឹមថា ព្រះអង្គជាបុត្រាព្រះបាទ "[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]" ហើយព្រះអង្គក៏ជាស្ដេចសឹកសង្គ្រាមដ៏ខ្លាំងពូកែផងដែរ ។<ref> Manomohan Ghosh (1968) [https://books.google.com.kh/books?id=e7huAAAAMAAJ&q=Jayavarman+V&dq=Jayavarman+V&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiP97Xr3N3xAhUSB94KHQtUDtEQ6AEwA3oECAgQAw A History of Cambodia: From the Earliest Times to the End of the French Protectorate], Publisher: Calcutta Oriental Book Agency, Original from the University of Michigan p.304 </ref> == ការកសាងរាជវាំងថ្មី == [[File:Pictures from the Baphoun, Phimeanakas and the Terrace of the Leper King (12522453875).jpg|thumb|left|New Royal Palace of Jayavarman V between Baphoun, Phimeanakas temples 10th century.]] ក្នុងរាជព្រះបាទ "ជ័យវរ្ម័នទី៥" ព្រះអង្គ​បានចាប់ផ្ដើមសាងសង់ [[ប្រាសាទភិមានអាកាស]] ដែលជាទីចាប់ផ្ដើមរបស់ព្រះអង្គក្នុងការកសាងរាជវាំងថ្មី ដើម្បីពង្រីកឥទ្ធិពលអំណាចរបស់ព្រះអង្គក្នុងការគ្រប់គ្រងព្រះនគរ ចំណែករាជដំណាក់របស់ អង្គព្រះមហាក្សត្រ សុទ្ធតែ​ស្រោបទៅដោយមាស ដែលបង្ហាញពីកិត្យានុភាព និងភាពថ្លៃថ្នូរខ្ពង់ខ្ពស់ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះអង្គ រាជវាំងថ្មីរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានប្រសិទ្ធនាមថា "ជ័យឥន្ទ្រនាគគិរី" ([[អង់គ្លេស]]: Jayendranagarī) ដែលមានន័យថា រាជវាំងភ្នំនាគរបស់ព្រះឥន្ទ្រ ហើយព្រះអង្គក៏ស្ថាបនារាជធានីបន្ថែមផងដែរ ។​<ref> Société asiatique (Paris, France), Centre national de la recherche scientifique (France) (1932) [https://books.google.com.kh/books?id=hVZTVcm22k0C&q=Jayavarman+V+Jayendranagar%C4%AB&dq=Jayavarman+V+Jayendranagar%C4%AB&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjTzMiy4-TxAhXMGaYKHd_bDUIQ6AEwBHoECAQQAw Journal asiatique], Publisher: Société asiatique, Original from the University of California </ref> <ref> Helen Ibbitson Jessup, Sāramandīr Jāti Kambujā (2006) [https://books.google.com.kh/books?id=eiQWAQAAIAAJ&q=%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%9C%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9F%A5&dq=%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%9C%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9F%A5&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj2vOTEo-TxAhUHqpQKHfCnAwYQ6AEwBnoECAQQAw Chefs d'œuvre du Musée national du Cambodge ], Publisher: Contributor Friends of Khmer Culture p.112 [[ISBN]]: 9995083604 </ref> == ការីកចម្រើនផ្នែកសិល្បៈរបាំ == '''ល្ខោនខោល (Lakhon Khol Mask Dance)''' [[File:Cambodian Mask Dance C.20th Century.jpg|thumb|Cambodian Mask Dance C.20th Century Image 1928 by Jules Gervais-Courtellemont - National Geographic Society US Corbis Image.]] ក្នុងរាជព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] ការរីកចម្រើនផ្នែកសិល្បៈរបាំ ដែលប្រែសម្រួលចេញពីសិល្បៈ​របាំ ល្ខោនណាំងស្បែក ឬ [[ល្ខោនស្បែកធំ]] មកជាទម្រង់សិល្បៈមុខខ្មុក នៃការសម្ដែងសាច់រឿងដោយពាក់របាំងមុខរាំក្នុងទម្រង់ជាតួអង្គផ្សេងៗ ដែលត្រូវបានគេសម្គាល់ឈ្មោះរបាំនេះថា '''"[[ល្ខោនខោល]]"''' យោងតាមរយៈសិលាចរឹក តំបន់ស្ទឹងស្រែង [[ខេត្តសៀមរាប]] ​K.566 គ.សករាជ ៩៧៩ បានពណ៌នាថា៖ ​អង្គម្ចាស់​ម្នាក់​​នាម "វ្រៈកម្រៈតេងឥសានសិវៈ" លោកគឺ ជា​ប្រធាន​ក្រុម​នាដ​ខោល ដែលត្រូវនាំយកមនុស្សមួយក្រុមពី "ខេត្រវ្យាធៈបុរៈ" ឱ្យទៅបម្រើនារាជវាំង "ជ័យឥន្ទ្រនាគគិរី" នាផ្ទះនាដខោល ។<ref> Dr. Vong Sotheara (2003) [https://web.archive.org/web/20210606214426/http://ckslibrary.khmerstudies.org:8080/newgenlibctxt/View?From=Library&CatId=21474&OwnLibId=1&LibraryId=1 Inscriptions of Cambodia: Pre-Angkorian period], Website: ckslibrary.khmerstudies.org, Publisher: Royal University of Phnom Penh p.216 [[ISBN]] : 9789996328244 </ref> == ទំនាក់ទំនង ពុទ្ធសាសនា​មហាយាន == '''Jayavarman V Buddha Mahayana''' [[File:Baphuon.- Statue du Bouddha couché.jpg|thumb|Les temples d'Angkor Baphuon.- Statue du Bouddha couché Siem Reap, Built by Jayavarman V.]] ក្នុងរាជព្រះបាទ ​"ជ័យវរ្ម័នទី៥" ការហូរចូលនៃទំនាក់ទំនង [[ពុទ្ធសាសនា]] [[មហាយាន]] បានធ្វើឱ្យព្រះអង្គទទួលយកសាសនាព្រះពុទ្ធមកបន្ថែមទៀត ដោយព្រះអង្គបានសាងសង់ប្រាសាទមួយបូជាចំពោះពុទ្ធសាសនា ប្រាសាទនោះគឺ [[ប្រាសាទបាពួន]] ។<ref> Deane H. Dickason (1937) [https://books.google.com.kh/books?id=d5uHBqUMQcIC&q=Jayavarman+V+Baphoun+temple&dq=Jayavarman+V+Baphoun+temple&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjmopW2zObxAhUKe94KHRoSBrIQ6AEwA3oECAYQAw Wondrous Angkor] , Publisher: Kelly & Walsh, Original from the University of Michigan p.147 </ref> នៅក្នុងរាជរបស់ព្រះអង្គ តែងមានជម្លោះរវាងអ្នក [[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា]] និង អ្នក[[ពុទ្ធសាសនា]] ជារឿយៗ ដូចនេះហើយទើបប្រាសាទបាពួន មិនត្រូវបានសាងសង់បញ្ចប់ឡើយ យ៉ាងណាវិញ ព្រះអង្គនៅតែមានទំនោរច្រើនទៅលើព្រះពុទ្ធសាសនា តែព្រះអង្គក៏មិនបានបោះបង់និងការគោរពប្រតិបត្តិទៅលើព្រហ្មញ្ញសាសនាផងដែរ ។<ref> Sākalvidyālăy Bhūmin Bhnaṃ Beñ (14-16 November 2006) [https://books.google.com.kh/books?id=3D8SX93nkKwC&q=%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%9C%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9F%A5%E2%80%8B&dq=%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%9C%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9F%A5%E2%80%8B&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjiyLGxx-fxAhXFJKYKHRNPCEA4ChDoATABegQIBBAD Proceedings: 9th Socio-Cultural Research Congress on Cambodia], Publisher: Royal University of Phnom Penh, Original from University of California, Berkeley p.1058 [[ISBN]]: 9995084740 </ref> == ស្ថាប័ត្យកម្ម​ដែលទ្រង់បានកសាង == [[File:Ta Keo, le temple-montagne inachevé (Angkor) (6965364317).jpg|thumb|Ta Keo temple 10th century built by Jayavarman V, origin name Hemasringagiri.]] * [[ប្រាសាទភិមានអាកាស]] គ.សករាជ 968 AD.<ref> George B. Walker (1955) [https://books.google.com.kh/books?id=WQFwAAAAMAAJ&q=Jayavarman+V+Phimeanakas&dq=Jayavarman+V+Phimeanakas&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwimhY_K--jxAhVzxjgGHbGpAN8Q6AEwAHoECAsQAw Angkor Empire], Publisher: Signet Press, Original from the University of Michigan p.132 </ref> * [[ប្រាសាទបាពួន]] * [[ប្រាសាទតាកែវ]] ឈ្មោះដើម "ហេមស្រឹង្គគិរី" ([[អង់គ្លេស]]: Hemasringagiri) មានន័យថា ប្រាសាទភ្នំទ្រនុងមាស តំណាងឱ្យទីដ្ឋាន នៃភ្នំព្រះសុម៉ែរ ([[អង់គ្លេស]]: Represent Mount Meru)<ref> Charles Higham (2004) [https://books.google.com.kh/books?id=AKzqy2_RSq4C&dq=jayavarman+v+baphoun+temple&source=gbs_navlinks_s The Civilization of Angkor], Publisher: University of California Press p.192 [[ISBN]]: 0520242181 </ref> == សេចក្ដីជំរាប == មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»? ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។<ref> Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) [https://books.google.com/books/about/Eka_Sahasrar%C4%81tr%C4%AB.html?id=SzXRAAAAMAAJ Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12], Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from the University of Michigan </ref> '''ដូចនេះ ៖''' ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។ បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។ == ចំណារពន្យល់ == សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == មើលផងដែរ == * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ០០០-១០០១)''}} {{Succession box|before= [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]|title=[[ចក្រភពខ្មែរ]]|years='''៩៦៨–១០០១'''|after=[[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១]]}} {{S-end}} == ឯកសារយោង == 62lbt9futqtpcbr78jsnna3hgat3asx 0 40234 333634 325984 2026-03-27T15:43:58Z Somdoreauthor 43367 333634 wikitext text/x-wiki '''សោម ដូរ៉េ (កើតនៅថ្ងៃទី១៣ ខែ ឱសភា ឆ្នាំ១៩៨៩ )''' ជាកវីនិពន្ធម្នាក់ មានសមត្ថភាពសិល្បៈពហុជំនាញ មានដូចជា និពន្ធមេឡូឌីនិងទំនុកច្រៀង ខ្សែភាពយន្ត ទស្សនាវដ្ដី ដឹកនាំសម្តែង និង និពន្ធប្រលោមលោក សៀវភៅត្លុកកំប្លែង រួមទាំងដឹកនាំកម្មវិធីទូរទស្សន៍ ជាវិចិត្រករ គូរStoryboard ថែមទាំងជាអ្នកឆ្នៃម៉ូដសម្លៀកបំពាក់ទៀតផង មិនតែប៉ុណ្ណោះក៏បានបង្កើតកម្មវីធីអប់រំ ជម្រុញយុវវ័យតាមរយៈការអានសៀវភៅ ហើយកែឆ្នៃទៅជាកម្មវិធីសប្បុរសធម៌ដ៏មានប្រយោជន៍នៅក្នុងសង្គមថែមទៀតផង ។ បង្ហាញស្នាដៃនិងឈ្មោះស្ទើរតែគ្រប់ផលិតកម្ម គ្រប់ស្ថាប័ន និងស្ទើរតែគ្រប់កំពូលតារាចម្រៀងក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ។ មានសមត្ថភាពក្នុងការនិពន្ធបែបផ្សាភ្ជាប់មនោសញ្ចេតនា កំប្លែងជាមូយការអប់រំ បញ្ចូលទៅក្នុងបទចម្រៀង ដែលនៅលើបណ្តាញសារព័ត៌មាននានាក្នុងស្រុកត្រូវបានចុះផ្សាយយ៉ាងព្រោងព្រាត ។ បទចម្រៀងដែលគេស្គាល់ជាច្រើន មានដូចជាបទ លើលោកនេះខ្ញុំស្រលាញ់ម៉ាក់ខ្ញុំជាងគេ បោកខោអាវនឹកស្នេហ៍ សង្សារផ្ទាល់ខ្លួន រាំជាន់អាចម៍គោ ស្វារាំគ្រវីលីអូ ស្នេហាអាថ៍កំបាំង សង្សារលេងៗ បេះដូងមនុស្សយន្ត កូនក្រមុំបងគ្រាន់តែជាមនុស្សស្រីធម្មតា រលឹមប្រុយៗ និងបទ ប៉េវៗ រាត្រីសួស្តីអង្គរ អារម្មណ៍សល់ ចាក់ក្រឡេកទយ ។ល។ {| class="wikitable" |- !ប្រវត្តិរូបសង្ខេប[[File:Som dore portrait.jpg|thumb|Official portrait of som dore, Cambodian Author]]<br /> ![[ឯកសារ:Som_dore_Khmer_Author.jpg|រូបភាពតូច|Official portrait of som dore, Cambodian Author in tv show]]ការវិវឌ្ឃន៍ខ្លួនទៅជាអ្នកនិពន្ធសម័យឌីជីថលAI ផលិតមាតិកាអ្នកនិពន្ធ ដែលត្រៀមបង្ហាញស្នាដៃ Contentជាច្រើន ក្នុងឆ្នាំំ ២០២៥ ជាមួយ ម្ចាស់ស្បនស័រនានា ។ ឆ្នាំ២០២៥ ជាឆ្នាំរបស់សោមដូរ៉េ ក្នុងការបញ្ចេញ បេសសកកម្ម៖ ( ខ្ញុំចង់ឲ្យមនុស្សមួយចំហៀងប្រទេសកម្ពុជា ក្លាយជាអ្នកនិពន្ធ ) --- សោមដូរ៉េ Quote/ |- !'''ឈ្មោះពីកំនើត''' |សោម ដូរ៉េ |- !'''ឈ្មោះហៅក្រៅ''' |ផ្លយ |- !'''ថ្ងៃខែឆ្នាំកំនើត''' |១៩៨៩ |- !'''ទីកន្លែងកំនើត''' |ប្រទេសកម្ពុជា |- !'''សញ្ជាតិ''' |[[ខ្មែរ|កម្ពុជា]] |- !'''ឆ្នាំប្រកបវិជ្ជាជីវៈ''' |២០១០ –បច្ចុប្បន្ន |- !'''មុខដំណែង''' | -ប្រធានគ្រប់គ្រងគម្រោងផលិតក្រុមហ៊ុនថោន'''(២០១៩)''' -ទីប្រឹក្សាផលិតកម្មថោន '''( ២០១៨ )''' |- !'''វិជ្ជាជីវៈ''' |អ្នក​និពន្ធមេឡូឌី&ទំនុកច្រៀង/ខ្សែភាពយន្ត/Sitcom/ Storyboader/ទស្សនាវដ្តី/ប្រលោមលោក/វិចិត្រករត្លុក ដឹកនាំសម្តែង-អ្នកកាត់ត/ផលិតករកម្មវិធីទូរទស្សន៍, រចនាម៉ូដសម្លៀកបំពាក់ /Content Creator/Digital Marketing |- !'''ស្លាកតន្ត្រី''' |រស្មីហង្សមាស/ថោន/សាន់ដេ/VEVO/Big Man/ KH Promotion/WEប្រូដាក់សិន/Phleng Record/ TOP MUSIC/KhmerTree/S7Production/GMB/AKASA/GENZmusic/MC Club/Miracle Picure/Frame360 |- !'''ឪពុកម្តាយ''' |សោម រស្មី (ម្តាយ) អគ្គលេខាធិការដ្ឋាន [[រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]] |- !'''បងប្អូន''' |ជាកូនបង មានប្អូនស្រីពៅ មួយនាក់ |- !'''មិត្តភក្តិជិតស្និទ្ធ''' '''ក្នុងសិល្បៈ''' |ពេជ្រ សោភា - សាសា - មាស សុខសោភា |- !'''កម្រិតវប្បធម៌''' |សិក្សាផ្នែកគំនូរជាមួយប្រធាននាយកដ្ឋានសិល្បៈ សូនរូប និងភាពយន្ត/សិក្សាផ្នែកបរិញ្ញាបត្រ័ Interior Design SETEC Institute / Khmer Culture Instrumental / Khmer Fine Art ( 2017 ) |- !Website |[https://www.somdore.com/ សោម ដូរ៉េ] |} ='''ជីវិត និង អាជីព'''= រូបភាពតូច|សោម ដូរ៉េផ្តល់បទសម្ភាសន៍កម្ពុជាថ្មី === ២០០៨–២០១០: ចំនុចផ្តើម និងឈានចូលសិល្បៈ === តាមរយៈបទសម្ភាសន៍ជាមួយអ្នកកាសែត កវីនិពន្ធសោមដូរ៉េ បានលាតត្រដាងនូវជីវប្រវត្តិពិតរបស់ខ្លួនថា ឈ្មោះសោម ដូរ៉េ គឺជាឈ្មោះកំនើត ហើយមានទីកន្លែងកំនើតនៅទីក្រុងមូស្គូប្រទេសរុស្សី ខណៈពេលដែលម្តាយរបស់លោក បានទៅបំពេញកម្មសិក្សានៅទីនោះ ហើយក៏បានបង្កើតលោកនៅទីនោះផងដែរ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលលោកមានអាយុ២ឆ្នាំ លោកក៏ត្រូវបានបញ្ជូនឱ្យមករស់នៅទីក្រុងភ្នំពេញជាមួយ និងយាយតាវិញ ក្រោយពីម៉ាក់ប៉ាបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅទីនោះ ។ ក្រោយពីបែកបាក់គ្រួសារ ម្តាយរបស់លោកបានក្លាយជាស្ត្រីម៉េម៉ាយម្នាក់ នៅក្រោមដំបូលគ្រួសារដែលសុទ្ធតែស្រីៗ មានតែលោកដូរ៉េ ដែលជាប្រុសតែម្នាក់ ក្រោយមកម្តាយរបស់លោកក៏បានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយគ្រួសារថ្មីក្នុងឆ្នាំ២០១៣ ដោយបង្កើតបានកូនស្រីម្នាក់ ។ ចំពោះរឿងរ៉ាវលោកពុកបង្កើត លោកមិនបានរៀបរាប់លម្អិតនោះទេ គ្រាន់តែប្រាប់ថាមិនចាំមុខរបស់គាត់ ព្រោះនៅក្មេងពេក គ្រាន់តែដឹងថា ពេលនេះគាត់រស់នៅសុខសប្បាយជាមួយប្រពន្ធកូនក្រោយរបស់គាត់ហើយ ។ ក្រោយមកលោកក៏បានបញ្ចេញអារម្មណ៍មួយ តាមរយៈបទចម្រៀងមួយបទដែលលោកបានសរសេរ គឺបទ តែងសេចក្តីអំពីឳពុក ដែលច្រៀងដោយ លោកករុណាពេជ្រ បានដាស់ទឹកភ្នែកអ្នកស្តាប់ឱ្យហូរទឹកភ្នែកតាមបទចម្រៀងខ្សែរជីវិតដ៏កម្សត់នេះ ដោយមិនបានដឹងថាគឺជាខ្សែរជីវិតពិតរបស់លោកនោះទេ ! ហើយលោកក៏បានបង្ហាញពីការខកចិត្ត និងសោកស្តាយដែលអ្នកដឹកនាំសម្តែងបទនេះបានបង្កើតសាច់រឿងនិរាស្តឈឺចាប់ ប្រាស់ចាកពីរឿងដើមជីវិតពិតរបស់លោកទៅវិញ ! ធ្វេង|រូបភាពតូច|សោម ដូរ៉េ និងនាងកាតុ === ២០១០–២០១២: ចាប់ផ្តើមអាជីព === ក្នុងរង្វង់គ្រួសាររបស់លោក មិនមានអ្នកណាម្នាក់ជាអ្នកសិល្បៈឡើយ ហើយក៏មានអ្នកខ្លះយល់ច្រលំថា លោកគឺជាកូនបង្កើតរបស់សិល្បៈរៀមច្បងគឺលោក សោម ដូរិន ។ ការឈានជើងចូលសិល្បៈលើកដំបូង លោក បានស្គាល់ អ្នកនិពន្ធនិងដឹកនាំសម្តែងម្នាក់ គឺនាង ប៊ុនចាន់និមល និងធ្វើជាអ្នកគូរ Storyboad ឱ្យនាង ហើយក៏អាច និយាយបានថា លោកគឺមនុស្សដែលមានសំណាងនិងឱបនិស្ស័យស្រលាញ់សិល្បៈ និងការផ្តល់ឱកាសពី លោក អឹង សុងលាភ ជាកូនថៅកែផលិតកម្មរស្មីហង្សមាស បានច្រានឱ្យលោកក្លាយជា អ្នកនិពន្ធវ័យក្មេង ដែលមានបទពិសោធន៍តិចបំផុត រហូតទទួលបានការគាំទ្រគួរឱ្យនឹកស្មានមិនដល់ ។ បទដំបូងរបស់ លោកគឺបទ ហោប៉ៅធូរបាត់ស្នេហ៍ ជាពិសេសនោះគឺបទ សង្សារលេងៗ ដែលធ្វើ​ឱ្យប្រជាប្រិយភាពលោក ណុបប៉ាយ៉ារិទ្ធដែលបានលិចកប់អស់រយៈពេលជាច្រើន ឆ្នាំឱ្យលេចត្រដែតស្ទើរតែមិនគួូរឱ្យជឿ ជិះទៅដល់ណាក៏ឮតែចាក់បទនេះ គ្រប់ពេលវេលា ។ បន្ទាប់មកគឺបទ ល្បីៗជាច្រើនទៀត ដូចជាបទ សង្សារផ្ទាល់ខ្លួន របស់នាង ឱកសុគន្ធកញ្ញា និងបទ ស្រលាញ់អូន366ថ្ងៃ ច្រៀងដោយលោក ឆនសុវណ្ណរាជ និងនាង ពេជ្រ សោភា ។ ទំនាក់ទំនងរបស់លោក ជាមួយអ្នកនាងពេជ្រ សោភា ដែលអ្នកណាៗក៏ដឹងដែរថា ពួកគេទាំងពីរគឺជា បងប្អូនល្អនិងគ្នា ហើយអ្នកនាងពេជ្រ សោភា ក៏ធ្លាប់បានប្រកាស់ Live Video នៅក្នុង Facebook ដែរ ថានាងធ្លាប់បានជួយជ្រោមជ្រែងលោក មុនលោកចូលជាអ្នកនិពន្ធក្នុងផលិតកម្មរស្មីហង្សមាសឯណោះ ៕ នៅពេលដែលលោកកំពុងធ្វើការនៅផលិតកម្មរស្មីហង្សមាស គេក៏បានដឹងថាលោក ក៏ជាអ្នកនិពន្ធម្នាក់ឱ្យទស្សនាវដ្តីម៉ូដដ៏ល្បីល្បាញមួយ ក្នុងស្រុកផងដែរ គឺ ទស្សនាវដ្ដី SOVRIN ៕ អស់រយៈពេលជាងមួយឆ្នាំនៅ ផលិតកម្មរស្មីហង្សមាស លោកធ្វើជាអ្នកគូរ Storboad សម្រាប់ការថតស្ប៉ថផ្សាយពាណិជ្ជកម្មជាច្រើន ក្រៅពីនោះផលិតកម្មរស្មីហង្សមាស បានចេញបទចម្រៀងដែលលោកសរសេរ ត្រឹមតែជាងដប់បទតែប៉ុណ្ណោះ ហើយក្នុងមួយវុលមានមួយបទ ឬពីរបទប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែគេសង្កេតឃើញថាបទដែលលោកសរសេរ ៩០ភាគរយគឺនៅលើគម្របឌីស ទាំងសីឌី និងវិសីឌី ។ ខណៈពេលដែលបទ សង្សារផ្ទាល់ខ្លួន ចេញមក ស្រាប់តែខាងផលិតកម្មមានកំហុសបច្ចេកទេស​ បានច្រលំ ដាក់ឈ្មោះ អ្នកផ្សេងទៅវិញ ធ្វើឱ្យ កវីម្នាក់នេះ អាក់អន់ស្រពន់ចិត្ត ហើយធ្វើការបង្ហោះលើហ្វេសបុក បង្ហាញពីអារម្មណ៍ផងដែរ ធ្វើឱ្យអ្នកលេងចូលទៅខមមិន យ៉ាងច្រើន ។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏កវីរូបនេះនៅតែតូចចិត្ត ហើយបានបង្ហោះសារខូចចិត្ត នៅលើបណ្តាញសង្គម Facebook ជាហូរហែរ រហូតដល់មួយរយៈក្រោយក៏ឃើញសារព័ត៌មានចុះផ្សាយថា លោកបានសម្រេចចិត្តផ្លាស់ទៅទ្រនំផលិតកម្មថ្មី យ៉ាងតក់ក្រហល់ ជាទីបំផុត ។ រូបភាពតូច|សោម ដូរ៉េ និង តារាស្រីថោន === ២០១២–២០១៦: ការផ្លាស់ទ្រនំ === ស្របពេលដំណឹងការចាកចេញពីផលិតកម្មហង្សមាស គេបែរជាឃើញស្នាដៃអ្នកនិពន្ធសោម ដូរ៉េ នៅផលិតកម្មប៊ិកមេន ទៅវីញ ក្រោមឈ្មោះថា ផ្លយ គឺមានបទ មេអណ្តើក និងបទ ចង់ធ្វើសង្សារគេឡើងញ័រខ្លួន ច្រៀងដោយ កញ្ញាណយ ។ អ្វីដែលគួរ ឱ្យចាប់អារម្មណ៍នោះ គឺបទទាំងពីរនេះក៏បានធ្វើឱ្យអ្នកចម្រៀងថ្មីម្នាក់ ត្រូវបានគេស្គាល់ និងគាំទ្រយ៉ាងច្រើនផងដែរ តាមរយៈទឹកដៃរបស់កវី ប៉ិនប្រសព្វ ។ បទ ចាក់សោរបេះដូង ៩ខែដប់ថ្ងៃ ចេញភ្លាម បានឆក់យកបេះដូងទស្សនិកជនឱ្យ សរសើរនាងកាតុ ដែលជាតារាកំប្លែងចាប់អាជីពបន្ថែមជាអ្នកចម្រៀង ធ្វើឱ្យកេរ្ត៍ឈ្មោះនាងឡើងស្រឺតៗ តាមរយៈទឹកដៃកវីម្នាក់នេះផងដែរ ជាពិសេសនោះគឺបទ៩ខែដប់ថ្ងៃ ដែលនាងបានរៀបរាប់ប្រាប់ពីជីវិត របស់នាងដល់កវីម្នាក់នេះ ហើយដឹកនាំសម្តែងឱ្យនាងទាំងនាងមានផ្ទៃជិត៩ខែពិតៗតែម្តង កាន់តែអង្រួនចិត្តអ្នកស្តាប់ ឱ្យរំជើបរំជួល ហើយអ្នកណាក៏ដឹងដែរថា បទ៩ខែដប់ថ្ងៃ គឺជារឿងពិតរបស់នាង ហើយនាងក៏បានច្រៀងឱ្យកូនរបស់នាង ក្នុងផ្ទៃស្តាប់ ។ ធ្វេង|រូបភាពតូច|សោម ដូរ៉េ នៅស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍បាយន័ កវីម្នាក់នេះបានបង្កើតប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងផលិតកម្មថោន តាមរយៈបង្កើតអាល់ប៊ុមពិសេស មុនគេដូចជា អាល់ប៊ុម មនុស្សស្រី ដោយតារាចម្រៀងស្រីថោន ច្រៀងរូួមគ្នា សម្តែងសាច់រឿងតគ្នា ដែលមិនធ្លាប់ទាល់តែសោះកាលពីមុន និង អាល់ប៊ុមព្រះអាទីត្យទារជួបព្រះចន្ទ ដោយ លោកករុណាពេជ្រ នាងសុគន្ធ និសា លោក BIG ធ្វើឱ្យអ្នកគាំទ្រចាំមិនភ្លេច នូវសាច់់រឿងកំប្លែងនិងអត្ថន័យហួសចិត្ត ។ ​ ការបើកទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរលើឱស្សាហកម្មតន្ត្រីអន្តរជាតិ លើកដំបូងនៅប្រទេសកម្ពុជា បីបទរបស់អ្នកនិពន្ធសោម ដូរ៉េ ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុង VEVOមុនគេបង្អស់ ដែលធ្វើការបក ស្រាយដោយ នាង មាសសុខសោភា ដែលជាប្រភេទបទលាយភាសាបរទេស ធ្វើឱ្យអ្នកគាំទ្រ ស្ញើចសរសើរមិនដាច់ពីមាត់ ។ កវីម្នាក់នេះហាក់ដូចជាសម្បូររឿងឱ្យគេចាប់អារម្មណ៍ជាច្រើនខណៈពេលដែលផ្លាស់មកក្រុមហ៊ុនថ្មី ដូចជាកម្មវិធីសប្បុរសធម៌ ការលក់សៀវភៅកំប្លែង ការចេញបទចម្រៀងអត្ថន័យប្លែកៗ ធ្វើឱ្យអ្នកគាំទ្រមួយចំនួនគ្រាន់តែចេញបទចម្រៀងមកក៏ដឹងថាជាទឹកដៃអ្នកនិពន្ធណាទៅហើយ ។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៥ កវីសោមដូរ៉េាចាប់ផ្តើមចេញស្នាដៃរៀងរង្វើលមិនដូចមុន បទចម្រៀងខ្លះត្រូវបានរាំងស្ទះ មិនបានចេញ អាល់ប៊ុមពិសេសដែលបានបង្ហោះត្រូវបានលុបចោល ពីរអាល់ប៊ុម ដូចជាកំពុងមានរឿងចម្រូងចម្រាស់ ល្អក់កករ ដូចជា អាល់ប៊ុម សង្សារចេក មុនការចាកចេញរបស់លោក ណាំប៊ុណ្ណារត្ន័ ជាមួយនាង សាសា និងអាល់ប៊ុម Photoshop របស់នាងសាសា និងលោកសុគន្ធថេរាយុ ធ្វើឱ្យបាត់មុខនាងសាសាពីសិល្បៈស្ទើរតែទស្សនិកជនភ្លេចមុខទៅហើយ មិនដឹងមកពីមូលហេតុអ្វីនៅពីក្រោយបញ្ហានេះ ។ ហើយអ្វីដែលគួរឱ្យកត់សំគាល់នោះ គឺពីរឆ្នាំក្រោយ នៃរដូវកាលបទចម្រៀងចូលឆ្នាំកវីម្នាក់នេះ លែងនិពន្ធបទចង្វាក់ញាក់ដូចរាល់ឆ្នាំ បែររជាចេញបទចង្វាក់រាំវង់ រាំក្បាច់ សារវ៉ាន់ ឡាំលាវយ៉ាងច្រើន ធ្វើឱ្យអ្នកតាមដានងឿងឆ្ងល់គ្រប់គ្នា ។ មួយរយៈក្រោយកវីម្នាក់នេះបានបង្ហោះសារតូចចិត្តទៀត ពីការត្អូញត្អែនិងភាពចម្រូងចម្រាស់នៅក្នុងផលិតកម្មចំពោះខ្លួន ស្របពេលដែលប្រជាប្រិយភាពផលិតកម្មថោន បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក ។ រូបភាពតូច|រឿងផ្កាទីងមោង​ និពន្ធដោយសោមដូរ៉េ ស្របពេលនៃការធ្លាក់ចុះប្រជាប្រិយភាពរបស់ផលិតកម្មខណៈពេលដែលផលិតកម្មហង្សមាសដណ្តើមយកប្រជាប្រិយភាពបានវិញ កវីម្នាក់នេះហាក់បានត្រូវបាត់ស្នាដៃពីក្នុងផលិតកម្មថោនមួយរយៈធំ តែបែជាចេញស្នាដៃមួយបង្ករឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលតាមរយៈខ្សែភាពយន្តខ្នាតខ្លីចំនួនពីររឿង គឺរឿងម៉ាក់ប៉ាខ្ញុំប្រជែងកម្ម និងរឿងផ្កាទីងមោង ។ រឿងផ្កាទីងមោងបានស្តារកេរ្ត៍ឈ្មោះរបស់កវីម្នាក់នេះឱ្យងើបមកវិញ ។ បន្ទាប់ពីកឿងស្នាដៃអស់រយៈពេលជាងមួយឆ្នាំ ស្នាដៃរបស់កវីសោម ដូរ៉េ ហាក់ដូចជាមិនត្រូវបានបញ្ចេញ ស្របពេលដែល មានអ្នកចម្រៀងថ្មីៗជាច្រើនបានសម្រុកចូលផលិតកម្មថោន ប៉ុន្តែទីបញ្ចប់ កវីម្នាក់នេះបានបញ្ចប់ពាក្យចចាមអារាមនិង ព័ត៌មានរស៊ើបៗ ដែលថាលោកនិងចាកចេញពីផលិតកម្មថោន ខណៈពេលដែលអាល់ប៊ុមពិសេស ល្ខោនស្នេហ៍ភ្លើងសុបិន និងការងារចាស់ៗជាច្រើនរបស់លោក បានសម្រុកចេញក្នុងពេលដំណាលគ្នា ធ្វើឱ្យអ្នកគាំទ្រមានការងឿងឆ្ងល់ និងភន្ត័ច្រឡំជាច្រើ​ន ។ ហើយអ្វីដែលកាន់តែធ្វើឱ្យអ្នកគាំទ្រលោកភ្ញាក់ផ្អើល នោះគឺការសម្រេចចិត្តវិលត្រលប់ទៅ ទ្រនំចាស់ ដែលផ្តល់ឱ្យកំណើតឱ្យលោកនោះ គឺផលិតកម្មរស្មីហង្សមាស ស្របគ្នាជាមួយនិង នាង សុគន្ធនិសា ដែរ។ អ្នកតាមដានសិល្បៈនាំគ្នា និយាយថា ផលិតកម្មហង្សមាស បានសំឡឹងឃើញស្នាដៃខ្សែភាពយន្តភាគដែលនិងត្រូវបញ្ចាំងក្នុងទូរទស្សន៍ហង្សមាសឆាប់ៗនេះ ។ === ២០១៦–២០១៨: ការវិលត្រលប់ និងអភិវឌ្ឍន៍ទេពកោសល្យ === បាត់មុខមួយរយៈ អ្នកនិពន្ធសោម ដូរ៉េបានប្រកាស់នៅលើទំព័រហ្វេសបុកផ្ទាល់ខ្លួនថា ឆ្នាំ២០១៧ខ្លួនមិនបានសរសេរបទចម្រៀងចូលឆ្នាំទេ ដោយប្តូរមកវិញជា ស្នាដៃប្រភេទកុនខ្នាតធំ និងរឿងភាគទូរទស្សន៍របស់ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍យក្សនៅក្នុងស្រុកគឺ ប៉ុស្ត៍ហង្សមាស មានចំនងជើងរឿង '''បិសាចគួរឲ្យស្រលាញ់''' ដែលធ្វើឲ្យទស្សនិកជននិងអ្នកតាមដានភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំង ។ ខណៈពេលដែលចេញផ្សាយ Poster ធ្វើឲ្យល្បីល្បាញនិងទទួលបាន ចំណាប់អារម្មណ៍ ទោះបីជាពេលចេញរឿងមក មានសន្ទុះនៃការរិះគន់កម្រិតគុណភាពក៏ដោយ ក៏ខ្សែភាពយន្តមួយនេះ នៅតែស្ថិតលើលំដាប់រឿងដែល ល្បី ដោយទទួលបានស្បនស័រយ៉ាងកកកុញ រហូតធ្វើឲ្យផ្ទុះការធុញទ្រាន់ពីអ្នកមើលថែមទៀតផង ដោយសារផ្សាយពាណិជ្ជកម្មយូរៗពេក ៕ ឆ្នាំ២០១៧បទ Dance and Smile ទើបតែចេញវិដេអូជាផ្លូវការ ផ្តិតយកសិល្បៈភ្លេងខ្មែរ គ្រប់ឱបករណ៍ និងល្បែងប្រជាប្រិយរបស់ខ្មែរជាច្រើន លាយជាមួយអត្ថន័យកំប្លែងត្រូវចិត្តយុវវ័យ ពីអ្នកនិពន្ធ សោម ដូរ៉េ អ្នកនិពន្ធ សោមដូរ៉េ ក៏បានរៀបរ៉ាប់ពីអារម្មណ៍ខកចិត្ត និងប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្តជាមួយនិងនាងពេជ្រ សោភា ខណៈពេលដែល តារាចម្រៀងលំដាប់កំពូលពេជ្រ សោភាបានប្រេះឆាជាមួយនិង ងួនចាន់ដេវីត ទៅស្រវ៉ាចាប់ដៃគូជាមួយ នាង ទេព បូព្រឹក្ស ដោយគ្រប់គ្នា ក៏បានដឹងដែរថានាងគឺជាសត្រូវស៊ីសាច់ហុតឈាមជាមួយនាង ពេជ្រ សោភា ធ្វើឱ្យមានការប្រទូស្តសារ៉ាយ ពេលនោះផងអ្នកដែរ គេសង្កេតឃើញថាប្រជាប្រិយភាពច​ម្រៀងចូលឆ្នាំ ឆ្នាំនេះ របស់នាងត្រូវបានធ្លាក់ចុះ វ៉ៃផ្តាច់ដោយបទ ( រាំអញ្ចេក ) របស់ លោកព្រាប សុវត្តិ និង នាង ឱក សុគន្ធកញ្ញា ដោយសារការរិះគន់និងការចាប់អារម្មណ៍ផ្ទុះឡើងព្រមគ្នា ។ === ២០១៨–២០១៩: ការបកក្រោយជាថ្មីម្តងទៀត === អ្នកនិពន្ធសោមដូរេ៉ បានធ្វើឲ្យទស្សនិកជនដែលតាមដានស្នាដៃ ធ្វើការវិលមុខនិងងឿងឆ្ងល់ ចំពោះស្នាដៃដែលថោនទើបតែបង្ហោះជាផ្លូវការ គឺជាបទ អំបុកផ្កាម្លិះ របស់ អ្នកនាងយក់ថិតរដ្ឋា ជាស្នាដៃរបស់កវីវ័យក្មេងការបើកទំព័រថ្ងៃបុណ្យអ៊ំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែ រំលេចដោយMV យ៉ាងស្រស់ស្អាត ជាពិសេសគឺការ​ឆ្នៃម៉ូដ សម្លៀកបំពាក់បូកបញ្ចូលជាមួយនិងក្រម៉ា ស្រូវ ធ្វើឲ្យអ្នកគាំទ្រកាន់តែស្ញើចសរសើរនូវសមត្ថភាពរបស់កវីម្នាក់នេះ ចំពោះជំនាញទេព្យកោសល្យ និពន្ធបទចម្រៀង ដឹកនាំសម្តែង និងឆ្នៃម៉ូដសម្លៀកបំពាក់ ធ្វើឲ្យអ្នកទស្សនាពោលពាក្យសរសើរគ្រប់គ្នា មិនដាច់ពីមាត់ ព្រោះជាបទដែលដឹងគុណកសិករ និងបញ្ចូលឈ្មោះអង្ករខ្មែរទាំងអស់បានយ៉ាងជួនរណ្តំណែងណង យ៉ាងពិរោះ ជាពិសេស គឺការបញ្ចូលនូវរបាំប្រជាប្រិយ ខ្មែរគឺរបាំកសិករ កាន់តែរំលេចឲ្យ MV លើកដំបូងនៃការវិលត្រឡប់មកផលិតកម្មថោន របស់កវីម្នាក់នេះ ពិតជាមិនធម្មតាមែន ។ គេនិងរង់ចាំមើល ថាតើការហោះហើរ ដូរទ្រនុំចុះឡើង របស់កវីម្នាក់នេះអ្នកគាំទ្រនិងចាំតាមដានទៅជាយ៉ាងណា គ្រាន់តែត្រឡប់មកថោនវិញមិនទាន់បានប៉ុន្មានផង ក៏មានឱកាសក្លាយជាគណៈកម្មការជាមួយនិង មាសសុខសោភា ក្នុងកម្មវិធីប្រកួតជ្រើសរើសអ្នកនិពន្ធស្នាដៃកូនខ្មែរសម្រាប់មាសសុខសោភា របស់ ភេសជ្ជៈអូឡាតេ ដោយផេកផ្លូវការបានបង្ហោះយ៉ាងព្រោងព្រាត​។ === ២០១៩–២០២០: ការទទួលដំណែងធំ === អ្នកដែលគាំទ្រនិងចាំតាមដានស្នាដៃរបស់លោកសោមដូរ៉េ ច្បាស់ជាភ្ញាក់ផ្អើលជាមួយការប្រកាស់ជាផ្លូវការ និងសាធារណៈនៅលើ អាខោនហ្វេសបុក របស់លោក ចំពោះការឡើងតួនាទី ឋាន្តរសក្តិ័ថ្មីដែលត្រូវបានប្រគល់ដោយនាយកក្រុមហ៊ុនផ្ទាល់ ជា​ប្រធានគ្រប់គ្រងគម្រោងផលិតបទចម្រៀង ប្រចាំផលិតកម្មថោន ។ សង្កេតឃើញថាគ្រប់គ្នា ហាក់ដូចជាសប្បាយចិត្តនិងអំណរដល់ដំណែងថ្មី របស់អ្នកនិពន្ធម្នាក់នេះ ។ ឃើញថា ដំណែងធំលើកនេះហាក់ជាការពេញចិត្ត និងការជឿជាក់របស់ផលិតកម្ម ព្រោះបានឃើញយ៉ាងច្បាស់ថា លោកសោមដូរ៉េ បញ្ចេញស្នាដៃសម្រាប់ផលិតកម្មសម្រាប់បទចម្រៀងរដូវកាលចូលឆ្នាំ ឆ្នាំនេះហាក់ទទួលបានផ្លែផ្កានិងការសរសើរ ពីសំណាក់ទស្សនិកជនគ្រប់គ្នា ដោយសារតែការប្រើយុទ្ធសាស្ត្រប្លែកពី ដៃគូប្រកួតខណៈពេលដែលគ្រប់ផលិតកម្មធំៗនាំគ្នាសម្រុកដណ្តើមប្រជែងបទញាក់ ដែលគេដាក់រហ័សនាមឲ្យថា ជាបទបែកស្លុយ ស្របពេលដែលលោក បញ្ចេញបទចម្រៀង ( ប៉ក់កន្ទ្រឹមអើយ ) ​របស់មាសសុខសោភា ដែលបង្កប់អត្ថន័យផ្លែផ្កាយ៉ាងមុតស្រួច ត្រង់ឃ្លាថា ( បទញាក់គេរាំរាល់ថ្ងៃ បទប្រពៃណីគេរាំចូលឆ្នាំ )ធ្វើឲ្យផ្ទុះនូវបរិយាកាសប្រទូស្តសារាយចំពោះកូនខ្មែរដែលស្រលាញ់និយមរាំបទញាក់ថ្ងៃចូលឆ្នាំ ។ គ្រប់គ្នាសំឡឹងឃើញថា ថោនកំពុងទាញប្រជាប្រិយភាពក្នុងបរិយាកាសបទកន្ទ្រឹមខ្មៃរកាលពី៤ឆ្នាំមុនត្រឡប់មកវិញ ខណៈពេលដែលគេទស្សទាយថា ជំនោរបទបែកស្លុយថ្ងៃចូលឆ្នាំហាក់ត្រូវបានសាបរលាបបន្តិចម្តងៗ ខណៈដែលបរិមាណច្រើនពេក ហើយបែបផែនដដែលៗ ស្របជាមួយនិង សន្ទុះនៃការបះបោលពុះកញ្ជ្រោលភាពមិនប្រក្រតីបែបឈ្លក់វង្វេងជ្រុលវៀងពីវប្បធម៌ខ្មែរ ។ អ្នកនិពន្ធសោមដូរ៉េ មានកិត្តិយសក្នុងការជ្រើសរើសជាអ្នកនិពន្ធបទចម្រៀងបើកឆាកសម្រាប់កម្មវិធីប្រកួតបវកញ្ញា Miss Universe Cambodia 2019 ដែលបកស្រាយដោយកញ្ញាមាសសុខសោភា ។ មួយរយៈនេះគេសង្កេតឃើញថា ការចាប់ដៃគូសហការជាមួយ តារាចម្រៀងល្បី កំពូលលំដាប់ប្រទេសហាក់មានសន្ទុះខ្លាំង ស្របពេលដែលបទចម្រៀង រលឹមប្រុយៗរបស់ មាសសុខសោភា ផ្ទុះខ្លាំងដែលនឹកស្មានមិនដល់ ស្របជាមួយបទ នៃការវិលត្រឡប់ជាថ្មីរបស់លោកពាក់មី គឺបទ ប៉េវៗនិងស្រលាញ់មេម៉ាយស្តាយក្រមុំ ក្នុងឱកាសបុណ្យចូលឆ្នាំ ស្របនិងការប្រជែងយ៉ាងច្រជាមួយ បទបែកស្លុយតាមដេញពីក្រោយប្រកៀកពីតារាចម្រៀងជាច្រើន ដូចជា យូរី រាបី នីកូ ពេជ្រសោភា ឱកសុគន្ធកញ្ញា ព្រាបសុវត្តិ និងចុងក្រោយគឺ នាយចឺម ។ === ២០២០–២០២៥: ការបង្អាក់ស្នាដៃ === បើកក្បាលឆ្នាំ២០២០ អ្នកនិពន្ធសោមដូរ៉េ បានបង្ហោះលើអាខោនហ្វេសបុកផ្ទាល់ខ្លួន ជាមួយការប្រុងប្រៀងបង្ហាញស្នាដៃថ្មីដូចជា អាល់ប៊ុមចូលឆ្នាំ ដែលប្លែកមិនធ្លាប់មានពីមុនមក រួមជាមួយការបង្ហាញមុខអ្នកឆ្នៃម៉ូដសម្លៀកបំពាក់ថ្មីប្រចាំផលិតកម្មថោន រួមទាំងរឿងភាគថ្មីស្រឡាង គឺរឿង ព្រហ្មលិខិតដុះស្លាប ដែលនិងត្រៀមចូលមកបម្រើអារម្មណ៍ទស្សនិកជនយ៉ាងខ្លាំង កាន់តែអន្ទះសារចង់ឃើញស្នាដៃសាច់រឿងរបស់កវីវ័យក្មេងម្នាក់នេះ បន្ទាប់ពីការបង្ហាញជាផ្លូវការនូវតួសម្តែងដែលគួរឲ្យភ្ញាក់ផ្អើលគឺ អ្នកនាងចេនសាយចៃ ដែលជាលើកទី១ក្នុងការប្រឡូកចូលសិល្បៈភាពយន្ត រិតតែធ្វើឲ្យ សារព័ត៌មាននិងទស្សនិកជន កាន់តែកញ្ជ្រោលចង់ទស្សនាហើយជឿជាក់លើស្នាដៃរបស់កវីដ៏ប៉ិនប្រសព្វម្នាក់នេះ។ បន្ទាប់ពីស្ងប់ស្ងាត់មួយរយៈ គេឃើញការភ្ញាក់ផ្អើលសារជាថ្មី តាមរយៈការដឹកនាំសម្តែងនិងនិពន្ធបទចម្រៀង សុដនម៉ែ របស់ កាតុ ដែលឆក់ យការកោតសរសើរពីសំណាក់ទស្សនិក រួមជាមួយការរិះគន់ព្រោងព្រាត រហូតធ្វើឲ្យក្នុងប្រទេស ដោយមានការបញ្ចេញយោបល់ជួយការពារ អ្នកនិពន្ធវ័យ ក្មេងម្នាក់នេះ ក្នុងជួររាជរដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសគឺ អ្នកនាងគិមលក្ខិណា ដែលគាស់កកាយអារម្មណ៍អ្នកគាំទ្រ និងសារព័ត៍មានផ្អើលភ្លូកទឹកភ្លូកដៃ តែទោះជាយ៉ាងណាក្តី ភាពល្អស្អាតនៃអត្ថន័យរួមបញ្ចូលជាមួយអត្ថន័យពន្យល់ប្លង់ និងរចនាសម្លៀកបំពាក់ ធ្វើឲ្យលុបបំបាត់ភាពអាក្រក់នៃការរិះគន់ ។ ស្របពេលវិបត្តិពិភពលោកនៃការផ្ទុះជំងឺកូរូណា COVID19 បានធ្វើឲ្យសិល្បៈចម្រៀងហាក់ស្ងៀមទ្រឹង គេក៏ឃើញថាឆ្នាំនេះអ្នកនិពន្ធសោមដូរ៉េបញ្ចេញបទចម្រៀងត្រឹមតែប៉ុន្មានបទប៉ុណ្ណោះសម្រាប់អបអរពិធីចូលឆ្នាំខ្មែរ គឺបទរបស់ មាសសុខសោភា គឺរាំម៉ៃ ធ្វើឲ្យមាសសុខសោភានៅតែរក្សាដំណៃងបានល្អ ជាបទផ្ទុះដូចកាលពីឆ្នាំមុន គឺរលិមប្រុយៗ ។ និងចាប់ដៃគ្នាជាមូយ ពន្លកថ្មី គឺលឹមដារាជ និងធឿងដាណុច ក្រោយពីគេឃើញកវីរូបនេះបង្ហោះអារម្មណ៍ពេញចិត្ត ពេញថ្លើមនៅលើគណនីយ្យហ្វេសបុក គឺបទ កន្ទ្រឹមកងកែវ ធ្វើឲ្យមានការកោតសរសើរនិងគាំទ្រ ថែមមួយកម្រិតទៀត ដែលជាជំហានថ្មីមួយទៀតសម្រាប់ផលិតកម្មថោន ខុសពីឆ្នាំមុនដែលស្នាដៃកវីរូបនេះដល់ទៅជាង២០បទ។ ភាពប្រេះឆាបែកបាក់នៃផ្ទៃក្នុងរបស់ផលិតកម្មថោនកាន់តែក្តៅគគុកយ៉ាងណាក្តីកវីសោម ដូរ៉េ នៅតែប្រកាន់គោលជំហ៊រអត់ធ្មត់ ដែលនូវតែបង្ហាញក្តីស្រលាញ់ចំពោះអ្នកចម្រៀងចាស់ៗក្នុងផលិតកម្ម ដូចជា មាសសុខសោភា-យក់ថិតរដ្ឋា-លីអ៊ីវ៉ាធីណា-ឈិតសុវណ្ណបញ្ញា ។ ការប្រកាសជាផ្លូវការក្នុងខែឩសភា ឆ្នាំ២០២០ របស់ អ្នកនិពន្ធសោមដូរ៉េ ឆ្នាំ២០២០គឺជាឆ្នាំគម្រប់ខួបមួយទស្សវត្តន៍នៃអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ។ ពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០២០កើតមានភាពរំជើបរំជួលក្នុងពិភពសិល្បៈក្រោយពេលដែល ការប្រកាសលាឈប់ពីផលិតកម្មថោនរបស់មាសសុខសោភា និងលោកខេមបានទាញការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីអ្នកគាំំទ្រជុំវិញបញ្ហាបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង ដោយគេសង្កេតឃើញថាបុគ្គលស្ថាបនិកនៅទីនោះបាននាំគ្នាចាកចេញជាច្រើន កើតមានមន្ទិលសង្ស័យបញ្ហាបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង ធ្វើឲ្យសារព័ត៌មានចុះផ្សាយព្រោងព្រាត ហាក់ដូចជាព្យុះបក់បោកមកលើ កវីសោមដូរ៉េ ដែលកំពុងតែប្រឈមមុខម្នាក់ឯង បន្ទាប់ពីមាសសុខសោភា និងបងប្រុសដែលជាមិត្តជិតស្និទ្ធបំផុតនៅក្នុងអាជីពបានចាកចេញ តាមរយៈការLiveរៀបរាប់ បង្ហាញពីភាព តប់ប្រមល់និងការងារ រួមផ្សំនិងបញ្ហាកូវីត ធ្វើឲ្យកើតមានវិបត្តិគ្រប់វិស័យ ! ទោះជាយ៉ាងណាក្តីក៏ឃើញមានអ្នកស្រលាញ់គាំទ្រផ្តល់កម្លាំងចិត្តច្រើនដល់កវីម្នាក់នេះយ៉ាងផ្លូកទឹកផ្លូកដី ដែលជាកម្លាំងមួយជម្រុញឲ្យកវីរូបនេះរឹងមាំក្នុងការខិតខំបម្រើអាជីពនេះបន្តទៀត ។ កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អច្ឆរិយៈ MISS UNIVERSE CAMBODIA បានរំលេចនូវបទចម្រៀងរបស់ សោមដូរ៉េ រយៈពេល៣ឆ្នាំជាប់គ្នា តាមរយៈការបង្ហាញពីតារាចម្រៀងលំដាប់ប្រទេស គឺមាសសុខសោភា និង ពេជ្រសោភា ។ ពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០២១ បទមកុដស្រ្តីរបស់ពេជ្រសោភា ដែលជាស្នាដៃនិពន្ធរបស់សោមដូរ៉េ បានទាញការភ្ញាក់ផ្អើលជាថ្មី ជាមួយការបញ្ចូលសិល្បៈល្ខោនខោល រិតតែធ្វើឲ្យអ្នកគាំទ្ររំជួលចិត្ត ។ ក្រោយពីផ្អាកការងារនិពន្ធចម្រៀងចូលឆ្មាំខ្មែរអស់រយៈពេលជាង៣ឆ្នាំ សោមដូរ៉េបានវិលត្រឡប់មកធ្វើបទចូលឆ្នាំសារជាថ្មី ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ជាមួយការចាប់ដៃគូ ជាមួយសុគន្ធនិសា និងរូលីន ក្នុងនាមជាតារាចម្រៀងឯករាជ្រ បទ ចាក់ក្រឡេកទយ បានអង្រួនសិល្បៈសារជាថ្មី ទទួលជោគជ័យនឹកស្មានមិនដល់ តាំងពីចេញ Teaser ដំបូងទទួលបាន 1M View ក្នុងរយៈពេល១២ម៉ោង ។ ជាភាពជោគជ័យថ្មីដ៏សែនភ្ញាក់ផ្អើលដល់គ្រប់គ្នា បន្ទាប់ពី Trending រង្គើគ្រប់សឹងបណ្តា Platform ធ្វើឲ្យតារាទាំង២កើបលុយ ទទួលEVENT សន្ធឹកសន្ធាប់ទាំងមិនទាន់ចូលឆ្នាំ ។ <ref>{{Cite news|last=ដូរ៉េ|first=សោម|title=និពន្ធបទចូលឆ្នាំឱ្យ សុគន្ធ និសា និង រ៉ូលីន ផ្ទុះខ្លាំង ស្រាប់តែលោក សោម ដូរ៉េ ថាមានអ្នកចេញមតិប្រមា-ថលោក|url=https://www.popular.com.kh/%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%96%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%92%E1%9E%94%E1%9E%91%E1%9E%85%E1%9E%BC%E1%9E%9B%E1%9E%86%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%B1%E1%9F%92%E1%9E%99-%E1%9E%9F%E1%9E%BB%E1%9E%82/|url-status=live}}</ref> === ២០២៥–បច្ចុប្បន្ន: ការងាកមកកាន់វប្បធម៌ និងធ្វើជាគ្រូបង្រៀននិពន្ធ === ការបង្ហាញស្នាដៃបែបបញ្ជ្រាបថាមពលអប់រំជាមួយវប្បធម៌ ជាពិសេសទាក់ទងនិងប្រាសាទ ក្នុងឆ្នាំថ្មីអ្នកនិពន្ធសោមដូរ៉េបានបញ្ចេញស្នាដៃជាច្រើនទាក់ទងជាមួយវប្បធម៌ ដូចជាចុះទៅតាមប្រាសាទ ការផលិតបទចម្រៀងប្លែកៗត្រចៀកទាក់ទងនិងប្រាសាទ ជាពិសេសការបង្ហាញវេបសាយផ្ទាល់ខ្លួនដែលមានបង្រៀនតែងនិពន្ធដោយឥតគិតថ្លៃនិងការលក់សៀវភៅត្លុកបែបBlack Comedy ចំណងជើងថា(សុបិននិករ) ។<ref>{{Cite web |title=សុបិននិករ |url=https://www.somdore.com/ |website=សោម ដូរ៉េ}}</ref> ការវិលត្រឡប់ម្តងទៀតនៃស្ទីលរសជាតិចម្រៀងចូលឆ្នាំដែលល្បីកាលពីឆ្នាំមុនគឺបទចាក់ក្រឡេកទយ ជាមួយអត្ថន័យថ្មីតែរសជាតិដដែល ចំណងជើងថា កាឌិនហយ បកស្រាយដោយ សុគន្ធនីសាជាមួយរូលីន គ្រាន់តែបង្ហោះTeaserខ្លីត្រឹម7ម៉ោងមានគេចុចទស្សនាដល់ទៅជាង២លានView ។ ចាត់ទុកថានេះគឺជាការភ្ញាក់ផ្អើលមួយសម្រាប់អ្នកគាំទ្រស្នាដៃរបស់សោមដូរ៉េ គឺនៅតែមិនថយចុះ ។ <ref>https://www.facebook.com/reel/2511464829465623</ref> = '''ជីវិតស្នេហានិងទំនាក់ទំនង''' = ធ្វេង|រូបភាពតូច|សោម ដូរ៉េ និង នាងពេជ្រសោភា គេកម្រឃើញកវីម្នាក់នេះបង្ហាញមុខសង្សារ ឬបណ្តើរគូស្នេហ៍ណាស់ ដោយតាមរយៈការវិភាគនូវចរឹកក្មេង ចូលចិត្តលេងសើច និងពូកែតូចចិត្តរបស់កវីម្នាក់នេះ តាមរយៈការបង្ហោះហ្វេសបុក ជារឿយៗ និងការលេងពាក្យសំដី ជាពិសេសគ្រប់ពេលសម្ភាសន៍ជាមួយអ្នកសារព័ត៌មាន។ ទំនាក់ទំនងដែលជិតស្និទ្ធិជាងគេនៅក្នុងរង្វង់សិល្បៈដែលគ្រប់គ្នាបានដឹងនោះគឺ នាងសាសា អ្នកខ្លះនិយាយថាពួកគេមានផ្ទះនៅជិតគ្នា ហើយក៏សង្កេតឃើញថា សាសាត្រូវបានកវី សោមដូរ៉េ សរសេរបទចម្រៀងនិងជ្រោមជ្រែងខ្លាំងជាងតារាចម្រៀងឯទៀតក្នុងផលិតកម្ម ។ ដែលគ្រប់ពេលតែងតែបង្ហោះសារលើកទឹកចិត្ត និងបង្ហាញពីអារម្មណ៍រាប់អានចំពោះកវីម្នាក់នេះ ក្នុងបណ្តាញសារព័ត៌មាន ឬទស្សនាវដ្ដី បន្ទាប់ពី នាងពេជ្រ សោភា និង នាង មាសសុខសោភា ដែលកវីម្នាក់នេះតែងតែហៅថាបងស្រីពេញៗមាត់ ។ ភាគច្រើនកវីម្នាក់នេះហាក់ដូចជាមានទំនាក់ទំនងល្អច្រើនជាមួយតារាច្រៀងស្រីៗ មិនសូវឃើញថតរូបជាមួយអ្នកចម្រៀងប្រុសឡើយ ៕ = '''ការងារក្នុងសង្គម''' = សម្រាប់យុវវ័យដែលចូលចិត្តតាមដានស្នាដៃរបស់កវីម្នាក់នេះប្រាកដជាជញ្ជក់មាត់ ពេញចិត្តនូវកម្រងកូនសៀវភៅត្លុកកំប្លែង ដែលបាននិពន្ធ និងគូរដោយកវី សោមដូរ៉េ ។ គឺជាកម្រងរឿងកំប្លែងរូបភាពអានយ៉ាងជក់ចិត្ត ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះថវិការដែលបានមកពីការលក់សៀវភៅនេះ កវីម្នាក់នេះបានបរិច្ចាគជាប្រាក់សុប្បុរសធម៌១០០ភាគរយ ជួយដល់ទុរគតជន ក្មេងរើសសម្រាមនៅជើងឯក និងមន្ទីរពេទ្រគន្ធបុផ្ផាផងដែរ ដែលអ្នកនិពន្ធម្នាក់នេះបានបង្កើតចំនួនបីដងរួចមកហើយ ៖ ទីមួយនៅមុខផ្សារទំនើបឡាក់គី ផ្លូវព្រះសីហនុ / ទីពីរនៅមុខអតីតមជ្ឃមណ្ឌលកម្សាន្ត ឌ្រីមលែន / ទីបីគឺធ្វើការសហការជាមួយភេសជ្ជៈឆាតថាម ។ = '''CONTENT CREATOR''' = {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !Project !Mentor !ប្រភេទ !Plateform !ចំនួនភាគ !Schedule !Publish !Sponser !Supporter !Production |- | rowspan="6" |២០២៥ | rowspan="3" |ឈ្លេចអ្នកនិពន្ធ | rowspan="3" |សោមដូរ៉េ | rowspan="3" |Podcast |Facebook | rowspan="3" |3Episode | rowspan="3" |TBA | rowspan="3" |TBA | rowspan="3" |TBA | rowspan="3" |TBA | rowspan="3" |GMB |- |Youtube |- |Tiktok |- | rowspan="3" |HOT-Writer | rowspan="3" |ខាត់សុឃីម+សោមដូរ៉េ | rowspan="3" |Vlog/Challenge |Facebook | rowspan="3" |TBA | rowspan="3" |TBA | rowspan="3" |TBA | rowspan="3" |TBA | rowspan="3" |TBA | rowspan="3" |TBA |- |Youtube |- |Tiktok |} = '''ការងារសិល្បៈ និងស្នាដៃ''' = === ខ្សែភាពយន្ត === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+បង្រួញAA !ឆ្នាំ !ចំនងជើងរឿង !តួសម្តែង !ប្រភេទខ្សែភាពយន្ត !ចំនួនភាគ !ចាក់បញ្ចាំង !ថ្ងៃចេញផ្សាយ |- | rowspan="2" |'''២០១៦''' |ផ្កាទីងមោង |មានសូនិតា - វៃហាំង - មួយហ្គិច | rowspan="2" |Short Film | rowspan="3" |8 Episode |Bayon TV (Origin)-CTN-MyTV-Etv |មិនា |- |ម៉ាក់ប៉ាខ្ញុំប្រជែងកម្ម |ចនចន្ទលក្ខិណា-ទេព រិនដារ៉ូ-ណាខុន- ពន្លក- ថមមី |Bayon TV |ឱសភា |- | rowspan="2" |'''២០១៧''' |ផ្កាទីងមោង II |មានសូនិតា & វៃហាំង | rowspan="4" |ខ្សែភាពយន្តភាគ |មិនទាន់បង្ហាញ |មិនទាន់​បង្ហាញ |- |បិសាចគួរ ឲ្យស្រលាញ់ |ពេជ្រ សោភា-រេតស៊ូហ្សាណា-Step- ឈឹមសក្កដា-ខាត់សុឃីម-វង្សតារារតនា-ជាសុវណ្ណនរាហ៍-យាយយ៉យ-ប៉ាចគីមមួយ |42 Episode |ហង្សមាស HDtv |១ កុម្ភះ |- |'''២០១៩''' |កាឡៃ |ណាខុន- និច្ច-សាពូនដារាភិមាន-លឹមតិចម៉ុង - គៀតថារាវ៉ាត់ |8 Episode |Bayon TV |កក្កដា |- |'''២០២០''' |ម៉ែក្មេកចេញពីក្នុងព្រះចន្ទ |រេតស៊ូហ្សាណា-ដួងវិរៈសិដ្ឋ-រិនសាវេត-ខាត់សុឃីម-ឌីសុនីតា-យក់ដួងតារា-កែវសុបញ្ញា |17 Episode |ហង្សមាស HDtv |តុលា |- |'''២០២១''' |ព្រហ្មលិខិតដុះស្លាប (ល្បែងស្នេហ៍បះសក់ Series 0១) |បានមន្នីលក្ខ៍-ម៉ៅហាជី-កាតុ-ចេនសាយចៃ-រូលីន-ដាសុម៉ាវត្តី-សៅឱត្តម-ណារីតា-កុលដាវី-ឆៃលីដាឡែន-ញឹមចន្ទថន | rowspan="2" |TV Series | rowspan="2" |16 Episode | rowspan="2" |TOWN HDtv |៥ កក្កដា |- | rowspan="4" |'''២០២២''' |(ល្បែងស្នេហ៍បះសក់ Series 0២) |មិនទាន់បង្ហាញ |មិនទាន់បង្ហាញ |- |ល្បែងស្នេហ៍ល្បិចសិង្ហ |លីប៊ែរ-សេងរដ្ឋា-វាន់ថៃ-តាវ៉ាន់ដែង-នាងវ៉ាន់សាន់-ចូអី-ហេងកូសីន | rowspan="6" |ខ្សែភាពយន្ត ភាគខ្នាតវែង |84 Episode | rowspan="8" |TV5 |១០ មករា |- |ទឹកភ្នែកពណ៌ភ្លើង |ដានីអារីយ៉ា-ស្វែងសុជាតា-ជាជូលី-ពៅសៀវហ្វុង-សួនីសា-គៀតថាវ៉ាត់ |86 Episode |១៦​ ឩសភា |- |វិញ្ញាណឃ្លានស្រឡាញ់ |ហង្សសម្បើមសក្ត័-គៀតថារាវ៉ាត់-មន្នីរស្មី-ជ្រូកព្រៃ-ហេងកូសីន-នាងវ៉ាន់សាន់-ឆារ៉ាត់-សំណាងលីលី |81 Episode |១២ កញ្ញា |- | rowspan="2" |'''២០២៣''' |កែវបាបកែវបុណ្យ |សាវីនហ្វីលីប-សំណាងលីលី-គីមហាប់-ពៅធីតា-សីវឡាម-ភួងសុធី-សុវិឡា-ឆារ៉ាត់-DJមីមី |84 Episode |១៨ មករា |- |ផ្កាយពេជ្រ |សាននី-រូឡា-ចនសាន់-កក្កដាសុភណ្ឌ-ភីហ្សា-អិនសុភី-សុវិឡា-ឆារាត់-ចែរូហ្សា-ចែញាញ់-ខេវិន |85 Episode |០១ មិថុនា |- | rowspan="2" |'''២០២៤''' |ទេវបុត្រ4G រាជនី 79 |ដានីអារីយា-អេងវ៉ាណង-កែវបូរ៉ា-ចាស្ទីនអិន-ជីហ្សង់-វ៉ាហៀង-ជាសុភា-សៀងអី-ភីហ្សា-ហេងកូសីន-ប៊ុនខេវិន-ដាណេត-ទីវន័- |87 Episode |០៦ ធ្នូ |- | rowspan="2" |ពេជ្រកាត់ភ្លើង | rowspan="2" |ដានីអារីយ៉ា-ជាសោភា-វាសនា-ផៃរិទ្ធី-ហារីពិសិដ្ឋ | rowspan="2" |TV Series | rowspan="2" |4 Episode | rowspan="2" |៣ វិច្ឆិការ |- |'''២០២៥''' |} === ភាពយន្តSITCOM === {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !កម្មវិធី !រដូវកាល !ចំនួនភាគ !ចំនួនវគ្គ !ចាក់បញ្ចាំង !ថ្ងៃចាកផ្សាយ |- |'''២០១៦''' |On Fleek |Season 01 |8 Episode |2 Series |Bayon TV |2016 - 2017 |- |'''២០២០''' |ល្បែងស្នេហ៍បះសក់ Series 0១ : ព្រហ្មលិខិតដុះស្លាប |Season 01 |24​ Episode |10 Series |ថោន HDtv |2020 |- |'''២០២៤''' |Radio Silence |Season 01 |4 Episode |2 Series |TV5 |2024 - Present |} === ភាពយន្ត COMMERCIAL === {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !ខ្សែភាពយន្ត !ប្រភេទ !ចំនួននាទី !ម្ចាស់ផលិតផល !ថ្ងៃចេញផ្សាយ !ផលិតករ |- | rowspan="3" |'''២០២៥''' |កូនប្រសារយុគ៩ | rowspan="3" |Short Film |៦នាទី | rowspan="2" |CAMBODIA BEER |២៤ មករា | rowspan="2" |AKASA Media Soloutions |- |អភិនីហារស្នេហ៍ |៦នាទី |២៨​ មករា |- |បេះដូងSIZE S |១១ នាទី |KINAL CAMBODIA |២៣ កុម្ភៈ |FRAM 360 |} === កម្មវិធីទូរទស្សន៍ === {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !កម្មវិធី !ប្រភេទកម្មវិធី !អ្នកបង្ហាញ !ចំនួនភាគ !ចាក់បញ្ចាំង !ថ្ងៃចាកផ្សាយ !មុខងារ |- |'''២០១៧''' |អ្នកនិពន្ធវ័យក្មេង (Super Writer) |Writing Competition show |សុគន្ធថេរាយុ/សាសា |១៤ ភាគ |ថោន HDtv |មករា ២០១៧ |មេប្រយោគ/អ្នកដឹកនាំ |- |'''២០១៨''' |ស្នាដៃកូនខ្មែរសម្រាប់មាសសុខសោភា |Writing Competition show |មាសសុខសោភា |១២ ភាគ |Ollatte Page/CTN |ធ្នូ-២០១៨ |មេប្រយោគ |- |'''២០២១''' |និយាយដើមវិញ្ញាណ |Scary Talkshow |ជ្រូកព្រៃ/អិលអេ |១៤ភាគ |ថោន HDtv |មិនទាន់បង្ហាញ |អ្នកដឹកនាំ |} === កម្មវិធីសប្បុរសធម៌ === {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !កម្មវិធី !បទចម្រៀង !លុយលក់បាន !តារាកិត្តិយស !តារាមូឌែល !ទីតាំង !កាលបរិច្ឆេទ |- |'''២០១៣''' |ពេលវេលា របស់យុវវ័យ |មិនមាន |៤០,៩០០០ រៀល |Pey Pey Dy | -TiRano -Rayno coco -Oun Yanin |ផ្សារឡាក់គី ផ្លូវសីហនុ |៦,៧ ឱសភា ២០១៣ |- |'''២០១៤''' |ពេលវេលា របស់យុវវ័យ ( វគ្គពីរ ) |លើលោកនេះខ្ញុំស្រលាញ់ម៉ាក់ខ្ញុំជាងគេ |២៥៣,៥៥០០ រៀល |មាស សុខសោភា | -Lim Liza -Mary -Chun Li -Vannara |ឌ្រីមលេន |៤,៥,៦ ធ្នូ ២០១៤ |- |'''២០១៥''' |ពេលវេលា របស់យុវវ័យ ( វគ្គបី ) |ធនាគារទឹកភ្នែក |៨០,៩៩០០ រៀល |សុគន្ធថេរាយុ | -DaraMario -lux -Rola -Rath | -ផ្សារអង្គរ សេនត្រល (សៀម រាប) -ក្លឹបថោន |៦,៧,៩,១០វិច្ឆិការ ២០១៥ |- |'''២០២៥''' |ពេលវេលា របស់យុវវ័យ ( វគ្គបួន ) |មិនទាន់​បង្ហាញ |មិនទាន់​បង្ហាញ |មិនទាន់​បង្ហាញ |មិនទាន់​បង្ហាញ |មិនទាន់​បង្ហាញ |មិនទាន់​បង្ហាញ |} === សៀវភៅ === {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !ចំនងជើងរឿង !វគ្គ !តម្លៃ !ចេញលក់ !បោះពុម្ព |- |'''២០១៣''' |'''ក្មេងខ្ទើយលូលូ''' |Little Lulu |២៥០០រៀល |៦,៧ ឱសភា ២០១៣ |១០០០ក្បាល |- |'''២០១៤''' |'''ក្មេងខ្ទើយលូលូ II''' |ម៉ាក់ខ្ញុំជាSuper Mum |២៥០០រៀល |៤,៥,៦ ធ្នូ ២០១៤ |២០០០ក្បាល |- |'''២០១៥''' |'''ក្មេងខ្ទើយលូលូ III''' |ឃាតុករក្លៀកក្រអូប |២៥០០រៀល |៦,៧,៩,១០វិច្ឆិកា ២០១៥ |២០០០ក្បាល |- |'''២០១៩''' |'''ផ្កាទីងមោង''' |មិនទាន់​បង្ហាញ |មិនទាន់​បង្ហាញ |មិនទាន់​បង្ហាញ |មិនទាន់​បង្ហាញ |- |'''២០២៥''' |Up Coming..... | | | | |} === STORYBOARD === {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !ក្រុមហ៊ុនផលិត !Director !Company !Type |- |'''២០១៥''' |ស្រាបៀកម្ពុជា |Sok Chomnor |HM Production |TVC |- |'''២០១៧''' |សំឡីអនាម័យCC |Kham Phuri |HM Production |TVC |- |'''២០១៩''' |it's Cool Collagen |ខ្លួនឯង |Emerald Beauty |Story Comercial |- |'''២០២១''' |Kid Paradise |Ma Chanpanha |Color Nine |TVC |- |'''២០២១''' |Baby Outlet |Ma Chanpanha |Color Nine |Music Comercial |} === បទចម្រៀង === ==== បទចម្រៀងសម័យ ==== {| class="wikitable sortable" !ឆ្នាំ !បទចម្រៀង |- |'''២០១១''' |សង្សារផ្ទាល់ខ្លួន - សង្សារលេងៗ - ស្រលាញ់អូន៣៦៦ថ្ងៃ - ជួលបងធ្វើសង្សារទេ - សង្សារថ្នាក់ទី១២ - My First Love - Love.com - បេះដូងរាបស្មើ - គួរប្រាប់ចិត្តស្មោះបែបណា - បេះដូងបងមិនមែនជ័រទេ - បងធម៌ - ហៅប៉ៅធូរបាត់ស្នេហ៍ - សង្សារសុំបែកកណ្តាលផ្សារ |- |'''២០១២''' |មេអណ្តើក - ចង់ធ្វើសង្សារគេឡើងញ័រខ្លួន - ខ្លួនឯងឮអត់ខ្ញុំស្រលាញ់ខ្លួនឯង - មានអ្នកថ្មីគឺអ្នកចាស់ - ខូចចិត្តមុនគេ - ខូចចិត្តក្រោយគេ - សង្សារឡូយពេក - កែវភ្នែកមួយគូ - កាលណាមេឃភ្លឺ - កាលវិភាគសម្រាប់នឹក - ខ្ជិលរកសង្សារថ្មី - បងជាឳសង្សារ - ចង់ទៅអាមេរិកបំភ្លេចសង្សារចាស់ - ត្រូវតែរកស្នេហ៍ពិតឱ្យឃើញយប់នេះ - ថើបប៉ះទឹកភ្នែក - I Love PP - បេះដូងចេះសរសេរបទចម្រៀង - Magic Love - ខ្លាចខ្លួនឯង |- |'''២០១៣''' |លើលោកនេះខ្ញុំស្រលាញ់ម៉ាក់ខ្ញុំជាងគេ - តែងសេចក្តីអំពីឳពុក - ចាក់សោរបេះដូង - ៩ខែ១០ថ្ងៃ - ស្រលាញ់គេទៅ - ចាក់សោរបេះដូង - រាំរញ្ជួយជើងគ្រែ - បេះដូងនៅហ្សីន - សង្សារខ្ញុំជិះឱបអ្នកផ្សេង - សំឡេងបេះដូងអូន |- |'''២០១៤''' |Love you Forever - ស្នេហ៍ អាថ៍កំបាំង - ធនាគារទឹកភ្នែក - លេបថ្នាំអ្វីដើម្បីឈប់ស្រលាញ់អូន - បងប្រែកាយហើយ - តួឈ្នានីសគេ - ខួបកំណើតឆ្នាំនេះចង់មានអ្នកក្បែរ - Sexy i'm shy - រង្គើបេះដូង - I Like selfie - កុងសីហ្វាឆាយវួអាយនី - ឆ្នាំថ្មីកុំនៅលីវយូរ - មុងសាយកម្ល៉ោះ - គួរឱ្យស្រលាញ់ - ថាមពលបេះដូង - ទឹកភ្នែកទេវតា - សង្សារគ្មានគុណ - លាក់ទឹកភ្នែកក្រោយខ្នង - ឆ្កែលោតខាំគូថ |- |'''២០១៥''' |មនុស្សម្នាក់នេះរស់បានមួយថ្ងៃទៀតហើយ - ត្រឡប់ខ្នើយ - ឆក់ - បង្រៀនមនុស្សស្មោះឱ្យចេះសាវា - ទឹកភ្នែកមួយរយគីឡូ - អង់តែន - ខ្យល់អាកាស - Happy Birthday to me - ពួកម៉ាកថ្មីខ្ញុំឈ្មោះភាពឯការ - សុំទោសពួកម៉ាក - ថើបមួយពាន់ដង - គេងលើព្រះចន្ទ - សង្សារអូនមុខអ៊ាក់ៗ - សង្សារក្រៅខោ - បើបងលក់ត្រកូនបងស្រលាញ់អូនទេ - សង្សារថ្មីបងមុខអ៊ាក់ៗ |- |'''២០១៦''' |មិនមានបទចម្រៀង |- |'''២០១៧''' |ភ្លើងក្នុងភ្នែក - បែកគ្នាហាមនិយាយដើមបង - បែកគ្នាហាមនិយាយដើមអូន - Dance and Smile - ឈាមសុវណ្ណ - គេថោកបានអូន បងថ្លៃបាត់អូន - ខូចចិត្តមានគ្នា - ចង្កេះGoal - បបរឈាមជ្រូក - ងោះ - ចំអន់លេងតើ |- |'''២០១៨''' |ឃើញមុខគេខ្ញុំខឹង - រាំជាន់អាចម៍គោ២០១៨ - ញិញសន្លប់ - ចប់ដោយបរិបូរណ៍ - Playboy HipHop - កាលពីក្មេង - ស្មោះស្រដៀងក្បត់ -Hello Goodbye - ផាត់មុខ3D - បើស្រលាញ់អូនទ្រអូនទៅ - សុំស្រលាញ់មិនបានសុំច្រៀងមួយបទ - បេះដូងពាក់វែនតា - ថើបស្រមោលក៏បាន - រំកិលភ្នំ - ទន្សាយឆ្កួត - អំបុកផ្កាម្លិះ - ដេញស្អប់ដេញស្រលាញ់ - ប្រុសមួយណាឲ្យអូនជិះជាន់ - កូនក្រមុំបងគ្រាន់តែជាមនុស្សស្រីធម្មតា |- |'''២០១៩''' |កូនកម្លោះអូនគ្រាន់តែជាមនុស្សប្រុសធម្មតា - អរគុណម៉ាប់ៗ - និរន្តន៍ - ឡាំលាវកាលីប - រាំឡករង្វើល - សុំទ្រីសុំគ្រលាស់មួយ - ស្រលាញ់ស្រីសក់ចង - កន្ទ្រឹមប៉ក់ - រាំវង់សូឡូ - រលឹមប្រុយៗ - មេម៉ាយក៏ស្រីពោះម៉ាយក៏ប្រុស - ម៉ាឌីហ្សុនឈូសស្បែកជើង - រាំចេញស៉ៃម៉ៃ - ស្រលាញ់មេម៉ាយស្តាយក្រមុំ - សុភាពបែបសំភី - រាំកាលីងបាយសង - Beauty of my Kingdom - ចង់នៅក្មេង - មិត្តអាលាក់ហ្សី(MSP-Ratha Duet) - ស្ពានសុភ័គដួងចិត្ត - ជាំក្សាន្តរឿងខ្ញុំ -​ មិត្តអាលាក់ហ្សី(SopheaVersion) - មិត្តអើយទៅវត្ត - គ្មានថ្ងៃអាទិត្យសម្រាប់អ្នកខូចចិត្ត - មិត្តអាលាក់ហ្សី(Ratha Version) - ទឹកលិចចុងកន្ត្រើយ - ព្រះរស់អង្អែល​ - មេឃធ្លាក់បុផ្ផា - ទឹកប៊ិកពណ៌ឈាម - បោះបាយបិណ្ឌជុំគ្នា - សុដនម៉ែ​ - ​ផ្កាក្រដាស - អារម្មណ៍សល់ |- |'''២០២០''' |រាំម៉ៃ - កន្ទ្រឹមកងកែវ - អូនមួយច្រមិចៗ - រាំលូលូអូឡាឡា - នៅក្មេងរហូត - ទន្សាយជិះជណ្តើរយន្ត(សោភា) - ទន្សាយជិះជណ្តើរយន្ត(គូម៉ា) - ឱផ្កាម៉ោងដប់​ - ស្រលាញ់ប្រុសសៀតខ្លុយ​ - វិមានកប្រេត - មួយឆ្នាំភ្ជុំម្តង - ទៅវត្តកុំស្លៀកខ្លី - សុំមួយញេបមក - មាត់ទិព្វ - ខ្ញុំជាមនុស្សអត់ហុងស៊ុយ - Super Lonely |- |'''២០២១''' |មេម៉ាយឡើងស្តុប​ - សុំស្រឡាញ់សុំអាំងប៉ាវ - ស្រឡាញ់អូន៣៦៦ថ្ងៃ(Remake) - តែជ្រក់ - ស្រណោះរាំវង់ - ផ្ទុះសេ - អផ្សុកLonely - បេះដូងខ្ញុំរលេម - មនុស្ស៩កន្លះ - ខ្ញុំស្រឡាញ់មនុស្ស៩កន្លះ - ស្រឡាញ់បងជាប់ក្លេ - ស្មោះពេកចោលលុយ - ស្រឡាញ់មួយឆាវពីរឆាវ - ខ្លុយដិត(ពាក់មី) - ខ្លុយដិត(សុវត្តិឌីធារិកា) - មកុដស្ត្រី(Remake Withខោល) |- |'''២០២២''' |ក្តីសុខក្បែរដៃ - តុកកែខាំគូទ - មួយកែវSadចេញSadចូល(សុខពិសី) - មួយកែវSadចេញSadចូល(កែវវាសនា) - កាលីបហ្មង - ទឹកភ្នែកពណ៌ភ្លើង - វិញ្ញាណឃ្លានស្រឡាញ់ - កន្សៃប្រពន្ធ |- |'''២០២៣''' |ជំពាក់លុយម៉ែ - គ្រប់យ៉ាងគឺអូខេ - សង្សារឡបល់យ៎(ជាតា) - សង្សារឡាបល់យ៎(រាយុ) |- |'''២០២៤''' |ឈប់ខ្មឺតឆាប់មានសង្សារ - កៅឆាយមួយសិន - ចូលឆ្នាំដល់ហើយBookingមួយ - បេះដូងកាលួង​ - Yucky - ហ្សឹម(DJCake) - ស្រីបាចិញ្ចឹមកូន - ផ្ញើបរិញ្ញាឲ្យមេឃមើល(ជាតា) - ផ្ញើបរិញ្ញាឲ្យមេឃមើល(រាយុ) - នង្គ័លស្នេហ៍ - អារម្មណ៍សល់(Remake Ftពូឃ្លាំង) - លួចមើលStoryសង្សារចាស់-ខ្ចីPowerbankសិនមក-ដាក់ស្នេហ៍មួយសិន-សង់ទីម៉ង់-បន្ទន់ចិត្ត-ស្រលាញ់បងFreeបាប |- |'''២០២៥''' |ដោះអាវស្ទាវពាក់អាវអាចារ្យ - សុំស្រលាញ់សុំអាំងប៉ាវ(Remake/Remix) - សន្លប់តឺង - Toxic តិចៗ - ចាក់ក្រឡេកទយ - បេះដូងស្រក់ឈាម - ភ្លើងអាប់រស្មី |- |'''២០២៦''' |ឍាមរាអើយ-កាឌិនហយ- |} ==== បទចម្រៀងអន្តរជាតិ ( VEVO ) ==== {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !បទចម្រៀង !អ្នកចម្រៀង !ផលិតកម្ម |- | rowspan="2" |'''២០១៥''' |All Lie | rowspan="3" |មាស សុខសោភា | rowspan="2" |Khmer Tree |- |Pushing you away |- |'''២០១៦''' |Do you Know |CamTrax |} ==== បទចម្រៀងក្នុងកម្មវិធីទូរទស្សន៍ ==== {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !កម្មវិធី !បទចម្រៀង !អ្នកចម្រៀង !ទូរទស្សន៍ !ពណ៌នា |- |'''២០១៧''' |I'm a Singer Cambodia |មិនបានបង្ហាញ |នៅ ស៊ីនឿន | rowspan="2" |ហង្សមាសHDtv |Nominated |- |'''២០១៨''' |The Voice Kid Cambodia Season II |កាលពីក្មេង |ឱក សុគន្ធកញ្ញា+ព្រាបសុវត្ត+សួសវិហ្សា |Opening intro |- |'''២០១៩''' |Miss Universe Cambodia (2019) |Beauty of kingdom |មាស សុខសោភា |CTN |Opening Live |- | rowspan="2" |'''២០២០''' |I'm a Singer Cambodia Season II |ទន្សាយឆ្កួត |ឃុន វត្ថា |ហង្សមាសHDtv |Live Contest |- |Miss Universe Cambodia (2020) |Beauty of kingdom |មាស សុខសោភា |Bayon TV |Theme Song |- | rowspan="2" |'''២០២១''' |និយាយដើមវិញ្ញាណ |បុណ្យនិងបាប |ជ្រូកព្រៃ |TOWN FullHDtv |Theme Song |- |Miss Universe Cambodia (២០២១) |មកុដស្ត្រី |ពេជ្រ សោភា |Bayon TV |Live Contest |- | rowspan="2" |'''២០២២''' |I'm a Singer Cambodia Season III |សង្សារហៅទៅបោះបាយបិណ្ឌ |ឌី សូនីតា |ហង្សមាសHDtv |Live Contest |- |The Wall Song Cambodia |រាំជាន់អាចម៍គោ |កាតុ+ឈិនមុន្នីនាថ |PNN TV |Pre-Tap |- |'''២០២៤''' |RADIO SILENCE |បន្ទន់ចិត្ត |កែវ សុគន្ធា |TV5 |Theme Song |} ==== បទចម្រៀងអប់រំ និងដឹងគុណ ==== {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !បទចម្រៀង !អ្នកចម្រៀង !គុណតម្លៃ !ផលិតករ |- |'''២០១៣''' |ដេកឱបម៉ែ |សុគន្ធថេរាយុ |ក្តីស្រលាញ់កូនចំពោះម្តាយ | rowspan="9" |ថោន |- | rowspan="3" |'''២០១៤''' |លើលោកនេះខ្ញុំស្រលាញ់ម៉ាក់ខ្ញុំជាងគេ |មាសសុខសោភា |គុណម្តាយ |- |តែងសេចក្តីអំពីពុក |ករុណាពេជ្រ |វិប្បដិសារីលោកឳពុក |- |៩ខែ១០ថ្ងៃ |កាតុ |ក្តីស្រលាញ់ម្តាយមានគភ៌ |- | rowspan="3" |'''២០១៥''' |ធនាគារទឹកភ្នែក |សុគន្ធថេរាយុ |ដឹងគុណលុយ |- |រាត្រីសួស្តីអង្គរ |តារាថោន |ខេត្តមាតុភូមិរបស់ប្រទេសកម្ពុជា |- |សង្សារគ្មានគុណ |សុគន្ធនិសា |អប់រំសម្លាប់ខ្លួនរឿងស្នេហា |- | rowspan="3" |'''២០១៦''' |សុំទោសពួកម៉ាក |មាសសុខសោភា |តម្លៃនៃមិត្តភាព |- |ឈាមសុវណ្ណ |ម៉ាហៅជី |គុណទាហាន |- |រំកិលភ្នំ |ឈីនរតនៈ |កម្លាំងចិត្តសិស្សធ្លាក់បាក់ឌុប | rowspan="2" |រស្មីហង្សមាស |- | rowspan="2" |'''២០១៨''' |មកុដស្រ្តី |ពេជ្រសោភា |ព្រហ្មចារី |- |អំបុកផ្កាម្លិះ |យក់ ថិតរដ្ឋា |ដឹងគុណកសិករ | rowspan="3" |ថោន |- | rowspan="5" |'''២០១៩''' |ប៉ក់កន្ទ្រឹមអើយ |មាសសុខសោភា |ដាស់ស្មារតីបទប្រពៃណីបុណ្យចូលឆ្នាំ |- |មេម៉ាយក៏ស្រីពោះមាយក៏ប្រុស |ខ្ញុង+កៃដ |គោរពតម្លៃពោះម៉ាយនិងមេម៉ាយ |- |Beauty Of My Kingdom |មាសសុខសោភា |លើកកំពស់ស្ត្រី |Bayon TV |- |ព្រះរស់អង្អែល | rowspan="2" |ស៊ុនស្រីពេជ្រ |បារមីបាតដៃអ្នកមានគុណ | rowspan="5" |ថោន |- |ទឹកប៊ិចពណ៌ឈាម |តម្លៃនៃបាក់ឌុប |- |'''២០២០''' |សុដន់ម៉ែ | rowspan="2" |កាតុ |តម្លៃនៃសុដន់នារី |- | rowspan="2" |'''២០២៤''' |ស្រីបាចិញ្ចឹមកូន |តម្លៃស្រី្តបម្រើផ្លូវភេទ |- |ផ្ញើបរិញ្ញាឲ្យមេឃមើល |រាយុ+ជាតា |អប់រំយុវសិស្សគ្មានការងារធ្វើ |- |'''២០២៦''' |ឍាមរាអើយ |សុគន្ធនីសា |រៀបរាប់ពីអាពាហ៍ពិពាហ៍ | |} ==== បទចម្រៀងជាតិ ==== {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !បទចម្រៀង !អ្នកចម្រៀង !អត្ថន័យ !ផលិតករ |- |'''២០១៦''' |រាត្រីសួស្តីអង្គរ |តារាចម្រៀងថោន |ខេត្តរបស់ប្រទេសកម្ពុជា | rowspan="7" |ថោន |- |'''២០១៧''' |ឈាមសុវណ្ណ |មៅ ហាជី |បូណ៍ភាពទាហាន |- |'''២០១៨''' |អំបុកផ្កាម្លិះ |យក់ ថិតរដ្ឋា |ឈ្មោះអង្ករខ្មែរ |- | rowspan="3" |'''២០១៩''' |ជាំក្សាន្តរឿងខ្ញុំ |មៅ ហាជី |ភក្តីភាពទាហានជាយដែនកម្ពុជាឡាវ |- |មេឃធ្លាក់បុផ្ផា |សុវត្តិឌីធីរិកា |ទឹកជំនន់ |- |ទឹកប៊ិចពណ៌ឈាម |ស៊ុនស្រីពេជ្រ |បាក់ឌុប |- |'''២០២០''' |មេឃអើយមេឃ(Remake) |សុវត្តិឌីធីរិកា |គ្រោះធម្មជាតិទឹកជំនន់ |} ==== ចម្រៀងសាច់រឿងពិត (BASE ON TRUE STORY) ==== {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !បទចម្រៀង !អ្នកចម្រៀង !សាច់រឿង !ផលិតកម្ម |- |'''២០១៤''' |បងធម៍ |សាពូនមីដាដា |បងធម៌ |រស្មីហង្សមាស |- |'''២០១៥''' |លើលោកនេះខ្ញុំស្រលាញ់ម៉ាក់ខ្ញុំជាងគេ |មាស សុខសោភា |ម្តាយ | rowspan="3" |ថោន |- | rowspan="2" |'''២០១៦''' |៩ខែ១០ថ្ងៃ |កាតុ |កូនស្រី |- |តែងសេចក្តីអំពីពុក |ករុណាពេជ្រ |លោកពុក |- | rowspan="2" |'''២០១៨''' |ម្កុដស្ត្រី |ពេជ្រ សោភា |ព្រហ្មចារី | rowspan="2" |រស្មីហង្សមាស |- |កូនក្រមុំបងគ្រាន់តែជាមនុស្សស្រីធម្មតា |នីរត​នា |កូនកម្លោះ |- | rowspan="2" |'''២០១៩''' |មេម៉ាយក៏ស្រីពោះម៉ាយក៏ប្រុស |ខ្ញុង+កៃដ |ប្តីប្រពន្ធ | rowspan="3" |ថោន |- |ស្ពានសុភ័គដួងចិត្ត |ខ្ញុង |ប្រពន្ធ |- |'''២០២០''' |សុដន់ម៉ែ |កាតុ |កូនស្រី |- |'''២០២៤''' |ស្រីបាចិញ្ចឹមកូន |ABC Radio Caller |ស្រីមេម៉ាយ | |} ==== សហការជាមួយតារាខ្មែរ ORIGINAL ==== {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !បទចម្រៀង !អ្នកចម្រៀង !សហការ |- |'''២០១៨''' |ងោះ |Nathew |Btune Media |- |'''២០២០''' |Delete សង្សារចាស់ |ទេព បូព្រឹក្ស |Smart |- | rowspan="2" |'''២០២៤''' |Coming Up | rowspan="2" |ល្អហួស | rowspan="2" |GMB |- |Coming Up |} ==== ចម្រៀងអបអរពិធីបុណ្យជាតិ&អន្តរជាតិ ==== {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !ពិធីបុណ្យ !បទចម្រៀង |- |'''២០១២''' |'''គ្រីសមាក ឆ្លងឆ្នាំ''' |ស្រលាញ់អូន៣៦៦ថ្ងៃ |- | rowspan="3" |'''២០១៣''' |'''ទិវាបុណ្យម្តាយ''' |លើលោកនេះខ្ញុំស្រលាញ់ម៉ាក់ខ្ញុំជាងគេ |- |'''ទិវាបុណ្យឱពុក''' |តែងសេចក្តីអំពីឳពុក |- | rowspan="3" |'''ចូលឆ្នាំខ្មែរ''' |រាំជាន់អាចម៍គោ - បោកខោអាវនឹកស្នេហ៍ - សង្សារឆ្នាស់ |- |'''២០១៤''' |ស្វារាំគ្រវីលីអូ - ស្រីស្អាតកំពូលសម្រស់ - កត្តិកបាត់សង្សារ - តាមញែរដល់ចាស់ - រាំឡកលេចខ្យល់ - ឡាំលាវហីបហប - ពងមាន់ពងទា - តែងខ្លូនអបអរឆ្នាំថ្មី - បងឱ្យដៃកើយ |- | rowspan="5" |'''២០១៥''' |កើតរោគបេះដូង - រាត្រីសួស្តីអង្គរ - ខ្ញុំស្រលាញ់សក់ខ្លី - រាំដេញ - កន្ទ្រឹមចាក់កាណូត - ជិះអាប៉ូឡូ - ខ្ញុំចង់តែយំ - កម្ល៉ោះមិនចេះរាំទ្វីស - អេះស្រួលម្ល៉េះទេ - បងស្រណោះឆ្នាំទៅ - មាឌីហ្សុនកែងចោត - រាំវង់Remix - ធុញស្នេហាដល់ហើយ - ចូលចិត្តអក្សរត - ប៊ិះស្រលាញ់ប៊ិះសន្្លប់ - មុខបងដូចស្វាអូនថាខ្ជិលស្រលាញ់ - ចាក់ក្រឡេករាំឡក - ទាយឈ្មោះអូនទៅ - លេខការេ - អូនជាខ្នើយឱប - បងឱ្យដៃកើយ​ - មួយសូន្រ - ដុត៩ - អត់ខ្វល់សំខាន់ខ្ញុំស្អាត |- |'''ទិវាបុណ្យម្តាយ''' |៩ខែ១០ថ្ងៃ |- |'''គ្រីសមាក ឆ្លងឆ្នាំ''' |តោះធ្វើសង្សារឲ្យបានមុនថ្ងៃឆ្លងឆ្នាំ - រកស្នេហ៍ពិតឲ្យឃើញក្នុងយប់នេះ |- |'''ភ្ជុំបិណ្ឌ''' |សែនស្រណោះ - សង្សារហៅទៅបោះបាយបិណ្ឌ - ដេកឱបម៉ែ - កាទ្រីតមាសបង |- |'''ចូលឆ្នាំចិន''' |លាភហោះពេញផ្ទះ-កុងសីហ្វាឆាយវួអាយនី-មុងសាយកម្លោះ-គួរឲ្យស្រលាញ់-ឆ្នាំថ្មីកុំនៅលីវយូរ-ថាមពលបេះដូង |- | rowspan="3" |'''២០១៦''' |'''ចូលឆ្នាំខ្មែរ''' |អូនមានរោមក្លៀកស្រលាញ់អូនទេ - រទេះភ្លើងបុកគ្នា - រាំវង់សៀតផ្កា - ដណ្តឹងទុកយូរហើយ - ត្រេតត្រតបានគេ - ចោលឈូងជាប់ស្នេហ៍ - ក្របីហិតញី - ខែចេត្រម៉ែជេរ - ឌុបម៉ែទៅរាំ - អាមុំប៉ុមពីត - តិចមួយច្រមុំឥឡូវ - ស្រលាញ់កូននាក - រាកនោមដាក់ខោ - ស្រវឹងឡែណាស់កូនហ្នឹង - កូននេះនៅមឹមទៀត |- |'''គ្រីសមាក ឆ្លងឆ្នាំ''' |Jinglebell - My Breakfast is Love ( Rayu ) - My Breakfast is Love ( Rabee ) - Crush Messageមកហេតុអីក៏យំ |- |'''ពិធីខួបកំណើត''' |Happy Birthday to me-ខួបកំណើតឆ្នាំនេះចង់មានអ្នកក្បែរ |- | rowspan="2" |'''២០១៨''' |'''បុណ្យអ៊ុំទូក''' |អំបុកផ្កាម្លិះ - ដេញស្អប់ដេញស្រលាញ់ |- |'''ពិធីរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍''' |កូនក្រមុំបងគ្រាន់តែជាមនុស្សស្រីធម្មតា-កូនកម្លោះអូនគ្រាន់តែជាមនុស្សប្រុសធម្មតា-ស្រលាញ់គ្នាម៉ាប់ៗ-និរន្តន៍ |- | rowspan="4" |'''២០១៩''' |'''ចូលឆ្នាំចិន''' |អង្គាសីលរីកហើយ-កុំភ្លេចអាំងប៉ាវ |- |'''ចូលឆ្នាំខ្មែរ''' |ឡាំលាវកាលីប-រាំឡករង្វើល-រាំវង់សូឡូ-កន្ទ្រឹមប៉ក់-រលឹមប្រុយៗ-មេម៉ាយក៏ស្រីពោះម៉ាយក៏ប្រុស -ម៉ាឌីហ្សុនឈូសស្បែកជើង-រាំចេញស៉ៃម៉ៃ-ស្រលាញ់មេម៉ាយស្តាយក្រមុំ-សុភាពបែបសំភី-រាំកាលីងបាយសង-ប៉េវៗ-ជិះអាដូតល្ហើ-ស្រលាញ់ស្រីសក់ចង-សុំទ្រីសុំគ្រលាស់មួយ-អូនអ៊ូកមុខអេម |- |'''ទិវាកុម៉ារអន្តរជាតិ''' |ខ្ញុំចង់នៅក្មេង |- |'''បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ''' |មិត្តអើយទៅវត្ត-ទឹកលិចចុងកន្ត្រើយ-ព្រះរស់អង្អែល-បោះបាយបិណ្ឌជុំគ្នា |- | rowspan="4" |'''២០២០''' |'''ចូលឆ្នាំខ្មែរ''' |រាំលូលូអូឡាឡា-រាំម៉ៃ-កន្ទ្រឹមកងកែវ-អូនមួយច្រមិចៗ |- |'''ទិវាកុម៉ារអន្តរជាតិ''' |នៅក្មេងរហូត |- |'''បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ''' |ឱផ្កាម៉ោងដប់-ស្រលាញ់ប្រុសសៀតខ្លុយ-វិមានកប្រេត-មួយឆ្នាំភ្ជុំម្តង-ទៅវត្តកុំស្លៀកខ្លី-សុំមួយញេបមក |- |'''បុណ្យហាឡូវីន''' |ខ្ញុំជាមនុស្សអត់ហុងស៊ុយ (Penny Wise Parody) |- | rowspan="3" |'''២០២១''' |'''ចូលឆ្នាំចិន''' |សុំស្រឡាញ់សុំអាំងប៉ាវ |- |'''ចូលឆ្នាំខ្មែរ''' |ស្រណោះរាំវង់ |- |'''បុណ្យអ៊ុំទូក''' |ខ្លុយដិត(ពាក់មី)-ខ្លុយដិត(សុវត្តិឌីធារិកា) |- | rowspan="2" |'''២០២២''' |'''ចូលឆ្នាំខ្មែរ''' |តុកកែខាំគូទ |- |'''បុណ្យអ៊ុំទូក''' |កន្សៃប្រពន្ធ |- |'''២០២៣''' |'''ចូលឆ្នាំខ្មែរ''' |ជំពាក់លុយម៉ែ |- | rowspan="3" |'''២០២៤''' |'''ចូលឆ្នាំខ្មែរ''' |កៅឆាយមួយសិន-ចូលឆ្នាំដល់ហើយសុំBookingមួយ |- |'''ទិវាបុណ្យម្តាយ''' |ស្រីបាចិញ្ចឹមកូន-ផ្ញើបរិញ្ញាឲ្យមេឃមើល(ជាតា)-ផ្ញើបរិញ្ញាឲ្យមេឃមើល(រាយុ) |- |'''បុណ្យភ្ជំបិណ្ឌ''' |ខ្ចីPowerbankសិនមក |- |'''២០២៥''' | rowspan="2" |'''ចូលឆ្នាំខ្មែរ''' |ដោះអាវស្ទាវពាក់អាវអាចារ្យ-ចាក់ក្រឡេកទយ |- |'''២០២៦''' |កាឌិនហយ |} ==== អាល់ប៊ុមពិសេស ==== {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !ឈ្មោះអាល់ប៊ុម !តារាចម្រៀង !បទចម្រៀង !ថ្ងៃចេញផ្សាយ សីឌី !ថ្ងៃចេញផ្សាយវិសីឌី |- |'''២០១២''' |'''Classroom''' |''ហ្សូណូ នៅស៊ីនឿន ទេពបូព្រឹក្ស /'' |ជួលបងធ្វើសង្សារទេ , សង្សារថ្នាក់ទី១២ , My First Love |មករា ២០១២ |មិនា ២០១២ |- | rowspan="2" |'''២០១៣''' |'''អាល់ប៊ុមមនុស្សស្រី''' |''មាសសុខសោភា សុគន្ធនិសា លីអីវាធីណា សាសា អេននី /'' |ស្នេហ៍ពិតមានតែនៅក្នុងកុន,មនុស្សដែលខ្ញុំស្រលាញ់ មុខឡើងឌឺ , ខ្ញុំគ្មានវេទមន្ត , ស្នេហាគួរឱ្យខ្លាច , គេ ភ្លេចយើងបាត់ហើយ , មនុស្សស្រី , ប្រុសស្អាតក្នុង ហ្វេសបុក , ចង់មានសង្សារPart time , បងCuteកិប , ឃើញមុខចង់ក្អួត , យល់សប្តិ |មិនា ២០១៣ |វិច្ឆិការ ២០១៣ |- |'''សង្សារចេក''' |''សាសា ណាំប៊ុណ្ណារត្ន័'' |តោះធ្វើសង្សារគ្នាមុនថ្ងៃឆ្លងឆ្នាំ - ធ្វើចរឹកដូចចេក - ខ្លួនឯងឮអត់គេស្រលាញ់ខ្លួនឯង - ដឹងខ្លួនអត់គេមើលខ្លួនឯង - សង្សារបន្ទាប់ញ៉ក - Nចុចពិលជួបស្នេហ៍ - Nចុចពិលជួបស្នេហ៍ - ឱ្យបងស្រលាញ់អូនប៉ុណ្ណា? - បងស្រលាញ់អូនប៉ុណ្ណាអូនទទួលយកប៉ុណ្ណឹង |មិនបានចេញ |មិនបានចេញ |- | rowspan="2" |'''២០១៤''' |'''ព្រះអាទិត្យទារជួបព្រះចន្ទ័''' |''ករុណាពេជ្រ សុគន្ធនិសា BIG'' |ញែរចុះញែរឡើងប៉ះសង្សារចាស់ , មានវិធីអ្វីបានលេខ ទូរសព្ទ័គេ , មានវិធីអ្វីឱ្យលេខទូរសព្ទ័គេ , ស្រលាញ់គ្នា ស្រួលៗ , ស្នេហ៍ផ្អែមដូចខ្វិត , មុនបែកគ្នាសងលុយអូនសិន , បែកគ្នាសិនទៅលុយជំពាក់សិន , ស្រលាញ់អូនប៊ិះឆ្កួត , អាចម៍គោជាសាក្សី , ព្រះអាទិត្យទារជួបព្រះចន្ទ |មិនា ២០១៤ |កញ្ញា ២០១៤ |- |'''<big>PhotoShop</big>''' |''សាសា សុគន្ធថេរាយុ'' |បែកគ្នាហាមនិយាយដើមបង - បែកគ្នាហាម និយាយដើមអូន រត់ចោលបេះដូងមួយរយៈ - សារភាពបិទពួន - ទឹកភ្នែកហោះ - សង្សារដំបូង - ស្រលាញ់គ្នាម៉ាប់ៗ |មិនបានចេញ |មិនបានចេញ |- |'''២០១៥''' |'''ប៉ាម៉ាក់មួយគូនេះsweetដល់ហើយ''' |''សុគន្ធនិសា មង្គលទីណា'' |My Babyដូចកូនង៉ែត , ប៉ាម៉ាក់មួយគូនេះsweetដល់ហើយ , មុខចាស់តែគួរឱ្យស្រលាញ់ |កុម្ភះ ២០១៥ |វិច្ឆិការ ២០១៦ |- |'''២០១៦''' |'''JINGLE BELL''' |ALL STAR |JINGLE BELL , Crush Message មកហេតុអ្វីក៏យំ , My Breakfast is Love ( Boy Verson ) , My Breasfast is Love ( Girl Verson ) , ស្រលាញ់អូន 10K |វិច្ឆិការ ២០១៦ |ធ្នូ ២០១៦ |- |'''២០១៧''' |<big>'''ល្ខោនស្នេហ៍ភ្លើងសុបិន'''</big> |''ករុណាពេជ្រ កាតុ ខ្ញុង រូលីន សិរិកា'' |កងដៃអាល័យចិត្ត , បាតដៃក្រហម , កងដៃមានសោរ , កន្លៀតណាក្នុងបេះដូងបង , ពោះម៉ាយដូចបង , កើតជាមនុស្សស្រីពិបាកណាស់ , ប្រពន្ធសុំទាន , ច្រៀកបេះដូងជូនបង , បេះដូងរការដែក , ដាក់ជណ្តើរឡើងដួងចន្ទ , តួឯកក្នុងសុបិន , |ធ្នូ ២០១៦ |មករា ២០១៨ |- |'''២០១៨''' |<big>'''អាពាហ៍ពិពាហ៍យើង'''</big> |សួសវិហ្សា+ឆនសុវណ្ណរាជ/នីរតនា+ឈិនម៉ានិច្ច |អរគុណម៉ាប់ៗ-កូនកម្លោះអូនគ្រាន់តែជាមនុស្សប្រុសធម្មតា-កូនក្រមុំបងគ្រាន់តែជាមនុស្សស្រីធម្មតា-និរន្តរ៍ |ធ្នូ ២០១៨ |មិនទាន់បង្ហាញ |- | rowspan="4" |'''២០២៤''' |'''Dreamy''' |ពេជមន្នីសេលីណា |YUCKY | colspan="2" |៩ មិនា |- |'''ស្រីបាចិញ្ចឹមកូន''' |កាតុ+រាយុ+ជាតា |ស្រីបាចិញ្ចឹមកូន-ផ្ញើបរិញ្ញាឲ្យមេឃមើល(ជាតា)-ផ្ញើបរិញ្ញាឲ្យមេឃមើល(រាយុ) |មិថុនា ២០២៤ |មិនទាន់បង្ហាញ |- |'''Sweet Lie''' |ពេជមន្នីសេលីណា |ដាក់ស្នេហ៍មួយសិន | colspan="2" |២៤ សីហា |- |'''LOVE CARD''' |STEP |សង់ទីម៉ង់-TOYBOY-Sad Aniversary | colspan="2" |មិនទាន់បង្ហាញ |} ==== បទចម្រៀងក្នុងខ្សែភាពយន្ត ==== {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !ចំនងជើង !សិល្បករ !ផលិតកម្ម !ទូរទស្សន៍ !បទចម្រៀង |- |'''២០១៨''' |'''បិសាចគួរឲ្យស្រលាញ់''' |ពេជ្រ សោភា-ខាត់សុឃីម-រេតស៊ូហ្សាណា-STEP-វង្សដារារតនា-ប៉ាចគីមមួយ-ប៉ានមុន្នីលក្ខ-សយរតនៈ-យាយយ៉យ | rowspan="2" |រស្មីហង្សមាស | rowspan="2" |ហង្សមាស HDtv |បិសាចគួរឲ្យស្រលាញ់ -ម្កុដស្ត្រី-អូម៉ាយក្រត-បេះដូងមនុស្សយន្ត-សមុទ្រពណ៌ផ្កាឈូក-ស្រលាញ់បងមួយចឹបមក-គិតម៉េចបើខ្ញុំចង់ក្បត់-មនុស្សប្រុសទឹកភ្នែកតិច-នាឡិកស្លាប់-អូនជាកញ្ជ្រោង-មនុស្សល្អហើយស្អាតមានសង្សារអស់ហើយ |- |'''២០២០''' |'''ម៉ែក្មេកចេញពីក្នុងព្រះចន្ទ''' |រេតស៊ូហ្សាណា-ដួងវិរៈសិដ្ឋ-រិនសាវេត-ខាត់សុឃីម-ឌីសុនីតា-យក់ដួងតារា-កែវសុបញ្ញា-កេសីឥ-មីងដុល្លា-PeyPeyDY |មិនបានបង្ហាញ |- |២'''០២១''' |'''ព្រហ្មលិខិតដុះស្លាប''' |ចេនសាយចៃ-កាតុ-បានមន្នីលក្ខ៍-ម៉ៅហាជី-សៅឱត្តម-រូលីន-ណារីតា-ដាសុម៉ាវត្តិ-សាវីនហ្វីលីប-គុណរាមរតនៈ-កុលដាវី-ញឹមចាន់ថន-ឆៃលីដឡែន |ផលិតកម្ម ថោន |TOWN Full HDtv |ព្រហ្មលិខិតដុះស្លាប-បង្វិលភ្លើង-ហ្គេមព្រាននារី-ស្រឡាញ់មនុស្សអាក្រក់-ស្រឡាញ់គ្នាហាមយំ-បេះដូងពីរមួយរយ-រាជនីដុល្លា-កាមទេពចិត្តក្តៅ-ក្តីសុខបងនៅក្នុងកណ្តាប់ដៃអូន-ការឈឺចាប់អូននៅក្នុងកណ្តាប់ដៃបង |- | rowspan="2" |'''២០២២''' |'''ទឹកភ្នែកពណ៌ភ្លើង''' |សាមុតស្រីកា | rowspan="4" |សហៈ៧ ភាពយន្ត | rowspan="6" |TV5 |ទឹកភ្នែកពណ៌ភ្លើង |- |'''វិញ្ញាណឃ្លានស្រឡាញ់''' |មាស រចនា |វិញ្ញាណឃ្លានស្រឡាញ់ |- |'''២០២៣''' |'''ផ្កាយពេជ្រ''' |Mr White |គ្រប់យ៉ាងគឺអូខេ |- | rowspan="2" |'''២០២៤''' |'''នង្គ័លស្នេហ៍''' | rowspan="2" |ឆន យ៉ាដា |នង្គ័លស្នេហ៍ |- |'''ទេវបុត្រG រាជនី79''' | rowspan="2" |Miracle Picture |ស្រឡាញ់បងFreeបាប |- |'''២០២៥''' |បេះដូងស្រក់ឈាម |ឃុនណា+រីណា |បេះដូងស្រក់ឈាម-ភ្លើងអាប់រស្មី |} ==== បទចម្រៀងពាណិជ្ជកម្ម ==== {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !បទចម្រៀង !អ្នកចម្រៀង !ផលិតផល |- |'''២០១៤''' |Golden Gate |សុគន្ធថេរាយុ |សាលារៀនអន្តរជាតិ Golden Gate |- |'''២០១៦''' |ពិភពលោករបស់អ្នក | rowspan="2" |មាសសុខសោភា |ស្រាបៀ Anchor |- |'''២០១៧''' |ស្នេហាអាថ៍កំបាំង |ក្រេមលាបមាត់ Lip Ice |- |'''២០២០''' |អាថ៍កំបាំងស្នេហ៍ |កាតុ |សេរូមស្ត្រី Lady Secret |- |'''២០២២''' |ជម្រកបេះដូង |ប៉ាច គីមមួយ |បូរីប៉េងហួត |- |'''២០២៤''' |ក្មេងល្អIQ MILK |DJ CAKE |IQ MILK |} ==== បទចម្រៀងទេសចរណ៍ ==== {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !បទចម្រៀង !អ្នកចម្រៀង !អ្នកភ្លេង !អ្នកផលិត |- | rowspan="3" |'''២០១៩''' |ទេសចរក្រមុំ |មាសសុខសោភា | rowspan="3" |Thomet | rowspan="3" |ឯកឩត្តម គួចចំរើន |- |កំពង់សោមប្រលោមចិត្ត |ខេមរៈសេរីមន្ត |- |បណ្តាំធម្មជាតិ |សុគន្ធនិសា |- | rowspan="3" |'''២០២២''' |មរតកអភិវឌ្ឍ | rowspan="3" |សៅ ឩត្តម | rowspan="3" | | rowspan="3" | |- |មរតកជួបស្នេហ៍ |- |ទួលអង្គជាសាក្សី |} ==== គម្រោង ( LGBTQ+ ) ==== {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !បទចម្រៀង !សិល្បករ !ផលិតករ !ប្រភេទ !សាច់រឿង |- |'''២០១៣''' |បងធម៌ |សាពូនមីដាដា |ហង្សមាស |MUSIC VIDEO |Bisexual |- | rowspan="2" |'''២០២១''' |មនុស្ស៩កន្លះ |ស៊ូសិរិកា | rowspan="2" |ថោន | rowspan="2" |VIDEO LYRIC | rowspan="2" |Lesbiand |- |ខ្ញុំស្រឡាញ់មនុស្ស៩កន្លះ |សុវត្តិឌីធារិកា |- |'''២០២២''' |ល្បែងស្នេហ៍ល្បិចសិង្ហ |វាន់ថៃ | rowspan="4" |TV5 | rowspan="4" |TV DRAMA |Homosexual |- | rowspan="3" |'''២០២៣''' |កែវបាបកែវបុណ្យ |សីវឡាម&ពៅធីតា |Lesbiand |- | rowspan="2" |ផ្កាយពេជ្រ |ឆារ៉ាត់&ភីហ្សា |Trangender |- |ចនសាន់&ហុង |Homosexual |- |'''២០២៤''' |បេះដូងកាលួង |ស៊ឹម ថៃណា |GMB |MUSIC |Lesbiand |} === ដឹកនាំសម្តែង === {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !បទចម្រៀង |- |'''២០១៣''' |សារេបេះដូងឱ្យត្រូវគ្នា - លេខការេ |- |'''២០១៤''' |ចាក់សោរបេះដូង - ៩ខែ១០ថ្ងៃ - ស្រលាញ់គេទៅ - លាភហោះពេញផ្ទះ - មុងស៉ាយកម្ល៉ោះ - ឆ្នាំថ្មីកុំនៅលីវយូរ - ថាមពលបេះដូង - Sexy i'm Shy - រង្គើបេះដូង - ដេកឱបម៉ែ - កាទ្រីតមាសបង |- |'''២០១៥''' |កើតរោគបេះដូង - ខ្ញុំស្រលាញ់សក់ខ្លី - ខ្ញុំចង់តែយំ - មាឌីហ្សុនកែងចោត - កន្ទ្រឹមចាក់កាណូត - កូននេះនៅមឹមទៀត - ជិះអាប៉ូឡូ - ខួបកំណើតឆ្នាំនេះចង់មានអ្នកក្បែរ ( MNR ) - បងស្រលាញ់អូនប៉ុណ្ណាអូនទទួលយកប៉ុណ្ណឹង( NR ) - រត់ចោលបេះដូងមួយរយៈ ( NR ) |- |'''២០១៦''' |អូនមានរោមក្លៀកស្រលាញ់អូនទេ - ត្រឡប់ខ្នើយ |- |'''២០១៧''' |មិនមាន |- |'''២០១៨''' |អំបុកផ្កាម្លិះ |- |'''២០១៩''' |សុភាពបែបសំភី-រាំកាលីងបាយសង-មិត្តអាលាក់ហ្សី-មិត្តអើយទៅវត្ត-ទឹកលិចចុងកន្ត្រើយ-ព្រះរស់អង្អែល-បោះបាយបិណ្ឌជុំគ្នា-សុដន់ម៉ែ |- |'''២០២០''' |រាំម៉ៃ-ឱផ្កាម៉ោងដប់-ស្រលាញ់ប្រុសសៀតខ្លុយ-វិមានកប្រេត-មួយឆ្នាំភ្ជុំម្តង-ទៅវត្តកុំស្លៀកខ្លី-មេឃធ្លាក់បុផ្ផា-ខ្ញុំជាមនុស្សអត់ហុងស៊ុយ |- |'''២០២១''' |សុំស្រឡាញ់សុំអាំងប៉ាវ |- |'''២០២៣''' |ខ្សែភាពយន្តភាគខ្នាតវែងរឿង ផ្កាយពេជ្រ |- |'''២០២៤''' |អាល់ប៊ុមស្រីបាចិញ្ចឹមកូន(កាតុ+រាយុ+ជាតា)-ខ្សែភាពយន្តភាគខ្នាតវែងរឿង (ទេវបុត្រ4Gរាជនី79)-ពេជ្រកាត់ភ្លើង(TV Series) |- |'''២០២៦''' | |} === រចនាម៉ូដសម្លៀកបំពាក់ === {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !ម៉ូដែល !ម៉ូដសម្លៀកបំពាក់ !បង្ហាញក្នុង !អ្នកឌីហ្សាញ |- |'''២០១៥''' |សាសា |ឆ្នៃពីថង់ផ្លាស្ទីក |Music Video ( Sexy i'm Shy ) |ខ្លួនឯង |- |'''២០១៧''' |រូលីន |ឆ្នៃពីកៅស៊ូ |Short Film (ល្ខោនស្នេហ៍ភ្លើងសុបិន) |Ouk Ratana |- | rowspan="2" |'''២០១៨''' |Character Artist |បែបអភីនិហារ |Drama (បិសាចគួរឲ្យស្រលាញ់) |ខ្លួនឯង |- |យក់ ថិតរដ្ឋា |ឆ្នៃពីក្រម៉ា​-ស្លឹកដូង-ទងស្រូវ-ស្បែកញ្ចក់-- |Music Video ( អំបុកផ្កាម្លិះ ) |ខ្លួនឯង+L.A |- | rowspan="5" |'''២០១៩''' | rowspan="2" |រូលីន |ឆ្នៃពីបន្លែ-ម្ទេស-សាឡាត់ |Music Video ( សុភាពបែបសំភី ) | rowspan="3" |L.A |- |ឆ្នៃបែបសុភាពតែកំប្លែង |Music Video ( រាំកាលីងបាយសង) |- |មាសសុខសោភា+យក់ថិតរដ្ឋា |ឆ្នៃពីដែកគោល |Music Video ( រាំកាលីងបាយសង) |- | rowspan="2" |កាតុ |ឆ្នៃបែបដូចឃើញស្រាត |Music Video (សុដនម៉ែ) |ខ្លួនឯង+L.A |- |យកក្រដាសដុល្លាមកឆ្នៃជារ៉ូប |Music Video (ផ្កាក្រដាស់) | rowspan="3" |L.A |- | rowspan="3" |'''២០២០''' |មាសសុខសោភា |សម្លៀកបំពាក់ឆ្នៃពីក្រម៉ា |Music Video (រាំម៉ៃ |- |មេឃធ្លាក់បុផ្ផា |សម្លៀកបំពាក់ច្នៃពីសម្រាម |Music VIdeo (មេឃអើយមេឃ) |- |Character Artist |ច្នៃប្រឌិតបែបកំប្លែងៗ |Drama (ម៉ែក្មេកចេញពីក្នុងព្រះចន្ទ) |ខ្លួនឯង |- | rowspan="3" |'''២០២១''' |Character Artist |ច្នៃប្រឌិតបែបកំប្លែងៗ |Drama (ព្រហ្មលិខិតដុះស្លាប) |ខ្លួនឯង+L.A |- |លីអ៊ីវ៉ាធីណា |ម៉ូដចិន HipHop |Music Video ( សុំស្រឡាញ់សុំអាំងប៉ាវ ) | rowspan="2" |L.A |- |សុវត្តិឌីធារិកា |សម្លៀកបំពាក់ពណ៌ |Music Video ( តែជ្រក់ ) |- | rowspan="2" |'''២០២៤''' |យក់ ថិតរដ្ឋា |សម្លៀកបំពាក់សម្រាម |Content Video | rowspan="2" |ខ្លួនឯង |- |កាតុ-រាយុ-ជាតា |នាងមច្ឆាផ្លាស្ទីក |Short Film / Music Video |- |'''២០២៦''' |សុគន្ធនីសា |ព្រះនាងគ្រប់លក្ខ៍សហសម័យ |Music Video (ឍាមរាអើយ) |ខ្លួនឯង+ធីតា |} = '''ពានរង្វាន់''' = * '''( ២០០១ )''' Gold Medal From មហោស្រពចម្រៀងបុរាណទោល ក្រសួងអប់រំយុវជន និងកីឡា * '''( ២០០២ )''' Good Standard Student 7th Khmer Litterateur * '''( ២០០៧ )''' Gold Medal From International Children Art Exhibition With Japan = '''ការផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម''' = {| class="wikitable" !ឆ្នាំ !ក្រុមហ៊ុន/ស្លាក !តួនាទី !ការបង្ហាញ |- |'''២០១៥''' |Chatime Cambodia |Presenter / Event |ខ្លួនឯង |- |'''២០១៧''' |Yeos' Cambodia |TV Commercial |ជាមួយម្តាយ |- |'''២០១៩''' |រស្មីតារា Bakery |Presenter / Commercial |ខ្លួនឯង |} = '''ការបង្ហាញខ្លួន''' = * '''( ២០១២ )''' In Page of Khmer Apsara Magazine ( Article: writer of famous song of the year ) * '''( ២០១៣ )''' Guest in Raksmey Hang Meas Radio FM 107.5 ( Topic New Creative Writer ) * '''( ២០១៤ )''' In Page Of Justeen Magazine ( Article: The Writer of Teenager's Story ) * '''( ២០១៤ )''' Judgement in Women Radio FM ( Topic The Young Artist of Mother's song) * '''( ២០១៤ )''' Guest in TOWN Radio FM 102.25 ( The New Generator ) * '''( ២០១៥ )''' Oratorical in Event of Reading in Khmer Litterateur Library Mission XIII * '''( ២០១៥ )''' Guest in RFI Radio ( Topic of Youngest Writer in Cambodia ) * '''( ២០១៥ )''' Guest in CNC TV Program Interview of The Weekend Show * '''( ២០១៥ )''' Guest in Tonle Radio FM 97.5 ( Topic of Teenager's Lyricist ) * '''( ២០១៥ )''' Appear as Presenter on Printing Media of Chatime Drinking * '''( ២០១៦ )''' Guest in MyTV Program Re-tape Interview of The Weekend News * '''( ២០១៦ )''' Guest Writer On Fleek TV Show ( Season I ) BAYON TV * '''( ២០១៦ )''' Guest in Banyon TV Program Interview * '''( ២០១៦ )''' In Page of Kampuchea Thmei Newspaper ( Article: Cambodian Young Artist ) * '''( ២០១៦ )''' Man-tor / Host / Producer in SUPER WRITER Writing competition TV show * '''( ២០១៦ )''' Oratorical of the Teenager Topic in Scholarship of Library * '''( ២០១៦ )''' Appear in ​Yeos' Drinking Commercial of Mother Day With His mum * '''( ២០១៨ )''' Judge in Writing Competition for Meas Sok Sophea ( Ollate Juice ) *'''( ២០១៩ )''' Special Guest as Teenager's Writing in Original Song ( Ngos ) By Smart Mobile *'''( ២០១៩ )''' Presenter for Raksmey Dara Bakery in Promotion *'''( ២០១៩ )''' Guest at Live show Cooking With Chef's Nak Cambodian's & International Chief * '''( ២០២២ )''' On the way of Author's Life (Writer Meeting with MST Group ) * '''(២០២៤)''' AKASA Music Footage = '''References''' = # http://www.freshnewsasia.com/index.php/en/entertainment/116364-2019-03-18-07-19-53.html # http://news.sabay.com.kh/article/618054 # http://www.lareine.com.kh/news/entertainment/38668/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402191322/http://www.lareine.com.kh/news/entertainment/38668/ |date=2019-04-02 }} # http://pelprekread.com/Article/Detail/%E1%9E%96%E1%9F%81%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%9F%E1%9F%84%E1%9E%97%E1%9E%B6%20%E1%9E%92%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%8B%E1%9E%87%E1%9F%81%E1%9E%9A%20%E1%9E%9B%E1%9F%84%E1%9E%80%20%E1%9E%9F%E1%9F%84%E1%9E%98%E1%9E%8A%E1%9E%BC%E1%9E%9A%E1%9F%89%E1%9F%81%20%E1%9E%A2%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%80%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%96%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%92%E1%9E%93%E1%9F%85%E1%9E%A0%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%9F {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190314201645/http://pelprekread.com/Article/Detail/%E1%9E%96%E1%9F%81%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%9F%E1%9F%84%E1%9E%97%E1%9E%B6%20%E1%9E%92%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%8B%E1%9E%87%E1%9F%81%E1%9E%9A%20%E1%9E%9B%E1%9F%84%E1%9E%80%20%E1%9E%9F%E1%9F%84%E1%9E%98%E1%9E%8A%E1%9E%BC%E1%9E%9A%E1%9F%89%E1%9F%81%20%E1%9E%A2%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%80%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%96%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%92%E1%9E%93%E1%9F%85%E1%9E%A0%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%9F |date=2019-03-14 }} # http://www.camnews.com.kh/news/detail/14773/som-dore {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402191319/http://www.camnews.com.kh/news/detail/14773/som-dore |date=2019-04-02 }} # https://campost.news/read_news/32728 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402191318/https://campost.news/read_news/32728 |date=2019-04-02 }} # https://news.sabay.com.kh/article/1202457 # http://www.freshnewsasia.com/index.php/en/entertainment/116364-2019-03-18-07-19-53.html # https://www.khmerload.com/news/32566 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629055036/https://www.khmerload.com/news/32566 |date=2020-06-29 }} # https://news.sabay.com.kh/article/1202457 #https://news.sabay.com.kh/article/1207176 #https://www.poraman.com/content/entertainment/local+4922{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} #http://www.freshnewsasia.com/index.php/en/entertainment/144363-2020-01-03-04-30-06.html #https://troryorng.com/42901/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106051815/https://troryorng.com/42901/ |date=2023-01-06 }} #https://www.popular.com.kh/entertainment/421018.html/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106051829/https://www.popular.com.kh/entertainment/421018.html/ |date=2023-01-06 }} #https://www.pinterest.com/pin/670966044473126629/ #https://www.lareine.com.kh/news/entertainment/38668/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106051832/https://www.lareine.com.kh/news/entertainment/38668/ |date=2023-01-06 }} #https://www.khmerload.com/article/112970 #https://www.knongsroktv.com/archives/56441 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106051807/https://www.knongsroktv.com/archives/56441 |date=2023-01-06 }} #https://www.oknha.news/entertainment/4636 #http://www.camnews.com.kh/news/detail/31075/soam-dore-rumor-to-be-leaving-town-production {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106051830/http://www.camnews.com.kh/news/detail/31075/soam-dore-rumor-to-be-leaving-town-production |date=2023-01-06 }} #http://keeng.com.kh/tin-tuc/mv.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106051806/http://keeng.com.kh/tin-tuc/mv.html |date=2023-01-06 }} #https://www.tnaot.com/km/m/detail/article/9050703 #https://trueid.com.kh/article/page/1Q5gD2l1jMbR/-mv- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106051815/https://trueid.com.kh/article/page/1Q5gD2l1jMbR/-mv- |date=2023-01-06 }} #https://www.tv5hd.com/2020/03/blog-post_702.html #http://www.camnews.com.kh/news/detail/31075/soam-dore-rumor-to-be-leaving-town-production {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106051830/http://www.camnews.com.kh/news/detail/31075/soam-dore-rumor-to-be-leaving-town-production |date=2023-01-06 }} #https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%92%E1%9E%B8%E1%9E%95%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9F%81%E1%9E%84%E1%9E%91%E1%9F%80%E1%9E%8F/%E1%9E%94%E1%9E%91%E1%9E%99%E1%9E%80%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%8E%E1%9F%8D/20230414-%E1%9E%9B%E1%9F%84%E1%9E%80-%E1%9E%9F%E1%9F%84%E1%9E%98-%E1%9E%8A%E1%9E%BC%E1%9E%9A%E1%9F%89%E1%9F%81%E1%9F%96-%E1%9E%95%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9F%82%E1%9E%80%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%96%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%92%E1%9E%93%E1%9F%81%E1%9F%87%E1%9E%A0%E1%9E%BE%E1%9E%99%E1%9E%8A%E1%9F%82%E1%9E%9B%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%89%E1%9E%BB%E1%9F%86%E1%9E%99%E1%9E%80%E1%9E%92%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%BE%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%86%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%99%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9E%B8%E1%9E%85%E1%9E%B7%E1%9E%89%E1%9F%92%E1%9E%85%E1%9E%B9%E1%9E%98%E1%9E%87%E1%9E%B8%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%8F <br /> __បង្ខំមាតិកា__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធល្បី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធខ្មែរ]] {{DEFAULTSORT:សោម ដូរ៉េ}} __ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីខ្មែរ]] m3kiyk27wxae6jze4vlr2k74sw2684v 0 41755 333678 287734 2026-03-28T11:29:08Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 333678 wikitext text/x-wiki {{ទំព័រគំរូ:របៀបរៀបរយ}} {{Infobox person | name = Dan Koehl | image = Elephant trainer Dan Koehl elephant Bonniface Victoria Falls 2005.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1959|10|28}} | birth_place = Stockholm | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = | other_names = | occupation = | boards =EEKMA, SARF | known_for = Elephant Encyclopedia | website = {{URL|elephant.se}} }}[[File:Dan Koehl.jpg|thumb|2001]] [[File:King Carl XVI Gustaf of Swedens two elephants Saonoi and Bua, with elephant trainer Dan Koehl, Kolmarden, 2008.jpg|thumb|2008]] លោក Dan Albert John Koehl (កើតនៅថ្ងៃទី ២៨ ខែតុលាឆ្នាំ ១៩៥៩) ជាអ្នកថែរក្សាសត្វនៅក្នុងសួនសត្វ ជនជាតិបារាំងកាត់ស៊ុយអែត ជាអ្នកបង្ហាត់ដំរី និងជាអ្នកថែរក្សាសេះផងដែរ។ <ref>{{cite web |url= https://www.elephant.se/elephant_consultance_references.php|title=Elephant memories |last=Moss |first=Cynthia |date=17 December 1991 |website= www.elephant.se|access-date=2020-04-12}}</ref><ref>{{cite web|url=https://jimsmuse.wordpress.com/2008/09/22/elephant-keeper/|title=Elephant Keeper|date=September 23, 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.kulenforest.asia/index.html#our-team|title=Kulen Elephant Forest|website=www.kulenforest.asia|access-date=2020-06-03|archive-date=2020-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603063356/https://www.kulenforest.asia/index.html#our-team|url-status=dead|archivedate=2020-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200603063356/https://www.kulenforest.asia/index.html#our-team}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.expressen.se/nyheter/kungens-elefantskotare-ska-radda-sambo/|title=Kungens elefantskötare ska rädda Sambo|website=www.expressen.se}}</ref> លោកក៏ជាអ្នកនិពន្ធសៀវភៅសព្វវចនាធិប្បាយអំពីដំរី ហើយគេបានពិពណ៌នាថាជា "អ្នកជំនាញម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកជំនាញដំរីល្បីៗឈ្មោះបំផុតនៅអឺរ៉ុប" ។ <ref>https://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=160&artikel=3286339</ref><ref>https://www.expressen.se/nyheter/kungens-elefantskotare-ska-radda-sambo/</ref> ==ជីវប្រវត្តិ== លោក Dan Koehl កើតនៅថ្ងៃទី ២៨ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥៩ នៅទីក្រុង Stockholm ប្រទេសស៊ុយអែត។ លោកបានចម្រើនវ័យនៅរដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា សហរដ្ឋអាមេរិក និងនៅ Östermalm ក្នុងទីក្រុង Stockholm ដែលនៅទីនោះលោកបានសិក្សាផ្នែកជីវវិទ្យា នៅសាលាហាត់កាយសម្ព័ន្ធ Enskede gårds។ ក្រៅពីបានសិក្សាជាបន្តបន្ទាប់នៅសាកលវិទ្យាល័យ Stockholm និង Calle flare Teaterskola លោក Dan Albert John Koehl បានចាប់ផ្តើមអាជីពរបស់លោកជាអ្នកឃ្វាលចៀមសម្រាប់ហ្វូងស្តេចចៀម (Royal Herd of Sheep) នៅ Gärdet ក្នុងទីក្រុង Stockholm ក្រោយមកលោកក៏បានរៀនអនុវត្តហ្វឹកហាត់ធ្វើជាហ្មដំរីនៅសួនសត្វ Hannover, Hagenbecks Tierpark ក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា និងឥណ្ឌា។ <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/story/19900215-trichur-springs-to-life-with-majestic-elephants-in-their-caparisoned-glory-812372-1990-02-15|title=Trichur springs to life with majestic elephants in their caparisoned glory|first1=RAMESH MENON|last1=February 15|first2=1990 ISSUE DATE:|last2=February 15|first3=1990UPDATED:|last3=October 4|first4=2013 19:12|last4=Ist|website=India Today}}</ref><ref>Kanalen i Österåker och Vaxholm 3 oktober 2018</ref><ref>Kanalen i Österåker och Vaxholm 18 oktober 2018 - http://www.e-magin.se/paper/c5xn5n9z/paper/18#/paper/c5xn5n9z/18</ref> ==ប្រវត្តិការងារ== ចាប់តាំងពីចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ លោក Dan Koehl បានបម្រើការជាអ្នកថែរក្សាដំរី អ្នកថែរក្សាសេះ និងជាទីប្រឹក្សានៅសួនសត្វ ក្រុមសៀក និងកន្លែងចិញ្ចឹមសត្វផ្សេងៗទៀតនៅជុំវិញពិភពលោក។ ទីតាំងនៅអ៊ឺរ៉ុបរួមមាន Skansen, Cirkus Scott ឧទ្យានសត្វព្រៃ Borås, Tiergarten Schönbrunn, សួនសត្វ Dresden និង Zoolandia។ នៅ Parco Natura Viva មានឧទ្យានសត្វព្រៃ Kolmården ក្រុមសៀក Krone និង Tiergarten Walding សួនសត្វ Karlsruhe និងសួនសត្វទីក្រុង Prague។ ចំណែកនៅឯ Skansen មានការផ្អាកការចេញដំណើររបស់ដំរីពីក្រោល "Nika" និង "Shiva" ចំពោះការរស់នៅអន់ជាងនៅឯបរទេស លោកបានគិតចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការមួយ ដែលបានធ្វើឲ្យមានការជជែកវែកញែកទូទាំងប្រទេសលើ "សត្វដំរីជាទីស្រឡាញ់របស់រដ្ឋធានី Stockholm"។ ទោះបីជាត្រូវបានពិពណ៌នាដោយ Cynthia Moss នៅក្នុងសៀវភៅអនុស្សាវរីយ៍ជាមួយដំរី (Elephant Memories) ថា «ក្នុងចំណោមសត្វដែលត្រូវបានគេយកចិត្តទុកដាក់បំផុត និងមានជីវិតរីករាយបំផុត ដែលខ្ញុំមិនធ្លាប់បានឃើញ នៅក្នុងការជាប់ឃុំឃាំងបែបនេះ» បន្ទាប់ពីមានភាពចម្រូងចម្រាសជាច្រើន ដំរីនៅ Skansen ត្រូវបានដឹកជញ្ជូនទៅឧទ្យាន Cricket ប្រទេសអង់គ្លេស ដែលអាចប្រឈមមុខនឹងការស្លាប់មុនអាយុ។ <ref>{{cite web|url=https://apnews.com/df4d666380dc3127a272ab34b7d5396d|title=Attendant On Hunger Strike In Zoo, Demands Better Conditions For Animals|website=AP NEWS}}</ref><ref>''Sotarna'' (2014) by [[Ian Wachtmeister]], p. 115-119 <https://www.bokus.com/bok/9789187769030/sotarna/></ref><ref>{{cite web|url=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/stockholm/vad-hande-med-elefanterna-pa-skansen|title=Skansen-elefanterna engagerade hela Sverige|first=Anders|last=Nordqvist|date=October 23, 2015|via=www.svt.se}}</ref>នៅឧទ្យានសត្វព្រៃ Kolmården លោក Dan Koehl ត្រូវបានគេចាត់ទុកដូចជា "ព្រះអង្គម្ចាស់គង្វាល" សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងដំរី " Boa " និង " Saonoi " ដែលព្រះបាទ Bhumibol Adulyadej ព្រះរាជានៃប្រទេសថៃបានបរិច្ចាគទៅឲ្យស្តេច Carl XVI Gustaf នៃប្រទេសស៊ុយអែត។ [១៣] ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ទីតាំងទូទាំងពិភពលោកបានរាប់បញ្ចូលទាំងបទពិសោធន៍អំពីដំរី និងសួនកម្សាន្ត Sondelani នៅប្រទេស Zimbabwe នៅមណ្ឌលកូនដំរីកំព្រា Pinnawala នៅក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា និងមូលនិធិដំរី Airavata និងក្រុមហ៊ុនដំរីអង្គរ ដែលជាទីតាំងចុងក្រោយបង្អស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោក Dan Koehl បានចូលរួមចំណែកក្នុងការថែរក្សាសត្វ និងសត្វព្រៃជាច្រើននិងមូលនិធិអភិរក្សសត្វ ជាពិសេសដំរី រួមទាំងដំរីអាស៊ីដែលបានរងគ្រោះដោយសារសង្គ្រាម នៅមណ្ឌលកូនដំរីកំព្រា Pinnawala។ [១៧] [១៨] ក្នុងនាមជាអនុលេខាធិការប្រតិបត្តិនៃសមាគមអ្នកថែរក្សា និងគ្រប់គ្រងដំរីអឺរ៉ុប (EEKMA) ឆ្នាំ ១៩៩៨-២០០៨ លោកបានចូលរួមតាក់តែងគោលការណ៍ណែនាំស្តីពីសុវត្ថិភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងដំរី (២០០២) ។ [១៩] [២០] លើសពីនេះទៀតក្នុងនាមជានាវាចរដែលមានការអនុញ្ញាត លោក Dan Koehl បានបម្រើការជាអ្នកធ្វើដំណើរតាមសមុទ្រសម្រាប់អ្នកស្ម័គ្រចិត្តកងទ័ពជើងទឹករបស់ប្រទេសស៊ុយអែត ក៏ដូចជាសម្រាប់គោលបំណងស៊ីវិលផងដែរ។ <ref>{{cite web|url=https://www.expressen.se/nyheter/en-ny-elefant-kung/|title=En ny elefant-kung|website=www.expressen.se}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.zoopraha.cz/aktualne/pohledem-reditele/8736-peticipe-hvezdy-na-pozadi|title=Pěticípé hvězdy na pozadí|website=Zoo Praha}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.airavata-cambodia.com/un-cambodge-sans-elephants/|title=Un Cambodge sans éléphants ? – Airavata Cambodia|access-date=2020-06-03|archivedate=2019-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191224002411/https://www.airavata-cambodia.com/un-cambodge-sans-elephants/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.phnompenhpost.com/lifestyle-around-ngos/foundation-aiming-preserve-kingdoms-elephant-heritage|title=The foundation aiming to preserve the Kingdom’s elephant heritage &#124; Phnom Penh Post|first=Pann|last=Rethea|website=www.phnompenhpost.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://walter-kilian.de/luckysama/projectluckysama.html|title=Project "Lucky Sama" in Pinnawela, Sri Lanka: About the three legged elephant Sama|website=walter-kilian.de}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ljustero.se/content/elefant-p%C3%A5-ljuster%C3%B6-torg|title=Elefant på Ljusterö torg &#124; LjusteröPortalen|website=www.ljustero.se|access-date=2020-06-03|archive-date=2020-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603063400/http://www.ljustero.se/content/elefant-p%C3%A5-ljuster%C3%B6-torg|url-status=dead|archivedate=2020-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200603063400/http://www.ljustero.se/content/elefant-p%C3%A5-ljuster%C3%B6-torg}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.eekma.org/board.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080204094852/http://www.eekma.org/board.php|archivedate=2008-02-04|title=EEKMA Board|date=February 4, 2008|website=web.archive.org}}</ref><ref>https://elephantconservation.org/iefImages/2017/11/2006_Copenhagen_symposium.pdf{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> and has served as chairman for Swedish National Union of Aquaristic Societies (SARF).<ref name="SARFweb">{{cite web|title=Sveriges Akvarieföreningars Riksförbund SARF|url=http://www.sarfakvarist.se|last=Köhl|first=Dan|publisher=Sveriges Akvarieföreningars Riksförbund (SARF)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160730131756/http://www.sarfakvarist.se/|archivedate=30 July 2016|accessdate=5 September 2018}}</ref><ref>[https://www.regeringen.se/4963ca/contentassets/3641df8152a34e38b70fbbd064957466/sveriges-akvarieforeningars-riksforbund.pdf Remissvar: Underlag för genomförande av EU-förordning om invasiva främmande arter]</ref> ==សៀវភៅសព្វវចនាធិប្បាយអំពីដំរី - Elephant Encyclopedia== ទន្ទឹមនឹងការបង្រៀនអំពីសួនសត្វ លោក Dan Koehl ក៏បានធ្វើការស្រាវជ្រាវខាងការងារសួនសត្វ ដើម្បីចងក្រងជាសៀវភៅសព្វវចនាធិប្បាយអំពីដំរីចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៥ ដែលរួមមានទាំងមូលដ្ឋានទិន្នន័យស្រាវជ្រាវធំបំផុតរបស់ពិភពលោកលើសត្វដំរីនីមួយៗ (និងមានការអត្ថាធិប្បាយលើសត្វនីមួយៗនៃសត្វដំរីទាំងមូល)។ [២១] [២២] [២៣] ដកស្រង់ដោយអ្នកសារព័ត៌មាន អង្គការ និងការងារវិទ្យាសាស្ត្រ [២៤] [២៥] មានការកត់សម្គាល់យ៉ាងច្បាស់ទាក់ទងនឹងវីរុស herpesvirus និងការវិវត្តនៃការលុបបំបាត់ជំងឺមហារីក។ <ref>''Elephant Encyclopedia'' - http://www.elephant.se</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dn.se/arkiv/nyheter/5-542-elefanter-finns-i-varldens-storsta-elefantdatabas-skapad-av-svensken-dan-kohl/|title=5 542|date=January 2, 2010|website=DN.SE}}</ref><ref>[https://offenesparlament.at/gesetze/J-BR_01375/ ]{{dead link|date=April 2020}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/41530218_Fecundity_and_population_viability_in_female_zoo_elephants_Problems_and_possible_solutions |title=(PDF) Fecundity and population viability in female zoo elephants: Problems and possible solutions |doi=10.1016/j.anireprosci.2008.10.019 |publisher=Researchgate.net |date= |accessdate=2020-04-12}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Birth-statistics-for-African-(Loxodonta-africana)-Dale/74fe61fdf8548fba8240936a814c7c864aaf88cb#citing-papers|title=Birth statistics for African (Loxodonta africana) and Asian (Elephas maximus) elephants in human care: history and implications for elephant welfare. &#124; Semantic Scholar}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://europepmc.org/article/PMC/4535388|title=Europe PMC|website=europepmc.org}}</ref><ref>{{cite web|url=http://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3040&context=edissertations |title=Peto's Paradox and the Evolution of CancerSuppression |publisher=repository.upenn.edu |date=July 1, 2014 |last=Caulin |first=Aleah |accessdate=2020-04-12}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/23001198/Birth_statistics_for_African_Loxodonta_africana_and_Asian_Elephas_maximus_elephants_in_human_care_history_and_implications_for_elephant_welfare|title=Birth statistics for African ( Loxodonta africana ) and Asian ( Elephas maximus ) elephants in human care: history and implications for elephant welfare|first=Robert H. I.|last=Dale|journal=Zoo Biology|pages=n/a–n/a|via=www.academia.edu|accessdate=2020-06-03|archive-date=2019-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20191101152353/https://www.academia.edu/23001198/Birth_statistics_for_African_Loxodonta_africana_and_Asian_Elephas_maximus_elephants_in_human_care_history_and_implications_for_elephant_welfare|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.seattletimes.com/nation-world/how-we-did-it/|title=How we did it|first=Seattle Times|last=staff|date=December 1, 2012|website=The Seattle Times}}</ref><ref>{{cite web|url=https://asesg.org/PDFfiles/Gajah%20scanned%20BW/Gajah%2022%20%20July%202003.pdf?fbclid=IwAR3jY9sNZSCWNTSLK33eJMPhqnmYPlbLqKrGJWh3aOLJEWDTo_K6TkCmNBQ |title=GAJAH |publisher=asesg.org |date=2003 |accessdate=2020-04-12}}</ref> == តំណភ្ជាប់ដែលពាក់ព័ន្ធ == * [https://web.archive.org/web/20191211224922/https://www.elephant.se/ Elephant Encyclopedia] * [http://dankoehl.blogspot.com Weblog] == កំណត់ចំណាំ == {{Reflist|group="nb"}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Koehl, Dan}} b16wcbi99w0ooz6sa7dq20eejdi8h1p 2 48239 333670 289684 2026-03-28T07:25:12Z James500 37649 These templates are being replaced 333670 wikitext text/x-wiki {{User page}} {{#babel:en|km-0}} [[en:User:James500]] ehz9vypltbp1p099wclobga6kp9ndrl 0 48993 333668 322301 2026-03-28T06:17:18Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 333668 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #708587;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS Battambang; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> '''កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២''' </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" | |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" | Logo of Cambodia Host <br> 32nd Sea Games 2023 |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:left;" |'''ឈ្មោះ​ផ្លូវការណ៍''' |កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ <br> The Southeast Asian Games |- style="vertical-align:left;" |'''ឈ្មោះហៅកាត់''' |សុីហ្គេម (Sea Games) |- style="vertical-align:left;" |'''អ្នករៀបចំ''' |ប្រទេសកម្ពុជា ម្ចាស់ផ្ទះលើកទី៣២ |- style="vertical-align:left;" |'''បាវចនា''' |កីឡារស់ក្នុងសន្តិភាព <br> (Sports Live in Peace) |- style="vertical-align:left;" |'''ប្រជាជាតិ''' |អាសុីអាគ្នេយ៍ ទាំង (១១) |- style="vertical-align:left;" |'''អត្តពលិក''' |ត្រូវបានប្រកាស (TBA) |- style="vertical-align:left;" |'''វិញ្ញាសារ''' |៦០៨ នៃ ៣៧ ប្រភេទកីឡា |- style="vertical-align:left;" |'''បើកព្រឹត្តិការណ៍''' |០៥ ឧសភា ២០២៣ |- style="vertical-align:left;" |'''បិទព្រឹត្តិការណ៍''' |១៧ ឧសភា ២០២៣ |- style="vertical-align:left;" |'''អធិបតី''' |សម្ដេចនាយករដ្ឋមន្ត្រី [[ហ៊ុនសែន]] |- style="vertical-align:left;" |'''ជម្រើសកីឡាដ្ឋាន''' |កីឡាដ្ឋានជាតិមរតកតេជោ |- style="vertical-align:left;" |'''ថវិកាចំណាយសរុប''' |400$ million |} '''កីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ២០២៣''' ([[អង់គ្លេស]]: The 2023 Southeast Asian Games) គឺជាការប្រកួតកីឡា នៃប្រជាជាតិអាសុីអាគ្នេយ៍ ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយប្រទេសកម្ពុជា ដែលហៅកាត់ថា [[សុីហ្គេម លើកទី៣២]] (32nd Sea Games) ដែលមានវិញ្ញាសា ៥៨៤ នៃ ៣៧ ប្រភេទកីឡា នៃការបើកព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍លើកទី៣២ ដែលធ្វើឡើងនៅទីក្រុងភ្នំពេញ នាថ្ងៃទី ០៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ ។<ref>NOCC (2023) [https://www.cambodia2023.com/ Cambodia 2023 Southeast Asian Games] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230502024205/https://cambodia2023.com/ |date=2023-05-02 }}, Website: cambodia2023.com, Publication: National Olympic Committee of Cambodia 2023</ref> == ការជ្រើសរើសម្ចាស់ផ្ទះ == '''Host selection''' កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ជាក់​ជា​ផ្លូវ​ការ​ជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ​សម្រាប់​ស៊ីហ្គេម​លើក​ទី​៣២ ឆ្នាំ​២០២៣ ។ លោក ថោង ខុន ប្រធាន​គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​អូឡាំពិក​កម្ពុជា បាន​ធ្វើ​សេចក្តី​ប្រកាស​ក្នុង​កិច្ចប្រជុំ​ក្រុមប្រឹក្សា​សហព័ន្ធ​កីឡា​ស៊ីហ្គេម នៅ​សណ្ឋាគារ Fairmount ក្នុង​ប្រទេស​សិង្ហបុរី ។ ដំណឹង​នេះ​បន្ទាប់​ពី​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី [[ហ៊ុនសែន]] បញ្ជាក់​អំពី​ការ​រចនា​ចុង​ក្រោយ​នៃ​កីឡដ្ឋាន​សំខាន់​របស់​កីឡាសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ។ កីឡដ្ឋាននេះគឺជាផ្នែកមួយនៃពហុកីឡាដ្ឋានជាតិមរតកតេជោ ដែលគ្រោងចំណាយថវិកាសាងសង់ប្រមាណ ២០០លានដុល្លារ និងគ្រោងនឹងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ២០១៩ ។ ពហុកីឡាដ្ឋាន​ថ្មី​នេះ គឺជា​គន្លឹះ​ក្នុងការ​ជួយ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ឱ្យ​ស្របតាម​ស្តង់ដារ​អន្តរជាតិ​ដែល​ទាមទារ​សម្រាប់ធ្វើម្ចាស់ផ្ទះ​ស៊ីហ្គេម ។ រដ្ឋាភិបាល​ចិន​បាន​យល់ព្រម​ផ្តល់​មូលនិធិ​ដល់​ដំណាក់កាល​ទី២ និង​ផ្តល់​ហិរញ្ញប្បទាន​ដល់​ការ​បញ្ចប់​ការ​សាងសង់នៃពហុកីឡដ្ខានថ្មីនេះ ​។ ការសាងសង់បានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ 2013 នៅលើដីទំហំ 94 ហិចតា នៅជិតផ្លូវជាតិលេខ 5 ក្នុងខណ្ឌឬស្សីកែវ ភាគខាងជើងនៃរាជធានីភ្នំពេញ ។<ref> Khmer Times (2015) [https://www.khmertimeskh.com/6111/cambodia-confirmed-as-2023-sea-games-hosts/ Cambodia Confirmed as 2023 SEA Games Hosts], Website: khmertimeskh.com, Publication: © Virtus Media Pte., Ltd. (Khmer Times) June 4, 2015 </ref> == ការរៀបចំ == '''Preparation''' ការរៀបចំកីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកដំបូងធ្វើឡើងនៅទីក្រុងបាងកក [[ប្រទេសថៃ]] ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ កីឡាឧបទ្វីបអាសុីអាគ្នេយ៍ ឆ្នាំ ១៩៥៩ "The 1959 Southeast Asian Peninsular Games" ហៅកាត់ថា សេបហ្គេម (Sep Games) ដែលការប្រកួតនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយប្រទេសថៃ ជាមួយនិង សហស្ថាបនិក ប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ ហើយប្រទេសភូមា បានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះបន្ទាប់ក្នុងឆ្នាំ 1961 និង កម្ពុជាទទួលបានសិទ្ធធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះក្នុងឆ្នាំ 1963 ប៉ុន្តែក្នុងអំឡុងឆ្នាំនោះ កម្ពុជាបានខកខាន ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ ដោរសារ បញ្ហានយោបាយក្នុងស្រុក ដូចនេះកម្ពុជា បានខកខានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ អស់រយៈពេល ៦០ឆ្នាំមកហើយបើគិតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ហើយកម្ពុជាទើបតែទទួលបាននូវសិទ្ធរៀបចំធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកីឡាសុីហ្គេម លើកទី៣២ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នេះទេ ដែលវាជាលើកដំបូង និង ជាលើកទី១ ក្នុងការបើកទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រសម្រាប់កម្ពុជាផងដែរ ។<ref> Radio France international (2023) [https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20230405-%E1%9E%9F%E1%9F%8A%E1%9E%B8%E1%9E%A0%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9F%81%E1%9E%98-%E1%9E%9B%E1%9E%BE%E1%9E%80%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9F%A3%E1%9F%A2-%E1%9E%93%E1%9F%85%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6-%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%97%E1%9E%BC-%E1%9E%80%E1%9E%B8%E1%9E%A1%E1%9E%B6-%E1%9E%85%E1%9E%BC%E1%9E%9B-%E1%9E%9A%E1%9E%BD%E1%9E%98-%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%84-%E1%9F%A1%E1%9F%A2-%E1%9F%A0%E1%9F%A0%E1%9F%A0%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B-%E1%9E%81%E1%9E%8E%E1%9F%88%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%92%E1%9E%B8-%E1%9E%95%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%BC%E1%9E%9C%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A-%E1%9E%9F%E1%9E%9B%E1%9F%8B-%E1%9F%A3%E1%9F%A0%E1%9E%90%E1%9F%92%E1%9E%84%E1%9F%83%E1%9E%91%E1%9F%80%E1%9E%8F ស៊ីហ្គេម​លើកទី៣២​នៅកម្ពុជា​ មាន​ប្រតិភូ​កីឡា​ចូល​រួម​ជាង​១២ ០០០នាក់​ ខណៈពិធី​ផ្លូវការ​សល់​៣០ថ្ងៃទៀត], Website: rfi.fr/km, Publication: 05 April 2023 </ref> === ការចំណាយ === '''Budget''' កញ្ចប់ថវិកាដែលបានស្នើឡើងដោយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាសម្រាប់ការប្រកួតកីឡាស៊ីហ្គេមនេះ ត្រូវបានប៉ាន់ស្មានដំបូងថាមានចំនួន 825 ពាន់លានរៀល ដោយស្មើនិង (200 លានដុល្លារអាមេរិក) ។ ដើម្បី​ធានា​ថា​មនុស្ស​ជាអតិបរមា​អាច​ចូល​រួម ឬ ទស្សនា​ការ​ប្រកួត​កីឡា​ចម្រុះ​ថ្នាក់​តំបន់ រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​បាន​សម្រេច​លើក​លែង​ថ្លៃ​ចូល​ទស្សនា​កីឡា​គ្រប់​ប្រភេទ​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ និង​ផ្តល់​សិទ្ធិ​ផ្សាយ​ដោយ​សេរី​ដល់​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ ។ ជាប្រពៃណី គណៈប្រតិភូត្រូវបង់ថ្លៃប្រចាំថ្ងៃចំនួន 50 ដុល្លារក្នុងមនុស្សម្នាក់ទៅកាន់ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះនៃការប្រកួតនេះ ដើម្បីរ៉ាប់រងថ្លៃស្នាក់នៅ អាហារ និងការដឹកជញ្ជូនក្នុងប្រទេស ក៏ប៉ុន្តែ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុនសែន បាន​ថ្លែង​ថា ​កម្ពុជា «នឹង​រ៉ាប់រង​យ៉ាង​ពេញលេញ​សម្រាប់​ពួកគេ» ដែលមានន័យថា ម្ចាស់ផ្ទះកម្ពុជា និង Free សម្រាប់ប្រតិភូកីឡា និងកីឡាករទាំងអស់ ហើយបន្ថែមលើការចំណាយ ដែលធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា បន្ទាប់ពីលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុនសែន បានប្រកាសថា រាល់ការចំណាយទាំងអស់នឹងត្រូវបានរ៉ាប់រង បន្ថែមចំនួន 7 លានដុល្លារ ដែលសរុបទៅថវិកាពីមុនមានចំនួន 124 លានដុល្លារ ។ បើដូច្នេះមែន វានឹងក្លាយជាស៊ីហ្គេមដែលថ្លៃបំផុតចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2015 នៅពេលដែលសិង្ហបុរីបានចំណាយប្រហែល 200 លានដុល្លារសម្រាប់ការប្រកួតនេះ ។ តាមការប្រៀបធៀប វៀតណាមបានចំណាយ 32.8 លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ 2022 ការប្រកួតប្រជែងដំបូងដែលបានគ្រោងទុកនៅឆ្នាំ 2021 ត្រូវបានពន្យារពេលដោយសារជំងឺរាតត្បាត Covid-19 ហ្វីលីពីន 147 លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ 2019 និងម៉ាឡេស៊ី 101 លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ 2017 ។<ref> Cambodiaianese (2023) [https://cambodianess.com/#:~:text=According%20to%20Vongsey%20Visoth%2C%20the,to%20host%20the%20SEA%20Games. SEA Games to Benefit Cambodia’s Economy], Website: cambodianess.com, Publication: April 26, 2023 </ref> === ទីកន្លែង === '''Venues''' {{Location map many |Cambodia |label1=Phnom Penh Region |marksize=8 |pos=top |lat=11.55|long=104.91667 |label2=Kampot |mark2size=8 |pos2=right |lat2=10.5999976|long2=104.166666 |label3=Kep |mark3size=8 |pos3=top |lat3=10.48291|long3=104.31672 |label4=Siem Reap |mark4size=8 |pos4=left |lat4=13.357331904|long4=103.85582991 |label5=Sihanoukville |mark5size=8 |pos5=left |lat5=10.60932|long5=103.52958 |width=250 |float=right |caption=Provinces that hosted 2023 Southeast Asian Games }} បន្ទាប់​ពី​ការ​ប្រកាស​ជ្រើសរើស​ម្ចាស់​ផ្ទះ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុនសែន បាន​អនុម័ត​ការ​រចនា​ចុងក្រោយ​នៃ​កីឡដ្ឋាន​សំខាន់​របស់​កម្ពុជា ក្នុងដំណើរបំពេញទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុនសែន ទៅកាន់ទីក្រុងប៉េកាំង កាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៤ ដើម្បីជួបពិភាក្សាការងាររវាងរដ្ឋប្រទេសទាំងពីរ ខណៈពេលដែល មេដឹកនាំចិន លោក សុីជីនពីង (Xi Jinping) នៃប្រធានាធិបតី សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន បានសន្យាថានឹងផ្តល់ថវិកាសម្រាប់សាងសង់ពហុកីឡដ្ឋានពហុគោលបំណងថ្មីនៅលើទីក្រុងរណបនៃរាជធានីភ្នំពេញក្នុងខណ្ឌជ្រោយចង្វារ ។ កីឡដ្ឋានធំដែលអាចផ្ទុកអ្នកទស្សនារហូតដល់ 75,000 (ជាង7មុឺននាក់) ដែលត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថានឹងចំណាយប្រាក់ប្រហែល 157 លានដុល្លារអាមេរិក ហើយនឹងសាងសង់ដោយក្រុមហ៊ុនសំណង់របស់ចិន នឹងត្រូវបញ្ចប់នៅចន្លោះឆ្នាំ 2019 ដល់ឆ្នាំ 2020 ជាមួយនឹងជំនួយឥតសំណងរបស់ចិនផងដែរ ។<ref> The Phnom Penh Post (2015) [https://www.phnompenhpost.com/national/hun-sen-reveals-design-sea-games-stadium Hun sen Reveals Design Sea Games Stadium], Website: phnompenhpost.com, Publication: 19 May 2015 </ref> ខណៈពេលដែលទីក្រុងភ្នំពេញជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នោះ ខេត្តផ្សេងទៀតជាច្រើនបានជួយក្នុងការធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃការប្រកួតនេះផងដែរ ដែលទីតាងរួមមាន [[កំពត]] [[កែប]] [[សៀមរាប]] និង [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] ។ ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ អត្តពលិក និង ប្រតិភូកីឡា ដែលមកចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា កម្ពុជាបានរៀបចំសាងសង់នៅ "ភូមិកីឡា" (Sport Village) តែម្ដងដែលជា​កន្លែង​សំខាន់ និង​ធំ​ជាង​គេ​សម្រាប់​អត្តពលិក និង​មន្ត្រី​រៀបចំ​ការ​ប្រកួត​ស្នាក់​នៅ​​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​កីឡា​ស៊ីហ្គេម លើក​ទី​៣២ និង​អាស៊ាន​ប៉ារ៉ាហ្គេម លើក​ទី​១២ ​ដែល​ប្រទេស​កម្ពុជាបាន​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ ផងដែរ ។ គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​ប្រកួត​កីឡាស៊ីហ្គេម-អាស៊ាន​ប៉ារ៉ាហ្គេម​នឹង​រៀបចំ​ពិធី​ក្រុងពាលី​នា​ល្ងាច​ថ្ងៃ​ទី​២០ ខែ​មេសា​នេះ​ក្រោម​អធិបភាព​សម្តេច​ពិជ័យសេនា ទៀ បាញ់ ឧបនាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី រដ្ឋ​មន្ត្រី​ក្រសួង​ការពារ​ជាតិ និង​ជា​ប្រធានគណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​ប្រកួត​កីឡាស៊ីហ្គេម-អាស៊ាន​ប៉ារ៉ាហ្គេម​ដើម្បីចូល​ស្នាក់​នៅ​ជា​ផ្លូវ​ការ បន្ទាប់​ពី​សម្រុក​​​កសាង​​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​ខែ​ចុង​ក្រោយ​ ហើយ​ទី​បំផុត​រួច​រាល់​ជា​ស្ថាពរ​​នៅ​ពាក់​កណ្តាល​ខែ​មេសា​នេះ។ លោក វ៉ាត់ ចំរើន អគ្គលេខាធិការគណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​ប្រកួត​កីឡា​ស៊ីហ្គេម-អាស៊ាន​ប៉ារ៉ាហ្គេម ឆ្នាំ​២០២៣ ធ្លាប់​បាន​ប្រាប់​ថា «ភូមិ​កីឡា​​»ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​បរិវេណ​ពហុកីឡដ្ឋាន​ជាតិ​មរតក​តេជោមាន​គ្រែ​​​ប្រហែល​ជា​​៧​​ពាន់ ហើយ​​ក្នុង​១​ថ្ងៃៗ​ អត្តពលិក និង​ប្រតិភូ​កីឡា​​អន្តរជាតិ​អាច​ចូល​ស្នាក់​នៅ និង​ទទួល​ទាន​អាហារ​​​ចន្លោះ​ពី​៤​​ទៅ​៦​ពាន់​នាក់ ។ ភូមិ​កីឡា​នេះ​បង្ក​លក្ខណៈ​ងាយស្រួល​ច្រើន​មែន​ទែន​ដល់​ប្រតិភូកីឡាអន្តរជាតិ ដោយពួក​គាត់​មិន​ចាំ​បាច់​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ណា​ឆ្ងាយ និង​​មាន​​​សុវត្ថិភាព​ខ្ពស់​សម្រាប់​ពួក​គាត់ ហើយ​កីឡា​ជា​ច្រើន​ប្រភេទ​ត្រូវ​ប្រកួត​ក្នុង​បរិវេណ​ពហុកីឡដ្ឋាន​ជាតិ​មរតក​តេជោ ។<ref> Kampuchea Tmey Daily (2023) [https://www.kampucheathmey.com/sports/498260 ល្ងាច​នេះ«ភូមិ​កីឡា​»​ធ្វើ​ពិធី​ក្រុងពាលី​ត្រៀម​ទទួល​ប្រតិភូ​កីឡា​ប្រមាណ៧​ពាន់​នាក់], Website: kampucheathmey.com/sports , Publication: 20 April 2023 </ref> == មុនបើកព្រឹត្តិការណ៍ == '''Before the event''' មុនពេលចាប់ផ្តើមបើកព្រឹត្តិការណ៍ ការប្រកួតកីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍លើកទី 32 ព្រះបាទ [[នរោត្តម សីហមុនី]] ដែលជាព្រះមហាក្សត្រ នៃ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] បានយាងជា ជាអធិបតី ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ក្នុងការរាជប្រទានភ្លើងជ័យ ពីពន្លឺភ្លើង [[ព្រះអាទិត្យ]] ដុតបន្តទៅ ភ្លើងគប់ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ ដែលធ្វើឡើង នៅថ្ងៃទី 21 ខែមីនា ឆ្នាំ 2023 នា [[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត]] ដែលជាប្រាសាទ អច្ឆរិយៈវត្ថុមួយនៅលើពិភពលោក ។ ភ្លើងគប់ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ មានកម្ពស់ 75 cm និង ទម្ងន់ ប្រមាណជា 1kg កំពូល​ដងភ្លើងគប់ ត្រូវ​បាន​រចនា​ឡើង​ដើម្បី​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ពី​និមិត្តរូប​នៃ​ផ្កា​រំដួល ជា​ផ្កាតំណាង​ជាតិ​នៃ​ប្រទេសកម្ពុជា ហើយ​វា​បាន​ស្រោប​ដោយ​ពណ៌​មាស ដើម្បី​បង្ហាញ​ថា ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា និង​ប្រជាជន​បាន​ចាប់ផ្ដើមពីយុគសម័យមាសម្ដងទៀត ។ ការរចនានៅលើចំណុចទាក់ទាញនៃ ភ្លើងគប់ គឺពោរពេញទៅដោយក្បាច់ផ្កាចន្ទ ដែលភ្ជាប់ជាមួយគ្នា ដើម្បីបង្ហាញពីការរួបរួមក្នុងការសម្រេចបាននូវសន្តិភាព និង ភាពជោគជ័យសម្រាប់ប្រទេស និង សហគមន៍អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។<ref>NOCC (2023) [https://www.cambodia2023.com/ Cambodia 2023 Torch Relay Kicks Off] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230502024205/https://cambodia2023.com/ |date=2023-05-02 }}, Website: cambodia2023.com, Publication: National Olympic Committee of Cambodia 21 March 2023</ref> === ការរត់បណ្ដាក់ភ្លើងគប់ === '''Torch Relay''' ការរត់បណ្ដាក់ភ្លើងគប់ ត្រូវបានចាប់ផ្តើមដំណើររត់របស់ខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសចំនួន 9 ផ្សេងទៀតនៃតំបន់ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ដោយចាប់ផ្តើមពីថ្ងៃទី 21 ខែមីនា ចេញពីសៀមរាបអង្គរ ចេញទៅតាមប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ាន នៅថ្ងៃទី 24 ខែមីនា រហូតដល់ត្រលប់មកកម្ពុជាវិញនៅថ្ងៃទី 28 ខែមេសា និង បន្តរត់ជុំវិញ រាជធានី ខេត្តក្រុងរបស់កម្ពុជា រហូតដល់ កម្មវិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ ដែលធ្វើឡើង នៅពហុកីឡដ្ឋានធំ (Main Stadium) នៃពហុកីឡដ្ឋានជាតិមរតកតេជោ (Morodok Tech National Stadium) ដែលរៀបចំឡើង នៅថ្ងៃទី ០៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៣ ។<ref> The Star (2023) [https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/21/torch-relay-begins-for-2023-sea-games-in-cambodia Torch relay begins for 2023 SEA Games in Cambodia], Website: thestar.com.my, Publication: Tuesday, 21 Mar 2023 </ref> === សមាជិករត់ភ្លើងគប់ === '''Member of Torch Run''' {| class="wikitable collapsible collapsed sortable" style="border:0;" |- ! width=50|រត់ភ្លើងគប់ ! width=250|ប្រទេសចូលរួម ! width=25|កាលបរិច្ឆេទ |-style="background:#9acdff;" |align=center|1||[[File:Flag_of_Cambodia.svg|25px]] [[កម្ពុជា]]||align=center|21 មីនា |- |align=center|2||[[File:Flag_of_Vietnam.svg|25px]] [[វៀតណាម]]||align=center|24 មីនា |- |align=center|3||[[File:Flag_of_the_Philippines.svg|25px]] [[ហ្វីលីពីន]]||align=center|27 មីនា |- |align=center|4||[[File:Flag_of_Indonesia.svg|23px]] [[ឥណ្ឌូណេស៊ី]]||align=center| 01 មេសា |- |align=center|5||[[File:Flag_of_East_Timor.svg|23px]] [[ទីម័រខាងកើត]]||align=center|04 មេសា |- |align=center|6||[[File:Flag_of_Malaysia.svg|23px]] [[ម៉ាឡេស៊ី]]||align=center|11 មេសា |- |align=center|7||[[File:Flag_of_Singapore.svg|23px]] [[សិង្ហបុរី]]||align=center|15 មេសា |- |align=center|8||[[File:Flag_of_Thailand.svg|23px]] [[ថៃ]]||align=center|17 មេសា |- |align=center|9||[[File:Flag_of_Myanmar.svg|23px]] [[មីយ៉ាន់ម៉ា]]||align=center|21 មេសា |- |align=center|10||[[File:Flag_of_Laos.svg|23px]] [[ឡាវ]]||align=center |25 មេសា |} == អត្តពលិក និង ប្រតិភូកីឡា == '''Athletes and sports delegates''' សមាជិកទាំង១១ នៃសហព័ន្ធកីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (SEAGF) បានចូលរួមក្នុងការប្រកួតកីឡាស៊ីហ្គេម ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា លើកទី៣២ ឆ្នាំ ២០២៣ ដែលមាន អត្តពលិក និង ប្រតិភូកីឡា សរុបចំនួន 12,404 នាក់ ក្នុងវិញ្ញាសារ 608 នៃ 37 ប្រភេទកីឡា ។<ref>Olympic Council Asia (2023) [https://ocasia.org/news/3892-sea-games-nations-register-over-12000-athletes-and-officials-for-cambodia-2023.html Sea Games Nations Register Over 12000 Athletes And Officials For Cambodia 2023] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230502073140/https://ocasia.org/news/3892-sea-games-nations-register-over-12000-athletes-and-officials-for-cambodia-2023.html |date=2023-05-02 }}, Website: ocasia.org/news, Publication: 01 May 2023</ref> * [[File:Flag_of_Brunei.svg|23px]] [[ប្រ៊ុយណេ]] (113) * [[File:Flag_of_Cambodia.svg|23px]] [[កម្ពុជា]] (1158) (ម្ចាស់ផ្ទះ) * [[File:Flag_of_East_Timor.svg|23px]] [[ទីម័រខាងកើត]] (171) * [[File:Flag_of_Indonesia.svg|23px]] [[ឥណ្ឌូណេស៊ី]] (1802) * [[File:Flag_of_Laos.svg|23px]] [[ឡាវ]] (656) * [[File:Flag_of_Malaysia.svg|23px]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] (1532) * [[File:Flag_of_Myanmar.svg|23px]] [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (694) * [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|23px]] [[ហ្វីលីពីន]] (1342) * [[File:Flag_of_Singapore.svg|23px]] [[សិង្ហបុរី]] (1228) * [[File:Flag_of_Thailand.svg|23px]] [[ថៃ]] (1985) * [[File:Flag_of_Vietnam.svg|23px]] [[វៀតណាម]] (1663) == ផ្ដើមការប្រកួត == '''Start the games''' ប្រភេទកីឡាដែលចាប់ផ្ដើមមុនមួយសប្ដាហ៍ នៃពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍ [[កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២]] ដែលធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី០៥ ខែឧសភា មានដូចជា៖ ប្រភេទកីឡា បាល់ទាត់បុរស អុកចត្រង្គ គ្រីឃីត ហក់គី ដែលចាប់ផ្ដើមការប្រកួត ដែលធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី 29 ខែមេសា ឆ្នាំ ២០២៣ ។<ref> International Olympic Committee (2023) [https://olympics.com/en/news/southeast-asian-games-2023-football-results-scores Southeast Asian Games 2023: Football results, scores and medal winners], Website: olympics.com, Publication: 02 May 2023 23:57 GMT+7 </ref> === កម្មវិធីប្រកួត === '''Match program''' {| class=wikitable ! width="300"|ប្រភេទកីឡា ! width="500"|វិញ្ញាសារប្រកួត |- |align="center"|'''កីឡាបាល់ទាត់ [[File:Football pictogram.svg|25px]]''' |align="center"|[[បាល់ទាត់បុរស សុីហ្គេម លើកទី៣២]] <br> [[បាល់ទាត់នារី សុីហ្គេម លើកទី៣២]] |- |align="center"|'''អុកចក្រតង្គ [[File:Chess (game) pictogram.svg|25px]]''' |align="center"|[[អុកចត្រង្គ សុីហ្គេម លើកទី៣២]] |- |align="center"|'''គ្រីឃីត [[File:Cricket pictogram.svg|25px]]''' |align="center"|[[គ្រីឃីត សុីហ្គេម លើកទី៣២]] |- |align="center"|'''ហុកគី [[File:Indoor hockey pictogram.svg|25px]]''' |align="center"|[[ហុកគី សុីហ្គេម លើកទី៣២]] |- |align="center"|'''ប្រណាំងទូកក្ដោង [[File:Sailing pictogram.svg|25px]]''' |align="center"|[[ប្រណាំងទូកក្ដោង សុីហ្គេម លើកទី៣២]] |- |align="center"|'''រត់ឧបសគ្គ [[File:Obstacle course racing pictogram.svg|25px]]''' |align="center"|[[រត់ឧបសគ្គ សុីហ្គេម លើកទី៣២]] |- |align="center"|'''បាល់ទះ [[File:Volleyball (indoor) pictogram.svg|25px]]''' |align="center"|[[បាល់ទះបុរស សុីហ្គេម លើកទី៣២]] <br> [[បាល់ទះនារី សុីហ្គេម លើកទី៣២]] |- |align="center"|'''ជូជីតស៊ូ [[File:Jujitsu pictogram.svg|25px]]''' |align="center"|[[ជូជីតស៊ូ សុីហ្គេម លើកទី៣២]] |- |align="center"|'''គុនល្បុក្កតោ [[File:Bokator pictogram.svg|25px]]''' |align="center"|[[គុនល្បុក្កតោ សុីហ្គេម លើកទី៣២]] |} == ពិធីបង្ហូតទង់ជាតិ == '''Flag raising ceremony''' ការមកដល់របស់គណៈប្រតិភូកីឡាមកពីប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ចំនួន ១១ ក្នុងការប្រកួតកីឡាស៊ីហ្គេមលើកទី៣២ ត្រូវបានស្វាគមន៍ ខណៈដែលទង់ជាតិរបស់ពួកគេត្រូវបានលើកឡើង ក្នុងពិធីបង្ហូតទង់ជាតិ កីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ តាមរយៈ លោកថោង ខុន រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងទេសចរណ៍ និងជាអនុប្រធានអចិន្រ្តៃយ៍ គណៈកម្មាធិការ ជាតិរៀបចំការប្រកួតកីឡាសុីហ្គេម បានអញ្ជើញជាអធិបតីនៃពិធីបង្ហូតទង់ជាតិអាស៊ានទាំង ១១ប្រទេស និងស្វាគមន៍ប្រតិភូកីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ និងអាស៊ានប៉ារ៉ាហ្គេម លើកទី១២ ឆ្នាំ២០២៣ នាព្រឹកថ្ងៃទី០៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ ដែលធ្វើឡើងនៅពហុកីឡដ្ឋានជាតិមរតកតេជោ រាជធាធានីភ្នំពេញ ។<ref> Cambodia Ministry of Information (2023) [https://www.information.gov.kh/articles/103448 ពិធីបង្ហូតទង់ជាតិអាស៊ាន និងស្វាគមន៍ប្រតិភូកីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍], Website: information.gov.kh, Publication: 03 May 2023 </ref> <ref> Vovworld (2023) [https://vovworld.vn/en-US/news/sea-games-32-flag-raising-ceremony-welcomes-participating-teams-1196106.vov SEA Games 32 flag raising ceremony welcomes participating teams], Website: vovworld.vn, Publication: Wednesday, May 3, 2023 </ref> == ពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ == '''Opening Ceremony of the 32nd Southeast Asian Games''' [[File:32nd Sea Games Open ceremony.jpg|thumb|Cambodia Opening Ceremony 32nd Sea Games 2023]] ពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ បានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី 05 ខែ ឧសភា ឆ្នាំ 2023 ដែលចាប់ផ្ដើមជាផ្លូវការណ៍នៅម៉ោង 07:00 ល្ងាច ត្រូវនិងម៉ោងសកល 19:00 PบชM (ម៉ោងក្នុងតំបន់) នៅពហុកីឡដ្ឋានជាតិ មរតកតេជោ ក្រោមក្រសែរភ្នែកអ្នកទស្សាផ្ទាល់ប្រមាណជា 60,000 (៦មុឺននាក់) ។ ការចាប់ផ្ដើមពិធីដង្ហែរទង់ជាតិ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា អមដោយកុមារ 64 នាក់តំណាង គ្រប់ជនជាតិភាគតិចនៅកម្ពុជា អត្ថន័យ នៃកុមារ ទាំង 64នាក់ សំដៅលើរយៈពេល 64ឆ្នាំ នៃការរង់ចាំ ដែលកម្ពុជា ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ [[កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២]] ដែលជាប្រវត្តិសាស្ត្រលើកដំបូងសម្រាប់កម្ពុជា ។ <br> '''កំណើតនគរខ្មែរ''' សម័យកាលបុរេប្រវត្តិ នៅលើកទឹកដីដ៏ចំណាស់មួយ ទឹកសមុទ្របានស្រកចុះ ហើយបង្កើតបានកោះមួយ ដែលមានដើមគោកធ្លកដុះឡើង ហើយកោះនោះហៅថា កោះគោកធ្លក នាងនាគ ជាកូនរបស់ស្ដេចនាគ បានជួបព្រះថោង ពួកគេទាំងពីរក៏ស្រលាញ់គ្នា គ្រប់គ្រងលើជនជាតិចំរុះ ហើយបង្កើតអាណាចក្រនគរភ្នំ ។ <br> '''អច្ឆរិយភាពនៃអង្គរ''' ប្រកបដោយភាពរីកចម្រើនរុងរឿង ដ៏កំពូល នៃចក្រភពខ្មែរ បានបង្កើត សំណង់ ស្ថាបត្យកម្មធំៗ រួមមាន ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និង សំណង់មហាប្រាសាទធំៗ ដូចជា៖ [[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត]] [[ប្រាសាទ តាព្រហ្ម]] កោះកេរ [[ប្រាសាទ បាយ័ន]] និង សម្បត្តិអរូបី ជាច្រើនទៀត ដូចជា៖ របាំអប្សា [[ល្ខោនខោល]] ល្ខោនស្បែកធំ និង គុន [[ល្បុក្កតោ]] មិនត្រឹមតែជាសម្បត្តិមរតកដូនតាខ្មែរប៉ុនណោះទេ ថែមទាំងជាសម្បត្តិបេតិភណ្ឌពិភពលោក និង សម្បត្តិវប្បធម៌អរូបី របស់មនុស្សជាតិផងដែរ ។ <br> '''ស្នាមញញឹមខ្មែរ''' រៀបរាប់ពីការចាប់ផ្ដើមយុគសម័យកាលចាប់ផ្ដើមថ្មី ក្រោយបញ្ចប់សម័យកាលខ្មៅងងឹតនៃរបបប្រល័យពូជសាសន៍ប៉ុលពការបើកទព័រប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីនៅកម្ពុជា តាមរយៈ នយោបាយឈ្នះៗ ដឹកនាំដោយលោក នាយករដ្ឋមន្ត្រី [[ហ៊ុន សែន]] ក្នុងការបញ្ចប់សង្គ្រាមសុីវិល នាំមកនូវ សុខសន្តិភាពនិងការឯកភាពជាតិ ពេញលេញក៏សាងអនាគតដ៏រុងរឿងប្រកបដោយភាពជឿជាក់ និង ផ្ដល់សិទ្ធិសេរីភាពដល់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូបនូវក្ដីសង្ឃឹម និង ស្នាមញញឹមយ៉ាងកក់ក្តៅ ការបង្ហាញនូវការរីកចម្រើននៃសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ ការបង្ហាញនូវសក្ដានុពល នៃតំបន់ឆ្នេរកម្ពុជា ការបង្ហាញនូវសក្ដានុពលនៃផលនេសាទត្រី នៅ [[បឹងទន្លេសាប]] កម្ពុជា ការបង្ហាញជីវៈចម្រុះនៃសត្វផ្សោតដង [[ទន្លេមេគង្គ]] កម្ពុជា ការបង្ហាញនូវសក្ដានុពលនៃផលក្រណាត់សូត្រកម្ពុជា ដែលបង្កើតបានផលិតផលផ្នែកវាយនភណ្ឌ នៃការផលិតសម្លៀកបំពាក់កម្ពុជា តាមរយៈការច្នៃមូដប្រកបដោយភាពរស់និយម សុីវុីល័យ ស្រស់ស្អាត និង ការបង្ហាញពីផ្នែកសិកម្ម នៃការប្រមូលទិន្នផលស្រូវអង្ករកម្ពុជា ។ <br> '''អនាគតនៃកម្ពុជា''' ការបង្ហាញនូវសន្ធឹកស្គរខ្មែរ បានប្រមូលផ្ដុំបង្កើតជាថាមពលក្នុងការបណ្ដុះស្មារតី ពលរដ្ឋកម្ពុជា ធ្វើដំណើរទៅកាន់ការធ្វើទំនើបកម្មឌីជីថល (Digital) ដើម្បីជម្រុញការអភិវវឌ្ឍន៍ទៅលើប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗបន្ថែមទៀត និង ការបង្ហាញនូវការរាំតុល្យភាពពន្លឺ (Light Balance) ។<ref> South China Morning Post (2023) [https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3219592/spectacular-opening-sea-games-host-cambodias-brand-new-stadium Spectacular opening of SEA Games at host Cambodia’s brand-new stadium], Website: scmp.com/news/asia, Publication: 5 May 2023 </ref> <ref> Channel News Asia (2023) [https://www.channelnewsasia.com/sport/sea-games-2023-opening-ceremony-cambodia-phnom-penh-3467631 Party in Phnom Penh as 32nd SEA Games officially open], Website: channelnewsasia.com, Publication: Matthew Mohan 05 May 2023 10:16PM </ref> === ចម្រៀងផ្លូវការណ៍ === '''Official Song''' ចម្រៀងផ្លូវការណ៍ នៃពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ បានបកស្រាយដោយកំពូលតារាចម្រៀងប្រទេសកម្ពុជា មានដូចជា៖ លោក ព្រាប សុវត្ថិ, អ្នកនាង [[ឱក សុគន្ធកញ្ញា]] អ្នកនាង សុខ សុីឡាឡីន អ្នកនាង តន់ ច័ន្ទសីម៉ា និង លោក សាទីយ៉ា ដែលបទចម្រៀងច្រៀងរួមគ្នានេះ មានចំណងជើងថា "កីឡារស់ក្នុងសន្តិភាព" (Sport Live in Peace) ដែលត្រួវបានតាក់តែងឡើងជាពិសេស សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងនាមជាម្ចាស់ផ្ទះកីឡា សុីហ្គេមលើកទី៣២ ។ បទចម្រៀងដ៏មានអត្ថន័យនេះផងដែរ ត្រូវបានយកមកចាក់បន្តសម្រាប់ ការទទួល ក្បួនព្យុះហយាត្រា ក្រុមអត្តពលិក និង ក្រុមប្រតិភូកីឡា នៃប្រជាជាតិអាសុីអាគ្នេយ៍ ទាំង១១ប្រទេសផងដែរ ។ === ព្យុះហយាត្រា អត្តពលិក និង ប្រតិភូកីឡា === '''Parade of Athletes and sports delegates''' {| class="wikitable collapsible collapsed sortable" style="border:0;" |- ! width=50|លំដាប់ ! width=150|ប្រជាជាតិ ! width=200|អ្នកកាន់ទង់ជាតិ ! width=150|កីឡា |- | align="center" |1 | align="left" |[[File:Flag_of_Brunei.svg|23px]] [[ប្រ៊ុយណេ]] |align="center" |Mohd Ali Saifullah bin Haji Mohd Suhaimi |align="center" |បញ្ចសិលា |- | align="center" |2 | align="left" |[[File:Flag_of_Indonesia.svg|23px]] [[ឥណ្ឌូណេស៊ី]] |align="center" |Flairene Candrea Wonomiharjo |align="center" |ហែលទឹក |- | align="center" |3 | align="left" |[[File:Flag_of_Laos.svg|23px]] [[ឡាវ]] |align="center" |Soulasith Khamvongsa |align="center" |បោះបូល |- | align="center" |4 | align="left" |[[File:Flag_of_Malaysia.svg|23px]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] |align="center" |Sharmendran Raghonathan |align="center" |ការ៉ាតេដូ |- | align="center" |5 | align="left" |[[File:Flag_of_Myanmar.svg|23px]] [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] |align="center" |Aung Khaing Linn |align="center" |វ៉ូវីណាម |- | align="center" |6 | align="left" |[[File:Flag_of_the_Philippines.svg|25px]] [[ហ្វីលីពីន]] |align="center" |Alyssa Valdez |align="center" |បាល់ទះ |- | align="center" |7 | align="left" |[[File:Flag_of_Singapore.svg|23px]] [[សិង្ហបុរី]] |align="center" |Tay Wei-An Terry |align="center" |កាយសម្ព័ន្ធ |- | align="center" |8 | align="left" |[[File:Flag_of_Thailand.svg|23px]] [[ថៃ]] |align="center" |Chanatip Jakrawan |align="center" |បាល់បោះ |- | align="center" |9 | align="left" |[[File:Flag_of_East_Timor.svg|23px]] [[ទីម័រខាងកើត]] |align="center" |Felisberto de Deus |align="center" |អត្តពលកម្ម |- | align="center" |10 | align="left" |[[File:Flag_of_Vietnam.svg|25px]] [[វៀតណាម]] |align="center" |Nguyễn Huy Hoàng |align="center" |ហែលទឹក |- | align="center" |11 | align="left" |[[File:Flag_of_Cambodia.svg|25px]] [[កម្ពុជា]] |align="center" |Prom Samnang |align="center" |[[គុនខ្មែរ]] |} == តារាង មេដាយ == '''Medal table''' {{color box|#9370DB}} '''កម្ពុជា (ម្ចាស់ផ្ទះ)''' === តារាងមេដាយ កីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ ឆ្នាំ ២០២៣ === * លទ្ធផលចំនួនមេដាយនៃការបញ្ចប់ព្រឹត្តិការណ៍ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ នៅ [[ថ្ងៃពុធ]] ទី17 ខែ ឧសភា ឆ្នាំ 2023 ម៉ោង 17:00 PM (GMT+7)<ref>NOCC (2023) [https://games.cambodia2023.com/ 32nd Sea Games, Medal Standings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230518080555/https://games.cambodia2023.com/ |date=2023-05-18 }}, Website: cambodia2023.com, Publication: National Olympic Committee of Cambodia 2023</ref> {| class="wikitable" ! style="background-color:#FFFFFF" width=5% | ចំណាត់ថ្នាក់ ! style="background-color:#FFFFFF" width=15% | ប្រជាជាតិ ! style="background-color:Gold" width=10% | មាស ! style="background-color:Silver" width=10% | ប្រាក់ ! style="background-color:#CD7F32" width=10% | សំរិទ្ធ ! style="background-color:#FFFFFF" width=10% | ចំនួនសរុប |- | align="center" | 1 | align="left" | [[File:Flag_of_Vietnam.svg|25px]] [[វៀតណាម]] | align="center" | 136 | align="center" | 105 | align="center" | 118 | align="center" | 359 |- | align="center" | 2 | align="left" | [[File:Flag_of_Thailand.svg|23px]] [[ថៃ]] | align="center" | 108 | align="center" | 96 | align="center" | 108 | align="center" | 312 |- | align="center" | 3 | align="left" | [[File:Flag_of_Indonesia.svg|23px]] [[ឥណ្ឌូណេស៊ី]] | align="center" | 87 | align="center" | 80 | align="center" | 109 | align="center" | 276 |- | align="center" | 4 | align="left" style="background:#9370DB;" | [[File:Flag_of_Cambodia.svg|25px]] [[កម្ពុជា]] | align="center" | 81 | align="center" | 74 | align="center" | 127 | align="center" | 282 |- | align="center" | 5 | align="left" | [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|23px]] [[ហ្វីលីពីន]] | align="center" | 58 | align="center" | 85 | align="center" | 117 | align="center" | 260 |- | align="center" | 6 | align="left" | [[File:Flag_of_Singapore.svg|23px]] [[សិង្ហបុរី]] | align="center" | 51 | align="center" | 43 | align="center" | 64 | align="center" | 158 |- | align="center" | 7 | align="left" | [[File:Flag_of_Malaysia.svg|23px]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] | align="center" | 34 | align="center" | 45 | align="center" | 96 | align="center" | 175 |- | align="center" | 8 | align="left" | [[File:Flag_of_Myanmar.svg|23px]] [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] | align="center" | 21 | align="center" | 25 | align="center" | 68 | align="center" | 114 |- | align="center" | 9 | align="left" | [[File:Flag_of_Laos.svg|23px]] [[ឡាវ]] | align="center" | 6 | align="center" | 22 | align="center" | 60 | align="center" | 88 |- | align="center" | 10 | align="left" | [[File:Flag_of_Brunei.svg|23px]] [[ប្រ៊ុយណេ]] | align="center" | 2 | align="center" | 1 | align="center" | 6 | align="center" | 9 |- | align="center" | 11 | align="left" | [[File:Flag_of_East_Timor.svg|23px]] [[ទីម័រខាងកើត]] | align="center" | 0 | align="center" | 0 | align="center" | 8 | align="center" | 8 |- | align="center" style="background:#D3D3D3;" |'''ប្រជែង''' | align="left" style="background:#D3D3D3;" | '''11 ប្រទេស''' | align="center" style="background:#D3D3D3;" | '''584''' | align="center" style="background:#D3D3D3;" |'''576''' | align="center" style="background:#D3D3D3;" |'''881''' | align="center" style="background:#D3D3D3;" |'''2041''' |} =ប៉ុស្តិ៍ការផ្សាយបន្តផ្ទាល់= =ប៉ុស្តិ៍ទស្សនា ការផ្សាយបន្តផ្ទាល់= ការទស្សនាផ្សាយបន្តផ្ទាល់ និងនៅក្នុងពិភពលោកទាំងមូល '''BROADCASTING channels''' {| class="wikitable" ! style="background-color:#FFFFFF" width=10% | ប្រទេស ! style="background-color:#FFFFFF" width=15% | ប៉ុស្តិ៍។ តារផ្សាយបន្តផ្ទាល់ និង ប៉ិបស៊ី ទស្សនាការផ្សាយបន្តផ្ទាល់ ! style="background-color:#FFFFFF" width=15% |ស្ថាប័នពត៌មាន |- | align="left" style="background:#FFFFFF;" | [[File:Flag_of_Cambodia.svg|25px]] [[កម្ពុជា]] | align="Left" | [[ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា|TVK]], [https://btv.com.kh/ BTV], [https://en.wikipedia.org/wiki/Bayon_Television Bayon TV], [https://en.wikipedia.org/wiki/Hang_Meas_HDTV Hang Meas HDTV], [https://cstvkh.com/page/about_us CSTV]{{Dead link|date=មិថុនា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }},[https://www.cbscambodia.com.kh/ CBS TV]{{Dead link|date=មីនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [https://pnn.com.kh/ PNN TV], [https://www.tv5hd.com/ TV5hd], | align="left" |[https://www.phnompenhpost.com/sport/sea-games-opening-ceremony-wins-hearts Phnom Penh Post], [https://www.khmertimeskh.com/501285573/sea-games-cambodians-have-been-waiting-64-years-for-this-moment-says-pm/ Khmer Times],[https://english.cambodiadaily.com/news/spectacular-opening-of-sea-games-at-host-cambodias-brand-new-stadium-182563/ Cambodia Daily]{{Dead link|date=មិថុនា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }},[https://m.freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/290391-2023-05-07-08-45-54.html Fresh News], [https://amp.dev/documentation/guides-and-tutorials/start/create/basic_markup/ Tmey Tmey], [https://cambojanews.com/cambodia-launches-32nd-southeast-asian-games-wins-medals/ Camboja News], [https://cambodianess.com/ Cambodianess News]. |- | align="left" style="background:#FFFFFF;" | [[File:Flag_of_Brunei.svg|25px]] [[ប្រ៊ុយណេ]] | align="Left" |[https://www.rtbnews.rtb.gov.bn/SitePages/Home.aspx RTB] | align="left" |[https://borneobulletin.com.bn/brunei-begins-sea-games-campaign-in-obstacle-race/ Borneo Bulletin], [https://www.brusports.com/category/sea-games-2023/ Brunei Sport News] |- | align="left" style="background:#FFFFFF;" | [[File:Flag_of_Indonesia.svg|25px]] [[ឥណ្ឌូណេស៊ី]] | align="Left" |[https://en.wikipedia.org/wiki/TVRI TVRI], [https://en.wikipedia.org/wiki/RCTI RCTI], [https://en.wikipedia.org/wiki/INews iNews], [https://en.wikipedia.org/wiki/Media_Nusantara_Citra MNC Media], | align="left" |[https://jakartaglobe.id/news/indonesia-wins-third-consecutive-mens-volleyball-gold-in-sea-games Jakata Globe] |- | align="left" style="background:#FFFFFF;" | [[File:Flag_of_Laos.svg|25px]] [[ឡាវ]] | align="Left" | | align="Left" |[https://kpl.gov.la/En/detail.aspx?id=72868 Laos New Agency], [https://laotiantimes.com/2023/04/24/lao-athletes-to-compete-in-32-sports-at-sea-games-in-cambodia/ The Laostian Times]. |- | align="left" style="background:#FFFFFF;" | [[File:Flag_of_Malaysia.svg|25px]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] | align="Left" |[https://en.wikipedia.org/wiki/Radio_Televisyen_Malaysia RMT], [https://en.wikipedia.org/wiki/TV_Okey TV Okey]. | align="Left" |[https://www.bernama.com/en/sports/news.php?id=2186093 Bernama News], [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Star_(Malaysia) The Star]. |- | align="left" style="background:#FFFFFF;" | [[File:Flag_of_Myanmar.svg|25px]] [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] | align="Left" |[https://en.wikipedia.org/wiki/Sky_Net Sky Net], [https://en.wikipedia.org/wiki/Myanmar_National_TV MNTV], [https://en.wikipedia.org/wiki/Channel_9_(Burmese_TV_channel) Channel 9], [https://en.wikipedia.org/wiki/Myanmar_Radio_and_Television MRTV], [https://en.wikipedia.org/wiki/Channel_ME Channel ME]. | align="Left" |[https://www.gnlm.com.mm/myanmars-chinlone-vovinam-teams-grab-gold-medal-each-in-sea-games/ Global New Light of Myanmar], [https://www.mdn.gov.mm/en/cambodia-ready-host-32nd-sea-games-next-month Myanmar Digital News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230509070858/https://www.mdn.gov.mm/en/cambodia-ready-host-32nd-sea-games-next-month |date=2023-05-09 }}. |- | align="left" style="background:#FFFFFF;" | [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|25px]] [[ហ្វីលីពីន]] | align="Left" |[https://en.wikipedia.org/wiki/People%27s_Television_Network#:~:text=People%27s%20Television%20Network%20(Filipino%3A%20Telebisyon,of%20People%27s%20Television%20Network%2C%20Inc. PTV], [https://en.wikipedia.org/wiki/Intercontinental_Broadcasting_Corporation#:~:text=Intercontinental%20Broadcasting%20Corporation%20(IBC)%20is,Private%20(1959%2D1986) iBC], [https://en.wikipedia.org/wiki/One_Sports One Sports], [https://en.wikipedia.org/wiki/Smart_Communications Smart Communications]. | align="Left" |[https://en.wikipedia.org/wiki/Philippine_Daily_Inquirer Philippine Daily Inquirer], [https://en.wikipedia.org/wiki/ABS-CBN_Corporation ABS-CBN], [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Philippine_Star The Philippine Star], [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Manila_Times The Manila Times], [https://en.wikipedia.org/wiki/GMA_Integrated_News_and_Public_Affairs GMA News], [https://en.wikipedia.org/wiki/Rappler Rappler]. |- | align="left" style="background:#FFFFFF;" | [[File:Flag_of_Singapore.svg|25px]] [[សិង្ហបុរី]] | align="Left" |[https://en.wikipedia.org/wiki/Mediacorp Mediacorp], [https://en.wikipedia.org/wiki/CNA_(TV_network) CNA (TV-network)]. | align="Left" |[https://en.wikipedia.org/wiki/CNA_(TV_network) Channel News Asia], [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Straits_Times The Straits Times], [https://sg.news.yahoo.com/sea-games-quah-ting-wen-gold-sailors-medals-125235458.html Yahoo News Singapore]. |- | align="left" style="background:#FFFFFF;" | [[File:Flag_of_Thailand.svg|25px]] [[ថៃ]] | align="Left" |[https://en.wikipedia.org/wiki/MCOT_HD Channel 9], [https://en.wikipedia.org/wiki/One_31#:~:text=One%2031%2C%20fully%20known%20as,competition%2C%20news%20and%20entertainment%20programs. One 31], [https://en.wikipedia.org/wiki/GMM_25 GMM25], [https://www.tsports7.com/en T Sports7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230507133217/https://tsports7.com/en |date=2023-05-07 }}. | align="Left" |[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Nation_(Thailand) The Nation], [https://en.wikipedia.org/wiki/Bangkok_Post Bangkok Post], [https://en.wikipedia.org/wiki/Thai_Public_Broadcasting_Service Thai PBS]. |- | align="left" style="background:#FFFFFF;" | [[File:Flag_of_Vietnam.svg|25px]] [[វៀតណាម]] | align="Left" |[https://en.wikipedia.org/wiki/Vietnam_Television VTV], [https://vi.wikipedia.org/wiki/K%2B K+], [https://en.wikipedia.org/wiki/FPT_Corporation FPT], [https://en.wikipedia.org/wiki/Ho_Chi_Minh_City_Television HTV], [https://vi.wikipedia.org/wiki/VieON VieOn], [https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_C%C3%B4ng_ty_Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh_C%C3%A1p_Vi%E1%BB%87t_Nam VTVcab] | align="Left" |[https://vi.wikipedia.org/wiki/VietnamPlus Vietnam Plus], [https://en.wikipedia.org/wiki/Voice_of_Vietnam Voice of Vietnam], [https://en.wikipedia.org/wiki/VnExpress VnExpress], [https://en.wikipedia.org/wiki/VietNamNet VietnamNet], [https://m.hanoitimes.vn/sea-games-32-vietnam-earns-more-gold-medals-breaking-the-record-323652.html Hanoi Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230509083046/https://m.hanoitimes.vn/sea-games-32-vietnam-earns-more-gold-medals-breaking-the-record-323652.html |date=2023-05-09 }}. |} == ស្ថាប័នព័តមានអន្តរជាតិ == '''International News Agency''' {| class=wikitable ! width="300"|ស្ថាប័នផ្សព្វ ការផ្សាយបន្តផ្ទាល់ *និងនៅក្នុង *ពិភពលោកទាំងមូល *ទស្សនាផ្សាយផ្ទាល់ *និងការផ្សាយបន្តផ្ទាល់ *និងការផ្សាយបន្តផ្ទាល់ * ផ្តល់ជូនការផ្សាយបន្តផ្ទាល់ ! width="300"|World News |- |align="center"|[[File:IOC Logo.svg|80px]] |align="center"|[https://olympics.com/en/sport-events/2023-southeast-asian-games-phnom-penh/ International Olympic Commitee] |- |align="center"|[https://en.wikipedia.org/wiki/Olympic_Council_of_Asia Olympic Council of Asia (OCA)] |align="center"|[https://ocasia.org/news/3892-sea-games-nations-register-over-12000-athletes-and-officials-for-cambodia-2023.html Olympic Council of Asia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230502073140/https://ocasia.org/news/3892-sea-games-nations-register-over-12000-athletes-and-officials-for-cambodia-2023.html |date=2023-05-02 }} |- |align="center"|[[File:ABC News logo 2021.svg|200px]] |align="center"|[https://abcnews.go.com/Sports/wireStory/cambodias-brand-new-stadium-hosts-opening-sea-games-99105575 abc News] |- |align="center"|[[File:CNA new logo.svg|50px]] |align="center"|[https://www.channelnewsasia.com/topic/sea-games-2023 Channel News Asia] |- |align="center"|[[File:Arab News (2019-07-27).svg|200px]] |align="center"|[https://www.arabnews.com/node/2298546/sport Arab News] |- |align="center"|[[File:Asia News Network logo.svg|100px]] |align="center"|[https://asianews.network/spectacular-sea-games-opening-draws-international-praise/ Asia News Network] |- |align="center"|[[File:The Japan Times (2021-01-21).svg|100px]] |align="center"|[https://www.japantimes.co.jp/sports/2023/05/03/more-sports/sea-games-cambodia/ The Japan Times] |- |align="center"|[[File:VOA logo.svg|100px]] |align="center"|[https://www.voanews.com/a/flags-fireworks-as-cambodia-kicks-off-sea-games-/7081009.html Voice of America] |- |align="center"|[[File:SCMP logo.svg|200px]] |align="center"|[https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3219592/spectacular-opening-sea-games-host-cambodias-brand-new-stadium South China Morning Post] |- |align="center"|[[File:Associated Press logo 2012.svg|50px]] |align="center"|[https://apnews.com/article/sea-games-cambodia-muay-thai-kickboxing-249025937474754880ead18b4eb5dd95 Associated Press] |- |align="center"|[[File:France24.png|50px]] |align="center"|[https://www.france24.com/en/live-news/20230505-flags-and-fireworks-as-cambodia-kicks-off-sea-games France 24] |- |align="center"|[[File:RFI logo 2013.svg|50px]] |align="center"|[https://www.rfi.fr/en/sports/20230505-flags-and-fireworks-as-cambodia-kicks-off-sea-games Radio France Internationale] |} == កង្វល់ និង វិវាទ == '''Concerns and controversies''' === ការធ្វើពហិការដឹកនាំដោយ សហព័ន្ធប្រដាល់មួយថៃ (IFMA) ក្នុងវិញ្ញាសា នៃការប្រកួតប្រដាល់គុនខ្មែរ === '''Boycott led by Mouy Thai Boxing Federation (IFMA) in Kun Khmer Boxing competition''' == ឯកសារយោង == 8ja0umd7brs0sq8rt1beql99goox1ye 0 53236 333677 333524 2026-03-28T10:35:13Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 333677 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|សហស្សវត្សរ៍]]''' |[[សហស្សវត្សរ៍ទី ៣]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្សរ៍ និងសហស្សវត្សរ៍|សតវត្សរ៍]]''' |[[សតវត្សរ៍ទី ២១]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្សរ៍ និងសហស្សវត្សរ៍|ទសវត្សរ៍]]''' |[[ទសវត្សរ៍ ២០២០|ឆ្នាំ ២០២០]] |- |'''[[បញ្ជីឆ្នាំ|ឆ្នាំ]]''' | [[ឆ្នាំ ២០២៣|២០២៣]] • [[ឆ្នាំ ២០២៤|២០២៤]] • [[ឆ្នាំ ២០២៥|២០២៥]] • [[ឆ្នាំ ២០២៦|គ.ស. ២០២៦]] • [[ឆ្នាំ​ ២០២៧|២០២៧]] • [[ឆ្នាំ ២០២៨|២០២៨]] • [[ឆ្នាំ ២០២៩|២០២៩]] |} {| class="infobox" style="width:20em;" |- style="text-align:center;" ! colspan="2" style="background: #ABCDEF;" |ឆ្នាំ ២០២៦ ក្នុង​ប្រតិទិន​ផ្សេងៗ |- |'''[[ពុទ្ធសករាជ]]''' |២៥៧០ |- style="vertical-align:top;" |'''[[ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន|ប្រតិទិនគ្រីកូរី]]''' |២០២៦ ''MMXXVI'' |- |'''[[Ab urbe condita]]''' |២៧៧៩ |- |'''[[ប្រតិទិនអាមេនី]]''' |១៤៧៥ ԹՎ ՌՆՀԵ |- |'''[[ប្រតិទិនអាស៊ីរី]]''' |៦៧៧៦ |- |'''[[ប្រតិទិនបាហៃ]]''' |១៨២–១៨៣ |- |'''[[ប្រតិទិនសាកាបាលី]]''' |១៩៤៧–១៩៤៨ |- |'''[[ប្រតិទិនបេងហ្កាល់]]''' |១៤៣៣ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ែប៊ែរ]]''' |២៩៧៦ |- |'''[[រាជ្យឆ្នាំស្តេចអង់គ្លេស|រាជ្យឆ្នាំអង់គ្លេស]]''' |៤ [[ឆាលស៍ទី៣|Cha. ៣]] – ៥ [[ឆាលស៍ទី៣|Cha. ៣]] |- |'''[[ប្រតិទិនភូមា]]''' |១៣៨៨ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ីហ្សង់តាំង]]''' |៧៥៣៤–៧៥៣៥ |- |'''[[ប្រតិទិនចិន]]''' |甲辰年 <small>([[រោង]] ធាតុឈើ)</small> ៤៧២៣ ឬ ៤៥១៦   ''— ដល់ —'' 乙巳年 <small>([[មមី]] ធាតុភ្លើង)</small> ៤៧២៤ ឬ ៤៥១៧ |- |'''[[ប្រតិទិនកូបទិក]]''' |១៧៤២–១៧៤៣ |- |'''[[ប្រតិទិនឌីស្កតដ៍]]''' |៣១៩២ |- |'''[[ប្រតិទិនអេត្យូពី]]''' |២០១៨–២០១៩ |- |'''[[ប្រតិទិនហេប្រឺ]]''' |៥៧៨៦–៥៧៨៧ |- |'''[[ប្រតិទិនហិណ្ឌូ]]''' |២០៨២–២០៨៣ <small>([[វិក្រមសម្វត]])</small> ១៩៤៧–១៩៤៨ <small>([[ប្រតិទិនជាតិឥណ្ឌា|សកសម្វត]])</small> ៥១២៦–៥១២៧ <small>([[កលិយុគ]])</small> |- |'''[[ប្រតិទិនអូឡូសែន]]''' |១២០២៦ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីហ្គបូ]]''' |១០២៦–១០២៧ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីរ៉ង់]]''' |១៤០៤–១៤០៥ |- |'''[[ប្រតិទិនឥស្លាម]]''' |១៤៤៧–១៤៤៨ |- |'''[[ប្រតិទិនជប៉ុន]]''' |[[រេវ៉ា|សករាជរេវ៉ា ៨]] <small>(令和８年)</small> |- |'''[[ប្រតិទិនជ្វា]]''' |១៩៥៩–១៩៦០ |- |'''[[ប្រតិទិនជូឆេ]]''' |១១៥ |- |'''[[ប្រតិទិនជូលាន]]''' |គ្រីកូរីដក ១៣ ថ្ងៃ |- |'''[[ប្រតិទិនកូរ៉េ]]''' |៤៣៥៩ |- |'''[[ប្រតិទិនសាធារណរដ្ឋចិន|ប្រតិទិនមីនគួ]]''' |ROC ១១៥ <small>民國115年</small> |- |'''[[ប្រតិទិនណានក្សាហ៊ី]]''' |៥៥៨ |- |'''[[ប្រតិទិនសុរិយគតិថៃ]]''' |២៥៦៩ |- |'''[[ប្រតិទិនទីបេ]]''' |ཤིང་མོ་སྦྲུལ་ལོ <small>([[រោង]]ញីធាតុឈើ)</small> ២១៥២ ឬ ១៧៧១ ឬ ៩៩៩    ''— ដល់ —'' མེ་ཕོ་རྟ་ལོ་ <small>([[មមី]]ញីធាតុឈើ)</small> ២១៥៣ ឬ ១៧៧២ ឬ ១០០០ |- |'''[[ម៉ោងយូនីក|ម៉ោងយូនីក]]''' |១៧៦៧២២៥៦០០ – ១៧៩៨៧៦១៤៩៩ |} '''គ.ស. ២០២៦''' ត្រូវ​នឹង ព.ស. ២៥៧០ ជាឆ្នាំសកលចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ តាម[[ប្រតិទិនគ្រីកូរី]] ហើយជាឆ្នាំទី ២០២៦ នៃ[[សកលសករាជ]] និង[[គ្រិស្តសករាជ]]។ * ឆ្នាំ[[មមី]] អដ្ឋស័ក ចុល្លសករាជ ១៣៨៨ (ថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ជាថ្ងៃឡើងស័ក)។ * ឆ្នាំទី ៧ ក្នុង[[ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០២០]], ឆ្នាំទី ២៦ ក្នុង[[សតវត្សរ៍ទី២១]] និងឆ្នាំទី ២៥ ក្នុង[[សហស្សវត្សរ៍ទី ៣]]។ ==មេដឹកនាំកម្ពុជា== {{ដើមចំបង|បញ្ជីមេដឹកនាំរដ្ឋប្រចាំសតវត្សរ៍ទី២១}} {| class="wikitable" !ព្រះ​ឆាយា​ល័ក្ខណ៍/រូបថត !តំណែង !នាម |- |[[File:Ceremonial Reception of the King of Cambodia, Norodom Sihamoni on May 30, 2023 (3x4 cropped).jpg|115x115px]] |[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] |'''[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី]]''' |- |[[File:Hun Manet on May 30, 2025 (cropped 2).jpg|124x124ភីកសែល]] |[[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] |'''[[ហ៊ុន ម៉ាណែត|សម្ដេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត]]''' |} ==ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ== ===មករា=== * ១ មករា ** ប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]]​បាន​ចាប់អនុម័ត​ប្រើ[[អឺរ៉ូ|ប្រាក់​អឺរ៉ូ]] ដោយ​ក្លាយ​ខ្លួនជា​រដ្ឋ​សមាជិក​ទី ២១ នៃ​[[ហ្សូន​អឺរ៉ូ]]។<ref>{{cite press release |title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps |date=July 8, 2025 |publisher=Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> ** ប្រទេស[[ស៊ីប]]បានចាប់ផ្តើមតួនាទីក្នុងនាមជា[[ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសហភាពអឺរ៉ុប]]។<ref>{{Cite web |date=2025-12-31 |title=Cyprus promises 'new approach' during EU Council presidency |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/4075519-cyprus-promises-new-approach-during-eu-council-presidency.html |access-date=2026-01-01 |website=www.ukrinform.net }}</ref> ** មនុស្សចំនួន ៤១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណ ១១៦ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសនៅក្នុង[[គ្រោះអគ្គិភ័យបារនីយដ្ឋាននៅក្រង់ម៉ុងតាណាឆ្នាំ២០២៥|គ្រោះអគ្គិភ័យឆាបឆេះបារនីយដ្ឋាន]]មួយកន្លែងក្នុងក្រុង[[ក្រង់-ម៉ុងតាណា]]នៃប្រទេស[[ស្វីស]]។<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/01/several-dead-and-injured-in-explosion-swiss-ski-resort-town-crans-montana-police-say |title=Several dead and injured in explosion at Swiss ski resort town Crans-Montana, police say |work=The Guardian|accessdate=3 January 2026|date=1 January 2026}}</ref> * ៣ មករា ** [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]បានបើក[[ការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើវេណេស៊ុយអេឡាឆ្នាំ២០២៥|ការវាយប្រហារតាមអាកាស]]ជាច្រើនសារទៅលើទីតាំងយ៉ាងច្រើនកន្លែងនៅទូទាំងតំបន់ភាគខាងជើងនៃប្រទេស[[វេណេស៊ុយអេឡា]] ហើយបានចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីវេណេស៊ុយអេឡា លោក[[នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ]] រួមជាមួយនឹងភរិយាគឺលោកស្រី[[ស៊ីលីយ៉ា ហ្វ្លរ៉េស]]។<ref>{{cite web|title=Trump says Venezuela's Maduro captured after strikes|url=https://www.reuters.com/world/americas/loud-noises-heard-venezuela-capital-southern-area-without-electricity-2026-01-03/|access-date=2026-01-03|publisher=Reuters}}</ref> ** ប្រទេស[[គីនេអេក្វាទ័រ]]បានផ្លាស់ប្ដូររដ្ឋធានីពី[[ម៉ាឡាបូ]]ទៅ[[ស៊ីយូដាដដេឡាប៉ាស]]។<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/04/equatorial-guinea-relocates-capital-to-ciudad-de-la-paz_6749064_4.html|title=Equatorial Guinea relocates capital to Ciudad de la Paz|date=January 4, 2026|via=Le Monde}}</ref> * ៥ មករា – លោកស្រី[[ឌែលស៊ី រ៉ូឌ្រីហ្គែស]]បានស្បថឡើងកាន់តំណែងជា[[ប្រធានាធិបតីវេណេស៊ុយអេឡា|ប្រធានាធិបតីស្តីទី]]ផ្លូវការនៃប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា ក្រោយពីការចាប់ខ្លួនលោកនីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ។<ref>{{Cite news |date=5 January 2026 |title=Delcy Rodriguez formally sworn in as Venezuela's interim presiden |url=https://www.reuters.com/world/americas/delcy-rodriguez-formally-sworn-venezuelas-interim-president-2026-01-05/ |work=Reuters}}</ref> * ៦ មករា – [[ការវាយលុកស៊ីរីភាគឦសានឆ្នាំ២០២៦|ការប្រយុទ្ធគ្នា]]បានផ្ទុះឡើងរវាងកងកម្លាំងនៃរដ្ឋាភិបាលស៊ីរី និងក្រុមប្រដាប់អាវុធឃឺដគឺ [[កងកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរី]]។<ref>{{cite web | title=SYRIA Displacement resulting from conflict escalation in Aleppo | url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20260115_ACAPS_Syria_-_escalation_of_conflict.pdf | access-date=2026-02-12}}</ref> * ៧ មករា – សហរដ្ឋអាមេរិកបានស្ទាក់ចាប់និងរឹបអូសនាវាដឹកប្រេង[[នាវាស្រមោល|ស្រមោល]]ចំនួនពីរគ្រឿង ដោយក្នុងនោះរួមមាននាវារុស្ស៊ីមួយគ្រឿង នៅកំឡុង[[ប្រតិបត្តិការលំពែងខាងត្បូង]] ដែលជាដំណើរការបិទផ្លូវរត់ពាណិជ្ជកម្មប្រេងចេញចូលប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡាដោយអាមេរិក។<ref>{{cite web |title=Venezuela Updates: U.S. Forces Seize Two Tankers; Rubio Lays Out Plan for American Control |url=https://www.nytimes.com/live/2026/01/07/world/venezuela-us-trump |access-date=12 January 2026 |publisher=The New York Times}}</ref> * ៨ មករា – លោក[[ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត]]ត្រូវបានជ្រើសតាំងម្តងទៀតជា[[អគ្គលេខាធិការបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ]] នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកដំបូងនៃ[[គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវលើកទី១២|គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សលើកទី១២]]។<ref>{{cite web|url=https://thediplomat.com/2026/01/lao-communist-party-chief-reappointed-for-second-term-at-national-congress/|title=Lao Communist Party Chief Reappointed For Second Term at National Congress|date=9 January 2026|access-date=12 February 2026|last1=Strangio|first1=Sebastian|publisher=The Diplomat}}</ref> * ៨–៩ មករា – [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់]]បានពង្រាយកងកម្លាំងសន្តិសុខដើម្បីបង្ក្រាប[[បាតុកម្មអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|បាតុកម្មមហាជនប្រឆាំងនឹងរបបឥស្លាម]] ដោយមានមនុស្សប្រមាណរាប់ពាន់នាក់ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិត បើរាប់គិតត្រឹមតែថ្ងៃទី៨ និងទី៩ ហើយមានមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ទៀតត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ខ្លួនឃុំឃាំង។<ref>{{Cite news |date=12 January 2026 |title=Deaths from Iran protests reach more than 500, rights group says |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/confronting-protests-iran-vows-strike-back-if-us-attacks-2026-01-11/ |access-date=12 January 2026 |work=Reuters}}</ref> * ៩ មករា – [[យុទ្ធនាការ​​យេម៉ែនខាងត្បូងឆ្នាំ២០២៥–២០២៦]]៖ [[ក្រុមប្រឹក្សា​អន្តរកាលខាងត្បូង]]បានប្រកាស​រំលាយខ្លួន បន្ទាប់ពីបានបាត់បង់​ទឹកដី រួមទាំង​រដ្ឋធានី[[អាតាក]]​របស់ខ្លួន​។<ref>{{cite news |title=Yemeni southern separatists in Riyadh announce disputed disbanding of STC |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/9/yemens-separatist-southern-transitional-council-announces-its-dissolution |access-date=17 January 2026 |publisher=Al Jazeera |date=9 January 2026}}</ref> * ១១ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសភាបេណាំងឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាបេណាំង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref name="ElectionObservation">{{Cite web |title=Election Observation Benin – BRIDGE |url=https://bridge-project.org/event/election-observation/ |access-date=2026-01-12 }}</ref> * ១៤ មករា – [[ប្រតិបត្តិការអំណត់អាកទិក]] ត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងដោយប្រទេស[[ដាណឺម៉ាក]] ដោយមានការចូលរួមពីបណ្ដាប្រទេសអឺរ៉ុបជាច្រើនក្នុងការការពារកោះ[[ក្រូអិនឡង់]] ពីការគំរាមកំហែងឈ្លានពាន ឬការកាត់មហាកោះមួយនេះដោយប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោកដូណាល់ ត្រាំ។<ref>{{Cite web |title=The Danish Armed Forces expand their presence and continue exercises in Greenland in close cooperation with allies |url=https://www.fmn.dk/en/news/2025/the-danish-armed-forces-expand-their-presence-and-continue-exercises-in-greenland-in-close-cooperation-with-allies |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115214727/https://www.fmn.dk/en/news/2025/the-danish-armed-forces-expand-their-presence-and-continue-exercises-in-greenland-in-close-cooperation-with-allies |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-01-26 |website=Ministry of Defence |archivedate=2026-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260115214727/https://www.fmn.dk/en/news/2025/the-danish-armed-forces-expand-their-presence-and-continue-exercises-in-greenland-in-close-cooperation-with-allies |url-status=dead }}</ref> * ១៥–១៦ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសកលអ៊ូកង់ដាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលអ៊ូកង់ដា]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាចគឺលោក[[យ៉ូវែរី មូសេវេនី]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តកាន់អំណាច ខណៈ[[បាតុកម្មអ៊ូកង់ដាឆ្នាំ២០២៦|បាតុកម្ម]]ចោទប្រកាន់អំពីការក្លែងបន្លំសន្លឹកឆ្នោតបានផ្ទុះឡើង នាំឱ្យបាតុករស្លាប់រាប់សិបនាក់ រីឯបេក្ខជនបក្សប្រឆាំងលោក[[បូប៊ី វ៉ែញ]]វិញវិះនឹងត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ជំរិតទៅហើយ។<ref>{{Cite web |date=2026-01-17 |title=Uganda: Opposition Leader Bobi Wine Forcibly Taken By Army Helicopter After Contentious Election Loss To Yoweri Museveni |url=https://www.timesnownews.com/world/uganda-opposition-leader-bobi-wine-arrested-forcibly-taken-by-army-helicopter-after-contentious-election-loss-to-yoweri-museveni-article-153461219 |access-date=2026-01-17 |website=Times Now }}</ref><ref>{{Cite web |title=Uganda election descends into deadly violence as President Yoweri Museveni looks to cling to power |url=https://news.sky.com/story/uganda-election-descends-into-deadly-violence-as-president-yoweri-museveni-looks-to-cling-to-power-13495081 |access-date=2026-01-25 |website=Sky News }}</ref> * ១៨ មករា​ – មនុស្សចំនួន ៤៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណ ២៩១ នាក់ទៀតបានរងរបួស បន្ទាប់ពីរថភ្លើងពីរគ្រឿងបានធ្លាក់ចេញពីផ្លូវរត់នៅក្បែរក្រុង[[អាដាមូស]]នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសអេស្ប៉ាញ។<ref>[https://www.nbcnews.com/world/spain/least-20-dead-dozens-injured-high-speed-trains-collide-spain-rcna254725 At least 39 dead, dozens injured after high-speed trains collide in Spain]</ref> * ១៩–២៣ មករា – [[វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក]]លើកទី ៥៦ បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ដាវ៉ូស]] ប្រទេសស្វីស។<ref>{{Cite web|url=https://www.weforum.org/stories/2026/01/davos-2026-annual-meeting-what-to-expect/|title=Davos 2026: What to expect, who's coming and how to follow|website=World Economic Forum}}</ref> * ២០ មករា – [[រដ្ឋាភិបាលអន្តរកាលស៊ីរី]]បានវាយដណ្តើមកាន់កាប់[[រដ្ឋបាលស្វយ័តប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរីខាងជើង និងកើត|ទឹកដីមួយភាគធំ]]ដែលធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោម[[កងកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរី]] បន្ទាប់ពី[[ការវាយលុកស៊ីរីភាគឦសានឆ្នាំ២០២៦|យុទ្ធនាការវាយលុក]]បានប្រព្រឹត្តិទៅអស់រយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃ មុនពេលបទឈប់បាញ់ត្រូវបានព្រមព្រៀងចូលជាធរមាន។<ref>{{cite news |title=Syria-SDF ceasefire hangs in balance after renewed clashes, faltering talks |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/20/syria-sdf-ceasefire-hangs-in-balance-after-renewed-clashes-faltering-talks |work=Al Jazeera |date=20 January 2026}}</ref> * ២២ មករា – [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]បានដកខ្លួនចេញជាផ្លូវការពី[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]។<ref>{{cite web | title=United States Completes WHO Withdrawal | website=HHS.gov | date=2026-01-23 | url=https://www.hhs.gov/press-room/united-states-completes-who-withdrawal.html | access-date=2026-01-26}}</ref> * ២៣ មករា ** [[មហាសន្និបាតជាតិលើកទី១៤ នៃបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម|មហាសន្និបាតជាតិ]]បានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសលោក[[តូ ឡឹម]]ឱ្យបន្តកាន់អំណាចក្នុងនាមជា[[អគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម]]។<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/vietnam-congress-communist-to-5bdceb29f3e95bf612b04f35fc329e8f|title=Vietnam’s ruling Communist Party re-elects To Lam as general secretary|date=23 January 2026|access-date=26 January 2026|last1=Ghosal|first1=Aniruddha|publisher=AP News}}</ref> ** លោកស្រី[[អ៊ីលីយ៉ាណា យូតូវ៉ា]]បានក្លាយខ្លួនជា[[ប្រធានាធិបតីប៊ុលហ្ការី|ប្រធានាធិបតី]]ស្ត្រីនៃប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]]ដំបូងគេ បន្ទាប់ពីអតីតប្រធានាធិបតីលោក[[រូមែន រ៉ាដេហ្វ]]បានលាឈប់ពីតំណែង។<ref>{{cite web |date=2026-01-23 |last1=Nenov |first1=Stoyan |url=https://www.reuters.com/world/bulgarian-court-approves-president-radevs-resignation-2026-01-23/ |title=Bulgaria's Radev steps down as president, expected to launch own party |website=Reuters |access-date=26 January 2026}}</ref> * ២៥ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសកលមីយ៉ាន់ម៉ាឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលមីយ៉ាន់ម៉ា]]៖ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនសេរីនិងយុត្តិធម៌ [[គណបក្សសាមគ្គីភាព និងអភិវឌ្ឍន៍សហភាព]] ដែលគាំទ្រដោយក្រុមយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា បានដណ្ដើមអាសនៈភាគច្រើនលើសលប់ទាំងនៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (មីយ៉ាន់ម៉ា)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] និង[[រដ្ឋសភា (មីយ៉ាន់ម៉ា)|រដ្ឋសភា]]។<ref>{{cite web |date=2026-01-11 |title=Myanmar’s military holds second phase of elections amid civil war |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/11/myanmars-military-holds-second-phase-of-elections-amid-civil-war |access-date=26 January 2026 |publisher=Al-Jazeera}}</ref> * ២៧ មករា – [[កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីឥណ្ឌា–សហភាពអឺរ៉ុប]] ត្រូវបានចុះជាធរមានបន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់ការចរចាអស់រយៈពេលជិតពីរទសវត្សរ៍ ដោយកិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានលុបបំបាត់ពន្ធនាំចូលនាំចេញចំពោះផលិតផល និងសេវាកម្មជាច្រើនប្រភេទរវាងភាគីទាំងសងខាង។<ref>{{cite web | title=India and EU announce 'mother of all trade deals' | website=BBC News | date=27 January 2026 | url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crrnee01r9jo | access-date=2 February 2026}}</ref> * ២៨ មករា – ការបាក់រលំ[[អណ្តូងរ៉ែរូបាយ៉ា|អណ្តូងរ៉ែកូលតង់រូបាយ៉ា]] នៅភាគខាងកើតនៃ[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] បានសម្លាប់មនុស្សជាង ៤០០ នាក់។<ref>{{cite web | title=More than 200 killed in mine collapse in eastern DR Congo | website=Al Jazeera | date=2026-01-31 | url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/31/more-than-200-killed-in-mine-collapse-in-eastern-dr-congo-report | access-date=2026-02-02}}</ref> * ២៩ មករា ** [[ជម្លោះស៊ីវិលអេត្យូពី (២០១៨–បច្ចុប្បន្ន)|ជម្លោះស៊ីវិលអេត្យូពី]]៖ ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុង[[តំបន់ធីក្រេ]]នៃប្រទេស[[អេត្យូពី]]រវាង[[កងកម្លាំងការពារធីក្រេ|ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធធីក្រេ]] និង[[កងកម្លាំងការពារជាតិអេត្យូពី|កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាតិអេត្យូពី]]។<ref>{{Cite web|title=Clashes between government troops and Tigrayan forces erupt in Ethiopia|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/29/clashes-between-government-troops-and-tigrayan-forces-erupt-in-ethiopia|website=Al Jazeera|access-date=5 February 2026|first=|last=|date=29 January 2026}}</ref> ** [[កុបកម្មនៅបាឡូឈីស្ថាន]]៖ ការផ្ទុះអាវុធដាក់គ្នារវាង[[កងទ័ពរំដោះបាឡូឈីស្ថាន]] និង[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប៉ាគីស្ថាន]]នៅក្នុងស្រុកមួយចំនួននៃ[[ខេត្តបាឡូឈីស្ថាន]] ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន បានបង្កឱ្យមានមនុស្សស្លាប់យ៉ាងតិច ២២៥ នាក់។<ref name="dawn">{{cite web |last=Zehri Shahid|first=Abdullah|title=Security forces kill 22 more terrorists in Balochistan, taking 48-hour total tally to 177|url=https://www.dawn.com/news/1970602/balochistan-residents-face-difficulties-as-mobile-internet-services-remain-suspended-for-3rd-day|website=Dawn|access-date=5 February 2026|date=2 February 2026}}</ref> * ៣០ មករា – ឯកសារ[[សំណុំរឿងអែបស្ទីន]]ប្រមាណជាងបីលានទំព័រត្រូវបាន[[ក្រសួងយុត្តិធម៌ (សហរដ្ឋអាមេរិក)|ក្រសួងយុត្តិធម៌អាមេរិក]]បញ្ចេញផ្សាយជាសាធារណៈ ដោយក្នុងនោះមានលេច[[បញ្ជីរាយនាមបុគ្គលមាននៅក្នុងសំណុំរឿងអែបស្ទីន|ឈ្មោះឥស្សរជនល្បីៗជាច្រើន]]នៅជុំវិញពិភពលោក។<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=Millions of Jeffrey Epstein files released by US justice department |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cevnmxyy4wjo |access-date=2026-02-12 |website=BBC News }}</ref> ===កុម្ភៈ=== * ១ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលកូស្តារីកាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលកូស្តារីកា]]៖ លោកស្រី[[លៅរ៉ា ហ៊្វែរណាន់ដេសឌែលហ្កាដូ]]បានជាប់ឆ្នោតក្លាយជា[[ប្រធានាធិបតីកូស្តារីកា|ប្រធានាធិបតីថ្មីនៃប្រទេសកូស្តារីកា]] ហើយ[[គណបក្សអធិបតេយ្យប្រជាជន (កូស្តារីកា)|គណបក្ស]]របស់លោកស្រីផងដែរបានបន្តយកឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភានីតិបញ្ញត្តិកូស្តារីកា|សភានីតិបញ្ញត្តិ]]។<ref>{{Cite web |last=Mora |first=Carlos |date=2024-11-28 |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) TSE fija cronograma para elecciones nacionales de 2026 |url=https://crhoy.com/tse-fija-cronograma-para-elecciones-nacionales-de-2026/ |access-date=2025-02-02 |website=CR Hoy }}</ref> * ៣ កុម្ភៈ – ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធនិយមឥស្លាមហៅ [[បូកូហារ៉ាម]] បានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើភូមិចំនួនពីរនៅក្នុងរដ្ឋ[[ក្វារ៉ា]]នៃប្រទេស[[នីហ្សេរីយ៉ា]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ចំនួន ១៦២ នាក់។<ref>{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Islamic militants kill at least 162 people in attacks on 2 villages in Nigeria, lawmaker says |url=https://apnews.com/article/nigeria-attack-katsina-security-north-057f3997877d7e2cf9e79dfcd596f868 |access-date=2026-02-09 |website=AP News }}</ref> * ៥ កុម្ភៈ – សន្ធិសញ្ញា[[ស្តាតថ្មី]] (''New START'') កំណត់ចំនួន[[អាវុធយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ]]រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ីបានផុតសុពលភាព។<ref name="n935">{{Cite web |date=February 4, 2024 |title=New START to Expire in Two Years as Russia Refuses Talks |url=https://www.armscontrol.org/blog/2024-02/nuclear-disarmament-monitor |access-date=2026-02-04 |publisher=Arms Control Association}}</ref> * ៦ កុម្ភៈ – មនុស្សប្រមាណ ៣១ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងប្រមាណ ១០០ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសនៅក្នុងហេតុការណ៍បំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាតមួយនៅឯព្រះវិហារឥស្លាមខាឌីចាទូលគូប្រានៅទីក្រុង[[ឥស្លាម៉ាបាដ]] ប្រទេស[[ប៉ាគីស្ថាន]]។<ref>{{Cite web |date=2026-02-06 |title=More than 20 killed in blast at Pakistan mosque, officials say |url=https://www.bbc.com/news/articles/cg7y7gz2835o |access-date=2026-02-09 |website=www.bbc.com }}</ref> * ៦–២២ កុម្ភៈ – [[កីឡាអូឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២៦|កីឡាអូឡាំពិករដូវរងា]]បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[មីឡាន]] និង[[កូរទីណាដាំប៉ែតហ្សូ]] ប្រទេស[[អ៊ីតាលី]]។<ref>{{Cite web |last=Dreier |first=Frederick |date=2026-02-05 |title=We’re Watching the 2026 Winter Olympics for These Thrilling Events |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/snow-sports/cortina-winter-olympics-events/ |access-date=2026-02-09 |website=Outside }}</ref> * ៨ កុម្ភៈ ** [[ការបោះឆ្នោតសកលជប៉ុនឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលជប៉ុន]]៖ លោកស្រី[[សាណាអិ តាកាអ៊ិឈិ]]ដែលជានាយករដ្ឋមន្ត្រីកំពុងកាន់អំណាច បានឈ្នះសំឡេងឆ្នោតភ្លូកទឹកភ្លូកដី និងបានកាន់កាប់អាសនៈមួយភាគធំនៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ជប៉ុន)|សភាតំណាងរាស្ត្រជប៉ុន]]។<ref>{{cite news |first1=Tamiyuki |last1=Kihara |first2=Yoshifumi |last2=Takemoto |first3=John |last3=Geddie |date=14 January 2026 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/japan-pm-takaichi-mulls-feb-8-snap-election-yomiuri-reports-2026-01-13/ |title=Japan PM readies snap election, February 8 ballot eyed |publisher=Reuters |location=Tokyo |access-date=9 February 2026}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសកលថៃឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកល]] និង[[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃ]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]]បានឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ថៃ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] ខណៈប្រជាមតិដើម្បីចាប់ផ្តើមព្រាង[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃ|រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]ថ្មីត្រូវបានអនុម័ត។<ref>{{Cite news |last=Tanakasempipat |first=Patpicha |date=2025-12-11 |title=Thailand Heads for Election as PM Set to Dissolve Parliament |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-12-11/thai-pm-plans-to-dissolve-parliament-to-pave-way-for-early-vote?taid=693ae483812a0300017aa4a0 |access-date=2026-02-09 |work=Bloomberg }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីព័រទុយហ្កាល់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីព័រទុយហ្កាល់]]៖ បេក្ខជន[[គណបក្សសង្គមនិយម (ព័រទុយហ្កាល់)|គណបក្សសង្គមនិយម]] លោក[[អាន់តូនីញ៉ូ​ ចូសេសេគូរូ]] ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតីព័រទុយហ្កាល់]]ថ្មីនៅក្នុងការបោះឆ្នោតជុំទីពីរ ដោយបានផ្តួលមេដឹកនាំគណបក្សស្ដាំនិយម[[ឆ្កេហ្កា]]គឺ លោក[[អានដ្រេ វេនធូរ៉ា]]។<ref>{{Cite news |last1=Khalip |first1=Andrei |last2=Goncalves |first2=Sergio |date=2026-02-08 |title=Portugal elects Socialist as president by landslide |url=https://www.reuters.com/world/portugal-votes-presidential-runoff-with-socialist-poised-victory-2026-02-08/ |access-date=2026-02-09 |work=Reuters }}</ref> * ១១ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលបាបាដឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលបាបាដ]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រី​កាន់អំណាច លោកស្រី[[មីយ៉ា មត្លីយ៍]] និង[[គណបក្សពលករបាបាដ]]របស់លោកស្រីបានដណ្ដើមយកឈ្នះ​អាសនៈ​ទាំងអស់នៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (បាបាដ)|រដ្ឋ​សភា​ជាតិ]]។<ref>{{Cite news |last1=Duncan |first1=Natricia |last2=Mounsey |first2=Calville |date=2026-02-11 |title=Mia Amor Mottley on course for third term, as Barbados heads to the polls |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/11/mia-amor-mottley-on-course-for-third-term-as-barbados-heads-to-the-polls |access-date=2026-02-13 |work=The Guardian }}</ref> * ១២ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលបង់ក្លាដែសឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកល]] និង[[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញបង់ក្លាដែសឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញបង់ក្លាដែស]]៖ [[គណបក្សជាតិនិយមបង់ក្លាដែស]]ដឹកនាំដោយលោក[[តារីគ រ៉ះម៉ាន់]]បានឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាជាតិ (បង់ក្លាដែស)|សភាជាតិ]] ខណៈប្រជាមតិ​លើ​[[ធម្មនុញ្ញ​ខែកក្កដា]]​ត្រូវបាន​អនុម័ត។<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Julhas |last2=Saaliq |first2=Sheikh |last3=español |first3=SHONAL GANGULY Leer en |date=2026-02-12 |title=Bangladesh votes in its first election since the 2024 Gen Z uprising that ousted Hasina |url=https://apnews.com/article/bangladesh-election-hasina-bnp-3662258dc5c44535c839e7bcc4baed43 |access-date=2026-02-17 |website=AP News }}</ref> * ១៣–១៥ កុម្ភៈ – [[សន្និសីទសន្តិសុខទីក្រុងមុយនិចលើកទី៦២]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web|url=https://securityconference.org/en/|title=Munich Security Conference|website=securityconference.org}}</ref> * ១៧ កុម្ភៈ – [[ប្រធានាធិបតីប៉េរូ]] លោក[[ហូសេ ហេរី]]ត្រូវបាន[[សមាជនៃសាធារណរដ្ឋប៉េរូ|សមាជជាតិ]]បោះឆ្នោតដកសិទ្ធិអំណាចជាប្រធានាធិបតី ខណៈលោក[[ហូសេ ម៉ារីយ៉ា បាល់កាហ្សារ]]ត្រូវបានសមាជបោះឆ្នោតតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មីនៅថ្ងៃបន្ទាប់។<ref>{{Cite web |date=2026-02-17 |title=Peru’s leader José Jerí ousted over ‘Chifa-gate’ scandal, as presidential ‘curse’ strikes again |url=https://www.cnn.com/2026/02/17/americas/peru-president-jose-jeri-ousted-intl-latam |access-date=2026-02-18 |website=CNN }}</ref><ref>{{cite news |last1=Elliott |first1=Lucinda |last2=Siniawski |first2=Natalia |title=Peru installs Jose Balcazar as interim president after Jeri ousted in political upheaval |url=https://www.reuters.com/world/americas/peru-congress-elects-jose-balcazar-new-interim-president-2026-02-19/ |access-date=19 February 2026 |work=Reuters |date=19 February 2026}}</ref> * ២២ កុម្ភៈ ** [[គីម ជុងអ៊ុន]]ត្រូវបានជ្រើសតាំងបន្តជា[[អគ្គលេខាធិការនៃគណបក្សពលករកូរ៉េ]] នៅក្នុង[[សមាជនៃគណបក្សពលករកូរ៉េលើកទី៩|សមាជជាតិលើកទី៩]]។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg18588mdko|title=Kim Jong Un re-appointed leader of North Korea's ruling party|date=23 February 2026|access-date=24 February 2026|last1=Koh|first1=Ewe|publisher=BBC News}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាឡាវឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាឡាវ]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web |title=Lao PDR Sets February 22, 2026, for National and Provincial Elections |url=https://kpl.gov.la/detail.aspx?id=95854 |access-date=2026-02-23 |website=KPL }}</ref> ** [[ប្រតិបត្តិការហាលីស្កូឆ្នាំ២០២៦|ប្រតិបត្តិការហាលីស្កូ]]៖ ប្រតិបត្តិការយោធាដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្រុង[[តាប៉ាល់បា]] រដ្ឋ[[ហាលីស្កូ]] ប្រទេស[[ម៉ិកស៊ិក]] បានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតមេដឹកនាំក្រុម[[ការតែលហាលីស្កូជំនាន់ថ្មី]]ឈ្មោះ [[ណេមេស៊ីអូ អូសេហ្គេរ៉ា ស៊ែរវ៉ាន់តេស|ណេមេស៊ីអូ អូសេហ្គេរ៉ា "អែលមេនឆូ" ស៊ែរវ៉ាន់តេស]]។<ref>{{Cite web |last=McCluskey |first=Fidel Gutierrez, Mitchell |date=2026-02-22 |title=Mexico's most-wanted drug leader 'El Mencho' killed in military operation as violent clashes erupt across country |url=https://www.cnn.com/2026/02/22/americas/mexico-kill-drug-mencho-latam-intl |access-date=2026-02-23 |website=CNN }}</ref> * ២៣ កុម្ភៈ –​ បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់[[និម្មិតកម្មគណៈរដ្ឋមន្ត្រីហុល្លង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ដំណើរការនិម្មិតកម្មរដ្ឋមន្ត្រី]]តាំងពីចុងឆ្នាំ២០២៥ មក ទីបំផុត លោក[[រ៉ូប យ៉ែធិន]]ក៏បានធ្វើសច្ចាប្រណិធានចូលកាន់តំណែងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីហុល្លង់|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]នៃប្រទេស[[ហុល្លង់]] ក្នុងនាមជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលភាគតិចក្នុងសភា។<ref>{{Cite web |last=Corder |first=Mike |date=2026-02-23 |title=Netherlands' coalition government takes office led by youngest-ever premier Rob Jetten |url=https://apnews.com/article/netherlands-new-government-hague-jetten-524182c2237409d249e263248cd57d35 |access-date=2026-02-24 |website=Associated Press }}</ref> * ២៦ កុម្ភៈ – [[សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]៖ ប្រទេស[[ប៉ាគីស្ថាន]]បានប្រកាសសង្គ្រាម "បើកចំហ" ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល[[តាលីបង់]]នៃប្រទេស[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] ក្រោយជាប់ដៃគ្នាក្នុងជម្លោះតាមព្រំដែនអស់ជាច្រើនខែ។<ref>{{cite web | title=Pakistan bombs Kabul, declares ‘open war’ with Afghanistan after months of border clashes | website=France 24 | date=2026-02-26 | url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20260226-pakistan-vows-immediate-response-after-afghanistan-launches-retaliatory-attacks | access-date=2026-02-27}}</ref> * ២៨ កុម្ភៈ – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបានសហការគ្នាបើកការវាយប្រហារទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយបានសម្លាប់មន្ត្រីថ្នាក់ដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើនរូប ក្នុងនោះរួមមាន មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ លោក[[អាលី ហាមេនៃ]]ផងដែរ។<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t|title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |date=28 February 2026 |publisher=BBC News |access-date=1 March 2026}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញដោយបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសសម្ដៅលើមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់[[ឈូងសមុទ្រពែរ្ស|ឈូងសមុទ្រ]]។<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de|title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |date=28 February 2026 |publisher=The Guardian |access-date=March}}</ref> ===មីនា=== * ២​ មីនា ** មនុស្សយ៉ាងតិច ១៦៩ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និង ៥០ នាក់ទៀតបានរងរបួស នៅពេលដែលក្រុមយុវជនប្រដាប់អាវុធមកពី[[រដ្ឋរួបរួម]] បានធ្វើការវាយប្រហារលើ[[ស្រុកអាប៊ីអឹមណូម]] ក្នុងប្រទេស[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]]។<ref>{{cite web | title=Nearly 170 killed, 50 injured in armed youth attack on South Sudan county | website=Anadolu Ajansı | date=2026-03-02 | url=https://www.aa.com.tr/en/africa/nearly-170-killed-50-injured-in-armed-youth-attack-on-south-sudan-county/3846437 | access-date=2026-03-03}}</ref> ** [[ជម្លោះហេសបុលឡា-អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៦|ជម្លោះហេសបុលឡា-អ៊ីស្រាអែល]]៖ ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធ[[ហេសបុលឡា]]នៃប្រទេស[[លីបង់]] បានចាប់ផ្តើមបើកវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែល ដើម្បីសងសឹកចំពោះ[[ឃាតកម្មអាលី ហាមេនៃ|ឃាតកម្ម]]មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់[[អាលី ហាមេនៃ]]។<ref name=":0">{{Cite web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=11 March 2026 |agency=Bernama}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=11 March 2026 |agency=Agence France-Presse|publisher=France 24}}</ref> * ៤ មីនា – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រើនាវាមុជទឺកបាញ់ពន្លិចនាវាចម្បាំងអ៊ីរ៉ង់មួយគ្រឿងឈ្មោះ ''ដេណា'' នៅ[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]។ កងនាវានៃប្រទេសស្រីលង្កាបានរាយការណ៍ថា នាវា ''ដេណា'' បានលិចទៅបាតសមុទ្រ ដោយមាននាវិកប្រមាណ ១៤០ នាក់បានបាត់ខ្លួនជាលទ្ធផល។<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c62gg44d53xt?post=asset%3A607bbc27-c19c-441c-9f02-522ce39f2c6b#post|title=US sinks Iranian warship with torpedo in Indian Ocean - Hegseth|date=4 March 2026 |publisher=BBC News|access-date=5 March 2026}}</ref> * ៥ មីនា – [[ការបោះឆ្នោតសកលនេប៉ាល់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលនេប៉ាល់]]៖ [[គណបក្សរាស្ត្រិយស្វតានត្រា]]ដឹកនាំដោយលោក[[បាឡិន​ ឆាហ៍]] បានឈ្នះសំឡេងឆ្នោតភ្លួកទឹកភ្លូកដី។<ref>{{Cite web |date=2025-09-16 |title=EC begins preliminary preparations for March elections |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/ec-begins-preliminary-preparations-for-march-elections |access-date=2026-03-05 |website=The Himalayan Times }}</ref> * ៦–១៥ មីនា – [[កីឡាប៉ារ៉ាឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២៦|កីឡាប៉ារ៉ាឡាំពិករដូវរងា]]បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុងមីឡាន និងកូរទីណាដាំប៉ែតហ្សូ ប្រទេសអ៊ីតាលី។<ref>{{cite web |last=Faulkner |first=Ruth |title=Milano Cortina 2026 Paralympic Winter Games open with stunning ceremony |url=https://www.paralympic.org/news/milano-cortina-2026-opening-ceremony |publisher=International Paralympic Committee |access-date=11 March 2026 |date=6 March 2026}}</ref> * ៨ មីនា ** [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់]]៖ កូនប្រុស[[អាលី ហាមេនៃ]] គឺលោក[[មោជតាបា ហាមេនៃ]]ត្រូវបានជ្រើសរើសជា[[មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់]]។<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាកូឡុំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកូឡុំប៊ី]]​៖ គណបក្សរបស់លោកប្រធានាធិបតី[[ហ្គូស្តាវ៉ូ​ ប៉េត្រូ]]គឺ [[កតិកាសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រ]] បានដណ្ដើមឈ្នះ​អាសនៈ​មួយភាគធំ​នៅ​ក្នុង​[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (កូឡុំប៊ី)|សភា​តំណាងរាស្ត្រ]] និង[[ព្រឹទ្ធសភា (កូឡុំប៊ី)|​ព្រឹទ្ធសភាកូឡុំប៊ី]]។<ref>{{Cite web |date=2025-03-06 |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) Así quedó el calendario para las elecciones del 2026: fechas clave |url=https://www.eluniversal.com.co/colombia/2025/03/06/asi-quedo-el-calendario-para-las-elecciones-del-2026-fechas-clave/ |access-date=2026-03-11 |website=El Universal }}</ref> * ១៥ មីនា ** [[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញកាហ្សាក់ស្ថានឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញកាហ្សាក់ស្ថាន]]៖ ប្រជាជនកាហ្សាក់ស្ថានប្រមាណ​ ៩០% បានបោះឆ្នោតទទួលយក[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញកាហ្សាក់ស្ថាន|រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនៃប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន]]។<ref>{{Cite web |date=11 September 2025 |title=President of Kazakhstan calls for drastic parliamentary reform including abolition of Senate |url=https://www.commonspace.eu/news/president-kazakhstan-calls-drastic-parliamentary-reform-including-abolition-senate |access-date=18 March 2026 |website=commonspace.eu }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាកូរ៉េខាងជើងឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកូរ៉េខាងជើង]]៖ [[គណបក្សពលករកូរ៉េ]]កំពុងកាន់អំណាចបានបន្តឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាប្រជាជនកំពូល]]។<ref>{{Cite web |last=Park |first=Boram |date=4 March 2026 |title=N. Korea to elect representatives to Supreme People's Assembly this month following key party congress |url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20260304000851315?section=nk/nk |website=Yonhap News Agency|access-date=18 March 2026}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិវៀតណាមឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិវៀតណាម]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite web|url=https://vietnamnews.vn/politics-laws/1718049/na-approves-shortened-term-sets-2026-election-date.html|title=NA approves shortened term, sets 2026 election date|website=Viet Nam News|date=21 May 2025}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[ដេនីស សាស៊្សូ អ៊ិនហ្គេស្សូ]]បានឈ្នះសំឡេងគាំទ្រភ្លួកទឹកភ្លូកដី។<ref>{{Cite news |date=31 December 2025 |title=Congo president Sassou Nguesso to seek re-election in March 2026 |publisher=France 2 |url=https://www.france24.com/en/africa/20251230-congo-president-sassou-nguesso-seeks-re-election-2026}}</ref> * ១៧ មីនា – [[សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]៖ មនុស្សយ៉ាងតិច ៤០០​ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យមួយកន្លែងក្នុងរដ្ឋធានី[[កាប៊ុល]]នៃប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន បន្ទាប់ពីមន្ទីរពេទ្យនោះបានរងគ្រាប់បាញ់ប្រហារពីប៉ាគីស្ថាន។<ref>{{Cite news |date=17 March 2026 |title=From sponsor to enemy: What's behind Pakistan's attack on Afghan Taliban? |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/sponsor-enemy-whats-behind-pakistans-attack-afghan-taliban-2026-03-17/ |access-date=18 March 2026 |work=Reuters}}</ref> * ២២ មីនា – [[ការបោះឆ្នោតសភាស្លូវេនីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាស្លូវេនី]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[រ៉ូប៊ឺត ហ្កូឡូប]] និងគណបក្ស[[ចលនាសេរីភាព (ស្លូវេនី)|ចលនាសេរីភាព]]របស់លោកបានដណ្ដើមអាសនៈបានមួយភាគធំនៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (ស្លូវេនី)|រដ្ឋសភា]]។<ref>{{Cite news |title=Slovenia’s liberals and populists neck and neck, preliminary results show |url=https://apnews.com/article/slovenia-election-liberals-populists-6e24d78054ea2c3072c9b79b80ddd586 |date=22 March 2026 |access-date=26 March 2026 |work=AP |last=Zerdin |first=Ali |url-status=live |archive-date=22 មីនា 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260322210319/https://apnews.com/article/slovenia-election-liberals-populists-6e24d78054ea2c3072c9b79b80ddd586 }}</ref> * ២៤ មីនា ** [[ការបោះឆ្នោតសកលដាណឺម៉ាកឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលដាណឺម៉ាក]]៖ សម្ព័ន្ធភាពនយោបាយរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[មិតេ ហ្វ្រេដឺរីកសិន]]បានបាត់បង់អាសនៈភាគច្រើនរបស់ខ្លួននៅក្នុង[[ហ្វុលកេទីង]]។<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=(ជាភាសាដាណឺម៉ាក) Mette Frederiksen udskriver folketingsvalg |url=https://nyheder.tv2.dk/politik/2026-02-26-mette-frederiksen-udskriver-folketingsvalg |access-date=2026-02-26 |website=nyheder.tv2.dk }}</ref> ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ [[ក្រសួងការបរទេស (អ៊ីរ៉ង់)|ក្រសួងការបរទេសអ៊ីរ៉ង់]]បានថ្លែងនៅក្នុងលិខិតមួយផ្ញើទៅកាន់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ថា នាវាដឹកជញ្ជូនដែលមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក ឬអ៊ីស្រាអែល អាចឆ្លងកាត់[[ច្រកសមុទ្រអ័រមូស]]បាន។<ref>{{Cite news |last=Eavis |first=Peter |date=2026-03-25 |title=Iran Says 'Non-Hostile' Ships Can Sail Through the Strait of Hormuz |url=https://www.nytimes.com/2026/03/24/world/middleeast/iran-strait-of-hormuz-ships.html |access-date=2026-03-26 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> == ថ្ងៃ​មរណភាព == {{Main|មរណភាពក្នុងឆ្នាំ២០២៦}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆ្នាំ ២០២៦]] 03juf2veurxy0dmamq8utksdfiyqvfu 0 53476 333626 2026-03-27T12:31:45Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]] ទៅ [[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ០១]] 333626 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ០១]] ooc8bhkwhso3usyhuht777q3phj8gnm 0 53477 333636 2026-03-27T15:51:07Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ភ្នំឧដុង្គ]] ទៅ [[ឧដុង្គមានជ័យ]] 333636 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ឧដុង្គមានជ័យ]] raet402so2p4z94zal6k5t5bc2cnl4z 0 53478 333639 2026-03-27T16:04:22Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ០១]] ទៅ [[ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ (ភ្នំឧដុង្គ)]] 333639 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ (ភ្នំឧដុង្គ)]] p2ynffisezcvw0r5myqv66b2xraufys 0 53479 333645 2026-03-27T18:06:28Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ (ភ្នំឧដុង្គ)]] ទៅ [[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)]] 333645 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភ្នំឧដុង្គ (ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬ ភ្នំអដ្ឋរស្ស)]] 2gnbssg3fvabfjw8wombmtf38hez888 0 53480 333666 2026-03-27T22:36:36Z ~2026-19310-78 50364 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ 0974897435 333666 wikitext text/x-wiki 0974897435 l6v53sfrqv3itd0bqu4lrb673znmabh 1 53481 333667 2026-03-28T01:24:46Z ~2026-19163-63 50366 /* តើគួរលេងនៅពេលណា */ ផ្នែកថ្មី 333667 wikitext text/x-wiki == តើគួរលេងនៅពេលណា == នៅកន្លែងណា [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-19163-63|&#126;2026-19163-63]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-19163-63|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:២៤ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី២៨ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) staaky500ukjtkiaqh016tp6unz9s2w 0 53482 333672 2026-03-28T08:11:06Z ~2026-67812-2 49711 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ '''ឃុនព្រះម៉ែម្នាងចៅចមសុជាតិបុប្ផានារីនួន''' ហៅកាត់ខ្លីថា '''ឃុន ថាន់''' (កើតឆ្នាំ ១៨២៥-១៩០៦ ? ) គឺជាចាងហ្វាងក្រុមល្ខោនហ្លួងក្នុងរាជ្យព្រះបាទ នរោត្តម|សម្ដេច... 333672 wikitext text/x-wiki '''ឃុនព្រះម៉ែម្នាងចៅចមសុជាតិបុប្ផានារីនួន''' ហៅកាត់ខ្លីថា '''ឃុន ថាន់''' (កើតឆ្នាំ ១៨២៥-១៩០៦ ? ) គឺជាចាងហ្វាងក្រុមល្ខោនហ្លួងក្នុងរាជ្យព្រះបាទ [[នរោត្តម|សម្ដេច នរោត្តម]] នាងគឺជាគ្រូល្ខោនដែលមានអំណាច និងមានធនធានគ្រប់គ្រាន់ ដែលជាទីសំណព្វព្រះទ័យរបស់ [[នរោត្តម|សម្ដេច នរោត្តម]] ។ នាងត្រូវបានគេចាត់ទុកជាបុគ្គលជាន់ខ្ពស់ម្នាក់ក្នុងចំណោមរាជវង្សខ្មែរ និងជាដៃគូប្រជែងជាមួយនឹង [[ឃុនព្រះញាតិ]] និង [[ម៉មសួន]] ដើម្បីគាប់ចិត្តដល់ហ្លួង នរោត្តម ។ នាងមានឪពុកជាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ម្នាក់នៅឯក្រុងបាងកក និងមានបងស្រីម្នាក់ឈ្មោះ [[អ្នកព្រះនាង ផល ទិព្វ សុវណ្ណ|ផល ទិព្វសុវណ្ណ]] ដែលជាព្រះស្នំឯកនៃព្រះបាទអង្គដួង ។ នៅឆ្នាំ ១៨៥៣ នាងបានអភិសេកជាស្នំនៃព្រះបាទអង្គដួង ក្រោយមកទៀត នាងបានក្លាយជាព្រះស្នំរបស់ព្រះបាទ នរោត្តម តាំងពីឆ្នាំ ១៨៦១ ។<ref>{{Citation|title=ចំនួនមើល 155 ពាន់ · ប្រតិកម្ម 10 ពាន់ {{!}} « ប្រវត្តិ លោកឃុនព្រះម្នាង ចៅចមសុជាតិបុស្បានារីបុប្ផា នួន ឬ ឃុន ថាន់ អតីតចាងហ្វាងក្រុមល្ខោនព្រះករុណា និងក៏ជាស្ថាបនិកា វត្តនួនមុនីរាម ហៅវត្ត ថាន់ » - រៀបរៀងស្រាវជ្រាវ និងផលិតជាវីដេអូដោយ ៖ អភិបាលគេហទំព័រ ក្រូច លីហ៊ន់ - សម្រាប់បងប្អូន ដែលមានបំណងចូលរួមលើកទឹកចិត្ត ABA: 004 191 801 Kroch Horn 🙏 {{!}} Colorise & Old Photos of Cambodia|url=https://www.facebook.com/CambodiaRecolorise2016/videos/-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7-%E1%9E%9B%E1%9F%84%E1%9E%80%E1%9E%83%E1%9E%BB%E1%9E%93%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%84-%E1%9E%85%E1%9F%85%E1%9E%85%E1%9E%98%E1%9E%9F%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%B8%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%95%E1%9E%B6-%E1%9E%93%E1%9E%BD%E1%9E%93-%E1%9E%AC-%E1%9E%83%E1%9E%BB%E1%9E%93-%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%8B-%E1%9E%A2%E1%9E%8F%E1%9E%B8%E1%9E%8F%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%84%E1%9E%A0%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%B6%E1%9E%84/1626818081071497/|accessdate=2026-03-28|language=km}}</ref> {{Infobox royalty | name = ឃុន ថាន់ | title = ចៅចមសុជាតិបុប្ផានួន | image = Saweewath Pramoj.jpg | caption = ឃុន ថាន់ ក្នុងវាំងខ្មែរ (?) | birth_date = ១៨២៥ | birth_place = បាងកក (?) | death_date = ១៩០៦ (?) | death_place = ភ្នំពេញ (?) | spouse = [[នរោត្តម]] | spouse-type = ព្រះស្វាមី | issue = [[នរោត្តម ឌួងចក្រ]]<br>[[នរោត្តម កុយ]]<br>[[នរោត្តម ខណ្ឋា]]<br>[[នរោត្តម មគ្គវណ្ណ]]<br>[[នរោត្តម សុម៉ាវតី]]<br>[[នរោត្តម មល្លិកា]]<br>[[នរោត្តម ផានុវង្ស]]<br>[[នរោត្តម យិផាន្ឋា]]<br>[[នរោត្តម ស្រីសុម៉ា]]<br>[[នរោត្តម ផាង៉ាម]] | house = [[រាជវង្សនរោត្តម]] <br> (ដោយរៀបអភិសេក) }} នាងមានដើមកំណើតជាជនជាតិសៀម ដែលចូលមករស់នៅស្រុកខ្មែរតាំងពីរជ្ជកាលព្រះបាទ [[រាមាធិបតីទី៤|អង្គដួង]] មកម្ល៉េះ (?) ដោយសារនាងមានក្រុមល្ខោនដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញពេញក្រុងឧត្ដុង្គ រហូតដល់ក្រុងភ្នំពេញ ។ នាងបានចូលរួមចំណែកក្នុងការអភិវឌ្ឍ[[របាំព្រះរាជ្យទ្រព្យ|របាំព្រះរាជ្យទ្រព្យខ្មែរ]]ក្នុងរាជ្យ សម្ដេច នរោត្តម ។ នាងចេះនិយាយភាសាខ្មែរយ៉ាងស្ទាត់ ព្រោះនាងរស់នៅស្រុកខ្មែរយូរក្រែងដែរ មានល្ខោនទាំងបីក្រុមដែលមានដំណាលគ្នា នឹងក្រុមល្ខោនរបស់ហ្លួន នរោត្តម (?) ។ តាមលោក [[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ|ហ្សក ហ្គ្រូសលីយ៉េ]] បានសរសេរថា ៖ ''ពេញមួយរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទ នរោត្តម មានក្រុមរបាំព្រះរាជទ្រព្យកម្ពុជាស្ទើរតែទាំងស្រុងមានអ្នកសំដែងសៀម ដែលមានចំនួនប្រហែល ៥០០ នាក់ជាកូនរាំ និងគ្រូបង្ហាត់។  នៅពេលដែលព្រះបាទនរោត្តមសោយទិវង្គត កូនរាំសៀមជាង ៣០០ នាក់បានរស់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងនៅភ្នំពេញ  មុនពេល ២/៣ នៃចំនួនអ្នករាំបានចាកចេញពីព្រះបរមរាជវាំង នៅពេលដែលព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិត្រូវបានឡើងគ្រងរាជ្យនៅឆ្នាំដដែល។ អ្នកខ្លះបានបង្កើតក្រុមរាំឯកជន ខណៈពេលដែលអ្នកផ្សេងទៀតត្រូវបានជាប់ពន្ធនាគារដោយសារបំណុលដែលជំពាក់។  មានតែអ្នករាំប្រហែល ១០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ ដែលជាកូនរាំក្មេងជាងគេ បានស្នាក់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងសម្រាប់ពិធីឡើងគ្រងរាជ្យរបស់ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤។  ការត្រួតពិនិត្យ និងការចងក្រងពិធីសាររបស់ក្រុមត្រូវបានប្រគល់ឱ្យស្ត្រីសៀមតែម្នាក់គត់។''<ref>{{Cite web |title=King Norodom's actresses (reign 1860-1904), by Émile Gsell |url=http://www.soundsofangkor.org/english/dance-theater/king-norodom-actresses/ |access-date=2026-03-28 |website=Sounds of Angkor |language=fr-FR}}</ref> ក្រោយពីសម្តេច នរោត្តម សោយទិវង្គតទៅនាងត្រូវបានគេនិរទេសចាកទៅពីព្រះបរមរាជវាំងក្រុងកម្ពុជា ដោយមិនដឹងព័ត៌មានពីការស្លាប់របស់នាងថាស្លាប់នៅឆ្នាំណាឱ្យប្រាកដទេ ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី [[ស៊ីសុវត្ថិ សុម្ភឌី]] បានក្លាយជាគ្រូនិងជាចាងហ្វាងក្រុមល្ខោនជំនួសឱ្យ ឃុន ថាន់ ។ នាងក៏ជាស្ថាបនិក [[វត្តថាន់|វត្តនួនមណីរាម]] ហៅថា វត្តថាន់ ដែលកសាងឡើងតាំងពីឆ្នាំ ១៩០៦ មក ។<ref>{{Cite web |date=2012-10-10 |title=វត្តនួនមណីរាម ហៅវត្តថាន់ ក្រុងភ្នំពេញ |url=https://sroksrear.wordpress.com/2012/10/10/wat_thann/ |access-date=2026-03-28 |website=ស្រុកស្រែ |language=km}}</ref> == ឯកសារយោង == calnqhcunqdjbn818aky5w7a5zt133g 333673 333672 2026-03-28T08:16:33Z Asa MILAI 50298 Asa MILAI បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ចៅចមសុជាតិបុប្ផានួន]] ទៅ [[ឃុន ថាន់]] 333672 wikitext text/x-wiki '''ឃុនព្រះម៉ែម្នាងចៅចមសុជាតិបុប្ផានារីនួន''' ហៅកាត់ខ្លីថា '''ឃុន ថាន់''' (កើតឆ្នាំ ១៨២៥-១៩០៦ ? ) គឺជាចាងហ្វាងក្រុមល្ខោនហ្លួងក្នុងរាជ្យព្រះបាទ [[នរោត្តម|សម្ដេច នរោត្តម]] នាងគឺជាគ្រូល្ខោនដែលមានអំណាច និងមានធនធានគ្រប់គ្រាន់ ដែលជាទីសំណព្វព្រះទ័យរបស់ [[នរោត្តម|សម្ដេច នរោត្តម]] ។ នាងត្រូវបានគេចាត់ទុកជាបុគ្គលជាន់ខ្ពស់ម្នាក់ក្នុងចំណោមរាជវង្សខ្មែរ និងជាដៃគូប្រជែងជាមួយនឹង [[ឃុនព្រះញាតិ]] និង [[ម៉មសួន]] ដើម្បីគាប់ចិត្តដល់ហ្លួង នរោត្តម ។ នាងមានឪពុកជាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ម្នាក់នៅឯក្រុងបាងកក និងមានបងស្រីម្នាក់ឈ្មោះ [[អ្នកព្រះនាង ផល ទិព្វ សុវណ្ណ|ផល ទិព្វសុវណ្ណ]] ដែលជាព្រះស្នំឯកនៃព្រះបាទអង្គដួង ។ នៅឆ្នាំ ១៨៥៣ នាងបានអភិសេកជាស្នំនៃព្រះបាទអង្គដួង ក្រោយមកទៀត នាងបានក្លាយជាព្រះស្នំរបស់ព្រះបាទ នរោត្តម តាំងពីឆ្នាំ ១៨៦១ ។<ref>{{Citation|title=ចំនួនមើល 155 ពាន់ · ប្រតិកម្ម 10 ពាន់ {{!}} « ប្រវត្តិ លោកឃុនព្រះម្នាង ចៅចមសុជាតិបុស្បានារីបុប្ផា នួន ឬ ឃុន ថាន់ អតីតចាងហ្វាងក្រុមល្ខោនព្រះករុណា និងក៏ជាស្ថាបនិកា វត្តនួនមុនីរាម ហៅវត្ត ថាន់ » - រៀបរៀងស្រាវជ្រាវ និងផលិតជាវីដេអូដោយ ៖ អភិបាលគេហទំព័រ ក្រូច លីហ៊ន់ - សម្រាប់បងប្អូន ដែលមានបំណងចូលរួមលើកទឹកចិត្ត ABA: 004 191 801 Kroch Horn 🙏 {{!}} Colorise & Old Photos of Cambodia|url=https://www.facebook.com/CambodiaRecolorise2016/videos/-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7-%E1%9E%9B%E1%9F%84%E1%9E%80%E1%9E%83%E1%9E%BB%E1%9E%93%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%84-%E1%9E%85%E1%9F%85%E1%9E%85%E1%9E%98%E1%9E%9F%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%B8%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%95%E1%9E%B6-%E1%9E%93%E1%9E%BD%E1%9E%93-%E1%9E%AC-%E1%9E%83%E1%9E%BB%E1%9E%93-%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%8B-%E1%9E%A2%E1%9E%8F%E1%9E%B8%E1%9E%8F%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%84%E1%9E%A0%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%B6%E1%9E%84/1626818081071497/|accessdate=2026-03-28|language=km}}</ref> {{Infobox royalty | name = ឃុន ថាន់ | title = ចៅចមសុជាតិបុប្ផានួន | image = Saweewath Pramoj.jpg | caption = ឃុន ថាន់ ក្នុងវាំងខ្មែរ (?) | birth_date = ១៨២៥ | birth_place = បាងកក (?) | death_date = ១៩០៦ (?) | death_place = ភ្នំពេញ (?) | spouse = [[នរោត្តម]] | spouse-type = ព្រះស្វាមី | issue = [[នរោត្តម ឌួងចក្រ]]<br>[[នរោត្តម កុយ]]<br>[[នរោត្តម ខណ្ឋា]]<br>[[នរោត្តម មគ្គវណ្ណ]]<br>[[នរោត្តម សុម៉ាវតី]]<br>[[នរោត្តម មល្លិកា]]<br>[[នរោត្តម ផានុវង្ស]]<br>[[នរោត្តម យិផាន្ឋា]]<br>[[នរោត្តម ស្រីសុម៉ា]]<br>[[នរោត្តម ផាង៉ាម]] | house = [[រាជវង្សនរោត្តម]] <br> (ដោយរៀបអភិសេក) }} នាងមានដើមកំណើតជាជនជាតិសៀម ដែលចូលមករស់នៅស្រុកខ្មែរតាំងពីរជ្ជកាលព្រះបាទ [[រាមាធិបតីទី៤|អង្គដួង]] មកម្ល៉េះ (?) ដោយសារនាងមានក្រុមល្ខោនដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញពេញក្រុងឧត្ដុង្គ រហូតដល់ក្រុងភ្នំពេញ ។ នាងបានចូលរួមចំណែកក្នុងការអភិវឌ្ឍ[[របាំព្រះរាជ្យទ្រព្យ|របាំព្រះរាជ្យទ្រព្យខ្មែរ]]ក្នុងរាជ្យ សម្ដេច នរោត្តម ។ នាងចេះនិយាយភាសាខ្មែរយ៉ាងស្ទាត់ ព្រោះនាងរស់នៅស្រុកខ្មែរយូរក្រែងដែរ មានល្ខោនទាំងបីក្រុមដែលមានដំណាលគ្នា នឹងក្រុមល្ខោនរបស់ហ្លួន នរោត្តម (?) ។ តាមលោក [[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ|ហ្សក ហ្គ្រូសលីយ៉េ]] បានសរសេរថា ៖ ''ពេញមួយរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទ នរោត្តម មានក្រុមរបាំព្រះរាជទ្រព្យកម្ពុជាស្ទើរតែទាំងស្រុងមានអ្នកសំដែងសៀម ដែលមានចំនួនប្រហែល ៥០០ នាក់ជាកូនរាំ និងគ្រូបង្ហាត់។  នៅពេលដែលព្រះបាទនរោត្តមសោយទិវង្គត កូនរាំសៀមជាង ៣០០ នាក់បានរស់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងនៅភ្នំពេញ  មុនពេល ២/៣ នៃចំនួនអ្នករាំបានចាកចេញពីព្រះបរមរាជវាំង នៅពេលដែលព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិត្រូវបានឡើងគ្រងរាជ្យនៅឆ្នាំដដែល។ អ្នកខ្លះបានបង្កើតក្រុមរាំឯកជន ខណៈពេលដែលអ្នកផ្សេងទៀតត្រូវបានជាប់ពន្ធនាគារដោយសារបំណុលដែលជំពាក់។  មានតែអ្នករាំប្រហែល ១០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ ដែលជាកូនរាំក្មេងជាងគេ បានស្នាក់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងសម្រាប់ពិធីឡើងគ្រងរាជ្យរបស់ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤។  ការត្រួតពិនិត្យ និងការចងក្រងពិធីសាររបស់ក្រុមត្រូវបានប្រគល់ឱ្យស្ត្រីសៀមតែម្នាក់គត់។''<ref>{{Cite web |title=King Norodom's actresses (reign 1860-1904), by Émile Gsell |url=http://www.soundsofangkor.org/english/dance-theater/king-norodom-actresses/ |access-date=2026-03-28 |website=Sounds of Angkor |language=fr-FR}}</ref> ក្រោយពីសម្តេច នរោត្តម សោយទិវង្គតទៅនាងត្រូវបានគេនិរទេសចាកទៅពីព្រះបរមរាជវាំងក្រុងកម្ពុជា ដោយមិនដឹងព័ត៌មានពីការស្លាប់របស់នាងថាស្លាប់នៅឆ្នាំណាឱ្យប្រាកដទេ ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី [[ស៊ីសុវត្ថិ សុម្ភឌី]] បានក្លាយជាគ្រូនិងជាចាងហ្វាងក្រុមល្ខោនជំនួសឱ្យ ឃុន ថាន់ ។ នាងក៏ជាស្ថាបនិក [[វត្តថាន់|វត្តនួនមណីរាម]] ហៅថា វត្តថាន់ ដែលកសាងឡើងតាំងពីឆ្នាំ ១៩០៦ មក ។<ref>{{Cite web |date=2012-10-10 |title=វត្តនួនមណីរាម ហៅវត្តថាន់ ក្រុងភ្នំពេញ |url=https://sroksrear.wordpress.com/2012/10/10/wat_thann/ |access-date=2026-03-28 |website=ស្រុកស្រែ |language=km}}</ref> == ឯកសារយោង == calnqhcunqdjbn818aky5w7a5zt133g 0 53483 333674 2026-03-28T08:16:34Z Asa MILAI 50298 Asa MILAI បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ចៅចមសុជាតិបុប្ផានួន]] ទៅ [[ឃុន ថាន់]] 333674 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ឃុន ថាន់]] 3hnxwps9mtcq4mwg7t7dpfgt0yv8k8r 333675 333674 2026-03-28T08:17:31Z Asa MILAI 50298 Asa MILAI បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ចៅចមសុជាតិបុប្ផានួន]] ទៅ [[ចៅចមសុជាតិបុប្ផានារីនួន]] 333674 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ឃុន ថាន់]] 3hnxwps9mtcq4mwg7t7dpfgt0yv8k8r 0 53484 333676 2026-03-28T08:17:31Z Asa MILAI 50298 Asa MILAI បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ចៅចមសុជាតិបុប្ផានួន]] ទៅ [[ចៅចមសុជាតិបុប្ផានារីនួន]] 333676 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ចៅចមសុជាតិបុប្ផានារីនួន]] os8tg3nuevc3reohkoo7blurz9nq5wn