វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 4478 334240 334226 2026-04-11T02:17:04Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 334240 wikitext text/x-wiki '''ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine) គឺជា[[:en:Shrine|បូជនីយដ្ឋានសាសនា]]មួយនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។[[:en:Shrine|បូជនីយដ្ឋានសាសនា]]នេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ដែលមានដាក់តម្កល់ព្រះពុទ្ធរូប ០២ អង្គនៅក្នុងនោះគឺ'''ព្រះអង្គចេក'''និង'''ព្រះអង្គចម'''ហើយត្រូវបាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ]]ធ្វើការគោរពបូជាតាំងពីឆ្នាំ ១៩៨២ មកម្ល៉េះ។ {{Infobox religious building | name = ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម | native_name = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm | religious_affiliation = [[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] | image = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine.jpg | alt = | caption = | map_type = Cambodia | coordinates = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | deity = | country = {{flag|កម្ពុជា}} | functional_status = | website = | founded_by = | year_completed = ១៩៨២ | image_size = 300px }} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ប្រភពដើមមិនច្បាស់លាស់អំពីរូបសំណាកសម័យអង្គរទាំង ០២ អង្គនេះ === ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម គឺជារូបសំណាកដែលសាងអំពីសំរិទ្ធនិងត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ នៅឯម្ដុំព្រៃជុំវិញ[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រីអភិរក្សអង្គរ។គេជឿថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមដើមឡើយត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។យោងតាមវិទ្យាស្ថានមនុស្សសាស្ត្រនិងសង្គមសាស្ត្រនៃ[[រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា|រាជ្យបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា]]នៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ដែលបានឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះនិងដាក់តម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដើម្បីជាកត្តិយសនិងការគោរពដល់ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គដែលនៅក្នុងសម័យនោះត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ព្រះបរមពោធិសត្វ|ព្រះពោធិសត្វ]]ដែលទទួលបានការគោរពបូជាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានបាត់បង់ដោយសារតែ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោលគ្មានអ្នកថែរក្សា។<ref name=":0">{{Cite web |last=Po |first=Yin |date=2020-08-24 |title=ប្រវត្តិរបស់ព្រះអង្គចេក និង ព្រះអង្គចម ដែលជាទីសក្ការៈបូជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ |trans-title=History of Preah Ang Chek and Preah Ang Chorm, a shrine of the Khmer people |url=https://ihss.rac.gov.kh/2020/08/24/%e1%9e%94%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%b7%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9f%87%e1%9e%a2%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82%e1%9e%85%e1%9f%81%e1%9e%80-%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a/ |access-date=2022-07-18 |website=Institute of Humanities and Social Sciences of the Royal Academy of Cambodia |language=km}}</ref> === អបិយជំនឿអាថ៌កំបាំងរបស់លោកដាប ឈួន=== បន្ទាប់ពីដឹងថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមកំពុងរក្សាទុកនៅឯអភិរក្សដ្ឋានអង្គរលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ដែលជាចៅហ្វាយខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ រួមជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានលួចយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ<ref>{{Cite news |last=Sloan |first=Michael |date=2011-07-29 |title=The hotel de la saved |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/hotel-de-la-saved |access-date=2022-07-18}}</ref> ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយរបស់ខ្លួនដែលសព្វថ្ងៃគឺជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]]។គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវការទាហាន ០៥ នាក់ប្រើកម្លាំងរួមគ្នាទើបអាចលើករួច។បើតាមអបិយជំនឿគេជឿថាលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]អាចលើករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់លើស្មារបស់ខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួល។លោកនិងទាហានរបស់លោកតែងតែចំណាយពេលយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃដើម្បីថ្វាយបង្គំនិងបួងសួងនៅមុខរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ។<ref name=":1">{{Cite web |last=Kosal |first=Por |date=2020-12-23 |title=ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់ |trans-title=Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft. |url=https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 |access-date=2022-07-18 |website=SBM News}}</ref> គេជឿថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានប្រាប់លោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ឲ្យដឹងខ្លួនជាមុនអំពីអំពីផែនការដែល[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]មានបំណងធ្វើឃាតលោកបន្ទាប់ពីរូបលោកត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាក្បត់ជាតិនិងជាប់ទាក់ទងនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] ដែលមានគោលបំណងប៉ុនប៉ងផ្តួលរំលំ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|របបរាជានិយម]]។លោកបានសម្រេចចិត្តរត់ភៀសខ្លួនទៅ[[សៀម]]ដោយលោកបានព្យាយាមយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើបានឡើយដោយសារលោកបានបាត់បង់កម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាអស់ទៅហើយ។<ref name=":1" /> បន្ទាប់ពីលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]បានស្លាប់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានមន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តយកទៅរក្សានិងតម្កល់ទុកនៅឯមុខអគារនៅក្នុងពិធីដ៏អធិកអធមមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។នៅពេល[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា]]កំពុងផ្ទុះឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅកាន់[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលស្ថិតនៅក្បែរនោះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។<ref>Kosal, Por (2020-12-23). [https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 "ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់"] [Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft.]. SBM News. Retrieved 2022-07-18.</ref> === ត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមឬត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹក? === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមទទួលរងនូវការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=ih7HDwAAQBAJ |title=Buddhism in a Dark Age: Cambodian Monks under Pol Pot |date=2012-12-31 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-6577-1 |pages=112 |language=en}}</ref>ធ្វើការបំផ្ទុះចោល។ទង្វើបែបនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការប៉ុនប៉ងលុបបំបាត់ប្រជាជននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ចេញអំពីអ្វីដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាអបិយជំនឿ។យោងតាម[[ទេព វង្ស|សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជទេព វង្ស]]<ref>{{Cite book |last1=Nike |first1=Howard J. De |url=https://books.google.com/books?id=EQw3WtGizq4C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA365 |title=Genocide in Cambodia: Documents from the Trial of Pol Pot and Ieng Sary |last2=Quigley |first2=John |last3=Robinson |first3=Kenneth J. |date=2012-05-23 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-0546-6 |location=365 |language=en}}</ref>ព្រះអង្គលោកមានការសោកស្តាយចំពោះការបំផ្លិចបំផ្លាញរូបសំណាកសំរិទ្ធទាំង ០២ អង្គនេះដែលឆ្លាក់ដោយបុព្វបុរសរបស់យើងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរវត្ត]]។ទោះជាយ៉ាងណាមានការរៀបរាប់ខុសៗគ្នាអំពីជោគវាសនារបស់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដោយលោក[[:en:Youk_Chhang|ឆាំង យុ]]បានអះអាងថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះមិនត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនោះទេប៉ុន្តែត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹកទៅវិញ។<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=rVnMxVz_Bg8C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA287 |title=Cambodian Buddhism: History and Practice |date=2008-03-11 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-3298-8 |pages=287 |language=en}}</ref>មិនថាជាករណីណាក៏ដោយប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមថាទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅលើរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះរួមទាំងមេបញ្ជាការរបស់ពួកគេបានស្លាប់ដោយជំងឺនៅក្នុងរយៈពេលខ្លីបន្ទាប់ពីនោះ។<ref name=":2">{{Cite news |last=Thik |first=Kaliyann |date=2011-09-23 |title=The guardian statues |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues |access-date=2022-07-18}}</ref> === ការស្ដារឡើងវិញនូវការគោរពបូជា === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមត្រូវបានគេធ្វើការគោរពបូជាឡើងវិញដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីព្រះសង្ឃ ពុទ្ធសាសនិក និង អាជ្ញាធរ[[ខេត្តសៀមរាប]]។ យោងតាមឯកសារផ្លូវការរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានស្រង់ឡើងពីបាត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ហើយយកទៅតម្កល់ទុកនៅឯ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលជាទីតាំងដើមវិញ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ទីសក្ការៈបូជាសម្រាប់ដាក់តម្កល់រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមឬដែលត្រូវបានហៅថា'''ព្រះពុទ្ធមាស'''បានចាប់ផ្ដើមសាងសង់ឡើងទល់មុខសួនឯករាជ្យនិង[[:en:Grand_Hotel_d'Angkor|សណ្ឋាគារ Grand Hotel d’Angkor]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ រដ្ឋមន្ត្រី[[:en:Ministry_of_Commerce_(Cambodia)#p-lang|ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]លោក[[ចម ប្រសិទ្ធ]]បានចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការពង្រីកនិងកែលម្អទីសក្ការៈបូជានេះ។<ref>Thik, Kaliyann (2011-09-23). [https://phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues "The guardian statues"]. [[:en:The_Phnom_Penh_Post|Phnom Penh Post]]. Retrieved 2022-07-18.</ref> == ឯកសារយោង == 3ri6zfji4m9fustre9dyw7m8nz1fxz9 0 10750 334256 320437 2026-04-11T07:55:21Z ~2026-22070-46 50551 334256 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Kampuchea-krom.jpg|thumb|right|300px|ផែនទី​ទឹក​ដី​កម្ពុជា​ក្រោម​]] [[File:LocationEmpireofVietnam.svg|thumb|right|300px|ផែនទី​ទឹក​ដីវៀតណាម នៅប្រទេសវៀតណាមសព្វថ្ងៃ]] '''{{ទង់ជាតិ២|កម្ពុជាក្រោម}}''' 下柬埔寨 ជា​ផែនដី​មួយ​ភាគ​ស្ថិត​នៅ​ប៉ែក​ខាងកើត [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន  ។​​ កាលពី​សម័យ​ដើម​ផែនដី​នេះ ​មានឈ្មោះ​ហៅ​ថា [[​កម្ពុជា​ទឹក​លិច]] 水真腊  ។ តាម​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​ឲ្យដឹង​ថា ​កាល​សម័យ​នោះ​ ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​​មាន​វិសាលភាព​ធំធេង​ណាស់​, អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​សន្មត​ហៅថា [[អាណាចក្រខ្មែរ|ចក្រភព​ខ្មែរ]]（高棉帝国）។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == ការ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​កម្ពុជា​លិច​ទឹក​ ពីព្រោះ​កាលសម័យ​នោះ ​មាន​តែ​ប្រទេស​​កម្ពុជា​កណ្ដាល​នេះ​ទេ​​ ដែល​ជា​ដែនដី​គោក  ។ ចំណែក​ដែនដី​ប៉ែក​ខាងកើត (កម្ពុជា​ក្រោម​សព្វថ្ងៃ មានផ្ទៃក្រឡាទំហំ ៦៧.៧០០ ​គីឡូ​ម៉ែត្រ​ក្រឡា ដោយ​រាប់​ទាំង​កោះ​ត្រល់ និង​កោះ​ត្រឡាច) នៅ​ជា​ប្រជុំ​កោះ​នៅ​ឡើយ  ​។ នៅ​ទី​​នោះ ​ពុំ​សូវ​មាន​បណ្ដាជន​[[ខ្មែរ (ជនជាតិ)|ខ្មែរ]]​រស់នៅ​ទេ​ (​ខ្មែរ​ពុំ​សូវ​ចូលចិត្ត​រស់នៅ​តាម​មាត់​ទឹក​ដែល​មាន​របរ​នេសាទ​ត្រី​ជាប្រ​មុខ​) ​ម្ល៉ោះហើយ​ ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ក៏​ពុំបាន​យក​ព្រះទ័យ​ទុកដាក់​ត្រួតពិនិត្យ​ផែនដី​នោះ​ឲ្យបាន​ហ្មតច​ត់​ប៉ុន្មាន​ដែរ។ មហា​អាណាចក្រខ្មែរ​នា​សម័យ​នោះ ​មាន​ព្រំ​ប្រទល់​ដែន​ខាងជើង​ទល់​នឹង​[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេស​ចម្ប៉ា]]​ (​ចាម​) ​ដែល​សព្វថ្ងៃ​នៅ​ត្រង់​ខេត្ត​ប៊ិញ​​ធន់ (Bình Thuận平顺), ខាងកើត​ទល់​[[សមុទ្រចិនខាងត្បូង|សមុទ្រ​ចិន]]​, ខាងលិច​ទល់​នឹង​[[ទន្លេ​សា​លូ​អ​ង]]​​ប្រទេស​​[[មីយ៉ាន់ម៉ា]]សព្វថ្ងៃ និង​ខាងត្បូង​ទល់​នឹង​[[ឈូងសមុទ្រថៃ|ឈូង​សមុទ្រ​សៀម]]។​ លុះ​ប្រហែល​មួយ​សតវត្សរ៍​ក្រោយមក កម្ពុជា​ទឹក​លិច​​ក្លាយ​ជា​ដែនដី​គោក ​(​ដោយ​ដីល្បាប់​[[ទន្លេមេគង្គ]]​ហូរ​ចាក់​)​  ។ ​ពេល​នោះ ​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ​បាន​នាំគ្នា​ទៅ​រស់នៅ​យ៉ាង​កុះករ​​ ថែមទាំង​មាន​កំពង់ផែ​មួយ​យ៉ាង​ធំ​គឺ​កំពង់ផែ​[[ទីក្រុងព្រៃនគរ|ព្រៃនគរ]] (សាយ​ហ្កន​​ ឬ ហូ​ជី​មិញ) សព្វថ្ងៃនេះ  ។​<br /><br /> នៅ​ឆ្នាំ ​១៨៥៩ អាណានិគម​បារាំងសែស បាន​ចូល​មក​កាន់កាប់​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងកើត និង​នគរ​ចម្ប៉ាដែល​ពេលនោះ​​ស្ថិតនៅក្រោម​អំណាច​យួន  ។ ក្រោយមក ​នៅ​ឆ្នាំ ​១៨៦២ រដ្ឋការ​អាណានិគម​[[បារាំង]]សែស បាន​ឃុបឃិត​លួច​ធ្វើ​សន្ធិសញ្ញា​បារាំង-យួន​មួយ​ដោយ​សម្ងាត់ (​ដែល​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ​ជា​ម្ចាស់​ទឹក​ដី មិន​បាន​ដឹង​សោះ) ​ប្រគល់​ខេត្ត​ទាំង ​៣ ​នោះ​ឲ្យ​​ស្ដេច​យួនអាណ្ណាម​កាន់កាប់​តទៅ​ ដោយ​ស្ថិតនៅ​ជា​ប្រទេស​ក្រោម​អាណាព្យាបាល​បារាំង  ​។ ​ ប៉ុន្តែ បារាំងសែសដាក់​ឈ្មោះ​ភូមិភាគ​នេះ​ហៅថា <Cochinchine> 交趾支那 ​[[កូសាំងស៊ីន]] ។<br />​ នៅក្នុង​រាជ្យ​ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​ ២ ប្រទេស​កម្ពុជា​ស្ថិតនៅក្នុង​ស​ភាពវឹកវរ និង​ក្នុង​ឥទ្ធិពល​ជាតិ​​យួនកាន់តែ​ធ្ងន់​បន្តិច​ម្ដងៗ​  ។ ពី​ឆ្នាំ ​១៦២០ ដល់​ឆ្នាំ ១៦២៤, ស្ដេច​អង្គ​នេះ បាន​កែប្រែ​ច្បាប់ទម្លាប់​នានា ក្នុង​ព្រះ​​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ទាំងមូល រួច​ក៏​បាន​តាំង​ទីក្រុង​នៅ​[[ឧដុង្គ]] ។​ ===វិបត្តិ​រាជ​បល្ល័ង្គ=== ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ២ បាន​សុគត​ក្នុង​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៦២២ និង ១៦២៧ ។ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​២]] មាន​ព្រះ​រាជបុត្រ ​៣​ នាក់ ៖<br /><br /> ១- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ​១ ​គឺ [[ចៅពញាតន់ ឬព្រះបរមរាជាទី៦|ចៅ​ពញាតូ]] (១៦២៥ - ១៦៣១) ។<br /><br /> ២- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ២ (​គ្មាន​បាន​បញ្ជាក់​នៅក្នុង​ពង្សាវតា​រ​​ទេ​) ។​<br /><br /> ៣- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ​៣ គឺ ​ព្រះអង្គ​ច័ន្ទ ហៅ​[[ចន្ទរាជា|ចៅពញា​ចន្ទ]] ។​<br /><br /> នៅពេល​ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​ ២ យាង​ចូល​សុវណ្ណ​គ​ត [[ព្រះ​ឧទ័យ]] ជា​ឧបរាជ ​(​បង​ព្រះ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​ ២) បាន​ដណ្ដើម​រាជ្យ​អំពី​កូន​ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ២ (​ការដណ្ដើម​រាជ្យ​រវាង​ក្មួយ​នឹង​មា​ បាន​ផ្ទុះ​ជា​សង្គ្រាម​ក្នុង​​ស្រុក​ក្លាយទៅជា​សោ​កនាដកម្មដ៏​សោកសៅ​មួយ​ក្នុង​រាជវង្សានុវង្ស​ក្សត្រ​អង្គ​នេះ ​ត​រៀង​មក) ។​<br /><br />​​ ចៅ​ពញាតូ បាន​គ្រងរាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៦២៥ ហើយ​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គ​ត​ទៅ​វិញនៅ​ឆ្នាំ ​១៦៣១ ។ ​ក្សត្រា​នេះ​ត្រូវបាន​ជ័យជេដ្ឋា​ទី ២ ជា​ព្រះ​រាជបិតា ​អប់​រំ​យ៉ាង​ហ្មត់ចត់  ​។ ចៅ​ពញាតូមាន​គូ​ដណ្ដឹង​ម្នាក់​ គឺ​ព្រះ​នាង​ [[អង្គ​វត្តី]]  ​។ ​​ប៉ុន្តែនៅពេលដែល ចៅ​ពញាតូ ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស​នៅឡើយ ព្រះ​ឧទ័យ ជា​មា បាន​រៀប​អភិសេកព្រះ​នាង​អង្គ​វត្តី​  ។ ​​ក្រោយមក​, ចៅ​ពញាតូ​ចាក​ព្រះ​ផ្នួស​, លប​ទាក់ទង​ព្រះ​នាង​អង្គ​វត្តីគេច​ភៀសខ្លួន​ចេញពី​វាំង  ។ ប៉ុន្តែ ព្រះ​​ឧទ័យ​​ចាប់​បាន​ទ្រង់​ក៏​ធ្វើ​គត់​ក្សត្រ​ទាំងពីរ​អង្គ​នោះ​ទៅ  ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៦៤០ ព្រះ​ឧទ័យ​បាន​លើក​រាជ្យ​ឲ្យទៅ​កូន​​របស់​ខ្លួន​គឺ [[អង្គន​ន់]]​  ។ ពីរ​ឆ្នាំ​​ក្រោយ​មក ​ចៅពញា​ចន្ទ​(​កូន​ទី ​៣ របស់​ជ័យជេដ្ឋា​ទី​ ២) បាន​ក្រោក​ឡើង​ប្រឆាំង​រួច​ក៏​​បាន​ធ្វើ​គត់ ព្រះ​ឧទ័យ និង​អង្គន​ន់  ។​<br /><br /> ឃាតកម្ម​ខាងលើនេះ បាន​ធ្វើឲ្យ​សង្គ្រាម​ក្នុងស្រុក​ផ្ទុះ​ឡើង​ជា​ថ្មី​ទៀត​ រហូតទល់​នឹង​រាជ្យ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ​៤​  ។​<br /><br /> ចៅពញា​ចន្ទ​ ទ្រង់​ព្រះនាម [[ព្រះ​រាមា​ចូលសាសន៍]] ​មាន​អគ្គមហេសី​ជា​ជាតិ​ជ្វា  ។ ​​ចំណែក​ព្រះ​បទុម​រាជា​វិញ​ (​កូន​របស់​ព្រះ​ឧទ័យ​) ​កាល​បើ​ឃើញ​ចៅពញា​ចន្ទ​ធ្វើ​គត់​បិតា​និង​ព្រះ​រៀម​​របស់​​ខ្លួន​​ដូច្នោះ ក៏​តាំង​បង្ក​ទ័ព ក្រោក​ប្រឆាំង​ពញា​ចន្ទ​ភ្លាម​ដែរ  ។ ប៉ុន្តែ ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ ក៏​ភៀសខ្លួន​ទៅ​ពឹង​​មហេសី​ជ័យជេដ្ឋា​ទី​ ២ ដែល​ជា​ជាតិ​យួន​ឲ្យជួយ​ច្បាំង  ។ ក្ស​ត្រីជាតិ​យួន​នេះ ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ភ្លាម ដោយ​នាំ​ទ័ព​ (​ជនជាតិ​យួន​)​ ដែល​ទើប​តែ​រំដោះ​រួច​ពី​នឹម​ពួក​តុងកឹង  ។ លនោះ ចៅពញា​ចន្ទ​ត្រូវ​យួន​ចាប់​ឃុំ​ក្នុង​ទ្រុង​ដែក​​ រួច​បន្ទាប់​មក​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គត់  ។ ព្រះ​បទុម​រាជា​ឈ្នះ​សង្គ្រាម ​(ដោយសារ​យួន​ជួយ​) ក៏​ឡើង​សោយរាជ្យ​ហើយ​​​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គត់នៅ​ឆ្នាំ ​១៦៧២  ។ ព្រះអង្គ​ជី ជា​បុត្រ​ច្បង ឡើង​ស្នងរាជសម្បត្តិ  ។ ប៉ុន្តែ ក្រោយ​មក ​ព្រះអង្គ​ជី​​ត្រូវ​យួន​ធ្វើ​គត់​ ដើម្បី​លើក​អង្គន​ន់ ជា​ឧបរាជ  ។  ​<br /><br /> ​ ពេល​ព្រះអង្គ[[​ជី​សុគត់]] ប្អូន​របស់​ក្សត្រ​អង្គ​នេះ​ ឡើង​គ្រងរាជ្យ ទ្រង់​សន្មតិ​នាម​ហៅថា ព្រះបាទ​ជ័យ​​ជេដ្ឋា​ទី ៤  ។​<br /><br /> កម្ពុជា​ក្រោម​មិនមែន​វៀតណាម​ខាងត្បូង​ទេ​  ។​ ប្រទេស​ដែល​ហៅ​ថា ​វៀតណាម​ខាងត្បូង​​ គឺជា​ដែនដី​រាប់​ចាប់តាំងពី​ខ្សែស្រប​ទី​ ១៧ ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ប៉ែក​ខាងជើង  ។ ចំណែក​ប្រទេស​កម្ពុជា​​ក្រោម ឬ ​កូសាំងស៊ីន គឺជា​ដែនដី​ស្ថិត​នៅ​ភាគខាងត្បូង​ប្រទេស​វៀតណាម​​ខាងត្បូង​ ចុះ​មក​ទល់​និង​សមុទ្រ​ចិន និង​ឈូង​សមុទ្រ​សៀម  ។​ នៅក្នុង​សតវត្ស​ន៍​ទី ១៦, ១៧, ១៨ សាកលលោក​មិនទាន់​ស្គាល់​ឈ្មោះ​កូសាំងស៊ីន​ទេ គេ​ស្គាល់​​ឈ្មោះ​មួយ​ទៀត​សម្រាប់​ភូមិភាគ​នេះ ​គឺ​ប្រទេស​កម្ពុជា​  ។​ ជនជាតិ​យួន​បាន​ចូល​មក​រាតត្បាត​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ពី​ឆ្នាំ ១៦៣០ ប៉ុន្តែ ពុំទាន់​បាន​កាន់កាប់​ទឹកដី​​របស់​ខ្មែរ​នេះ​ផ្ទាល់​នៅឡើយ ព្រោះ​ប្រជារាស្ត្រ​ដែល​ជា​ម្ចាស់​ទឹក​ដី​ បាន​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ប្រឆាំង​តបត​ ទល់នឹង​ជនជាតិ​​យួន​ជានិច្ច​  ។ ជនជាតិ​យួន​បាន​ល្បង​ដណ្ដើម​យក​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ ១៦៣០ មកទល់នឹង ១៨៥៩ (​ក្នុង​រយៈពេល​អាណានិគមនិយម​បារាំងសែស​ត្រួតត្រា​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ពេញបន្ទុក​)  ។​<br /><br /> នៅ​ចំពោះមុខ​ការតស៊ូ​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​របស់​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ​ក្រោម ស្ដេច​យួន​បាន​ចុះ​សន្ធិ្ធសញ្ញា​មួយ​ជា​មួយអា​​ណា​និគម​បារាំង នា​ថ្ងៃ​ទី​ ១៥ មីនា ១៨៧៤ ដោយ​ស្ដេច​យួន​បានប្រកាសថា យួន​គ្មាន​សិទ្ធិ​លើ​ទឹកដី​​កម្ពុជា​ក្រោម​ឡើយ  ។ == ការ​បែង​ចែក​កម្ពុជា​ក្រោម​ == {{មើលផងដែរ|បញ្ជីរាយនាមខេត្ត ក្រុង និងកោះខ្មែរនៅកម្ពុជាក្រោម}} កម្ពុជា​ក្រោម​ចែក​ជា​ពីរ​ផ្នែក​ ៖ កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងកើត និង​កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងលិច​<ref>[http://កម្ពុជាក្រោម(កែប្រែ) កម្ពុជាក្រោម(កែប្រែ)]{{Dead link|date=ឧសភា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងកើត=== [[ឯកសារ:Chanmony pagoda.jpg|thumb|250px|បុណ្យ​នៅ​វត្ត ចន្ទរង្សី , ព្រៃនគរ (​សាយ​ហ្ក​ន​)]] ជា​ដែនដី​ស្ថិតនៅ​ខាងកើត​កំពង់ផែ​ព្រៃនគរ ឬ​សាយហ្គ​ន  ។ ផែនដី​នេះ​ កាល​សម័យ​នោះ មានឈ្មោះ​​ហៅ​ថា​ ស្រុកដូន​ណៃ  ។​ ភូមិភាគ​ដូ​នណៃ​នេះ ភាគ​ធំ​ សុទ្ធសឹង​ជា​ខ្ពង់រាប  ។ ស្រុក​នេះ​បាន​ត្រូវ​ពួក​ជនជាតិ​​យួន​ប្លន់​យក ​នៅពេល​ដែល​ប្រទេស​ខ្មែរ​​កើតសង្គ្រាម​ក្នុង​ស្រុក ​គឺ​ក្នុង​រវាង គ​.​ស. ១៦២៣  ។ ​ ក្នុង​ភូមិភាគ​ដែនដី ដូន​​ណៃ​នេះ​មាន​ជា​អាទិ៍​ ខេត្តកោះ​គង ​(យួន​ហៅ Gò Công 鹅贡 ​ហ្ក​កុង​),​ ទួល​តា​មោក​ (យួន​ហៅ​ Thủ Dầu Một 土龙木 ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូត ឬ ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូក​),​ ព្រះ​សួគ៌ា ​(យួន​ហៅ​ Bà Rịa 巴地 បារៀ​), ​ចង្វា​ត្រពាំង ​(យួន​ហៅ​ Biên Hòa 边和 បៀ​ន​ហ្វា), ​អូ​កាប់​ (យួន​ហៅ ​Vũng Tàu 头顿 វុង​តៅ ឬ យុង​តៅ)  ។​ ​ វត្ត​ឃ្លាំង ក្នុង​ ខេត្ត​ឃ្លាំង ​ដែលជនជាតិយួន​ហៅ​ថា ​ខេត្ត​សុកត្រាំង​ ​ ===កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងលិច​=== [[ឯកសារ:Klang pagoda.jpg|thumb|right|250px|វត្ត​ឃ្លាំងក្នុង​ខេត្ត​ឃ្លាំង​ដែល​វៀតណាម​ហៅ​ថា​ខេត្ត​សុក​ចាំង]] ជា​ដែន​ដី​ស្ថិត​​នៅ​ភាគ​​ខាង​លិច កំពង់​ផែ​​ព្រៃ​នគរ ​គឺ ​ត្រើយ​​ខាង​ឆ្វេង​​ទន្លេ​សាយ​ហ្ក​ន​, ​សព្វ​​ថ្ងៃ ​គេ​​ចូល​ចិត្ត​​ហៅ​ថា ដែន​ដី​​សណ្ដ​​ទន្លេ​មេគង្គ  ។ ​ភូមិភាគ​នេះ​ មាន​​បណ្ដារាស្ត្រ​​ខ្មែរ​​រស់​នៅ​​យ៉ាង​កុះ​ករ​,​ សម្បូរណ៍​​ដោយ​ព្រែក​ ទន្លេ ​អូរ ជ្រលង ​បឹងបួរ  ។ ដី​​នៅ​​តំបន់​នេះ​ មាន​​ជី​ជាតិ​ល្អ​ណាស់ សម្រាប់​វិស័យ​កសិកម្ម  ។ កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​​ខាងលិច ជា​ភូមិភាគ​ដី​វាលទំនាប  ​។ នៅក្នុង​សម័យ​នោះ​ ភូមិភាគ​​នេះ ចែក​ចេញ​តែ ៣ ខែត្រ​ធំៗ គឺ ​៖ ១- ខេត្ត​លង់​ហោរ ​(​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ​១៩៦០​ យួន​ចែកចេញជា​ខែ​ត្រ វិញ​ឡុង​, សា​ដែក​, និង ត្រា​វិញ​)  ។ ២- ខេត្ត​​មាត់​ជ្រូក​ (​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​ ១៩៦០​ យួន​ចែកជា​ខែ​ត្រចូ​វ​ដុក​, ឡុង​ស្វៀន​, កឹន​ថឺ​, និង​សុក​ត្រាំ​ង​)  ។ ៣- ​ខេត្ត​ពាម (​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​ ១៩៦០ ​យួន​ចែកជា​ខេត្ត ហា​ទៀង​, ​រ៉ា​ច​យ៉ា និង​បាក​លៀវ​)  ។​<br /><br /> សូមបញ្ជាក់​ថា ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ត្រូវ​រាប់​បញ្ជូ​លកោះ​ពីរផង គឺ កោះ​ត្រឡាច ​(យួន​ហៅ Côn Sơn 昆山 ​កូន​សឺន​) និង កោះ​​ត្រល់​ (យួន​ហៅ Phú Quốc 富国 ​ភូ​ក្វុក​)  ។​ ​ == អាណាខេត្ត​នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​ == នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​ទាំងមូល កាលពី​សម័យមុន ចែកចេញ​ជា​អាណាខេត្ត​ធំៗ ៤ ​គឺ ​៖ # ​[[អាណាខេត្ត​ដូន​ណៃ]]​ # [[អាណា​ខេត្តលង់​ហោរ]] # ​[[អាណា​ខេត្តមាត់​ជ្រូក]] # [[អាណា​ខេត្តពាម]]<br /> ក្រោយ​មក ​អាណាខេត្ត​ទាំង​នោះ​​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា​ខេត្ត​​តូចៗ​ ចំនួន ២១ ​ខេត្ត ដែល​នៅ​ប្រើ​រហូត​ដល់​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ​១៩៦០  ។ ឈ្មោះ​ខេត្ត​ទាំង​ ២១ នោះ គឺ ៖​ {| | ១- [[ខេត្តព្រះត្រពាំង]]​ | ២-​[[ខេត្តឃ្លាំង​]] |- | ​៣-​[[ខេត្តមាត់ជ្រូក]] | ៤-​[[ខេត្តក្រមួនស]] |- | ៥-​[[ខេត្តពលលាវ]] | ៦-​[[ខេត្តទឹកខ្មៅ​]] |- | ៧-​[[ខេត្តពាម]] | ៨-[[ខេត្តព្រែកឬស្សី|ទីក្រុងព្រែកឫស្សី]] |- | ៩-[[ខេត្តលង់ហោរ]] | ១០-[[ខេត្តពាមបារាជ]]​ |- | ១១-​[[ខេត្តរោងដំរី]] | ១២-​[[ក្រុងព្រៃនគរ|ព្រៃនគរ]]​ |- | ១៣-​[[ខេត្តទួល​តា​មោក]] | ១៤-​[[ខេត្តផ្សារដែក​]] |- | ១៥-[[ខេត្តចង្វា​ត្រពាំង]] -[[ខេត្តកំពាប់​ស្រកា​ត្រី]] | ១៦-[[​ខេត្តមេ​ស​]] |- | ១៧-​[[ខេត្តកោះគង]]​ | ១៨-​[[ខេត្តព្រះ​សួគ៌ា​]] |- | ១៩-[[​ខេត្តផ្សំ​អំបើស]] | ២០-​[[ខេត្តឈ្មោះថ្មី]] |- | ២១-[[​ខេត្តអូ​រកាប់​]] |} == ការកែប្រែ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​ខ្មែរ​ទៅ​ជា​ភាសា​យួន​នៅក្នុង​ជំនាន់​បារាំង​ == {| | ១- [[ព្រះ​ត្រពាំង]] ​(Trà Vinh 茶荣= ​ត្រា​វិញ​)​ | ២-​[[ស្រុក​ឃ្លាំង​]] (Sóc Trăng 朔庄= ​សុក​ត្រាំ​ង​) |- | ​៣-​[[មាត់​ជ្រូក]] (Châu Ðốc 朱笃= ​ចូ​វ​ដុក​) | ៤-​[[ក្រមួន​ស​​]] (Rạch Giá 沥架= ​រ៉ា​ច​យ៉ា​) |- | ៥-​[[ពល​លាវ]] (Bạc Liêu 北辽= ​បាក​លៀវ​) | ៦-​[[ទឹកខ្មៅ​]] (Cà Mau 哥毛= ​កា​ម៉ៅ​) |- | ៧-​[[ពាម]] (Hà Tiên 河仙 = ​ហា​​ទៀន ឬ​ ហា​តៀង​)​ | ៨-​[[ព្រែក​ឫស្សី]]​ (Cần Thơ 芹苴= ​កឹន​ថឺ ឬ កឹង​ថឺ) |- | ៩-​[[លង់​ហោរ​]] (Vĩnh Long 永隆 = ​វិញ​ឡុង​) | ១០-[[​ពាម​បា​រ៉ា​ជ្ញ|​ពាម​បា​រាជ]] ​(Long Xuyên 龙川 = ​ឡុង​ស្វៀន​ ឬ ឡុង​ស្វៀង) |- | ១១-[[​រោងដំរី]] (Tây Ninh = 西宁 ​តីនិញ​) | ១២-​[[ព្រៃនគរ​]] (Sài Gòn = ​西贡 សាយ​ហ្កន ឬ សាយ​ហ្កង​) |- | ១៣-​[[ទួល​តា​មោក]] (Thủ Dầu Một 土龙木= ​ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូត ឬ ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូក​) | ១៤-​[[ផ្សារ​ដែក​​]] (Sa Đéc 沙的 = ​សា​ដែក​) |- | ១៥-​[[ចង្វា​ត្រពាំង​-​ស្រកា​ត្រី]] (Biên Hòa 边和 = ​បៀ​ន​ហ្វា​) | ១៦-[[​មេ​ ស​​]]​ (Mỹ Tho 美湫 = ​មី​ថ​) |- | ១៧-​[[កោះគង]]​ (Gò Công 鹅贡 = ​ហ្ក​កុង​) | ១៨-​[[ព្រះ​សួគ៌ា​]] (Bà Rịa = 巴地 ​បារៀ​) |- | ១៩-​[[ផ្សំ​អំបើស]] (Bến Tre 槟椥 = ​បេន​ត្រែ​) | ២០-​[[ឈ្មោះ​ថ្មី​]] (Tân An 新安 = ​តឹន​អាន​) |- | ២១-​[[អូ​រកាប់​]] (Cap. St. Jacques 头顿 =​កាប​សាំង​ហ្សាក់​) |} == ការកែប្រែ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​ខ្មែរ​ទៅ​ជា​ភាសា​យួន​នៅក្នុង​ជំនាន់​ ង៉ោ​ ឌិញ​​យៀម 吴廷琰 (ង៉ូ ឌិញ​យៀម) == ១- ព្រះ​ត្រពាំង ​(Vĩnh Bình 永平 = ​វិញ​ប៊ិញ) ។​ ​ ​ ២- ​ស្រុក​ឃ្លាំង​ (Sóc Trăng 滀臻 = ​សុក​ត្រាំ​ង​, Bạc Liêu 北辽 = ​បាក​លៀវ) ។ ៣- មាត់​ជ្រូក ​(An Giang 安江 = ​អាន​យ៉ាង​, Chau Doc 朱笃 = ​ចូ​វ​ដុក​, Long Xuyên 龍川 = ​ឡុង​ស្វៀន​ ឬ ឡុង​ស្វៀង) ។ ៤- ក្រមួន​ស ​(Chương Thiện 彰善= ​ជឿង​ធៀន​, Rạch Giá 沥架 = ​រ៉ាច​យ៉ា​, Cần Thơ 芹苴= ​កឹន​ថឹ ឬ កឹង​ថឺ​, Ba Xuyên = 巴川 ​បា​ស្វៀន ឬ បា​ស្វៀង​, An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង) ។ ៥- ​ពល​លាវ ​(Ba Xuyên 巴川= ​បា​ស្វៀន ឬ បា​ស្វៀង​, An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង) ។​ ​ ​ ៦- ​ទឹកខ្មៅ​ (An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង​, [Cà Mau-Bạc Liêu = 哥毛- 北辽 ​កា​ម៉ៅ​-​បាក​លៀវ​]) ។ ៧- ពាម​ (Kiên Giang 堅江 = ​កៀន​យ៉ាង ឬ កៀង​យ៉ាង ​[Hà Tiên-Rạch Giá 河仙 - 沥架 = ​ហា​ទៀន​-​រ៉ាច​យ៉ា​ ឬ ហា​តៀង-រ៉ាច​យ៉ា]) ។​ ​ ​ ​ ៨- ​ព្រែក​ឫស្សី ​(Phong Dinh 丰盈 = ​ផុង​យិញ​) ។ ៩- លង់​ហោរ ​(Vĩnh Long 永隆 = វិញ​ឡុង ​[Vĩnh Long-Sa Đéc 永隆 - 沙的 = ​វិញ​ឡុង​-​សា​ដែក​]) ។​ ​ ​ ១០- ពាម​បា​រ៉ា​ជ្ញ ​(Long Xuyên 龍川 = ​ឡុង​ស្វៀន ឬ ឡុង​ស្វៀង​) ។ ១១- រោងដំរី ​(Tây Ninh 西宁 = តី​និញ) ។ ១២- ព្រៃនគរ​ (Sài Gòn 西贡 = ​សាយ​ហ្កន ឬ សាយ​ហ្កង​, [Gia Định-Chợ Lớn 嘉定 - 堤岸= ​យ៉ាឌិញ​-​ចឺ​ឡឺន ឬ ចឺ​ឡឺង]) ។ ១៣- ទួល​តា​មោក ​(Bình Dương 平阳 = ​ប៊ិញ​យឿង ​[Bình Long 平隆 = ​ប៊ិញឡុង​]) ។​ ១៤- ផ្សារ​ដែក​ (Kiến Phong = ​建丰 កៀន​ផុង​) ។ ១៥- ​ចង្វា​ត្រពាំង​ (Phước Thành 福成 = ភឿក​ថាញ់​, Phước Long 福隆 = ​ផឿក​ឡុង​) ។ ១៦- មេ​-ស ​(Định Tường 定祥 = ​ឌិញ​ទឿង​) ។ ១៧- ​កោះគង ​(Định Tường 定祥 = ​ឌិញ​ទឿង​, Long An 隆安 =​ឡុង​អាន ឬ​ ឡុង​អាង) ។​ ​ ​ ១៨- ព្រះ​សួគ៌ា​(Phước Tuy 福绥 = ​ផឿក​ទ្វី​, Bình Tuy 平绥= ​ប៊ិញ​ទ្វី) ។ ១៩- ផ្សំ​អំបើស ​(Kiến Hòa 建和 = ​កៀន​ហ្វា ឬ កៀង​ហ្វា​)​ ។ ២០- ​ឈ្មោះ​ថ្មី ​(Long An 隆安 = ឡុង​អាន ឬ ឡុង​អាង​) ។ ២១- អូ​រកាប់ ​(Vũng Tàu 头顿 =​វុង​តៅ​ ឬ​ យុង​តៅ) ។ ==ការភ្ជាប់ដែនដីកម្ពុជាក្រោមទៅនឹងប្រទេសវៀតណាម (យួន)== សហភាព​ឥណ្ឌូចិន​ ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម​បារាំង តាំង​ពី​​សតវត្សរ៍​ទី​១៩ ​ត្រូវ​បែងចែក​ជា ៥រដ្ឋ​ផ្សេងគ្នា គឺ​ [[កម្ពុជា]] [[ឡាវ]] [[តុងកឹង]] (វៀតណាម​ខាង​ជើង) [[អណ្ណាម]] (វៀតណាម​កណ្តាល) និង​ [[កូសាំងស៊ីន]] (កម្ពុជាក្រោម) ដែល​ស្ថិត​នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​វៀតណាម​បច្ចុប្បន្ន។ [[កម្ពុជា]] [[ឡាវ]] [[តុងកឹង]] និង​ [[អណ្ណាម]] ថ្វីដ្បិត​តែ​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​អំណាច​អាណានិគម​បារាំង ក៏ប៉ុន្តែ នៅមាន​ទម្រង់​ជា​ប្រទេស​ និង​មាន​អំណាច​នយោបាយ​ដាច់​ពី​បារាំង។ ផ្ទុយទៅវិញ កូសាំងស៊ីន​ត្រូវ​បាន​បារាំង​កាត់យក​មក​ធ្វើ​ជាអាណាខេត្ត​របស់​ខ្លួន​ទាំងស្រុង ដោយ​មាន​លក្ខន្តិកៈ​ជា​ដែនដីបារាំង​នៅ​នាយសមុទ្រ ​(Territoire d’Outre-mer)។ [[កូសាំងស៊ីន]] ​​ធ្លាប់​ជា​ទឹកដី​របស់​នគរ​[[ខ្មែរ]] ក៏ប៉ុន្តែ ត្រូវ​នគរ[[អណ្ណាម]]​ចូល​មក​កាន់កាប់ និង​​កាត់​យក​ទៅ​ធ្វើ​ជា​ទឹកដី​របស់​ខ្លួន ចាប់ពី​​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី១៧ មុននឹង​ត្រូវ​បារាំង​ច្បាំង​ដណ្តើម​យក​មក​កាន់កាប់ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦២។ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦៤ នៅក្រោយ​ពេល​ដែល​ព្រះបាទ​នរោត្តម​ព្រម​ដាក់​កម្ពុជា​ឲ្យ​ស្ថិត​ក្រោម​អាណាព្យាបាល​បារាំង លោក​ Pierre-Paul de la Grandière ទេសាភិបាល​បារាំង​នៅ​កូសាំងស៊ីន ធ្លាប់បាន​សន្យា​ថា​នឹង​ជួយ​កម្ពុជា​ឲ្យ​​យក​មកវិញ​នូវ​​ទឹកដី​ដែល​បាត់បង់​ទៅ​ប្រទេស​ជិតខាង។ ក៏ប៉ុន្តែ ពាក្យសន្យា​នេះ បារាំង​បាន​ធ្វើ​​​តែ​ចំពោះ​ទឹកដី​ដែល​​ខ្មែរ​បាត់បង់​ទៅ​សៀម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ចំពោះ​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម​វិញ បន្ទាប់​ពី​បាន​ដណ្តើម​ពី​វៀតណាម​មក​កាន់កាប់​ជា​កម្មសិទ្ធិ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​អស់រយៈពេល​ជិត១សតវត្សរ៍ បារាំង​ស្រាប់​តែ​បាន​ប្រគល់​ទៅ​ឲ្យ​វៀតណាម​វិញ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ដោយ​មិន​កាត់​មក​ឲ្យ​ខ្មែរ​​ដែល​ជា​ម្ចាស់​ដើម​នោះទេ។ ការណ៍ដែល​បារាំង​សម្រេច​កាត់​ទឹកដី​កម្ពុជាក្រោម​ទៅ​ឲ្យ​វៀតណាម​ត្រូវ​បាន​ធ្វើឡើង នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​សង្រ្គាម​ឥណ្ឌូចិន ដែល​បារាំង​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​ចលនាឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម គឺ​ពួក​វៀតមិញ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ ពេល​ដែល​បារាំង​ត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះខ្សោយ តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់[[​ជប៉ុន]]។ ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​ជប៉ុន​ចាញ់​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៥ ទើប[[​បារាំង]]​ចូល​មក​ត្រួតត្រា​ឥណ្ឌូចិន​ឡើងវិញ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយ​មើល​ឃើញ​ពី​ការ​រីកដុះដាល​នៃចលនា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ បារាំង​ដឹងច្បាស់​ថា ខ្លួន​នឹង​មិន​អាច​កាន់កាប់​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​ពេញ​ដៃ​ដូចកាល​ពីមុនសង្រ្គាម​នោះទេ។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​បារាំង​ដាក់ចេញ​នូវផែនការ​​មួយ គឺ​​កែប្រែ​សហភាព​ឥណ្ឌូចិន​ឲ្យ​ទៅ​ជា “សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូចិន” ដោយ​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​នីមួយៗ​ត្រូវ​ទទួលបាន​ឯករាជ្យ​ស្ទើរតែ​ពេញលេញ ពោលគឺ​ ត្រូវ​ក្តោបក្តាប់​​អំណាច​ទាំងអស់ លើកលែង​តែ​​វិស័យ​កងទ័ព និង​ហិរញ្ញវត្ថុ ដែល​ត្រូវ​បន្ត​ស្ថិត​ក្នុងដៃ​បារាំង។ ជាមួយ​កម្ពុជា និង​ឡាវ ការចរចា​ជុំវិញ​លក្ខន្តិកៈ​ពាក់កណ្តាល​ឯករាជ្យ​នេះ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​​គ្មាន​ឧបសគ្គ​អ្វី​ធំដុំ​នោះទេ ហើយ​នៅ​ក្នុង​ពេល​កំពុង​រង់ចាំ​ការចុះ​សន្ធិសញ្ញា​ជា​ស្ថាពរ ​កិច្ចព្រមព្រៀង​បណ្តោះអាសន្ន​ (Modus vivendi) ត្រូវ​បាន​ចុះ​រវាង​បារាំង និង​កម្ពុជា នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៧ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៤៦ និង​រវាង​បារាំង និង​ឡាវ នៅ​ថ្ងៃ​ទី២៧ ខែ​សីហា​ឆ្នាំ​ដដែល។ ជាមួយ​វៀតណាមវិញ ការចរចា​ត្រូវ​ជួប​នឹង​បញ្ហា​ស្មុគស្មាញ​ច្រើន ម្យ៉ាង ដោយសារ​តែ​វៀតណាម​នៅ​ពេលនោះ​មិនមែន​ជា​ប្រទេស​រួមគ្នា​តែមួយ ពោលគឺ​ ត្រូវ​ចែក​ជា​តុងកឹង និង​អាណ្ណាម ដែល​មាន​អំណាច​នយោបាយ​ដាច់ចេញ​ពី​គ្នា​ ហើយ​ម្យ៉ាងទៀត គឺ​ដោយសារ​តែ​មាន​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​វៀតមិញ ដែល​បាន​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​ជា​ឯកតោ​ភាគី​បង្កើត​ជា​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​វៀតណាម​រួចទៅហើយ តាំង​ពីថ្ងៃ​ទី២ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៤៥។ នៅ​ក្នុងការ​ចរចា​ជាមួយ​បារាំង ហូ ជីមិញ ដែល​ជា​ប្រមុខដឹកនាំ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​វៀតណាម​ ហើយ​ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​តុងកឹង (វៀតណាម​ខាងជើង) បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​បារាំង​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ភ្លាមៗ​ដល់​វៀតណាម ហើយ​​ប្រទេស​វៀតណាម​ឯករាជ្យ​នេះ​​ត្រូវ​តែ​រួមបញ្ចូល​គ្នា​នូវ​តំបន់​ទាំង ៣ គឺ ​តុងកឹង អាណ្ណាម និង​​កូសាំងស៊ីន ដែល​វៀតណាម​ចាត់ទុក​ថា​ជា​ទឹកដី​របស់​ខ្លួន ដែល​បារាំង​ច្បាំង​ដណ្តើម​យក​ទៅ​​ធ្វើ​ជា​អាណាខេត្ត។ លក្ខខណ្ឌ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បារាំង​ច្រានចោល ដោយសារ​តែ​នៅ​ពេលនោះ បារាំង​ចង់​រក្សា​ទឹកដី​កូសាំងស៊ីន​ទុក​​ជា​អាណាខេត្ត​របស់​ខ្លួន​តទៅទៀត។ ក្រោយ​មក​ទៀត បារាំង​បាន​សុខចិត្ត​​ធ្វើ​សម្បទាន​ដល់​ហូ ជីមិញ ដោយ​យល់ព្រមបើក​ឲ្យ​មាន​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជាជន​ជា​អ្នក​សម្រេច​ថា តើ​គួរ​បញ្ចូល​តំបន់​ទាំង ៣ ជា​ប្រទេស​វៀតណាម​តែមួយ​ឬ​ក៏​យ៉ាងណា។ តំណាង​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង និង​ហូ ជីមិញ ក៏​បាន​ចុះកិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ​ក្នុង​ន័យ​នេះ នៅថ្ងៃ​ទី៦​ ខែមីនា ឆ្នាំ​១៩៤៦ ដោយ​ត្រៀម​រៀបចំ​បើក​ធ្វើ​សន្និសីទ​មួយ នៅ​ហ្វុងតែនប្លូ (Fontainebleau) ប្រទេស​បារាំង ដើម្បី​ចរចា​លើ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ស្ថាពរ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​ខ្វែងគំនិត​គ្នា​ រវាង​បារាំង និង​ពួក​វៀតមិញ​ក៏​បាន​កើតឡើង​ម្តងទៀត ជុំវិញ​ដំណើរការ​នៃ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ។ ​ហូ ជីមិញ ទាមទារ​ឲ្យ​​​តុងកឹង អាណ្ណាម និង​កូសាំងស៊ីន​រៀបចំ​ធ្វើ​ប្រជាមតិ​រួមគ្នា​​ជាប្លុក។ ចំណែក​​​​លោក​ Thierry d’Argenlieu ដែល​នៅពេលនោះ​ជា​អគ្គស្នងការ​បារាំង​ប្រចាំ​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន (Haut-commissaire de France en Indochine) ​យល់ឃើញ​ថា ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ​ជាប្លុក​នេះ​មិនមាន​ភាព​យុត្តិធម៌ ពីព្រោះ​ថា ប្រជាជន​នៅ​តុងកឹង និង​អាណ្ណាម​ ដែល​សុទ្ធតែ​ចង់​ទាមទារ​យក​កូសាំងស៊ីន​ទៅវិញ គឺ​មាន​ចំនួន​ច្រើន​លើសលុប​ធៀប​នឹង​ប្រជាជន​នៅ​កូសាំងស៊ីន។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​លោក​ទាមទារ​​ថា បារាំង​ត្រូវ​តែ​​បើកផ្លូវ​ឲ្យ​កូសាំងស៊ីន​អាច​​​ក្លាយ​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​មួយ​ដូច​ជារដ្ឋផ្សេងទៀត​ក្នុង​សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូចិន​ដែរ ហើយ​រដ្ឋ​កូសាំងស៊ីន​​ថ្មី​នេះ​គឺ​ជា​អ្នក​មាន​សិទ្ធិ​សម្រេច​ដោយ​ខ្លួនឯងអំពី​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​នឹង​វៀតណាម។ នៅថ្ងៃ​ទី១ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៦ នៅ​ក្នុងពេល​ដែល ហូ ជីមិញ ដឹកនាំ​គណៈប្រតិភូវៀតណាម​ចេញ​ទៅ​បារាំង ដើម្បី​​ចូល​រួម​ក្នុង​សន្និសីទ​នៅ​ហ្វុងតែនប្លូ លោក Thierry d’Argenlieu បាន​ប្រកាស​​ឲ្យ​កូសាំងស៊ីន​ក្លាយ​ជា​​​រដ្ឋ​ស្វយ័ត ដោយ​មាន​ឈ្មោះ​ថា ​“សាធារណរដ្ឋ​កូសាំងស៊ីន” និង​​​មាន​រដ្ឋាភិបាល​បណ្តោះអាសន្ន នៅ​ទីក្រុង​សៃហ្កន (ព្រៃនគរ)។ រដ្ឋាភិបាល​បណ្តោះអាសន្ន​​នេះ​ហើយ ដែល​នឹង​ត្រូវ​ទទួល​បន្ទុក​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ​ សម្រេច​ជោគវាសនា​កូសាំងស៊ីន។ សម្រាប់​ ហូ ជិមិញ ការ​ផ្តាច់​កូសាំងស៊ីន​ឲ្យ​ទៅ​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​នេះ​ គឺ​ជា​ការ​រំលោភ​លើ​កិច្ចព្រមព្រៀង ដែល​បានចុះ​កាល​ពី​ខែមីនា។ សន្និសីទ​នៅ​ហ្វុងតែនប្លូ​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ។​ ការចរចា​ រវាង​បារាំង និង​ហូ ជីមិញ ក៏​ត្រូវ​ជាប់គាំង។ ​នៅ​ខែ​ធ្នូឆ្នាំ​១៩៤៦ សង្រ្គាម​ រវាង​បារាំង និង​វៀតមិញ (សង្រ្គាមឥណ្ឌូចិន) ​ក៏​ចាប់ផ្ទុះឡើង។ នៅ​ក្នុងពេល​ដែល​សង្រ្គាម​ឥណ្ឌូចិន​កំពុងឆាបឆេះ​ពេញ​បន្ទុក បារាំង​​បាន​ចាប់ផ្តើមគិតគូរ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​ថ្មីមួយ ដើម្បី​ប្រជែង​ជាមួយ​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​កុម្មុយនិស្ត នៅ​វៀតណាម​ខាងជើង។ គោលដៅ​របស់​បារាំង គឺ​ធ្វើ​យ៉ាងណា​​កាត់ផ្តាច់​ពួក​វៀតមិញ ពី​ការ​គាំទ្រ​របស់​ប្រជាជន​វៀតណាម តាមរយៈ​ការ​សន្យា​ផ្តល់​ឯករាជ្យ​ដល់​វៀតណាម ដឹកនាំ​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​មួយ ដែល​មិនមែន​កុម្មុយនិស្ត។ នៅ​ពេលនោះ បារាំង​សំឡឹង​ឃើញ​ថា មាន​ឥស្សរជន​តែ​ម្នាក់​គត់ ​ដែល​អាច​ឡើង​មក​ដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​ប្រជែង​នឹង​ប្រជាប្រិយភាព​របស់​ហូ ជីមិញបាន គឺ បាវដាយ ​អតីត​អធិរាជ​នៃ​នគរ​​​អាណ្ណាម ដែល​ត្រូវ​ពួក​វៀតមិញ​បង្ខំ​ឲ្យ​ដាក់រាជ្យ និង​រត់ទៅ​រស់នៅ​និរទេសខ្លួន នៅ​ហុងកុង។ លោក Vincent Auriol ប្រធានាធិបតី​បារាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៤៧ ដល់​១៩៥៤ និង​អតីត​អធិរាជ​​អាណ្ណាម បាវ ដាយ នៅឆ្នាំ​១៩៤៧ បារាំង​បាន​ចាប់ផ្តើម​ទាក់ទង​ជាមួយ​បាវដាយ ដើម្បី​សុំ​ឲ្យ​ទ្រង់មក​ដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​​ថ្មី ដែល​បារាំង​គ្រោង​បង្កើត ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​វៀតមិញ។ ក៏ប៉ុន្តែ បាវដាយ​មិនបាន​យល់ព្រម​ភ្លាមៗ​នោះទេ ដោយ​បាន​ធ្វើជា​កិកកុក ដើម្បី​ទាមទារ​នូវ​លក្ខខណ្ឌ​ជាច្រើន​ ជាពិសេស គឺ​ទាមទារ​​ឲ្យ​បារាំង​ទទួលស្គាល់​ឯករាជ្យ​របស់​វៀតណាម​ជា​ប្រទេស​រួមគ្នា​នូវ​ដែនដី​ទាំង៣ គឺ​តុងកឹង អាណ្ណាម និង​កូសាំងស៊ីន។ និយាយ​ឲ្យ​ចំ លក្ខខណ្ឌ​ដែល​បាវដាយ​ទាមទារ​នេះ គឺ​ដូចគ្នា​ទៅនឹង​ការទាមទារ​របស់​ហូ ជីមិញ ហើយ​ដែល​បារាំង​ធ្លាប់​បាន​បដិសេធ​រួចទៅហើយ។ ក៏ប៉ុន្តែ បារាំង​ក្នុងពេល​ចរចាជាមួយ​បាវដាយ គឺខុសគ្នា​ពី​បារាំង​ក្នុងពេល​ចរចា​ជាមួយ​ហូជីមិញ។ រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​បាន​ផ្លាស់ប្តូរ​ប្រមុខ​ដឹកនាំ​ជាច្រើន​ដំណាក់កាល​រួច​ទៅហើយ ហើយ​​របប​នយោបាយ​ថ្មីមួយ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​បារាំង គឺ​របបសាធារណរដ្ឋ​ទី៤ ដោយ​មាន​ប្រធានាធិបតី​ថ្មី គឺ​លោក Vincent Auriol ដែល​បាន​ឡើង​មក​កាន់​តំណែង នៅដើម​ឆ្នាំ​១៩៤៧។ លោក Thierry d’Argenlieu អគ្គស្នងការ​បារាំង​ប្រចាំ​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​ក៏​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់ចេញ នៅ​ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៤៧។ សម្រាប់​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​ថ្មី​ ការ​កម្ចាត់​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​វៀតមិញ ​ដើម្បី​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​ឥណ្ឌូចិន គឺ​ជា​អាទិភាព​ធំជាង​ជោគវាសនា​នៃ​ដែនអាណានិគម​កូសាំងស៊ីន។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​បារាំង​សុខចិត្ត​ប្រគល់​កូសាំងស៊ីន​ឲ្យ​ទៅ​វៀតណាម ទៅតាម​ការ​ទាមទារ​របស់​បាវដាយ ធ្វើ​យ៉ាងណា​ឲ្យ​តែ​បាវដាយ​សុខចិត្ត​​ទៅដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម ប្រឆាំង​នឹង​ពួក​វៀតមិញ។ ការចរចា​​ជាមួយ​បាវដាយ​ក៏​បាន​ឈាន​ទៅដល់​ការ​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង នៅ​បេដាឡុង នៅថ្ងៃ​ទី៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៨ ហើយ​នៅថ្ងៃ​ទី៨ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៤៩ លោក Vincent Auriol ប្រធានាធិបតី​បារាំង​បាន​ផ្ញើ​លិខិត​​ជាលាយលក្ខណ៍​ទៅ​​បាវដាយ ដោយ​បញ្ជាក់​ពី​ការ​ព្រមព្រៀង​​ឲ្យ​វៀតណាម​ក្លាយ​​ទៅជា​ប្រទេសឯករាជ្យ​មួយ ដោយ​រួមបញ្ចូល​​តំបន់​ទាំង៣ គឺ តុងកឹង អាណ្ណាម និង​កូសាំងស៊ីន។ * នៅថ្ងៃ​ទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៩ សភា​បារាំង​ក៏​បាន​អនុម័ត​ច្បាប់​មួយ​បញ្ចប់​លក្ខន្តិកៈ​ជា​ទឹកដី​នៅនាយ​សមុទ្រ​របស់​កូសាំងស៊ីន ដោយ​ភ្ជាប់​​អតីត​ដែនដី​របស់​នគរ​ខ្មែរ​នេះ ទៅជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​វៀតណាម។ ១០ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក គឺ​នៅថ្ងៃ​ទី១៤ ខែមិថុនា [[តុងកឹង]] [[អាណ្ណាម]] និង​[[កូសាំងស៊ីន]]​ត្រូវ​បាន​គេ​ច្របាច់​បញ្ចូល​គ្នា​បង្កើត​ជា​​រដ្ឋវៀតណាម​ឯករាជ្យ​មួយ ដែល​មាន​រដ្ឋធានី​នៅ​សៃហ្គន(ព្រៃនគរ) ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​អតីត​អធិរាជ​បាវដាយ៕ == ឯកសារ​យោង​ == {{Reflist}} * [http://www.cambodiaonlinenews.com ស៊ីអ៊ីអិន(Cambodia Express News)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901040021/http://www.cambodiaonlinenews.com/ |date=2009-09-01 }} * [http://vokk.net/?p=805] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កម្ពុជាក្រោម]] <br /> {{ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម|ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម៖ អាណាខេត្ត​ធំៗ ទាំង ​៤ នឹងខេត្ត​​តូចៗ​ ទាំង ២១​}} {{Navbox |name = អាណាខេត្តកម្ពុជាក្រោម |title = អាណាខេត្តកម្ពុជាក្រោម |state = {{{state|autocollapse}}} |liststyle = text-align:left; |image = [[File:Flag of LFKK.png|right|75px|ខ្មែរក្រោម]] |group1 = '''អាណាខេត្តធំៗទាំង ៤នៃកម្ពុជាក្រោម''' |list1 = [[អាណាខេត្តលង់ហោរ]]{{spaces|3}} [[អាណាខេត្តមាត់ជ្រូក]]{{spaces|3}} [[អាណាខេត្តពាម]]{{spaces|3}} [[អាណាខេត្តដូនណៃ]] |group2 = '''អាណាខេត្តលង់ហោរ''' |list2 = [[ខេត្តលង់ហោរ]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |group3 = '''អាណាខេត្តមាត់ជ្រូក''' |list3 = [[ខេត្តមាត់ជ្រូក]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |group4 = '''អាណាខេត្តពាម''' |list4 = [[ខេត្តពាម]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |group5 = '''អាណាខេត្តដូនណៃ''' |list5 = [[ខេត្តដូនណៃ]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |belowstyle= background: #7BBA43; color: #000080; |below=[[អាណាខេត្តកម្ពុជាក្រោមទាំង ៤]]​មាន ខេត្តចំណុះ </div> }} {{Navbox |name = ខេត្តខ្មែរដែលបាត់បង់ទៅប្រទេសវៀតណាម(យួន) |title = ខ្មែរកម្ពុជាក្រោម[[កម្ពុជាក្រោម]]([[កូសាំងស៊ីន]]) |state = {{{state|autocollapse}}} |liststyle = text-align:left; |image = [[File:Flag_of_KKF.svg|right|75px|ខ្មែរក្រោម]] |group1 = '''ទីក្រុង''' |list1 = [[ក្រុងព្រៃនគរ]](ខេត្តព្រៃគ) |group2 = '''ខេត្ត''' |list2 = [[ខេត្តមាត់ជ្រូក|មាត់ជ្រូក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តក្រមួនស|ក្រមួនស]] {{spaces|3}}[[ខេត្តលង់ហោរ|លង់ហោរ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តរោងដំរី|រោងដំរី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តមេ ស|មេ ស]] {{spaces|3}}[[ខេត្តអូរកាប់|អូរកាប់]] {{spaces|3}}[[ខេត្តព្រះត្រពាំង|ព្រះត្រពាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តព្រែកឫស្សី|ព្រែកឬស្សី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពាមបារាជ|ពាមបារាជ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពាម|ពាម]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពលលាវ|ពលលាវ]]{{spaces|3}}[[ខេត្តផ្សារដែក|ផ្សារដែក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តទួលតាមោក|ទួលតាមោក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តទឹកខ្មៅ|ទឹកខ្មៅ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តឃ្លាំង|ឃ្លាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តចង្វា​ត្រពាំង|ចង្វាត្រពាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តឈ្មោះថ្មី|ឈ្មោះថ្មី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកំពង់ឬស្សី|កំពង់ឬស្សី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកោះគង|កោះគង]]{{spaces|3}}[[ខេត្តព្រះសួគ៌ា|ព្រះសួគ៌ា]] |belowstyle= background: #7BBA43; color: #000080; |below=[[កម្ពុជាក្រោម]]​មាន [[​ក្រុង]]ចំនួន១​ [[ខេត្ត]]​ចំនួន​២០ </div> }} 2yi7xhb4dxcpp44r4073r5y9l55vhkn 334257 334256 2026-04-11T07:55:38Z ~2026-22070-46 50551 334257 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Kampuchea-krom.jpg|thumb|right|300px|ផែនទី​ទឹក​ដី​កម្ពុជា​ក្រោម​]] [[File:LocationEmpireofVietnam.svg|thumb|right|300px|ផែនទី​ទឹក​ដីវៀតណាម នៅប្រទេសវៀតណាមសព្វថ្ងៃ]] '''{{ទង់ជាតិ២|កម្ពុជាក្រោម}}''' 下柬埔寨 ជា​ផែនដី​មួយ​ភាគ​ស្ថិត​នៅ​ប៉ែក​ខាងកើត [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន  ។​​ កាលពី​សម័យ​ដើម​ផែនដី​នេះ ​មានឈ្មោះ​ហៅ​ថា [[​កម្ពុជា​ទឹក​លិច]] 水真腊  ។ តាម​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​ឲ្យដឹង​ថា ​កាល​សម័យ​នោះ​ ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​​មាន​វិសាលភាព​ធំធេង​ណាស់​, អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​សន្មត​ហៅថា [[អាណាចក្រខ្មែរ|ចក្រភព​ខ្មែរ]]（高棉帝国）។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == ការ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​កម្ពុជា​លិច​ទឹក​ ពីព្រោះ​កាលសម័យ​នោះ ​មាន​តែ​ប្រទេស​​កម្ពុជា​កណ្ដាល​នេះ​ទេ​​ ដែល​ជា​ដែនដី​គោក  ។ ចំណែក​ដែនដី​ប៉ែក​ខាងកើត (កម្ពុជា​ក្រោម​សព្វថ្ងៃ មានផ្ទៃក្រឡាទំហំ ៦៧.៧០០ ​គីឡូ​ម៉ែត្រ​ក្រឡា ដោយ​រាប់​ទាំង​កោះ​ត្រល់ និង​កោះ​ត្រឡាច) នៅ​ជា​ប្រជុំ​កោះ​នៅ​ឡើយ  ​។ នៅ​ទី​​នោះ ​ពុំ​សូវ​មាន​បណ្ដាជន​[[ខ្មែរ (ជនជាតិ)|ខ្មែរ]]​រស់នៅ​ទេ​ (​ខ្មែរ​ពុំ​សូវ​ចូលចិត្ត​រស់នៅ​តាម​មាត់​ទឹក​ដែល​មាន​របរ​នេសាទ​ត្រី​ជាប្រ​មុខ​) ​ម្ល៉ោះហើយ​ ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ក៏​ពុំបាន​យក​ព្រះទ័យ​ទុកដាក់​ត្រួតពិនិត្យ​ផែនដី​នោះ​ឲ្យបាន​ហ្មតច​ត់​ប៉ុន្មាន​ដែរ។ មហា​អាណាចក្រខ្មែរ​នា​សម័យ​នោះ ​មាន​ព្រំ​ប្រទល់​ដែន​ខាងជើង​ទល់​នឹង​[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេស​ចម្ប៉ា]]​ (​ចាម​) ​ដែល​សព្វថ្ងៃ​នៅ​ត្រង់​ខេត្ត​ប៊ិញ​​ធន់ (Bình Thuận平顺), ខាងកើត​ទល់​[[សមុទ្រចិនខាងត្បូង|សមុទ្រ​ចិន]]​, ខាងលិច​ទល់​នឹង​[[ទន្លេ​សា​លូ​អ​ង]]​​ប្រទេស​​[[មីយ៉ាន់ម៉ា]]សព្វថ្ងៃ និង​ខាងត្បូង​ទល់​នឹង​[[ឈូងសមុទ្រថៃ|ឈូង​សមុទ្រ​សៀម]]។​ លុះ​ប្រហែល​មួយ​សតវត្សរ៍​ក្រោយមក កម្ពុជា​ទឹក​លិច​​ក្លាយ​ជា​ដែនដី​គោក ​(​ដោយ​ដីល្បាប់​[[ទន្លេមេគង្គ]]​ហូរ​ចាក់​)​  ។ ​ពេល​នោះ ​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ​បាន​នាំគ្នា​ទៅ​រស់នៅ​យ៉ាង​កុះករ​​ ថែមទាំង​មាន​កំពង់ផែ​មួយ​យ៉ាង​ធំ​គឺ​កំពង់ផែ​[[ទីក្រុងព្រៃនគរ|ព្រៃនគរ]] (សាយ​ហ្កន​​ ឬ ហូ​ជី​មិញ) សព្វថ្ងៃនេះ  ។​<br /> ===វិបត្តិ​រាជ​បល្ល័ង្គ=== ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ២ បាន​សុគត​ក្នុង​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៦២២ និង ១៦២៧ ។ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​២]] មាន​ព្រះ​រាជបុត្រ ​៣​ នាក់ ៖<br /><br /> ១- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ​១ ​គឺ [[ចៅពញាតន់ ឬព្រះបរមរាជាទី៦|ចៅ​ពញាតូ]] (១៦២៥ - ១៦៣១) ។<br /><br /> ២- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ២ (​គ្មាន​បាន​បញ្ជាក់​នៅក្នុង​ពង្សាវតា​រ​​ទេ​) ។​<br /><br /> ៣- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ​៣ គឺ ​ព្រះអង្គ​ច័ន្ទ ហៅ​[[ចន្ទរាជា|ចៅពញា​ចន្ទ]] ។​<br /><br /> នៅពេល​ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​ ២ យាង​ចូល​សុវណ្ណ​គ​ត [[ព្រះ​ឧទ័យ]] ជា​ឧបរាជ ​(​បង​ព្រះ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​ ២) បាន​ដណ្ដើម​រាជ្យ​អំពី​កូន​ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ២ (​ការដណ្ដើម​រាជ្យ​រវាង​ក្មួយ​នឹង​មា​ បាន​ផ្ទុះ​ជា​សង្គ្រាម​ក្នុង​​ស្រុក​ក្លាយទៅជា​សោ​កនាដកម្មដ៏​សោកសៅ​មួយ​ក្នុង​រាជវង្សានុវង្ស​ក្សត្រ​អង្គ​នេះ ​ត​រៀង​មក) ។​<br /><br />​​ ចៅ​ពញាតូ បាន​គ្រងរាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៦២៥ ហើយ​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គ​ត​ទៅ​វិញនៅ​ឆ្នាំ ​១៦៣១ ។ ​ក្សត្រា​នេះ​ត្រូវបាន​ជ័យជេដ្ឋា​ទី ២ ជា​ព្រះ​រាជបិតា ​អប់​រំ​យ៉ាង​ហ្មត់ចត់  ​។ ចៅ​ពញាតូមាន​គូ​ដណ្ដឹង​ម្នាក់​ គឺ​ព្រះ​នាង​ [[អង្គ​វត្តី]]  ​។ ​​ប៉ុន្តែនៅពេលដែល ចៅ​ពញាតូ ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស​នៅឡើយ ព្រះ​ឧទ័យ ជា​មា បាន​រៀប​អភិសេកព្រះ​នាង​អង្គ​វត្តី​  ។ ​​ក្រោយមក​, ចៅ​ពញាតូ​ចាក​ព្រះ​ផ្នួស​, លប​ទាក់ទង​ព្រះ​នាង​អង្គ​វត្តីគេច​ភៀសខ្លួន​ចេញពី​វាំង  ។ ប៉ុន្តែ ព្រះ​​ឧទ័យ​​ចាប់​បាន​ទ្រង់​ក៏​ធ្វើ​គត់​ក្សត្រ​ទាំងពីរ​អង្គ​នោះ​ទៅ  ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៦៤០ ព្រះ​ឧទ័យ​បាន​លើក​រាជ្យ​ឲ្យទៅ​កូន​​របស់​ខ្លួន​គឺ [[អង្គន​ន់]]​  ។ ពីរ​ឆ្នាំ​​ក្រោយ​មក ​ចៅពញា​ចន្ទ​(​កូន​ទី ​៣ របស់​ជ័យជេដ្ឋា​ទី​ ២) បាន​ក្រោក​ឡើង​ប្រឆាំង​រួច​ក៏​​បាន​ធ្វើ​គត់ ព្រះ​ឧទ័យ និង​អង្គន​ន់  ។​<br /><br /> ឃាតកម្ម​ខាងលើនេះ បាន​ធ្វើឲ្យ​សង្គ្រាម​ក្នុងស្រុក​ផ្ទុះ​ឡើង​ជា​ថ្មី​ទៀត​ រហូតទល់​នឹង​រាជ្យ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ​៤​  ។​<br /><br /> ចៅពញា​ចន្ទ​ ទ្រង់​ព្រះនាម [[ព្រះ​រាមា​ចូលសាសន៍]] ​មាន​អគ្គមហេសី​ជា​ជាតិ​ជ្វា  ។ ​​ចំណែក​ព្រះ​បទុម​រាជា​វិញ​ (​កូន​របស់​ព្រះ​ឧទ័យ​) ​កាល​បើ​ឃើញ​ចៅពញា​ចន្ទ​ធ្វើ​គត់​បិតា​និង​ព្រះ​រៀម​​របស់​​ខ្លួន​​ដូច្នោះ ក៏​តាំង​បង្ក​ទ័ព ក្រោក​ប្រឆាំង​ពញា​ចន្ទ​ភ្លាម​ដែរ  ។ ប៉ុន្តែ ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ ក៏​ភៀសខ្លួន​ទៅ​ពឹង​​មហេសី​ជ័យជេដ្ឋា​ទី​ ២ ដែល​ជា​ជាតិ​យួន​ឲ្យជួយ​ច្បាំង  ។ ក្ស​ត្រីជាតិ​យួន​នេះ ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ភ្លាម ដោយ​នាំ​ទ័ព​ (​ជនជាតិ​យួន​)​ ដែល​ទើប​តែ​រំដោះ​រួច​ពី​នឹម​ពួក​តុងកឹង  ។ លនោះ ចៅពញា​ចន្ទ​ត្រូវ​យួន​ចាប់​ឃុំ​ក្នុង​ទ្រុង​ដែក​​ រួច​បន្ទាប់​មក​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គត់  ។ ព្រះ​បទុម​រាជា​ឈ្នះ​សង្គ្រាម ​(ដោយសារ​យួន​ជួយ​) ក៏​ឡើង​សោយរាជ្យ​ហើយ​​​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គត់នៅ​ឆ្នាំ ​១៦៧២  ។ ព្រះអង្គ​ជី ជា​បុត្រ​ច្បង ឡើង​ស្នងរាជសម្បត្តិ  ។ ប៉ុន្តែ ក្រោយ​មក ​ព្រះអង្គ​ជី​​ត្រូវ​យួន​ធ្វើ​គត់​ ដើម្បី​លើក​អង្គន​ន់ ជា​ឧបរាជ  ។  ​<br /><br /> ​ ពេល​ព្រះអង្គ[[​ជី​សុគត់]] ប្អូន​របស់​ក្សត្រ​អង្គ​នេះ​ ឡើង​គ្រងរាជ្យ ទ្រង់​សន្មតិ​នាម​ហៅថា ព្រះបាទ​ជ័យ​​ជេដ្ឋា​ទី ៤  ។​<br /><br /> កម្ពុជា​ក្រោម​មិនមែន​វៀតណាម​ខាងត្បូង​ទេ​  ។​ ប្រទេស​ដែល​ហៅ​ថា ​វៀតណាម​ខាងត្បូង​​ គឺជា​ដែនដី​រាប់​ចាប់តាំងពី​ខ្សែស្រប​ទី​ ១៧ ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ប៉ែក​ខាងជើង  ។ ចំណែក​ប្រទេស​កម្ពុជា​​ក្រោម ឬ ​កូសាំងស៊ីន គឺជា​ដែនដី​ស្ថិត​នៅ​ភាគខាងត្បូង​ប្រទេស​វៀតណាម​​ខាងត្បូង​ ចុះ​មក​ទល់​និង​សមុទ្រ​ចិន និង​ឈូង​សមុទ្រ​សៀម  ។​ នៅក្នុង​សតវត្ស​ន៍​ទី ១៦, ១៧, ១៨ សាកលលោក​មិនទាន់​ស្គាល់​ឈ្មោះ​កូសាំងស៊ីន​ទេ គេ​ស្គាល់​​ឈ្មោះ​មួយ​ទៀត​សម្រាប់​ភូមិភាគ​នេះ ​គឺ​ប្រទេស​កម្ពុជា​  ។​ ជនជាតិ​យួន​បាន​ចូល​មក​រាតត្បាត​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ពី​ឆ្នាំ ១៦៣០ ប៉ុន្តែ ពុំទាន់​បាន​កាន់កាប់​ទឹកដី​​របស់​ខ្មែរ​នេះ​ផ្ទាល់​នៅឡើយ ព្រោះ​ប្រជារាស្ត្រ​ដែល​ជា​ម្ចាស់​ទឹក​ដី​ បាន​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ប្រឆាំង​តបត​ ទល់នឹង​ជនជាតិ​​យួន​ជានិច្ច​  ។ ជនជាតិ​យួន​បាន​ល្បង​ដណ្ដើម​យក​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ ១៦៣០ មកទល់នឹង ១៨៥៩ (​ក្នុង​រយៈពេល​អាណានិគមនិយម​បារាំងសែស​ត្រួតត្រា​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ពេញបន្ទុក​)  ។​<br /><br /> នៅ​ចំពោះមុខ​ការតស៊ូ​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​របស់​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ​ក្រោម ស្ដេច​យួន​បាន​ចុះ​សន្ធិ្ធសញ្ញា​មួយ​ជា​មួយអា​​ណា​និគម​បារាំង នា​ថ្ងៃ​ទី​ ១៥ មីនា ១៨៧៤ ដោយ​ស្ដេច​យួន​បានប្រកាសថា យួន​គ្មាន​សិទ្ធិ​លើ​ទឹកដី​​កម្ពុជា​ក្រោម​ឡើយ  ។ == ការ​បែង​ចែក​កម្ពុជា​ក្រោម​ == {{មើលផងដែរ|បញ្ជីរាយនាមខេត្ត ក្រុង និងកោះខ្មែរនៅកម្ពុជាក្រោម}} កម្ពុជា​ក្រោម​ចែក​ជា​ពីរ​ផ្នែក​ ៖ កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងកើត និង​កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងលិច​<ref>[http://កម្ពុជាក្រោម(កែប្រែ) កម្ពុជាក្រោម(កែប្រែ)]{{Dead link|date=ឧសភា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងកើត=== [[ឯកសារ:Chanmony pagoda.jpg|thumb|250px|បុណ្យ​នៅ​វត្ត ចន្ទរង្សី , ព្រៃនគរ (​សាយ​ហ្ក​ន​)]] ជា​ដែនដី​ស្ថិតនៅ​ខាងកើត​កំពង់ផែ​ព្រៃនគរ ឬ​សាយហ្គ​ន  ។ ផែនដី​នេះ​ កាល​សម័យ​នោះ មានឈ្មោះ​​ហៅ​ថា​ ស្រុកដូន​ណៃ  ។​ ភូមិភាគ​ដូ​នណៃ​នេះ ភាគ​ធំ​ សុទ្ធសឹង​ជា​ខ្ពង់រាប  ។ ស្រុក​នេះ​បាន​ត្រូវ​ពួក​ជនជាតិ​​យួន​ប្លន់​យក ​នៅពេល​ដែល​ប្រទេស​ខ្មែរ​​កើតសង្គ្រាម​ក្នុង​ស្រុក ​គឺ​ក្នុង​រវាង គ​.​ស. ១៦២៣  ។ ​ ក្នុង​ភូមិភាគ​ដែនដី ដូន​​ណៃ​នេះ​មាន​ជា​អាទិ៍​ ខេត្តកោះ​គង ​(យួន​ហៅ Gò Công 鹅贡 ​ហ្ក​កុង​),​ ទួល​តា​មោក​ (យួន​ហៅ​ Thủ Dầu Một 土龙木 ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូត ឬ ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូក​),​ ព្រះ​សួគ៌ា ​(យួន​ហៅ​ Bà Rịa 巴地 បារៀ​), ​ចង្វា​ត្រពាំង ​(យួន​ហៅ​ Biên Hòa 边和 បៀ​ន​ហ្វា), ​អូ​កាប់​ (យួន​ហៅ ​Vũng Tàu 头顿 វុង​តៅ ឬ យុង​តៅ)  ។​ ​ វត្ត​ឃ្លាំង ក្នុង​ ខេត្ត​ឃ្លាំង ​ដែលជនជាតិយួន​ហៅ​ថា ​ខេត្ត​សុកត្រាំង​ ​ ===កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងលិច​=== [[ឯកសារ:Klang pagoda.jpg|thumb|right|250px|វត្ត​ឃ្លាំងក្នុង​ខេត្ត​ឃ្លាំង​ដែល​វៀតណាម​ហៅ​ថា​ខេត្ត​សុក​ចាំង]] ជា​ដែន​ដី​ស្ថិត​​នៅ​ភាគ​​ខាង​លិច កំពង់​ផែ​​ព្រៃ​នគរ ​គឺ ​ត្រើយ​​ខាង​ឆ្វេង​​ទន្លេ​សាយ​ហ្ក​ន​, ​សព្វ​​ថ្ងៃ ​គេ​​ចូល​ចិត្ត​​ហៅ​ថា ដែន​ដី​​សណ្ដ​​ទន្លេ​មេគង្គ  ។ ​ភូមិភាគ​នេះ​ មាន​​បណ្ដារាស្ត្រ​​ខ្មែរ​​រស់​នៅ​​យ៉ាង​កុះ​ករ​,​ សម្បូរណ៍​​ដោយ​ព្រែក​ ទន្លេ ​អូរ ជ្រលង ​បឹងបួរ  ។ ដី​​នៅ​​តំបន់​នេះ​ មាន​​ជី​ជាតិ​ល្អ​ណាស់ សម្រាប់​វិស័យ​កសិកម្ម  ។ កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​​ខាងលិច ជា​ភូមិភាគ​ដី​វាលទំនាប  ​។ នៅក្នុង​សម័យ​នោះ​ ភូមិភាគ​​នេះ ចែក​ចេញ​តែ ៣ ខែត្រ​ធំៗ គឺ ​៖ ១- ខេត្ត​លង់​ហោរ ​(​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ​១៩៦០​ យួន​ចែកចេញជា​ខែ​ត្រ វិញ​ឡុង​, សា​ដែក​, និង ត្រា​វិញ​)  ។ ២- ខេត្ត​​មាត់​ជ្រូក​ (​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​ ១៩៦០​ យួន​ចែកជា​ខែ​ត្រចូ​វ​ដុក​, ឡុង​ស្វៀន​, កឹន​ថឺ​, និង​សុក​ត្រាំ​ង​)  ។ ៣- ​ខេត្ត​ពាម (​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​ ១៩៦០ ​យួន​ចែកជា​ខេត្ត ហា​ទៀង​, ​រ៉ា​ច​យ៉ា និង​បាក​លៀវ​)  ។​<br /><br /> សូមបញ្ជាក់​ថា ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ត្រូវ​រាប់​បញ្ជូ​លកោះ​ពីរផង គឺ កោះ​ត្រឡាច ​(យួន​ហៅ Côn Sơn 昆山 ​កូន​សឺន​) និង កោះ​​ត្រល់​ (យួន​ហៅ Phú Quốc 富国 ​ភូ​ក្វុក​)  ។​ ​ == អាណាខេត្ត​នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​ == នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​ទាំងមូល កាលពី​សម័យមុន ចែកចេញ​ជា​អាណាខេត្ត​ធំៗ ៤ ​គឺ ​៖ # ​[[អាណាខេត្ត​ដូន​ណៃ]]​ # [[អាណា​ខេត្តលង់​ហោរ]] # ​[[អាណា​ខេត្តមាត់​ជ្រូក]] # [[អាណា​ខេត្តពាម]]<br /> ក្រោយ​មក ​អាណាខេត្ត​ទាំង​នោះ​​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា​ខេត្ត​​តូចៗ​ ចំនួន ២១ ​ខេត្ត ដែល​នៅ​ប្រើ​រហូត​ដល់​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ​១៩៦០  ។ ឈ្មោះ​ខេត្ត​ទាំង​ ២១ នោះ គឺ ៖​ {| | ១- [[ខេត្តព្រះត្រពាំង]]​ | ២-​[[ខេត្តឃ្លាំង​]] |- | ​៣-​[[ខេត្តមាត់ជ្រូក]] | ៤-​[[ខេត្តក្រមួនស]] |- | ៥-​[[ខេត្តពលលាវ]] | ៦-​[[ខេត្តទឹកខ្មៅ​]] |- | ៧-​[[ខេត្តពាម]] | ៨-[[ខេត្តព្រែកឬស្សី|ទីក្រុងព្រែកឫស្សី]] |- | ៩-[[ខេត្តលង់ហោរ]] | ១០-[[ខេត្តពាមបារាជ]]​ |- | ១១-​[[ខេត្តរោងដំរី]] | ១២-​[[ក្រុងព្រៃនគរ|ព្រៃនគរ]]​ |- | ១៣-​[[ខេត្តទួល​តា​មោក]] | ១៤-​[[ខេត្តផ្សារដែក​]] |- | ១៥-[[ខេត្តចង្វា​ត្រពាំង]] -[[ខេត្តកំពាប់​ស្រកា​ត្រី]] | ១៦-[[​ខេត្តមេ​ស​]] |- | ១៧-​[[ខេត្តកោះគង]]​ | ១៨-​[[ខេត្តព្រះ​សួគ៌ា​]] |- | ១៩-[[​ខេត្តផ្សំ​អំបើស]] | ២០-​[[ខេត្តឈ្មោះថ្មី]] |- | ២១-[[​ខេត្តអូ​រកាប់​]] |} == ការកែប្រែ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​ខ្មែរ​ទៅ​ជា​ភាសា​យួន​នៅក្នុង​ជំនាន់​បារាំង​ == {| | ១- [[ព្រះ​ត្រពាំង]] ​(Trà Vinh 茶荣= ​ត្រា​វិញ​)​ | ២-​[[ស្រុក​ឃ្លាំង​]] (Sóc Trăng 朔庄= ​សុក​ត្រាំ​ង​) |- | ​៣-​[[មាត់​ជ្រូក]] (Châu Ðốc 朱笃= ​ចូ​វ​ដុក​) | ៤-​[[ក្រមួន​ស​​]] (Rạch Giá 沥架= ​រ៉ា​ច​យ៉ា​) |- | ៥-​[[ពល​លាវ]] (Bạc Liêu 北辽= ​បាក​លៀវ​) | ៦-​[[ទឹកខ្មៅ​]] (Cà Mau 哥毛= ​កា​ម៉ៅ​) |- | ៧-​[[ពាម]] (Hà Tiên 河仙 = ​ហា​​ទៀន ឬ​ ហា​តៀង​)​ | ៨-​[[ព្រែក​ឫស្សី]]​ (Cần Thơ 芹苴= ​កឹន​ថឺ ឬ កឹង​ថឺ) |- | ៩-​[[លង់​ហោរ​]] (Vĩnh Long 永隆 = ​វិញ​ឡុង​) | ១០-[[​ពាម​បា​រ៉ា​ជ្ញ|​ពាម​បា​រាជ]] ​(Long Xuyên 龙川 = ​ឡុង​ស្វៀន​ ឬ ឡុង​ស្វៀង) |- | ១១-[[​រោងដំរី]] (Tây Ninh = 西宁 ​តីនិញ​) | ១២-​[[ព្រៃនគរ​]] (Sài Gòn = ​西贡 សាយ​ហ្កន ឬ សាយ​ហ្កង​) |- | ១៣-​[[ទួល​តា​មោក]] (Thủ Dầu Một 土龙木= ​ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូត ឬ ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូក​) | ១៤-​[[ផ្សារ​ដែក​​]] (Sa Đéc 沙的 = ​សា​ដែក​) |- | ១៥-​[[ចង្វា​ត្រពាំង​-​ស្រកា​ត្រី]] (Biên Hòa 边和 = ​បៀ​ន​ហ្វា​) | ១៦-[[​មេ​ ស​​]]​ (Mỹ Tho 美湫 = ​មី​ថ​) |- | ១៧-​[[កោះគង]]​ (Gò Công 鹅贡 = ​ហ្ក​កុង​) | ១៨-​[[ព្រះ​សួគ៌ា​]] (Bà Rịa = 巴地 ​បារៀ​) |- | ១៩-​[[ផ្សំ​អំបើស]] (Bến Tre 槟椥 = ​បេន​ត្រែ​) | ២០-​[[ឈ្មោះ​ថ្មី​]] (Tân An 新安 = ​តឹន​អាន​) |- | ២១-​[[អូ​រកាប់​]] (Cap. St. Jacques 头顿 =​កាប​សាំង​ហ្សាក់​) |} == ការកែប្រែ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​ខ្មែរ​ទៅ​ជា​ភាសា​យួន​នៅក្នុង​ជំនាន់​ ង៉ោ​ ឌិញ​​យៀម 吴廷琰 (ង៉ូ ឌិញ​យៀម) == ១- ព្រះ​ត្រពាំង ​(Vĩnh Bình 永平 = ​វិញ​ប៊ិញ) ។​ ​ ​ ២- ​ស្រុក​ឃ្លាំង​ (Sóc Trăng 滀臻 = ​សុក​ត្រាំ​ង​, Bạc Liêu 北辽 = ​បាក​លៀវ) ។ ៣- មាត់​ជ្រូក ​(An Giang 安江 = ​អាន​យ៉ាង​, Chau Doc 朱笃 = ​ចូ​វ​ដុក​, Long Xuyên 龍川 = ​ឡុង​ស្វៀន​ ឬ ឡុង​ស្វៀង) ។ ៤- ក្រមួន​ស ​(Chương Thiện 彰善= ​ជឿង​ធៀន​, Rạch Giá 沥架 = ​រ៉ាច​យ៉ា​, Cần Thơ 芹苴= ​កឹន​ថឹ ឬ កឹង​ថឺ​, Ba Xuyên = 巴川 ​បា​ស្វៀន ឬ បា​ស្វៀង​, An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង) ។ ៥- ​ពល​លាវ ​(Ba Xuyên 巴川= ​បា​ស្វៀន ឬ បា​ស្វៀង​, An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង) ។​ ​ ​ ៦- ​ទឹកខ្មៅ​ (An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង​, [Cà Mau-Bạc Liêu = 哥毛- 北辽 ​កា​ម៉ៅ​-​បាក​លៀវ​]) ។ ៧- ពាម​ (Kiên Giang 堅江 = ​កៀន​យ៉ាង ឬ កៀង​យ៉ាង ​[Hà Tiên-Rạch Giá 河仙 - 沥架 = ​ហា​ទៀន​-​រ៉ាច​យ៉ា​ ឬ ហា​តៀង-រ៉ាច​យ៉ា]) ។​ ​ ​ ​ ៨- ​ព្រែក​ឫស្សី ​(Phong Dinh 丰盈 = ​ផុង​យិញ​) ។ ៩- លង់​ហោរ ​(Vĩnh Long 永隆 = វិញ​ឡុង ​[Vĩnh Long-Sa Đéc 永隆 - 沙的 = ​វិញ​ឡុង​-​សា​ដែក​]) ។​ ​ ​ ១០- ពាម​បា​រ៉ា​ជ្ញ ​(Long Xuyên 龍川 = ​ឡុង​ស្វៀន ឬ ឡុង​ស្វៀង​) ។ ១១- រោងដំរី ​(Tây Ninh 西宁 = តី​និញ) ។ ១២- ព្រៃនគរ​ (Sài Gòn 西贡 = ​សាយ​ហ្កន ឬ សាយ​ហ្កង​, [Gia Định-Chợ Lớn 嘉定 - 堤岸= ​យ៉ាឌិញ​-​ចឺ​ឡឺន ឬ ចឺ​ឡឺង]) ។ ១៣- ទួល​តា​មោក ​(Bình Dương 平阳 = ​ប៊ិញ​យឿង ​[Bình Long 平隆 = ​ប៊ិញឡុង​]) ។​ ១៤- ផ្សារ​ដែក​ (Kiến Phong = ​建丰 កៀន​ផុង​) ។ ១៥- ​ចង្វា​ត្រពាំង​ (Phước Thành 福成 = ភឿក​ថាញ់​, Phước Long 福隆 = ​ផឿក​ឡុង​) ។ ១៦- មេ​-ស ​(Định Tường 定祥 = ​ឌិញ​ទឿង​) ។ ១៧- ​កោះគង ​(Định Tường 定祥 = ​ឌិញ​ទឿង​, Long An 隆安 =​ឡុង​អាន ឬ​ ឡុង​អាង) ។​ ​ ​ ១៨- ព្រះ​សួគ៌ា​(Phước Tuy 福绥 = ​ផឿក​ទ្វី​, Bình Tuy 平绥= ​ប៊ិញ​ទ្វី) ។ ១៩- ផ្សំ​អំបើស ​(Kiến Hòa 建和 = ​កៀន​ហ្វា ឬ កៀង​ហ្វា​)​ ។ ២០- ​ឈ្មោះ​ថ្មី ​(Long An 隆安 = ឡុង​អាន ឬ ឡុង​អាង​) ។ ២១- អូ​រកាប់ ​(Vũng Tàu 头顿 =​វុង​តៅ​ ឬ​ យុង​តៅ) ។ ==ការភ្ជាប់ដែនដីកម្ពុជាក្រោមទៅនឹងប្រទេសវៀតណាម (យួន)== សហភាព​ឥណ្ឌូចិន​ ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម​បារាំង តាំង​ពី​​សតវត្សរ៍​ទី​១៩ ​ត្រូវ​បែងចែក​ជា ៥រដ្ឋ​ផ្សេងគ្នា គឺ​ [[កម្ពុជា]] [[ឡាវ]] [[តុងកឹង]] (វៀតណាម​ខាង​ជើង) [[អណ្ណាម]] (វៀតណាម​កណ្តាល) និង​ [[កូសាំងស៊ីន]] (កម្ពុជាក្រោម) ដែល​ស្ថិត​នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​វៀតណាម​បច្ចុប្បន្ន។ [[កម្ពុជា]] [[ឡាវ]] [[តុងកឹង]] និង​ [[អណ្ណាម]] ថ្វីដ្បិត​តែ​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​អំណាច​អាណានិគម​បារាំង ក៏ប៉ុន្តែ នៅមាន​ទម្រង់​ជា​ប្រទេស​ និង​មាន​អំណាច​នយោបាយ​ដាច់​ពី​បារាំង។ ផ្ទុយទៅវិញ កូសាំងស៊ីន​ត្រូវ​បាន​បារាំង​កាត់យក​មក​ធ្វើ​ជាអាណាខេត្ត​របស់​ខ្លួន​ទាំងស្រុង ដោយ​មាន​លក្ខន្តិកៈ​ជា​ដែនដីបារាំង​នៅ​នាយសមុទ្រ ​(Territoire d’Outre-mer)។ [[កូសាំងស៊ីន]] ​​ធ្លាប់​ជា​ទឹកដី​របស់​នគរ​[[ខ្មែរ]] ក៏ប៉ុន្តែ ត្រូវ​នគរ[[អណ្ណាម]]​ចូល​មក​កាន់កាប់ និង​​កាត់​យក​ទៅ​ធ្វើ​ជា​ទឹកដី​របស់​ខ្លួន ចាប់ពី​​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី១៧ មុននឹង​ត្រូវ​បារាំង​ច្បាំង​ដណ្តើម​យក​មក​កាន់កាប់ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦២។ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦៤ នៅក្រោយ​ពេល​ដែល​ព្រះបាទ​នរោត្តម​ព្រម​ដាក់​កម្ពុជា​ឲ្យ​ស្ថិត​ក្រោម​អាណាព្យាបាល​បារាំង លោក​ Pierre-Paul de la Grandière ទេសាភិបាល​បារាំង​នៅ​កូសាំងស៊ីន ធ្លាប់បាន​សន្យា​ថា​នឹង​ជួយ​កម្ពុជា​ឲ្យ​​យក​មកវិញ​នូវ​​ទឹកដី​ដែល​បាត់បង់​ទៅ​ប្រទេស​ជិតខាង។ ក៏ប៉ុន្តែ ពាក្យសន្យា​នេះ បារាំង​បាន​ធ្វើ​​​តែ​ចំពោះ​ទឹកដី​ដែល​​ខ្មែរ​បាត់បង់​ទៅ​សៀម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ចំពោះ​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម​វិញ បន្ទាប់​ពី​បាន​ដណ្តើម​ពី​វៀតណាម​មក​កាន់កាប់​ជា​កម្មសិទ្ធិ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​អស់រយៈពេល​ជិត១សតវត្សរ៍ បារាំង​ស្រាប់​តែ​បាន​ប្រគល់​ទៅ​ឲ្យ​វៀតណាម​វិញ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ដោយ​មិន​កាត់​មក​ឲ្យ​ខ្មែរ​​ដែល​ជា​ម្ចាស់​ដើម​នោះទេ។ ការណ៍ដែល​បារាំង​សម្រេច​កាត់​ទឹកដី​កម្ពុជាក្រោម​ទៅ​ឲ្យ​វៀតណាម​ត្រូវ​បាន​ធ្វើឡើង នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​សង្រ្គាម​ឥណ្ឌូចិន ដែល​បារាំង​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​ចលនាឧទ្ទាម​កុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម គឺ​ពួក​វៀតមិញ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ ពេល​ដែល​បារាំង​ត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះខ្សោយ តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់[[​ជប៉ុន]]។ ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​ជប៉ុន​ចាញ់​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៥ ទើប[[​បារាំង]]​ចូល​មក​ត្រួតត្រា​ឥណ្ឌូចិន​ឡើងវិញ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយ​មើល​ឃើញ​ពី​ការ​រីកដុះដាល​នៃចលនា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ បារាំង​ដឹងច្បាស់​ថា ខ្លួន​នឹង​មិន​អាច​កាន់កាប់​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​ពេញ​ដៃ​ដូចកាល​ពីមុនសង្រ្គាម​នោះទេ។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​បារាំង​ដាក់ចេញ​នូវផែនការ​​មួយ គឺ​​កែប្រែ​សហភាព​ឥណ្ឌូចិន​ឲ្យ​ទៅ​ជា “សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូចិន” ដោយ​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​នីមួយៗ​ត្រូវ​ទទួលបាន​ឯករាជ្យ​ស្ទើរតែ​ពេញលេញ ពោលគឺ​ ត្រូវ​ក្តោបក្តាប់​​អំណាច​ទាំងអស់ លើកលែង​តែ​​វិស័យ​កងទ័ព និង​ហិរញ្ញវត្ថុ ដែល​ត្រូវ​បន្ត​ស្ថិត​ក្នុងដៃ​បារាំង។ ជាមួយ​កម្ពុជា និង​ឡាវ ការចរចា​ជុំវិញ​លក្ខន្តិកៈ​ពាក់កណ្តាល​ឯករាជ្យ​នេះ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​​គ្មាន​ឧបសគ្គ​អ្វី​ធំដុំ​នោះទេ ហើយ​នៅ​ក្នុង​ពេល​កំពុង​រង់ចាំ​ការចុះ​សន្ធិសញ្ញា​ជា​ស្ថាពរ ​កិច្ចព្រមព្រៀង​បណ្តោះអាសន្ន​ (Modus vivendi) ត្រូវ​បាន​ចុះ​រវាង​បារាំង និង​កម្ពុជា នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៧ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៤៦ និង​រវាង​បារាំង និង​ឡាវ នៅ​ថ្ងៃ​ទី២៧ ខែ​សីហា​ឆ្នាំ​ដដែល។ ជាមួយ​វៀតណាមវិញ ការចរចា​ត្រូវ​ជួប​នឹង​បញ្ហា​ស្មុគស្មាញ​ច្រើន ម្យ៉ាង ដោយសារ​តែ​វៀតណាម​នៅ​ពេលនោះ​មិនមែន​ជា​ប្រទេស​រួមគ្នា​តែមួយ ពោលគឺ​ ត្រូវ​ចែក​ជា​តុងកឹង និង​អាណ្ណាម ដែល​មាន​អំណាច​នយោបាយ​ដាច់ចេញ​ពី​គ្នា​ ហើយ​ម្យ៉ាងទៀត គឺ​ដោយសារ​តែ​មាន​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​វៀតមិញ ដែល​បាន​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​ជា​ឯកតោ​ភាគី​បង្កើត​ជា​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​វៀតណាម​រួចទៅហើយ តាំង​ពីថ្ងៃ​ទី២ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៤៥។ នៅ​ក្នុងការ​ចរចា​ជាមួយ​បារាំង ហូ ជីមិញ ដែល​ជា​ប្រមុខដឹកនាំ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​វៀតណាម​ ហើយ​ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​តុងកឹង (វៀតណាម​ខាងជើង) បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​បារាំង​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ភ្លាមៗ​ដល់​វៀតណាម ហើយ​​ប្រទេស​វៀតណាម​ឯករាជ្យ​នេះ​​ត្រូវ​តែ​រួមបញ្ចូល​គ្នា​នូវ​តំបន់​ទាំង ៣ គឺ ​តុងកឹង អាណ្ណាម និង​​កូសាំងស៊ីន ដែល​វៀតណាម​ចាត់ទុក​ថា​ជា​ទឹកដី​របស់​ខ្លួន ដែល​បារាំង​ច្បាំង​ដណ្តើម​យក​ទៅ​​ធ្វើ​ជា​អាណាខេត្ត។ លក្ខខណ្ឌ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បារាំង​ច្រានចោល ដោយសារ​តែ​នៅ​ពេលនោះ បារាំង​ចង់​រក្សា​ទឹកដី​កូសាំងស៊ីន​ទុក​​ជា​អាណាខេត្ត​របស់​ខ្លួន​តទៅទៀត។ ក្រោយ​មក​ទៀត បារាំង​បាន​សុខចិត្ត​​ធ្វើ​សម្បទាន​ដល់​ហូ ជីមិញ ដោយ​យល់ព្រមបើក​ឲ្យ​មាន​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជាជន​ជា​អ្នក​សម្រេច​ថា តើ​គួរ​បញ្ចូល​តំបន់​ទាំង ៣ ជា​ប្រទេស​វៀតណាម​តែមួយ​ឬ​ក៏​យ៉ាងណា។ តំណាង​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង និង​ហូ ជីមិញ ក៏​បាន​ចុះកិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ​ក្នុង​ន័យ​នេះ នៅថ្ងៃ​ទី៦​ ខែមីនា ឆ្នាំ​១៩៤៦ ដោយ​ត្រៀម​រៀបចំ​បើក​ធ្វើ​សន្និសីទ​មួយ នៅ​ហ្វុងតែនប្លូ (Fontainebleau) ប្រទេស​បារាំង ដើម្បី​ចរចា​លើ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ស្ថាពរ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​ខ្វែងគំនិត​គ្នា​ រវាង​បារាំង និង​ពួក​វៀតមិញ​ក៏​បាន​កើតឡើង​ម្តងទៀត ជុំវិញ​ដំណើរការ​នៃ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ។ ​ហូ ជីមិញ ទាមទារ​ឲ្យ​​​តុងកឹង អាណ្ណាម និង​កូសាំងស៊ីន​រៀបចំ​ធ្វើ​ប្រជាមតិ​រួមគ្នា​​ជាប្លុក។ ចំណែក​​​​លោក​ Thierry d’Argenlieu ដែល​នៅពេលនោះ​ជា​អគ្គស្នងការ​បារាំង​ប្រចាំ​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន (Haut-commissaire de France en Indochine) ​យល់ឃើញ​ថា ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ​ជាប្លុក​នេះ​មិនមាន​ភាព​យុត្តិធម៌ ពីព្រោះ​ថា ប្រជាជន​នៅ​តុងកឹង និង​អាណ្ណាម​ ដែល​សុទ្ធតែ​ចង់​ទាមទារ​យក​កូសាំងស៊ីន​ទៅវិញ គឺ​មាន​ចំនួន​ច្រើន​លើសលុប​ធៀប​នឹង​ប្រជាជន​នៅ​កូសាំងស៊ីន។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​លោក​ទាមទារ​​ថា បារាំង​ត្រូវ​តែ​​បើកផ្លូវ​ឲ្យ​កូសាំងស៊ីន​អាច​​​ក្លាយ​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​មួយ​ដូច​ជារដ្ឋផ្សេងទៀត​ក្នុង​សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូចិន​ដែរ ហើយ​រដ្ឋ​កូសាំងស៊ីន​​ថ្មី​នេះ​គឺ​ជា​អ្នក​មាន​សិទ្ធិ​សម្រេច​ដោយ​ខ្លួនឯងអំពី​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​នឹង​វៀតណាម។ នៅថ្ងៃ​ទី១ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៦ នៅ​ក្នុងពេល​ដែល ហូ ជីមិញ ដឹកនាំ​គណៈប្រតិភូវៀតណាម​ចេញ​ទៅ​បារាំង ដើម្បី​​ចូល​រួម​ក្នុង​សន្និសីទ​នៅ​ហ្វុងតែនប្លូ លោក Thierry d’Argenlieu បាន​ប្រកាស​​ឲ្យ​កូសាំងស៊ីន​ក្លាយ​ជា​​​រដ្ឋ​ស្វយ័ត ដោយ​មាន​ឈ្មោះ​ថា ​“សាធារណរដ្ឋ​កូសាំងស៊ីន” និង​​​មាន​រដ្ឋាភិបាល​បណ្តោះអាសន្ន នៅ​ទីក្រុង​សៃហ្កន (ព្រៃនគរ)។ រដ្ឋាភិបាល​បណ្តោះអាសន្ន​​នេះ​ហើយ ដែល​នឹង​ត្រូវ​ទទួល​បន្ទុក​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ​ សម្រេច​ជោគវាសនា​កូសាំងស៊ីន។ សម្រាប់​ ហូ ជិមិញ ការ​ផ្តាច់​កូសាំងស៊ីន​ឲ្យ​ទៅ​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​នេះ​ គឺ​ជា​ការ​រំលោភ​លើ​កិច្ចព្រមព្រៀង ដែល​បានចុះ​កាល​ពី​ខែមីនា។ សន្និសីទ​នៅ​ហ្វុងតែនប្លូ​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ។​ ការចរចា​ រវាង​បារាំង និង​ហូ ជីមិញ ក៏​ត្រូវ​ជាប់គាំង។ ​នៅ​ខែ​ធ្នូឆ្នាំ​១៩៤៦ សង្រ្គាម​ រវាង​បារាំង និង​វៀតមិញ (សង្រ្គាមឥណ្ឌូចិន) ​ក៏​ចាប់ផ្ទុះឡើង។ នៅ​ក្នុងពេល​ដែល​សង្រ្គាម​ឥណ្ឌូចិន​កំពុងឆាបឆេះ​ពេញ​បន្ទុក បារាំង​​បាន​ចាប់ផ្តើមគិតគូរ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​ថ្មីមួយ ដើម្បី​ប្រជែង​ជាមួយ​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​កុម្មុយនិស្ត នៅ​វៀតណាម​ខាងជើង។ គោលដៅ​របស់​បារាំង គឺ​ធ្វើ​យ៉ាងណា​​កាត់ផ្តាច់​ពួក​វៀតមិញ ពី​ការ​គាំទ្រ​របស់​ប្រជាជន​វៀតណាម តាមរយៈ​ការ​សន្យា​ផ្តល់​ឯករាជ្យ​ដល់​វៀតណាម ដឹកនាំ​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​មួយ ដែល​មិនមែន​កុម្មុយនិស្ត។ នៅ​ពេលនោះ បារាំង​សំឡឹង​ឃើញ​ថា មាន​ឥស្សរជន​តែ​ម្នាក់​គត់ ​ដែល​អាច​ឡើង​មក​ដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​ប្រជែង​នឹង​ប្រជាប្រិយភាព​របស់​ហូ ជីមិញបាន គឺ បាវដាយ ​អតីត​អធិរាជ​នៃ​នគរ​​​អាណ្ណាម ដែល​ត្រូវ​ពួក​វៀតមិញ​បង្ខំ​ឲ្យ​ដាក់រាជ្យ និង​រត់ទៅ​រស់នៅ​និរទេសខ្លួន នៅ​ហុងកុង។ លោក Vincent Auriol ប្រធានាធិបតី​បារាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៤៧ ដល់​១៩៥៤ និង​អតីត​អធិរាជ​​អាណ្ណាម បាវ ដាយ នៅឆ្នាំ​១៩៤៧ បារាំង​បាន​ចាប់ផ្តើម​ទាក់ទង​ជាមួយ​បាវដាយ ដើម្បី​សុំ​ឲ្យ​ទ្រង់មក​ដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​​ថ្មី ដែល​បារាំង​គ្រោង​បង្កើត ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​វៀតមិញ។ ក៏ប៉ុន្តែ បាវដាយ​មិនបាន​យល់ព្រម​ភ្លាមៗ​នោះទេ ដោយ​បាន​ធ្វើជា​កិកកុក ដើម្បី​ទាមទារ​នូវ​លក្ខខណ្ឌ​ជាច្រើន​ ជាពិសេស គឺ​ទាមទារ​​ឲ្យ​បារាំង​ទទួលស្គាល់​ឯករាជ្យ​របស់​វៀតណាម​ជា​ប្រទេស​រួមគ្នា​នូវ​ដែនដី​ទាំង៣ គឺ​តុងកឹង អាណ្ណាម និង​កូសាំងស៊ីន។ និយាយ​ឲ្យ​ចំ លក្ខខណ្ឌ​ដែល​បាវដាយ​ទាមទារ​នេះ គឺ​ដូចគ្នា​ទៅនឹង​ការទាមទារ​របស់​ហូ ជីមិញ ហើយ​ដែល​បារាំង​ធ្លាប់​បាន​បដិសេធ​រួចទៅហើយ។ ក៏ប៉ុន្តែ បារាំង​ក្នុងពេល​ចរចាជាមួយ​បាវដាយ គឺខុសគ្នា​ពី​បារាំង​ក្នុងពេល​ចរចា​ជាមួយ​ហូជីមិញ។ រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​បាន​ផ្លាស់ប្តូរ​ប្រមុខ​ដឹកនាំ​ជាច្រើន​ដំណាក់កាល​រួច​ទៅហើយ ហើយ​​របប​នយោបាយ​ថ្មីមួយ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​បារាំង គឺ​របបសាធារណរដ្ឋ​ទី៤ ដោយ​មាន​ប្រធានាធិបតី​ថ្មី គឺ​លោក Vincent Auriol ដែល​បាន​ឡើង​មក​កាន់​តំណែង នៅដើម​ឆ្នាំ​១៩៤៧។ លោក Thierry d’Argenlieu អគ្គស្នងការ​បារាំង​ប្រចាំ​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​ក៏​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់ចេញ នៅ​ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៤៧។ សម្រាប់​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​ថ្មី​ ការ​កម្ចាត់​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​វៀតមិញ ​ដើម្បី​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​ឥណ្ឌូចិន គឺ​ជា​អាទិភាព​ធំជាង​ជោគវាសនា​នៃ​ដែនអាណានិគម​កូសាំងស៊ីន។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​បារាំង​សុខចិត្ត​ប្រគល់​កូសាំងស៊ីន​ឲ្យ​ទៅ​វៀតណាម ទៅតាម​ការ​ទាមទារ​របស់​បាវដាយ ធ្វើ​យ៉ាងណា​ឲ្យ​តែ​បាវដាយ​សុខចិត្ត​​ទៅដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម ប្រឆាំង​នឹង​ពួក​វៀតមិញ។ ការចរចា​​ជាមួយ​បាវដាយ​ក៏​បាន​ឈាន​ទៅដល់​ការ​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង នៅ​បេដាឡុង នៅថ្ងៃ​ទី៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៨ ហើយ​នៅថ្ងៃ​ទី៨ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៤៩ លោក Vincent Auriol ប្រធានាធិបតី​បារាំង​បាន​ផ្ញើ​លិខិត​​ជាលាយលក្ខណ៍​ទៅ​​បាវដាយ ដោយ​បញ្ជាក់​ពី​ការ​ព្រមព្រៀង​​ឲ្យ​វៀតណាម​ក្លាយ​​ទៅជា​ប្រទេសឯករាជ្យ​មួយ ដោយ​រួមបញ្ចូល​​តំបន់​ទាំង៣ គឺ តុងកឹង អាណ្ណាម និង​កូសាំងស៊ីន។ * នៅថ្ងៃ​ទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៩ សភា​បារាំង​ក៏​បាន​អនុម័ត​ច្បាប់​មួយ​បញ្ចប់​លក្ខន្តិកៈ​ជា​ទឹកដី​នៅនាយ​សមុទ្រ​របស់​កូសាំងស៊ីន ដោយ​ភ្ជាប់​​អតីត​ដែនដី​របស់​នគរ​ខ្មែរ​នេះ ទៅជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​វៀតណាម។ ១០ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក គឺ​នៅថ្ងៃ​ទី១៤ ខែមិថុនា [[តុងកឹង]] [[អាណ្ណាម]] និង​[[កូសាំងស៊ីន]]​ត្រូវ​បាន​គេ​ច្របាច់​បញ្ចូល​គ្នា​បង្កើត​ជា​​រដ្ឋវៀតណាម​ឯករាជ្យ​មួយ ដែល​មាន​រដ្ឋធានី​នៅ​សៃហ្គន(ព្រៃនគរ) ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​អតីត​អធិរាជ​បាវដាយ៕ == ឯកសារ​យោង​ == {{Reflist}} * [http://www.cambodiaonlinenews.com ស៊ីអ៊ីអិន(Cambodia Express News)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901040021/http://www.cambodiaonlinenews.com/ |date=2009-09-01 }} * [http://vokk.net/?p=805] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កម្ពុជាក្រោម]] <br /> {{ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម|ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម៖ អាណាខេត្ត​ធំៗ ទាំង ​៤ នឹងខេត្ត​​តូចៗ​ ទាំង ២១​}} {{Navbox |name = អាណាខេត្តកម្ពុជាក្រោម |title = អាណាខេត្តកម្ពុជាក្រោម |state = {{{state|autocollapse}}} |liststyle = text-align:left; |image = [[File:Flag of LFKK.png|right|75px|ខ្មែរក្រោម]] |group1 = '''អាណាខេត្តធំៗទាំង ៤នៃកម្ពុជាក្រោម''' |list1 = [[អាណាខេត្តលង់ហោរ]]{{spaces|3}} [[អាណាខេត្តមាត់ជ្រូក]]{{spaces|3}} [[អាណាខេត្តពាម]]{{spaces|3}} [[អាណាខេត្តដូនណៃ]] |group2 = '''អាណាខេត្តលង់ហោរ''' |list2 = [[ខេត្តលង់ហោរ]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |group3 = '''អាណាខេត្តមាត់ជ្រូក''' |list3 = [[ខេត្តមាត់ជ្រូក]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |group4 = '''អាណាខេត្តពាម''' |list4 = [[ខេត្តពាម]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |group5 = '''អាណាខេត្តដូនណៃ''' |list5 = [[ខេត្តដូនណៃ]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |belowstyle= background: #7BBA43; color: #000080; |below=[[អាណាខេត្តកម្ពុជាក្រោមទាំង ៤]]​មាន ខេត្តចំណុះ </div> }} {{Navbox |name = ខេត្តខ្មែរដែលបាត់បង់ទៅប្រទេសវៀតណាម(យួន) |title = ខ្មែរកម្ពុជាក្រោម[[កម្ពុជាក្រោម]]([[កូសាំងស៊ីន]]) |state = {{{state|autocollapse}}} |liststyle = text-align:left; |image = [[File:Flag_of_KKF.svg|right|75px|ខ្មែរក្រោម]] |group1 = '''ទីក្រុង''' |list1 = [[ក្រុងព្រៃនគរ]](ខេត្តព្រៃគ) |group2 = '''ខេត្ត''' |list2 = [[ខេត្តមាត់ជ្រូក|មាត់ជ្រូក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តក្រមួនស|ក្រមួនស]] {{spaces|3}}[[ខេត្តលង់ហោរ|លង់ហោរ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តរោងដំរី|រោងដំរី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តមេ ស|មេ ស]] {{spaces|3}}[[ខេត្តអូរកាប់|អូរកាប់]] {{spaces|3}}[[ខេត្តព្រះត្រពាំង|ព្រះត្រពាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តព្រែកឫស្សី|ព្រែកឬស្សី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពាមបារាជ|ពាមបារាជ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពាម|ពាម]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពលលាវ|ពលលាវ]]{{spaces|3}}[[ខេត្តផ្សារដែក|ផ្សារដែក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តទួលតាមោក|ទួលតាមោក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តទឹកខ្មៅ|ទឹកខ្មៅ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តឃ្លាំង|ឃ្លាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តចង្វា​ត្រពាំង|ចង្វាត្រពាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តឈ្មោះថ្មី|ឈ្មោះថ្មី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកំពង់ឬស្សី|កំពង់ឬស្សី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកោះគង|កោះគង]]{{spaces|3}}[[ខេត្តព្រះសួគ៌ា|ព្រះសួគ៌ា]] |belowstyle= background: #7BBA43; color: #000080; |below=[[កម្ពុជាក្រោម]]​មាន [[​ក្រុង]]ចំនួន១​ [[ខេត្ត]]​ចំនួន​២០ </div> }} 37peruuuoprmajoxhgisovgzyx2cz3l 334258 334257 2026-04-11T08:15:55Z ~2026-22070-46 50551 334258 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Kampuchea-krom.jpg|thumb|right|300px|ផែនទី​ទឹក​ដី​កម្ពុជា​ក្រោម​]] [[File:LocationEmpireofVietnam.svg|thumb|right|300px|ផែនទី​ទឹក​ដីវៀតណាម នៅប្រទេសវៀតណាមសព្វថ្ងៃ]] '''{{ទង់ជាតិ២|កម្ពុជាក្រោម}}''' 下柬埔寨 ជា​ផែនដី​មួយ​ភាគ​ស្ថិត​នៅ​ប៉ែក​ខាងកើត [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន  ។​​ កាលពី​សម័យ​ដើម​ផែនដី​នេះ ​មានឈ្មោះ​ហៅ​ថា [[​កម្ពុជា​ទឹក​លិច]] 水真腊  ។ តាម​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​ឲ្យដឹង​ថា ​កាល​សម័យ​នោះ​ ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​​មាន​វិសាលភាព​ធំធេង​ណាស់​, អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​សន្មត​ហៅថា [[អាណាចក្រខ្មែរ|ចក្រភព​ខ្មែរ]]（高棉帝国）។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == ការ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​កម្ពុជា​លិច​ទឹក​ ពីព្រោះ​កាលសម័យ​នោះ ​មាន​តែ​ប្រទេស​​កម្ពុជា​កណ្ដាល​នេះ​ទេ​​ ដែល​ជា​ដែនដី​គោក  ។ ចំណែក​ដែនដី​ប៉ែក​ខាងកើត (កម្ពុជា​ក្រោម​សព្វថ្ងៃ មានផ្ទៃក្រឡាទំហំ ៦៧.៧០០ ​គីឡូ​ម៉ែត្រ​ក្រឡា ដោយ​រាប់​ទាំង​កោះ​ត្រល់ និង​កោះ​ត្រឡាច) នៅ​ជា​ប្រជុំ​កោះ​នៅ​ឡើយ  ​។ នៅ​ទី​​នោះ ​ពុំ​សូវ​មាន​បណ្ដាជន​[[ខ្មែរ (ជនជាតិ)|ខ្មែរ]]​រស់នៅ​ទេ​ (​ខ្មែរ​ពុំ​សូវ​ចូលចិត្ត​រស់នៅ​តាម​មាត់​ទឹក​ដែល​មាន​របរ​នេសាទ​ត្រី​ជាប្រ​មុខ​) ​ម្ល៉ោះហើយ​ ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ក៏​ពុំបាន​យក​ព្រះទ័យ​ទុកដាក់​ត្រួតពិនិត្យ​ផែនដី​នោះ​ឲ្យបាន​ហ្មតច​ត់​ប៉ុន្មាន​ដែរ។ មហា​អាណាចក្រខ្មែរ​នា​សម័យ​នោះ ​មាន​ព្រំ​ប្រទល់​ដែន​ខាងជើង​ទល់​នឹង​[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេស​ចម្ប៉ា]]​ (​ចាម​) ​ដែល​សព្វថ្ងៃ​នៅ​ត្រង់​ខេត្ត​ប៊ិញ​​ធន់ (Bình Thuận平顺), ខាងកើត​ទល់​[[សមុទ្រចិនខាងត្បូង|សមុទ្រ​ចិន]]​, ខាងលិច​ទល់​នឹង​[[ទន្លេ​សា​លូ​អ​ង]]​​ប្រទេស​​[[មីយ៉ាន់ម៉ា]]សព្វថ្ងៃ និង​ខាងត្បូង​ទល់​នឹង​[[ឈូងសមុទ្រថៃ|ឈូង​សមុទ្រ​សៀម]]។​ លុះ​ប្រហែល​មួយ​សតវត្សរ៍​ក្រោយមក កម្ពុជា​ទឹក​លិច​​ក្លាយ​ជា​ដែនដី​គោក ​(​ដោយ​ដីល្បាប់​[[ទន្លេមេគង្គ]]​ហូរ​ចាក់​)​  ។ ​ពេល​នោះ ​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ​បាន​នាំគ្នា​ទៅ​រស់នៅ​យ៉ាង​កុះករ​​ ថែមទាំង​មាន​កំពង់ផែ​មួយ​យ៉ាង​ធំ​គឺ​កំពង់ផែ​[[ទីក្រុងព្រៃនគរ|ព្រៃនគរ]] (សាយ​ហ្កន​​ ឬ ហូ​ជី​មិញ) សព្វថ្ងៃនេះ  ។​<br /> ===វិបត្តិ​រាជ​បល្ល័ង្គ=== ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ២ បាន​សុគត​ក្នុង​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៦២២ និង ១៦២៧ ។ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​២]] មាន​ព្រះ​រាជបុត្រ ​៣​ នាក់ ៖<br /><br /> ១- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ​១ ​គឺ [[ចៅពញាតន់ ឬព្រះបរមរាជាទី៦|ចៅ​ពញាតូ]] (១៦២៥ - ១៦៣១) ។<br /><br /> ២- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ២ (​គ្មាន​បាន​បញ្ជាក់​នៅក្នុង​ពង្សាវតា​រ​​ទេ​) ។​<br /><br /> ៣- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ​៣ គឺ ​ព្រះអង្គ​ច័ន្ទ ហៅ​[[ចន្ទរាជា|ចៅពញា​ចន្ទ]] ។​<br /><br /> នៅពេល​ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​ ២ យាង​ចូល​សុវណ្ណ​គ​ត [[ព្រះ​ឧទ័យ]] ជា​ឧបរាជ ​(​បង​ព្រះ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​ ២) បាន​ដណ្ដើម​រាជ្យ​អំពី​កូន​ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ២ (​ការដណ្ដើម​រាជ្យ​រវាង​ក្មួយ​នឹង​មា​ បាន​ផ្ទុះ​ជា​សង្គ្រាម​ក្នុង​​ស្រុក​ក្លាយទៅជា​សោ​កនាដកម្មដ៏​សោកសៅ​មួយ​ក្នុង​រាជវង្សានុវង្ស​ក្សត្រ​អង្គ​នេះ ​ត​រៀង​មក) ។​<br /><br />​​ ចៅ​ពញាតូ បាន​គ្រងរាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៦២៥ ហើយ​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គ​ត​ទៅ​វិញនៅ​ឆ្នាំ ​១៦៣១ ។ ​ក្សត្រា​នេះ​ត្រូវបាន​ជ័យជេដ្ឋា​ទី ២ ជា​ព្រះ​រាជបិតា ​អប់​រំ​យ៉ាង​ហ្មត់ចត់  ​។ ចៅ​ពញាតូមាន​គូ​ដណ្ដឹង​ម្នាក់​ គឺ​ព្រះ​នាង​ [[អង្គ​វត្តី]]  ​។ ​​ប៉ុន្តែនៅពេលដែល ចៅ​ពញាតូ ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស​នៅឡើយ ព្រះ​ឧទ័យ ជា​មា បាន​រៀប​អភិសេកព្រះ​នាង​អង្គ​វត្តី​  ។ ​​ក្រោយមក​, ចៅ​ពញាតូ​ចាក​ព្រះ​ផ្នួស​, លប​ទាក់ទង​ព្រះ​នាង​អង្គ​វត្តីគេច​ភៀសខ្លួន​ចេញពី​វាំង  ។ ប៉ុន្តែ ព្រះ​​ឧទ័យ​​ចាប់​បាន​ទ្រង់​ក៏​ធ្វើ​គត់​ក្សត្រ​ទាំងពីរ​អង្គ​នោះ​ទៅ  ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៦៤០ ព្រះ​ឧទ័យ​បាន​លើក​រាជ្យ​ឲ្យទៅ​កូន​​របស់​ខ្លួន​គឺ [[អង្គន​ន់]]​  ។ ពីរ​ឆ្នាំ​​ក្រោយ​មក ​ចៅពញា​ចន្ទ​(​កូន​ទី ​៣ របស់​ជ័យជេដ្ឋា​ទី​ ២) បាន​ក្រោក​ឡើង​ប្រឆាំង​រួច​ក៏​​បាន​ធ្វើ​គត់ ព្រះ​ឧទ័យ និង​អង្គន​ន់  ។​<br /><br /> ឃាតកម្ម​ខាងលើនេះ បាន​ធ្វើឲ្យ​សង្គ្រាម​ក្នុងស្រុក​ផ្ទុះ​ឡើង​ជា​ថ្មី​ទៀត​ រហូតទល់​នឹង​រាជ្យ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ​៤​  ។​<br /><br /> ចៅពញា​ចន្ទ​ ទ្រង់​ព្រះនាម [[ព្រះ​រាមា​ចូលសាសន៍]] ​មាន​អគ្គមហេសី​ជា​ជាតិ​ជ្វា  ។ ​​ចំណែក​ព្រះ​បទុម​រាជា​វិញ​ (​កូន​របស់​ព្រះ​ឧទ័យ​) ​កាល​បើ​ឃើញ​ចៅពញា​ចន្ទ​ធ្វើ​គត់​បិតា​និង​ព្រះ​រៀម​​របស់​​ខ្លួន​​ដូច្នោះ ក៏​តាំង​បង្ក​ទ័ព ក្រោក​ប្រឆាំង​ពញា​ចន្ទ​ភ្លាម​ដែរ  ។ ប៉ុន្តែ ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ ក៏​ភៀសខ្លួន​ទៅ​ពឹង​​មហេសី​ជ័យជេដ្ឋា​ទី​ ២ ដែល​ជា​ជាតិ​យួន​ឲ្យជួយ​ច្បាំង  ។ ក្ស​ត្រីជាតិ​យួន​នេះ ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ភ្លាម ដោយ​នាំ​ទ័ព​ (​ជនជាតិ​យួន​)​ ដែល​ទើប​តែ​រំដោះ​រួច​ពី​នឹម​ពួក​តុងកឹង  ។ លនោះ ចៅពញា​ចន្ទ​ត្រូវ​យួន​ចាប់​ឃុំ​ក្នុង​ទ្រុង​ដែក​​ រួច​បន្ទាប់​មក​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គត់  ។ ព្រះ​បទុម​រាជា​ឈ្នះ​សង្គ្រាម ​(ដោយសារ​យួន​ជួយ​) ក៏​ឡើង​សោយរាជ្យ​ហើយ​​​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គត់នៅ​ឆ្នាំ ​១៦៧២  ។ ព្រះអង្គ​ជី ជា​បុត្រ​ច្បង ឡើង​ស្នងរាជសម្បត្តិ  ។ ប៉ុន្តែ ក្រោយ​មក ​ព្រះអង្គ​ជី​​ត្រូវ​យួន​ធ្វើ​គត់​ ដើម្បី​លើក​អង្គន​ន់ ជា​ឧបរាជ  ។  ​<br /><br /> ​ ពេល​ព្រះអង្គ[[​ជី​សុគត់]] ប្អូន​របស់​ក្សត្រ​អង្គ​នេះ​ ឡើង​គ្រងរាជ្យ ទ្រង់​សន្មតិ​នាម​ហៅថា ព្រះបាទ​ជ័យ​​ជេដ្ឋា​ទី ៤  ។​<br /><br /> កម្ពុជា​ក្រោម​មិនមែន​វៀតណាម​ខាងត្បូង​ទេ​  ។​ ប្រទេស​ដែល​ហៅ​ថា ​វៀតណាម​ខាងត្បូង​​ គឺជា​ដែនដី​រាប់​ចាប់តាំងពី​ខ្សែស្រប​ទី​ ១៧ ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ប៉ែក​ខាងជើង  ។ ចំណែក​ប្រទេស​កម្ពុជា​​ក្រោម ឬ ​កូសាំងស៊ីន គឺជា​ដែនដី​ស្ថិត​នៅ​ភាគខាងត្បូង​ប្រទេស​វៀតណាម​​ខាងត្បូង​ ចុះ​មក​ទល់​និង​សមុទ្រ​ចិន និង​ឈូង​សមុទ្រ​សៀម  ។​ នៅក្នុង​សតវត្ស​ន៍​ទី ១៦, ១៧, ១៨ សាកលលោក​មិនទាន់​ស្គាល់​ឈ្មោះ​កូសាំងស៊ីន​ទេ គេ​ស្គាល់​​ឈ្មោះ​មួយ​ទៀត​សម្រាប់​ភូមិភាគ​នេះ ​គឺ​ប្រទេស​កម្ពុជា​  ។​ ជនជាតិ​យួន​បាន​ចូល​មក​រាតត្បាត​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ពី​ឆ្នាំ ១៦៣០ ប៉ុន្តែ ពុំទាន់​បាន​កាន់កាប់​ទឹកដី​​របស់​ខ្មែរ​នេះ​ផ្ទាល់​នៅឡើយ ព្រោះ​ប្រជារាស្ត្រ​ដែល​ជា​ម្ចាស់​ទឹក​ដី​ បាន​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ប្រឆាំង​តបត​ ទល់នឹង​ជនជាតិ​​យួន​ជានិច្ច​  ។ ជនជាតិ​យួន​បាន​ល្បង​ដណ្ដើម​យក​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ ១៦៣០ មកទល់នឹង ១៨៥៩ (​ក្នុង​រយៈពេល​អាណានិគមនិយម​បារាំងសែស​ត្រួតត្រា​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ពេញបន្ទុក​)  ។​<br /><br /> នៅ​ចំពោះមុខ​ការតស៊ូ​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​របស់​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ​ក្រោម ស្ដេច​យួន​បាន​ចុះ​សន្ធិ្ធសញ្ញា​មួយ​ជា​មួយអា​​ណា​និគម​បារាំង នា​ថ្ងៃ​ទី​ ១៥ មីនា ១៨៧៤ ដោយ​ស្ដេច​យួន​បានប្រកាសថា យួន​គ្មាន​សិទ្ធិ​លើ​ទឹកដី​​កម្ពុជា​ក្រោម​ឡើយ  ។ == ការ​បែង​ចែក​កម្ពុជា​ក្រោម​ == {{មើលផងដែរ|បញ្ជីរាយនាមខេត្ត ក្រុង និងកោះខ្មែរនៅកម្ពុជាក្រោម}} កម្ពុជា​ក្រោម​ចែក​ជា​ពីរ​ផ្នែក​ ៖ កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងកើត និង​កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងលិច​<ref>[http://កម្ពុជាក្រោម(កែប្រែ) កម្ពុជាក្រោម(កែប្រែ)]{{Dead link|date=ឧសភា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងកើត=== [[ឯកសារ:Chanmony pagoda.jpg|thumb|250px|បុណ្យ​នៅ​វត្ត ចន្ទរង្សី , ព្រៃនគរ (​សាយ​ហ្ក​ន​)]] ជា​ដែនដី​ស្ថិតនៅ​ខាងកើត​កំពង់ផែ​ព្រៃនគរ ឬ​សាយហ្គ​ន  ។ ផែនដី​នេះ​ កាល​សម័យ​នោះ មានឈ្មោះ​​ហៅ​ថា​ ស្រុកដូន​ណៃ  ។​ ភូមិភាគ​ដូ​នណៃ​នេះ ភាគ​ធំ​ សុទ្ធសឹង​ជា​ខ្ពង់រាប  ។ ស្រុក​នេះ​បាន​ត្រូវ​ពួក​ជនជាតិ​​យួន​ប្លន់​យក ​នៅពេល​ដែល​ប្រទេស​ខ្មែរ​​កើតសង្គ្រាម​ក្នុង​ស្រុក ​គឺ​ក្នុង​រវាង គ​.​ស. ១៦២៣  ។ ​ ក្នុង​ភូមិភាគ​ដែនដី ដូន​​ណៃ​នេះ​មាន​ជា​អាទិ៍​ ខេត្តកោះ​គង ​(យួន​ហៅ Gò Công 鹅贡 ​ហ្ក​កុង​),​ ទួល​តា​មោក​ (យួន​ហៅ​ Thủ Dầu Một 土龙木 ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូត ឬ ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូក​),​ ព្រះ​សួគ៌ា ​(យួន​ហៅ​ Bà Rịa 巴地 បារៀ​), ​ចង្វា​ត្រពាំង ​(យួន​ហៅ​ Biên Hòa 边和 បៀ​ន​ហ្វា), ​អូ​កាប់​ (យួន​ហៅ ​Vũng Tàu 头顿 វុង​តៅ ឬ យុង​តៅ)  ។​ ​ វត្ត​ឃ្លាំង ក្នុង​ ខេត្ត​ឃ្លាំង ​ដែលជនជាតិយួន​ហៅ​ថា ​ខេត្ត​សុកត្រាំង​ ​ ===កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងលិច​=== [[ឯកសារ:Klang pagoda.jpg|thumb|right|250px|វត្ត​ឃ្លាំងក្នុង​ខេត្ត​ឃ្លាំង​ដែល​វៀតណាម​ហៅ​ថា​ខេត្ត​សុក​ចាំង]] ជា​ដែន​ដី​ស្ថិត​​នៅ​ភាគ​​ខាង​លិច កំពង់​ផែ​​ព្រៃ​នគរ ​គឺ ​ត្រើយ​​ខាង​ឆ្វេង​​ទន្លេ​សាយ​ហ្ក​ន​, ​សព្វ​​ថ្ងៃ ​គេ​​ចូល​ចិត្ត​​ហៅ​ថា ដែន​ដី​​សណ្ដ​​ទន្លេ​មេគង្គ  ។ ​ភូមិភាគ​នេះ​ មាន​​បណ្ដារាស្ត្រ​​ខ្មែរ​​រស់​នៅ​​យ៉ាង​កុះ​ករ​,​ សម្បូរណ៍​​ដោយ​ព្រែក​ ទន្លេ ​អូរ ជ្រលង ​បឹងបួរ  ។ ដី​​នៅ​​តំបន់​នេះ​ មាន​​ជី​ជាតិ​ល្អ​ណាស់ សម្រាប់​វិស័យ​កសិកម្ម  ។ កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​​ខាងលិច ជា​ភូមិភាគ​ដី​វាលទំនាប  ​។ នៅក្នុង​សម័យ​នោះ​ ភូមិភាគ​​នេះ ចែក​ចេញ​តែ ៣ ខែត្រ​ធំៗ គឺ ​៖ ១- ខេត្ត​លង់​ហោរ ​(​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ​១៩៦០​ យួន​ចែកចេញជា​ខែ​ត្រ វិញ​ឡុង​, សា​ដែក​, និង ត្រា​វិញ​)  ។ ២- ខេត្ត​​មាត់​ជ្រូក​ (​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​ ១៩៦០​ យួន​ចែកជា​ខែ​ត្រចូ​វ​ដុក​, ឡុង​ស្វៀន​, កឹន​ថឺ​, និង​សុក​ត្រាំ​ង​)  ។ ៣- ​ខេត្ត​ពាម (​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​ ១៩៦០ ​យួន​ចែកជា​ខេត្ត ហា​ទៀង​, ​រ៉ា​ច​យ៉ា និង​បាក​លៀវ​)  ។​<br /><br /> សូមបញ្ជាក់​ថា ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ត្រូវ​រាប់​បញ្ជូ​លកោះ​ពីរផង គឺ កោះ​ត្រឡាច ​(យួន​ហៅ Côn Sơn 昆山 ​កូន​សឺន​) និង កោះ​​ត្រល់​ (យួន​ហៅ Phú Quốc 富国 ​ភូ​ក្វុក​)  ។​ ​ == អាណាខេត្ត​នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​ == នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​ទាំងមូល កាលពី​សម័យមុន ចែកចេញ​ជា​អាណាខេត្ត​ធំៗ ៤ ​គឺ ​៖ # ​[[អាណាខេត្ត​ដូន​ណៃ]]​ # [[អាណា​ខេត្តលង់​ហោរ]] # ​[[អាណា​ខេត្តមាត់​ជ្រូក]] # [[អាណា​ខេត្តពាម]]<br /> ក្រោយ​មក ​អាណាខេត្ត​ទាំង​នោះ​​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា​ខេត្ត​​តូចៗ​ ចំនួន ២១ ​ខេត្ត ដែល​នៅ​ប្រើ​រហូត​ដល់​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ​១៩៦០  ។ ឈ្មោះ​ខេត្ត​ទាំង​ ២១ នោះ គឺ ៖​ {| | ១- [[ខេត្តព្រះត្រពាំង]]​ | ២-​[[ខេត្តឃ្លាំង​]] |- | ​៣-​[[ខេត្តមាត់ជ្រូក]] | ៤-​[[ខេត្តក្រមួនស]] |- | ៥-​[[ខេត្តពលលាវ]] | ៦-​[[ខេត្តទឹកខ្មៅ​]] |- | ៧-​[[ខេត្តពាម]] | ៨-[[ខេត្តព្រែកឬស្សី|ទីក្រុងព្រែកឫស្សី]] |- | ៩-[[ខេត្តលង់ហោរ]] | ១០-[[ខេត្តពាមបារាជ]]​ |- | ១១-​[[ខេត្តរោងដំរី]] | ១២-​[[ក្រុងព្រៃនគរ|ព្រៃនគរ]]​ |- | ១៣-​[[ខេត្តទួល​តា​មោក]] | ១៤-​[[ខេត្តផ្សារដែក​]] |- | ១៥-[[ខេត្តចង្វា​ត្រពាំង]] -[[ខេត្តកំពាប់​ស្រកា​ត្រី]] | ១៦-[[​ខេត្តមេ​ស​]] |- | ១៧-​[[ខេត្តកោះគង]]​ | ១៨-​[[ខេត្តព្រះ​សួគ៌ា​]] |- | ១៩-[[​ខេត្តផ្សំ​អំបើស]] | ២០-​[[ខេត្តឈ្មោះថ្មី]] |- | ២១-[[​ខេត្តអូ​រកាប់​]] |} == ការកែប្រែ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​ខ្មែរ​ទៅ​ជា​ភាសា​យួន​នៅក្នុង​ជំនាន់​បារាំង​ == {| | ១- [[ព្រះ​ត្រពាំង]] ​(Trà Vinh 茶荣= ​ត្រា​វិញ​)​ | ២-​[[ស្រុក​ឃ្លាំង​]] (Sóc Trăng 朔庄= ​សុក​ត្រាំ​ង​) |- | ​៣-​[[មាត់​ជ្រូក]] (Châu Ðốc 朱笃= ​ចូ​វ​ដុក​) | ៤-​[[ក្រមួន​ស​​]] (Rạch Giá 沥架= ​រ៉ា​ច​យ៉ា​) |- | ៥-​[[ពល​លាវ]] (Bạc Liêu 北辽= ​បាក​លៀវ​) | ៦-​[[ទឹកខ្មៅ​]] (Cà Mau 哥毛= ​កា​ម៉ៅ​) |- | ៧-​[[ពាម]] (Hà Tiên 河仙 = ​ហា​​ទៀន ឬ​ ហា​តៀង​)​ | ៨-​[[ព្រែក​ឫស្សី]]​ (Cần Thơ 芹苴= ​កឹន​ថឺ ឬ កឹង​ថឺ) |- | ៩-​[[លង់​ហោរ​]] (Vĩnh Long 永隆 = ​វិញ​ឡុង​) | ១០-[[​ពាម​បា​រ៉ា​ជ្ញ|​ពាម​បា​រាជ]] ​(Long Xuyên 龙川 = ​ឡុង​ស្វៀន​ ឬ ឡុង​ស្វៀង) |- | ១១-[[​រោងដំរី]] (Tây Ninh = 西宁 ​តីនិញ​) | ១២-​[[ព្រៃនគរ​]] (Sài Gòn = ​西贡 សាយ​ហ្កន ឬ សាយ​ហ្កង​) |- | ១៣-​[[ទួល​តា​មោក]] (Thủ Dầu Một 土龙木= ​ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូត ឬ ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូក​) | ១៤-​[[ផ្សារ​ដែក​​]] (Sa Đéc 沙的 = ​សា​ដែក​) |- | ១៥-​[[ចង្វា​ត្រពាំង​-​ស្រកា​ត្រី]] (Biên Hòa 边和 = ​បៀ​ន​ហ្វា​) | ១៦-[[​មេ​ ស​​]]​ (Mỹ Tho 美湫 = ​មី​ថ​) |- | ១៧-​[[កោះគង]]​ (Gò Công 鹅贡 = ​ហ្ក​កុង​) | ១៨-​[[ព្រះ​សួគ៌ា​]] (Bà Rịa = 巴地 ​បារៀ​) |- | ១៩-​[[ផ្សំ​អំបើស]] (Bến Tre 槟椥 = ​បេន​ត្រែ​) | ២០-​[[ឈ្មោះ​ថ្មី​]] (Tân An 新安 = ​តឹន​អាន​) |- | ២១-​[[អូ​រកាប់​]] (Cap. St. Jacques 头顿 =​កាប​សាំង​ហ្សាក់​) |} == ការកែប្រែ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​ខ្មែរ​ទៅ​ជា​ភាសា​យួន​នៅក្នុង​ជំនាន់​ ង៉ោ​ ឌិញ​​យៀម 吴廷琰 (ង៉ូ ឌិញ​យៀម) == ១- ព្រះ​ត្រពាំង ​(Vĩnh Bình 永平 = ​វិញ​ប៊ិញ) ។​ ​ ​ ២- ​ស្រុក​ឃ្លាំង​ (Sóc Trăng 滀臻 = ​សុក​ត្រាំ​ង​, Bạc Liêu 北辽 = ​បាក​លៀវ) ។ ៣- មាត់​ជ្រូក ​(An Giang 安江 = ​អាន​យ៉ាង​, Chau Doc 朱笃 = ​ចូ​វ​ដុក​, Long Xuyên 龍川 = ​ឡុង​ស្វៀន​ ឬ ឡុង​ស្វៀង) ។ ៤- ក្រមួន​ស ​(Chương Thiện 彰善= ​ជឿង​ធៀន​, Rạch Giá 沥架 = ​រ៉ាច​យ៉ា​, Cần Thơ 芹苴= ​កឹន​ថឹ ឬ កឹង​ថឺ​, Ba Xuyên = 巴川 ​បា​ស្វៀន ឬ បា​ស្វៀង​, An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង) ។ ៥- ​ពល​លាវ ​(Ba Xuyên 巴川= ​បា​ស្វៀន ឬ បា​ស្វៀង​, An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង) ។​ ​ ​ ៦- ​ទឹកខ្មៅ​ (An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង​, [Cà Mau-Bạc Liêu = 哥毛- 北辽 ​កា​ម៉ៅ​-​បាក​លៀវ​]) ។ ៧- ពាម​ (Kiên Giang 堅江 = ​កៀន​យ៉ាង ឬ កៀង​យ៉ាង ​[Hà Tiên-Rạch Giá 河仙 - 沥架 = ​ហា​ទៀន​-​រ៉ាច​យ៉ា​ ឬ ហា​តៀង-រ៉ាច​យ៉ា]) ។​ ​ ​ ​ ៨- ​ព្រែក​ឫស្សី ​(Phong Dinh 丰盈 = ​ផុង​យិញ​) ។ ៩- លង់​ហោរ ​(Vĩnh Long 永隆 = វិញ​ឡុង ​[Vĩnh Long-Sa Đéc 永隆 - 沙的 = ​វិញ​ឡុង​-​សា​ដែក​]) ។​ ​ ​ ១០- ពាម​បា​រ៉ា​ជ្ញ ​(Long Xuyên 龍川 = ​ឡុង​ស្វៀន ឬ ឡុង​ស្វៀង​) ។ ១១- រោងដំរី ​(Tây Ninh 西宁 = តី​និញ) ។ ១២- ព្រៃនគរ​ (Sài Gòn 西贡 = ​សាយ​ហ្កន ឬ សាយ​ហ្កង​, [Gia Định-Chợ Lớn 嘉定 - 堤岸= ​យ៉ាឌិញ​-​ចឺ​ឡឺន ឬ ចឺ​ឡឺង]) ។ ១៣- ទួល​តា​មោក ​(Bình Dương 平阳 = ​ប៊ិញ​យឿង ​[Bình Long 平隆 = ​ប៊ិញឡុង​]) ។​ ១៤- ផ្សារ​ដែក​ (Kiến Phong = ​建丰 កៀន​ផុង​) ។ ១៥- ​ចង្វា​ត្រពាំង​ (Phước Thành 福成 = ភឿក​ថាញ់​, Phước Long 福隆 = ​ផឿក​ឡុង​) ។ ១៦- មេ​-ស ​(Định Tường 定祥 = ​ឌិញ​ទឿង​) ។ ១៧- ​កោះគង ​(Định Tường 定祥 = ​ឌិញ​ទឿង​, Long An 隆安 =​ឡុង​អាន ឬ​ ឡុង​អាង) ។​ ​ ​ ១៨- ព្រះ​សួគ៌ា​(Phước Tuy 福绥 = ​ផឿក​ទ្វី​, Bình Tuy 平绥= ​ប៊ិញ​ទ្វី) ។ ១៩- ផ្សំ​អំបើស ​(Kiến Hòa 建和 = ​កៀន​ហ្វា ឬ កៀង​ហ្វា​)​ ។ ២០- ​ឈ្មោះ​ថ្មី ​(Long An 隆安 = ឡុង​អាន ឬ ឡុង​អាង​) ។ ២១- អូ​រកាប់ ​(Vũng Tàu 头顿 =​វុង​តៅ​ ឬ​ យុង​តៅ) ។ ==ការភ្ជាប់ដែនដីកម្ពុជាក្រោមទៅនឹងប្រទេសវៀតណាម (យួន)== សហភាព​ឥណ្ឌូចិន​ ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម​បារាំង តាំង​ពី​​សតវត្សរ៍​ទី​១៩ ​ត្រូវ​បែងចែក​ជា ៥រដ្ឋ​ផ្សេងគ្នា គឺ​ [[កម្ពុជា]] [[ឡាវ]] [[តុងកឹង]] (វៀតណាម​ខាង​ជើង) [[អណ្ណាម]] (វៀតណាម​កណ្តាល) និង​ [[កូសាំងស៊ីន]] (កម្ពុជាក្រោម) ដែល​ស្ថិត​នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​វៀតណាម​បច្ចុប្បន្ន។ [[កម្ពុជា]] [[ឡាវ]] [[តុងកឹង]] និង​ [[អណ្ណាម]] ថ្វីដ្បិត​តែ​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​អំណាច​អាណានិគម​បារាំង ក៏ប៉ុន្តែ នៅមាន​ទម្រង់​ជា​ប្រទេស​ និង​មាន​អំណាច​នយោបាយ​ដាច់​ពី​បារាំង។ ផ្ទុយទៅវិញ កូសាំងស៊ីន​ត្រូវ​បាន​បារាំង​កាត់យក​មក​ធ្វើ​ជាអាណាខេត្ត​របស់​ខ្លួន​ទាំងស្រុង ដោយ​មាន​លក្ខន្តិកៈ​ជា​ដែនដីបារាំង​នៅ​នាយសមុទ្រ ​(Territoire d’Outre-mer)។ [[កូសាំងស៊ីន]] ​​ធ្លាប់​ជា​ទឹកដី​របស់​នគរ​[[ខ្មែរ]] ក៏ប៉ុន្តែ ត្រូវ​នគរ[[អណ្ណាម]]​ចូល​មក​កាន់កាប់ និង​​កាត់​យក​ទៅ​ធ្វើ​ជា​ទឹកដី​របស់​ខ្លួន ចាប់ពី​​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី១៧ មុននឹង​ត្រូវ​បារាំង​ច្បាំង​ដណ្តើម​យក​មក​កាន់កាប់ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦២។ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦៤ នៅក្រោយ​ពេល​ដែល​ព្រះបាទ​នរោត្តម​ព្រម​ដាក់​កម្ពុជា​ឲ្យ​ស្ថិត​ក្រោម​អាណាព្យាបាល​បារាំង លោក​ Pierre-Paul de la Grandière ទេសាភិបាល​បារាំង​នៅ​កូសាំងស៊ីន ធ្លាប់បាន​សន្យា​ថា​នឹង​ជួយ​កម្ពុជា​ឲ្យ​​យក​មកវិញ​នូវ​​ទឹកដី​ដែល​បាត់បង់​ទៅ​ប្រទេស​ជិតខាង។ ក៏ប៉ុន្តែ ពាក្យសន្យា​នេះ បារាំង​បាន​ធ្វើ​​​តែ​ចំពោះ​ទឹកដី​ដែល​​ខ្មែរ​បាត់បង់​ទៅ​សៀម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ចំពោះ​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម​វិញ បន្ទាប់​ពី​បាន​ដណ្តើម​ពី​វៀតណាម​មក​កាន់កាប់​ជា​កម្មសិទ្ធិ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​អស់រយៈពេល​ជិត១សតវត្សរ៍ បារាំង​ស្រាប់​តែ​បាន​ប្រគល់​ទៅ​ឲ្យ​វៀតណាម​វិញ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ដោយ​មិន​កាត់​មក​ឲ្យ​ខ្មែរ​​ដែល​ជា​ម្ចាស់​ដើម​នោះទេ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ ពេល​ដែល​បារាំង​ត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះខ្សោយ តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់[[​ជប៉ុន]]។ ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​ជប៉ុន​ចាញ់​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៥ ទើប[[​បារាំង]]​ចូល​មក​ត្រួតត្រា​ឥណ្ឌូចិន​ឡើងវិញ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយ​មើល​ឃើញ​ពី​ការ​រីកដុះដាល​នៃចលនា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ បារាំង​ដឹងច្បាស់​ថា ខ្លួន​នឹង​មិន​អាច​កាន់កាប់​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​ពេញ​ដៃ​ដូចកាល​ពីមុនសង្រ្គាម​នោះទេ។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​បារាំង​ដាក់ចេញ​នូវផែនការ​​មួយ គឺ​​កែប្រែ​សហភាព​ឥណ្ឌូចិន​ឲ្យ​ទៅ​ជា “សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូចិន” ដោយ​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​នីមួយៗ​ត្រូវ​ទទួលបាន​ឯករាជ្យ​ស្ទើរតែ​ពេញលេញ ពោលគឺ​ ត្រូវ​ក្តោបក្តាប់​​អំណាច​ទាំងអស់ លើកលែង​តែ​​វិស័យ​កងទ័ព និង​ហិរញ្ញវត្ថុ ដែល​ត្រូវ​បន្ត​ស្ថិត​ក្នុងដៃ​បារាំង។ ជាមួយ​កម្ពុជា និង​ឡាវ ការចរចា​ជុំវិញ​លក្ខន្តិកៈ​ពាក់កណ្តាល​ឯករាជ្យ​នេះ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​​គ្មាន​ឧបសគ្គ​អ្វី​ធំដុំ​នោះទេ ហើយ​នៅ​ក្នុង​ពេល​កំពុង​រង់ចាំ​ការចុះ​សន្ធិសញ្ញា​ជា​ស្ថាពរ ​កិច្ចព្រមព្រៀង​បណ្តោះអាសន្ន​ (Modus vivendi) ត្រូវ​បាន​ចុះ​រវាង​បារាំង និង​កម្ពុជា នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៧ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៤៦ និង​រវាង​បារាំង និង​ឡាវ នៅ​ថ្ងៃ​ទី២៧ ខែ​សីហា​ឆ្នាំ​ដដែល។ ជាមួយ​វៀតណាមវិញ ការចរចា​ត្រូវ​ជួប​នឹង​បញ្ហា​ស្មុគស្មាញ​ច្រើន ម្យ៉ាង ដោយសារ​តែ​វៀតណាម​នៅ​ពេលនោះ​មិនមែន​ជា​ប្រទេស​រួមគ្នា​តែមួយ ពោលគឺ​ ត្រូវ​ចែក​ជា​តុងកឹង និង​អាណ្ណាម ដែល​មាន​អំណាច​នយោបាយ​ដាច់ចេញ​ពី​គ្នា​ ហើយ​ម្យ៉ាងទៀត គឺ​ដោយសារ​តែ​មាន​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​វៀតមិញ ដែល​បាន​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​ជា​ឯកតោ​ភាគី​បង្កើត​ជា​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​វៀតណាម​រួចទៅហើយ តាំង​ពីថ្ងៃ​ទី២ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៤៥។ នៅ​ក្នុងការ​ចរចា​ជាមួយ​បារាំង ហូ ជីមិញ ដែល​ជា​ប្រមុខដឹកនាំ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​វៀតណាម​ ហើយ​ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​តុងកឹង (វៀតណាម​ខាងជើង) បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​បារាំង​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ភ្លាមៗ​ដល់​វៀតណាម ហើយ​​ប្រទេស​វៀតណាម​ឯករាជ្យ​នេះ​​ត្រូវ​តែ​រួមបញ្ចូល​គ្នា​នូវ​តំបន់​ទាំង ៣ គឺ ​តុងកឹង អាណ្ណាម និង​​កូសាំងស៊ីន ដែល​វៀតណាម​ចាត់ទុក​ថា​ជា​ទឹកដី​របស់​ខ្លួន ដែល​បារាំង​ច្បាំង​ដណ្តើម​យក​ទៅ​​ធ្វើ​ជា​អាណាខេត្ត។ លក្ខខណ្ឌ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បារាំង​ច្រានចោល ដោយសារ​តែ​នៅ​ពេលនោះ បារាំង​ចង់​រក្សា​ទឹកដី​កូសាំងស៊ីន​ទុក​​ជា​អាណាខេត្ត​របស់​ខ្លួន​តទៅទៀត។ ក្រោយ​មក​ទៀត បារាំង​បាន​សុខចិត្ត​​ធ្វើ​សម្បទាន​ដល់​ហូ ជីមិញ ដោយ​យល់ព្រមបើក​ឲ្យ​មាន​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជាជន​ជា​អ្នក​សម្រេច​ថា តើ​គួរ​បញ្ចូល​តំបន់​ទាំង ៣ ជា​ប្រទេស​វៀតណាម​តែមួយ​ឬ​ក៏​យ៉ាងណា។ តំណាង​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង និង​ហូ ជីមិញ ក៏​បាន​ចុះកិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ​ក្នុង​ន័យ​នេះ នៅថ្ងៃ​ទី៦​ ខែមីនា ឆ្នាំ​១៩៤៦ ដោយ​ត្រៀម​រៀបចំ​បើក​ធ្វើ​សន្និសីទ​មួយ នៅ​ហ្វុងតែនប្លូ (Fontainebleau) ប្រទេស​បារាំង ដើម្បី​ចរចា​លើ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ស្ថាពរ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​ខ្វែងគំនិត​គ្នា​ រវាង​បារាំង និង​ពួក​វៀតមិញ​ក៏​បាន​កើតឡើង​ម្តងទៀត ជុំវិញ​ដំណើរការ​នៃ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ។ ​ហូ ជីមិញ ទាមទារ​ឲ្យ​​​តុងកឹង អាណ្ណាម និង​កូសាំងស៊ីន​រៀបចំ​ធ្វើ​ប្រជាមតិ​រួមគ្នា​​ជាប្លុក។ ចំណែក​​​​លោក​ Thierry d’Argenlieu ដែល​នៅពេលនោះ​ជា​អគ្គស្នងការ​បារាំង​ប្រចាំ​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន (Haut-commissaire de France en Indochine) ​យល់ឃើញ​ថា ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ​ជាប្លុក​នេះ​មិនមាន​ភាព​យុត្តិធម៌ ពីព្រោះ​ថា ប្រជាជន​នៅ​តុងកឹង និង​អាណ្ណាម​ ដែល​សុទ្ធតែ​ចង់​ទាមទារ​យក​កូសាំងស៊ីន​ទៅវិញ គឺ​មាន​ចំនួន​ច្រើន​លើសលុប​ធៀប​នឹង​ប្រជាជន​នៅ​កូសាំងស៊ីន។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​លោក​ទាមទារ​​ថា បារាំង​ត្រូវ​តែ​​បើកផ្លូវ​ឲ្យ​កូសាំងស៊ីន​អាច​​​ក្លាយ​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​មួយ​ដូច​ជារដ្ឋផ្សេងទៀត​ក្នុង​សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូចិន​ដែរ ហើយ​រដ្ឋ​កូសាំងស៊ីន​​ថ្មី​នេះ​គឺ​ជា​អ្នក​មាន​សិទ្ធិ​សម្រេច​ដោយ​ខ្លួនឯងអំពី​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​នឹង​វៀតណាម។ នៅថ្ងៃ​ទី១ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៦ នៅ​ក្នុងពេល​ដែល ហូ ជីមិញ ដឹកនាំ​គណៈប្រតិភូវៀតណាម​ចេញ​ទៅ​បារាំង ដើម្បី​​ចូល​រួម​ក្នុង​សន្និសីទ​នៅ​ហ្វុងតែនប្លូ លោក Thierry d’Argenlieu បាន​ប្រកាស​​ឲ្យ​កូសាំងស៊ីន​ក្លាយ​ជា​​​រដ្ឋ​ស្វយ័ត ដោយ​មាន​ឈ្មោះ​ថា ​“សាធារណរដ្ឋ​កូសាំងស៊ីន” និង​​​មាន​រដ្ឋាភិបាល​បណ្តោះអាសន្ន នៅ​ទីក្រុង​សៃហ្កន (ព្រៃនគរ)។ រដ្ឋាភិបាល​បណ្តោះអាសន្ន​​នេះ​ហើយ ដែល​នឹង​ត្រូវ​ទទួល​បន្ទុក​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ​ សម្រេច​ជោគវាសនា​កូសាំងស៊ីន។ សម្រាប់​ ហូ ជិមិញ ការ​ផ្តាច់​កូសាំងស៊ីន​ឲ្យ​ទៅ​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​នេះ​ គឺ​ជា​ការ​រំលោភ​លើ​កិច្ចព្រមព្រៀង ដែល​បានចុះ​កាល​ពី​ខែមីនា។ សន្និសីទ​នៅ​ហ្វុងតែនប្លូ​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ។​ ការចរចា​ រវាង​បារាំង និង​ហូ ជីមិញ ក៏​ត្រូវ​ជាប់គាំង។ ​នៅ​ខែ​ធ្នូឆ្នាំ​១៩៤៦ សង្រ្គាម​ រវាង​បារាំង និង​វៀតមិញ (សង្រ្គាមឥណ្ឌូចិន) ​ក៏​ចាប់ផ្ទុះឡើង។ នៅ​ក្នុងពេល​ដែល​សង្រ្គាម​ឥណ្ឌូចិន​កំពុងឆាបឆេះ​ពេញ​បន្ទុក បារាំង​​បាន​ចាប់ផ្តើមគិតគូរ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​ថ្មីមួយ ដើម្បី​ប្រជែង​ជាមួយ​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​កុម្មុយនិស្ត នៅ​វៀតណាម​ខាងជើង។ គោលដៅ​របស់​បារាំង គឺ​ធ្វើ​យ៉ាងណា​​កាត់ផ្តាច់​ពួក​វៀតមិញ ពី​ការ​គាំទ្រ​របស់​ប្រជាជន​វៀតណាម តាមរយៈ​ការ​សន្យា​ផ្តល់​ឯករាជ្យ​ដល់​វៀតណាម ដឹកនាំ​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​មួយ ដែល​មិនមែន​កុម្មុយនិស្ត។ នៅ​ពេលនោះ បារាំង​សំឡឹង​ឃើញ​ថា មាន​ឥស្សរជន​តែ​ម្នាក់​គត់ ​ដែល​អាច​ឡើង​មក​ដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​ប្រជែង​នឹង​ប្រជាប្រិយភាព​របស់​ហូ ជីមិញបាន គឺ បាវដាយ ​អតីត​អធិរាជ​នៃ​នគរ​​​អាណ្ណាម ដែល​ត្រូវ​ពួក​វៀតមិញ​បង្ខំ​ឲ្យ​ដាក់រាជ្យ និង​រត់ទៅ​រស់នៅ​និរទេសខ្លួន នៅ​ហុងកុង។ លោក Vincent Auriol ប្រធានាធិបតី​បារាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៤៧ ដល់​១៩៥៤ និង​អតីត​អធិរាជ​​អាណ្ណាម បាវ ដាយ នៅឆ្នាំ​១៩៤៧ បារាំង​បាន​ចាប់ផ្តើម​ទាក់ទង​ជាមួយ​បាវដាយ ដើម្បី​សុំ​ឲ្យ​ទ្រង់មក​ដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​​ថ្មី ដែល​បារាំង​គ្រោង​បង្កើត ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​វៀតមិញ។ ក៏ប៉ុន្តែ បាវដាយ​មិនបាន​យល់ព្រម​ភ្លាមៗ​នោះទេ ដោយ​បាន​ធ្វើជា​កិកកុក ដើម្បី​ទាមទារ​នូវ​លក្ខខណ្ឌ​ជាច្រើន​ ជាពិសេស គឺ​ទាមទារ​​ឲ្យ​បារាំង​ទទួលស្គាល់​ឯករាជ្យ​របស់​វៀតណាម​ជា​ប្រទេស​រួមគ្នា​នូវ​ដែនដី​ទាំង៣ គឺ​តុងកឹង អាណ្ណាម និង​កូសាំងស៊ីន។ និយាយ​ឲ្យ​ចំ លក្ខខណ្ឌ​ដែល​បាវដាយ​ទាមទារ​នេះ គឺ​ដូចគ្នា​ទៅនឹង​ការទាមទារ​របស់​ហូ ជីមិញ ហើយ​ដែល​បារាំង​ធ្លាប់​បាន​បដិសេធ​រួចទៅហើយ។ ក៏ប៉ុន្តែ បារាំង​ក្នុងពេល​ចរចាជាមួយ​បាវដាយ គឺខុសគ្នា​ពី​បារាំង​ក្នុងពេល​ចរចា​ជាមួយ​ហូជីមិញ។ រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​បាន​ផ្លាស់ប្តូរ​ប្រមុខ​ដឹកនាំ​ជាច្រើន​ដំណាក់កាល​រួច​ទៅហើយ ហើយ​​របប​នយោបាយ​ថ្មីមួយ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​បារាំង គឺ​របបសាធារណរដ្ឋ​ទី៤ ដោយ​មាន​ប្រធានាធិបតី​ថ្មី គឺ​លោក Vincent Auriol ដែល​បាន​ឡើង​មក​កាន់​តំណែង នៅដើម​ឆ្នាំ​១៩៤៧។ លោក Thierry d’Argenlieu អគ្គស្នងការ​បារាំង​ប្រចាំ​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​ក៏​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់ចេញ នៅ​ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៤៧។ សម្រាប់​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​ថ្មី​ ការ​កម្ចាត់​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​វៀតមិញ ​ដើម្បី​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​ឥណ្ឌូចិន គឺ​ជា​អាទិភាព​ធំជាង​ជោគវាសនា​នៃ​ដែនអាណានិគម​កូសាំងស៊ីន។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​បារាំង​សុខចិត្ត​ប្រគល់​កូសាំងស៊ីន​ឲ្យ​ទៅ​វៀតណាម ទៅតាម​ការ​ទាមទារ​របស់​បាវដាយ ធ្វើ​យ៉ាងណា​ឲ្យ​តែ​បាវដាយ​សុខចិត្ត​​ទៅដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម ប្រឆាំង​នឹង​ពួក​វៀតមិញ។ ការចរចា​​ជាមួយ​បាវដាយ​ក៏​បាន​ឈាន​ទៅដល់​ការ​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង នៅ​បេដាឡុង នៅថ្ងៃ​ទី៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៨ ហើយ​នៅថ្ងៃ​ទី៨ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៤៩ លោក Vincent Auriol ប្រធានាធិបតី​បារាំង​បាន​ផ្ញើ​លិខិត​​ជាលាយលក្ខណ៍​ទៅ​​បាវដាយ ដោយ​បញ្ជាក់​ពី​ការ​ព្រមព្រៀង​​ឲ្យ​វៀតណាម​ក្លាយ​​ទៅជា​ប្រទេសឯករាជ្យ​មួយ ដោយ​រួមបញ្ចូល​​តំបន់​ទាំង៣ គឺ តុងកឹង អាណ្ណាម និង​កូសាំងស៊ីន។ * នៅថ្ងៃ​ទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៩ សភា​បារាំង​ក៏​បាន​អនុម័ត​ច្បាប់​មួយ​បញ្ចប់​លក្ខន្តិកៈ​ជា​ទឹកដី​នៅនាយ​សមុទ្រ​របស់​កូសាំងស៊ីន ដោយ​ភ្ជាប់​​អតីត​ដែនដី​របស់​នគរ​ខ្មែរ​នេះ ទៅជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​វៀតណាម។ ១០ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក គឺ​នៅថ្ងៃ​ទី១៤ ខែមិថុនា [[តុងកឹង]] [[អាណ្ណាម]] និង​[[កូសាំងស៊ីន]]​ត្រូវ​បាន​គេ​ច្របាច់​បញ្ចូល​គ្នា​បង្កើត​ជា​​រដ្ឋវៀតណាម​ឯករាជ្យ​មួយ ដែល​មាន​រដ្ឋធានី​នៅ​សៃហ្គន(ព្រៃនគរ) ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​អតីត​អធិរាជ​បាវដាយ៕ == ឯកសារ​យោង​ == {{Reflist}} * [http://www.cambodiaonlinenews.com ស៊ីអ៊ីអិន(Cambodia Express News)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901040021/http://www.cambodiaonlinenews.com/ |date=2009-09-01 }} * [http://vokk.net/?p=805] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កម្ពុជាក្រោម]] <br /> {{ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម|ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម៖ អាណាខេត្ត​ធំៗ ទាំង ​៤ នឹងខេត្ត​​តូចៗ​ ទាំង ២១​}} {{Navbox |name = អាណាខេត្តកម្ពុជាក្រោម |title = អាណាខេត្តកម្ពុជាក្រោម |state = {{{state|autocollapse}}} |liststyle = text-align:left; |image = [[File:Flag of LFKK.png|right|75px|ខ្មែរក្រោម]] |group1 = '''អាណាខេត្តធំៗទាំង ៤នៃកម្ពុជាក្រោម''' |list1 = [[អាណាខេត្តលង់ហោរ]]{{spaces|3}} [[អាណាខេត្តមាត់ជ្រូក]]{{spaces|3}} [[អាណាខេត្តពាម]]{{spaces|3}} [[អាណាខេត្តដូនណៃ]] |group2 = '''អាណាខេត្តលង់ហោរ''' |list2 = [[ខេត្តលង់ហោរ]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |group3 = '''អាណាខេត្តមាត់ជ្រូក''' |list3 = [[ខេត្តមាត់ជ្រូក]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |group4 = '''អាណាខេត្តពាម''' |list4 = [[ខេត្តពាម]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |group5 = '''អាណាខេត្តដូនណៃ''' |list5 = [[ខេត្តដូនណៃ]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |belowstyle= background: #7BBA43; color: #000080; |below=[[អាណាខេត្តកម្ពុជាក្រោមទាំង ៤]]​មាន ខេត្តចំណុះ </div> }} {{Navbox |name = ខេត្តខ្មែរដែលបាត់បង់ទៅប្រទេសវៀតណាម(យួន) |title = ខ្មែរកម្ពុជាក្រោម[[កម្ពុជាក្រោម]]([[កូសាំងស៊ីន]]) |state = {{{state|autocollapse}}} |liststyle = text-align:left; |image = [[File:Flag_of_KKF.svg|right|75px|ខ្មែរក្រោម]] |group1 = '''ទីក្រុង''' |list1 = [[ក្រុងព្រៃនគរ]](ខេត្តព្រៃគ) |group2 = '''ខេត្ត''' |list2 = [[ខេត្តមាត់ជ្រូក|មាត់ជ្រូក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តក្រមួនស|ក្រមួនស]] {{spaces|3}}[[ខេត្តលង់ហោរ|លង់ហោរ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តរោងដំរី|រោងដំរី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តមេ ស|មេ ស]] {{spaces|3}}[[ខេត្តអូរកាប់|អូរកាប់]] {{spaces|3}}[[ខេត្តព្រះត្រពាំង|ព្រះត្រពាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តព្រែកឫស្សី|ព្រែកឬស្សី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពាមបារាជ|ពាមបារាជ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពាម|ពាម]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពលលាវ|ពលលាវ]]{{spaces|3}}[[ខេត្តផ្សារដែក|ផ្សារដែក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តទួលតាមោក|ទួលតាមោក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តទឹកខ្មៅ|ទឹកខ្មៅ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តឃ្លាំង|ឃ្លាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តចង្វា​ត្រពាំង|ចង្វាត្រពាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តឈ្មោះថ្មី|ឈ្មោះថ្មី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកំពង់ឬស្សី|កំពង់ឬស្សី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកោះគង|កោះគង]]{{spaces|3}}[[ខេត្តព្រះសួគ៌ា|ព្រះសួគ៌ា]] |belowstyle= background: #7BBA43; color: #000080; |below=[[កម្ពុជាក្រោម]]​មាន [[​ក្រុង]]ចំនួន១​ [[ខេត្ត]]​ចំនួន​២០ </div> }} m8qsql3ehf69gy40gzfpgzu8tc0ehox 334259 334258 2026-04-11T08:19:48Z ~2026-22070-46 50551 334259 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Kampuchea-krom.jpg|thumb|right|300px|ផែនទី​ទឹក​ដី​កម្ពុជា​ក្រោម​]] [[File:LocationEmpireofVietnam.svg|thumb|right|300px|ផែនទី​ទឹក​ដីវៀតណាម នៅប្រទេសវៀតណាមសព្វថ្ងៃ]] '''{{ទង់ជាតិ២|កម្ពុជាក្រោម}}''' 下柬埔寨 ជា​ផែនដី​មួយ​ភាគ​ស្ថិត​នៅ​ប៉ែក​ខាងកើត [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន  ។​​ កាលពី​សម័យ​ដើម​ផែនដី​នេះ ​មានឈ្មោះ​ហៅ​ថា [[​កម្ពុជា​ទឹក​លិច]] 水真腊  ។ តាម​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​ឲ្យដឹង​ថា ​កាល​សម័យ​នោះ​ ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​​មាន​វិសាលភាព​ធំធេង​ណាស់​, អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​សន្មត​ហៅថា [[អាណាចក្រខ្មែរ|ចក្រភព​ខ្មែរ]]（高棉帝国）។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == ការ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​កម្ពុជា​លិច​ទឹក​ ពីព្រោះ​កាលសម័យ​នោះ ​មាន​តែ​ប្រទេស​​កម្ពុជា​កណ្ដាល​នេះ​ទេ​​ ដែល​ជា​ដែនដី​គោក  ។ ចំណែក​ដែនដី​ប៉ែក​ខាងកើត (កម្ពុជា​ក្រោម​សព្វថ្ងៃ មានផ្ទៃក្រឡាទំហំ ៦៧.៧០០ ​គីឡូ​ម៉ែត្រ​ក្រឡា ដោយ​រាប់​ទាំង​កោះ​ត្រល់ និង​កោះ​ត្រឡាច) នៅ​ជា​ប្រជុំ​កោះ​នៅ​ឡើយ  ​។ នៅ​ទី​​នោះ ​ពុំ​សូវ​មាន​បណ្ដាជន​[[ខ្មែរ (ជនជាតិ)|ខ្មែរ]]​រស់នៅ​ទេ​ (​ខ្មែរ​ពុំ​សូវ​ចូលចិត្ត​រស់នៅ​តាម​មាត់​ទឹក​ដែល​មាន​របរ​នេសាទ​ត្រី​ជាប្រ​មុខ​) ​ម្ល៉ោះហើយ​ ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ក៏​ពុំបាន​យក​ព្រះទ័យ​ទុកដាក់​ត្រួតពិនិត្យ​ផែនដី​នោះ​ឲ្យបាន​ហ្មតច​ត់​ប៉ុន្មាន​ដែរ។ មហា​អាណាចក្រខ្មែរ​នា​សម័យ​នោះ ​មាន​ព្រំ​ប្រទល់​ដែន​ខាងជើង​ទល់​នឹង​[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេស​ចម្ប៉ា]]​ (​ចាម​) ​ដែល​សព្វថ្ងៃ​នៅ​ត្រង់​ខេត្ត​ប៊ិញ​​ធន់ (Bình Thuận平顺), ខាងកើត​ទល់​[[សមុទ្រចិនខាងត្បូង|សមុទ្រ​ចិន]]​, ខាងលិច​ទល់​នឹង​[[ទន្លេ​សា​លូ​អ​ង]]​​ប្រទេស​​[[មីយ៉ាន់ម៉ា]]សព្វថ្ងៃ និង​ខាងត្បូង​ទល់​នឹង​[[ឈូងសមុទ្រថៃ|ឈូង​សមុទ្រ​សៀម]]។​ លុះ​ប្រហែល​មួយ​សតវត្សរ៍​ក្រោយមក កម្ពុជា​ទឹក​លិច​​ក្លាយ​ជា​ដែនដី​គោក ​(​ដោយ​ដីល្បាប់​[[ទន្លេមេគង្គ]]​ហូរ​ចាក់​)​  ។ ​ពេល​នោះ ​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ​បាន​នាំគ្នា​ទៅ​រស់នៅ​យ៉ាង​កុះករ​​ ថែមទាំង​មាន​កំពង់ផែ​មួយ​យ៉ាង​ធំ​គឺ​កំពង់ផែ​[[ទីក្រុងព្រៃនគរ|ព្រៃនគរ]] (សាយ​ហ្កន​​ ឬ ហូ​ជី​មិញ) សព្វថ្ងៃនេះ  ។​<br /> ===វិបត្តិ​រាជ​បល្ល័ង្គ=== ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ២ បាន​សុគត​ក្នុង​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៦២២ និង ១៦២៧ ។ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​២]] មាន​ព្រះ​រាជបុត្រ ​៣​ នាក់ ៖<br /><br /> ១- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ​១ ​គឺ [[ចៅពញាតន់ ឬព្រះបរមរាជាទី៦|ចៅ​ពញាតូ]] (១៦២៥ - ១៦៣១) ។<br /><br /> ២- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ២ (​គ្មាន​បាន​បញ្ជាក់​នៅក្នុង​ពង្សាវតា​រ​​ទេ​) ។​<br /><br /> ៣- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ​៣ គឺ ​ព្រះអង្គ​ច័ន្ទ ហៅ​[[ចន្ទរាជា|ចៅពញា​ចន្ទ]] ។​<br /><br /> នៅពេល​ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​ ២ យាង​ចូល​សុវណ្ណ​គ​ត [[ព្រះ​ឧទ័យ]] ជា​ឧបរាជ ​(​បង​ព្រះ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​ ២) បាន​ដណ្ដើម​រាជ្យ​អំពី​កូន​ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ២ (​ការដណ្ដើម​រាជ្យ​រវាង​ក្មួយ​នឹង​មា​ បាន​ផ្ទុះ​ជា​សង្គ្រាម​ក្នុង​​ស្រុក​ក្លាយទៅជា​សោ​កនាដកម្មដ៏​សោកសៅ​មួយ​ក្នុង​រាជវង្សានុវង្ស​ក្សត្រ​អង្គ​នេះ ​ត​រៀង​មក) ។​<br /><br />​​ ចៅ​ពញាតូ បាន​គ្រងរាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៦២៥ ហើយ​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គ​ត​ទៅ​វិញនៅ​ឆ្នាំ ​១៦៣១ ។ ​ក្សត្រា​នេះ​ត្រូវបាន​ជ័យជេដ្ឋា​ទី ២ ជា​ព្រះ​រាជបិតា ​អប់​រំ​យ៉ាង​ហ្មត់ចត់  ​។ ចៅ​ពញាតូមាន​គូ​ដណ្ដឹង​ម្នាក់​ គឺ​ព្រះ​នាង​ [[អង្គ​វត្តី]]  ​។ ​​ប៉ុន្តែនៅពេលដែល ចៅ​ពញាតូ ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស​នៅឡើយ ព្រះ​ឧទ័យ ជា​មា បាន​រៀប​អភិសេកព្រះ​នាង​អង្គ​វត្តី​  ។ ​​ក្រោយមក​, ចៅ​ពញាតូ​ចាក​ព្រះ​ផ្នួស​, លប​ទាក់ទង​ព្រះ​នាង​អង្គ​វត្តីគេច​ភៀសខ្លួន​ចេញពី​វាំង  ។ ប៉ុន្តែ ព្រះ​​ឧទ័យ​​ចាប់​បាន​ទ្រង់​ក៏​ធ្វើ​គត់​ក្សត្រ​ទាំងពីរ​អង្គ​នោះ​ទៅ  ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៦៤០ ព្រះ​ឧទ័យ​បាន​លើក​រាជ្យ​ឲ្យទៅ​កូន​​របស់​ខ្លួន​គឺ [[អង្គន​ន់]]​  ។ ពីរ​ឆ្នាំ​​ក្រោយ​មក ​ចៅពញា​ចន្ទ​(​កូន​ទី ​៣ របស់​ជ័យជេដ្ឋា​ទី​ ២) បាន​ក្រោក​ឡើង​ប្រឆាំង​រួច​ក៏​​បាន​ធ្វើ​គត់ ព្រះ​ឧទ័យ និង​អង្គន​ន់  ។​<br /><br /> ឃាតកម្ម​ខាងលើនេះ បាន​ធ្វើឲ្យ​សង្គ្រាម​ក្នុងស្រុក​ផ្ទុះ​ឡើង​ជា​ថ្មី​ទៀត​ រហូតទល់​នឹង​រាជ្យ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ​៤​  ។​<br /><br /> ចៅពញា​ចន្ទ​ ទ្រង់​ព្រះនាម [[ព្រះ​រាមា​ចូលសាសន៍]] ​មាន​អគ្គមហេសី​ជា​ជាតិ​ជ្វា  ។ ​​ចំណែក​ព្រះ​បទុម​រាជា​វិញ​ (​កូន​របស់​ព្រះ​ឧទ័យ​) ​កាល​បើ​ឃើញ​ចៅពញា​ចន្ទ​ធ្វើ​គត់​បិតា​និង​ព្រះ​រៀម​​របស់​​ខ្លួន​​ដូច្នោះ ក៏​តាំង​បង្ក​ទ័ព ក្រោក​ប្រឆាំង​ពញា​ចន្ទ​ភ្លាម​ដែរ  ។ ប៉ុន្តែ ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ ក៏​ភៀសខ្លួន​ទៅ​ពឹង​​មហេសី​ជ័យជេដ្ឋា​ទី​ ២ ដែល​ជា​ជាតិ​យួន​ឲ្យជួយ​ច្បាំង  ។ ក្ស​ត្រីជាតិ​យួន​នេះ ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ភ្លាម ដោយ​នាំ​ទ័ព​ (​ជនជាតិ​យួន​)​ ដែល​ទើប​តែ​រំដោះ​រួច​ពី​នឹម​ពួក​តុងកឹង  ។ លនោះ ចៅពញា​ចន្ទ​ត្រូវ​យួន​ចាប់​ឃុំ​ក្នុង​ទ្រុង​ដែក​​ រួច​បន្ទាប់​មក​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គត់  ។ ព្រះ​បទុម​រាជា​ឈ្នះ​សង្គ្រាម ​(ដោយសារ​យួន​ជួយ​) ក៏​ឡើង​សោយរាជ្យ​ហើយ​​​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គត់នៅ​ឆ្នាំ ​១៦៧២  ។ ព្រះអង្គ​ជី ជា​បុត្រ​ច្បង ឡើង​ស្នងរាជសម្បត្តិ  ។ ប៉ុន្តែ ក្រោយ​មក ​ព្រះអង្គ​ជី​​ត្រូវ​យួន​ធ្វើ​គត់​ ដើម្បី​លើក​អង្គន​ន់ ជា​ឧបរាជ  ។  ​<br /><br /> ​ ពេល​ព្រះអង្គ[[​ជី​សុគត់]] ប្អូន​របស់​ក្សត្រ​អង្គ​នេះ​ ឡើង​គ្រងរាជ្យ ទ្រង់​សន្មតិ​នាម​ហៅថា ព្រះបាទ​ជ័យ​​ជេដ្ឋា​ទី ៤  ។​<br /><br /> កម្ពុជា​ក្រោម​មិនមែន​វៀតណាម​ខាងត្បូង​ទេ​  ។​ ប្រទេស​ដែល​ហៅ​ថា ​វៀតណាម​ខាងត្បូង​​ គឺជា​ដែនដី​រាប់​ចាប់តាំងពី​ខ្សែស្រប​ទី​ ១៧ ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ប៉ែក​ខាងជើង  ។ ចំណែក​ប្រទេស​កម្ពុជា​​ក្រោម ឬ ​កូសាំងស៊ីន គឺជា​ដែនដី​ស្ថិត​នៅ​ភាគខាងត្បូង​ប្រទេស​វៀតណាម​​ខាងត្បូង​ ចុះ​មក​ទល់​និង​សមុទ្រ​ចិន និង​ឈូង​សមុទ្រ​សៀម  ។​ នៅក្នុង​សតវត្ស​ន៍​ទី ១៦, ១៧, ១៨ សាកលលោក​មិនទាន់​ស្គាល់​ឈ្មោះ​កូសាំងស៊ីន​ទេ គេ​ស្គាល់​​ឈ្មោះ​មួយ​ទៀត​សម្រាប់​ភូមិភាគ​នេះ ​គឺ​ប្រទេស​កម្ពុជា​  ។​ ជនជាតិ​យួន​បាន​ចូល​មក​រាតត្បាត​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ពី​ឆ្នាំ ១៦៣០ ប៉ុន្តែ ពុំទាន់​បាន​កាន់កាប់​ទឹកដី​​របស់​ខ្មែរ​នេះ​ផ្ទាល់​នៅឡើយ ព្រោះ​ប្រជារាស្ត្រ​ដែល​ជា​ម្ចាស់​ទឹក​ដី​ បាន​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ប្រឆាំង​តបត​ ទល់នឹង​ជនជាតិ​​យួន​ជានិច្ច​  ។ ជនជាតិ​យួន​បាន​ល្បង​ដណ្ដើម​យក​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ ១៦៣០ មកទល់នឹង ១៨៥៩ (​ក្នុង​រយៈពេល​អាណានិគមនិយម​បារាំងសែស​ត្រួតត្រា​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ពេញបន្ទុក​)  ។​ == ការ​បែង​ចែក​កម្ពុជា​ក្រោម​ == {{មើលផងដែរ|បញ្ជីរាយនាមខេត្ត ក្រុង និងកោះខ្មែរនៅកម្ពុជាក្រោម}} កម្ពុជា​ក្រោម​ចែក​ជា​ពីរ​ផ្នែក​ ៖ កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងកើត និង​កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងលិច​<ref>[http://កម្ពុជាក្រោម(កែប្រែ) កម្ពុជាក្រោម(កែប្រែ)]{{Dead link|date=ឧសភា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងកើត=== [[ឯកសារ:Chanmony pagoda.jpg|thumb|250px|បុណ្យ​នៅ​វត្ត ចន្ទរង្សី , ព្រៃនគរ (​សាយ​ហ្ក​ន​)]] ជា​ដែនដី​ស្ថិតនៅ​ខាងកើត​កំពង់ផែ​ព្រៃនគរ ឬ​សាយហ្គ​ន  ។ ផែនដី​នេះ​ កាល​សម័យ​នោះ មានឈ្មោះ​​ហៅ​ថា​ ស្រុកដូន​ណៃ  ។​ ភូមិភាគ​ដូ​នណៃ​នេះ ភាគ​ធំ​ សុទ្ធសឹង​ជា​ខ្ពង់រាប  ។ ស្រុក​នេះ​បាន​ត្រូវ​ពួក​ជនជាតិ​​យួន​ប្លន់​យក ​នៅពេល​ដែល​ប្រទេស​ខ្មែរ​​កើតសង្គ្រាម​ក្នុង​ស្រុក ​គឺ​ក្នុង​រវាង គ​.​ស. ១៦២៣  ។ ​ ក្នុង​ភូមិភាគ​ដែនដី ដូន​​ណៃ​នេះ​មាន​ជា​អាទិ៍​ ខេត្តកោះ​គង ​(យួន​ហៅ Gò Công 鹅贡 ​ហ្ក​កុង​),​ ទួល​តា​មោក​ (យួន​ហៅ​ Thủ Dầu Một 土龙木 ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូត ឬ ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូក​),​ ព្រះ​សួគ៌ា ​(យួន​ហៅ​ Bà Rịa 巴地 បារៀ​), ​ចង្វា​ត្រពាំង ​(យួន​ហៅ​ Biên Hòa 边和 បៀ​ន​ហ្វា), ​អូ​កាប់​ (យួន​ហៅ ​Vũng Tàu 头顿 វុង​តៅ ឬ យុង​តៅ)  ។​ ​ វត្ត​ឃ្លាំង ក្នុង​ ខេត្ត​ឃ្លាំង ​ដែលជនជាតិយួន​ហៅ​ថា ​ខេត្ត​សុកត្រាំង​ ​ ===កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងលិច​=== [[ឯកសារ:Klang pagoda.jpg|thumb|right|250px|វត្ត​ឃ្លាំងក្នុង​ខេត្ត​ឃ្លាំង​ដែល​វៀតណាម​ហៅ​ថា​ខេត្ត​សុក​ចាំង]] ជា​ដែន​ដី​ស្ថិត​​នៅ​ភាគ​​ខាង​លិច កំពង់​ផែ​​ព្រៃ​នគរ ​គឺ ​ត្រើយ​​ខាង​ឆ្វេង​​ទន្លេ​សាយ​ហ្ក​ន​, ​សព្វ​​ថ្ងៃ ​គេ​​ចូល​ចិត្ត​​ហៅ​ថា ដែន​ដី​​សណ្ដ​​ទន្លេ​មេគង្គ  ។ ​ភូមិភាគ​នេះ​ មាន​​បណ្ដារាស្ត្រ​​ខ្មែរ​​រស់​នៅ​​យ៉ាង​កុះ​ករ​,​ សម្បូរណ៍​​ដោយ​ព្រែក​ ទន្លេ ​អូរ ជ្រលង ​បឹងបួរ  ។ ដី​​នៅ​​តំបន់​នេះ​ មាន​​ជី​ជាតិ​ល្អ​ណាស់ សម្រាប់​វិស័យ​កសិកម្ម  ។ កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​​ខាងលិច ជា​ភូមិភាគ​ដី​វាលទំនាប  ​។ នៅក្នុង​សម័យ​នោះ​ ភូមិភាគ​​នេះ ចែក​ចេញ​តែ ៣ ខែត្រ​ធំៗ គឺ ​៖ ១- ខេត្ត​លង់​ហោរ ​(​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ​១៩៦០​ យួន​ចែកចេញជា​ខែ​ត្រ វិញ​ឡុង​, សា​ដែក​, និង ត្រា​វិញ​)  ។ ២- ខេត្ត​​មាត់​ជ្រូក​ (​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​ ១៩៦០​ យួន​ចែកជា​ខែ​ត្រចូ​វ​ដុក​, ឡុង​ស្វៀន​, កឹន​ថឺ​, និង​សុក​ត្រាំ​ង​)  ។ ៣- ​ខេត្ត​ពាម (​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​ ១៩៦០ ​យួន​ចែកជា​ខេត្ត ហា​ទៀង​, ​រ៉ា​ច​យ៉ា និង​បាក​លៀវ​)  ។​<br /><br /> សូមបញ្ជាក់​ថា ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ត្រូវ​រាប់​បញ្ជូ​លកោះ​ពីរផង គឺ កោះ​ត្រឡាច ​(យួន​ហៅ Côn Sơn 昆山 ​កូន​សឺន​) និង កោះ​​ត្រល់​ (យួន​ហៅ Phú Quốc 富国 ​ភូ​ក្វុក​)  ។​ ​ == អាណាខេត្ត​នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​ == នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​ទាំងមូល កាលពី​សម័យមុន ចែកចេញ​ជា​អាណាខេត្ត​ធំៗ ៤ ​គឺ ​៖ # ​[[អាណាខេត្ត​ដូន​ណៃ]]​ # [[អាណា​ខេត្តលង់​ហោរ]] # ​[[អាណា​ខេត្តមាត់​ជ្រូក]] # [[អាណា​ខេត្តពាម]]<br /> ក្រោយ​មក ​អាណាខេត្ត​ទាំង​នោះ​​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា​ខេត្ត​​តូចៗ​ ចំនួន ២១ ​ខេត្ត ដែល​នៅ​ប្រើ​រហូត​ដល់​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ​១៩៦០  ។ ឈ្មោះ​ខេត្ត​ទាំង​ ២១ នោះ គឺ ៖​ {| | ១- [[ខេត្តព្រះត្រពាំង]]​ | ២-​[[ខេត្តឃ្លាំង​]] |- | ​៣-​[[ខេត្តមាត់ជ្រូក]] | ៤-​[[ខេត្តក្រមួនស]] |- | ៥-​[[ខេត្តពលលាវ]] | ៦-​[[ខេត្តទឹកខ្មៅ​]] |- | ៧-​[[ខេត្តពាម]] | ៨-[[ខេត្តព្រែកឬស្សី|ទីក្រុងព្រែកឫស្សី]] |- | ៩-[[ខេត្តលង់ហោរ]] | ១០-[[ខេត្តពាមបារាជ]]​ |- | ១១-​[[ខេត្តរោងដំរី]] | ១២-​[[ក្រុងព្រៃនគរ|ព្រៃនគរ]]​ |- | ១៣-​[[ខេត្តទួល​តា​មោក]] | ១៤-​[[ខេត្តផ្សារដែក​]] |- | ១៥-[[ខេត្តចង្វា​ត្រពាំង]] -[[ខេត្តកំពាប់​ស្រកា​ត្រី]] | ១៦-[[​ខេត្តមេ​ស​]] |- | ១៧-​[[ខេត្តកោះគង]]​ | ១៨-​[[ខេត្តព្រះ​សួគ៌ា​]] |- | ១៩-[[​ខេត្តផ្សំ​អំបើស]] | ២០-​[[ខេត្តឈ្មោះថ្មី]] |- | ២១-[[​ខេត្តអូ​រកាប់​]] |} == ការកែប្រែ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​ខ្មែរ​ទៅ​ជា​ភាសា​យួន​នៅក្នុង​ជំនាន់​បារាំង​ == {| | ១- [[ព្រះ​ត្រពាំង]] ​(Trà Vinh 茶荣= ​ត្រា​វិញ​)​ | ២-​[[ស្រុក​ឃ្លាំង​]] (Sóc Trăng 朔庄= ​សុក​ត្រាំ​ង​) |- | ​៣-​[[មាត់​ជ្រូក]] (Châu Ðốc 朱笃= ​ចូ​វ​ដុក​) | ៤-​[[ក្រមួន​ស​​]] (Rạch Giá 沥架= ​រ៉ា​ច​យ៉ា​) |- | ៥-​[[ពល​លាវ]] (Bạc Liêu 北辽= ​បាក​លៀវ​) | ៦-​[[ទឹកខ្មៅ​]] (Cà Mau 哥毛= ​កា​ម៉ៅ​) |- | ៧-​[[ពាម]] (Hà Tiên 河仙 = ​ហា​​ទៀន ឬ​ ហា​តៀង​)​ | ៨-​[[ព្រែក​ឫស្សី]]​ (Cần Thơ 芹苴= ​កឹន​ថឺ ឬ កឹង​ថឺ) |- | ៩-​[[លង់​ហោរ​]] (Vĩnh Long 永隆 = ​វិញ​ឡុង​) | ១០-[[​ពាម​បា​រ៉ា​ជ្ញ|​ពាម​បា​រាជ]] ​(Long Xuyên 龙川 = ​ឡុង​ស្វៀន​ ឬ ឡុង​ស្វៀង) |- | ១១-[[​រោងដំរី]] (Tây Ninh = 西宁 ​តីនិញ​) | ១២-​[[ព្រៃនគរ​]] (Sài Gòn = ​西贡 សាយ​ហ្កន ឬ សាយ​ហ្កង​) |- | ១៣-​[[ទួល​តា​មោក]] (Thủ Dầu Một 土龙木= ​ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូត ឬ ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូក​) | ១៤-​[[ផ្សារ​ដែក​​]] (Sa Đéc 沙的 = ​សា​ដែក​) |- | ១៥-​[[ចង្វា​ត្រពាំង​-​ស្រកា​ត្រី]] (Biên Hòa 边和 = ​បៀ​ន​ហ្វា​) | ១៦-[[​មេ​ ស​​]]​ (Mỹ Tho 美湫 = ​មី​ថ​) |- | ១៧-​[[កោះគង]]​ (Gò Công 鹅贡 = ​ហ្ក​កុង​) | ១៨-​[[ព្រះ​សួគ៌ា​]] (Bà Rịa = 巴地 ​បារៀ​) |- | ១៩-​[[ផ្សំ​អំបើស]] (Bến Tre 槟椥 = ​បេន​ត្រែ​) | ២០-​[[ឈ្មោះ​ថ្មី​]] (Tân An 新安 = ​តឹន​អាន​) |- | ២១-​[[អូ​រកាប់​]] (Cap. St. Jacques 头顿 =​កាប​សាំង​ហ្សាក់​) |} == ការកែប្រែ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​ខ្មែរ​ទៅ​ជា​ភាសា​យួន​នៅក្នុង​ជំនាន់​ ង៉ោ​ ឌិញ​​យៀម 吴廷琰 (ង៉ូ ឌិញ​យៀម) == ១- ព្រះ​ត្រពាំង ​(Vĩnh Bình 永平 = ​វិញ​ប៊ិញ) ។​ ​ ​ ២- ​ស្រុក​ឃ្លាំង​ (Sóc Trăng 滀臻 = ​សុក​ត្រាំ​ង​, Bạc Liêu 北辽 = ​បាក​លៀវ) ។ ៣- មាត់​ជ្រូក ​(An Giang 安江 = ​អាន​យ៉ាង​, Chau Doc 朱笃 = ​ចូ​វ​ដុក​, Long Xuyên 龍川 = ​ឡុង​ស្វៀន​ ឬ ឡុង​ស្វៀង) ។ ៤- ក្រមួន​ស ​(Chương Thiện 彰善= ​ជឿង​ធៀន​, Rạch Giá 沥架 = ​រ៉ាច​យ៉ា​, Cần Thơ 芹苴= ​កឹន​ថឹ ឬ កឹង​ថឺ​, Ba Xuyên = 巴川 ​បា​ស្វៀន ឬ បា​ស្វៀង​, An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង) ។ ៥- ​ពល​លាវ ​(Ba Xuyên 巴川= ​បា​ស្វៀន ឬ បា​ស្វៀង​, An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង) ។​ ​ ​ ៦- ​ទឹកខ្មៅ​ (An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង​, [Cà Mau-Bạc Liêu = 哥毛- 北辽 ​កា​ម៉ៅ​-​បាក​លៀវ​]) ។ ៧- ពាម​ (Kiên Giang 堅江 = ​កៀន​យ៉ាង ឬ កៀង​យ៉ាង ​[Hà Tiên-Rạch Giá 河仙 - 沥架 = ​ហា​ទៀន​-​រ៉ាច​យ៉ា​ ឬ ហា​តៀង-រ៉ាច​យ៉ា]) ។​ ​ ​ ​ ៨- ​ព្រែក​ឫស្សី ​(Phong Dinh 丰盈 = ​ផុង​យិញ​) ។ ៩- លង់​ហោរ ​(Vĩnh Long 永隆 = វិញ​ឡុង ​[Vĩnh Long-Sa Đéc 永隆 - 沙的 = ​វិញ​ឡុង​-​សា​ដែក​]) ។​ ​ ​ ១០- ពាម​បា​រ៉ា​ជ្ញ ​(Long Xuyên 龍川 = ​ឡុង​ស្វៀន ឬ ឡុង​ស្វៀង​) ។ ១១- រោងដំរី ​(Tây Ninh 西宁 = តី​និញ) ។ ១២- ព្រៃនគរ​ (Sài Gòn 西贡 = ​សាយ​ហ្កន ឬ សាយ​ហ្កង​, [Gia Định-Chợ Lớn 嘉定 - 堤岸= ​យ៉ាឌិញ​-​ចឺ​ឡឺន ឬ ចឺ​ឡឺង]) ។ ១៣- ទួល​តា​មោក ​(Bình Dương 平阳 = ​ប៊ិញ​យឿង ​[Bình Long 平隆 = ​ប៊ិញឡុង​]) ។​ ១៤- ផ្សារ​ដែក​ (Kiến Phong = ​建丰 កៀន​ផុង​) ។ ១៥- ​ចង្វា​ត្រពាំង​ (Phước Thành 福成 = ភឿក​ថាញ់​, Phước Long 福隆 = ​ផឿក​ឡុង​) ។ ១៦- មេ​-ស ​(Định Tường 定祥 = ​ឌិញ​ទឿង​) ។ ១៧- ​កោះគង ​(Định Tường 定祥 = ​ឌិញ​ទឿង​, Long An 隆安 =​ឡុង​អាន ឬ​ ឡុង​អាង) ។​ ​ ​ ១៨- ព្រះ​សួគ៌ា​(Phước Tuy 福绥 = ​ផឿក​ទ្វី​, Bình Tuy 平绥= ​ប៊ិញ​ទ្វី) ។ ១៩- ផ្សំ​អំបើស ​(Kiến Hòa 建和 = ​កៀន​ហ្វា ឬ កៀង​ហ្វា​)​ ។ ២០- ​ឈ្មោះ​ថ្មី ​(Long An 隆安 = ឡុង​អាន ឬ ឡុង​អាង​) ។ ២១- អូ​រកាប់ ​(Vũng Tàu 头顿 =​វុង​តៅ​ ឬ​ យុង​តៅ) ។ ==ការភ្ជាប់ដែនដីកម្ពុជាក្រោមទៅនឹងប្រទេសវៀតណាម (យួន)== សហភាព​ឥណ្ឌូចិន​ ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម​បារាំង តាំង​ពី​​សតវត្សរ៍​ទី​១៩ ​ត្រូវ​បែងចែក​ជា ៥រដ្ឋ​ផ្សេងគ្នា គឺ​ [[កម្ពុជា]] [[ឡាវ]] [[តុងកឹង]] (វៀតណាម​ខាង​ជើង) [[អណ្ណាម]] (វៀតណាម​កណ្តាល) និង​ [[កូសាំងស៊ីន]] (កម្ពុជាក្រោម) ដែល​ស្ថិត​នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​វៀតណាម​បច្ចុប្បន្ន។ [[កម្ពុជា]] [[ឡាវ]] [[តុងកឹង]] និង​ [[អណ្ណាម]] ថ្វីដ្បិត​តែ​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​អំណាច​អាណានិគម​បារាំង ក៏ប៉ុន្តែ នៅមាន​ទម្រង់​ជា​ប្រទេស​ និង​មាន​អំណាច​នយោបាយ​ដាច់​ពី​បារាំង។ ផ្ទុយទៅវិញ កូសាំងស៊ីន​ត្រូវ​បាន​បារាំង​កាត់យក​មក​ធ្វើ​ជាអាណាខេត្ត​របស់​ខ្លួន​ទាំងស្រុង ដោយ​មាន​លក្ខន្តិកៈ​ជា​ដែនដីបារាំង​នៅ​នាយសមុទ្រ ​(Territoire d’Outre-mer)។ [[កូសាំងស៊ីន]] ​​ធ្លាប់​ជា​ទឹកដី​របស់​នគរ​[[ខ្មែរ]] ក៏ប៉ុន្តែ ត្រូវ​នគរ[[អណ្ណាម]]​ចូល​មក​កាន់កាប់ និង​​កាត់​យក​ទៅ​ធ្វើ​ជា​ទឹកដី​របស់​ខ្លួន ចាប់ពី​​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី១៧ មុននឹង​ត្រូវ​បារាំង​ច្បាំង​ដណ្តើម​យក​មក​កាន់កាប់ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦២។ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦៤ នៅក្រោយ​ពេល​ដែល​ព្រះបាទ​នរោត្តម​ព្រម​ដាក់​កម្ពុជា​ឲ្យ​ស្ថិត​ក្រោម​អាណាព្យាបាល​បារាំង លោក​ Pierre-Paul de la Grandière ទេសាភិបាល​បារាំង​នៅ​កូសាំងស៊ីន ធ្លាប់បាន​សន្យា​ថា​នឹង​ជួយ​កម្ពុជា​ឲ្យ​​យក​មកវិញ​នូវ​​ទឹកដី​ដែល​បាត់បង់​ទៅ​ប្រទេស​ជិតខាង។ ក៏ប៉ុន្តែ ពាក្យសន្យា​នេះ បារាំង​បាន​ធ្វើ​​​តែ​ចំពោះ​ទឹកដី​ដែល​​ខ្មែរ​បាត់បង់​ទៅ​សៀម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ចំពោះ​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម​វិញ បន្ទាប់​ពី​បាន​ដណ្តើម​ពី​វៀតណាម​មក​កាន់កាប់​ជា​កម្មសិទ្ធិ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​អស់រយៈពេល​ជិត១សតវត្សរ៍ បារាំង​ស្រាប់​តែ​បាន​ប្រគល់​ទៅ​ឲ្យ​វៀតណាម​វិញ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ដោយ​មិន​កាត់​មក​ឲ្យ​ខ្មែរ​​ដែល​ជា​ម្ចាស់​ដើម​នោះទេ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ ពេល​ដែល​បារាំង​ត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះខ្សោយ តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់[[​ជប៉ុន]]។ ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​ជប៉ុន​ចាញ់​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៥ ទើប[[​បារាំង]]​ចូល​មក​ត្រួតត្រា​ឥណ្ឌូចិន​ឡើងវិញ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយ​មើល​ឃើញ​ពី​ការ​រីកដុះដាល​នៃចលនា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ បារាំង​ដឹងច្បាស់​ថា ខ្លួន​នឹង​មិន​អាច​កាន់កាប់​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​ពេញ​ដៃ​ដូចកាល​ពីមុនសង្រ្គាម​នោះទេ។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​បារាំង​ដាក់ចេញ​នូវផែនការ​​មួយ គឺ​​កែប្រែ​សហភាព​ឥណ្ឌូចិន​ឲ្យ​ទៅ​ជា “សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូចិន” ដោយ​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​នីមួយៗ​ត្រូវ​ទទួលបាន​ឯករាជ្យ​ស្ទើរតែ​ពេញលេញ ពោលគឺ​ ត្រូវ​ក្តោបក្តាប់​​អំណាច​ទាំងអស់ លើកលែង​តែ​​វិស័យ​កងទ័ព និង​ហិរញ្ញវត្ថុ ដែល​ត្រូវ​បន្ត​ស្ថិត​ក្នុងដៃ​បារាំង។ ជាមួយ​កម្ពុជា និង​ឡាវ ការចរចា​ជុំវិញ​លក្ខន្តិកៈ​ពាក់កណ្តាល​ឯករាជ្យ​នេះ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​​គ្មាន​ឧបសគ្គ​អ្វី​ធំដុំ​នោះទេ ហើយ​នៅ​ក្នុង​ពេល​កំពុង​រង់ចាំ​ការចុះ​សន្ធិសញ្ញា​ជា​ស្ថាពរ ​កិច្ចព្រមព្រៀង​បណ្តោះអាសន្ន​ (Modus vivendi) ត្រូវ​បាន​ចុះ​រវាង​បារាំង និង​កម្ពុជា នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៧ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៤៦ និង​រវាង​បារាំង និង​ឡាវ នៅ​ថ្ងៃ​ទី២៧ ខែ​សីហា​ឆ្នាំ​ដដែល។ ជាមួយ​វៀតណាមវិញ ការចរចា​ត្រូវ​ជួប​នឹង​បញ្ហា​ស្មុគស្មាញ​ច្រើន ម្យ៉ាង ដោយសារ​តែ​វៀតណាម​នៅ​ពេលនោះ​មិនមែន​ជា​ប្រទេស​រួមគ្នា​តែមួយ ពោលគឺ​ ត្រូវ​ចែក​ជា​តុងកឹង និង​អាណ្ណាម ដែល​មាន​អំណាច​នយោបាយ​ដាច់ចេញ​ពី​គ្នា​ ហើយ​ម្យ៉ាងទៀត គឺ​ដោយសារ​តែ​មាន​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​វៀតមិញ ដែល​បាន​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​ជា​ឯកតោ​ភាគី​បង្កើត​ជា​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​វៀតណាម​រួចទៅហើយ តាំង​ពីថ្ងៃ​ទី២ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៤៥។ នៅ​ក្នុងការ​ចរចា​ជាមួយ​បារាំង ហូ ជីមិញ ដែល​ជា​ប្រមុខដឹកនាំ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​វៀតណាម​ ហើយ​ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​តុងកឹង (វៀតណាម​ខាងជើង) បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​បារាំង​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ភ្លាមៗ​ដល់​វៀតណាម ហើយ​​ប្រទេស​វៀតណាម​ឯករាជ្យ​នេះ​​ត្រូវ​តែ​រួមបញ្ចូល​គ្នា​នូវ​តំបន់​ទាំង ៣ គឺ ​តុងកឹង អាណ្ណាម និង​​កូសាំងស៊ីន ដែល​វៀតណាម​ចាត់ទុក​ថា​ជា​ទឹកដី​របស់​ខ្លួន ដែល​បារាំង​ច្បាំង​ដណ្តើម​យក​ទៅ​​ធ្វើ​ជា​អាណាខេត្ត។ លក្ខខណ្ឌ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បារាំង​ច្រានចោល ដោយសារ​តែ​នៅ​ពេលនោះ បារាំង​ចង់​រក្សា​ទឹកដី​កូសាំងស៊ីន​ទុក​​ជា​អាណាខេត្ត​របស់​ខ្លួន​តទៅទៀត។ ក្រោយ​មក​ទៀត បារាំង​បាន​សុខចិត្ត​​ធ្វើ​សម្បទាន​ដល់​ហូ ជីមិញ ដោយ​យល់ព្រមបើក​ឲ្យ​មាន​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជាជន​ជា​អ្នក​សម្រេច​ថា តើ​គួរ​បញ្ចូល​តំបន់​ទាំង ៣ ជា​ប្រទេស​វៀតណាម​តែមួយ​ឬ​ក៏​យ៉ាងណា។ តំណាង​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង និង​ហូ ជីមិញ ក៏​បាន​ចុះកិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ​ក្នុង​ន័យ​នេះ នៅថ្ងៃ​ទី៦​ ខែមីនា ឆ្នាំ​១៩៤៦ ដោយ​ត្រៀម​រៀបចំ​បើក​ធ្វើ​សន្និសីទ​មួយ នៅ​ហ្វុងតែនប្លូ (Fontainebleau) ប្រទេស​បារាំង ដើម្បី​ចរចា​លើ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ស្ថាពរ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​ខ្វែងគំនិត​គ្នា​ រវាង​បារាំង និង​ពួក​វៀតមិញ​ក៏​បាន​កើតឡើង​ម្តងទៀត ជុំវិញ​ដំណើរការ​នៃ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ។ ​ហូ ជីមិញ ទាមទារ​ឲ្យ​​​តុងកឹង អាណ្ណាម និង​កូសាំងស៊ីន​រៀបចំ​ធ្វើ​ប្រជាមតិ​រួមគ្នា​​ជាប្លុក។ ចំណែក​​​​លោក​ Thierry d’Argenlieu ដែល​នៅពេលនោះ​ជា​អគ្គស្នងការ​បារាំង​ប្រចាំ​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន (Haut-commissaire de France en Indochine) ​យល់ឃើញ​ថា ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ​ជាប្លុក​នេះ​មិនមាន​ភាព​យុត្តិធម៌ ពីព្រោះ​ថា ប្រជាជន​នៅ​តុងកឹង និង​អាណ្ណាម​ ដែល​សុទ្ធតែ​ចង់​ទាមទារ​យក​កូសាំងស៊ីន​ទៅវិញ គឺ​មាន​ចំនួន​ច្រើន​លើសលុប​ធៀប​នឹង​ប្រជាជន​នៅ​កូសាំងស៊ីន។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​លោក​ទាមទារ​​ថា បារាំង​ត្រូវ​តែ​​បើកផ្លូវ​ឲ្យ​កូសាំងស៊ីន​អាច​​​ក្លាយ​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​មួយ​ដូច​ជារដ្ឋផ្សេងទៀត​ក្នុង​សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូចិន​ដែរ ហើយ​រដ្ឋ​កូសាំងស៊ីន​​ថ្មី​នេះ​គឺ​ជា​អ្នក​មាន​សិទ្ធិ​សម្រេច​ដោយ​ខ្លួនឯងអំពី​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​នឹង​វៀតណាម។ នៅថ្ងៃ​ទី១ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៦ នៅ​ក្នុងពេល​ដែល ហូ ជីមិញ ដឹកនាំ​គណៈប្រតិភូវៀតណាម​ចេញ​ទៅ​បារាំង ដើម្បី​​ចូល​រួម​ក្នុង​សន្និសីទ​នៅ​ហ្វុងតែនប្លូ លោក Thierry d’Argenlieu បាន​ប្រកាស​​ឲ្យ​កូសាំងស៊ីន​ក្លាយ​ជា​​​រដ្ឋ​ស្វយ័ត ដោយ​មាន​ឈ្មោះ​ថា ​“សាធារណរដ្ឋ​កូសាំងស៊ីន” និង​​​មាន​រដ្ឋាភិបាល​បណ្តោះអាសន្ន នៅ​ទីក្រុង​សៃហ្កន (ព្រៃនគរ)។ រដ្ឋាភិបាល​បណ្តោះអាសន្ន​​នេះ​ហើយ ដែល​នឹង​ត្រូវ​ទទួល​បន្ទុក​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ​ សម្រេច​ជោគវាសនា​កូសាំងស៊ីន។ សម្រាប់​ ហូ ជិមិញ ការ​ផ្តាច់​កូសាំងស៊ីន​ឲ្យ​ទៅ​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​នេះ​ គឺ​ជា​ការ​រំលោភ​លើ​កិច្ចព្រមព្រៀង ដែល​បានចុះ​កាល​ពី​ខែមីនា។ សន្និសីទ​នៅ​ហ្វុងតែនប្លូ​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ។​ ការចរចា​ រវាង​បារាំង និង​ហូ ជីមិញ ក៏​ត្រូវ​ជាប់គាំង។ ​នៅ​ខែ​ធ្នូឆ្នាំ​១៩៤៦ សង្រ្គាម​ រវាង​បារាំង និង​វៀតមិញ (សង្រ្គាមឥណ្ឌូចិន) ​ក៏​ចាប់ផ្ទុះឡើង។ នៅ​ក្នុងពេល​ដែល​សង្រ្គាម​ឥណ្ឌូចិន​កំពុងឆាបឆេះ​ពេញ​បន្ទុក បារាំង​​បាន​ចាប់ផ្តើមគិតគូរ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​ថ្មីមួយ ដើម្បី​ប្រជែង​ជាមួយ​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​កុម្មុយនិស្ត នៅ​វៀតណាម​ខាងជើង។ គោលដៅ​របស់​បារាំង គឺ​ធ្វើ​យ៉ាងណា​​កាត់ផ្តាច់​ពួក​វៀតមិញ ពី​ការ​គាំទ្រ​របស់​ប្រជាជន​វៀតណាម តាមរយៈ​ការ​សន្យា​ផ្តល់​ឯករាជ្យ​ដល់​វៀតណាម ដឹកនាំ​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​មួយ ដែល​មិនមែន​កុម្មុយនិស្ត។ នៅ​ពេលនោះ បារាំង​សំឡឹង​ឃើញ​ថា មាន​ឥស្សរជន​តែ​ម្នាក់​គត់ ​ដែល​អាច​ឡើង​មក​ដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​ប្រជែង​នឹង​ប្រជាប្រិយភាព​របស់​ហូ ជីមិញបាន គឺ បាវដាយ ​អតីត​អធិរាជ​នៃ​នគរ​​​អាណ្ណាម ដែល​ត្រូវ​ពួក​វៀតមិញ​បង្ខំ​ឲ្យ​ដាក់រាជ្យ និង​រត់ទៅ​រស់នៅ​និរទេសខ្លួន នៅ​ហុងកុង។ លោក Vincent Auriol ប្រធានាធិបតី​បារាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៤៧ ដល់​១៩៥៤ និង​អតីត​អធិរាជ​​អាណ្ណាម បាវ ដាយ នៅឆ្នាំ​១៩៤៧ បារាំង​បាន​ចាប់ផ្តើម​ទាក់ទង​ជាមួយ​បាវដាយ ដើម្បី​សុំ​ឲ្យ​ទ្រង់មក​ដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​​ថ្មី ដែល​បារាំង​គ្រោង​បង្កើត ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​វៀតមិញ។ ក៏ប៉ុន្តែ បាវដាយ​មិនបាន​យល់ព្រម​ភ្លាមៗ​នោះទេ ដោយ​បាន​ធ្វើជា​កិកកុក ដើម្បី​ទាមទារ​នូវ​លក្ខខណ្ឌ​ជាច្រើន​ ជាពិសេស គឺ​ទាមទារ​​ឲ្យ​បារាំង​ទទួលស្គាល់​ឯករាជ្យ​របស់​វៀតណាម​ជា​ប្រទេស​រួមគ្នា​នូវ​ដែនដី​ទាំង៣ គឺ​តុងកឹង អាណ្ណាម និង​កូសាំងស៊ីន។ និយាយ​ឲ្យ​ចំ លក្ខខណ្ឌ​ដែល​បាវដាយ​ទាមទារ​នេះ គឺ​ដូចគ្នា​ទៅនឹង​ការទាមទារ​របស់​ហូ ជីមិញ ហើយ​ដែល​បារាំង​ធ្លាប់​បាន​បដិសេធ​រួចទៅហើយ។ ក៏ប៉ុន្តែ បារាំង​ក្នុងពេល​ចរចាជាមួយ​បាវដាយ គឺខុសគ្នា​ពី​បារាំង​ក្នុងពេល​ចរចា​ជាមួយ​ហូជីមិញ។ រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​បាន​ផ្លាស់ប្តូរ​ប្រមុខ​ដឹកនាំ​ជាច្រើន​ដំណាក់កាល​រួច​ទៅហើយ ហើយ​​របប​នយោបាយ​ថ្មីមួយ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​បារាំង គឺ​របបសាធារណរដ្ឋ​ទី៤ ដោយ​មាន​ប្រធានាធិបតី​ថ្មី គឺ​លោក Vincent Auriol ដែល​បាន​ឡើង​មក​កាន់​តំណែង នៅដើម​ឆ្នាំ​១៩៤៧។ លោក Thierry d’Argenlieu អគ្គស្នងការ​បារាំង​ប្រចាំ​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​ក៏​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់ចេញ នៅ​ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៤៧។ សម្រាប់​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​ថ្មី​ ការ​កម្ចាត់​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​វៀតមិញ ​ដើម្បី​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​ឥណ្ឌូចិន គឺ​ជា​អាទិភាព​ធំជាង​ជោគវាសនា​នៃ​ដែនអាណានិគម​កូសាំងស៊ីន។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​បារាំង​សុខចិត្ត​ប្រគល់​កូសាំងស៊ីន​ឲ្យ​ទៅ​វៀតណាម ទៅតាម​ការ​ទាមទារ​របស់​បាវដាយ ធ្វើ​យ៉ាងណា​ឲ្យ​តែ​បាវដាយ​សុខចិត្ត​​ទៅដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម ប្រឆាំង​នឹង​ពួក​វៀតមិញ។ ការចរចា​​ជាមួយ​បាវដាយ​ក៏​បាន​ឈាន​ទៅដល់​ការ​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង នៅ​បេដាឡុង នៅថ្ងៃ​ទី៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៨ ហើយ​នៅថ្ងៃ​ទី៨ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៤៩ លោក Vincent Auriol ប្រធានាធិបតី​បារាំង​បាន​ផ្ញើ​លិខិត​​ជាលាយលក្ខណ៍​ទៅ​​បាវដាយ ដោយ​បញ្ជាក់​ពី​ការ​ព្រមព្រៀង​​ឲ្យ​វៀតណាម​ក្លាយ​​ទៅជា​ប្រទេសឯករាជ្យ​មួយ ដោយ​រួមបញ្ចូល​​តំបន់​ទាំង៣ គឺ តុងកឹង អាណ្ណាម និង​កូសាំងស៊ីន។ * នៅថ្ងៃ​ទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៩ សភា​បារាំង​ក៏​បាន​អនុម័ត​ច្បាប់​មួយ​បញ្ចប់​លក្ខន្តិកៈ​ជា​ទឹកដី​នៅនាយ​សមុទ្រ​របស់​កូសាំងស៊ីន ដោយ​ភ្ជាប់​​អតីត​ដែនដី​របស់​នគរ​ខ្មែរ​នេះ ទៅជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​វៀតណាម។ ១០ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក គឺ​នៅថ្ងៃ​ទី១៤ ខែមិថុនា [[តុងកឹង]] [[អាណ្ណាម]] និង​[[កូសាំងស៊ីន]]​ត្រូវ​បាន​គេ​ច្របាច់​បញ្ចូល​គ្នា​បង្កើត​ជា​​រដ្ឋវៀតណាម​ឯករាជ្យ​មួយ ដែល​មាន​រដ្ឋធានី​នៅ​សៃហ្គន(ព្រៃនគរ) ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​អតីត​អធិរាជ​បាវដាយ៕ == ឯកសារ​យោង​ == {{Reflist}} * [http://www.cambodiaonlinenews.com ស៊ីអ៊ីអិន(Cambodia Express News)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901040021/http://www.cambodiaonlinenews.com/ |date=2009-09-01 }} * [http://vokk.net/?p=805] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កម្ពុជាក្រោម]] <br /> {{ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម|ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម៖ អាណាខេត្ត​ធំៗ ទាំង ​៤ នឹងខេត្ត​​តូចៗ​ ទាំង ២១​}} {{Navbox |name = អាណាខេត្តកម្ពុជាក្រោម |title = អាណាខេត្តកម្ពុជាក្រោម |state = {{{state|autocollapse}}} |liststyle = text-align:left; |image = [[File:Flag of LFKK.png|right|75px|ខ្មែរក្រោម]] |group1 = '''អាណាខេត្តធំៗទាំង ៤នៃកម្ពុជាក្រោម''' |list1 = [[អាណាខេត្តលង់ហោរ]]{{spaces|3}} [[អាណាខេត្តមាត់ជ្រូក]]{{spaces|3}} [[អាណាខេត្តពាម]]{{spaces|3}} [[អាណាខេត្តដូនណៃ]] |group2 = '''អាណាខេត្តលង់ហោរ''' |list2 = [[ខេត្តលង់ហោរ]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |group3 = '''អាណាខេត្តមាត់ជ្រូក''' |list3 = [[ខេត្តមាត់ជ្រូក]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |group4 = '''អាណាខេត្តពាម''' |list4 = [[ខេត្តពាម]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |group5 = '''អាណាខេត្តដូនណៃ''' |list5 = [[ខេត្តដូនណៃ]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |belowstyle= background: #7BBA43; color: #000080; |below=[[អាណាខេត្តកម្ពុជាក្រោមទាំង ៤]]​មាន ខេត្តចំណុះ </div> }} {{Navbox |name = ខេត្តខ្មែរដែលបាត់បង់ទៅប្រទេសវៀតណាម(យួន) |title = ខ្មែរកម្ពុជាក្រោម[[កម្ពុជាក្រោម]]([[កូសាំងស៊ីន]]) |state = {{{state|autocollapse}}} |liststyle = text-align:left; |image = [[File:Flag_of_KKF.svg|right|75px|ខ្មែរក្រោម]] |group1 = '''ទីក្រុង''' |list1 = [[ក្រុងព្រៃនគរ]](ខេត្តព្រៃគ) |group2 = '''ខេត្ត''' |list2 = [[ខេត្តមាត់ជ្រូក|មាត់ជ្រូក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តក្រមួនស|ក្រមួនស]] {{spaces|3}}[[ខេត្តលង់ហោរ|លង់ហោរ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តរោងដំរី|រោងដំរី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តមេ ស|មេ ស]] {{spaces|3}}[[ខេត្តអូរកាប់|អូរកាប់]] {{spaces|3}}[[ខេត្តព្រះត្រពាំង|ព្រះត្រពាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តព្រែកឫស្សី|ព្រែកឬស្សី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពាមបារាជ|ពាមបារាជ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពាម|ពាម]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពលលាវ|ពលលាវ]]{{spaces|3}}[[ខេត្តផ្សារដែក|ផ្សារដែក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តទួលតាមោក|ទួលតាមោក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តទឹកខ្មៅ|ទឹកខ្មៅ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តឃ្លាំង|ឃ្លាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តចង្វា​ត្រពាំង|ចង្វាត្រពាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តឈ្មោះថ្មី|ឈ្មោះថ្មី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកំពង់ឬស្សី|កំពង់ឬស្សី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកោះគង|កោះគង]]{{spaces|3}}[[ខេត្តព្រះសួគ៌ា|ព្រះសួគ៌ា]] |belowstyle= background: #7BBA43; color: #000080; |below=[[កម្ពុជាក្រោម]]​មាន [[​ក្រុង]]ចំនួន១​ [[ខេត្ត]]​ចំនួន​២០ </div> }} 9nqq8g4usb0vaxpvcd3xfowkgg3ofvn 334260 334259 2026-04-11T08:20:09Z ~2026-22070-46 50551 334260 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Kampuchea-krom.jpg|thumb|right|300px|ផែនទី​ទឹក​ដី​កម្ពុជា​ក្រោម​]] [[File:LocationEmpireofVietnam.svg|thumb|right|300px|ផែនទី​ទឹក​ដីវៀតណាម នៅប្រទេសវៀតណាមសព្វថ្ងៃ]] '''{{ទង់ជាតិ២|កម្ពុជាក្រោម}}''' 下柬埔寨 ជា​ផែនដី​មួយ​ភាគ​ស្ថិត​នៅ​ប៉ែក​ខាងកើត [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន  ។​​ កាលពី​សម័យ​ដើម​ផែនដី​នេះ ​មានឈ្មោះ​ហៅ​ថា [[​កម្ពុជា​ទឹក​លិច]] 水真腊  ។ តាម​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​ឲ្យដឹង​ថា ​កាល​សម័យ​នោះ​ ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​​មាន​វិសាលភាព​ធំធេង​ណាស់​, អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​សន្មត​ហៅថា [[អាណាចក្រខ្មែរ|ចក្រភព​ខ្មែរ]]（高棉帝国）។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == ការ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​កម្ពុជា​លិច​ទឹក​ ពីព្រោះ​កាលសម័យ​នោះ ​មាន​តែ​ប្រទេស​​កម្ពុជា​កណ្ដាល​នេះ​ទេ​​ ដែល​ជា​ដែនដី​គោក  ។ ចំណែក​ដែនដី​ប៉ែក​ខាងកើត (កម្ពុជា​ក្រោម​សព្វថ្ងៃ មានផ្ទៃក្រឡាទំហំ ៦៧.៧០០ ​គីឡូ​ម៉ែត្រ​ក្រឡា ដោយ​រាប់​ទាំង​កោះ​ត្រល់ និង​កោះ​ត្រឡាច) នៅ​ជា​ប្រជុំ​កោះ​នៅ​ឡើយ  ​។ នៅ​ទី​​នោះ ​ពុំ​សូវ​មាន​បណ្ដាជន​[[ខ្មែរ (ជនជាតិ)|ខ្មែរ]]​រស់នៅ​ទេ​ (​ខ្មែរ​ពុំ​សូវ​ចូលចិត្ត​រស់នៅ​តាម​មាត់​ទឹក​ដែល​មាន​របរ​នេសាទ​ត្រី​ជាប្រ​មុខ​) ​ម្ល៉ោះហើយ​ ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ក៏​ពុំបាន​យក​ព្រះទ័យ​ទុកដាក់​ត្រួតពិនិត្យ​ផែនដី​នោះ​ឲ្យបាន​ហ្មតច​ត់​ប៉ុន្មាន​ដែរ។ មហា​អាណាចក្រខ្មែរ​នា​សម័យ​នោះ ​មាន​ព្រំ​ប្រទល់​ដែន​ខាងជើង​ទល់​នឹង​[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេស​ចម្ប៉ា]]​ (​ចាម​) ​ដែល​សព្វថ្ងៃ​នៅ​ត្រង់​ខេត្ត​ប៊ិញ​​ធន់ (Bình Thuận平顺), ខាងកើត​ទល់​[[សមុទ្រចិនខាងត្បូង|សមុទ្រ​ចិន]]​, ខាងលិច​ទល់​នឹង​[[ទន្លេ​សា​លូ​អ​ង]]​​ប្រទេស​​[[មីយ៉ាន់ម៉ា]]សព្វថ្ងៃ និង​ខាងត្បូង​ទល់​នឹង​[[ឈូងសមុទ្រថៃ|ឈូង​សមុទ្រ​សៀម]]។​ លុះ​ប្រហែល​មួយ​សតវត្សរ៍​ក្រោយមក កម្ពុជា​ទឹក​លិច​​ក្លាយ​ជា​ដែនដី​គោក ​(​ដោយ​ដីល្បាប់​[[ទន្លេមេគង្គ]]​ហូរ​ចាក់​)​  ។ ​ពេល​នោះ ​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ​បាន​នាំគ្នា​ទៅ​រស់នៅ​យ៉ាង​កុះករ​​ ថែមទាំង​មាន​កំពង់ផែ​មួយ​យ៉ាង​ធំ​គឺ​កំពង់ផែ​[[ទីក្រុងព្រៃនគរ|ព្រៃនគរ]] (សាយ​ហ្កន​​ ឬ ហូ​ជី​មិញ) សព្វថ្ងៃនេះ  ។​<br /> ===វិបត្តិ​រាជ​បល្ល័ង្គ=== ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ២ បាន​សុគត​ក្នុង​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៦២២ និង ១៦២៧ ។ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​២]] មាន​ព្រះ​រាជបុត្រ ​៣​ នាក់ ៖<br /><br /> ១- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ​១ ​គឺ [[ចៅពញាតន់ ឬព្រះបរមរាជាទី៦|ចៅ​ពញាតូ]] (១៦២៥ - ១៦៣១) ។<br /><br /> ២- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ២ (​គ្មាន​បាន​បញ្ជាក់​នៅក្នុង​ពង្សាវតា​រ​​ទេ​) ។​<br /><br /> ៣- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ​៣ គឺ ​ព្រះអង្គ​ច័ន្ទ ហៅ​[[ចន្ទរាជា|ចៅពញា​ចន្ទ]] ។​<br /><br /> នៅពេល​ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​ ២ យាង​ចូល​សុវណ្ណ​គ​ត [[ព្រះ​ឧទ័យ]] ជា​ឧបរាជ ​(​បង​ព្រះ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​ ២) បាន​ដណ្ដើម​រាជ្យ​អំពី​កូន​ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ២ (​ការដណ្ដើម​រាជ្យ​រវាង​ក្មួយ​នឹង​មា​ បាន​ផ្ទុះ​ជា​សង្គ្រាម​ក្នុង​​ស្រុក​ក្លាយទៅជា​សោ​កនាដកម្មដ៏​សោកសៅ​មួយ​ក្នុង​រាជវង្សានុវង្ស​ក្សត្រ​អង្គ​នេះ ​ត​រៀង​មក) ។​<br /><br />​​ ចៅ​ពញាតូ បាន​គ្រងរាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៦២៥ ហើយ​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គ​ត​ទៅ​វិញនៅ​ឆ្នាំ ​១៦៣១ ។ ​ក្សត្រា​នេះ​ត្រូវបាន​ជ័យជេដ្ឋា​ទី ២ ជា​ព្រះ​រាជបិតា ​អប់​រំ​យ៉ាង​ហ្មត់ចត់  ​។ ចៅ​ពញាតូមាន​គូ​ដណ្ដឹង​ម្នាក់​ គឺ​ព្រះ​នាង​ [[អង្គ​វត្តី]]  ​។ ​​ប៉ុន្តែនៅពេលដែល ចៅ​ពញាតូ ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស​នៅឡើយ ព្រះ​ឧទ័យ ជា​មា បាន​រៀប​អភិសេកព្រះ​នាង​អង្គ​វត្តី​  ។ ​​ក្រោយមក​, ចៅ​ពញាតូ​ចាក​ព្រះ​ផ្នួស​, លប​ទាក់ទង​ព្រះ​នាង​អង្គ​វត្តីគេច​ភៀសខ្លួន​ចេញពី​វាំង  ។ ប៉ុន្តែ ព្រះ​​ឧទ័យ​​ចាប់​បាន​ទ្រង់​ក៏​ធ្វើ​គត់​ក្សត្រ​ទាំងពីរ​អង្គ​នោះ​ទៅ  ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៦៤០ ព្រះ​ឧទ័យ​បាន​លើក​រាជ្យ​ឲ្យទៅ​កូន​​របស់​ខ្លួន​គឺ [[អង្គន​ន់]]​  ។ ពីរ​ឆ្នាំ​​ក្រោយ​មក ​ចៅពញា​ចន្ទ​(​កូន​ទី ​៣ របស់​ជ័យជេដ្ឋា​ទី​ ២) បាន​ក្រោក​ឡើង​ប្រឆាំង​រួច​ក៏​​បាន​ធ្វើ​គត់ ព្រះ​ឧទ័យ និង​អង្គន​ន់  ។​<br /><br /> ឃាតកម្ម​ខាងលើនេះ បាន​ធ្វើឲ្យ​សង្គ្រាម​ក្នុងស្រុក​ផ្ទុះ​ឡើង​ជា​ថ្មី​ទៀត​ រហូតទល់​នឹង​រាជ្យ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ​៤​  ។​<br /><br /> ចៅពញា​ចន្ទ​ ទ្រង់​ព្រះនាម [[ព្រះ​រាមា​ចូលសាសន៍]] ​មាន​អគ្គមហេសី​ជា​ជាតិ​ជ្វា  ។ ​​ចំណែក​ព្រះ​បទុម​រាជា​វិញ​ (​កូន​របស់​ព្រះ​ឧទ័យ​) ​កាល​បើ​ឃើញ​ចៅពញា​ចន្ទ​ធ្វើ​គត់​បិតា​និង​ព្រះ​រៀម​​របស់​​ខ្លួន​​ដូច្នោះ ក៏​តាំង​បង្ក​ទ័ព ក្រោក​ប្រឆាំង​ពញា​ចន្ទ​ភ្លាម​ដែរ  ។ ប៉ុន្តែ ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ ក៏​ភៀសខ្លួន​ទៅ​ពឹង​​មហេសី​ជ័យជេដ្ឋា​ទី​ ២ ដែល​ជា​ជាតិ​យួន​ឲ្យជួយ​ច្បាំង  ។ ក្ស​ត្រីជាតិ​យួន​នេះ ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ភ្លាម ដោយ​នាំ​ទ័ព​ (​ជនជាតិ​យួន​)​ ដែល​ទើប​តែ​រំដោះ​រួច​ពី​នឹម​ពួក​តុងកឹង  ។ លនោះ ចៅពញា​ចន្ទ​ត្រូវ​យួន​ចាប់​ឃុំ​ក្នុង​ទ្រុង​ដែក​​ រួច​បន្ទាប់​មក​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គត់  ។ ព្រះ​បទុម​រាជា​ឈ្នះ​សង្គ្រាម ​(ដោយសារ​យួន​ជួយ​) ក៏​ឡើង​សោយរាជ្យ​ហើយ​​​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គត់នៅ​ឆ្នាំ ​១៦៧២  ។ ព្រះអង្គ​ជី ជា​បុត្រ​ច្បង ឡើង​ស្នងរាជសម្បត្តិ  ។ ប៉ុន្តែ ក្រោយ​មក ​ព្រះអង្គ​ជី​​ត្រូវ​យួន​ធ្វើ​គត់​ ដើម្បី​លើក​អង្គន​ន់ ជា​ឧបរាជ  ។  ​<br /><br /> ​ ពេល​ព្រះអង្គ[[​ជី​សុគត់]] ប្អូន​របស់​ក្សត្រ​អង្គ​នេះ​ ឡើង​គ្រងរាជ្យ ទ្រង់​សន្មតិ​នាម​ហៅថា ព្រះបាទ​ជ័យ​​ជេដ្ឋា​ទី ៤  ។​<br />​ == ការ​បែង​ចែក​កម្ពុជា​ក្រោម​ == {{មើលផងដែរ|បញ្ជីរាយនាមខេត្ត ក្រុង និងកោះខ្មែរនៅកម្ពុជាក្រោម}} កម្ពុជា​ក្រោម​ចែក​ជា​ពីរ​ផ្នែក​ ៖ កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងកើត និង​កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងលិច​<ref>[http://កម្ពុជាក្រោម(កែប្រែ) កម្ពុជាក្រោម(កែប្រែ)]{{Dead link|date=ឧសភា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងកើត=== [[ឯកសារ:Chanmony pagoda.jpg|thumb|250px|បុណ្យ​នៅ​វត្ត ចន្ទរង្សី , ព្រៃនគរ (​សាយ​ហ្ក​ន​)]] ជា​ដែនដី​ស្ថិតនៅ​ខាងកើត​កំពង់ផែ​ព្រៃនគរ ឬ​សាយហ្គ​ន  ។ ផែនដី​នេះ​ កាល​សម័យ​នោះ មានឈ្មោះ​​ហៅ​ថា​ ស្រុកដូន​ណៃ  ។​ ភូមិភាគ​ដូ​នណៃ​នេះ ភាគ​ធំ​ សុទ្ធសឹង​ជា​ខ្ពង់រាប  ។ ស្រុក​នេះ​បាន​ត្រូវ​ពួក​ជនជាតិ​​យួន​ប្លន់​យក ​នៅពេល​ដែល​ប្រទេស​ខ្មែរ​​កើតសង្គ្រាម​ក្នុង​ស្រុក ​គឺ​ក្នុង​រវាង គ​.​ស. ១៦២៣  ។ ​ ក្នុង​ភូមិភាគ​ដែនដី ដូន​​ណៃ​នេះ​មាន​ជា​អាទិ៍​ ខេត្តកោះ​គង ​(យួន​ហៅ Gò Công 鹅贡 ​ហ្ក​កុង​),​ ទួល​តា​មោក​ (យួន​ហៅ​ Thủ Dầu Một 土龙木 ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូត ឬ ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូក​),​ ព្រះ​សួគ៌ា ​(យួន​ហៅ​ Bà Rịa 巴地 បារៀ​), ​ចង្វា​ត្រពាំង ​(យួន​ហៅ​ Biên Hòa 边和 បៀ​ន​ហ្វា), ​អូ​កាប់​ (យួន​ហៅ ​Vũng Tàu 头顿 វុង​តៅ ឬ យុង​តៅ)  ។​ ​ វត្ត​ឃ្លាំង ក្នុង​ ខេត្ត​ឃ្លាំង ​ដែលជនជាតិយួន​ហៅ​ថា ​ខេត្ត​សុកត្រាំង​ ​ ===កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងលិច​=== [[ឯកសារ:Klang pagoda.jpg|thumb|right|250px|វត្ត​ឃ្លាំងក្នុង​ខេត្ត​ឃ្លាំង​ដែល​វៀតណាម​ហៅ​ថា​ខេត្ត​សុក​ចាំង]] ជា​ដែន​ដី​ស្ថិត​​នៅ​ភាគ​​ខាង​លិច កំពង់​ផែ​​ព្រៃ​នគរ ​គឺ ​ត្រើយ​​ខាង​ឆ្វេង​​ទន្លេ​សាយ​ហ្ក​ន​, ​សព្វ​​ថ្ងៃ ​គេ​​ចូល​ចិត្ត​​ហៅ​ថា ដែន​ដី​​សណ្ដ​​ទន្លេ​មេគង្គ  ។ ​ភូមិភាគ​នេះ​ មាន​​បណ្ដារាស្ត្រ​​ខ្មែរ​​រស់​នៅ​​យ៉ាង​កុះ​ករ​,​ សម្បូរណ៍​​ដោយ​ព្រែក​ ទន្លេ ​អូរ ជ្រលង ​បឹងបួរ  ។ ដី​​នៅ​​តំបន់​នេះ​ មាន​​ជី​ជាតិ​ល្អ​ណាស់ សម្រាប់​វិស័យ​កសិកម្ម  ។ កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​​ខាងលិច ជា​ភូមិភាគ​ដី​វាលទំនាប  ​។ នៅក្នុង​សម័យ​នោះ​ ភូមិភាគ​​នេះ ចែក​ចេញ​តែ ៣ ខែត្រ​ធំៗ គឺ ​៖ ១- ខេត្ត​លង់​ហោរ ​(​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ​១៩៦០​ យួន​ចែកចេញជា​ខែ​ត្រ វិញ​ឡុង​, សា​ដែក​, និង ត្រា​វិញ​)  ។ ២- ខេត្ត​​មាត់​ជ្រូក​ (​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​ ១៩៦០​ យួន​ចែកជា​ខែ​ត្រចូ​វ​ដុក​, ឡុង​ស្វៀន​, កឹន​ថឺ​, និង​សុក​ត្រាំ​ង​)  ។ ៣- ​ខេត្ត​ពាម (​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​ ១៩៦០ ​យួន​ចែកជា​ខេត្ត ហា​ទៀង​, ​រ៉ា​ច​យ៉ា និង​បាក​លៀវ​)  ។​<br /><br /> សូមបញ្ជាក់​ថា ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ត្រូវ​រាប់​បញ្ជូ​លកោះ​ពីរផង គឺ កោះ​ត្រឡាច ​(យួន​ហៅ Côn Sơn 昆山 ​កូន​សឺន​) និង កោះ​​ត្រល់​ (យួន​ហៅ Phú Quốc 富国 ​ភូ​ក្វុក​)  ។​ ​ == អាណាខេត្ត​នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​ == នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​ទាំងមូល កាលពី​សម័យមុន ចែកចេញ​ជា​អាណាខេត្ត​ធំៗ ៤ ​គឺ ​៖ # ​[[អាណាខេត្ត​ដូន​ណៃ]]​ # [[អាណា​ខេត្តលង់​ហោរ]] # ​[[អាណា​ខេត្តមាត់​ជ្រូក]] # [[អាណា​ខេត្តពាម]]<br /> ក្រោយ​មក ​អាណាខេត្ត​ទាំង​នោះ​​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា​ខេត្ត​​តូចៗ​ ចំនួន ២១ ​ខេត្ត ដែល​នៅ​ប្រើ​រហូត​ដល់​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ​១៩៦០  ។ ឈ្មោះ​ខេត្ត​ទាំង​ ២១ នោះ គឺ ៖​ {| | ១- [[ខេត្តព្រះត្រពាំង]]​ | ២-​[[ខេត្តឃ្លាំង​]] |- | ​៣-​[[ខេត្តមាត់ជ្រូក]] | ៤-​[[ខេត្តក្រមួនស]] |- | ៥-​[[ខេត្តពលលាវ]] | ៦-​[[ខេត្តទឹកខ្មៅ​]] |- | ៧-​[[ខេត្តពាម]] | ៨-[[ខេត្តព្រែកឬស្សី|ទីក្រុងព្រែកឫស្សី]] |- | ៩-[[ខេត្តលង់ហោរ]] | ១០-[[ខេត្តពាមបារាជ]]​ |- | ១១-​[[ខេត្តរោងដំរី]] | ១២-​[[ក្រុងព្រៃនគរ|ព្រៃនគរ]]​ |- | ១៣-​[[ខេត្តទួល​តា​មោក]] | ១៤-​[[ខេត្តផ្សារដែក​]] |- | ១៥-[[ខេត្តចង្វា​ត្រពាំង]] -[[ខេត្តកំពាប់​ស្រកា​ត្រី]] | ១៦-[[​ខេត្តមេ​ស​]] |- | ១៧-​[[ខេត្តកោះគង]]​ | ១៨-​[[ខេត្តព្រះ​សួគ៌ា​]] |- | ១៩-[[​ខេត្តផ្សំ​អំបើស]] | ២០-​[[ខេត្តឈ្មោះថ្មី]] |- | ២១-[[​ខេត្តអូ​រកាប់​]] |} == ការកែប្រែ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​ខ្មែរ​ទៅ​ជា​ភាសា​យួន​នៅក្នុង​ជំនាន់​បារាំង​ == {| | ១- [[ព្រះ​ត្រពាំង]] ​(Trà Vinh 茶荣= ​ត្រា​វិញ​)​ | ២-​[[ស្រុក​ឃ្លាំង​]] (Sóc Trăng 朔庄= ​សុក​ត្រាំ​ង​) |- | ​៣-​[[មាត់​ជ្រូក]] (Châu Ðốc 朱笃= ​ចូ​វ​ដុក​) | ៤-​[[ក្រមួន​ស​​]] (Rạch Giá 沥架= ​រ៉ា​ច​យ៉ា​) |- | ៥-​[[ពល​លាវ]] (Bạc Liêu 北辽= ​បាក​លៀវ​) | ៦-​[[ទឹកខ្មៅ​]] (Cà Mau 哥毛= ​កា​ម៉ៅ​) |- | ៧-​[[ពាម]] (Hà Tiên 河仙 = ​ហា​​ទៀន ឬ​ ហា​តៀង​)​ | ៨-​[[ព្រែក​ឫស្សី]]​ (Cần Thơ 芹苴= ​កឹន​ថឺ ឬ កឹង​ថឺ) |- | ៩-​[[លង់​ហោរ​]] (Vĩnh Long 永隆 = ​វិញ​ឡុង​) | ១០-[[​ពាម​បា​រ៉ា​ជ្ញ|​ពាម​បា​រាជ]] ​(Long Xuyên 龙川 = ​ឡុង​ស្វៀន​ ឬ ឡុង​ស្វៀង) |- | ១១-[[​រោងដំរី]] (Tây Ninh = 西宁 ​តីនិញ​) | ១២-​[[ព្រៃនគរ​]] (Sài Gòn = ​西贡 សាយ​ហ្កន ឬ សាយ​ហ្កង​) |- | ១៣-​[[ទួល​តា​មោក]] (Thủ Dầu Một 土龙木= ​ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូត ឬ ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូក​) | ១៤-​[[ផ្សារ​ដែក​​]] (Sa Đéc 沙的 = ​សា​ដែក​) |- | ១៥-​[[ចង្វា​ត្រពាំង​-​ស្រកា​ត្រី]] (Biên Hòa 边和 = ​បៀ​ន​ហ្វា​) | ១៦-[[​មេ​ ស​​]]​ (Mỹ Tho 美湫 = ​មី​ថ​) |- | ១៧-​[[កោះគង]]​ (Gò Công 鹅贡 = ​ហ្ក​កុង​) | ១៨-​[[ព្រះ​សួគ៌ា​]] (Bà Rịa = 巴地 ​បារៀ​) |- | ១៩-​[[ផ្សំ​អំបើស]] (Bến Tre 槟椥 = ​បេន​ត្រែ​) | ២០-​[[ឈ្មោះ​ថ្មី​]] (Tân An 新安 = ​តឹន​អាន​) |- | ២១-​[[អូ​រកាប់​]] (Cap. St. Jacques 头顿 =​កាប​សាំង​ហ្សាក់​) |} == ការកែប្រែ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​ខ្មែរ​ទៅ​ជា​ភាសា​យួន​នៅក្នុង​ជំនាន់​ ង៉ោ​ ឌិញ​​យៀម 吴廷琰 (ង៉ូ ឌិញ​យៀម) == ១- ព្រះ​ត្រពាំង ​(Vĩnh Bình 永平 = ​វិញ​ប៊ិញ) ។​ ​ ​ ២- ​ស្រុក​ឃ្លាំង​ (Sóc Trăng 滀臻 = ​សុក​ត្រាំ​ង​, Bạc Liêu 北辽 = ​បាក​លៀវ) ។ ៣- មាត់​ជ្រូក ​(An Giang 安江 = ​អាន​យ៉ាង​, Chau Doc 朱笃 = ​ចូ​វ​ដុក​, Long Xuyên 龍川 = ​ឡុង​ស្វៀន​ ឬ ឡុង​ស្វៀង) ។ ៤- ក្រមួន​ស ​(Chương Thiện 彰善= ​ជឿង​ធៀន​, Rạch Giá 沥架 = ​រ៉ាច​យ៉ា​, Cần Thơ 芹苴= ​កឹន​ថឹ ឬ កឹង​ថឺ​, Ba Xuyên = 巴川 ​បា​ស្វៀន ឬ បា​ស្វៀង​, An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង) ។ ៥- ​ពល​លាវ ​(Ba Xuyên 巴川= ​បា​ស្វៀន ឬ បា​ស្វៀង​, An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង) ។​ ​ ​ ៦- ​ទឹកខ្មៅ​ (An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង​, [Cà Mau-Bạc Liêu = 哥毛- 北辽 ​កា​ម៉ៅ​-​បាក​លៀវ​]) ។ ៧- ពាម​ (Kiên Giang 堅江 = ​កៀន​យ៉ាង ឬ កៀង​យ៉ាង ​[Hà Tiên-Rạch Giá 河仙 - 沥架 = ​ហា​ទៀន​-​រ៉ាច​យ៉ា​ ឬ ហា​តៀង-រ៉ាច​យ៉ា]) ។​ ​ ​ ​ ៨- ​ព្រែក​ឫស្សី ​(Phong Dinh 丰盈 = ​ផុង​យិញ​) ។ ៩- លង់​ហោរ ​(Vĩnh Long 永隆 = វិញ​ឡុង ​[Vĩnh Long-Sa Đéc 永隆 - 沙的 = ​វិញ​ឡុង​-​សា​ដែក​]) ។​ ​ ​ ១០- ពាម​បា​រ៉ា​ជ្ញ ​(Long Xuyên 龍川 = ​ឡុង​ស្វៀន ឬ ឡុង​ស្វៀង​) ។ ១១- រោងដំរី ​(Tây Ninh 西宁 = តី​និញ) ។ ១២- ព្រៃនគរ​ (Sài Gòn 西贡 = ​សាយ​ហ្កន ឬ សាយ​ហ្កង​, [Gia Định-Chợ Lớn 嘉定 - 堤岸= ​យ៉ាឌិញ​-​ចឺ​ឡឺន ឬ ចឺ​ឡឺង]) ។ ១៣- ទួល​តា​មោក ​(Bình Dương 平阳 = ​ប៊ិញ​យឿង ​[Bình Long 平隆 = ​ប៊ិញឡុង​]) ។​ ១៤- ផ្សារ​ដែក​ (Kiến Phong = ​建丰 កៀន​ផុង​) ។ ១៥- ​ចង្វា​ត្រពាំង​ (Phước Thành 福成 = ភឿក​ថាញ់​, Phước Long 福隆 = ​ផឿក​ឡុង​) ។ ១៦- មេ​-ស ​(Định Tường 定祥 = ​ឌិញ​ទឿង​) ។ ១៧- ​កោះគង ​(Định Tường 定祥 = ​ឌិញ​ទឿង​, Long An 隆安 =​ឡុង​អាន ឬ​ ឡុង​អាង) ។​ ​ ​ ១៨- ព្រះ​សួគ៌ា​(Phước Tuy 福绥 = ​ផឿក​ទ្វី​, Bình Tuy 平绥= ​ប៊ិញ​ទ្វី) ។ ១៩- ផ្សំ​អំបើស ​(Kiến Hòa 建和 = ​កៀន​ហ្វា ឬ កៀង​ហ្វា​)​ ។ ២០- ​ឈ្មោះ​ថ្មី ​(Long An 隆安 = ឡុង​អាន ឬ ឡុង​អាង​) ។ ២១- អូ​រកាប់ ​(Vũng Tàu 头顿 =​វុង​តៅ​ ឬ​ យុង​តៅ) ។ ==ការភ្ជាប់ដែនដីកម្ពុជាក្រោមទៅនឹងប្រទេសវៀតណាម (យួន)== សហភាព​ឥណ្ឌូចិន​ ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​អាណានិគម​បារាំង តាំង​ពី​​សតវត្សរ៍​ទី​១៩ ​ត្រូវ​បែងចែក​ជា ៥រដ្ឋ​ផ្សេងគ្នា គឺ​ [[កម្ពុជា]] [[ឡាវ]] [[តុងកឹង]] (វៀតណាម​ខាង​ជើង) [[អណ្ណាម]] (វៀតណាម​កណ្តាល) និង​ [[កូសាំងស៊ីន]] (កម្ពុជាក្រោម) ដែល​ស្ថិត​នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​វៀតណាម​បច្ចុប្បន្ន។ [[កម្ពុជា]] [[ឡាវ]] [[តុងកឹង]] និង​ [[អណ្ណាម]] ថ្វីដ្បិត​តែ​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​អំណាច​អាណានិគម​បារាំង ក៏ប៉ុន្តែ នៅមាន​ទម្រង់​ជា​ប្រទេស​ និង​មាន​អំណាច​នយោបាយ​ដាច់​ពី​បារាំង។ ផ្ទុយទៅវិញ កូសាំងស៊ីន​ត្រូវ​បាន​បារាំង​កាត់យក​មក​ធ្វើ​ជាអាណាខេត្ត​របស់​ខ្លួន​ទាំងស្រុង ដោយ​មាន​លក្ខន្តិកៈ​ជា​ដែនដីបារាំង​នៅ​នាយសមុទ្រ ​(Territoire d’Outre-mer)។ [[កូសាំងស៊ីន]] ​​ធ្លាប់​ជា​ទឹកដី​របស់​នគរ​[[ខ្មែរ]] ក៏ប៉ុន្តែ ត្រូវ​នគរ[[អណ្ណាម]]​ចូល​មក​កាន់កាប់ និង​​កាត់​យក​ទៅ​ធ្វើ​ជា​ទឹកដី​របស់​ខ្លួន ចាប់ពី​​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី១៧ មុននឹង​ត្រូវ​បារាំង​ច្បាំង​ដណ្តើម​យក​មក​កាន់កាប់ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦២។ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦៤ នៅក្រោយ​ពេល​ដែល​ព្រះបាទ​នរោត្តម​ព្រម​ដាក់​កម្ពុជា​ឲ្យ​ស្ថិត​ក្រោម​អាណាព្យាបាល​បារាំង លោក​ Pierre-Paul de la Grandière ទេសាភិបាល​បារាំង​នៅ​កូសាំងស៊ីន ធ្លាប់បាន​សន្យា​ថា​នឹង​ជួយ​កម្ពុជា​ឲ្យ​​យក​មកវិញ​នូវ​​ទឹកដី​ដែល​បាត់បង់​ទៅ​ប្រទេស​ជិតខាង។ ក៏ប៉ុន្តែ ពាក្យសន្យា​នេះ បារាំង​បាន​ធ្វើ​​​តែ​ចំពោះ​ទឹកដី​ដែល​​ខ្មែរ​បាត់បង់​ទៅ​សៀម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ចំពោះ​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម​វិញ បន្ទាប់​ពី​បាន​ដណ្តើម​ពី​វៀតណាម​មក​កាន់កាប់​ជា​កម្មសិទ្ធិ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​អស់រយៈពេល​ជិត១សតវត្សរ៍ បារាំង​ស្រាប់​តែ​បាន​ប្រគល់​ទៅ​ឲ្យ​វៀតណាម​វិញ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ដោយ​មិន​កាត់​មក​ឲ្យ​ខ្មែរ​​ដែល​ជា​ម្ចាស់​ដើម​នោះទេ។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ ពេល​ដែល​បារាំង​ត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះខ្សោយ តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់[[​ជប៉ុន]]។ ​ក្រោយ​ពេល​ដែល​ជប៉ុន​ចាញ់​សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៥ ទើប[[​បារាំង]]​ចូល​មក​ត្រួតត្រា​ឥណ្ឌូចិន​ឡើងវិញ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយ​មើល​ឃើញ​ពី​ការ​រីកដុះដាល​នៃចលនា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ បារាំង​ដឹងច្បាស់​ថា ខ្លួន​នឹង​មិន​អាច​កាន់កាប់​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​ពេញ​ដៃ​ដូចកាល​ពីមុនសង្រ្គាម​នោះទេ។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​បារាំង​ដាក់ចេញ​នូវផែនការ​​មួយ គឺ​​កែប្រែ​សហភាព​ឥណ្ឌូចិន​ឲ្យ​ទៅ​ជា “សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូចិន” ដោយ​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​នីមួយៗ​ត្រូវ​ទទួលបាន​ឯករាជ្យ​ស្ទើរតែ​ពេញលេញ ពោលគឺ​ ត្រូវ​ក្តោបក្តាប់​​អំណាច​ទាំងអស់ លើកលែង​តែ​​វិស័យ​កងទ័ព និង​ហិរញ្ញវត្ថុ ដែល​ត្រូវ​បន្ត​ស្ថិត​ក្នុងដៃ​បារាំង។ ជាមួយ​កម្ពុជា និង​ឡាវ ការចរចា​ជុំវិញ​លក្ខន្តិកៈ​ពាក់កណ្តាល​ឯករាជ្យ​នេះ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​​គ្មាន​ឧបសគ្គ​អ្វី​ធំដុំ​នោះទេ ហើយ​នៅ​ក្នុង​ពេល​កំពុង​រង់ចាំ​ការចុះ​សន្ធិសញ្ញា​ជា​ស្ថាពរ ​កិច្ចព្រមព្រៀង​បណ្តោះអាសន្ន​ (Modus vivendi) ត្រូវ​បាន​ចុះ​រវាង​បារាំង និង​កម្ពុជា នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៧ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៤៦ និង​រវាង​បារាំង និង​ឡាវ នៅ​ថ្ងៃ​ទី២៧ ខែ​សីហា​ឆ្នាំ​ដដែល។ ជាមួយ​វៀតណាមវិញ ការចរចា​ត្រូវ​ជួប​នឹង​បញ្ហា​ស្មុគស្មាញ​ច្រើន ម្យ៉ាង ដោយសារ​តែ​វៀតណាម​នៅ​ពេលនោះ​មិនមែន​ជា​ប្រទេស​រួមគ្នា​តែមួយ ពោលគឺ​ ត្រូវ​ចែក​ជា​តុងកឹង និង​អាណ្ណាម ដែល​មាន​អំណាច​នយោបាយ​ដាច់ចេញ​ពី​គ្នា​ ហើយ​ម្យ៉ាងទៀត គឺ​ដោយសារ​តែ​មាន​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​វៀតមិញ ដែល​បាន​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​ជា​ឯកតោ​ភាគី​បង្កើត​ជា​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​វៀតណាម​រួចទៅហើយ តាំង​ពីថ្ងៃ​ទី២ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៤៥។ នៅ​ក្នុងការ​ចរចា​ជាមួយ​បារាំង ហូ ជីមិញ ដែល​ជា​ប្រមុខដឹកនាំ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​វៀតណាម​ ហើយ​ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​តុងកឹង (វៀតណាម​ខាងជើង) បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​បារាំង​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ភ្លាមៗ​ដល់​វៀតណាម ហើយ​​ប្រទេស​វៀតណាម​ឯករាជ្យ​នេះ​​ត្រូវ​តែ​រួមបញ្ចូល​គ្នា​នូវ​តំបន់​ទាំង ៣ គឺ ​តុងកឹង អាណ្ណាម និង​​កូសាំងស៊ីន ដែល​វៀតណាម​ចាត់ទុក​ថា​ជា​ទឹកដី​របស់​ខ្លួន ដែល​បារាំង​ច្បាំង​ដណ្តើម​យក​ទៅ​​ធ្វើ​ជា​អាណាខេត្ត។ លក្ខខណ្ឌ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បារាំង​ច្រានចោល ដោយសារ​តែ​នៅ​ពេលនោះ បារាំង​ចង់​រក្សា​ទឹកដី​កូសាំងស៊ីន​ទុក​​ជា​អាណាខេត្ត​របស់​ខ្លួន​តទៅទៀត។ ក្រោយ​មក​ទៀត បារាំង​បាន​សុខចិត្ត​​ធ្វើ​សម្បទាន​ដល់​ហូ ជីមិញ ដោយ​យល់ព្រមបើក​ឲ្យ​មាន​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជាជន​ជា​អ្នក​សម្រេច​ថា តើ​គួរ​បញ្ចូល​តំបន់​ទាំង ៣ ជា​ប្រទេស​វៀតណាម​តែមួយ​ឬ​ក៏​យ៉ាងណា។ តំណាង​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង និង​ហូ ជីមិញ ក៏​បាន​ចុះកិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ​ក្នុង​ន័យ​នេះ នៅថ្ងៃ​ទី៦​ ខែមីនា ឆ្នាំ​១៩៤៦ ដោយ​ត្រៀម​រៀបចំ​បើក​ធ្វើ​សន្និសីទ​មួយ នៅ​ហ្វុងតែនប្លូ (Fontainebleau) ប្រទេស​បារាំង ដើម្បី​ចរចា​លើ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ស្ថាពរ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​ខ្វែងគំនិត​គ្នា​ រវាង​បារាំង និង​ពួក​វៀតមិញ​ក៏​បាន​កើតឡើង​ម្តងទៀត ជុំវិញ​ដំណើរការ​នៃ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ។ ​ហូ ជីមិញ ទាមទារ​ឲ្យ​​​តុងកឹង អាណ្ណាម និង​កូសាំងស៊ីន​រៀបចំ​ធ្វើ​ប្រជាមតិ​រួមគ្នា​​ជាប្លុក។ ចំណែក​​​​លោក​ Thierry d’Argenlieu ដែល​នៅពេលនោះ​ជា​អគ្គស្នងការ​បារាំង​ប្រចាំ​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន (Haut-commissaire de France en Indochine) ​យល់ឃើញ​ថា ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ​ជាប្លុក​នេះ​មិនមាន​ភាព​យុត្តិធម៌ ពីព្រោះ​ថា ប្រជាជន​នៅ​តុងកឹង និង​អាណ្ណាម​ ដែល​សុទ្ធតែ​ចង់​ទាមទារ​យក​កូសាំងស៊ីន​ទៅវិញ គឺ​មាន​ចំនួន​ច្រើន​លើសលុប​ធៀប​នឹង​ប្រជាជន​នៅ​កូសាំងស៊ីន។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​លោក​ទាមទារ​​ថា បារាំង​ត្រូវ​តែ​​បើកផ្លូវ​ឲ្យ​កូសាំងស៊ីន​អាច​​​ក្លាយ​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​មួយ​ដូច​ជារដ្ឋផ្សេងទៀត​ក្នុង​សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូចិន​ដែរ ហើយ​រដ្ឋ​កូសាំងស៊ីន​​ថ្មី​នេះ​គឺ​ជា​អ្នក​មាន​សិទ្ធិ​សម្រេច​ដោយ​ខ្លួនឯងអំពី​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​នឹង​វៀតណាម។ នៅថ្ងៃ​ទី១ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៦ នៅ​ក្នុងពេល​ដែល ហូ ជីមិញ ដឹកនាំ​គណៈប្រតិភូវៀតណាម​ចេញ​ទៅ​បារាំង ដើម្បី​​ចូល​រួម​ក្នុង​សន្និសីទ​នៅ​ហ្វុងតែនប្លូ លោក Thierry d’Argenlieu បាន​ប្រកាស​​ឲ្យ​កូសាំងស៊ីន​ក្លាយ​ជា​​​រដ្ឋ​ស្វយ័ត ដោយ​មាន​ឈ្មោះ​ថា ​“សាធារណរដ្ឋ​កូសាំងស៊ីន” និង​​​មាន​រដ្ឋាភិបាល​បណ្តោះអាសន្ន នៅ​ទីក្រុង​សៃហ្កន (ព្រៃនគរ)។ រដ្ឋាភិបាល​បណ្តោះអាសន្ន​​នេះ​ហើយ ដែល​នឹង​ត្រូវ​ទទួល​បន្ទុក​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ​ សម្រេច​ជោគវាសនា​កូសាំងស៊ីន។ សម្រាប់​ ហូ ជិមិញ ការ​ផ្តាច់​កូសាំងស៊ីន​ឲ្យ​ទៅ​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​នេះ​ គឺ​ជា​ការ​រំលោភ​លើ​កិច្ចព្រមព្រៀង ដែល​បានចុះ​កាល​ពី​ខែមីនា។ សន្និសីទ​នៅ​ហ្វុងតែនប្លូ​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ។​ ការចរចា​ រវាង​បារាំង និង​ហូ ជីមិញ ក៏​ត្រូវ​ជាប់គាំង។ ​នៅ​ខែ​ធ្នូឆ្នាំ​១៩៤៦ សង្រ្គាម​ រវាង​បារាំង និង​វៀតមិញ (សង្រ្គាមឥណ្ឌូចិន) ​ក៏​ចាប់ផ្ទុះឡើង។ នៅ​ក្នុងពេល​ដែល​សង្រ្គាម​ឥណ្ឌូចិន​កំពុងឆាបឆេះ​ពេញ​បន្ទុក បារាំង​​បាន​ចាប់ផ្តើមគិតគូរ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​ថ្មីមួយ ដើម្បី​ប្រជែង​ជាមួយ​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​កុម្មុយនិស្ត នៅ​វៀតណាម​ខាងជើង។ គោលដៅ​របស់​បារាំង គឺ​ធ្វើ​យ៉ាងណា​​កាត់ផ្តាច់​ពួក​វៀតមិញ ពី​ការ​គាំទ្រ​របស់​ប្រជាជន​វៀតណាម តាមរយៈ​ការ​សន្យា​ផ្តល់​ឯករាជ្យ​ដល់​វៀតណាម ដឹកនាំ​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​មួយ ដែល​មិនមែន​កុម្មុយនិស្ត។ នៅ​ពេលនោះ បារាំង​សំឡឹង​ឃើញ​ថា មាន​ឥស្សរជន​តែ​ម្នាក់​គត់ ​ដែល​អាច​ឡើង​មក​ដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​ប្រជែង​នឹង​ប្រជាប្រិយភាព​របស់​ហូ ជីមិញបាន គឺ បាវដាយ ​អតីត​អធិរាជ​នៃ​នគរ​​​អាណ្ណាម ដែល​ត្រូវ​ពួក​វៀតមិញ​បង្ខំ​ឲ្យ​ដាក់រាជ្យ និង​រត់ទៅ​រស់នៅ​និរទេសខ្លួន នៅ​ហុងកុង។ លោក Vincent Auriol ប្រធានាធិបតី​បារាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៤៧ ដល់​១៩៥៤ និង​អតីត​អធិរាជ​​អាណ្ណាម បាវ ដាយ នៅឆ្នាំ​១៩៤៧ បារាំង​បាន​ចាប់ផ្តើម​ទាក់ទង​ជាមួយ​បាវដាយ ដើម្បី​សុំ​ឲ្យ​ទ្រង់មក​ដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​​ថ្មី ដែល​បារាំង​គ្រោង​បង្កើត ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​វៀតមិញ។ ក៏ប៉ុន្តែ បាវដាយ​មិនបាន​យល់ព្រម​ភ្លាមៗ​នោះទេ ដោយ​បាន​ធ្វើជា​កិកកុក ដើម្បី​ទាមទារ​នូវ​លក្ខខណ្ឌ​ជាច្រើន​ ជាពិសេស គឺ​ទាមទារ​​ឲ្យ​បារាំង​ទទួលស្គាល់​ឯករាជ្យ​របស់​វៀតណាម​ជា​ប្រទេស​រួមគ្នា​នូវ​ដែនដី​ទាំង៣ គឺ​តុងកឹង អាណ្ណាម និង​កូសាំងស៊ីន។ និយាយ​ឲ្យ​ចំ លក្ខខណ្ឌ​ដែល​បាវដាយ​ទាមទារ​នេះ គឺ​ដូចគ្នា​ទៅនឹង​ការទាមទារ​របស់​ហូ ជីមិញ ហើយ​ដែល​បារាំង​ធ្លាប់​បាន​បដិសេធ​រួចទៅហើយ។ ក៏ប៉ុន្តែ បារាំង​ក្នុងពេល​ចរចាជាមួយ​បាវដាយ គឺខុសគ្នា​ពី​បារាំង​ក្នុងពេល​ចរចា​ជាមួយ​ហូជីមិញ។ រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​បាន​ផ្លាស់ប្តូរ​ប្រមុខ​ដឹកនាំ​ជាច្រើន​ដំណាក់កាល​រួច​ទៅហើយ ហើយ​​របប​នយោបាយ​ថ្មីមួយ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​បារាំង គឺ​របបសាធារណរដ្ឋ​ទី៤ ដោយ​មាន​ប្រធានាធិបតី​ថ្មី គឺ​លោក Vincent Auriol ដែល​បាន​ឡើង​មក​កាន់​តំណែង នៅដើម​ឆ្នាំ​១៩៤៧។ លោក Thierry d’Argenlieu អគ្គស្នងការ​បារាំង​ប្រចាំ​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​ក៏​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់ចេញ នៅ​ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៤៧។ សម្រាប់​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​ថ្មី​ ការ​កម្ចាត់​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​វៀតមិញ ​ដើម្បី​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​ឥណ្ឌូចិន គឺ​ជា​អាទិភាព​ធំជាង​ជោគវាសនា​នៃ​ដែនអាណានិគម​កូសាំងស៊ីន។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​បារាំង​សុខចិត្ត​ប្រគល់​កូសាំងស៊ីន​ឲ្យ​ទៅ​វៀតណាម ទៅតាម​ការ​ទាមទារ​របស់​បាវដាយ ធ្វើ​យ៉ាងណា​ឲ្យ​តែ​បាវដាយ​សុខចិត្ត​​ទៅដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម ប្រឆាំង​នឹង​ពួក​វៀតមិញ។ ការចរចា​​ជាមួយ​បាវដាយ​ក៏​បាន​ឈាន​ទៅដល់​ការ​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង នៅ​បេដាឡុង នៅថ្ងៃ​ទី៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៨ ហើយ​នៅថ្ងៃ​ទី៨ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៤៩ លោក Vincent Auriol ប្រធានាធិបតី​បារាំង​បាន​ផ្ញើ​លិខិត​​ជាលាយលក្ខណ៍​ទៅ​​បាវដាយ ដោយ​បញ្ជាក់​ពី​ការ​ព្រមព្រៀង​​ឲ្យ​វៀតណាម​ក្លាយ​​ទៅជា​ប្រទេសឯករាជ្យ​មួយ ដោយ​រួមបញ្ចូល​​តំបន់​ទាំង៣ គឺ តុងកឹង អាណ្ណាម និង​កូសាំងស៊ីន។ * នៅថ្ងៃ​ទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ​១៩៤៩ សភា​បារាំង​ក៏​បាន​អនុម័ត​ច្បាប់​មួយ​បញ្ចប់​លក្ខន្តិកៈ​ជា​ទឹកដី​នៅនាយ​សមុទ្រ​របស់​កូសាំងស៊ីន ដោយ​ភ្ជាប់​​អតីត​ដែនដី​របស់​នគរ​ខ្មែរ​នេះ ទៅជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​វៀតណាម។ ១០ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក គឺ​នៅថ្ងៃ​ទី១៤ ខែមិថុនា [[តុងកឹង]] [[អាណ្ណាម]] និង​[[កូសាំងស៊ីន]]​ត្រូវ​បាន​គេ​ច្របាច់​បញ្ចូល​គ្នា​បង្កើត​ជា​​រដ្ឋវៀតណាម​ឯករាជ្យ​មួយ ដែល​មាន​រដ្ឋធានី​នៅ​សៃហ្គន(ព្រៃនគរ) ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​អតីត​អធិរាជ​បាវដាយ៕ == ឯកសារ​យោង​ == {{Reflist}} * [http://www.cambodiaonlinenews.com ស៊ីអ៊ីអិន(Cambodia Express News)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901040021/http://www.cambodiaonlinenews.com/ |date=2009-09-01 }} * [http://vokk.net/?p=805] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កម្ពុជាក្រោម]] <br /> {{ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម|ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម៖ អាណាខេត្ត​ធំៗ ទាំង ​៤ នឹងខេត្ត​​តូចៗ​ ទាំង ២១​}} {{Navbox |name = អាណាខេត្តកម្ពុជាក្រោម |title = អាណាខេត្តកម្ពុជាក្រោម |state = {{{state|autocollapse}}} |liststyle = text-align:left; |image = [[File:Flag of LFKK.png|right|75px|ខ្មែរក្រោម]] |group1 = '''អាណាខេត្តធំៗទាំង ៤នៃកម្ពុជាក្រោម''' |list1 = [[អាណាខេត្តលង់ហោរ]]{{spaces|3}} [[អាណាខេត្តមាត់ជ្រូក]]{{spaces|3}} [[អាណាខេត្តពាម]]{{spaces|3}} [[អាណាខេត្តដូនណៃ]] |group2 = '''អាណាខេត្តលង់ហោរ''' |list2 = [[ខេត្តលង់ហោរ]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |group3 = '''អាណាខេត្តមាត់ជ្រូក''' |list3 = [[ខេត្តមាត់ជ្រូក]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |group4 = '''អាណាខេត្តពាម''' |list4 = [[ខេត្តពាម]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |group5 = '''អាណាខេត្តដូនណៃ''' |list5 = [[ខេត្តដូនណៃ]] {{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]]{{spaces|3}} [[ខេត្ត]] |belowstyle= background: #7BBA43; color: #000080; |below=[[អាណាខេត្តកម្ពុជាក្រោមទាំង ៤]]​មាន ខេត្តចំណុះ </div> }} {{Navbox |name = ខេត្តខ្មែរដែលបាត់បង់ទៅប្រទេសវៀតណាម(យួន) |title = ខ្មែរកម្ពុជាក្រោម[[កម្ពុជាក្រោម]]([[កូសាំងស៊ីន]]) |state = {{{state|autocollapse}}} |liststyle = text-align:left; |image = [[File:Flag_of_KKF.svg|right|75px|ខ្មែរក្រោម]] |group1 = '''ទីក្រុង''' |list1 = [[ក្រុងព្រៃនគរ]](ខេត្តព្រៃគ) |group2 = '''ខេត្ត''' |list2 = [[ខេត្តមាត់ជ្រូក|មាត់ជ្រូក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តក្រមួនស|ក្រមួនស]] {{spaces|3}}[[ខេត្តលង់ហោរ|លង់ហោរ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តរោងដំរី|រោងដំរី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តមេ ស|មេ ស]] {{spaces|3}}[[ខេត្តអូរកាប់|អូរកាប់]] {{spaces|3}}[[ខេត្តព្រះត្រពាំង|ព្រះត្រពាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តព្រែកឫស្សី|ព្រែកឬស្សី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពាមបារាជ|ពាមបារាជ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពាម|ពាម]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពលលាវ|ពលលាវ]]{{spaces|3}}[[ខេត្តផ្សារដែក|ផ្សារដែក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តទួលតាមោក|ទួលតាមោក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តទឹកខ្មៅ|ទឹកខ្មៅ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តឃ្លាំង|ឃ្លាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តចង្វា​ត្រពាំង|ចង្វាត្រពាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តឈ្មោះថ្មី|ឈ្មោះថ្មី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកំពង់ឬស្សី|កំពង់ឬស្សី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកោះគង|កោះគង]]{{spaces|3}}[[ខេត្តព្រះសួគ៌ា|ព្រះសួគ៌ា]] |belowstyle= background: #7BBA43; color: #000080; |below=[[កម្ពុជាក្រោម]]​មាន [[​ក្រុង]]ចំនួន១​ [[ខេត្ត]]​ចំនួន​២០ </div> }} p36t1c8u7eqtk7dxo50eiady69xld56 0 12559 334245 285830 2026-04-11T05:41:41Z សិរី 50559 អំពីក្រសួងមហាផ្ទៃ 334245 wikitext text/x-wiki {{Notkhmer}} {{Infobox Government agency |agency_name = ក្រសួងមហាផ្ទៃ<br />Ministry of Interior |nativename = |nativename_a = |nativename_r = |logo =https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/70/Emblem_of_Ministry_of_Interior_(Cambodia).svg |logo_width = 170px |logo_caption = |seal = |seal_width = |seal_caption = |formed = |preceding1 = |preceding2 = |dissolved = |superseding = |jurisdiction = [[Cambodia]] |headquarters = 275 Preah Norodom Blvd. Chamkarmon, Phnom Penh, 12301 {{flagicon|Cambodia}} |employees = |budget = |minister1_name = [[ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត ស សុខា]] |minister1_pfo = '''រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ''' |minister2_name = |minister2_pfo = |chief1_name = |chief1_position = |chief2_name = |chief2_position = |parent_agency = |child1_agency = |child2_agency = |website = http://www.interior.gov.kh/ |footnotes = }} [[File:Khmer-interior-ministry-sign-police-moto-file5.jpg|right|thumb|Ministry of Interior in Phnom Penh]]ក្រសួងមហាផ្ទៃ មានបេសកម្មដឹកនាំ គ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលដែនដីគ្រប់ថ្នាក់ លើវិស័យនយោបាយរដ្ឋបាល គ្រប់គ្រងកងកម្លាំងនគរបាលជាតិលើ វិស័យសន្តិសុខជាតិ សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ និងសុវត្តិភាពសង្គមក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ មានតួនាទី​ ភារកិច្ច​ ដឹកនាំ សម្របសម្រួល គាំទ្រដល់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិឲ្យអនុវត្តមុខងារត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ ស្តីពី ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលរាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុខ ខណ្ឌ ច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល ឃុំ សង្កាត់ និងលិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តពាក់ព័ន្ធនានា បញ្ជា ដឹកនាំ កងកម្លាំងនគរបាលជាតិ គណ:បញ្ជាការឯកភាពរដ្ឋបាលរាជធានីខេត្ត ព្រមទាំងសហការសម្របសម្រួលជាមួយសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធដទៃទៀត ក្នុងការថែ រក្សាការពារសន្តិសុខជាតិ ពង្រឹងសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណ: និងធានាសុវត្ថិភាពសង្គមក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បញ្ជា ដឹកនាំ កម្លាំងមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការគ្រប់គ្រងការងារអត្តសញ្ញាណកម្ម និងការងារសញ្ជាតិ បញ្ជា ដឹកនាំ​ កម្លាំងមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការគ្រប់គ្រង​ ដឹកនាំការងារអន្តោប្រវេសន៍ និងការងារជនភាសខ្លួន បញ្ជា ដឹកនាំ ដល់អង្គភាពពាក់ព័ន្ធចំណុះក្រសួងមហាផ្ទៃ និងរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិក្នុងការផ្តល់សេវារដ្ឋបាលប្រកបដោយគុណភាព តម្លាភាព ប្រសិទ្ធភាព និងឆ្លើយតបទាន់ពេលវេលាទៅនឹងតម្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ចុះបញ្ជីគណបក្សនយោបាយ សមាគម និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ព្រមទាំងតាមដានត្រួតពិនិត្យការអនុវត្តឲ្យបានត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ជាធរមាន និង លខ្ខន្តិក:របស់ខ្លួន ពិនិត្យ និងចូលរួមលើកយោបល់ពាក់ព័ន្ធនីតិវិធី និងដំណើរការនៃការបោះឆ្នោត ធ្វើអធិការកិច្ច ទទួលនិងដោះស្រាយពាក្យបណ្តឹងតវ៉ា បណ្តឹងបរិហាររបស់ពលរដ្ឋ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមន្រ្តីក្នុងក្របខ័ណ្ឌក្រសួងមហាផ្ទៃ សហការជាមួយក្រសួង ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ក្នុងការរៀបចំទីតាំងភូមិឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ឲ្យស្រទៅតាមលក្ខណ:ភូមិសាស្រ្ត ទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី វប្បធម៌ សាសនារបស់ប្រជាពលរដ្ឋ បញ្ជា ដឹកនាំ គ្រប់គ្រងការងារពន្ធនាគារនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ធ្វើការបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្សទាំងមន្រ្តីរដ្ឋបាលស៊ីវិល មន្ត្រីបុគ្គលិករដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិមន្ត្រីនគរបាលជាតិ និងមន្ត្រីពន្ធនាគារនៃក្របខ័ណ្ឌ ក្រសួងមហាផ្ទៃ រៀប​ចំស្នើ ឬតែងតាំងមុខតំណែង ដំឡើងឋាន: ឋាន្តរស័ក្តិ ផ្ទេរផ្លាស់ប្តូរភារកិច្ច លើកសរសើរ ជូន រង្វាន់ ដាក់វិន័យ បន្ថយឋាន: ឋានន្តរស័ក្តិ ដកហូតមុខ តំណែង បណ្តេញចេញពីក្របខ័ណ្ឌ ព្រមទាំងការប្រឡងជ្រើសរើសក្របខ័ណ្ឌមន្ត្រីរដ្ឋបាលស៊ីវិល មន្ត្រីនគរបាជាតិ និងមន្ត្រីពន្ធនាគារ តាមច្បាប់ជាធរមាន ធ្វើការងារភស្តុភារ ហិរញ្ញវត្ថុ ការផ្សព្វផ្សាយអប់រំ ការងារសុខាភិបាល ការងារសំណង់និងវិស្វកម្មព្រមទាំងគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ ធ្វើការងារសវនកម្មផ្ទៃក្នុង លើការងារគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុ ការងារគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ ព្រមទាំងការងារគ្រប់គ្រងបញ្ជីបុគ្គលិក នៅគ្រប់អង្គភាពដែលស្ថិត ក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចក្រសួងមហាផ្ទៃ លើកគោការណ៍ វិធានការ និងការអនុវត្តការងារសម្ងាត់ជាតិ ស្របតាមច្បាប់ រក្សាការពារសុវត្ថិភាពថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ ជូនថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ជាតិ អន្តរជាតិ និងការពារស្ថាប័នជាតិគោលដៅនយោបាយ ការទូត សេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ ពានិជ្ជកម្ម ទេសចរណ៍ ការពារកម្មវិធីសំខាន់ៗរបស់ជាតិ អន្តរជាតិ និងជនបរទេសដែលស្នាក់នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដឹកនាំការងារគ្រប់គ្រងអាវុធ គ្រឿងផ្ទុះ គ្រាប់រំសេវរបស់កងកម្លាំងនគរបាលជាតិ ស្ថាប័នសាធារណ: មន្រ្តី និងជនស៊ីវិល ការងារបង្ការ ពន្លត់អគ្គីភ័យ ការងារសង្គ្រោះ ការងារស្វែងរកមនុស្សបាត់ខ្លួន ការងារសណ្តាប់ធ្នាប់របៀបរៀបរយសាធារណ: និងសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ផ្លូវគោក ផ្លូវទឹក ផ្លូវដែក តាមបទដ្ឋាន គតិយុត្ត កំណត់វិធានការដឹកនាំ និងគ្រប់គ្រងការងារនគរបាលព្រំដែន រួម​​ចំណែកការពារបូរណភាពទឹកដីអធិបតេយ្យជាតិនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ស្របតាច្បា ប់ជាតិ អន្តរជាតិ និងថែរក្សាសន្តិសុខ សណ្តាប់ធ្នាប់តាមបណ្តោយព្រំដែន សិក្សា ស្រាវជ្រាវ កែសម្រួល ឬធ្វើវិសោធនកម្ម ឬកសាងច្បាប់ លិខិតបទដ្ឋាន តាមដានការអនុវត្ត ច្បាប់ លិខិតបទដ្ឋាន និងផ្សព្វផ្សាយច្បាប់ លិខិត បទដ្ឋាននានាក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ធ្វើរបាយការណ៍បូកសរុបលទ្ធផលការងារ និងលើកទិសដៅបន្តលើគ្រប់វិស័យរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ទទួលអនុវត្តភារកិច្ច និងសិទ្ធិផ្សេងៗទៀតដែលរាជរដ្ឋាភិបាលប្រគល់ឲ្យ។ ==រចនាសម្ព័ន្ធ== ថ្នាក់ដឹកនាំ៖ ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត ស សុខា ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ ===Assistant ministers' offices=== These offices are headed by an Assistant Minister:<ref>{{Cite web |url=http://www.interior.gov.kh/about_respon.asp |title=Ministry of Interior, Domain Responsibility |access-date=2011-04-03 |archivedate=2004-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041207013114/http://www.interior.gov.kh/about_respon.asp |url-status=dead }}</ref> *Ministry of Interior, National Police Affairs. *Ministry of Interior, Administrative Affairs. *Ministry of Interior, Jurist Council, Inspection Policies, Administration, and Police Affairs. ===នាយកដ្ឋាន=== ក្រសួងមហាផ្ទៃ មាននាយកដ្ឋានចំនួន៥ ដែលនាយកដ្ឋាននីមួយៗ ដឹកនាំដោយអនុលេខាធិការ១រូប និងជំនួយការរដ្ឋមន្ត្រី ១រូប។ *នាយកដ្ឋាន និរផ័យ, ដឹកជញ្ជូននិងបណ្តុះបណ្តាល (លើកលែងតែនាយកដ្ឋានបុគ្គលិក), Judicial Police, Intervention, and Anti-Narcotics. *នាយកដ្ឋាន Public Orders, Border Police, Tourism Police, and Interpol Bureau. *នាយកដ្ឋាន General and Local Administrations *នាយកដ្ឋាន Prison and Policies *នាយកដ្ឋាន International Relations and ASEAN, Information, Publicity and Instruction. ==មើលផងដែរ== *[[រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]] *[[Law enforcement in Cambodia]] *[[នរគបាលជាតិកម្ពុជា]] ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} ==តំណភ្ជាប់== *[http://www.interior.gov.kh/default.asp Ministry of Interior, homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722132103/http://www.interior.gov.kh/default.asp |date=2011-07-22 }} *[http://www.interior.gov.kh/police_doc.asp Ministry of Interior, National Police of Cambodia page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722132200/http://www.interior.gov.kh/police_doc.asp |date=2011-07-22 }} [[Category:រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]] [[Category:ការអនុវត្តច្បាប់នៅកម្ពុជា]] [[Category:ក្រសួងមហាផ្ទៃ|កម្ពុជា]] [[Category:ភ្នំពេញ]] {{ស្ថាប័នរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា}} {{Cambodia-stub}} opcnsrb7sat1fnh8d8jlsbmlmiyme3e 334246 334245 2026-04-11T05:43:22Z សិរី 50559 334246 wikitext text/x-wiki {{Notkhmer}} {{Infobox Government agency |agency_name = ក្រសួងមហាផ្ទៃ<br />Ministry of Interior |nativename = |nativename_a = |nativename_r = |logo =https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/70/Emblem_of_Ministry_of_Interior_(Cambodia).svg |logo_width = 170px |logo_caption = |seal = |seal_width = |seal_caption = |formed = |preceding1 = |preceding2 = |dissolved = |superseding = |jurisdiction = [[Cambodia]] |headquarters = 275 Preah Norodom Blvd. Chamkarmon, Phnom Penh, 12301 {{flagicon|Cambodia}} |employees = |budget = |minister1_name = ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត ស សុខា |minister1_pfo = '''រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ''' |minister2_name = |minister2_pfo = |chief1_name = |chief1_position = |chief2_name = |chief2_position = |parent_agency = |child1_agency = |child2_agency = |website = http://www.interior.gov.kh/ |footnotes = }} [[File:Khmer-interior-ministry-sign-police-moto-file5.jpg|right|thumb|Ministry of Interior in Phnom Penh]]ក្រសួងមហាផ្ទៃ មានបេសកម្មដឹកនាំ គ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលដែនដីគ្រប់ថ្នាក់ លើវិស័យនយោបាយរដ្ឋបាល គ្រប់គ្រងកងកម្លាំងនគរបាលជាតិលើ វិស័យសន្តិសុខជាតិ សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ និងសុវត្តិភាពសង្គមក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ មានតួនាទី​ ភារកិច្ច​ ដឹកនាំ សម្របសម្រួល គាំទ្រដល់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិឲ្យអនុវត្តមុខងារត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ ស្តីពី ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលរាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុខ ខណ្ឌ ច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល ឃុំ សង្កាត់ និងលិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តពាក់ព័ន្ធនានា បញ្ជា ដឹកនាំ កងកម្លាំងនគរបាលជាតិ គណ:បញ្ជាការឯកភាពរដ្ឋបាលរាជធានីខេត្ត ព្រមទាំងសហការសម្របសម្រួលជាមួយសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធដទៃទៀត ក្នុងការថែ រក្សាការពារសន្តិសុខជាតិ ពង្រឹងសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណ: និងធានាសុវត្ថិភាពសង្គមក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បញ្ជា ដឹកនាំ កម្លាំងមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការគ្រប់គ្រងការងារអត្តសញ្ញាណកម្ម និងការងារសញ្ជាតិ បញ្ជា ដឹកនាំ​ កម្លាំងមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការគ្រប់គ្រង​ ដឹកនាំការងារអន្តោប្រវេសន៍ និងការងារជនភាសខ្លួន បញ្ជា ដឹកនាំ ដល់អង្គភាពពាក់ព័ន្ធចំណុះក្រសួងមហាផ្ទៃ និងរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិក្នុងការផ្តល់សេវារដ្ឋបាលប្រកបដោយគុណភាព តម្លាភាព ប្រសិទ្ធភាព និងឆ្លើយតបទាន់ពេលវេលាទៅនឹងតម្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ចុះបញ្ជីគណបក្សនយោបាយ សមាគម និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ព្រមទាំងតាមដានត្រួតពិនិត្យការអនុវត្តឲ្យបានត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ជាធរមាន និង លខ្ខន្តិក:របស់ខ្លួន ពិនិត្យ និងចូលរួមលើកយោបល់ពាក់ព័ន្ធនីតិវិធី និងដំណើរការនៃការបោះឆ្នោត ធ្វើអធិការកិច្ច ទទួលនិងដោះស្រាយពាក្យបណ្តឹងតវ៉ា បណ្តឹងបរិហាររបស់ពលរដ្ឋ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមន្រ្តីក្នុងក្របខ័ណ្ឌក្រសួងមហាផ្ទៃ សហការជាមួយក្រសួង ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ក្នុងការរៀបចំទីតាំងភូមិឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ឲ្យស្រទៅតាមលក្ខណ:ភូមិសាស្រ្ត ទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី វប្បធម៌ សាសនារបស់ប្រជាពលរដ្ឋ បញ្ជា ដឹកនាំ គ្រប់គ្រងការងារពន្ធនាគារនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ធ្វើការបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្សទាំងមន្រ្តីរដ្ឋបាលស៊ីវិល មន្ត្រីបុគ្គលិករដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិមន្ត្រីនគរបាលជាតិ និងមន្ត្រីពន្ធនាគារនៃក្របខ័ណ្ឌ ក្រសួងមហាផ្ទៃ រៀប​ចំស្នើ ឬតែងតាំងមុខតំណែង ដំឡើងឋាន: ឋាន្តរស័ក្តិ ផ្ទេរផ្លាស់ប្តូរភារកិច្ច លើកសរសើរ ជូន រង្វាន់ ដាក់វិន័យ បន្ថយឋាន: ឋានន្តរស័ក្តិ ដកហូតមុខ តំណែង បណ្តេញចេញពីក្របខ័ណ្ឌ ព្រមទាំងការប្រឡងជ្រើសរើសក្របខ័ណ្ឌមន្ត្រីរដ្ឋបាលស៊ីវិល មន្ត្រីនគរបាជាតិ និងមន្ត្រីពន្ធនាគារ តាមច្បាប់ជាធរមាន ធ្វើការងារភស្តុភារ ហិរញ្ញវត្ថុ ការផ្សព្វផ្សាយអប់រំ ការងារសុខាភិបាល ការងារសំណង់និងវិស្វកម្មព្រមទាំងគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ ធ្វើការងារសវនកម្មផ្ទៃក្នុង លើការងារគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុ ការងារគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ ព្រមទាំងការងារគ្រប់គ្រងបញ្ជីបុគ្គលិក នៅគ្រប់អង្គភាពដែលស្ថិត ក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចក្រសួងមហាផ្ទៃ លើកគោការណ៍ វិធានការ និងការអនុវត្តការងារសម្ងាត់ជាតិ ស្របតាមច្បាប់ រក្សាការពារសុវត្ថិភាពថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ ជូនថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ជាតិ អន្តរជាតិ និងការពារស្ថាប័នជាតិគោលដៅនយោបាយ ការទូត សេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ ពានិជ្ជកម្ម ទេសចរណ៍ ការពារកម្មវិធីសំខាន់ៗរបស់ជាតិ អន្តរជាតិ និងជនបរទេសដែលស្នាក់នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដឹកនាំការងារគ្រប់គ្រងអាវុធ គ្រឿងផ្ទុះ គ្រាប់រំសេវរបស់កងកម្លាំងនគរបាលជាតិ ស្ថាប័នសាធារណ: មន្រ្តី និងជនស៊ីវិល ការងារបង្ការ ពន្លត់អគ្គីភ័យ ការងារសង្គ្រោះ ការងារស្វែងរកមនុស្សបាត់ខ្លួន ការងារសណ្តាប់ធ្នាប់របៀបរៀបរយសាធារណ: និងសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ផ្លូវគោក ផ្លូវទឹក ផ្លូវដែក តាមបទដ្ឋាន គតិយុត្ត កំណត់វិធានការដឹកនាំ និងគ្រប់គ្រងការងារនគរបាលព្រំដែន រួម​​ចំណែកការពារបូរណភាពទឹកដីអធិបតេយ្យជាតិនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ស្របតាច្បា ប់ជាតិ អន្តរជាតិ និងថែរក្សាសន្តិសុខ សណ្តាប់ធ្នាប់តាមបណ្តោយព្រំដែន សិក្សា ស្រាវជ្រាវ កែសម្រួល ឬធ្វើវិសោធនកម្ម ឬកសាងច្បាប់ លិខិតបទដ្ឋាន តាមដានការអនុវត្ត ច្បាប់ លិខិតបទដ្ឋាន និងផ្សព្វផ្សាយច្បាប់ លិខិត បទដ្ឋាននានាក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ធ្វើរបាយការណ៍បូកសរុបលទ្ធផលការងារ និងលើកទិសដៅបន្តលើគ្រប់វិស័យរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ទទួលអនុវត្តភារកិច្ច និងសិទ្ធិផ្សេងៗទៀតដែលរាជរដ្ឋាភិបាលប្រគល់ឲ្យ។ ==រចនាសម្ព័ន្ធ== ថ្នាក់ដឹកនាំ៖ ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត ស សុខា ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ ===Assistant ministers' offices=== These offices are headed by an Assistant Minister:<ref>{{Cite web |url=http://www.interior.gov.kh/about_respon.asp |title=Ministry of Interior, Domain Responsibility |access-date=2011-04-03 |archivedate=2004-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041207013114/http://www.interior.gov.kh/about_respon.asp |url-status=dead }}</ref> *Ministry of Interior, National Police Affairs. *Ministry of Interior, Administrative Affairs. *Ministry of Interior, Jurist Council, Inspection Policies, Administration, and Police Affairs. ===នាយកដ្ឋាន=== ក្រសួងមហាផ្ទៃ មាននាយកដ្ឋានចំនួន៥ ដែលនាយកដ្ឋាននីមួយៗ ដឹកនាំដោយអនុលេខាធិការ១រូប និងជំនួយការរដ្ឋមន្ត្រី ១រូប។ *នាយកដ្ឋាន និរផ័យ, ដឹកជញ្ជូននិងបណ្តុះបណ្តាល (លើកលែងតែនាយកដ្ឋានបុគ្គលិក), Judicial Police, Intervention, and Anti-Narcotics. *នាយកដ្ឋាន Public Orders, Border Police, Tourism Police, and Interpol Bureau. *នាយកដ្ឋាន General and Local Administrations *នាយកដ្ឋាន Prison and Policies *នាយកដ្ឋាន International Relations and ASEAN, Information, Publicity and Instruction. ==មើលផងដែរ== *[[រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]] *[[Law enforcement in Cambodia]] *[[នរគបាលជាតិកម្ពុជា]] ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} ==តំណភ្ជាប់== *[http://www.interior.gov.kh/default.asp Ministry of Interior, homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722132103/http://www.interior.gov.kh/default.asp |date=2011-07-22 }} *[http://www.interior.gov.kh/police_doc.asp Ministry of Interior, National Police of Cambodia page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722132200/http://www.interior.gov.kh/police_doc.asp |date=2011-07-22 }} [[Category:រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]] [[Category:ការអនុវត្តច្បាប់នៅកម្ពុជា]] [[Category:ក្រសួងមហាផ្ទៃ|កម្ពុជា]] [[Category:ភ្នំពេញ]] {{ស្ថាប័នរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា}} {{Cambodia-stub}} fp5i0piwknbi2fc1kq05wqcg1blbaip 334247 334246 2026-04-11T05:57:01Z សិរី 50559 334247 wikitext text/x-wiki {{Notkhmer}} {{Infobox Government agency |agency_name = Ministry of Interior |nativename =ក្រសួងមហាផ្ទៃ |logo =[[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Emblem_of_Ministry_of_Interior_(Cambodia).svg]] |logo_width = 170px |logo_caption = |preceding1 = |preceding2 = |dissolved = |superseding = |jurisdiction = [[Cambodia]] |headquarters = 275 Preah Norodom Blvd. Chamkarmon, Phnom Penh, 12301 {{flagicon|Cambodia}} |employees = |budget = |minister1_name = ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត ស សុខា |minister1_pfo = '''រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ''' |minister2_name = |minister2_pfo = |chief1_name = |chief1_position = |chief2_name = |chief2_position = |parent_agency = |child1_agency = |child2_agency = |website = http://www.interior.gov.kh/ |footnotes = }}អំពីក្រសួងមហាផ្ទៃ[[File:Khmer-interior-ministry-sign-police-moto-file5.jpg|right|thumb|Ministry of Interior in Phnom Penh]]ក្រសួងមហាផ្ទៃ មានបេសកម្មដឹកនាំ គ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលដែនដីគ្រប់ថ្នាក់ លើវិស័យនយោបាយរដ្ឋបាល គ្រប់គ្រងកងកម្លាំងនគរបាលជាតិលើ វិស័យសន្តិសុខជាតិ សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ និងសុវត្តិភាពសង្គមក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ មានតួនាទី​ ភារកិច្ច​ ដឹកនាំ សម្របសម្រួល គាំទ្រដល់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិឲ្យអនុវត្តមុខងារត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ ស្តីពី ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលរាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុខ ខណ្ឌ ច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល ឃុំ សង្កាត់ និងលិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តពាក់ព័ន្ធនានា បញ្ជា ដឹកនាំ កងកម្លាំងនគរបាលជាតិ គណ:បញ្ជាការឯកភាពរដ្ឋបាលរាជធានីខេត្ត ព្រមទាំងសហការសម្របសម្រួលជាមួយសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធដទៃទៀត ក្នុងការថែ រក្សាការពារសន្តិសុខជាតិ ពង្រឹងសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណ: និងធានាសុវត្ថិភាពសង្គមក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បញ្ជា ដឹកនាំ កម្លាំងមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការគ្រប់គ្រងការងារអត្តសញ្ញាណកម្ម និងការងារសញ្ជាតិ បញ្ជា ដឹកនាំ​ កម្លាំងមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការគ្រប់គ្រង​ ដឹកនាំការងារអន្តោប្រវេសន៍ និងការងារជនភាសខ្លួន បញ្ជា ដឹកនាំ ដល់អង្គភាពពាក់ព័ន្ធចំណុះក្រសួងមហាផ្ទៃ និងរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិក្នុងការផ្តល់សេវារដ្ឋបាលប្រកបដោយគុណភាព តម្លាភាព ប្រសិទ្ធភាព និងឆ្លើយតបទាន់ពេលវេលាទៅនឹងតម្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ចុះបញ្ជីគណបក្សនយោបាយ សមាគម និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ព្រមទាំងតាមដានត្រួតពិនិត្យការអនុវត្តឲ្យបានត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ជាធរមាន និង លខ្ខន្តិក:របស់ខ្លួន ពិនិត្យ និងចូលរួមលើកយោបល់ពាក់ព័ន្ធនីតិវិធី និងដំណើរការនៃការបោះឆ្នោត ធ្វើអធិការកិច្ច ទទួលនិងដោះស្រាយពាក្យបណ្តឹងតវ៉ា បណ្តឹងបរិហាររបស់ពលរដ្ឋ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមន្រ្តីក្នុងក្របខ័ណ្ឌក្រសួងមហាផ្ទៃ សហការជាមួយក្រសួង ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ក្នុងការរៀបចំទីតាំងភូមិឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ឲ្យស្រទៅតាមលក្ខណ:ភូមិសាស្រ្ត ទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី វប្បធម៌ សាសនារបស់ប្រជាពលរដ្ឋ បញ្ជា ដឹកនាំ គ្រប់គ្រងការងារពន្ធនាគារនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ធ្វើការបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្សទាំងមន្រ្តីរដ្ឋបាលស៊ីវិល មន្ត្រីបុគ្គលិករដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិមន្ត្រីនគរបាលជាតិ និងមន្ត្រីពន្ធនាគារនៃក្របខ័ណ្ឌ ក្រសួងមហាផ្ទៃ រៀប​ចំស្នើ ឬតែងតាំងមុខតំណែង ដំឡើងឋាន: ឋាន្តរស័ក្តិ ផ្ទេរផ្លាស់ប្តូរភារកិច្ច លើកសរសើរ ជូន រង្វាន់ ដាក់វិន័យ បន្ថយឋាន: ឋានន្តរស័ក្តិ ដកហូតមុខ តំណែង បណ្តេញចេញពីក្របខ័ណ្ឌ ព្រមទាំងការប្រឡងជ្រើសរើសក្របខ័ណ្ឌមន្ត្រីរដ្ឋបាលស៊ីវិល មន្ត្រីនគរបាជាតិ និងមន្ត្រីពន្ធនាគារ តាមច្បាប់ជាធរមាន ធ្វើការងារភស្តុភារ ហិរញ្ញវត្ថុ ការផ្សព្វផ្សាយអប់រំ ការងារសុខាភិបាល ការងារសំណង់និងវិស្វកម្មព្រមទាំងគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ ធ្វើការងារសវនកម្មផ្ទៃក្នុង លើការងារគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុ ការងារគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ ព្រមទាំងការងារគ្រប់គ្រងបញ្ជីបុគ្គលិក នៅគ្រប់អង្គភាពដែលស្ថិត ក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចក្រសួងមហាផ្ទៃ លើកគោការណ៍ វិធានការ និងការអនុវត្តការងារសម្ងាត់ជាតិ ស្របតាមច្បាប់ រក្សាការពារសុវត្ថិភាពថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ ជូនថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ជាតិ អន្តរជាតិ និងការពារស្ថាប័នជាតិគោលដៅនយោបាយ ការទូត សេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ ពានិជ្ជកម្ម ទេសចរណ៍ ការពារកម្មវិធីសំខាន់ៗរបស់ជាតិ អន្តរជាតិ និងជនបរទេសដែលស្នាក់នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដឹកនាំការងារគ្រប់គ្រងអាវុធ គ្រឿងផ្ទុះ គ្រាប់រំសេវរបស់កងកម្លាំងនគរបាលជាតិ ស្ថាប័នសាធារណ: មន្រ្តី និងជនស៊ីវិល ការងារបង្ការ ពន្លត់អគ្គីភ័យ ការងារសង្គ្រោះ ការងារស្វែងរកមនុស្សបាត់ខ្លួន ការងារសណ្តាប់ធ្នាប់របៀបរៀបរយសាធារណ: និងសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ផ្លូវគោក ផ្លូវទឹក ផ្លូវដែក តាមបទដ្ឋាន គតិយុត្ត កំណត់វិធានការដឹកនាំ និងគ្រប់គ្រងការងារនគរបាលព្រំដែន រួម​​ចំណែកការពារបូរណភាពទឹកដីអធិបតេយ្យជាតិនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ស្របតាច្បា ប់ជាតិ អន្តរជាតិ និងថែរក្សាសន្តិសុខ សណ្តាប់ធ្នាប់តាមបណ្តោយព្រំដែន សិក្សា ស្រាវជ្រាវ កែសម្រួល ឬធ្វើវិសោធនកម្ម ឬកសាងច្បាប់ លិខិតបទដ្ឋាន តាមដានការអនុវត្ត ច្បាប់ លិខិតបទដ្ឋាន និងផ្សព្វផ្សាយច្បាប់ លិខិត បទដ្ឋាននានាក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ធ្វើរបាយការណ៍បូកសរុបលទ្ធផលការងារ និងលើកទិសដៅបន្តលើគ្រប់វិស័យរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ទទួលអនុវត្តភារកិច្ច និងសិទ្ធិផ្សេងៗទៀតដែលរាជរដ្ឋាភិបាលប្រគល់ឲ្យ។ ==រចនាសម្ព័ន្ធ== ថ្នាក់ដឹកនាំ៖ ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត ស សុខា ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ ===Assistant ministers' offices=== These offices are headed by an Assistant Minister:<ref>{{Cite web |url=http://www.interior.gov.kh/about_respon.asp |title=Ministry of Interior, Domain Responsibility |access-date=2011-04-03 |archivedate=2004-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041207013114/http://www.interior.gov.kh/about_respon.asp |url-status=dead }}</ref> *Ministry of Interior, National Police Affairs. *Ministry of Interior, Administrative Affairs. *Ministry of Interior, Jurist Council, Inspection Policies, Administration, and Police Affairs. ===នាយកដ្ឋាន=== ក្រសួងមហាផ្ទៃ មាននាយកដ្ឋានចំនួន៥ ដែលនាយកដ្ឋាននីមួយៗ ដឹកនាំដោយអនុលេខាធិការ១រូប និងជំនួយការរដ្ឋមន្ត្រី ១រូប។ *នាយកដ្ឋាន និរផ័យ, ដឹកជញ្ជូននិងបណ្តុះបណ្តាល (លើកលែងតែនាយកដ្ឋានបុគ្គលិក), Judicial Police, Intervention, and Anti-Narcotics. *នាយកដ្ឋាន Public Orders, Border Police, Tourism Police, and Interpol Bureau. *នាយកដ្ឋាន General and Local Administrations *នាយកដ្ឋាន Prison and Policies *នាយកដ្ឋាន International Relations and ASEAN, Information, Publicity and Instruction. ==មើលផងដែរ== *[[រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]] *[[Law enforcement in Cambodia]] *[[នរគបាលជាតិកម្ពុជា]] ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} ==តំណភ្ជាប់== *[http://www.interior.gov.kh/default.asp Ministry of Interior, homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722132103/http://www.interior.gov.kh/default.asp |date=2011-07-22 }} *[http://www.interior.gov.kh/police_doc.asp Ministry of Interior, National Police of Cambodia page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722132200/http://www.interior.gov.kh/police_doc.asp |date=2011-07-22 }} [[Category:រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]] [[Category:ការអនុវត្តច្បាប់នៅកម្ពុជា]] [[Category:ក្រសួងមហាផ្ទៃ|កម្ពុជា]] [[Category:ភ្នំពេញ]] {{ស្ថាប័នរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា}} {{Cambodia-stub}} 4mbe65xsg42o211n6c6gpefhtrcv5km 334248 334247 2026-04-11T06:12:13Z សិរី 50559 334248 wikitext text/x-wiki {{Notkhmer}} {{Infobox Government agency |agency_name = ក្រសួងមហាផ្ទៃ |nativename = |logo =Emblem of Ministry of Interior (Cambodia).svg |logo_width = 200px |logo_caption = |preceding1 = |preceding2 = |dissolved = |superseding = |jurisdiction = [[Cambodia]] |headquarters = 275 Preah Norodom Blvd. Chamkarmon, Phnom Penh, 12301 {{flagicon|Cambodia}} |employees = |budget = |minister1_name = ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត ស សុខា |minister1_pfo = '''រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ''' |minister2_name = |minister2_pfo = |chief1_name = |chief1_position = |chief2_name = |chief2_position = |parent_agency = |child1_agency = |child2_agency = |website = http://www.interior.gov.kh/ |footnotes = }} === '''អំពីក្រសួងមហាផ្ទៃ''' === [[File:Khmer-interior-ministry-sign-police-moto-file5.jpg|right|thumb|Ministry of Interior in Phnom Penh]]ក្រសួងមហាផ្ទៃ មានបេសកម្មដឹកនាំ គ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលដែនដីគ្រប់ថ្នាក់ លើវិស័យនយោបាយរដ្ឋបាល គ្រប់គ្រងកងកម្លាំងនគរបាលជាតិលើ វិស័យសន្តិសុខជាតិ សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ និងសុវត្តិភាពសង្គមក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ មានតួនាទី​ ភារកិច្ច​ ដឹកនាំ សម្របសម្រួល គាំទ្រដល់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិឲ្យអនុវត្តមុខងារត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ ស្តីពី ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលរាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុខ ខណ្ឌ ច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល ឃុំ សង្កាត់ និងលិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តពាក់ព័ន្ធនានា បញ្ជា ដឹកនាំ កងកម្លាំងនគរបាលជាតិ គណ:បញ្ជាការឯកភាពរដ្ឋបាលរាជធានីខេត្ត ព្រមទាំងសហការសម្របសម្រួលជាមួយសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធដទៃទៀត ក្នុងការថែ រក្សាការពារសន្តិសុខជាតិ ពង្រឹងសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណ: និងធានាសុវត្ថិភាពសង្គមក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បញ្ជា ដឹកនាំ កម្លាំងមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការគ្រប់គ្រងការងារអត្តសញ្ញាណកម្ម និងការងារសញ្ជាតិ បញ្ជា ដឹកនាំ​ កម្លាំងមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការគ្រប់គ្រង​ ដឹកនាំការងារអន្តោប្រវេសន៍ និងការងារជនភាសខ្លួន បញ្ជា ដឹកនាំ ដល់អង្គភាពពាក់ព័ន្ធចំណុះក្រសួងមហាផ្ទៃ និងរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិក្នុងការផ្តល់សេវារដ្ឋបាលប្រកបដោយគុណភាព តម្លាភាព ប្រសិទ្ធភាព និងឆ្លើយតបទាន់ពេលវេលាទៅនឹងតម្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ចុះបញ្ជីគណបក្សនយោបាយ សមាគម និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ព្រមទាំងតាមដានត្រួតពិនិត្យការអនុវត្តឲ្យបានត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ជាធរមាន និង លខ្ខន្តិក:របស់ខ្លួន ពិនិត្យ និងចូលរួមលើកយោបល់ពាក់ព័ន្ធនីតិវិធី និងដំណើរការនៃការបោះឆ្នោត ធ្វើអធិការកិច្ច ទទួលនិងដោះស្រាយពាក្យបណ្តឹងតវ៉ា បណ្តឹងបរិហាររបស់ពលរដ្ឋ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមន្រ្តីក្នុងក្របខ័ណ្ឌក្រសួងមហាផ្ទៃ សហការជាមួយក្រសួង ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ក្នុងការរៀបចំទីតាំងភូមិឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ឲ្យស្រទៅតាមលក្ខណ:ភូមិសាស្រ្ត ទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី វប្បធម៌ សាសនារបស់ប្រជាពលរដ្ឋ បញ្ជា ដឹកនាំ គ្រប់គ្រងការងារពន្ធនាគារនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ធ្វើការបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្សទាំងមន្រ្តីរដ្ឋបាលស៊ីវិល មន្ត្រីបុគ្គលិករដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិមន្ត្រីនគរបាលជាតិ និងមន្ត្រីពន្ធនាគារនៃក្របខ័ណ្ឌ ក្រសួងមហាផ្ទៃ រៀប​ចំស្នើ ឬតែងតាំងមុខតំណែង ដំឡើងឋាន: ឋាន្តរស័ក្តិ ផ្ទេរផ្លាស់ប្តូរភារកិច្ច លើកសរសើរ ជូន រង្វាន់ ដាក់វិន័យ បន្ថយឋាន: ឋានន្តរស័ក្តិ ដកហូតមុខ តំណែង បណ្តេញចេញពីក្របខ័ណ្ឌ ព្រមទាំងការប្រឡងជ្រើសរើសក្របខ័ណ្ឌមន្ត្រីរដ្ឋបាលស៊ីវិល មន្ត្រីនគរបាជាតិ និងមន្ត្រីពន្ធនាគារ តាមច្បាប់ជាធរមាន ធ្វើការងារភស្តុភារ ហិរញ្ញវត្ថុ ការផ្សព្វផ្សាយអប់រំ ការងារសុខាភិបាល ការងារសំណង់និងវិស្វកម្មព្រមទាំងគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ ធ្វើការងារសវនកម្មផ្ទៃក្នុង លើការងារគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុ ការងារគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ ព្រមទាំងការងារគ្រប់គ្រងបញ្ជីបុគ្គលិក នៅគ្រប់អង្គភាពដែលស្ថិត ក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចក្រសួងមហាផ្ទៃ លើកគោការណ៍ វិធានការ និងការអនុវត្តការងារសម្ងាត់ជាតិ ស្របតាមច្បាប់ រក្សាការពារសុវត្ថិភាពថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ ជូនថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ជាតិ អន្តរជាតិ និងការពារស្ថាប័នជាតិគោលដៅនយោបាយ ការទូត សេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ ពានិជ្ជកម្ម ទេសចរណ៍ ការពារកម្មវិធីសំខាន់ៗរបស់ជាតិ អន្តរជាតិ និងជនបរទេសដែលស្នាក់នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដឹកនាំការងារគ្រប់គ្រងអាវុធ គ្រឿងផ្ទុះ គ្រាប់រំសេវរបស់កងកម្លាំងនគរបាលជាតិ ស្ថាប័នសាធារណ: មន្រ្តី និងជនស៊ីវិល ការងារបង្ការ ពន្លត់អគ្គីភ័យ ការងារសង្គ្រោះ ការងារស្វែងរកមនុស្សបាត់ខ្លួន ការងារសណ្តាប់ធ្នាប់របៀបរៀបរយសាធារណ: និងសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ផ្លូវគោក ផ្លូវទឹក ផ្លូវដែក តាមបទដ្ឋាន គតិយុត្ត កំណត់វិធានការដឹកនាំ និងគ្រប់គ្រងការងារនគរបាលព្រំដែន រួម​​ចំណែកការពារបូរណភាពទឹកដីអធិបតេយ្យជាតិនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ស្របតាច្បា ប់ជាតិ អន្តរជាតិ និងថែរក្សាសន្តិសុខ សណ្តាប់ធ្នាប់តាមបណ្តោយព្រំដែន សិក្សា ស្រាវជ្រាវ កែសម្រួល ឬធ្វើវិសោធនកម្ម ឬកសាងច្បាប់ លិខិតបទដ្ឋាន តាមដានការអនុវត្ត ច្បាប់ លិខិតបទដ្ឋាន និងផ្សព្វផ្សាយច្បាប់ លិខិត បទដ្ឋាននានាក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ធ្វើរបាយការណ៍បូកសរុបលទ្ធផលការងារ និងលើកទិសដៅបន្តលើគ្រប់វិស័យរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ទទួលអនុវត្តភារកិច្ច និងសិទ្ធិផ្សេងៗទៀតដែលរាជរដ្ឋាភិបាលប្រគល់ឲ្យ។ === រចនាសម្ព័ន្ធ === ថ្នាក់ដឹកនាំ៖ ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត ស សុខា ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ ===Assistant ministers' offices=== These offices are headed by an Assistant Minister:<ref>{{Cite web |url=http://www.interior.gov.kh/about_respon.asp |title=Ministry of Interior, Domain Responsibility |access-date=2011-04-03 |archivedate=2004-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041207013114/http://www.interior.gov.kh/about_respon.asp |url-status=dead }}</ref> *Ministry of Interior, National Police Affairs. *Ministry of Interior, Administrative Affairs. *Ministry of Interior, Jurist Council, Inspection Policies, Administration, and Police Affairs. ===នាយកដ្ឋាន=== ក្រសួងមហាផ្ទៃ មាននាយកដ្ឋានចំនួន៥ ដែលនាយកដ្ឋាននីមួយៗ ដឹកនាំដោយអនុលេខាធិការ១រូប និងជំនួយការរដ្ឋមន្ត្រី ១រូប។ *នាយកដ្ឋាន និរផ័យ, ដឹកជញ្ជូននិងបណ្តុះបណ្តាល (លើកលែងតែនាយកដ្ឋានបុគ្គលិក), Judicial Police, Intervention, and Anti-Narcotics. *នាយកដ្ឋាន Public Orders, Border Police, Tourism Police, and Interpol Bureau. *នាយកដ្ឋាន General and Local Administrations *នាយកដ្ឋាន Prison and Policies *នាយកដ្ឋាន International Relations and ASEAN, Information, Publicity and Instruction. ==មើលផងដែរ== *[[រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]] *[[Law enforcement in Cambodia]] *[[នរគបាលជាតិកម្ពុជា]] ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} ==តំណភ្ជាប់== *[http://www.interior.gov.kh/default.asp Ministry of Interior, homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722132103/http://www.interior.gov.kh/default.asp |date=2011-07-22 }} *[http://www.interior.gov.kh/police_doc.asp Ministry of Interior, National Police of Cambodia page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722132200/http://www.interior.gov.kh/police_doc.asp |date=2011-07-22 }} [[Category:រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]] [[Category:ការអនុវត្តច្បាប់នៅកម្ពុជា]] [[Category:ក្រសួងមហាផ្ទៃ|កម្ពុជា]] [[Category:ភ្នំពេញ]] {{ស្ថាប័នរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា}} {{Cambodia-stub}} 51gviaun7wu1a3m6qflafogy26jjrfl 334249 334248 2026-04-11T06:25:59Z សិរី 50559 334249 wikitext text/x-wiki {{Notkhmer}} {{Infobox Government agency |agency_name = ក្រសួងមហាផ្ទៃ |nativename = |logo =Emblem of Ministry of Interior (Cambodia).svg |logo_width = 200px |logo_caption = |preceding1 = |preceding2 = |dissolved = |superseding = |jurisdiction = [[Cambodia]] |headquarters = 275 Preah Norodom Blvd. Chamkarmon, Phnom Penh, 12301 {{flagicon|Cambodia}} |employees = |budget = |minister1_name = ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត ស សុខា |minister1_pfo = '''រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ''' |minister2_name = |minister2_pfo = |chief1_name = |chief1_position = |chief2_name = |chief2_position = |parent_agency = |child1_agency = |child2_agency = |website = http://www.interior.gov.kh/ |footnotes = }} === '''អំពីក្រសួងមហាផ្ទៃ''' === [[File:Khmer-interior-ministry-sign-police-moto-file5.jpg|right|thumb|Ministry of Interior in Phnom Penh|348x348ភីកសែល]]ក្រសួងមហាផ្ទៃ មានបេសកម្មដឹកនាំ គ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលដែនដីគ្រប់ថ្នាក់ លើវិស័យនយោបាយរដ្ឋបាល គ្រប់គ្រងកងកម្លាំងនគរបាលជាតិលើ វិស័យសន្តិសុខជាតិ សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ និងសុវត្តិភាពសង្គមក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ មានតួនាទី​ ភារកិច្ច​ ដឹកនាំ សម្របសម្រួល គាំទ្រដល់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិឲ្យអនុវត្តមុខងារត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ ស្តីពី ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលរាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុខ ខណ្ឌ ច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល ឃុំ សង្កាត់ និងលិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តពាក់ព័ន្ធនានា បញ្ជា ដឹកនាំ កងកម្លាំងនគរបាលជាតិ គណ:បញ្ជាការឯកភាពរដ្ឋបាលរាជធានីខេត្ត ព្រមទាំងសហការសម្របសម្រួលជាមួយសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធដទៃទៀត ក្នុងការថែ រក្សាការពារសន្តិសុខជាតិ ពង្រឹងសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណ: និងធានាសុវត្ថិភាពសង្គមក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បញ្ជា ដឹកនាំ កម្លាំងមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការគ្រប់គ្រងការងារអត្តសញ្ញាណកម្ម និងការងារសញ្ជាតិ បញ្ជា ដឹកនាំ​ កម្លាំងមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការគ្រប់គ្រង​ ដឹកនាំការងារអន្តោប្រវេសន៍ និងការងារជនភាសខ្លួន បញ្ជា ដឹកនាំ ដល់អង្គភាពពាក់ព័ន្ធចំណុះក្រសួងមហាផ្ទៃ និងរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិក្នុងការផ្តល់សេវារដ្ឋបាលប្រកបដោយគុណភាព តម្លាភាព ប្រសិទ្ធភាព និងឆ្លើយតបទាន់ពេលវេលាទៅនឹងតម្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ចុះបញ្ជីគណបក្សនយោបាយ សមាគម និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ព្រមទាំងតាមដានត្រួតពិនិត្យការអនុវត្តឲ្យបានត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ជាធរមាន និង លខ្ខន្តិក:របស់ខ្លួន ពិនិត្យ និងចូលរួមលើកយោបល់ពាក់ព័ន្ធនីតិវិធី និងដំណើរការនៃការបោះឆ្នោត ធ្វើអធិការកិច្ច ទទួលនិងដោះស្រាយពាក្យបណ្តឹងតវ៉ា បណ្តឹងបរិហាររបស់ពលរដ្ឋ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមន្រ្តីក្នុងក្របខ័ណ្ឌក្រសួងមហាផ្ទៃ សហការជាមួយក្រសួង ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ក្នុងការរៀបចំទីតាំងភូមិឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ឲ្យស្រទៅតាមលក្ខណ:ភូមិសាស្រ្ត ទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី វប្បធម៌ សាសនារបស់ប្រជាពលរដ្ឋ បញ្ជា ដឹកនាំ គ្រប់គ្រងការងារពន្ធនាគារនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ធ្វើការបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្សទាំងមន្រ្តីរដ្ឋបាលស៊ីវិល មន្ត្រីបុគ្គលិករដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិមន្ត្រីនគរបាលជាតិ និងមន្ត្រីពន្ធនាគារនៃក្របខ័ណ្ឌ ក្រសួងមហាផ្ទៃ រៀប​ចំស្នើ ឬតែងតាំងមុខតំណែង ដំឡើងឋាន: ឋាន្តរស័ក្តិ ផ្ទេរផ្លាស់ប្តូរភារកិច្ច លើកសរសើរ ជូន រង្វាន់ ដាក់វិន័យ បន្ថយឋាន: ឋានន្តរស័ក្តិ ដកហូតមុខ តំណែង បណ្តេញចេញពីក្របខ័ណ្ឌ ព្រមទាំងការប្រឡងជ្រើសរើសក្របខ័ណ្ឌមន្ត្រីរដ្ឋបាលស៊ីវិល មន្ត្រីនគរបាជាតិ និងមន្ត្រីពន្ធនាគារ តាមច្បាប់ជាធរមាន ធ្វើការងារភស្តុភារ ហិរញ្ញវត្ថុ ការផ្សព្វផ្សាយអប់រំ ការងារសុខាភិបាល ការងារសំណង់និងវិស្វកម្មព្រមទាំងគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ ធ្វើការងារសវនកម្មផ្ទៃក្នុង លើការងារគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុ ការងារគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ ព្រមទាំងការងារគ្រប់គ្រងបញ្ជីបុគ្គលិក នៅគ្រប់អង្គភាពដែលស្ថិត ក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចក្រសួងមហាផ្ទៃ លើកគោការណ៍ វិធានការ និងការអនុវត្តការងារសម្ងាត់ជាតិ ស្របតាមច្បាប់ រក្សាការពារសុវត្ថិភាពថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ ជូនថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ជាតិ អន្តរជាតិ និងការពារស្ថាប័នជាតិគោលដៅនយោបាយ ការទូត សេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ ពានិជ្ជកម្ម ទេសចរណ៍ ការពារកម្មវិធីសំខាន់ៗរបស់ជាតិ អន្តរជាតិ និងជនបរទេសដែលស្នាក់នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដឹកនាំការងារគ្រប់គ្រងអាវុធ គ្រឿងផ្ទុះ គ្រាប់រំសេវរបស់កងកម្លាំងនគរបាលជាតិ ស្ថាប័នសាធារណ: មន្រ្តី និងជនស៊ីវិល ការងារបង្ការ ពន្លត់អគ្គីភ័យ ការងារសង្គ្រោះ ការងារស្វែងរកមនុស្សបាត់ខ្លួន ការងារសណ្តាប់ធ្នាប់របៀបរៀបរយសាធារណ: និងសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ផ្លូវគោក ផ្លូវទឹក ផ្លូវដែក តាមបទដ្ឋាន គតិយុត្ត កំណត់វិធានការដឹកនាំ និងគ្រប់គ្រងការងារនគរបាលព្រំដែន រួម​​ចំណែកការពារបូរណភាពទឹកដីអធិបតេយ្យជាតិនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ស្របតាច្បា ប់ជាតិ អន្តរជាតិ និងថែរក្សាសន្តិសុខ សណ្តាប់ធ្នាប់តាមបណ្តោយព្រំដែន សិក្សា ស្រាវជ្រាវ កែសម្រួល ឬធ្វើវិសោធនកម្ម ឬកសាងច្បាប់ លិខិតបទដ្ឋាន តាមដានការអនុវត្ត ច្បាប់ លិខិតបទដ្ឋាន និងផ្សព្វផ្សាយច្បាប់ លិខិត បទដ្ឋាននានាក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ធ្វើរបាយការណ៍បូកសរុបលទ្ធផលការងារ និងលើកទិសដៅបន្តលើគ្រប់វិស័យរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ទទួលអនុវត្តភារកិច្ច និងសិទ្ធិផ្សេងៗទៀតដែលរាជរដ្ឋាភិបាលប្រគល់ឲ្យ។ === រចនាសម្ព័ន្ធ === ថ្នាក់ដឹកនាំ៖ ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត ស សុខា ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ ===Assistant ministers' offices=== These offices are headed by an Assistant Minister:<ref>{{Cite web |url=http://www.interior.gov.kh/about_respon.asp |title=Ministry of Interior, Domain Responsibility |access-date=2011-04-03 |archivedate=2004-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041207013114/http://www.interior.gov.kh/about_respon.asp |url-status=dead }}</ref> *Ministry of Interior, National Police Affairs. *Ministry of Interior, Administrative Affairs. *Ministry of Interior, Jurist Council, Inspection Policies, Administration, and Police Affairs. ===នាយកដ្ឋាន=== ក្រសួងមហាផ្ទៃ មាននាយកដ្ឋានចំនួន៥ ដែលនាយកដ្ឋាននីមួយៗ ដឹកនាំដោយអនុលេខាធិការ១រូប និងជំនួយការរដ្ឋមន្ត្រី ១រូប។ *នាយកដ្ឋាន និរផ័យ, ដឹកជញ្ជូននិងបណ្តុះបណ្តាល (លើកលែងតែនាយកដ្ឋានបុគ្គលិក), Judicial Police, Intervention, and Anti-Narcotics. *នាយកដ្ឋាន Public Orders, Border Police, Tourism Police, and Interpol Bureau. *នាយកដ្ឋាន General and Local Administrations *នាយកដ្ឋាន Prison and Policies *នាយកដ្ឋាន International Relations and ASEAN, Information, Publicity and Instruction. ==មើលផងដែរ== *[[រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]] *[[Law enforcement in Cambodia]] *[[នរគបាលជាតិកម្ពុជា]] ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} ==តំណភ្ជាប់== *[http://www.interior.gov.kh/default.asp Ministry of Interior, homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722132103/http://www.interior.gov.kh/default.asp |date=2011-07-22 }} *[http://www.interior.gov.kh/police_doc.asp Ministry of Interior, National Police of Cambodia page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722132200/http://www.interior.gov.kh/police_doc.asp |date=2011-07-22 }} [[Category:រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]] [[Category:ការអនុវត្តច្បាប់នៅកម្ពុជា]] [[Category:ក្រសួងមហាផ្ទៃ|កម្ពុជា]] [[Category:ភ្នំពេញ]] {{ស្ថាប័នរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា}} {{Cambodia-stub}} rxie56wq1v86vaqu526qoict90bxn99 334250 334249 2026-04-11T06:26:16Z សិរី 50559 334250 wikitext text/x-wiki {{Notkhmer}} {{Infobox Government agency |agency_name = ក្រសួងមហាផ្ទៃ |nativename = |logo =Emblem of Ministry of Interior (Cambodia).svg |logo_width = 200px |logo_caption = |preceding1 = |preceding2 = |dissolved = |superseding = |jurisdiction = [[Cambodia]] |headquarters = 275 Preah Norodom Blvd. Chamkarmon, Phnom Penh, 12301 {{flagicon|Cambodia}} |employees = |budget = |minister1_name = ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត ស សុខា |minister1_pfo = '''រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ''' |minister2_name = |minister2_pfo = |chief1_name = |chief1_position = |chief2_name = |chief2_position = |parent_agency = |child1_agency = |child2_agency = |website = http://www.interior.gov.kh/ |footnotes = }} === '''អំពីក្រសួងមហាផ្ទៃ''' === [[File:Khmer-interior-ministry-sign-police-moto-file5.jpg|right|thumb|Ministry of Interior in Phnom Penh|346x346px]]ក្រសួងមហាផ្ទៃ មានបេសកម្មដឹកនាំ គ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលដែនដីគ្រប់ថ្នាក់ លើវិស័យនយោបាយរដ្ឋបាល គ្រប់គ្រងកងកម្លាំងនគរបាលជាតិលើ វិស័យសន្តិសុខជាតិ សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ និងសុវត្តិភាពសង្គមក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ មានតួនាទី​ ភារកិច្ច​ ដឹកនាំ សម្របសម្រួល គាំទ្រដល់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិឲ្យអនុវត្តមុខងារត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ ស្តីពី ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលរាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុខ ខណ្ឌ ច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល ឃុំ សង្កាត់ និងលិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តពាក់ព័ន្ធនានា បញ្ជា ដឹកនាំ កងកម្លាំងនគរបាលជាតិ គណ:បញ្ជាការឯកភាពរដ្ឋបាលរាជធានីខេត្ត ព្រមទាំងសហការសម្របសម្រួលជាមួយសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធដទៃទៀត ក្នុងការថែ រក្សាការពារសន្តិសុខជាតិ ពង្រឹងសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណ: និងធានាសុវត្ថិភាពសង្គមក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បញ្ជា ដឹកនាំ កម្លាំងមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការគ្រប់គ្រងការងារអត្តសញ្ញាណកម្ម និងការងារសញ្ជាតិ បញ្ជា ដឹកនាំ​ កម្លាំងមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការគ្រប់គ្រង​ ដឹកនាំការងារអន្តោប្រវេសន៍ និងការងារជនភាសខ្លួន បញ្ជា ដឹកនាំ ដល់អង្គភាពពាក់ព័ន្ធចំណុះក្រសួងមហាផ្ទៃ និងរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិក្នុងការផ្តល់សេវារដ្ឋបាលប្រកបដោយគុណភាព តម្លាភាព ប្រសិទ្ធភាព និងឆ្លើយតបទាន់ពេលវេលាទៅនឹងតម្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ចុះបញ្ជីគណបក្សនយោបាយ សមាគម និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ព្រមទាំងតាមដានត្រួតពិនិត្យការអនុវត្តឲ្យបានត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ជាធរមាន និង លខ្ខន្តិក:របស់ខ្លួន ពិនិត្យ និងចូលរួមលើកយោបល់ពាក់ព័ន្ធនីតិវិធី និងដំណើរការនៃការបោះឆ្នោត ធ្វើអធិការកិច្ច ទទួលនិងដោះស្រាយពាក្យបណ្តឹងតវ៉ា បណ្តឹងបរិហាររបស់ពលរដ្ឋ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមន្រ្តីក្នុងក្របខ័ណ្ឌក្រសួងមហាផ្ទៃ សហការជាមួយក្រសួង ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ក្នុងការរៀបចំទីតាំងភូមិឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ឲ្យស្រទៅតាមលក្ខណ:ភូមិសាស្រ្ត ទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី វប្បធម៌ សាសនារបស់ប្រជាពលរដ្ឋ បញ្ជា ដឹកនាំ គ្រប់គ្រងការងារពន្ធនាគារនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ធ្វើការបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្សទាំងមន្រ្តីរដ្ឋបាលស៊ីវិល មន្ត្រីបុគ្គលិករដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិមន្ត្រីនគរបាលជាតិ និងមន្ត្រីពន្ធនាគារនៃក្របខ័ណ្ឌ ក្រសួងមហាផ្ទៃ រៀប​ចំស្នើ ឬតែងតាំងមុខតំណែង ដំឡើងឋាន: ឋាន្តរស័ក្តិ ផ្ទេរផ្លាស់ប្តូរភារកិច្ច លើកសរសើរ ជូន រង្វាន់ ដាក់វិន័យ បន្ថយឋាន: ឋានន្តរស័ក្តិ ដកហូតមុខ តំណែង បណ្តេញចេញពីក្របខ័ណ្ឌ ព្រមទាំងការប្រឡងជ្រើសរើសក្របខ័ណ្ឌមន្ត្រីរដ្ឋបាលស៊ីវិល មន្ត្រីនគរបាជាតិ និងមន្ត្រីពន្ធនាគារ តាមច្បាប់ជាធរមាន ធ្វើការងារភស្តុភារ ហិរញ្ញវត្ថុ ការផ្សព្វផ្សាយអប់រំ ការងារសុខាភិបាល ការងារសំណង់និងវិស្វកម្មព្រមទាំងគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ ធ្វើការងារសវនកម្មផ្ទៃក្នុង លើការងារគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុ ការងារគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ ព្រមទាំងការងារគ្រប់គ្រងបញ្ជីបុគ្គលិក នៅគ្រប់អង្គភាពដែលស្ថិត ក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចក្រសួងមហាផ្ទៃ លើកគោការណ៍ វិធានការ និងការអនុវត្តការងារសម្ងាត់ជាតិ ស្របតាមច្បាប់ រក្សាការពារសុវត្ថិភាពថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ ជូនថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ជាតិ អន្តរជាតិ និងការពារស្ថាប័នជាតិគោលដៅនយោបាយ ការទូត សេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ ពានិជ្ជកម្ម ទេសចរណ៍ ការពារកម្មវិធីសំខាន់ៗរបស់ជាតិ អន្តរជាតិ និងជនបរទេសដែលស្នាក់នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដឹកនាំការងារគ្រប់គ្រងអាវុធ គ្រឿងផ្ទុះ គ្រាប់រំសេវរបស់កងកម្លាំងនគរបាលជាតិ ស្ថាប័នសាធារណ: មន្រ្តី និងជនស៊ីវិល ការងារបង្ការ ពន្លត់អគ្គីភ័យ ការងារសង្គ្រោះ ការងារស្វែងរកមនុស្សបាត់ខ្លួន ការងារសណ្តាប់ធ្នាប់របៀបរៀបរយសាធារណ: និងសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ផ្លូវគោក ផ្លូវទឹក ផ្លូវដែក តាមបទដ្ឋាន គតិយុត្ត កំណត់វិធានការដឹកនាំ និងគ្រប់គ្រងការងារនគរបាលព្រំដែន រួម​​ចំណែកការពារបូរណភាពទឹកដីអធិបតេយ្យជាតិនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ស្របតាច្បា ប់ជាតិ អន្តរជាតិ និងថែរក្សាសន្តិសុខ សណ្តាប់ធ្នាប់តាមបណ្តោយព្រំដែន សិក្សា ស្រាវជ្រាវ កែសម្រួល ឬធ្វើវិសោធនកម្ម ឬកសាងច្បាប់ លិខិតបទដ្ឋាន តាមដានការអនុវត្ត ច្បាប់ លិខិតបទដ្ឋាន និងផ្សព្វផ្សាយច្បាប់ លិខិត បទដ្ឋាននានាក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ធ្វើរបាយការណ៍បូកសរុបលទ្ធផលការងារ និងលើកទិសដៅបន្តលើគ្រប់វិស័យរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ទទួលអនុវត្តភារកិច្ច និងសិទ្ធិផ្សេងៗទៀតដែលរាជរដ្ឋាភិបាលប្រគល់ឲ្យ។ === រចនាសម្ព័ន្ធ === ថ្នាក់ដឹកនាំ៖ ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត ស សុខា ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ ===Assistant ministers' offices=== These offices are headed by an Assistant Minister:<ref>{{Cite web |url=http://www.interior.gov.kh/about_respon.asp |title=Ministry of Interior, Domain Responsibility |access-date=2011-04-03 |archivedate=2004-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041207013114/http://www.interior.gov.kh/about_respon.asp |url-status=dead }}</ref> *Ministry of Interior, National Police Affairs. *Ministry of Interior, Administrative Affairs. *Ministry of Interior, Jurist Council, Inspection Policies, Administration, and Police Affairs. ===នាយកដ្ឋាន=== ក្រសួងមហាផ្ទៃ មាននាយកដ្ឋានចំនួន៥ ដែលនាយកដ្ឋាននីមួយៗ ដឹកនាំដោយអនុលេខាធិការ១រូប និងជំនួយការរដ្ឋមន្ត្រី ១រូប។ *នាយកដ្ឋាន និរផ័យ, ដឹកជញ្ជូននិងបណ្តុះបណ្តាល (លើកលែងតែនាយកដ្ឋានបុគ្គលិក), Judicial Police, Intervention, and Anti-Narcotics. *នាយកដ្ឋាន Public Orders, Border Police, Tourism Police, and Interpol Bureau. *នាយកដ្ឋាន General and Local Administrations *នាយកដ្ឋាន Prison and Policies *នាយកដ្ឋាន International Relations and ASEAN, Information, Publicity and Instruction. ==មើលផងដែរ== *[[រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]] *[[Law enforcement in Cambodia]] *[[នរគបាលជាតិកម្ពុជា]] ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} ==តំណភ្ជាប់== *[http://www.interior.gov.kh/default.asp Ministry of Interior, homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722132103/http://www.interior.gov.kh/default.asp |date=2011-07-22 }} *[http://www.interior.gov.kh/police_doc.asp Ministry of Interior, National Police of Cambodia page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722132200/http://www.interior.gov.kh/police_doc.asp |date=2011-07-22 }} [[Category:រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]] [[Category:ការអនុវត្តច្បាប់នៅកម្ពុជា]] [[Category:ក្រសួងមហាផ្ទៃ|កម្ពុជា]] [[Category:ភ្នំពេញ]] {{ស្ថាប័នរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា}} {{Cambodia-stub}} l3pmap808x6gh9o6b1hcmyj0qyey40s 0 18331 334238 301495 2026-04-10T15:37:46Z ~2026-22070-46 50551 334238 wikitext text/x-wiki {{ethnic group| | group = ខ្មែរក្រោម | image = [[File:Khmer Krom in Trà Vinh.jpg|250px]] | image_caption = ប្រជាជនខ្មែរក្រោមកំពុងតែធ្វើដំណើរតាមផ្លូវ | population = ៧-១០លាននាក់ (យោងតាមសហព័ន្ធខ្មែរកម្ពុជាក្រោមនៅក្នុងដែនដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ) | poptime = {{flagicon|កម្ពុជា|1946}} [[កម្ពុជាក្រោម]] ១២៦០៦៤០ (២០០៩)<ref>{{cite web|title=The 2009 Vietnam Population and Housing Census: Completed Results|url=http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=12724 /default.aspx?tabid=503&ItemID=1841 GSO Hanoi,2004]</ref> | popplace = ([[ដីសណ្ដមេគង្គ|ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ]]) | region1 = {{flag|វៀតណាម}} | pop1 = ៧-១០លាននាក់ (យោងតាមសហព័ន្ធខ្មែរកម្ពុជាក្រោម) <br> ១ ៣១៩ ៦៥២នាក់ (ទិន្នន័យរដ្ឋាភិបាលវៀតណាម) | region2 = {{flag|កម្ពុជា}} | pop2 = ១.២ លាននាក់ (១៩៩៩) | region3 = {{flag|អាមេរិក}} | pop3 = ៣០ ០០០នាក់ (១៩៩៩) | region4 = {{flag|អូស្ត្រាលី}} | pop4 = ៣ ០០០នាក់ (១៩៩៩) | region5 = ប្រទេសផ្សេងៗ | pop5 = ៦០០០នាក់ (១៩៩៩) | rels = [[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]]ចំនួនប្រហែល៩៥% , [[គ្រិស្ដសាសនា]]ប្រហែល៥% | langs = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]], [[ភាសាវៀតណាម|វៀតណាម]] | related = }} '''ខ្មែរក្រោម''' គឺជា[[ជនជាតិខ្មែរ]] ដែលរស់នៅតាមតំបន់[[ដីសណ្ដមេគង្គ]] និង [[ទន្លេមេគង្គ]]ក្រោម។ [[ការដឹកនាំរបស់ខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជា|ក្រោមរបបខ្មែរក្រហម]]- តាមរយៈ <ref name=KKKF>[http://www.khmerkroms.org/node/31 Khmers Kampuchea-Krom Federation]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ការប៉ាន់ស្មានចាស់គឺប្រមាណ ១៥០០០០។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាមពីឆ្នាំ 1979-93 ខ្មែរដើមកំណើតខ្មែរនៅវៀតណាមខាងត្បូងមិនស្លាប់ទេ។ ហើយពួកគេត្រូវបានធានានូវសេរីភាពស៊ីវិលជាមូលដ្ឋាន។ ប៉ុន្តែក្នុងអំឡុងពេលនោះ ខ្មែរក្រហមបានសម្លាប់រង្គាលជនជាតិវៀតណាមនៅតាមព្រំដែន និង ការសម្លាប់រង្គាលបានបង្ខំប្រជាជនកម្ពុជាឱ្យចាកចេញពីប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែកងកម្លាំងជាតិនិយមខ្មែរដ៏អាក្រក់នៅតែបន្តក្លែងបន្លំឯកសារដើម្បីញុះញង់គំនិតប្រឆាំងយួន។ ថ្ងៃនេះ ជនចំណាកស្រុកកម្ពុជាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាក្រុមជនជាតិវៀតណាមចំនួន 54 នាក់ដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង។[https://www.bienphong.com.vn/su-that-ve-cai-goi-la-nha-nuoc-khmer-krom-post255157.html]<br>ជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅថ្ងៃទី ៤ ខែមិថុនា ខ្មែរក្រោមនៅភាគនិរតីនៃប្រទេសវៀតណាមបានសម្តែងការដឹងគុណរបស់ពួកគេនៅពេលដែលវៀតណាមបានធ្វើអំពើល្អ និងការពារពួកគេពីរបបខ្មែរក្រហមប្រល័យពូជសាសន៍ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញពួកគេតែងតែរៀបចំបាតុកម្មបំផ្លិចបំផ្លាញបំផ្លិចបំផ្លាញ។ ចង់ប្រើកម្លាំង ឈ្លានពានវៀតណាមខាងត្បូង និងទាមទារអបគមន៍ ជាភាសាយួនគេហៅថា (Miên) តាមព្យញ្ជនៈខ្មែរក្រោម (កម្ពុជាក្រោម) ដែលជាឈ្មោះខុសនៅពេលសំដៅលើដីសណ្ដមេគង្គរបស់វៀតណាម)។ ==ដើមកំណើត== ខ្មែរក្រោមគឺជាជនជាតិ[[ខ្មែរ (ជនជាតិ)|ខ្មែរ]] ដែលរស់នៅកម្ពុជាក្រោម តំបន់មួយនៅវៀតណាមខាងត្បូងដែលម្ដងនោះជាផ្នែកមួយនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។<ref>Stuart-Fox, William, ''The Murderous Revolution: Life & Death in Pol Pot's Kampuchea'', Alternative Publishing Co-Operative Limited, 1985, pp. 6.</ref> តាមរយៈតួលេខរដ្ឋាភិបាលវៀតណាម (ជំរឿន ១៩៩៩) មានខ្មែរក្រោម ១០៥៥១៧៤ នាក់នៅវៀតណាម។ ==ប្រវត្តិ== ផ្ដើមឡើងនៅដើមសតវត្សទី១៧ អាណានិគមកិច្ចនៃតំបន់នោះ ដោយនិគមជនយួនបានរុញច្រានខ្មែរបន្តិចម្ដងៗ នៅតំបន់ដីសណ្ដមេគង្គឱ្យឃ្លាតចាកឆ្ងាយពីបងប្អូនរបស់ខ្លួននៅកម្ពុជាកណ្ដាល និងបណ្ដាលឱ្យក្លាយជាជនជាតិភាគតិចនៅតំបន់ដីសណ្ដ។ [[ព្រៃនគរ]] ធ្លាប់ជាកំពង់ផែពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រយ៉ាងសំខាន់បំផុតរបស់ខ្មែរ។ ឈ្មោះទីក្រុងនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរដោយយួនទៅជា[[សៃហ្គន]] និងក្រោយមកទៀត [[ទីក្រុងហូជីមិញ]]។ ការបាត់បង់នៃទីក្រុងនេះបានរារាំងច្រកចេញចូលរបស់ខ្មែរ ទៅកាន់[[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]]។ បន្ទាប់មកទៀត ច្រកចេញចូលរបស់ខ្មែរទៅកាន់សមុទ្របច្ចុប្បន្នត្រូវបានកំណត់នៅត្រឹម[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]។ វាបានចាប់ផ្ដើមក្លាយជាភូមិនេសាទតូចមួយដែលគេស្គាល់ថាជាព្រៃនគរ។ តំបន់នោះជាទីក្រុងសៃហ្គន/ហូជីមិញដែលត្រូវបានគេកាន់កាប់ ដើមឡើយជាវាលភក់ល្បប់ និងត្រូវបានតាំងទីលំនៅដោយប្រជាជនខ្មែរ​អស់រយៈពេលច្រើនសតវត្សមកហើយមុនពេលការមកដល់នៃពួកយួន។ នៅឆ្នាំ ១៦២៣ ព្រះបាទ[[ជ័យជេដ្ឋាទី២]] (១៦១៨-១៦២៨) បានអនុញ្ញាតអោយជនភៀសខ្លួនយួនកំពុងតែរត់គេចពី [[សង្គ្រាមទ្រិញ-ង្វៀន]] ឱ្យតាំងទីលំនៅនិងបង្កើត[[ផ្ទះប្រពៃណី]]នៅព្រៃនគរ។ រលកនៃនិគមជនយួនកើនឡើង ដែលព្រះរាជាណាចក្រខ្មែរ បានចុះខ្សោយដោយសារសង្គ្រាមជាមួយប្រទេសសៀម ហើយមិនអាចទប់ស្កាត់បាន ពួកគេក៏បានធ្វើយួនូបនីយកម្មតំបន់នោះយ៉ាងយឺតៗ។ គ្រានោះ ព្រៃនគរត្រូវបានគេស្គាល់ថាសៃហ្គន។ នៅឆ្នាំ ១៦៩៨ [[ង្វៀន ហ៊ីវកាញ់|ង្វៀន-ហ៊ីវកាញ់]] អភិជនយួនម្នាក់ ត្រូវបានបញ្ជូនដោយពួកមេដឹកនាំង្វៀននៅហ្វេ រឺ [[វ៉េ]] (Huế) ឱ្យបង្កើតឡើងនូវរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលយួននៅតំបន់នោះ ដូច្នេះក៏បំបែកចេញតំបន់នេះពីកម្ពុជា ដែលគ្មានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ធ្វើអន្តរាគមន៍។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៦៩៨ តំបន់នេះត្រូវបានស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋបាលយួនយ៉ាងណែន។ ពួកយួនបានក្លាយជាប្រជាជនភាគច្រើនដ៏លើសលប់នៅត្រង់កន្លែងខ្លះ{{Citation needed|date=ខែ សីហា ២០០៩}}។ នៅឆ្នាំ ១៨០២ [[ង្វៀន អាញ់|ង្វៀន-អាញ់]] (Nguyễn Ánh) បានធ្វើរាជាភិសេកខ្លួនឯងជាអធិរាជ [[យ៉ា ឡុង|យ៉ា-ឡុង]] (Gia Long) និងបានបង្រួបបង្រួមទឹកដីទាំងអស់ដែលជាវៀតណាមទំនើបឥឡូវនេះ រួមមានទឹកដីខ្មែរក្រោមផង។ នៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០ របប[[ខ្មែរក្រហម]] បានវាយលុកវៀតណាម ជាកិច្ចខិតខំ ដើម្បីសញ្ជ័យយកតំបន់ដីសណ្ដទាំងនោះមកវិញ ដែលបានតាំងទីលំនៅដោយខ្មែរក្រោមដ៏លើសលប់ ប៉ុន្តែដំណើរផ្សងព្រេងខាងយោធានេះគឺជាគ្រោះមហន្តរាយទាំងស្រុង និងបានធ្វើអោយធ្លាក់ខ្លួនដួលរលំដោយសារការលុកលុយកម្ពុជារបស់កងទ័ពយួន និងបណ្ដាលឱ្យធ្លាក់ចុះខ្សោយរបប[[ខ្មែរក្រហម]] រួមជាមួយនិងការកាន់កាប់របស់វៀតណាមនៅកម្ពុជាផង។ [[សឺន ង៉ុកថាញ់|សឺន-ង៉ុកថាញ់]] ជាខ្មែរជាតិនិយមម្នាក់ គឺជាខ្មែរក្រោមកើតនៅ[[ត្រាវិញ]] វៀតណាម។ កម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យនៅឯទីក្រុង[[សឺណែវ]]១៩៥៤ តាមរយៈការតស៊ូរបស់វៀតណាមនៅក្នុង[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]]។ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៦៤ និង ១៩៧៤ ខ្មែរក្រោមត្រូវបានជ្រើសរើសដោយយោធាស.រ.ដើម្បីចូលបម្រើក្នុង[[កងកម្លាំងម៉ៃយ៍]] (ម៉ៃផ្វស់) កំឡុង[[សង្គ្រាមវៀតណាម]]។<ref>[http://www.army.mil/cmh/books/Vietnam/90-23/90-23C.htm ''Vietnam Studies, U.S. Army Special Forces 1961-1971''], CMH Publication 90-23, Department of the Army, Washington, D.C. 1989 (First Printed, 1973)</ref> ដំបូង ពួកគេបានប្រយុទ្ធឱ្យ[[វៀតណាមខាងត្បូង]]ប្រឆាំងពួក[[វៀតកុង]] ប៉ុន្តែក្នុងពេលនោះ ពួកក្រុមជីវពលទាំងនេះបានដាក់ឈ្មោះខ្លួនឯងថា ''រណសិរ្សតស៊ូកម្ពុជាក្រោម'' ({{lang-fr|Front de Lutte du Kampuchea Krom}}) នៅវៀតណាមខាងត្បូង។ ក្រុមនេះ ដើមឡើយបានបង្កើតឡើងដោយ[[ព្រះសង្ឃ]]ខ្មែរក្រោមមួយអង្គ មានព្រះនាម សឺន-សាមុកដែលមាននាមក្រៅថា ''កន្សែងស'' និងត្រូវបានបញ្ចូលទៅ [[រណសិរ្សសាមគ្គីដើម្បីរំដោះជាតិសាសន៍ក្រោមការគាបសង្កត់|FULRO]]។<ref>Radu, M. ''The New Insurgencies'', Transaction Publishers, 1990, p.202</ref> បន្ទាប់ពី [[ការធ្លាក់សៃហ្គន|ជ័យជម្នះកុម្មុយនិស្ត]]ឆ្នាំ ១៩៧៥ កងជីវពលកម្ពុជាក្រោមបានដឹងថាវាពិតជាលំបាកណាស់ដើម្បីតស៊ូប្រឆាំងនឹងការ​វាយបករបស់[[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធវៀតណាម]] ហើយពួកគេក៏បានឆ្លងកាត់ព្រំដែនទៅរកពួក [[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]ដោយសង្ឃឹមថានឹងរកបានជម្រកសុវត្ថិភាពពីកន្លែងនោះដើម្បី​ផ្ដើមប្រតិបត្តិការរបស់ពួកគេឡើងវិញ។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៦ ក្រុម ''កន្សែងស'' មួយក្រុមមានគ្នា ៦៨ នាក់ និង មេក្រុមរបស់ពួកគេបានស្វែងរកការជ្រកកោនក្នុងភូមិមួយក្បែរព្រំដែនវៀតណាមនៅ[[ស្រុកគីរីវង់]] ហើយក៏បានចូលទៅដល់ជួបអាជ្ញាធរ[[ខ្មែរក្រហម]]ដោយប្រាប់ពួកគេឱ្យទាក់ទងដើម្បី​ទទួលបានការសម្រេចចិត្តពី[[ខៀវ សំផន|ខៀវ-សំផន]]។ ពីដំបូងពួកគេត្រូវបានស្វាគមន៍ និងដកហូតអាវុធ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលបទបញ្ជាធ្លាក់មកពីពួកមេដឹកនាំក.ប. ទៅដល់ដៃរដ្ឋអំណាចថ្នាក់មូលដ្ឋាន ពួក ''កន្សែងស'' ត្រូវបានបំបែកពីមេរបស់ខ្លួន។ មេរបស់ពួកគេបន្តបន្ទាប់មកទៀតត្រូវបានគេបញ្ជូននាំទៅ [[ភ្នំពេញ]] ដែលគាត់ត្រូវបានសម្លាប់បន្ទាប់ពីការធ្វើទារុណកម្ម ខណៈនោះ កងទ័ពខ្មែរក្រោម ៦៧ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់រង្គាលគ្មានសល់នរណាម្នាក់ឡើយ។ កំឡុងប៉ុន្មានខែបន្តបន្ទាប់ ពួក''កន្សែងស'' សរុបប្រហែល ២០០០ នាក់ ដែលបានឆ្លងកាត់ព្រំដែនស្វែងរកការជ្រកកោននៅក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យត្រូវបាន​សម្លាប់ជាប្រព័ន្ធដោយពួកខ្មែរក្រហម។<ref>Ben Kiernan, ''The Pol Pot Regime: Race, Power, and Genocide in Cambodia under the Khmer Rouge'', 1975–79. New Haven: Yale University Press, ISBN 978-0-300-14434-5, 1996</ref> ==កំណត់ចំណាំ== {{Reflist}} ==តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ== {{commons|Khmer Krom}} *[http://khmerkrom.org/eng/ Khmers Kampuchea-Krom Federation (KKF)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090308014934/http://khmerkrom.org/eng/ |date=2009-03-08 }} *[http://www.khmerkrom.net/ Khmer Krom news and information network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050829055707/http://www.khmerkrom.net/ |date=2005-08-29 }} *[http://www.khmerkromcanada.com/ Khmer Krom news and information in Khmer language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928082046/http://www.khmerkromcanada.com/ |date=2007-09-28 }} *[http://www.unpo.org/news_detail.php?arg=30&par=1347 Khmer Krom: A Royal Solution for a Nationalist Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050210183952/http://www.unpo.org/news_detail.php?arg=30&par=1347 |date=2005-02-10 }} បានរាយការណ៍ដោយ [[អង្គការប្រជាជននិងប្រជាជាតិគ្មានតំណាង]] *[http://www.rebeccasommer.org/documentaries/Khmer-Krom/index.php Video clips of Rebecca Sommer's film "Eliminated without Bleeding" documenting human rights violation claims of the Khmer Krom in Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219044134/http://www.rebeccasommer.org/documentaries/Khmer-Krom/index.php |date=2007-02-19 }} *[http://www.huntingtonnews.net/local/070317-kinchen-kk.html March 2007- Article on religious oppression by Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070320024221/http://www.huntingtonnews.net/local/070317-kinchen-kk.html |date=2007-03-20 }} <!--spacing, please do not remove--> {{ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជាតាមអំបូរភាសា}} {{ក្រុមជនជាតិនៅវៀតណាម}} [[Category:ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា]] [[Category:ក្រុមជនជាតិនៅវៀតណាម]] [[Category:តំបន់បែងចែក]] [[Category:ជនជាតិភាគតិច]] [[Category:ប្រជាជនវៀតណាមដើមកំណើតខ្មែរ]] eifda5sfwy2jxhliamfledxq641tuy4 10 22434 334244 134200 2026-04-11T04:35:40Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 334244 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | aboveclass = fn org | headerstyle = background-color:#ddd | above = {{{building_name|{{{name|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}}}}} | subheader = {{#if:{{{native_building_name|{{{native_name|}}}}}}|<span class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}| lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_building_name|{{{native_name}}}}}}</span>}} | image = {{#ifexist:media:{{{image|}}}|[[File:{{{image}}}|{{px|{{{image_size|}}}|frameless}}|border|alt={{{image_alt|{{{alt|}}}}}}]]|{{{image|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | image2 = {{#if:{{{map_type|}}}|<center>{{Location map|{{{map_type|}}} |alt = {{{map_alt|}}} |lat = {{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}| | {{{latitude|{{{latd|}}}}}} }} |long = {{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}| | {{{longitude|{{{longd|}}}}}} }} |lat_deg ={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latd|}}}| }} |lat_min ={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latm|}}}| }} |lat_sec ={{#if:{{{lats|}}}{{{latNS|}}}|{{{lats|}}}| }} |lat_dir ={{#if:{{{latNS|}}}|{{{latNS|}}}| }} |lon_deg ={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longd|}}}| }} |lon_min ={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longm|}}}| }} |lon_sec ={{#if:{{{longs|}}}{{{longEW|}}}|{{{longs|}}}| }} |lon_dir ={{#if:{{{longEW|}}}|{{{longEW|}}}| }} |float = center |mark = Red pog.svg |marksize= 7 |label = {{{map dot label|{{{map_dot_label|}}}}}} |border = none |caption = {{{map_caption|<center>Location within {{{map_type}}}</center>}}} |width = {{{map_size|}}} }}</center>|<!-- -->{{#if:{{{image_map|}}}|[[File:{{{image_map|}}}|center|{{px|{{{map_size|}}}|frameless}}|alt={{{map_alt|}}}]]}}<!-- -->}} | caption2 = {{#if:{{{map_type|}}}||{{{map_caption|}}}}} | label1 = អតីតឈ្មោះ | data1 = {{{former_names|{{{former_name|}}}}}} | class1 = nickname | label2 = ឈ្មោះផ្សេងៗទៀត | data2 = {{{alternate_names|{{{alternate_name|}}}}}} | class2 = nickname | data3 = {{#if:{{{highest_prev|}}}{{{highest_next|}}}{{{highest_start|}}}{{{highest_end|}}}{{{highest_region|}}}|{{Infobox|child=yes|decat=yes|headerstyle=background-color:#ddd; | header1 = Record height | data2 = {{#if:{{{highest_start|}}}{{{highest_end|}}}<!-- -->|Tallest in {{#if:{{{highest_region|}}}|{{{highest_region}}}|the world}}<!-- --> {{#if:{{both|{{{highest_start|}}}|{{{highest_end|}}}}} <!-- -->|from {{{highest_start|}}} to {{{highest_end|}}}<!-- -->|{{#if:{{{highest_start|}}}|since {{{highest_start}}} }}<!-- -->{{#if:{{{highest_end|}}}|until {{{highest_end}}} }}<!-- -->}}{{ref label|{{{highest_reflabel|talleststatus}}}|I|}}<!-- -->}} | label3 = កំណត់ត្រាមុន | data3 = {{{highest_prev|}}} | label4 = កំណត់ត្រាក្រោយ | data4 = {{{highest_next|}}} }}}} | header4 = {{#if:{{{status|}}}{{{building_type|}}}{{{architectural_style|}}}{{{style|}}}{{{classification|}}}{{{location|}}}{{{location_town|}}}{{{location_city|}}}{{{location_country|}}}{{{address|}}}{{{latitude|}}}{{{latd|}}}{{{longitude|}}}{{{longd|}}}{{{coordinates|}}}{{{altitude|}}}{{{start_date|}}}{{{construction_start_date|}}}{{{topped-out_date|}}}{{{topped_out_date|}}}{{{est_completion|}}}{{{completion_date|}}}{{{inauguration_date|}}}{{{groundbreaking_date|}}}{{{opening_date|}}}{{{opening|}}}{{{opened|}}}{{{opened_date|}}}{{{renovation_date|}}}{{{closing_date|}}}{{{demolition_date|}}}{{{date_demolished|}}}{{{demolished_date|}}}{{{destruction_date|}}}{{{destroyed|}}}{{{cost|}}}{{{ren_cost|}}}|ព័ត៌មានទូទៅ}} | label5 = ស្ថានភាព | class5 = category | data5 = {{#if:{{{status|{{{Status|}}}}}}|{{#switch:{{lc:{{{status|{{{Status|}}}}}}}} | built | completed | finished | complete = <span style="color:darkgreen">Complete</span> | destroyed = <span style="color:#e42328">Destroyed</span> | demolished = <span style="color:black">Demolished</span> | on hold = <span style="color:purple">On hold</span> | incomplete | unfinished | under construction = <span style="color:purple">Under construction</span> | cancelled | canceled | never built = <span style="color:red">Never built</span> | topped out | topped-out = <span>[[Topping out|Topped-out]]</span> | planned | proposed = <span style="color:orange">Proposed</span> | approved = <span style="color:orange">Approved</span> | #default = {{{status|{{{Status|}}}}}} }}|{{#if:{{{cancelled|}}}{{{canceled|}}}|<span style="color:red">Never built</span>|{{#if:{{{topped_out|}}}|<span>[[Topping out|Topped-out]]</span>}} }} }} | label6 = ប្រភេទ | data6 = {{{building_type|}}} | class6 = category | label7 = រចនាបថ | data7 = {{{architectural_style|}}}{{{style|}}} | class7 = category | label8 = ចំណាត់ថ្នាក់ | data8 = {{{classification|}}} | class8 = category | class9 = label | label9 = ទីតាំង | data9 = {{{location|}}} | label10 = អាស័យដ្ឋាន | data10 = {{{address|}}} | label11 = ទីក្រុង | data11 = {{ifempty|{{{location_town|}}}|{{{location_city|}}}}} | label12 = ប្រទេស | data12 = {{{location_country|}}} | label13 = កូអរដោនេ | data13 = {{#if:{{both|{{{latitude|{{{latd|}}}}}}|{{{longitude|{{{longd|}}}}}}}}| {{Geobox coor|{{{latitude|{{{latd|}}}}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longitude|{{{longd|}}}}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}|type:landmark{{#if: {{{iso_region|}}}|_region:{{{iso_region}}}|{{#if:{{{location_country|}}}|_region:{{CountryAbbr|{{{location_country}}}|}}|}}}}|{{#if:{{{coordinates_display|}}}|title|μ}}={{{coordinates_display|}}}|format={{{coordinates_format|}}}}}|{{{coordinates|}}}}} | label14 = កម្ពស់ | data14 = {{{altitude|}}} | label15 = អ្នកជួលបច្ចុប្បន្ន | data15 = {{{current_tenants|}}} | label16 = ពិធីបើកការដ្ឋានសាងសង់ | data16 = {{{groundbreaking_date|}}} | label17 = ចាប់ផ្តើមការសាងសង់ | data17 = {{{start_date|}}}{{{construction_start_date|}}} | label18 = បញ្ចប់ការសាងសង់ | data18 = {{{topped-out_date|{{{topped_out_date|}}}}}} | rowclass19= note | label19 = {{#if:{{{est_completion|}}}|ការប៉ាន់ស្មានបញ្ចប់|បានបញ្ចប់}} | data19 = {{#if:{{{est_completion|}}}|{{{est_completion}}}|{{{completion_date|}}}}} | label20 = {{#if:{{{inauguration_date|}}}|បើកសម្ភោធ|opening}} | data20 = {{ifempty|{{{inauguration_date|}}}|{{{opening_date|}}}|{{{opening|}}}|{{{opened|}}}|{{{opened_date|}}}}} | label21 = ជួសជុលឡើងវិញ | data21 = {{{renovation_date|}}} | label22 = បិទ | data22 = {{{closing_date|}}} | rowclass23= note | label23 = {{#if:{{{demolition_date|}}}{{{date_demolished|}}}{{{demolished_date|}}}|Demolished|Destroyed}} | data23 = {{ifempty|{{{demolition_date|}}}|{{{date_demolished|}}}|{{{demolished_date|}}}|{{{destruction_date|}}}|{{{destroyed|}}}}} | label24 = តម្លៃ | data24 = {{{cost|}}} | label25 = ថ្លៃដើមជួសជុលឡើងវិញ | data25 = {{{ren_cost|}}} | header26 = {{#if:{{{architectural|}}}{{{tip|}}}{{{antenna_spire|}}}{{{roof|}}}{{{top_floor|}}}{{{observatory|}}}|កម្ពស់}} | label27 = កម្ពស់ | data27 = {{{height|}}} | label28 = ស្ថាបត្យកម្ម | data28 = {{{architectural|}}} | label29 = ចុងកំពូល | data29 = {{{tip|}}} | label30 = កំពូលអង់តែន | data30 = {{{antenna_spire|}}} | label31 = ដំបូល | data31 = {{{roof|}}} | label32 = ជាន់ខាងលើ | data32 = {{{top_floor|}}} | label33 = ប៉មមើលទេសភាព | data33 = {{{observatory|}}} | header34 = {{#if:{{{structural_system|}}}{{{size|}}}{{{diameter|}}}{{{other_dimensions|}}}{{{floor_count|}}}{{{floor_area|}}}{{{elevator_count|}}}|ព័ត៌មានបច្ចេកទេស}} | label35 = ប្រព័ន្ធរចនាសម្ព័ន្ធ | data35 = {{{structural_system|}}} | class35 = category | rowclass36= note | label36 = ទំហំ | data36 = {{{size|}}} | label37 = អង្កត់ផ្ចិត | data37 = {{{diameter|}}} | label38 = វិមាត្រផ្សេងៗទៀត | data38 = {{{other_dimensions|}}} | label39 = ចំនួនជាន់ | data39 = {{{floor_count|}}} | label40 = ផ្ទៃក្រឡា | data40 = {{{floor_area|}}} | label41 = ជណ្ដើរយន្ត | data41 = {{{elevator_count|}}} | header42 = {{#if:{{{client|}}}{{{owner|}}}{{{governing_body|}}}{{{landlord|}}}{{{management|}}}{{{architect|}}}{{{architecture_firm|}}}{{{developer|}}}{{{engineer|}}}{{{structural_engineer|}}}{{{civil_engineer|}}}{{{other_designers|}}}{{{quantity_surveyor|}}}{{{main_contractor|}}}{{{main_contractors|}}}|ការរចនានិងការសាងសង់}} | label43 = ម្ចាស់គម្រោង | data43 = {{{client|}}} | label44 = ម្ចាស់ | data44 = {{{owner|}}} | label45 = {{#if:{{{governing_body|}}}|Governing body|{{#if:{{{landlord|}}}|Landlord|Management}}}} | data45 = {{#if:{{{governing_body|}}}|{{{governing_body|}}}|{{#if:{{{landlord|}}}|{{{landlord}}}|{{{management|}}}}}}} | label46 = ស្ថាបត្យករ | data46 = {{{architect|}}} | label47 = ក្រុមហ៊ុនស្ថាបត្យកម្ម | data47 = {{{architecture_firm|}}} | label48 = អ្នកអភិវឌ្ឍន៍ | data48 = {{{developer|}}} | label49 = វិស្វករ | data49 = {{{engineer|}}} | label50 = វិស្វករសំណង់ | data50 = {{{structural_engineer|}}} | label51 = វិស្វករសេវាកម្ម | data51 = {{{services_engineer|}}} | label52 = វិស្វករសំណង់ស៊ីវិល | data52 = {{{civil_engineer|}}} | label53 = អ្នករចនាផ្សេងៗទៀត | data53 = {{{other_designers|}}} | label54 = អ្នកគណនាថ្លៃសាងសង់ | data54 = {{{quantity_surveyor|}}} | label55 = អ្នកម៉ៅការសំខាន់ៗ | data55 = {{{main_contractor|{{{main_contractors|}}}}}} | rowclass56 = note | label56 = ពានរង្វាន់និងរង្វាន់ | data56 = {{{awards|}}} | label57 = ការកំណត់ | data57 = {{{designations|}}} | header58 = {{#if:{{{ren_architect|}}}{{{ren_firm|}}}{{{ren_engineer|}}}{{{ren_str_engineer|}}}{{{ren_serv_engineer|}}}{{{ren_civ_engineer|}}}{{{ren_oth_designers|}}}{{{ren_qty_surveyor|}}}{{{ren_contractor|}}}{{{ren_awards|}}}|ក្រុមជួសជុលឡើងវិញ}} | rowclass59 = note | label59 = ស្ថាបត្យករ | data59 = {{{ren_architect|}}} | label60 = ក្រុមហ៊ុនជួសជុល | data60 = {{{ren_firm|}}} | label61 = វិស្វករ | data61 = {{{ren_engineer|}}} | label62 = វិស្វករសំណង់ | data62 = {{{ren_str_engineer|}}} | label63 = វិស្វករសេវាកម្ម | data63 = {{{ren_serv_engineer|}}} | label64 = វិស្វករសំណង់ស៊ីវិល | data64 = {{{ren_civ_engineer|}}} | label65 = អ្នករចនាផ្សេងៗទៀត | data65 = {{{ren_oth_designers|}}} | label66 = អ្នកគណនាថ្លៃសាងសង់ | data66 = {{{ren_qty_surveyor|}}} | label67 = អ្នកម៉ៅការសំខាន់ៗ | data67 = {{{ren_contractor|}}} | rowclass68 = note | label68 = ពានរង្វាន់និងរង្វាន់ | data68 = {{{ren_awards|}}} | header69 = {{#if:{{{number_of_stores|}}}{{{number_of_anchors|}}}{{{unit_count|}}}{{{number_of_units|}}}{{{room_count|}}}{{{parking|}}}{{{seating_type|}}}{{{capacity|{{{seating_capacity|}}}}}}|ព័ត៌មានផ្សេងៗ}} | label70 = ប្រភេទកៅអីអង្គុយ | data70 = {{{seating_type|}}} | label71 = ចំនួនកៅអីសរុប | data71 = {{{capacity|{{{seating_capacity|}}}}}} | label72 = ចំនួនហាង | data72 = {{{number_of_stores|}}} | label73 = ចំនួនដែកទប់ | data73 = {{{number_of_anchors|}}} | label74 = ចំនួននៃ {{#if:{{{unit_count|}}}{{{number_of_units|}}}|units|rooms}} | data74 = {{ifempty|{{{unit_count|}}}|{{{number_of_units|}}}|{{{room_count|}}}}} | label75 = ចំណតរថយន្ត | data75 = {{{parking|}}} | header76 = {{#if:{{{website|}}}{{{url|}}}|គេហទំព័រ}} | data77 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}|{{{url|}}}}} | data78 = {{{nrhp|{{{embedded|}}}}}} | header79 = {{#if:{{{references|}}}|ឯកសារយោង}} | data80 = {{{references|}}} | belowstyle = {{{belowstyle|}}} | below = {{{footnotes|}}} }}{{#ifeq:{{{1|μ}}}|μ||[[Category:Building using deprecated parameters|σ{{PAGENAME}}]]}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> ppoinzqyaaud7z8zw6pof7c50z0lxyh 0 28257 334227 334127 2026-04-10T13:15:55Z Sreynaree1986 47227 ព្រះរាជជីវប្រវត្តិ 334227 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = yes | name = ព្រះមេនាងបទុមកេសរ<br/>'''(ព្រះឥន្ទ្រាមីតាទេវី)''' | title = | image = | caption = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[សម័យកាលចតុមុខ]]) | moretext = | reign = ១៣៨៥-១៤៣២ | reign-type = រជ្ជកាល | reg-type = ព្រះស្វាមី | regent = [[បរមរាជាទី១|ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជា ពញ្ញាយ៉ាត]] | predecessor = [[អ្នកម្នាងទេវី|សម្ដេចព្រះមាលាទេវី]] | successor = [[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងសៀមស្រងៀម]] | succession1 = | reign = ១៤៣៣-១៤៣៧ | predecessor = [[អ្នកម្នាងទេវី|សម្ដេចព្រះមាលាទេវី]] | successor = [[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងសៀមស្រងៀម]] | spouse = [[ឥន្ទរាជា|ព្រះឥន្ទរាជា]]<br />[[បរមរាជាទី១|ព្រះបាទពញាយ៉ាត]] | issue = [[ធម្មរាជាទី២|ព្រះបាទធម្មរាជា រាមាធិបតី]] | house = [[ខេត្តសុពណ៌បុរី|រាជវង្សសុវណ្ណភូមិ]] {{small|(ដោយកំណើត)}}<br />[[អង្គជ័យ]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក))}} | father = ព្រះបាទ[[បរមរាជាធិរាជទី២]] [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រអាណាចក្រអយុធ្យា]] | mother = | full name = '''ព្រះឥន្ទ្រាមីតាទេវី''' | birth_date = | birth_place = [[ខេត្តព្រះនគរស្រីអយុធ្យា|ព្រះនគរស្រីអយុធ្យា]], [[អាណាចក្រអយុធ្យា]] | death_date = | death_place = [[សម័យកាលចតុមុខ|រាជធានីចតុមុខ]], [[សម័យកាលចតុមុខ]] | burial_date = | burial_place = | religion = [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះពុទ្ធសាសនារចនាបថខ្មែរ]]（[[ថេរវាទ|និកាយថេរវាទ]])<br />សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ（[[វិញ្ញាណនិយម]])<br />[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] | signature = | signature_alt = }} អ្នកម្នាង'''បទុមកេសរទី៣''' ឬ '''បុទមកេសរ''' គឺជាអ្នកម្នាងជាមហេសីនៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមរាជា[[បរមរាជាទី១|ពញាយ៉ាត]]រាជាធិរាជ [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ ព្រះរាជធីតានៃ ព្រះបាទ[[បរមរាជាធិរាជទី២]] [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រអាណាចក្រអយុធ្យា]] មានព្រះរាជបុត្រ ជាមួយព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះនាម[[ធម្មរាជាទី២|ធម្មរាជា រាមាធិបតី]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ == ព្រះរាជជីវប្រវត្តិ == '''ព្រះឥន្ទ្រាមីតា''' ឬ ព្រះនាមដើម '''បទុមកេសរ'''<ref name="อมร26">อมรวงศ์วิจิตร, หม่อม. "พงษาวดารเมืองลแวก". ''ประชุมพงษาวดาร ภาคที่ 4''. พระนคร : โสภณพิพรรฒธนากร. 2458, หน้า 26</ref> ហើយក៏ជាប្អូនស្រីបង្កើតនិងក្រោយពីរៀបអភិសេកជាមួយ[[ឥន្ទរាជា|ព្រះឥន្ទរាជា]] ព្រះឧភយោរាជ[[អយុធ្យា]] ក្រោយមកព្រះនាងបានអភិសេកសមរសលើកទីពីរ ជាមួយព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមរាជា[[បរមរាជាទី១|ពញាយ៉ាត]]រាជាធិរាជ [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]] ព្រះនាងជាសាច់ញាតិរបស់[[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងសៀមស្រងៀម]]<ref name="อมร26"/><ref name=briggs>{{cite journal|title=Siamese Attacks on Angkor Before 1430|last=Briggs|first=Lawrence Palmer|journal=[[The Far Eastern Quarterly]]|year=1948|volume=8|issue=1|page=33|jstor=2049480}}</ref><ref name="อมร26"/> ពេល[[អាណាចក្រអយុធ្យា|សៀម]]លើកទ័ពវាយបែក[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរ]] ក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៥ [[បរមរាជាទី១|ពញ្ញាយ៉ាត]] ទើបទ្រង់បង្ករទ័ពវាយបណ្ដេញ [[អាណាចក្រអយុធ្យា|ទ័ពសៀម]] ចេញពី[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរ]]និងបានធ្វើ[[ពិធីរាជាភិសេក]]គ្រងរាជសម្បត្តផ្លូវការណ៍ជាលើកទី២នៅ [[អង្គរធំ|រាជធានីអង្គរ]] គ.សករាជ ១៣៨៨ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា '''[[បរមរាជាទី១|ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជា ពញ្ញាយ៉ាត]]''' <ref name="อมร26"/> ព្រះអង្គលើកព្រះបទុមកេសរទេវីឡើងជាមហេសី ទ្រង់ព្រះនាមជា '''ព្រះឥន្ទ្រាមីតាទេវី''' <ref name="อมร26"/> ព្រះអង្គមានព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គ គឺ '''ព្រះបាទ[[ធម្មរាជាទី២|ធម្មរាជា រាមាធិបតី]]''' [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។<ref name="อมร27">อมรวงศ์วิจิตร, หม่อม. "ពង្សាវតារមឿងលង្វែក". ''ประชุมพงษาวดาร ภาคที่ 4''. พระนคร : โสภณพิพรรฒธนากร. 2458, หน้า 27-28</ref><ref name="อมร27"/> == ព្រះរាជឥស្សរិយយស == * ប្រសូត : ព្រះអង្គម្ចាស់ បុទមកេសរ ព្រះរាជបុត្រីនៃ ព្រះបាទ[[បរមរាជាធិរាជទី២]] [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រអាណាចក្រអយុធ្យា]]។ * រៀបអភិសេកលើកទីមួយ : ''អ្នកម្នាងបទុមកេសរ'' អ្នកម្នាងនៃ[[ឥន្ទរាជា|ព្រះឥន្ទរាជា]] ព្រះឧភយោរាជ[[អយុធ្យា]]។ * ១៤៣៣-១៤៣៧ : ''សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស័នទៈមិតាទេវី'' ព្រះមហេសីនៃ[[បរមរាជាទី១|ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជា ពញ្ញាយ៉ាត]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ * ១៤៧៦-សុគត : ''សម្តេចព្រះវររាជនី'' ព្រះវររាជមាតានៃព្រះបាទ[[ធម្មរាជាទី២|ធម្មរាជា រាមាធិបតី]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ ==ព្រះរាជគ្រួសារ== ===ពង្សាវលី=== *ព្រះអយ្យកា ព្រះនាម ព្រះករុណា ព្រះបាទ[[ឥន្ទរាជា (ស្តេចអយុធ្យា)|នគរឥន្ទ]] [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រអាណាចក្រអយុធ្យា]]។ **ព្រះបិតាព្រះនាម ព្រះបាទ[[បរមរាជាធិរាជទី២]] [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រអាណាចក្រអយុធ្យា]]។ ***ព្រះស្វាមី [[ឥន្ទរាជា|ព្រះឥន្ទរាជា]] និង [[បរមរាជាទី១|ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជា ពញ្ញាយ៉ាត]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ ****ព្រះរាជបុត្រា ព្រះបាទ[[ធម្មរាជាទី២|ធម្មរាជា រាមាធិបតី]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលចតុមុខ]]។ {{ahnentafel top|width=100%}} <center>{{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= '''ព្រះមេនាងបទុមកេសរ''' |2= ព្រះបាទ[[បរមរាជាធិរាជទី២]] |3= |4= សម្តេចព្រះរាជអយ្យកោ ព្រះបាទ[[ឥន្ទរាជា (ស្តេចអយុធ្យា)|នគរឥន្ទ]] |5= សម្តេចព្រះរាជអយ្យិកា មិនស្គាល់ព្រះនាម |6= |7= |8= សម្តេចព្រះមហយ្យកោ [[បរមរាជាធិរាជទី១]] |9= សម្ដេចព្រះមហយ្យិកា មិនស្គាល់ព្រះនាម |10= |11= |12= |13= |14= |15= |16= |17= |18= |19= |20= |21= |22= |23= |24= |25= |26= |27= |28= |29= |30= |31= }}</center> {{ahnentafel bottom}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ {{commons category|ព្រះមេនាងបទុមកេសរ}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[អ្នកម្នាងទេវី|សម្ដេចព្រះមាលាទេវី]]}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[សម័យកាលចតុមុខ]])|years= ១៣៨៥-១៤៣២}} {{s-aft|after=[[ស៊ីសៈងាម|ព្រះមេនាងសៀមស្រងៀម]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងសម័យចតុមុខ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ]] qitsah96iitoz68hyo4bje3snfs1lxt 0 28685 334241 330502 2026-04-11T02:24:29Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 334241 wikitext text/x-wiki '''សំុបៃ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ប្រជាជនកម្ពុជា]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web|url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival}} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[:en:Alcoholic beverage|Alcoholic beverage]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] | location_country = {{CAM}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[:en:Liqueur|liqueur]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] == ផលិតផល == [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[:en:Rice wine|ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[:en:Mauritian|ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាច[[:en:Bartending terminology|ទទួលទានបានម្នាក់ឯងឬជាមួយនឹងទឹកកក]]។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[កម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref> និង '''Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref> និង '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ == ទីកន្លែងផលិត == នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករ[[លាង សេកុន]]ហើយកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref> បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីកន្លែងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ពួកគេនៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist|2}} * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ ee9znohsa6lcyaai825xi5erbv542yf 334242 334241 2026-04-11T02:31:39Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 334242 wikitext text/x-wiki '''សំុបៃ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ប្រជាជនកម្ពុជា]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web|url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival}} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[:en:Alcoholic beverage|Alcoholic beverage]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] | location_country = {{CAM}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[:en:Liqueur|liqueur]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] == ផលិតផល == [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[:en:Rice wine|ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[:en:Mauritian|ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាច[[:en:Bartending terminology|ទទួលទានបានម្នាក់ឯងឬជាមួយនឹងទឹកកក]]។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[កម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref>និង '''the''' '''Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref>និង '''Chef''' '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ == ទីកន្លែងផលិត == នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករ[[លាង សេកុន]]ហើយកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref> បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីកន្លែងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ពួកគេនៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist|2}} * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ 1p7jng8g4srx2bzuyqvj17icci919ph 334243 334242 2026-04-11T02:35:34Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 334243 wikitext text/x-wiki '''សំុបៃ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ប្រជាជនកម្ពុជា]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web|url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival}} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[:en:Alcoholic beverage|Alcoholic beverage]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] | location_country = {{CAM}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[:en:Liqueur|liqueur]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] == ផលិតផល == [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[:en:Rice wine|ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[:en:Mauritian|ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាច[[:en:neat (bartending)|ទទួលទានបានម្នាក់ឯង]]ឬ[[:en:on the rocks|ជាមួយនឹងទឹកកក]]។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[កម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref>និង '''the''' '''Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref>និង '''Chef''' '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ == ទីកន្លែងផលិត == នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករ[[លាង សេកុន]]ហើយកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref> បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីកន្លែងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ពួកគេនៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ 5dzha4r03hsohgyfqdq3kscompf7993 0 36861 334229 308328 2026-04-10T15:16:09Z ~2026-22070-46 50551 334229 wikitext text/x-wiki ព្រែកជីក រឺ ព្រែកយួន ជាព្រែកដែលជីកនៅក្នុង គ.ស ១៨១៦ ដែលខ្មែរចាំមិនភ្លេចសោះ គឺមេទ័ពយួន បញ្ជា[[ខ្មែរ]] ដែលយួនកែនទៅ ៥០០០នាក់ និង [[យួន]] ៥០០០នាក់ អោយជីកព្រែកនោះ ដែលមានបណ្ដោយ ៥៣គីឡូម៉ែត្រ ទទឹង ៣៣ម៉ែត្រ ជម្រៅ ២ម៉ែត្រ ៦០សង់ទីម៉ែត្រ ស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែង។ ចាប់ពី [[ខេត្តមាត់ជ្រូក]] ទៅដល់ [[ខេត្តពាម]] ដែលយួនហៅថា [[ព្រែកវិញតេ]] ក្នុងគោលបំណង លេបយកទឹកដីខ្មែរ អោយចែកជា[[ខ្មែរ|ខ្មែរកណ្ដាល]] និង[[ខ្មែរក្រោម]] ងាយស្រួលគ្រប់គ្រង។ រួចធ្វើជាព្រំប្រទល់ដែនដីខ្មែរ និង ដែនដី[[កូសាំងស៊ីន]]ផង ហើយយួនចាត់ទុកដីណាដែលនៅខាងត្បូងព្រែកជារបស់ខ្លួន។ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទ [[អង្គចន្ទទី២]]([[ព្រះឧទ័យរាជា]]) ឆ្នាំ១៨០៦ ដល់ ឆ្នាំ១៨៣៤។ រួចបន្តដល់ រាជ្យ[[ក្សត្រីអង្គម៉ី]] ឆ្នាំ១៨៣៤ ដល់់ ឆ្នាំ១៨៤០។ ព្រែកជីកយួននិងរឿងកំពប់តែអុងជាមហាសោកនាដកម្មរាស្ត្រខ្មែរដែលឈឺចាប់បំផុត ព្រែកជីកយួននិងរឿងកំពប់តែអុងជាមហាសោកនាដកម្មរាស្ត្រខ្មែរដែលឈឺចាប់បំផុត ព្រែកជីកវិញតេ ត្រូវបានជីកនៅឆ្នាំ១៨១៦ ដែលខ្មែរចាំមិនភ្លេចសោះ គឺមេទ័ពយួន បញ្ជាខ្មែរ កែនកម្លាំង៥០០០នាក់ និង យួន ៥០០០នាក់ ឲ្យជីកព្រែកនោះ ដែលមានបណ្ដោយ ៥៣គីឡូម៉ែត្រ ទទឹង ៣៣ម៉ែត្រ ជម្រៅ ២ម៉ែត្រ ៦០សង់ទីម៉ែត្រ ស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែងគឺចាប់ពី ខេត្តមាត់ជ្រូក ទៅដល់ ខេត្តពាម ដែលយួនហៅថា ព្រែកជីកវិញតេ។ ការជីកព្រែកនេះគឺ ក្នុងគោលបំណង លេបយកទឹកដីខ្មែរ ឲ្យចែកជាខ្មែរកណ្ដាល និងខ្មែរកម្ពុជាក្រោម ងាយស្រួលគ្រប់គ្រង រួចធ្វើជាព្រំប្រទល់ដែនដីខ្មែរ និង ដែនដីកូសាំងស៊ីនផង ហើយយួនចាត់ទុកដីណាដែលនៅខាងត្បូងព្រែកជារបស់ខ្លួន។ក្នុងរាជ្យព្រះបាទ អង្គចន្ទទី២(ព្រះឧទ័យរាជា) ឆ្នាំ១៨០៦ ដល់ ឆ្នាំ១៨៣៤ រួចបន្តដល់ រាជ្យក្សត្រីអង្គម៉ី ឆ្នាំ១៩៣៤ ដល់់ ឆ្នាំ១៨៤០ទើបជីកចប់សព្វគ្រប់។<ref>《[[嘉定城通志]]·山川志·藩安鎮》：永濟河，在朱篤屯之西。嘉隆十八年乙卯，直度朱篤屯右濠而西，經歌音淖口至祗村，長四萬四千四百二十尋，成二百五里半，命名永濟河。欽頒永清鎮鎮守統制瑞玉侯阮文瑞、右軍右保衛尉掌奇宣光侯潘文宣董督永清鎮民夫，每番五千人，威遠屯留戍軍五百，高蠻國昭錘尊羅呵全扶率軍力，每番五千，以十二月十五日起工。除淖口四千七十五尋不加工外，實力開浚二萬六千二百七十九尋。酌量土功難易，人力輕重，以自濠口至淖口剛燥土七千五百七十五尋為華民分作，泥濕土一萬八千七百四尋為高蠻分作。橫江十五尋，深六尺。官給每月人錢六貫、米一方，至明命元年庚辰三月十五日告浚。共成新河長一百四十里半，接舊河至河仙海口，總長二百五里半。而河道大通，人民商賈，共享無窮之利矣。</ref> ព្រែកជីកវិញតេលាតសន្ធឹងពីចំណុចប្រសព្វទន្លេបាសាក់ (បន្តពីព្រែកជីកវិញអាន) ឆ្ពោះមកដល់ចំណុចដៃព្រែកតន់ហន់ ប៉ែកខាងកើត គឺនៅឃុំព្រៃទន្លេ ស្រុកបន្ទាយមាស [[ខេត្តកំពត]] ទន្ទឹមនឹងបង្គោលព្រំដែនសម័យបារាំងលេខ ១២៤ ។បើតាមឯកសាររបស់លោក សារិន ឆាកព្រែកជីកវិញតេ មានបណ្តោយប្រវែង ៥៣គ.ម និងទទឹងជាមធ្យមមានប្រវែង ៣៣ម។ ព្រែកជីកនេះ ស្ថាបនាឡើងអំឡុងការគ្រងរាជរបស់ ព្រះរាជាអង្គចន្ទ​(១៨​០៦ – ១៨៣៤)ដែលអ្នកប្រវត្តិវិទូជាច្រើន បានហៅប្រទេសកម្ពុជាថា”កម្ពុជានាយុគដ៏ខ្មៅង​ងឹ​ត” ហើយចំពោះអ្នកសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរវិញ បានចាត់ទុកព្រះរាជាអង្គនេះ “ជាស្តេចចោល​ម្សៀត គិតតែពីស្រី និងអំណាច ហើយគ្មានបានគិតគូរសុខទុក្ខដល់ប្រជារាស្ត្រ និងស្រុកទេសឡើយ ព្រមទាំងជាក្សត្រដែលនាំយួនឲ្យចូលស្រុក មកត្រួតត្រា បង្កឲ្យមានសោកនាដកម្មយ៉ាងធន់ធ្ងរ។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ ១៨០៦ ព្រះអង្គចន្ទ ដែលជាព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ព្រះបាទអង្គអេង មានព្រះជន្មទើបតែ ១៥វស្សា បានអភិសេកជាព្រះរា​ជាខ្មែរ នៅក្រុងបាងកក ដោយមានព្រះនាមស​ម្រាប់​រាជ្យថា “ព្រះបាទសម្ដេចព្រះឧទ័យរាជា​ធិ​បតីព្រះស្រីសុរិយោពណ៌”។ បន្ទាប់ពីអភិសេក ព្រះអង្គ ទ្រង់យាងត្រលប់មកសោយរាជ្យនៅក្រុងឧដុង្គវិញ ដោយនាំទាំងព្រះអនុជទាំងបីអង្គ គឺអង្គស្ងួន អង្គអិម និងអង្គឌួង និងព្រះញាតិវង្សមួយចំនួន មកជាមួយផង។ ពេលព្រះរាជាយាងមកដល់ខេត្តបាត់ដំបង “ចៅពញាអភ័យធីបែស បែន” ជាស្តេចត្រាញ់គ្រប់គ្រងនៅទីនោះ និងមានងារជា “ឧកញ៉ាយោមរាជ បែន”ផង បានយកកូនស្រី ៤នាក់ មកថ្វាយដល់ក្សត្រទាំង៤អង្គដែរ។ ព្រះរាជាអង្គចន្ទ បានសព្វព្រះទ័យនាង ទេពធីតា ក៏យកធ្វើជា អ្នកម្នាង។ ក្រោយមកវិវាទបានកើតឡើងរវាងព្រះអង្គចន្ទ និងព្រះអនុជ ព្រមទាំងការសម្លាប់ យោមរាជបែនផងនោះ និងដោយហេតុខ្លាចក្រែង មានចម្បាំងគ្នាឯងក្នុងស្រុកកើតឡើង ព្រះអង្គចន្ទ ក៏ទ្រង់ទៅសុំអោយទ័ពយួនមកបង្ការ។ បន្ទាប់ពីទ័ពយួននេះបានមកដល់ ក៏ទៅបោះបន្ទាយនៅត្រង់ កោះចិន ដែលមានឡេវ៉ាន់យៀក ជាមេទ័ព។ ម្យ៉ាងទៀត ដើម្បីចង់បង្កើនទំនុកចិត្តជាមួយ ឡេវ៉ាន់យៀក (ហៅអុងតាគុន) ព្រះរាជាមានផែនការបញ្ជូន ព្រះអនុជពីរអង្គទៀត គឺអង្គអិម និងអង្គដួង ឲ្យទៅក្រុងព្រៃនគរ ដើម្បីសិក្សាបន្ត។ ផែនការនេះ ត្រូវបានព្រះអនុជទាំងពីរអង្គ ទ្រង់ជ្រាប ក៏នាំគ្នារត់ទាំងយប់ ចេញទៅស្រុកសៀម ដោយនាំព្រះមាតា និងបណ្ដាខ្ញុំ ទៅនៅជាមួយព្រះអង្គស្ងួន ហើយបានទូលព្រះចៅសៀមជ្រាប សព្វសេចក្តី។ ចាប់ពេលនោះហើយ ដែលស្តេចអង្គចន្ទ បានខិតជិតទៅខាងយួន ហើយទ្រង់ទុកដាក់ប្រទេសខ្មែរ ជាសាមន្ដរដ្ឋ(រដ្ឋចំណុះ) ដោយសន្យាលើកសួយសារអាករ ទៅថ្វាយស្ដេចយ៉ាឡុងរៀងរាល់ ៣ឆ្នាំម្ដង។ ចំណែកព្រះចៅសៀម ទ្រង់មិនពេញព្រះទ័យចំពោះអំពើព្រះអង្គចន្ទ ដែលបានងាកទៅរកយួនជាមិត្ដនោះវិញឡើយ។ ម៉្លោះហើយ ទ្រង់ក៏បញ្ជូនទ័ពអោយចូលប្រទេសខ្មែរ ជា៣ផ្លូវ។ គ្រានោះ ទ័ពចំរុះខ្មែរ-យួន ច្បាំងតទល់និងទ័ពសៀម។ ដោយឃើញស្ថានការណ៍មានសភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ព្រះអង្គចន្ទ ក៏ដកថយទៅគង់នៅខេត្តលង់ហោរនៃដែនដីកម្ពុជាក្រោម។ នៅគ.ស ១៨១៣ ក្រោយពីបានធ្វើការសម្រុះសម្រួលជាមួយសៀមខ្លះហើយ ស្ដេចយ៉ាឡុង ទ្រង់បានបញ្ជាឲ្យលោក ឡេ វ៉ាន់យៀក ហែព្រះអង្គចន្ទ អោយត្រឡប់មកសោយរាជ្យនៅឧដុង្គវិញ។ នៅគ.ស. ១៨១៤ សៀមលើកទ័ពចូលម្ដងទៀត តែពុំមែនមកកំចាត់យួនដូចពេលមុនៗទេ គឺមកដណ្ដើមយកទឹកដីខ្មែរដោយត្រង់ៗតែម្ដង។ ទឹកដីខ្មែរ ៣ខេត្ដទៀត ត្រូវបានទៅសៀម ចាប់តាំងពីពេលនោះទៅ គឺម្លូព្រៃ ទន្លេ-រពៅ និងស្ទឹងត្រែង។ ពេលនេះប្រទេសកម្ពុជា លែងមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយប្រទេសលាវ ទៀតហើយ។ ប្រវត្តិព្រែកជីកវិញតេ និងប្រវត្តិកំពប់តែអុង៖ នៅ ឆ្នាំ ១៨១៥ តាមបញ្ជាពីអធិរាជ”យ៉ាឡុង” (Gia Long) ឲ្យកេណ្ឌរាស្ត្រខ្មែរ ៤០០០នាក់ មកសាងបន្ទាយមួយ នៅមាត់ជ្រូក (ចូវដុក) ។ ខ្មែរ ២០,០០០នាក់ទៀត ត្រូវបានប្រមូល មកពីគ្រប់ខេត្ត ដើម្បីជីកព្រែកចំនួនពីរ។ គ្រានោះយួនមិនទាន់ហៅថា ព្រែកជីកវិញតេ នៅឡើយទេ ដោយនិយាយត្រឹម ពាក្យព្រែកជីកសម្រាប់ការពារសឹកសត្រូវ នៃបន្ទាយនៅមាត់ជ្រូក។ ប៉ុន្តែ ក្រោយពីបានជីករួចហើយ យួនក៏បានហៅថាជាព្រែកជីកវិញតេតែម្តង។ ពេលនោះ អស់មុខមន្ត្រី និងព្រះឧទ័យរាជាអង្គចន្ទ មិនសព្វព្រះទ័យនឹងឈ្មោះនេះឡើយ បានជជែកថា ប្រទេសខ្មែរមិនមានព្រំដែននៅទីនេះទេ។ ការទាមទារនេះ មិនមានអានុភាព លើអាណាព្យាបាលយួនឡើយ ហើយថែមទាំងចាប់ផ្តើម ប្តូរឈ្មោះស្រុកភូមិ តំបន់នានា ជាភាសាយួនទៀតផង។ រាជពង្សាវតារខ្មែរ បានបញ្ជាក់ថា ក្នុងការជីកព្រែកនេះ ប្រជារាស្រ្ដខ្មែរត្រូវគេកេណ្ឌ ហើយត្រូវយួនធ្វើបាបគ្មានត្រាប្រណី សោះឡើយ។<ref>《[[國朝正編撮要]]·卷之三》：眞臘王匿禛置書于嘉定，請合力濬永濟河。命悅預先規畫。請發在城並永淸、定祥、威遠屯兵民三萬九千餘，與眞臘兵民一萬六千餘，分爲三番，以開春應役，初夏畢工。許之。諭之曰：「永濟河道連新疆，一路舟車，爲利正溥。我皇考世祖高皇帝淵謨妙算，注意邊籌，一初開導，工未告完。朕邇追先志，深惟一勞久佚之計。卿當如何籌辦，指日奏功，以稱朕意。且此河非眞臘之利，藩王所請，未必眞情。諭到日，彼必有言阻之。然事成於果斷，敗於猶豫。朕已先定，彼何足算哉。」</ref> រឿងកំពប់តែអុង ដែលយួនបានយកខ្មែរកប់ទាំងរស់ យកក្បាលធ្វើជើងមុំជើងក្រានដាំតែ បានកើតឡើងនៅសម័យនោះឯង ហើយពលរដ្ឋខ្មែរ នៅតែចងចាំ និងនិយាយតៗគ្នា នូវរឿងរ៉ាវទាំងនេះ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ចំពោះអំពើព្រៃផ្សៃ អមនុស្សធម៌របស់យួននេះ ព្រះអង្គចន្ទមិនបានតវ៉ាឡើយ មានតែមន្រ្ដីម្នាក់បានចេញមុខការពារ។ ក្រោយមកក៏ត្រូវយួនដឹង ក៏បានចាប់មន្រ្ដីនោះទៅសម្លាប់ចោល។ នៅគ.ស.១៨២០ ស្តេចយ៉ាឡុង បានចូលទិវង្គត ហើយត្រូវបានស្នងរាជ្យ ដោយបុត្រាទី២ ព្រះនាម ង្វៀង មិញម៉ាង (១៨២០-១៨៤១)។ ង្វៀងមិញម៉ាង គឺជាពួកខុងជឺអភិរក្សនិយម ដែលតស៊ូនឹង [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក|សាសនាកាតូលិក]] ធ្លាប់បានប្រព្រឹត្តិនៅប្រទេសយួន កន្លងមក ត្រូវបានស្តេចថ្មីនេះ យកមកអនុវត្តធ្វើ “យួនតូបនីយកម្ម” មកលើប្រជារាស្ត្រខ្មែរ យ៉ាងឃោរឃៅព្រៃផ្សៃ ជាទីបំផុត។<ref>《[[國朝正編撮要]]·卷之三》：二月，復濟永濟河，命黎文悅董其事。先是，悅聞興化盗起，密疏請緩。至是，興化匪平，撥兵民開浚。未幾，悅有疾，命副總鎭張進寶代辦。</ref> ឯកសារសាស្ត្រាស្លឹករឹតខ្មែរនៅវត្តក្រួច ដែលសរសេរជាកំណាព្យដោយព្រះមហាបទុមបារមីពេជ្ញ គង់នៅវត្តកោះប្រាក់បិទមាស បានសរសេរទាក់ទងនឹងរឿងព្រែកជីកនេះយ៉ាងវែង ថា កំណែនមានរហូតដល់ចំនួន ៥ម៉ឺននាក់ឯណោះ និងមានមន្ត្រីខ្មែរនៅមើលការខុសត្រូវពីលើ គឺ“ឧកញ៉ាយោមរាជម៉ុក” និង”ស្នងកែ” ជាអ្នកត្រួតផ្ទាល់។ ក្ដីលំបាកវេទនារបស់ខ្មែរ ជាគូលីកំណែននេះ ប្រៀបបាននឹងឋាននរក។ គេចែកជាក្រុម ដប់ៗនាក់ (មេម្នាក់ កូន៩) ដោយប្រើស្នែង៤ សែងគ្នា៨នាក់(២នាក់សែងស្នែង១) និងអ្នកចាំជីកដី២នាក់។ ក្នុង១ក្រុម មានយួន៣នាក់ចាំត្រួត។ ដំបូងឡើយ ព្រះរាជាទ្រង់ជាអ្នកបញ្ញាឲ្យ ឧកញ៉ានរេន្ទតុល និង នាយកែព្រាលទៅបង្ក្រាប ក្រុមសិល្ប៍កែ ដែលរំដោះកូលីកំណែនចេញពីព្រែកជីកនោះទេ។ ប៉ុន្តែ ពលសេនាដែលទៅជាមួយខ្លួន ប្រែទៅជាចុះចូលរួមជាមួយនឹងសិល្ប៍កែ រួចនាំគ្នាគាំទ្រជាកម្លាំង ហើយបានវាយពលសេនាព្រះរាជា ឲ្យបរាជ័យ និងចុះចូលស្ទើរទាំងអស់។ ពុំនោះសោត សម្ដេចចៅពញាតី ឧកញ៉ានរេន្ទតុល និង នាយកែព្រាល ក៏ចូលរួមជាកម្លាំង ជាមួយសិល្ប៍កែ ហើយលើកទ័ពទៅកាប់សំលាប់យួនអស់ជាច្រើន និងរំដោះកម្មករកំណែនព្រែកជីក ចេញទាំងអស់។ “ឧកញ៉ាយោមរាជម៉ុក” ដែលមានគំនុំជាមួយ”ស្នងកែ”ពីយូរមកហើយនោះផង ក៏ទៅទូលពិតប្រាប់ អុងតាគុន ថា ស្នងកែនោះឯង ដែលជាដើមគំនិតបង្គាប់ឲ្យរាស្ត្ររត់ យ៉ាងដូច្នោះ។ អុងតាគុន ក៏បានសម្លាប់ ស្នងកែ នាគ្រានោះ ដោយកាត់ក្បាលយកទៅដោត ដាក់ជាបម្រាមកុំឲ្យមាននរណាក្រោយទៀតត្រាប់តាម ដែលស្នងកែខ្លួនឯង ក៏មិនបានដឹងអំពីកំហុសអ្វី ទាល់តែសោះ។ ចាប់ពីពេលនោះមក យួនក៏បានដាក់ខ្នោះជើងគ្រប់កំណែនទាំងអស់បង្ការខ្លាចរត់ទៀត និងបន្តធ្វើទារណ្ឌកម្ម និងជីកព្រែករហូតដល់បង្ហើយ។ នៅពេលដែលយួនបើកទឹកបង្ហូរចូលព្រែក យួនមិនប្រាប់ខ្មែរមុនទេ បណ្ដាលអោយកម្មករកំណែនខ្មែរ ដែលរត់មិនទាន់ដោយសារជើងពួកគេជាប់ខ្នោះនៅឡើយ ត្រូវលិចលង់ក្នុងព្រែកស្លាប់ជាច្រើននាក់ទៀត។ ក្រោយពីបានទទួលជ័យជំនះ ភិក្ខុកែ ព្រមទាំងឧកញ៉ានរេន្ទតុល និង នាយកែព្រាល បានថយទៅធ្វើបុណ្យ ៣យប់៣ថ្ងៃ នៅឯកោះសូទិន ដែលធ្វើឲ្យមេឃដែលរាំងហួតពីរឆ្នាំមកហើយ មានភ្លៀងធ្លាក់ យ៉ាងគំហុក អស់រយៈពេល១អាទិត្យពេញ បណ្តាលឲ្យមានជំនន់យ៉ាងធំ នៅគ្រានោះ៕ b67oreswqst9yvi4ptpcf8xl5gixwmu 334230 334229 2026-04-10T15:16:32Z ~2026-22070-46 50551 334230 wikitext text/x-wiki ព្រែកជីក រឺ ព្រែកយួន ជាព្រែកដែលជីកនៅក្នុង គ.ស ១៨១៦ ដែលខ្មែរចាំមិនភ្លេចសោះ គឺមេទ័ពយួន បញ្ជា[[ខ្មែរ]] ដែលយួនកែនទៅ ៥០០០នាក់ និង [[យួន]] ៥០០០នាក់ អោយជីកព្រែកនោះ ដែលមានបណ្ដោយ ៥៣គីឡូម៉ែត្រ ទទឹង ៣៣ម៉ែត្រ ជម្រៅ ២ម៉ែត្រ ៦០សង់ទីម៉ែត្រ ស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែង។ ចាប់ពី [[ខេត្តមាត់ជ្រូក]] ទៅដល់ [[ខេត្តពាម]] ដែលយួនហៅថា [[ព្រែកវិញតេ]] ក្នុងគោលបំណង លេបយកទឹកដីខ្មែរ អោយចែកជា[[ខ្មែរ|ខ្មែរកណ្ដាល]] និង[[ខ្មែរក្រោម]] ងាយស្រួលគ្រប់គ្រង។ រួចធ្វើជាព្រំប្រទល់ដែនដីខ្មែរ និង ដែនដី[[កូសាំងស៊ីន]]ផង ហើយយួនចាត់ទុកដីណាដែលនៅខាងត្បូងព្រែកជារបស់ខ្លួន។ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទ [[អង្គចន្ទទី២]]([[ព្រះឧទ័យរាជា]]) ឆ្នាំ១៨០៦ ដល់ ឆ្នាំ១៨៣៤។ រួចបន្តដល់ រាជ្យ[[ក្សត្រីអង្គម៉ី]] ឆ្នាំ១៨៣៤ ដល់់ ឆ្នាំ១៨៤០។ ព្រែកជីកយួននិងរឿងកំពប់តែអុងជាមហាសោកនាដកម្មរាស្ត្រខ្មែរដែលឈឺចាប់បំផុត ព្រែកជីកយួននិងរឿងកំពប់តែអុងជាមហាសោកនាដកម្មរាស្ត្រខ្មែរដែលឈឺចាប់បំផុត ព្រែកជីកវិញតេ ត្រូវបានជីកនៅឆ្នាំ១៨១៦ ដែលខ្មែរចាំមិនភ្លេចសោះ គឺមេទ័ពយួន បញ្ជាខ្មែរ កែនកម្លាំង៥០០០នាក់ និង យួន ៥០០០នាក់ ឲ្យជីកព្រែកនោះ ដែលមានបណ្ដោយ ៥៣គីឡូម៉ែត្រ ទទឹង ៣៣ម៉ែត្រ ជម្រៅ ២ម៉ែត្រ ៦០សង់ទីម៉ែត្រ ស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែងគឺចាប់ពី ខេត្តមាត់ជ្រូក ទៅដល់ ខេត្តពាម ដែលយួនហៅថា ព្រែកជីកវិញតេ។ ការជីកព្រែកនេះគឺ ក្នុងគោលបំណង លេបយកទឹកដីខ្មែរ ឲ្យចែកជាខ្មែរកណ្ដាល និងខ្មែរកម្ពុជាក្រោម ងាយស្រួលគ្រប់គ្រង រួចធ្វើជាព្រំប្រទល់ដែនដីខ្មែរ និង ដែនដីកូសាំងស៊ីនផង ហើយយួនចាត់ទុកដីណាដែលនៅខាងត្បូងព្រែកជារបស់ខ្លួន។ក្នុងរាជ្យព្រះបាទ អង្គចន្ទទី២(ព្រះឧទ័យរាជា) ឆ្នាំ១៨០៦ ដល់ ឆ្នាំ១៨៣៤ រួចបន្តដល់ រាជ្យក្សត្រីអង្គម៉ី ឆ្នាំ១៩៣៤ ដល់់ ឆ្នាំ១៨៤០ទើបជីកចប់សព្វគ្រប់។<ref>《[[嘉定城通志]]·山川志·藩安鎮》：永濟河，在朱篤屯之西。嘉隆十八年乙卯，直度朱篤屯右濠而西，經歌音淖口至祗村，長四萬四千四百二十尋，成二百五里半，命名永濟河。欽頒永清鎮鎮守統制瑞玉侯阮文瑞、右軍右保衛尉掌奇宣光侯潘文宣董督永清鎮民夫，每番五千人，威遠屯留戍軍五百，高蠻國昭錘尊羅呵全扶率軍力，每番五千，以十二月十五日起工。除淖口四千七十五尋不加工外，實力開浚二萬六千二百七十九尋。酌量土功難易，人力輕重，以自濠口至淖口剛燥土七千五百七十五尋為華民分作，泥濕土一萬八千七百四尋為高蠻分作。橫江十五尋，深六尺。官給每月人錢六貫、米一方，至明命元年庚辰三月十五日告浚。共成新河長一百四十里半，接舊河至河仙海口，總長二百五里半。而河道大通，人民商賈，共享無窮之利矣。</ref> ព្រែកជីកវិញតេលាតសន្ធឹងពីចំណុចប្រសព្វទន្លេបាសាក់ (បន្តពីព្រែកជីកវិញអាន) ឆ្ពោះមកដល់ចំណុចដៃព្រែកតន់ហន់ ប៉ែកខាងកើត គឺនៅឃុំព្រៃទន្លេ ស្រុកបន្ទាយមាស [[ខេត្តកំពត]] ទន្ទឹមនឹងបង្គោលព្រំដែនសម័យបារាំងលេខ ១២៤ ។បើតាមឯកសាររបស់លោក សារិន ឆាកព្រែកជីកវិញតេ មានបណ្តោយប្រវែង ៥៣គ.ម និងទទឹងជាមធ្យមមានប្រវែង ៣៣ម។ ព្រែកជីកនេះ ស្ថាបនាឡើងអំឡុងការគ្រងរាជរបស់ ព្រះរាជាអង្គចន្ទ​(១៨​០៦ – ១៨៣៤)ដែលអ្នកប្រវត្តិវិទូជាច្រើន បានហៅប្រទេសកម្ពុជាថា”កម្ពុជានាយុគដ៏ខ្មៅង​ងឹ​ត” ហើយចំពោះអ្នកសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរវិញ បានចាត់ទុកព្រះរាជាអង្គនេះ “ជាស្តេចចោល​ម្សៀត គិតតែពីស្រី និងអំណាច ហើយគ្មានបានគិតគូរសុខទុក្ខដល់ប្រជារាស្ត្រ និងស្រុកទេសឡើយ ព្រមទាំងជាក្សត្រដែលនាំយួនឲ្យចូលស្រុក មកត្រួតត្រា បង្កឲ្យមានសោកនាដកម្មយ៉ាងធន់ធ្ងរ។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ ១៨០៦ ព្រះអង្គចន្ទ ដែលជាព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ព្រះបាទអង្គអេង មានព្រះជន្មទើបតែ ១៥វស្សា បានអភិសេកជាព្រះរា​ជាខ្មែរ នៅក្រុងបាងកក ដោយមានព្រះនាមស​ម្រាប់​រាជ្យថា “ព្រះបាទសម្ដេចព្រះឧទ័យរាជា​ធិ​បតីព្រះស្រីសុរិយោពណ៌”។ បន្ទាប់ពីអភិសេក ព្រះអង្គ ទ្រង់យាងត្រលប់មកសោយរាជ្យនៅក្រុងឧដុង្គវិញ ដោយនាំទាំងព្រះអនុជទាំងបីអង្គ គឺអង្គស្ងួន អង្គអិម និងអង្គឌួង និងព្រះញាតិវង្សមួយចំនួន មកជាមួយផង។ ពេលព្រះរាជាយាងមកដល់ខេត្តបាត់ដំបង “ចៅពញាអភ័យធីបែស បែន” ជាស្តេចត្រាញ់គ្រប់គ្រងនៅទីនោះ និងមានងារជា “ឧកញ៉ាយោមរាជ បែន”ផង បានយកកូនស្រី ៤នាក់ មកថ្វាយដល់ក្សត្រទាំង៤អង្គដែរ។ ព្រះរាជាអង្គចន្ទ បានសព្វព្រះទ័យនាង ទេពធីតា ក៏យកធ្វើជា អ្នកម្នាង។ ក្រោយមកវិវាទបានកើតឡើងរវាងព្រះអង្គចន្ទ និងព្រះអនុជ ព្រមទាំងការសម្លាប់ យោមរាជបែនផងនោះ និងដោយហេតុខ្លាចក្រែង មានចម្បាំងគ្នាឯងក្នុងស្រុកកើតឡើង ព្រះអង្គចន្ទ ក៏ទ្រង់ទៅសុំអោយទ័ពយួនមកបង្ការ។ បន្ទាប់ពីទ័ពយួននេះបានមកដល់ ក៏ទៅបោះបន្ទាយនៅត្រង់ កោះចិន ដែលមានឡេវ៉ាន់យៀក ជាមេទ័ព។ ម្យ៉ាងទៀត ដើម្បីចង់បង្កើនទំនុកចិត្តជាមួយ ឡេវ៉ាន់យៀក (ហៅអុងតាគុន) ព្រះរាជាមានផែនការបញ្ជូន ព្រះអនុជពីរអង្គទៀត គឺអង្គអិម និងអង្គដួង ឲ្យទៅក្រុងព្រៃនគរ ដើម្បីសិក្សាបន្ត។ ផែនការនេះ ត្រូវបានព្រះអនុជទាំងពីរអង្គ ទ្រង់ជ្រាប ក៏នាំគ្នារត់ទាំងយប់ ចេញទៅស្រុកសៀម ដោយនាំព្រះមាតា និងបណ្ដាខ្ញុំ ទៅនៅជាមួយព្រះអង្គស្ងួន ហើយបានទូលព្រះចៅសៀមជ្រាប សព្វសេចក្តី។ ចាប់ពេលនោះហើយ ដែលស្តេចអង្គចន្ទ បានខិតជិតទៅខាងយួន ហើយទ្រង់ទុកដាក់ប្រទេសខ្មែរ ជាសាមន្ដរដ្ឋ(រដ្ឋចំណុះ) ដោយសន្យាលើកសួយសារអាករ ទៅថ្វាយស្ដេចយ៉ាឡុងរៀងរាល់ ៣ឆ្នាំម្ដង។ ចំណែកព្រះចៅសៀម ទ្រង់មិនពេញព្រះទ័យចំពោះអំពើព្រះអង្គចន្ទ ដែលបានងាកទៅរកយួនជាមិត្ដនោះវិញឡើយ។ ម៉្លោះហើយ ទ្រង់ក៏បញ្ជូនទ័ពអោយចូលប្រទេសខ្មែរ ជា៣ផ្លូវ។ គ្រានោះ ទ័ពចំរុះខ្មែរ-យួន ច្បាំងតទល់និងទ័ពសៀម។ ដោយឃើញស្ថានការណ៍មានសភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ព្រះអង្គចន្ទ ក៏ដកថយទៅគង់នៅខេត្តលង់ហោរនៃដែនដីកម្ពុជាក្រោម។ នៅគ.ស ១៨១៣ ក្រោយពីបានធ្វើការសម្រុះសម្រួលជាមួយសៀមខ្លះហើយ ស្ដេចយ៉ាឡុង ទ្រង់បានបញ្ជាឲ្យលោក ឡេ វ៉ាន់យៀក ហែព្រះអង្គចន្ទ អោយត្រឡប់មកសោយរាជ្យនៅឧដុង្គវិញ។ នៅគ.ស. ១៨១៤ សៀមលើកទ័ពចូលម្ដងទៀត តែពុំមែនមកកំចាត់យួនដូចពេលមុនៗទេ គឺមកដណ្ដើមយកទឹកដីខ្មែរដោយត្រង់ៗតែម្ដង។ ទឹកដីខ្មែរ ៣ខេត្ដទៀត ត្រូវបានទៅសៀម ចាប់តាំងពីពេលនោះទៅ គឺម្លូព្រៃ ទន្លេ-រពៅ និងស្ទឹងត្រែង។ ពេលនេះប្រទេសកម្ពុជា លែងមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយប្រទេសលាវ ទៀតហើយ។ ប្រវត្តិព្រែកជីកវិញតេ និងប្រវត្តិកំពប់តែអុង៖ នៅ ឆ្នាំ ១៨១៥ តាមបញ្ជាពីអធិរាជ”យ៉ាឡុង” (Gia Long) ឲ្យកេណ្ឌរាស្ត្រខ្មែរ ៤០០០នាក់ មកសាងបន្ទាយមួយ នៅមាត់ជ្រូក (ចូវដុក) ។ ខ្មែរ ២០,០០០នាក់ទៀត ត្រូវបានប្រមូល មកពីគ្រប់ខេត្ត ដើម្បីជីកព្រែកចំនួនពីរ។ គ្រានោះយួនមិនទាន់ហៅថា ព្រែកជីកវិញតេ នៅឡើយទេ ដោយនិយាយត្រឹម ពាក្យព្រែកជីកសម្រាប់ការពារសឹកសត្រូវ នៃបន្ទាយនៅមាត់ជ្រូក។ ប៉ុន្តែ ក្រោយពីបានជីករួចហើយ យួនក៏បានហៅថាជាព្រែកជីកវិញតេតែម្តង។ ពេលនោះ អស់មុខមន្ត្រី និងព្រះឧទ័យរាជាអង្គចន្ទ មិនសព្វព្រះទ័យនឹងឈ្មោះនេះឡើយ បានជជែកថា ប្រទេសខ្មែរមិនមានព្រំដែននៅទីនេះទេ។ ការទាមទារនេះ មិនមានអានុភាព លើអាណាព្យាបាលយួនឡើយ ហើយថែមទាំងចាប់ផ្តើម ប្តូរឈ្មោះស្រុកភូមិ តំបន់នានា ជាភាសាយួនទៀតផង។ រាជពង្សាវតារខ្មែរ បានបញ្ជាក់ថា ក្នុងការជីកព្រែកនេះ ប្រជារាស្រ្ដខ្មែរត្រូវគេកេណ្ឌ ហើយត្រូវយួនធ្វើបាបគ្មានត្រាប្រណី សោះឡើយ។<ref>《[[國朝正編撮要]]·卷之三》：眞臘王匿禛置書于嘉定，請合力濬永濟河。命悅預先規畫。請發在城並永淸、定祥、威遠屯兵民三萬九千餘，與眞臘兵民一萬六千餘，分爲三番，以開春應役，初夏畢工。許之。諭之曰：「永濟河道連新疆，一路舟車，爲利正溥。我皇考世祖高皇帝淵謨妙算，注意邊籌，一初開導，工未告完。朕邇追先志，深惟一勞久佚之計。卿當如何籌辦，指日奏功，以稱朕意。且此河非眞臘之利，藩王所請，未必眞情。諭到日，彼必有言阻之。然事成於果斷，敗於猶豫。朕已先定，彼何足算哉。」</ref><ref>《[[國朝正編撮要]]·卷之三》：二月，復濟永濟河，命黎文悅董其事。先是，悅聞興化盗起，密疏請緩。至是，興化匪平，撥兵民開浚。未幾，悅有疾，命副總鎭張進寶代辦。</ref> ឯកសារសាស្ត្រាស្លឹករឹតខ្មែរនៅវត្តក្រួច ដែលសរសេរជាកំណាព្យដោយព្រះមហាបទុមបារមីពេជ្ញ គង់នៅវត្តកោះប្រាក់បិទមាស បានសរសេរទាក់ទងនឹងរឿងព្រែកជីកនេះយ៉ាងវែង ថា កំណែនមានរហូតដល់ចំនួន ៥ម៉ឺននាក់ឯណោះ និងមានមន្ត្រីខ្មែរនៅមើលការខុសត្រូវពីលើ គឺ“ឧកញ៉ាយោមរាជម៉ុក” និង”ស្នងកែ” ជាអ្នកត្រួតផ្ទាល់។ ក្ដីលំបាកវេទនារបស់ខ្មែរ ជាគូលីកំណែននេះ ប្រៀបបាននឹងឋាននរក។ គេចែកជាក្រុម ដប់ៗនាក់ (មេម្នាក់ កូន៩) ដោយប្រើស្នែង៤ សែងគ្នា៨នាក់(២នាក់សែងស្នែង១) និងអ្នកចាំជីកដី២នាក់។ ក្នុង១ក្រុម មានយួន៣នាក់ចាំត្រួត។ ដំបូងឡើយ ព្រះរាជាទ្រង់ជាអ្នកបញ្ញាឲ្យ ឧកញ៉ានរេន្ទតុល និង នាយកែព្រាលទៅបង្ក្រាប ក្រុមសិល្ប៍កែ ដែលរំដោះកូលីកំណែនចេញពីព្រែកជីកនោះទេ។ ប៉ុន្តែ ពលសេនាដែលទៅជាមួយខ្លួន ប្រែទៅជាចុះចូលរួមជាមួយនឹងសិល្ប៍កែ រួចនាំគ្នាគាំទ្រជាកម្លាំង ហើយបានវាយពលសេនាព្រះរាជា ឲ្យបរាជ័យ និងចុះចូលស្ទើរទាំងអស់។ ពុំនោះសោត សម្ដេចចៅពញាតី ឧកញ៉ានរេន្ទតុល និង នាយកែព្រាល ក៏ចូលរួមជាកម្លាំង ជាមួយសិល្ប៍កែ ហើយលើកទ័ពទៅកាប់សំលាប់យួនអស់ជាច្រើន និងរំដោះកម្មករកំណែនព្រែកជីក ចេញទាំងអស់។ “ឧកញ៉ាយោមរាជម៉ុក” ដែលមានគំនុំជាមួយ”ស្នងកែ”ពីយូរមកហើយនោះផង ក៏ទៅទូលពិតប្រាប់ អុងតាគុន ថា ស្នងកែនោះឯង ដែលជាដើមគំនិតបង្គាប់ឲ្យរាស្ត្ររត់ យ៉ាងដូច្នោះ។ អុងតាគុន ក៏បានសម្លាប់ ស្នងកែ នាគ្រានោះ ដោយកាត់ក្បាលយកទៅដោត ដាក់ជាបម្រាមកុំឲ្យមាននរណាក្រោយទៀតត្រាប់តាម ដែលស្នងកែខ្លួនឯង ក៏មិនបានដឹងអំពីកំហុសអ្វី ទាល់តែសោះ។ ចាប់ពីពេលនោះមក យួនក៏បានដាក់ខ្នោះជើងគ្រប់កំណែនទាំងអស់បង្ការខ្លាចរត់ទៀត និងបន្តធ្វើទារណ្ឌកម្ម និងជីកព្រែករហូតដល់បង្ហើយ។ នៅពេលដែលយួនបើកទឹកបង្ហូរចូលព្រែក យួនមិនប្រាប់ខ្មែរមុនទេ បណ្ដាលអោយកម្មករកំណែនខ្មែរ ដែលរត់មិនទាន់ដោយសារជើងពួកគេជាប់ខ្នោះនៅឡើយ ត្រូវលិចលង់ក្នុងព្រែកស្លាប់ជាច្រើននាក់ទៀត។ ក្រោយពីបានទទួលជ័យជំនះ ភិក្ខុកែ ព្រមទាំងឧកញ៉ានរេន្ទតុល និង នាយកែព្រាល បានថយទៅធ្វើបុណ្យ ៣យប់៣ថ្ងៃ នៅឯកោះសូទិន ដែលធ្វើឲ្យមេឃដែលរាំងហួតពីរឆ្នាំមកហើយ មានភ្លៀងធ្លាក់ យ៉ាងគំហុក អស់រយៈពេល១អាទិត្យពេញ បណ្តាលឲ្យមានជំនន់យ៉ាងធំ នៅគ្រានោះ៕ aw14crky6urcjidf1iu0jqdg07nols2 334231 334230 2026-04-10T15:16:57Z ~2026-22070-46 50551 334231 wikitext text/x-wiki ព្រែកជីក រឺ ព្រែកយួន ជាព្រែកដែលជីកនៅក្នុង គ.ស ១៨១៦ ដែលខ្មែរចាំមិនភ្លេចសោះ គឺមេទ័ពយួន បញ្ជា[[ខ្មែរ]] ដែលយួនកែនទៅ ៥០០០នាក់ និង [[យួន]] ៥០០០នាក់ អោយជីកព្រែកនោះ ដែលមានបណ្ដោយ ៥៣គីឡូម៉ែត្រ ទទឹង ៣៣ម៉ែត្រ ជម្រៅ ២ម៉ែត្រ ៦០សង់ទីម៉ែត្រ ស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែង។ ចាប់ពី [[ខេត្តមាត់ជ្រូក]] ទៅដល់ [[ខេត្តពាម]] ដែលយួនហៅថា [[ព្រែកវិញតេ]] ក្នុងគោលបំណង លេបយកទឹកដីខ្មែរ អោយចែកជា[[ខ្មែរ|ខ្មែរកណ្ដាល]] និង[[ខ្មែរក្រោម]] ងាយស្រួលគ្រប់គ្រង។ រួចធ្វើជាព្រំប្រទល់ដែនដីខ្មែរ និង ដែនដី[[កូសាំងស៊ីន]]ផង ហើយយួនចាត់ទុកដីណាដែលនៅខាងត្បូងព្រែកជារបស់ខ្លួន។ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទ [[អង្គចន្ទទី២]]([[ព្រះឧទ័យរាជា]]) ឆ្នាំ១៨០៦ ដល់ ឆ្នាំ១៨៣៤។ រួចបន្តដល់ រាជ្យ[[ក្សត្រីអង្គម៉ី]] ឆ្នាំ១៨៣៤ ដល់់ ឆ្នាំ១៨៤០។ ព្រែកជីកយួននិងរឿងកំពប់តែអុងជាមហាសោកនាដកម្មរាស្ត្រខ្មែរដែលឈឺចាប់បំផុត ព្រែកជីកយួននិងរឿងកំពប់តែអុងជាមហាសោកនាដកម្មរាស្ត្រខ្មែរដែលឈឺចាប់បំផុត ព្រែកជីកវិញតេ ត្រូវបានជីកនៅឆ្នាំ១៨១៦ ដែលខ្មែរចាំមិនភ្លេចសោះ គឺមេទ័ពយួន បញ្ជាខ្មែរ កែនកម្លាំង៥០០០នាក់ និង យួន ៥០០០នាក់ ឲ្យជីកព្រែកនោះ ដែលមានបណ្ដោយ ៥៣គីឡូម៉ែត្រ ទទឹង ៣៣ម៉ែត្រ ជម្រៅ ២ម៉ែត្រ ៦០សង់ទីម៉ែត្រ ស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែងគឺចាប់ពី ខេត្តមាត់ជ្រូក ទៅដល់ ខេត្តពាម ដែលយួនហៅថា ព្រែកជីកវិញតេ។ ការជីកព្រែកនេះគឺ ក្នុងគោលបំណង លេបយកទឹកដីខ្មែរ ឲ្យចែកជាខ្មែរកណ្ដាល និងខ្មែរកម្ពុជាក្រោម ងាយស្រួលគ្រប់គ្រង រួចធ្វើជាព្រំប្រទល់ដែនដីខ្មែរ និង ដែនដីកូសាំងស៊ីនផង ហើយយួនចាត់ទុកដីណាដែលនៅខាងត្បូងព្រែកជារបស់ខ្លួន។ក្នុងរាជ្យព្រះបាទ អង្គចន្ទទី២(ព្រះឧទ័យរាជា) ឆ្នាំ១៨០៦ ដល់ ឆ្នាំ១៨៣៤ រួចបន្តដល់ រាជ្យក្សត្រីអង្គម៉ី ឆ្នាំ១៩៣៤ ដល់់ ឆ្នាំ១៨៤០ទើបជីកចប់សព្វគ្រប់។<ref>《[[嘉定城通志]]·山川志·藩安鎮》：永濟河，在朱篤屯之西。嘉隆十八年乙卯，直度朱篤屯右濠而西，經歌音淖口至祗村，長四萬四千四百二十尋，成二百五里半，命名永濟河。欽頒永清鎮鎮守統制瑞玉侯阮文瑞、右軍右保衛尉掌奇宣光侯潘文宣董督永清鎮民夫，每番五千人，威遠屯留戍軍五百，高蠻國昭錘尊羅呵全扶率軍力，每番五千，以十二月十五日起工。除淖口四千七十五尋不加工外，實力開浚二萬六千二百七十九尋。酌量土功難易，人力輕重，以自濠口至淖口剛燥土七千五百七十五尋為華民分作，泥濕土一萬八千七百四尋為高蠻分作。橫江十五尋，深六尺。官給每月人錢六貫、米一方，至明命元年庚辰三月十五日告浚。共成新河長一百四十里半，接舊河至河仙海口，總長二百五里半。而河道大通，人民商賈，共享無窮之利矣。</ref> ព្រែកជីកវិញតេលាតសន្ធឹងពីចំណុចប្រសព្វទន្លេបាសាក់ (បន្តពីព្រែកជីកវិញអាន) ឆ្ពោះមកដល់ចំណុចដៃព្រែកតន់ហន់ ប៉ែកខាងកើត គឺនៅឃុំព្រៃទន្លេ ស្រុកបន្ទាយមាស [[ខេត្តកំពត]] ទន្ទឹមនឹងបង្គោលព្រំដែនសម័យបារាំងលេខ ១២៤ ។បើតាមឯកសាររបស់លោក សារិន ឆាកព្រែកជីកវិញតេ មានបណ្តោយប្រវែង ៥៣គ.ម និងទទឹងជាមធ្យមមានប្រវែង ៣៣ម។ ព្រែកជីកនេះ ស្ថាបនាឡើងអំឡុងការគ្រងរាជរបស់ ព្រះរាជាអង្គចន្ទ​(១៨​០៦ – ១៨៣៤)ដែលអ្នកប្រវត្តិវិទូជាច្រើន បានហៅប្រទេសកម្ពុជាថា”កម្ពុជានាយុគដ៏ខ្មៅង​ងឹ​ត” ហើយចំពោះអ្នកសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរវិញ បានចាត់ទុកព្រះរាជាអង្គនេះ “ជាស្តេចចោល​ម្សៀត គិតតែពីស្រី និងអំណាច ហើយគ្មានបានគិតគូរសុខទុក្ខដល់ប្រជារាស្ត្រ និងស្រុកទេសឡើយ ព្រមទាំងជាក្សត្រដែលនាំយួនឲ្យចូលស្រុក មកត្រួតត្រា បង្កឲ្យមានសោកនាដកម្មយ៉ាងធន់ធ្ងរ។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ ១៨០៦ ព្រះអង្គចន្ទ ដែលជាព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ព្រះបាទអង្គអេង មានព្រះជន្មទើបតែ ១៥វស្សា បានអភិសេកជាព្រះរា​ជាខ្មែរ នៅក្រុងបាងកក ដោយមានព្រះនាមស​ម្រាប់​រាជ្យថា “ព្រះបាទសម្ដេចព្រះឧទ័យរាជា​ធិ​បតីព្រះស្រីសុរិយោពណ៌”។ បន្ទាប់ពីអភិសេក ព្រះអង្គ ទ្រង់យាងត្រលប់មកសោយរាជ្យនៅក្រុងឧដុង្គវិញ ដោយនាំទាំងព្រះអនុជទាំងបីអង្គ គឺអង្គស្ងួន អង្គអិម និងអង្គឌួង និងព្រះញាតិវង្សមួយចំនួន មកជាមួយផង។ ពេលព្រះរាជាយាងមកដល់ខេត្តបាត់ដំបង “ចៅពញាអភ័យធីបែស បែន” ជាស្តេចត្រាញ់គ្រប់គ្រងនៅទីនោះ និងមានងារជា “ឧកញ៉ាយោមរាជ បែន”ផង បានយកកូនស្រី ៤នាក់ មកថ្វាយដល់ក្សត្រទាំង៤អង្គដែរ។ ព្រះរាជាអង្គចន្ទ បានសព្វព្រះទ័យនាង ទេពធីតា ក៏យកធ្វើជា អ្នកម្នាង។ ក្រោយមកវិវាទបានកើតឡើងរវាងព្រះអង្គចន្ទ និងព្រះអនុជ ព្រមទាំងការសម្លាប់ យោមរាជបែនផងនោះ និងដោយហេតុខ្លាចក្រែង មានចម្បាំងគ្នាឯងក្នុងស្រុកកើតឡើង ព្រះអង្គចន្ទ ក៏ទ្រង់ទៅសុំអោយទ័ពយួនមកបង្ការ។ បន្ទាប់ពីទ័ពយួននេះបានមកដល់ ក៏ទៅបោះបន្ទាយនៅត្រង់ កោះចិន ដែលមានឡេវ៉ាន់យៀក ជាមេទ័ព។ ម្យ៉ាងទៀត ដើម្បីចង់បង្កើនទំនុកចិត្តជាមួយ ឡេវ៉ាន់យៀក (ហៅអុងតាគុន) ព្រះរាជាមានផែនការបញ្ជូន ព្រះអនុជពីរអង្គទៀត គឺអង្គអិម និងអង្គដួង ឲ្យទៅក្រុងព្រៃនគរ ដើម្បីសិក្សាបន្ត។ ផែនការនេះ ត្រូវបានព្រះអនុជទាំងពីរអង្គ ទ្រង់ជ្រាប ក៏នាំគ្នារត់ទាំងយប់ ចេញទៅស្រុកសៀម ដោយនាំព្រះមាតា និងបណ្ដាខ្ញុំ ទៅនៅជាមួយព្រះអង្គស្ងួន ហើយបានទូលព្រះចៅសៀមជ្រាប សព្វសេចក្តី។ ចាប់ពេលនោះហើយ ដែលស្តេចអង្គចន្ទ បានខិតជិតទៅខាងយួន ហើយទ្រង់ទុកដាក់ប្រទេសខ្មែរ ជាសាមន្ដរដ្ឋ(រដ្ឋចំណុះ) ដោយសន្យាលើកសួយសារអាករ ទៅថ្វាយស្ដេចយ៉ាឡុងរៀងរាល់ ៣ឆ្នាំម្ដង។ ចំណែកព្រះចៅសៀម ទ្រង់មិនពេញព្រះទ័យចំពោះអំពើព្រះអង្គចន្ទ ដែលបានងាកទៅរកយួនជាមិត្ដនោះវិញឡើយ។ ម៉្លោះហើយ ទ្រង់ក៏បញ្ជូនទ័ពអោយចូលប្រទេសខ្មែរ ជា៣ផ្លូវ។ គ្រានោះ ទ័ពចំរុះខ្មែរ-យួន ច្បាំងតទល់និងទ័ពសៀម។ ដោយឃើញស្ថានការណ៍មានសភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ព្រះអង្គចន្ទ ក៏ដកថយទៅគង់នៅខេត្តលង់ហោរនៃដែនដីកម្ពុជាក្រោម។ នៅគ.ស ១៨១៣ ក្រោយពីបានធ្វើការសម្រុះសម្រួលជាមួយសៀមខ្លះហើយ ស្ដេចយ៉ាឡុង ទ្រង់បានបញ្ជាឲ្យលោក ឡេ វ៉ាន់យៀក ហែព្រះអង្គចន្ទ អោយត្រឡប់មកសោយរាជ្យនៅឧដុង្គវិញ។ នៅគ.ស. ១៨១៤ សៀមលើកទ័ពចូលម្ដងទៀត តែពុំមែនមកកំចាត់យួនដូចពេលមុនៗទេ គឺមកដណ្ដើមយកទឹកដីខ្មែរដោយត្រង់ៗតែម្ដង។ ទឹកដីខ្មែរ ៣ខេត្ដទៀត ត្រូវបានទៅសៀម ចាប់តាំងពីពេលនោះទៅ គឺម្លូព្រៃ ទន្លេ-រពៅ និងស្ទឹងត្រែង។ ពេលនេះប្រទេសកម្ពុជា លែងមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយប្រទេសលាវ ទៀតហើយ។ ប្រវត្តិព្រែកជីកវិញតេ និងប្រវត្តិកំពប់តែអុង៖ នៅ ឆ្នាំ ១៨១៥ តាមបញ្ជាពីអធិរាជ”យ៉ាឡុង” (Gia Long) ឲ្យកេណ្ឌរាស្ត្រខ្មែរ ៤០០០នាក់ មកសាងបន្ទាយមួយ នៅមាត់ជ្រូក (ចូវដុក) ។ ខ្មែរ ២០,០០០នាក់ទៀត ត្រូវបានប្រមូល មកពីគ្រប់ខេត្ត ដើម្បីជីកព្រែកចំនួនពីរ។ គ្រានោះយួនមិនទាន់ហៅថា ព្រែកជីកវិញតេ នៅឡើយទេ ដោយនិយាយត្រឹម ពាក្យព្រែកជីកសម្រាប់ការពារសឹកសត្រូវ នៃបន្ទាយនៅមាត់ជ្រូក។ ប៉ុន្តែ ក្រោយពីបានជីករួចហើយ យួនក៏បានហៅថាជាព្រែកជីកវិញតេតែម្តង។ ពេលនោះ អស់មុខមន្ត្រី និងព្រះឧទ័យរាជាអង្គចន្ទ មិនសព្វព្រះទ័យនឹងឈ្មោះនេះឡើយ បានជជែកថា ប្រទេសខ្មែរមិនមានព្រំដែននៅទីនេះទេ។ ការទាមទារនេះ មិនមានអានុភាព លើអាណាព្យាបាលយួនឡើយ ហើយថែមទាំងចាប់ផ្តើម ប្តូរឈ្មោះស្រុកភូមិ តំបន់នានា ជាភាសាយួនទៀតផង។ រាជពង្សាវតារខ្មែរ បានបញ្ជាក់ថា ក្នុងការជីកព្រែកនេះ ប្រជារាស្រ្ដខ្មែរត្រូវគេកេណ្ឌ ហើយត្រូវយួនធ្វើបាបគ្មានត្រាប្រណី សោះឡើយ។<ref>《[[國朝正編撮要]]·卷之三》：眞臘王匿禛置書于嘉定，請合力濬永濟河。命悅預先規畫。請發在城並永淸、定祥、威遠屯兵民三萬九千餘，與眞臘兵民一萬六千餘，分爲三番，以開春應役，初夏畢工。許之。諭之曰：「永濟河道連新疆，一路舟車，爲利正溥。我皇考世祖高皇帝淵謨妙算，注意邊籌，一初開導，工未告完。朕邇追先志，深惟一勞久佚之計。卿當如何籌辦，指日奏功，以稱朕意。且此河非眞臘之利，藩王所請，未必眞情。諭到日，彼必有言阻之。然事成於果斷，敗於猶豫。朕已先定，彼何足算哉。」</ref><ref>《[[國朝正編撮要]]·卷之三》：二月，復濟永濟河，命黎文悅董其事。先是，悅聞興化盗起，密疏請緩。至是，興化匪平，撥兵民開浚。未幾，悅有疾，命副總鎭張進寶代辦。</ref> ឯកសារសាស្ត្រាស្លឹករឹតខ្មែរនៅវត្តក្រួច ដែលសរសេរជាកំណាព្យដោយព្រះមហាបទុមបារមីពេជ្ញ គង់នៅវត្តកោះប្រាក់បិទមាស បានសរសេរទាក់ទងនឹងរឿងព្រែកជីកនេះយ៉ាងវែង ថា កំណែនមានរហូតដល់ចំនួន ៥ម៉ឺននាក់ឯណោះ និងមានមន្ត្រីខ្មែរនៅមើលការខុសត្រូវពីលើ គឺ“ឧកញ៉ាយោមរាជម៉ុក” និង”ស្នងកែ” ជាអ្នកត្រួតផ្ទាល់។ ក្ដីលំបាកវេទនារបស់ខ្មែរ ជាគូលីកំណែននេះ ប្រៀបបាននឹងឋាននរក។ គេចែកជាក្រុម ដប់ៗនាក់ (មេម្នាក់ កូន៩) ដោយប្រើស្នែង៤ សែងគ្នា៨នាក់(២នាក់សែងស្នែង១) និងអ្នកចាំជីកដី២នាក់។ ក្នុង១ក្រុម មានយួន៣នាក់ចាំត្រួត។ ដំបូងឡើយ ព្រះរាជាទ្រង់ជាអ្នកបញ្ញាឲ្យ ឧកញ៉ានរេន្ទតុល និង នាយកែព្រាលទៅបង្ក្រាប ក្រុមសិល្ប៍កែ ដែលរំដោះកូលីកំណែនចេញពីព្រែកជីកនោះទេ។ ប៉ុន្តែ ពលសេនាដែលទៅជាមួយខ្លួន ប្រែទៅជាចុះចូលរួមជាមួយនឹងសិល្ប៍កែ រួចនាំគ្នាគាំទ្រជាកម្លាំង ហើយបានវាយពលសេនាព្រះរាជា ឲ្យបរាជ័យ និងចុះចូលស្ទើរទាំងអស់។ ពុំនោះសោត សម្ដេចចៅពញាតី ឧកញ៉ានរេន្ទតុល និង នាយកែព្រាល ក៏ចូលរួមជាកម្លាំង ជាមួយសិល្ប៍កែ ហើយលើកទ័ពទៅកាប់សំលាប់យួនអស់ជាច្រើន និងរំដោះកម្មករកំណែនព្រែកជីក ចេញទាំងអស់។ “ឧកញ៉ាយោមរាជម៉ុក” ដែលមានគំនុំជាមួយ”ស្នងកែ”ពីយូរមកហើយនោះផង ក៏ទៅទូលពិតប្រាប់ អុងតាគុន ថា ស្នងកែនោះឯង ដែលជាដើមគំនិតបង្គាប់ឲ្យរាស្ត្ររត់ យ៉ាងដូច្នោះ។ អុងតាគុន ក៏បានសម្លាប់ ស្នងកែ នាគ្រានោះ ដោយកាត់ក្បាលយកទៅដោត ដាក់ជាបម្រាមកុំឲ្យមាននរណាក្រោយទៀតត្រាប់តាម ដែលស្នងកែខ្លួនឯង ក៏មិនបានដឹងអំពីកំហុសអ្វី ទាល់តែសោះ។ 8ii4jlnm4hm6b7w8vkd3tt0kjuil9v5 334232 334231 2026-04-10T15:18:20Z ~2026-22070-46 50551 334232 wikitext text/x-wiki ព្រែកជីក រឺ ព្រែកយួន ជាព្រែកដែលជីកនៅក្នុង គ.ស ១៨១៦ ដែលខ្មែរចាំមិនភ្លេចសោះ គឺមេទ័ពយួន បញ្ជា[[ខ្មែរ]] ដែលយួនកែនទៅ ៥០០០នាក់ និង [[យួន]] ៥០០០នាក់ អោយជីកព្រែកនោះ ដែលមានបណ្ដោយ ៥៣គីឡូម៉ែត្រ ទទឹង ៣៣ម៉ែត្រ ជម្រៅ ២ម៉ែត្រ ៦០សង់ទីម៉ែត្រ ស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែង។ ចាប់ពី [[ខេត្តមាត់ជ្រូក]] ទៅដល់ [[ខេត្តពាម]] ដែលយួនហៅថា [[ព្រែកវិញតេ]] ក្នុងគោលបំណង លេបយកទឹកដីខ្មែរ អោយចែកជា[[ខ្មែរ|ខ្មែរកណ្ដាល]] និង[[ខ្មែរក្រោម]] ងាយស្រួលគ្រប់គ្រង។ រួចធ្វើជាព្រំប្រទល់ដែនដីខ្មែរ និង ដែនដី[[កូសាំងស៊ីន]]ផង ហើយយួនចាត់ទុកដីណាដែលនៅខាងត្បូងព្រែកជារបស់ខ្លួន។ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទ [[អង្គចន្ទទី២]]([[ព្រះឧទ័យរាជា]]) ឆ្នាំ១៨០៦ ដល់ ឆ្នាំ១៨៣៤។ រួចបន្តដល់ រាជ្យ[[ក្សត្រីអង្គម៉ី]] ឆ្នាំ១៨៣៤ ដល់់ ឆ្នាំ១៨៤០។ ព្រែកជីកយួននិងរឿងកំពប់តែអុងជាមហាសោកនាដកម្មរាស្ត្រខ្មែរដែលឈឺចាប់បំផុត ព្រែកជីកយួននិងរឿងកំពប់តែអុងជាមហាសោកនាដកម្មរាស្ត្រខ្មែរដែលឈឺចាប់បំផុត ព្រែកជីកវិញតេ ត្រូវបានជីកនៅឆ្នាំ១៨១៦ ដែលខ្មែរចាំមិនភ្លេចសោះ គឺមេទ័ពយួន បញ្ជាខ្មែរ កែនកម្លាំង៥០០០នាក់ និង យួន ៥០០០នាក់ ឲ្យជីកព្រែកនោះ ដែលមានបណ្ដោយ ៥៣គីឡូម៉ែត្រ ទទឹង ៣៣ម៉ែត្រ ជម្រៅ ២ម៉ែត្រ ៦០សង់ទីម៉ែត្រ ស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែងគឺចាប់ពី ខេត្តមាត់ជ្រូក ទៅដល់ ខេត្តពាម ដែលយួនហៅថា ព្រែកជីកវិញតេ។ ការជីកព្រែកនេះគឺ ក្នុងគោលបំណង លេបយកទឹកដីខ្មែរ ឲ្យចែកជាខ្មែរកណ្ដាល និងខ្មែរកម្ពុជាក្រោម ងាយស្រួលគ្រប់គ្រង រួចធ្វើជាព្រំប្រទល់ដែនដីខ្មែរ និង ដែនដីកូសាំងស៊ីនផង ហើយយួនចាត់ទុកដីណាដែលនៅខាងត្បូងព្រែកជារបស់ខ្លួន។ក្នុងរាជ្យព្រះបាទ អង្គចន្ទទី២(ព្រះឧទ័យរាជា) ឆ្នាំ១៨០៦ ដល់ ឆ្នាំ១៨៣៤ រួចបន្តដល់ រាជ្យក្សត្រីអង្គម៉ី ឆ្នាំ១៩៣៤ ដល់់ ឆ្នាំ១៨៤០ទើបជីកចប់សព្វគ្រប់។<ref>《[[嘉定城通志]]·山川志·藩安鎮》：永濟河，在朱篤屯之西。嘉隆十八年乙卯，直度朱篤屯右濠而西，經歌音淖口至祗村，長四萬四千四百二十尋，成二百五里半，命名永濟河。欽頒永清鎮鎮守統制瑞玉侯阮文瑞、右軍右保衛尉掌奇宣光侯潘文宣董督永清鎮民夫，每番五千人，威遠屯留戍軍五百，高蠻國昭錘尊羅呵全扶率軍力，每番五千，以十二月十五日起工。除淖口四千七十五尋不加工外，實力開浚二萬六千二百七十九尋。酌量土功難易，人力輕重，以自濠口至淖口剛燥土七千五百七十五尋為華民分作，泥濕土一萬八千七百四尋為高蠻分作。橫江十五尋，深六尺。官給每月人錢六貫、米一方，至明命元年庚辰三月十五日告浚。共成新河長一百四十里半，接舊河至河仙海口，總長二百五里半。而河道大通，人民商賈，共享無窮之利矣。</ref> ព្រែកជីកវិញតេលាតសន្ធឹងពីចំណុចប្រសព្វទន្លេបាសាក់ (បន្តពីព្រែកជីកវិញអាន) ឆ្ពោះមកដល់ចំណុចដៃព្រែកតន់ហន់ ប៉ែកខាងកើត គឺនៅឃុំព្រៃទន្លេ ស្រុកបន្ទាយមាស [[ខេត្តកំពត]] ទន្ទឹមនឹងបង្គោលព្រំដែនសម័យបារាំងលេខ ១២៤ ។បើតាមឯកសាររបស់លោក សារិន ឆាកព្រែកជីកវិញតេ មានបណ្តោយប្រវែង ៥៣គ.ម និងទទឹងជាមធ្យមមានប្រវែង ៣៣ម។ ព្រែកជីកនេះ ស្ថាបនាឡើងអំឡុងការគ្រងរាជរបស់ ព្រះរាជាអង្គចន្ទ​(១៨​០៦ – ១៨៣៤)ដែលអ្នកប្រវត្តិវិទូជាច្រើន បានហៅប្រទេសកម្ពុជាថា”កម្ពុជានាយុគដ៏ខ្មៅង​ងឹ​ត” ហើយចំពោះអ្នកសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរវិញ បានចាត់ទុកព្រះរាជាអង្គនេះ “ជាស្តេចចោល​ម្សៀត គិតតែពីស្រី និងអំណាច ហើយគ្មានបានគិតគូរសុខទុក្ខដល់ប្រជារាស្ត្រ និងស្រុកទេសឡើយ ព្រមទាំងជាក្សត្រដែលនាំយួនឲ្យចូលស្រុក មកត្រួតត្រា បង្កឲ្យមានសោកនាដកម្មយ៉ាងធន់ធ្ងរ។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ ១៨០៦ ព្រះអង្គចន្ទ ដែលជាព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ព្រះបាទអង្គអេង មានព្រះជន្មទើបតែ ១៥វស្សា បានអភិសេកជាព្រះរា​ជាខ្មែរ នៅក្រុងបាងកក ដោយមានព្រះនាមស​ម្រាប់​រាជ្យថា “ព្រះបាទសម្ដេចព្រះឧទ័យរាជា​ធិ​បតីព្រះស្រីសុរិយោពណ៌”។ បន្ទាប់ពីអភិសេក ព្រះអង្គ ទ្រង់យាងត្រលប់មកសោយរាជ្យនៅក្រុងឧដុង្គវិញ ដោយនាំទាំងព្រះអនុជទាំងបីអង្គ គឺអង្គស្ងួន អង្គអិម និងអង្គឌួង និងព្រះញាតិវង្សមួយចំនួន មកជាមួយផង។ ពេលព្រះរាជាយាងមកដល់ខេត្តបាត់ដំបង “ចៅពញាអភ័យធីបែស បែន” ជាស្តេចត្រាញ់គ្រប់គ្រងនៅទីនោះ និងមានងារជា “ឧកញ៉ាយោមរាជ បែន”ផង បានយកកូនស្រី ៤នាក់ មកថ្វាយដល់ក្សត្រទាំង៤អង្គដែរ។ ព្រះរាជាអង្គចន្ទ បានសព្វព្រះទ័យនាង ទេពធីតា ក៏យកធ្វើជា អ្នកម្នាង។ ក្រោយមកវិវាទបានកើតឡើងរវាងព្រះអង្គចន្ទ និងព្រះអនុជ ព្រមទាំងការសម្លាប់ យោមរាជបែនផងនោះ និងដោយហេតុខ្លាចក្រែង មានចម្បាំងគ្នាឯងក្នុងស្រុកកើតឡើង ព្រះអង្គចន្ទ ក៏ទ្រង់ទៅសុំអោយទ័ពយួនមកបង្ការ។ បន្ទាប់ពីទ័ពយួននេះបានមកដល់ ក៏ទៅបោះបន្ទាយនៅត្រង់ កោះចិន ដែលមានឡេវ៉ាន់យៀក ជាមេទ័ព។ ម្យ៉ាងទៀត ដើម្បីចង់បង្កើនទំនុកចិត្តជាមួយ ឡេវ៉ាន់យៀក (ហៅអុងតាគុន) ព្រះរាជាមានផែនការបញ្ជូន ព្រះអនុជពីរអង្គទៀត គឺអង្គអិម និងអង្គដួង ឲ្យទៅក្រុងព្រៃនគរ ដើម្បីសិក្សាបន្ត។ ផែនការនេះ ត្រូវបានព្រះអនុជទាំងពីរអង្គ ទ្រង់ជ្រាប ក៏នាំគ្នារត់ទាំងយប់ ចេញទៅស្រុកសៀម ដោយនាំព្រះមាតា និងបណ្ដាខ្ញុំ ទៅនៅជាមួយព្រះអង្គស្ងួន ហើយបានទូលព្រះចៅសៀមជ្រាប សព្វសេចក្តី។ ចាប់ពេលនោះហើយ ដែលស្តេចអង្គចន្ទ បានខិតជិតទៅខាងយួន ហើយទ្រង់ទុកដាក់ប្រទេសខ្មែរ ជាសាមន្ដរដ្ឋ(រដ្ឋចំណុះ) ដោយសន្យាលើកសួយសារអាករ ទៅថ្វាយស្ដេចយ៉ាឡុងរៀងរាល់ ៣ឆ្នាំម្ដង។ ចំណែកព្រះចៅសៀម ទ្រង់មិនពេញព្រះទ័យចំពោះអំពើព្រះអង្គចន្ទ ដែលបានងាកទៅរកយួនជាមិត្ដនោះវិញឡើយ។ ម៉្លោះហើយ ទ្រង់ក៏បញ្ជូនទ័ពអោយចូលប្រទេសខ្មែរ ជា៣ផ្លូវ។ គ្រានោះ ទ័ពចំរុះខ្មែរ-យួន ច្បាំងតទល់និងទ័ពសៀម។ ដោយឃើញស្ថានការណ៍មានសភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ព្រះអង្គចន្ទ ក៏ដកថយទៅគង់នៅខេត្តលង់ហោរនៃដែនដីកម្ពុជាក្រោម។ នៅគ.ស ១៨១៣ ក្រោយពីបានធ្វើការសម្រុះសម្រួលជាមួយសៀមខ្លះហើយ ស្ដេចយ៉ាឡុង ទ្រង់បានបញ្ជាឲ្យលោក ឡេ វ៉ាន់យៀក ហែព្រះអង្គចន្ទ អោយត្រឡប់មកសោយរាជ្យនៅឧដុង្គវិញ។ នៅគ.ស. ១៨១៤ សៀមលើកទ័ពចូលម្ដងទៀត តែពុំមែនមកកំចាត់យួនដូចពេលមុនៗទេ គឺមកដណ្ដើមយកទឹកដីខ្មែរដោយត្រង់ៗតែម្ដង។ ទឹកដីខ្មែរ ៣ខេត្ដទៀត ត្រូវបានទៅសៀម ចាប់តាំងពីពេលនោះទៅ គឺម្លូព្រៃ ទន្លេ-រពៅ និងស្ទឹងត្រែង។ ពេលនេះប្រទេសកម្ពុជា លែងមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយប្រទេសលាវ ទៀតហើយ។ ប្រវត្តិព្រែកជីកវិញតេ និងប្រវត្តិកំពប់តែអុង៖ នៅ ឆ្នាំ ១៨១៥ តាមបញ្ជាពីអធិរាជ”យ៉ាឡុង” (Gia Long) ឲ្យកេណ្ឌរាស្ត្រខ្មែរ ៤០០០នាក់ មកសាងបន្ទាយមួយ នៅមាត់ជ្រូក (ចូវដុក) ។ ខ្មែរ ២០,០០០នាក់ទៀត ត្រូវបានប្រមូល មកពីគ្រប់ខេត្ត ដើម្បីជីកព្រែកចំនួនពីរ។ គ្រានោះយួនមិនទាន់ហៅថា ព្រែកជីកវិញតេ នៅឡើយទេ ដោយនិយាយត្រឹម ពាក្យព្រែកជីកសម្រាប់ការពារសឹកសត្រូវ នៃបន្ទាយនៅមាត់ជ្រូក។ ប៉ុន្តែ ក្រោយពីបានជីករួចហើយ យួនក៏បានហៅថាជាព្រែកជីកវិញតេតែម្តង។ ពេលនោះ អស់មុខមន្ត្រី និងព្រះឧទ័យរាជាអង្គចន្ទ មិនសព្វព្រះទ័យនឹងឈ្មោះនេះឡើយ បានជជែកថា ប្រទេសខ្មែរមិនមានព្រំដែននៅទីនេះទេ។ ការទាមទារនេះ<ref>《[[國朝正編撮要]]·卷之三》：眞臘王匿禛置書于嘉定，請合力濬永濟河。命悅預先規畫。請發在城並永淸、定祥、威遠屯兵民三萬九千餘，與眞臘兵民一萬六千餘，分爲三番，以開春應役，初夏畢工。許之。諭之曰：「永濟河道連新疆，一路舟車，爲利正溥。我皇考世祖高皇帝淵謨妙算，注意邊籌，一初開導，工未告完。朕邇追先志，深惟一勞久佚之計。卿當如何籌辦，指日奏功，以稱朕意。且此河非眞臘之利，藩王所請，未必眞情。諭到日，彼必有言阻之。然事成於果斷，敗於猶豫。朕已先定，彼何足算哉。」</ref><ref>《[[國朝正編撮要]]·卷之三》：二月，復濟永濟河，命黎文悅董其事。先是，悅聞興化盗起，密疏請緩。至是，興化匪平，撥兵民開浚。未幾，悅有疾，命副總鎭張進寶代辦。</ref> ឯកសារសាស្ត្រាស្លឹករឹតខ្មែរនៅវត្តក្រួច ដែលសរសេរជាកំណាព្យដោយព្រះមហាបទុមបារមីពេជ្ញ គង់នៅវត្តកោះប្រាក់បិទមាស បានសរសេរទាក់ទងនឹងរឿងព្រែកជីកនេះយ៉ាងវែង ថា កំណែនមានរហូតដល់ចំនួន ៥ម៉ឺននាក់ឯណោះ និងមានមន្ត្រីខ្មែរនៅមើលការខុសត្រូវពីលើ គឺ“ឧកញ៉ាយោមរាជម៉ុក” និង”ស្នងកែ” ជាអ្នកត្រួតផ្ទាល់។ ក្ដីលំបាកវេទនារបស់ខ្មែរ ជាគូលីកំណែននេះ ប្រៀបបាននឹងឋាននរក។ គេចែកជាក្រុម ដប់ៗនាក់ (មេម្នាក់ កូន៩) ដោយប្រើស្នែង៤ សែងគ្នា៨នាក់(២នាក់សែងស្នែង១) និងអ្នកចាំជីកដី២នាក់។ ក្នុង១ក្រុម មានយួន៣នាក់ចាំត្រួត។ ដំបូងឡើយ ព្រះរាជាទ្រង់ជាអ្នកបញ្ញាឲ្យ ឧកញ៉ានរេន្ទតុល និង នាយកែព្រាលទៅបង្ក្រាប ក្រុមសិល្ប៍កែ ដែលរំដោះកូលីកំណែនចេញពីព្រែកជីកនោះទេ។ ប៉ុន្តែ ពលសេនាដែលទៅជាមួយខ្លួន ប្រែទៅជាចុះចូលរួមជាមួយនឹងសិល្ប៍កែ រួចនាំគ្នាគាំទ្រជាកម្លាំង ហើយបានវាយពលសេនាព្រះរាជា ឲ្យបរាជ័យ និងចុះចូលស្ទើរទាំងអស់។ ពុំនោះសោត សម្ដេចចៅពញាតី ឧកញ៉ានរេន្ទតុល និង នាយកែព្រាល ក៏ចូលរួមជាកម្លាំង ជាមួយសិល្ប៍កែ ហើយលើកទ័ពទៅកាប់សំលាប់យួនអស់ជាច្រើន និងរំដោះកម្មករកំណែនព្រែកជីក ចេញទាំងអស់។ “ឧកញ៉ាយោមរាជម៉ុក” ដែលមានគំនុំជាមួយ”ស្នងកែ”ពីយូរមកហើយនោះផង ក៏ទៅទូលពិតប្រាប់ អុងតាគុន ថា ស្នងកែនោះឯង ដែលជាដើមគំនិតបង្គាប់ឲ្យរាស្ត្ររត់ យ៉ាងដូច្នោះ។ អុងតាគុន ក៏បានសម្លាប់ ស្នងកែ នាគ្រានោះ ដោយកាត់ក្បាលយកទៅដោត ដាក់ជាបម្រាមកុំឲ្យមាននរណាក្រោយទៀតត្រាប់តាម ដែលស្នងកែខ្លួនឯង ក៏មិនបានដឹងអំពីកំហុសអ្វី ទាល់តែសោះ។ 9hamnn1w22nts9abk7yql2jpflekzed 334233 334232 2026-04-10T15:22:20Z ~2026-22070-46 50551 334233 wikitext text/x-wiki ព្រែកជីកយួននិងរឿងកំពប់តែអុងជាមហាសោកនាដកម្មរាស្ត្រខ្មែរដែលឈឺចាប់បំផុត ព្រែកជីកយួននិងរឿងកំពប់តែអុងជាមហាសោកនាដកម្មរាស្ត្រខ្មែរដែលឈឺចាប់បំផុត ព្រែកជីកវិញតេ ត្រូវបានជីកនៅឆ្នាំ១៨១៦ ដែលខ្មែរចាំមិនភ្លេចសោះ គឺមេទ័ពយួន បញ្ជាខ្មែរ កែនកម្លាំង៥០០០នាក់ និង យួន ៥០០០នាក់ ឲ្យជីកព្រែកនោះ ដែលមានបណ្ដោយ ៥៣គីឡូម៉ែត្រ ទទឹង ៣៣ម៉ែត្រ ជម្រៅ ២ម៉ែត្រ ៦០សង់ទីម៉ែត្រ ស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែងគឺចាប់ពី ខេត្តមាត់ជ្រូក ទៅដល់ ខេត្តពាម ដែលយួនហៅថា ព្រែកជីកវិញតេ។ ការជីកព្រែកនេះគឺ ក្នុងគោលបំណង លេបយកទឹកដីខ្មែរ ឲ្យចែកជាខ្មែរកណ្ដាល និងខ្មែរកម្ពុជាក្រោម ងាយស្រួលគ្រប់គ្រង រួចធ្វើជាព្រំប្រទល់ដែនដីខ្មែរ និង ដែនដីកូសាំងស៊ីនផង ហើយយួនចាត់ទុកដីណាដែលនៅខាងត្បូងព្រែកជារបស់ខ្លួន។ក្នុងរាជ្យព្រះបាទ អង្គចន្ទទី២(ព្រះឧទ័យរាជា) ឆ្នាំ១៨០៦ ដល់ ឆ្នាំ១៨៣៤ រួចបន្តដល់ រាជ្យក្សត្រីអង្គម៉ី ឆ្នាំ១៩៣៤ ដល់់ ឆ្នាំ១៨៤០ទើបជីកចប់សព្វគ្រប់។<ref>《[[嘉定城通志]]·山川志·藩安鎮》：永濟河，在朱篤屯之西。嘉隆十八年乙卯，直度朱篤屯右濠而西，經歌音淖口至祗村，長四萬四千四百二十尋，成二百五里半，命名永濟河。欽頒永清鎮鎮守統制瑞玉侯阮文瑞、右軍右保衛尉掌奇宣光侯潘文宣董督永清鎮民夫，每番五千人，威遠屯留戍軍五百，高蠻國昭錘尊羅呵全扶率軍力，每番五千，以十二月十五日起工。除淖口四千七十五尋不加工外，實力開浚二萬六千二百七十九尋。酌量土功難易，人力輕重，以自濠口至淖口剛燥土七千五百七十五尋為華民分作，泥濕土一萬八千七百四尋為高蠻分作。橫江十五尋，深六尺。官給每月人錢六貫、米一方，至明命元年庚辰三月十五日告浚。共成新河長一百四十里半，接舊河至河仙海口，總長二百五里半。而河道大通，人民商賈，共享無窮之利矣。</ref> ព្រែកជីកវិញតេលាតសន្ធឹងពីចំណុចប្រសព្វទន្លេបាសាក់ (បន្តពីព្រែកជីកវិញអាន) ឆ្ពោះមកដល់ចំណុចដៃព្រែកតន់ហន់ ប៉ែកខាងកើត គឺនៅឃុំព្រៃទន្លេ ស្រុកបន្ទាយមាស [[ខេត្តកំពត]] ទន្ទឹមនឹងបង្គោលព្រំដែនសម័យបារាំងលេខ ១២៤ ។បើតាមឯកសាររបស់លោក សារិន ឆាកព្រែកជីកវិញតេ មានបណ្តោយប្រវែង ៥៣គ.ម និងទទឹងជាមធ្យមមានប្រវែង ៣៣ម។ ព្រែកជីកនេះ ស្ថាបនាឡើងអំឡុងការគ្រងរាជរបស់ ព្រះរាជាអង្គចន្ទ​(១៨​០៦ – ១៨៣៤)ដែលអ្នកប្រវត្តិវិទូជាច្រើន បានហៅប្រទេសកម្ពុជាថា”កម្ពុជានាយុគដ៏ខ្មៅង​ងឹ​ត” ហើយចំពោះអ្នកសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរវិញ បានចាត់ទុកព្រះរាជាអង្គនេះ “ជាស្តេចចោល​ម្សៀត គិតតែពីស្រី និងអំណាច ហើយគ្មានបានគិតគូរសុខទុក្ខដល់ប្រជារាស្ត្រ និងស្រុកទេសឡើយ ព្រមទាំងជាក្សត្រដែលនាំយួនឲ្យចូលស្រុក មកត្រួតត្រា បង្កឲ្យមានសោកនាដកម្មយ៉ាងធន់ធ្ងរ។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ ១៨០៦ ព្រះអង្គចន្ទ ដែលជាព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ព្រះបាទអង្គអេង មានព្រះជន្មទើបតែ ១៥វស្សា បានអភិសេកជាព្រះរា​ជាខ្មែរ នៅក្រុងបាងកក ដោយមានព្រះនាមស​ម្រាប់​រាជ្យថា “ព្រះបាទសម្ដេចព្រះឧទ័យរាជា​ធិ​បតីព្រះស្រីសុរិយោពណ៌”។ បន្ទាប់ពីអភិសេក ព្រះអង្គ ទ្រង់យាងត្រលប់មកសោយរាជ្យនៅក្រុងឧដុង្គវិញ ដោយនាំទាំងព្រះអនុជទាំងបីអង្គ គឺអង្គស្ងួន អង្គអិម និងអង្គឌួង និងព្រះញាតិវង្សមួយចំនួន មកជាមួយផង។ ពេលព្រះរាជាយាងមកដល់ខេត្តបាត់ដំបង “ចៅពញាអភ័យធីបែស បែន” ជាស្តេចត្រាញ់គ្រប់គ្រងនៅទីនោះ និងមានងារជា “ឧកញ៉ាយោមរាជ បែន”ផង បានយកកូនស្រី ៤នាក់ មកថ្វាយដល់ក្សត្រទាំង៤អង្គដែរ។ ព្រះរាជាអង្គចន្ទ បានសព្វព្រះទ័យនាង ទេពធីតា ក៏យកធ្វើជា អ្នកម្នាង។ ក្រោយមកវិវាទបានកើតឡើងរវាងព្រះអង្គចន្ទ និងព្រះអនុជ ព្រមទាំងការសម្លាប់ យោមរាជបែនផងនោះ និងដោយហេតុខ្លាចក្រែង មានចម្បាំងគ្នាឯងក្នុងស្រុកកើតឡើង ព្រះអង្គចន្ទ ក៏ទ្រង់ទៅសុំអោយទ័ពយួនមកបង្ការ។ បន្ទាប់ពីទ័ពយួននេះបានមកដល់ ក៏ទៅបោះបន្ទាយនៅត្រង់ កោះចិន ដែលមានឡេវ៉ាន់យៀក ជាមេទ័ព។ ម្យ៉ាងទៀត ដើម្បីចង់បង្កើនទំនុកចិត្តជាមួយ ឡេវ៉ាន់យៀក (ហៅអុងតាគុន) ព្រះរាជាមានផែនការបញ្ជូន ព្រះអនុជពីរអង្គទៀត គឺអង្គអិម និងអង្គដួង ឲ្យទៅក្រុងព្រៃនគរ ដើម្បីសិក្សាបន្ត។ ផែនការនេះ ត្រូវបានព្រះអនុជទាំងពីរអង្គ ទ្រង់ជ្រាប ក៏នាំគ្នារត់ទាំងយប់ ចេញទៅស្រុកសៀម ដោយនាំព្រះមាតា និងបណ្ដាខ្ញុំ ទៅនៅជាមួយព្រះអង្គស្ងួន ហើយបានទូលព្រះចៅសៀមជ្រាប សព្វសេចក្តី។ ចាប់ពេលនោះហើយ ដែលស្តេចអង្គចន្ទ បានខិតជិតទៅខាងយួន ហើយទ្រង់ទុកដាក់ប្រទេសខ្មែរ ជាសាមន្ដរដ្ឋ(រដ្ឋចំណុះ) ដោយសន្យាលើកសួយសារអាករ ទៅថ្វាយស្ដេចយ៉ាឡុងរៀងរាល់ ៣ឆ្នាំម្ដង។ ចំណែកព្រះចៅសៀម ទ្រង់មិនពេញព្រះទ័យចំពោះអំពើព្រះអង្គចន្ទ ដែលបានងាកទៅរកយួនជាមិត្ដនោះវិញឡើយ។ ម៉្លោះហើយ ទ្រង់ក៏បញ្ជូនទ័ពអោយចូលប្រទេសខ្មែរ ជា៣ផ្លូវ។ គ្រានោះ ទ័ពចំរុះខ្មែរ-យួន ច្បាំងតទល់និងទ័ពសៀម។ ដោយឃើញស្ថានការណ៍មានសភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ព្រះអង្គចន្ទ ក៏ដកថយទៅគង់នៅខេត្តលង់ហោរនៃដែនដីកម្ពុជាក្រោម។ នៅគ.ស ១៨១៣ ក្រោយពីបានធ្វើការសម្រុះសម្រួលជាមួយសៀមខ្លះហើយ ស្ដេចយ៉ាឡុង ទ្រង់បានបញ្ជាឲ្យលោក ឡេ វ៉ាន់យៀក ហែព្រះអង្គចន្ទ អោយត្រឡប់មកសោយរាជ្យនៅឧដុង្គវិញ។ នៅគ.ស. ១៨១៤ សៀមលើកទ័ពចូលម្ដងទៀត តែពុំមែនមកកំចាត់យួនដូចពេលមុនៗទេ គឺមកដណ្ដើមយកទឹកដីខ្មែរដោយត្រង់ៗតែម្ដង។ ទឹកដីខ្មែរ ៣ខេត្ដទៀត ត្រូវបានទៅសៀម ចាប់តាំងពីពេលនោះទៅ គឺម្លូព្រៃ ទន្លេ-រពៅ និងស្ទឹងត្រែង។ ពេលនេះប្រទេសកម្ពុជា លែងមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយប្រទេសលាវ ទៀតហើយ។ ប្រវត្តិព្រែកជីកវិញតេ និងប្រវត្តិកំពប់តែអុង៖ នៅ ឆ្នាំ ១៨១៥ តាមបញ្ជាពីអធិរាជ”យ៉ាឡុង” (Gia Long) ឲ្យកេណ្ឌរាស្ត្រខ្មែរ ៤០០០នាក់ មកសាងបន្ទាយមួយ នៅមាត់ជ្រូក (ចូវដុក) ។ ខ្មែរ ២០,០០០នាក់ទៀត ត្រូវបានប្រមូល មកពីគ្រប់ខេត្ត ដើម្បីជីកព្រែកចំនួនពីរ។ គ្រានោះយួនមិនទាន់ហៅថា ព្រែកជីកវិញតេ នៅឡើយទេ ដោយនិយាយត្រឹម ពាក្យព្រែកជីកសម្រាប់ការពារសឹកសត្រូវ នៃបន្ទាយនៅមាត់ជ្រូក។ ប៉ុន្តែ ក្រោយពីបានជីករួចហើយ យួនក៏បានហៅថាជាព្រែកជីកវិញតេតែម្តង។ ពេលនោះ អស់មុខមន្ត្រី និងព្រះឧទ័យរាជាអង្គចន្ទ មិនសព្វព្រះទ័យនឹងឈ្មោះនេះឡើយ បានជជែកថា ប្រទេសខ្មែរមិនមានព្រំដែននៅទីនេះទេ។ ការទាមទារនេះ<ref>《[[國朝正編撮要]]·卷之三》：眞臘王匿禛置書于嘉定，請合力濬永濟河。命悅預先規畫。請發在城並永淸、定祥、威遠屯兵民三萬九千餘，與眞臘兵民一萬六千餘，分爲三番，以開春應役，初夏畢工。許之。諭之曰：「永濟河道連新疆，一路舟車，爲利正溥。我皇考世祖高皇帝淵謨妙算，注意邊籌，一初開導，工未告完。朕邇追先志，深惟一勞久佚之計。卿當如何籌辦，指日奏功，以稱朕意。且此河非眞臘之利，藩王所請，未必眞情。諭到日，彼必有言阻之。然事成於果斷，敗於猶豫。朕已先定，彼何足算哉。」</ref><ref>《[[國朝正編撮要]]·卷之三》：二月，復濟永濟河，命黎文悅董其事。先是，悅聞興化盗起，密疏請緩。至是，興化匪平，撥兵民開浚。未幾，悅有疾，命副總鎭張進寶代辦。</ref> ឯកសារសាស្ត្រាស្លឹករឹតខ្មែរនៅវត្តក្រួច ដែលសរសេរជាកំណាព្យដោយព្រះមហាបទុមបារមីពេជ្ញ គង់នៅវត្តកោះប្រាក់បិទមាស បានសរសេរទាក់ទងនឹងរឿងព្រែកជីកនេះយ៉ាងវែង ថា កំណែនមានរហូតដល់ចំនួន ៥ម៉ឺននាក់ឯណោះ និងមានមន្ត្រីខ្មែរនៅមើលការខុសត្រូវពីលើ គឺ“ឧកញ៉ាយោមរាជម៉ុក” និង”ស្នងកែ” ជាអ្នកត្រួតផ្ទាល់។ ក្ដីលំបាកវេទនារបស់ខ្មែរ ជាគូលីកំណែននេះ ប្រៀបបាននឹងឋាននរក។ គេចែកជាក្រុម ដប់ៗនាក់ (មេម្នាក់ កូន៩) ដោយប្រើស្នែង៤ សែងគ្នា៨នាក់(២នាក់សែងស្នែង១) និងអ្នកចាំជីកដី២នាក់។ ក្នុង១ក្រុម មានយួន៣នាក់ចាំត្រួត។ ដំបូងឡើយ ព្រះរាជាទ្រង់ជាអ្នកបញ្ញាឲ្យ ឧកញ៉ានរេន្ទតុល និង នាយកែព្រាលទៅបង្ក្រាប ក្រុមសិល្ប៍កែ ដែលរំដោះកូលីកំណែនចេញពីព្រែកជីកនោះទេ។ ប៉ុន្តែ ពលសេនាដែលទៅជាមួយខ្លួន ប្រែទៅជាចុះចូលរួមជាមួយនឹងសិល្ប៍កែ រួចនាំគ្នាគាំទ្រជាកម្លាំង ហើយបានវាយពលសេនាព្រះរាជា ឲ្យបរាជ័យ និងចុះចូលស្ទើរទាំងអស់។ ពុំនោះសោត សម្ដេចចៅពញាតី ឧកញ៉ានរេន្ទតុល និង នាយកែព្រាល ក៏ចូលរួមជាកម្លាំង ជាមួយសិល្ប៍កែ ហើយលើកទ័ពទៅកាប់សំលាប់យួនអស់ជាច្រើន និងរំដោះកម្មករកំណែនព្រែកជីក ចេញទាំងអស់។ “ឧកញ៉ាយោមរាជម៉ុក” ដែលមានគំនុំជាមួយ”ស្នងកែ”ពីយូរមកហើយនោះផង ក៏ទៅទូលពិតប្រាប់ អុងតាគុន ថា ស្នងកែនោះឯង ដែលជាដើមគំនិតបង្គាប់ឲ្យរាស្ត្ររត់ យ៉ាងដូច្នោះ។ អុងតាគុន ក៏បានសម្លាប់ ស្នងកែ នាគ្រានោះ ដោយកាត់ក្បាលយកទៅដោត ដាក់ជាបម្រាមកុំឲ្យមាននរណាក្រោយទៀតត្រាប់តាម ដែលស្នងកែខ្លួនឯង ក៏មិនបានដឹងអំពីកំហុសអ្វី ទាល់តែសោះ។ e2y8lf0hl7ajtsyappegbzdyd1xdm8f 0 39005 334253 320769 2026-04-11T07:31:48Z CommonsDelinker 142 Replacing KingTaksin's_coronation.jpg with [[File:โคลงภาพพระราชพงศาวดาร_ภาพที่_31_ภาพทูตเชียงใหม่เฝ้าถวายราชบรรณาการ.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · 334253 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = តាកស៊ីន<br>ตากสิน |title =ព្រះមហាក្សត្រក្រុងធនបុរី |image = Monument of King Taksin in Wat Kungtapao 1.jpg |caption = |succession = [[ព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រក្រុងធនបុរី]] |reign = ២៨ ធ្នូ ១៧៦៧ – ៦ មេសា ១៧៨២ |coronation = ២៨ ធ្នូ ១៧៦៧ |predecessor = [[ឯកទឝ]] (មុនអយុធ្យាត្រូវដួលរលំ) |successor = [[ពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក]]<br> <small>(រាមាទី១)</small> | regent = [[ឥន្ទ្រពីថាក៍]] | reg-type = [[វាំងមុខ|ព្រះអនុរាជ]] |birth_date = ១៧ មេសា ១៧៣៤ |birth_place = ក្រុងអយុធ្យា, [[អាណាចក្រអយុធ្យា|អាណាចក្រសៀម]] |death_date = ៧ មេសា ១៧៨២ (ព្រះជន្មាយុ ៤៧ វស្សា) |death_place = [[ព្រះរាជវាំងធនបុរី]], [[ធនបុរី|ក្រុងធនបុរី]], [[អាណាចក្រធនបុរី]] |spouse = សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសី ក្រុមហ្លួងបុត្របុរិជា<br>ព្រះមហេសី ក្រុមបុរិជាភាគធីស្រីសុតារក្ស |issue = បុត្រានិងបុត្រីចំនួន ៣០ អង្គ<ref name="ธำรงศักดิ์ อายุวัฒนะ 490"/> |house = [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ#ក្រុងធនបុរី|រាជវង្សធនបុរី]] |father = [[យ៉ុង សែតា]]<ref name="Lintner, p. 112">Lintner, p. 112</ref> |mother = ណុកគាង (នាមក្រោយ៖ [[ក្រុមព្រះទេពផាម៉ាត]]) |religion = [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]] |monarch = |image_size = 200 |date of burial = |place of burial = }} '''សម្តេចព្រះចៅតាកស៊ីនមហារាជ''' ([[ភាសាថៃ]]៖ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช) (១៧ មេសា ១៧៣៤ – ៧ មេសា ១៧៨២) ឬ '''ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះចៅក្រុងធនបុរីមហារាជ ព្រះពុទ្ធចៅចៅយូហួ''' គឺជាព្រះមហាក្សត្រតែមួយគត់នៃ[[អាណាចក្រធនបុរី|ក្រុងធនបុរី]]។ ព្រះអង្គធ្លាប់ជាអភិជនម្នាក់នៅក្នុង[[អាណាចក្រអយុធ្យា|សម័យអយុធ្យា]]ហើយក្រោយមកគឺជាមេដឹកនាំកំពូលម្នាក់នៅក្នុងចលនារំដោះសៀមចេញពីការកាន់កាប់របស់ភូមាបន្ទាប់ពីក្រុងអយុធ្យាត្រូវបាន[[សង្គ្រាមភូមា–សៀម (១៧៦៥–១៧៦៧)|ផ្តួលរំលំជាលើកពីរនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៦៧]] និងជាអ្នកបង្រួបបង្រួម[[ថៃ|ប្រជាជាតិសៀម]]ឡើងវិញបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមជាមួយភូមាបានបញ្ចប់។ ព្រះអង្គបានបង្កើតស្ថាបនាក្រុងធនបុរីជារាជធានីឡើងវិញបន្ទាប់ពីវាត្រូវបានទទួលរងការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីសង្គ្រាម។ ក្រោមរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ ប្រទេសសៀមត្រូវឆ្លងកាត់សង្គ្រាមជាច្រើនដូចជា សង្គ្រាមបង្រ្កាបការលុកលុយជាថ្មីដោយភូមា ការវាយយកនគរ[[លាននា]]នៅភាគខាងជើង ក្សត្របុរីធឡាវតូចៗ និងបានបើកការវាយប្រហារនិងត្រួតត្រាទឹកដី[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មួយផ្នែក។ ថ្វីត្បិតតែរជ្ជកាលព្រះអង្គសម្បូរពោរពេញទៅដោយសឹកសង្គ្រាមមែនក៏ប៉ុន្តែតាកស៊ីនទ្រង់នូវតែយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងម៉ត់ចត់ទៅលើរឿងនយោបាយ រដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និងសុខុមាលភាពរបស់ប្រទេស។ ព្រះអង្គបានលើកកម្ពស់វិស័យពាណិជ្ជកម្ម និងពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយបរទេសរួមមាន[[រាជវង្សឆេង|ចិន]] [[សហរាជាណាចក្រ|អង់គ្លេស]] និង[[ហុល្លង់]]ជាដើម។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គទ្រង់ថែមទាំងបានបន្តសាងសង់ផ្លូវ និងជីកប្រឡាយផងដែរ។ ក្រៅពីការជួសជុលប្រាសាទនានា តាកស៊ីនបានព្យាយាមធ្វើឱ្យអក្សរសាស្ត្រថៃមានភាពរីកចម្រើនឡើងវិញបូករួមជាមួយផ្នែកផ្សេងៗនៃសិល្បៈដូចជា ល្ខោន គំនូរ ស្ថាបត្យកម្ម និងសិប្បកម្ម។ល។ ព្រះអង្គថែមទាំងបានចេញបទបញ្ញត្តិសម្រាប់ការប្រមូលនិងការរៀបចំអត្ថបទឯកសារផ្សេងៗដើម្បីលើកកម្ពស់វិស័យអប់រំនិងការសិក្សាសាសនាទៀតផង។ នៅចុងរជ្ជកាល ព្រះអង្គត្រូវបានគេធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ចេញពីអំណាចរួចត្រូវបានគេចាប់យកទៅប្រហារជីវិត។ តាកស៊ីនត្រូវបានមិត្តដ៏ជិតស្និទរបស់ទ្រង់ឡើងស្នងរាជ្យបន្តក្រោមព្រះនាមថា[[ពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក|សម្តេចព្រះចៅរាមាទី១]] ស្ថាបនិកនៃ[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|នគររតនកោសិន្ទ្រ៍]]និង[[រាជវង្សចក្រី]]។ ក្នុងការទទួលស្គាល់នូវសមិទ្ធិផលដែលទ្រង់បានធ្វើដើម្បីប្រជាជនសៀម គេបានផ្តល់គោរមងារព្រះអង្គថា"មហារាជ"។ ==ដើមជីវិត== ===ពូជពង្ស=== តាកស៊ីនបានប្រសូតនៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៧៣៤ នៅ[[ក្រុងអយុធ្យា]]។ តាកស៊ីនមានជាប់សញ្ជាតិចិន ថៃ និងមន។ ឪពុករបស់គាត់មានឈ្មោះថា[[ចេង យ៉ុង]] ([[ភាសាចិន]]៖ 鄭鏞) មានមុខរបរជាអ្នកប្រមូលពន្ធ និងមានដើមកំណើតជាជនជាតិចិនមកពីស្រុក[[ចេងហៃ]] ក្រុងសានថូ ខេត្ត[[ក្វាងទុង]] ប្រទេសចិន។<ref name="Lintner, p. 112"/><ref>[https://books.google.com/books?id=0LgSI9UQNpwC&pg=PA8&dq=tran+fukien&hl=en&sa=X&ei=Fi_NVITUN6XjsASAvoKoDg&ved=0CFwQ6AEwCQ#v=onepage&q=tran%20fukien&f=false Woodside 1971], p. 8.</ref> ម្តាយតាកស៊ីនមានឈ្មោះថា[[ក្រុមព្រះទេពផាម៉ាត|ណុកគាង]] ([[ភាសាថៃ]]៖ นกเอี้ยง) មានដើមកំណើតជាជនជាតិមន-ថៃ។<ref name=":0">{{Cite journal|last=Roy|first=Edward|date=2010|title=Prominent Mon Lineages from Late Ayutthaya to Early Bangkok|url=http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/2001/JSS_098_0i_VanRoy_ProminentMonLineages.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304052427/http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/2001/JSS_098_0i_VanRoy_ProminentMonLineages.pdf|archive-date=4 មីនា 2016|journal=Journal of the Siam Society|volume=98|pages=206}}</ref> ម្តាយរបស់ណុក (ជីដូនតាកស៊ីន) គឺជាស្ត្រីអភិជនមនម្នាក់ដែលជាប្អូនស្រីបង្កើតរបស់ព្រះពិទបុរី (ឈ្មោះផ្ទាល់ខ្លួន៖ រឿន) និងព្រះរាមឆាធូរុណ (ឈ្មោះផ្ទាល់ខ្លួន៖ ឈួន)។ ព្រះពិទបុរីគឺជាអភិបាល[[ខេត្តពេជ្របុរី]]ដែលកាលនុះជាមជ្ឈដ្ឋានប្រជាជនមននិងជាមូលដ្ឋានកងទ័ពជើងទឹកក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ[[បរមកោដ្ឋ]]។ ព្រះរាមឆាធូរុណវិញបានបម្រើការជាប្រធានសហគមន៍មននៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ[[ឯកទឝ]]។ ឪពុករបស់ណុកគឺជាប្រជាជនសាមញ្ញធម្មតា។<ref name=":0" /><ref>{{Cite book|title=Siamese Melting Pot: Ethnic Minorities in the Making of Bangkok|publisher=ISEAS-Yusof Ishak Institute|year=2017|pages=78}}</ref> ===កុមារភាព=== ដោយចាប់អារម្មណ៍នឹងទេពកោសល្យរបស់ក្មេងប្រុសម្នាក់នេះចៅមហាចក្រីមុចដែលជា[[ក្រសួងមហាផ្ទៃ (ថៃ)|មហាអធិការបតីនៃកិច្ចការស៊ីវិល]]នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទបរមកោដ្ឋបានទទួលចិញ្ចឹមតាកស៊ីនជាកូនហើយដាក់ឈ្មោះជាភាសាសៀមថាស៊ីន (สิน) ដែលមានន័យថាប្រាក់ឬកំណប់។<ref>{{cite web|url= http://rirs3.royin.go.th/dictionary.asp|title= RID 1999|access-date= 30 កញ្ញា 2021|publisher= [[Royal Institute of Thailand|RIT]]|archive-url= https://web.archive.org/web/20090303000030/http://rirs3.royin.go.th/dictionary.asp|archive-date= 3 មីនា 2009|df= mdy-all|archivedate= 2009-03-03|archiveurl= https://web.archive.org/web/20090303000030/http://rirs3.royin.go.th/dictionary.asp|url-status= dead}}</ref> នៅពេលឈានដល់អាយុ ៧ ឆ្នាំ ស៊ីនត្រូវបានចាត់ឱ្យទៅប្រសិទ្ធជាមួយព្រះសង្ឃមួយអង្គឈ្មោះថុងឌីដើម្បីចាប់ផ្តើមរៀនសូត្រនៅឯ[[វត្ត|វត្តអារាម]][[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]មួយដែលមានឈ្មោះថាប្រាសាទកូសាវ៉ាដ (ថៃ៖ วัดโกษาวาส)។<ref>{{cite web |url=http://watchoengthar.igetweb.com/index.php?mo=10&art=224753 |title=គេហទំព័រផ្លូវការរបស់វត្តចឿងថា |website=iGetWeb |access-date=30 កញ្ញា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091109102720/http://watchoengthar.igetweb.com/index.php?mo=10&art=224753 |archive-date=9 វិច្ឆិកា 2009 |archivedate=2009-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091109102720/http://watchoengthar.igetweb.com/index.php?mo=10&art=224753 |url-status=dead }}</ref> ប្រាំពីរឆ្នាំក្រោយមក តាកស៊ីនត្រូវបានឪពុកចុងរបស់គាត់បញ្ជូនទៅធ្វើជាអ្នកបម្រើការឱ្យរាជវង្សសៀម។ តាកស៊ីនបានរៀនសិក្សា[[ភាសាចិនកុកងឺ]] [[ភាសាវៀតណាម]] និងប្រភេទ[[ភាសាឥណ្ឌា]]ជាច្រើននិងថែមទាំងអាចនិយាយស្ទាត់ជំនាញបានទៀតផង។ ខណៈពេលកំពុងរៀនភាសាវៀតណាម គាត់បានដាក់ឈ្មោះខ្លួនឯងជា"ទ្រិញក្វាកអាញ់" (Trịnh Quốc Anh)។ នៅពេលដែលស៊ីននិងមិត្តរបស់គាត់ឈ្មោះថងឌួងដែលជាកូនចៅនៃគ្រួសារអភិជនមនម្នាក់បានទៅជួបជាមួយគ្រូទាយជនជាតិចិនម្នាក់ដោយគ្រូនេះបានទោះទាយថាអ្នកទាំងពីរគឺមានខ្សែសំណាងនៅក្នុងដៃហើយនឹងក្លាយជាស្តេចទាំងពីរនាក់នៅពេលអនាគត។ ពួកគេទាំងពីរនាក់គិតថាវាជាពាក្យភូតភរហើយមិនសូវបានយករឿងនេះទៅពិចារណាឱ្យបានដិតដល់ទេ ប៉ុន្តែតាមពិត ថងឌួងពិតជាបានក្លាយជាអ្នកស្នងរាជ្យបន្តពីតាកស៊ីនមែនដោយមានព្រះនាមថា[[ពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក|រាមាទី១]]។<ref>{{cite book|author=พระราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์|script-title=(ភាសាថៃ) สามกรุง|location=បាងកក|publisher=สำนักพิมพ์คลังวิทยา|pages=54–58}}</ref> ===អាជីពដំបូងៗ=== បន្ទាប់ពីបានធ្វើសច្ចាប្រណិធានជាព្រះសង្ឃអស់រយៈពេលបីឆ្នាំ ស៊ីនបានចូលរួមបម្រើការឱ្យព្រះបាទ[[ឯកទឝ]]ដោយមានងារជាអភិបាលរងទីមួយនៃ[[ខេត្តតាក]]និងក្រោយមកជាអភិបាលខេត្តតែម្តងដោយទទួលបានព្រះនាមថា ''ព្រះតាក''។<ref>Webster, 156</ref> នៅឆ្នាំ១៧៦៥ នៅពេលដែលភូមាបានចូលវាយលុកនគរអយុធ្យា ព្រះតាកស៊ីនបានការពាររាជធានីខេត្តក្នុងតំបន់ហើយបានទទួលងារបន្ថែមថា ព្រះវជិរប្រាកាននៃខេត្ត[[កំពែងផេត]]។ តែទោះយ៉ាងណា តាកស៊ីនមិនដែលបានឱកាសក្លាយជាអភិបាល[[ខេត្តកំពែងផេត]]ទេព្រោះថាប្រទេសសៀមពេលនោះកំពុងតែស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងរ។ អស់រយៈពេលជាងមួយឆ្នាំដែលទាហានថៃនិងភូមាបានប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងសាហាវនៅជុំវិញក្រុងអយុធ្យាហើយទីបំផុតអយុធ្យាក៏ត្រូវដួលរលំនៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៧៦៧។ ===ចលនាតស៊ូ និងឯករាជ្យ=== [[File:พระเจ้าตากทรงม้า.jpg|thumb|200px|right|បូជនីយស្ថានតាកស៊ីនមហារាជ, អមដោយទាហានដ៏គួរឱ្យទុកចិត្តទាំងបួនរបស់ព្រះអង្គនៅឯ[[ខេត្តចន្ទបុរី]]]] {{See also|សង្គ្រាមភូមិ–សៀម (១៧៦៥–១៧៦៧)}} នៅថ្ងៃទី៣ ខែមករា ឆ្នាំ១៧៦៧ ពោលគឺរយៈពេលបីខែមុនក្រុងអយុធ្យាត្រូវដួលរលំ,<ref>Baker, Chris; Phongpaichit, Pasuk. A History of Ayutthaya: Siam in the Early Modern World (p. 262). Cambridge University Press. Kindle Edition.</ref> តាកស៊ីនជាមួយនឹងទាហានប្រមាណ ៥០០ នាក់បានធ្វើដំណើរចេញពីក្រុងដែលខ្លួនកំពុងឈរជើងឆ្ពោះទៅក្រុង[[រៈយង]]នៅឯតំបន់ឆ្នេរខាងកើតនៃ[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]។<ref>{{cite book|title=Columbia Chronologies of Asian History and Culture|author=John Bowman|year=2000|publisher=[[Columbia University Press]]|page=[https://archive.org/details/columbiachronolo00john/page/514 514]|isbn=0-231-11004-9|url=https://archive.org/details/columbiachronolo00john/page/514}}</ref> សកម្មភាពនេះគឺមិនដែលត្រូវបានពន្យល់ឱ្យបានដឹងច្បាស់លាស់នោះទេនិងរួមទាំងវត្តមាននៃទ្រព្យនិងបរិវេណរាជវង្សអយុធ្យានៅលើកោះក្នុងក្រុងនេះផងដែរ។ គេក៏មិនដឹងដែរថាតើតាកស៊ីននិងហ្វូងទាហានរបស់លោកបានប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រអ្វីដើម្បីអាចគេចផុតពីការឡោមព័ទ្ធរបស់ទ័ពភូមា។ ដំបូងឡើយ តាកស៊ីនបានមកឈប់សម្រាកនៅក្រុង[[ជលបុរី]]ដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តជាប់រៈយងហើយបន្ទាប់មកក៏បន្តដំណើររហូតទៅដល់ក្រុងរៈយងដោយនេះគឺជាកន្លែងដែលគាត់បានកេណ្ឌយកកម្លាំងបន្ថែម។<ref>Eoseewong, p. 126</ref> គាត់បានរៀបចំគម្រោងវាយប្រហារនិងដណ្តើមយកខេត្ត[[ចន្ទបុរី]]ហើយបើយោងតាមដំណើលរឿងប្រវតិ្តសាស្រ្តដ៏ពេញនិយមមួយបានឱ្យដឹងថា មុនប្រតិបត្តិគម្រោង ព្រះតាស៊ីនបានមានប្រសាសថា"យើងនឹងធ្វើការវាយប្រហារលើក្រុងចន្ទបុរីនៅរាត្រីនេះដូច្នេះចុះយើងបរិច្ចាគនិងបំផ្លាញរបស់របរនិងរួមទាំងអាហារដែលយើងមាននៅទីនេះឱ្យអស់ព្រោះថាយើងនឹងទទួលបានស្បៀងថ្មីនៅឯចន្ទបុរីនាថ្ងៃស្អែក"។<ref name=RoyalThaiArmy>{{cite web |url=http://www.navy.mi.th/sattahipbase/tour/seal_jawtak.php |title=King Taksin's shrine |website=Royal Thai Navy |access-date=1 តុលា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100702121735/http://www.navy.mi.th/sattahipbase/tour/seal_jawtak.php |archive-date=2 កក្កដា 2010 |df=mdy-all }}</ref> នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៧៦៧ ក្រុងអយុធ្យាក៏បានធ្លាក់ទៅក្រោមការកាន់កាប់របស់ភូមា។ បន្ទាប់ពីអយុធ្យាត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញនិងដំណឹងសោយទិវង្គតរបស់ស្តេចថៃបានលេចឡើង ប្រទេសសៀមក៏បានបែងចែកចេញជា ៦ ផ្នែកដោយមានព្រះតាកស៊ីនគ្រប់គ្រងតំបន់ឆ្នេរខាងកើត។ រួមគ្នាជាមួយថងឌួងដោយឥឡូវមាននាមថាចៅពញាចក្រី ទីបំផុតគាត់ក៏អាចវាយបណ្ដេញជនជាតិភូមាចេញពីស្រុកមាតុភូមិខ្លួនវិញ និងកម្ចាត់រាល់គូប្រជែងនៅក្នុងស្រុកហើយបង្រួបបង្រួមប្រទេសឡើងវិញ។<ref>Eoseewong, p. 98</ref> ពីរខែបន្ទាប់ក្រុងអយុធ្យាបានដួលរលំ ទាហានរបស់តាកស៊ីនបានផ្លាស់ទីចូលក្នុងខេត្តចន្ទបុរីប៉ុន្តែត្រូវបានអភិបាលក្រុងចន្ទបុរីបដិសេធមិនឱ្យចូល។ ដូចនេះ តាកស៊ីនក៏បានធ្វើការវាយឆ្មក់លើក្រុងចន្ទបុរីនាអំឡុងពេលរាត្រីហើយបានគ្រប់គ្រងក្រុងនេះដោយជោគជ័យនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៧៦៧។<ref name=DamrongRajanubhab385>Damrong Rajanubhab, p. 385</ref> ដោយសារតែអវត្តមានទ័ពភូមានៅតំបន់ឆ្នេរខាងកើត ព្រះតាកស៊ីនអាចកេណ្ឌបានមនុស្សជាច្រើនមកចូលបម្រើក្នុងជួរទ័ពរបស់ខ្លួន។<ref>{{cite web |url=http://www.crma.ac.th/histdept/archives/articles/king-tak-to-the-east.htm |title=(ភាសាថៃ) Art&Culture |publisher=Crma.ac.th |access-date=1 តុលា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090622054412/http://www.crma.ac.th/histdept/archives/articles/king-tak-to-the-east.htm |archive-date=22 មិថុនា 2009 |df=mdy-all |archivedate=2009-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622054412/http://www.crma.ac.th/histdept/archives/articles/king-tak-to-the-east.htm |url-status=dead }}</ref> មិនយូរប៉ុន្មាន តាកស៊ីនក៏បង្កើតមូលដ្ឋានទ័ពនៅក្នុងតំបន់នេះនិងត្រៀមចេញទៅរំដោះមាតុភូមិខ្លួនពីការកាន់កាប់របស់ភូមា។<ref name=warwood253>W.A.R.Wood, p. 253</ref> បន្ទាប់ពីចូលកាន់កាប់ក្រុងអយុធ្យាបានដោយជោគជ័យ កងទ័ពភូមាហាក់ដូចជាមិនបង្ហាញចំណាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងក្នុងការបន្តកាន់កាប់រាជធានីសៀមទៀតឡើយក្រោយពីបានដឹងឮថាទឹកដីប្រទេសខ្លួនកំពុងតែរង[[សង្គ្រាមចិន–ភូមា (១៧៦៥–១៧៦៩)|ការឈ្លានពានពីសំណាក់ប្រទេសចិន]]។ ពួកភូមាបានប្រមូលទ័ពភាគច្រើនឆ្ពោះទៅរកប្រទេសខ្លួនវិញដោយបន្សល់ទុកតែក្រុមទ័ពតូចមួយប៉ុណ្ណោះក្រោមបញ្ជាការរបស់ឧត្តមសេនីយ៍ស៊ូគីឱ្យនៅមើលក្រុងអយុធ្យា។ នៅថ្ងៃទី៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៧៦៧ ដោយបានប្រមូលកងទ័ពជាង ៥,០០០ នាក់ តាកស៊ីនបានបន្តធ្វើដំណើរតាមដងទន្លេចៅព្រះពញា (ឬចៅប្រះយ៉ា) រួចក៏វាយដណ្តើមបានតំបន់ធនបុរីដែលមានទីតាំងទល់មុខទីក្រុង[[បាងកក]]សព្វថ្ងៃ។ គាត់បានប្រហារជីវិតអភិបាលថៃអាយ៉ងភូមាដែលមានឈ្មោះថាថងអ៊ិនដែលពួកភូមាចាត់ឱ្យគ្រប់គ្រង។<ref>Damrong Rajanubhab, pp. 401–402</ref> តាកស៊ីនបានទទួលជ័យជម្នះម្តងហើយម្តងទៀតហើយទីបំផុតក៏បានធ្វើការវាយលុកលើជំរុំទ័ពភូមាចម្បងនៅក្បែរក្រុងអយុធ្យា។ ពួកភូមាបានទទួលបរាជ័យហើយតាក់ស៊ីនក៏បានដណ្តើមយកក្រុងអយុធ្យាពីសត្រូវមកវិញបន្ទាប់ក្រុងនេះត្រូវធ្លាក់ក្រោមដៃពួកភូមាអស់រយៈពេលចំនួនប្រាំពីរខែ។<ref name=warwood253/> ===ការស្ថាបនារាជធានីថ្មី=== តាកស៊ីនបានចាត់វិធានការសំខាន់ៗដើម្បីបង្ហាញថាគាត់គឺជាអ្នកស្នងរាជ្យដ៏សក្តិសម។ គាត់បានធានាការពារអតីតគ្រួសាររាជវង្ស បានរៀបចំពិធីបូជាសពដ៏ធំនៃអដ្ឋិធាតុដែលនៅសេសសល់របស់ព្រះបាទ[[ឯកទឝ]] និងដោះស្រាយបញ្ហាកសាងរាជធានីជាដើម។<ref>Damrong Rajanubhab, p. 388</ref> តាកស៊ីនបានយល់ឃើញថាទីក្រុងអយុធ្យាបានទទួលរងនូវការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរហើយនឹងត្រូវការធនធានជាច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ប្រសិនបើចង់ស្តាររាជធានីអយុធ្យាឡើងវិញ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ពួកភូមាបានស្គាល់យ៉ាងច្បាស់នូវទីកន្លែងទន់ខ្សោយនៃក្រុងអយុធ្យាហើយក្នុងករណីមានការវាយប្រហារជាថ្មីពីភូមានោះ កងទ័ពសៀមគឺមិនមានចំនួនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការការពារទីក្រុងប្រកបទៅដោយប្រសិទ្ធភាពឡើយ។ បន្ទាប់ពីគិតគូរពិចារណាហើយ គាត់បានបង្កើតរាជធានីថ្មីនៅឯធនបុរីដែលមានទីតាំងនៅជិតសមុទ្រជាងអយុធ្យា។<ref name=Syamananda95/> ភូមិសាស្ត្រធនបុរីមិនត្រឹមតែពិបាកសម្រាប់សត្រូវធ្វើការឈ្លានពានតាមផ្លូវគោកប៉ុណ្ណោះទេ វាថែមទាំងជាទីរារាំងជំនួញអាវុធនិងយោធារបស់ស្តេចត្រាញ់នានានៅតាមទន្លេចៅព្រះពញាទៀផង។<ref name=DamrongRajanubhab385/> ដោយសារធនបុរីជាក្រុងតូចមួយ កងកម្លាំងរបស់តាកស៊ីនមានទាំងទាហាននិងនាវិកអាចគ្រប់គ្រងបន្ទាយរបស់ខ្លួនបានដោយងាយហើយប្រសិនបើមើលឃើញថាវាមិនអាចទប់ទល់នឹងការវាយប្រហាររបស់សត្រូវបាននោះ ព្រះតាកស៊ីនអាចលើកទ័ពចេញហើយដកថយទៅចន្ទបុរីវិញបាន។<ref>{{cite book|title=(ភាសាថៃ) Nirat Phra Bart (นิราศพระบาท)|year=2007|author=[[Sunthorn Phu]]|publisher=Kong Toon (กองทุน)|pages=123–124|isbn=978-974-482-064-8}}</ref> ភាពជោគជ័យរបស់តាកស៊ីនក្នុងការប្រយុទ្ធតទល់នឹងគូប្រជែងដើម្បីអំណាចគឺបានមកពីសមត្ថភាពផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងនាមជាអ្នកចម្បាំង ភាពជាអ្នកដឹកនាំ ភាពក្លាហាន និងការរៀបចំកងកម្លាំងខ្លួនប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ ជាធម្មតា គាត់តែងចេញឈរនៅមុខជួរប្រយុទ្ធនៅពេលជួបជាមួយសត្រូវដោយនេះគឺជាសកម្មភាពដែលបណ្តុះស្មារតីកម្លាំងរបស់តាកស៊ីនឱ្យមានភាពក្លាហានមោះមុត។ ក្នុងចំណោមមន្រ្តីដែលបានកំណត់ជោគវាសនាពួកគេជាមួយតាកស៊ីននាអំឡុងពេលយុទ្ធនាការដើម្បីដណ្តើមឯករាជ្យនិងទម្លាក់បក្សពួកអនាធិបតេយ្យនៅក្នុងតំបន់នុះគឺបុគ្គលចំនួនពីររូបដែលអ្នកទាំងពីរបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ។ ពួកគេទាំងពីរគឺជាកូនប្រុសរបស់អតីតមន្រ្តីដែលមានងារជា ព្រះអសន្តស៊ុនថនស៊ាមាត្រា (ថៃ៖ พระอักษรสุนทอนเทพธิดา)។ កូនច្បងមានឈ្មោះថាថងឌួង ប្រសូតនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៣៧ នៅក្រុងអយុធ្យាដែលក្រោយមកនឹងក្លាយជាស្ថាបនិកនៃ[[រាជវង្សចក្រី]]។ ចំណែកឯកូនពៅគឺមានឈ្មោះថាប៊ុនម៉ា ប្រសូតនៅឆ្នាំ១៧៤៣ ដោយបានបម្រើការជាភូឈួយ។<ref>Prince Chula, p.74</ref> មុនពេលក្រុងអយុធ្យាត្រូវដួលរលំ ថងឌួងមានយសសក្តិជាហ្លួងយុក្របាតដែលទទួលបន្ទុកផ្នែកឃ្លាំមើលរាជវង្សនិងបម្រើការជាអភិបាលក្រុង[[រាជបុរី]] ហើយប៊ុនម៉ាវិញគឺមានងារកម្រិតតុលាការជាណៃស៊ុដជិន្ដា។ ហ្លួងយុក្របាត (ថងឌួង) គឺមិនមានវត្តមាននៅក្រុងអយុធ្យាទេនៅខណៈដែលវាកំពុងដួលរលំ រីឯណៃស៊ុនជិន្ដា (ប៊ុនម៉ា) បានរត់គេចរួចពីវិនាសកម្មនៃក្រុងអយុធ្យា។ ទោះជាយ៉ាងណា ខណៈពេលដែលតាកស៊ីនកំពុងប្រមូលកម្លាំងរបស់គាត់នៅចន្ទបុរី ណៃស៊ុដជិន្ដាបាននាំអ្នកបម្រើរបស់ខ្លួនមកចូលរួមជាមួយតាកស៊ីនដើម្បីជួយបង្កើនកម្លាំងប្រយុទ្ធ។ ក្នុងនាមជាសន្និដ្ឋិមិត្តនិងបានធ្វើជាជំនួយតាកស៊ីនក្នុងពេលប្រទេសជាតិកំពុងមានភាពវិកវរ តាកស៊ីនបានតម្លើងឋានៈ"អ្នករំដោះ"ទាំងអស់នោះទៅជា ព្រះមហាមន្ត្រី។ បន្ទាប់ពីបានធ្វើពិធីរាជាភិសេកនិងជួបជាមួយហ្លួងយុក្របាតហើយ ព្រះតាកស៊ីនបានសម្រេចតម្លើងងារថងឌួងទៅជា ព្រះរាជវរិន។ ព្រះរាជវរិនរួមជាមួយព្រះមហាមន្ត្រីបានជួយតាកស៊ីនសម្រេចយុទ្ធនាការយោធាជាច្រើនហើយដោយឃើញបែបនេះ តាកស៊ីនក៏តម្លើងតំណែងនិងឋានៈអ្នកទាំងពីរឱ្យកាន់តែខ្ពស់ជាងមុនទៅទៀតរហូតដល់ក្លាយជា"ចៅព្រះពញា"។<ref name=Syamananda95>Syamananda, p. 95</ref> ==រជ្ជកាល== ===ការឡើងលើរាជបល្ល័ង្ក=== [[File:โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ภาพที่ 31 ภาพทูตเชียงใหม่เฝ้าถวายราชบรรณาการ.jpg|thumb|200px|គំនូរអំពីពិធីរាជាអភិសេករបស់តាកស៊ីនជាព្រះចៅសៀមនៅឯ[[ព្រះរាជវាំងធនបុរី]], ២៨ ធ្នូ ១៧៦៧]] នៅថ្ងៃទី២៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៧៦៧ ព្រះតាកស៊ីនបានឡើងគ្រងរាជ្យជាព្រះមហាក្សត្រសៀមនៅឯ[[ព្រះរាជវាំងធនបុរី|រាជវាំងធនបុរី]]នៅក្រុងធនបុរី (ឬ"ក្រុនធនបុរីស្រីមហាសាមុត") ដែលជារាជធានីថ្មីនៃប្រទេសសៀមប៉ុន្តែឯកសារផ្លូវការរបស់សៀមនូវតែប្រើឈ្មោះផ្លូវការថា"'''ក្រុងព្រះមហានគរស្រីអយុធ្យា'''"។<ref>[http://www.mybangkokholiday.com/attractions/palaces/ "Palaces in Bangkok"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430035038/http://www.mybangkokholiday.com/attractions/palaces/ |date=2011-04-30 }}. ''Mybangkokholiday.com.'.' ដកស្រង់នៅថ្ងៃទី2 តុលា 2021.</ref> តាកស៊ីនបានប្រកាន់យកព្រះនាមផ្លូវការថា"'''បរមរាជាទី៤'''" និង"'''ព្រះស្រីសាមភិតទី១០'''" ប៉ុន្តែឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រថៃទូទៅតែងតែសម្តៅលើទ្រង់ថាស្តេចតាកស៊ីនដែលជាការបូកបញ្ចូលគ្នានៃឈ្មោះដ៏ពេញនិយមរបស់ព្រះអង្គហៅ"ព្រះតាក" និងនាមត្រកូលរបស់ព្រះអង្គគឺ"ស៊ីន" ឬអាចហៅបានដែរថាស្តេចធនបុរី។ នៅពេលឡើងគ្រងរាជ្យ តាកស៊ីនមានជន្មាយុតែ ៣៤ វស្សាប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកការទូតអង់គ្លេសឈ្មោះវូដ (១៩២៤) បានសង្កេតឃើញថាឪពុករបស់តាកស៊ីនគឺជាជនជាតិចិនឬកាត់ចិនហើយម្តាយរបស់តាកស៊ីនជាជនជាតិសៀមហើយលោកបានបន្តទៀតថា"តាកស៊ីនជឿថាសូម្បីតែកម្លាំងធម្មជាតិក៏ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ទ្រង់ដែរនៅពេលដែលព្រះអង្គមានជោគវាសនាទទួលបានជោគជ័យហើយជំនឿនេះបាននាំឱ្យព្រះអង្គព្យាយាមនិងសម្រេចកិច្ចការដែលមនុស្សផ្សេងទៀតហាក់ដូចជាមិនអាចធ្វើទៅបាន"។ ពោលគឺដូចព្រះចៅ[[ណាប៉ូលេអុងទី៣]] អញ្ចឹងដែលទ្រង់គឺជាមនុស្សនៃជោគវាសនា។<ref>Wood, p.253–254</ref> ព្រះរាជាថ្មីនេះបានសម្រេចតាងរាជធានីរបស់ព្រះអង្គនៅធនបុរីដែលមានចម្ងាយតែ ២០ គីឡូម៉ែត្រពីសមុទ្រប៉ុណ្ណោះហើយម្យ៉ាងទៀតវាអាចធ្វើឱ្យជំនួញពាណិជ្ជកម្មតាមផ្លូវសមុទ្រមានភាពងាយស្រួលជាងមុន។ ព្រះអង្គទ្រង់មិនមានពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីកសាងរាជធានីខ្លួនឱ្យក្លាយទៅជាទីក្រុងដ៏អស្ចារ្យរុងរឿងមួយនោះទេ<ref>Wyatt, p.141</ref>ព្រោះថាព្រះរាជាតែងតែវរល់បង្ក្រាបសត្រូវផ្ទៃក្នុងនិងក្រៅក៏ដូចជាការពង្រីកទឹកដីពេញមួយរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គផងដែរ។<ref>Syamananda, p. 94</ref> ===ការបង្រួបបង្រួមប្រជាជាតិសៀម=== [[File:Five_separate_states_of_siam.png|thumb|រដ្ឋទាំងប្រាំដែលេចឡើងក្រោយការបាក់បែកក្រុងអយុធ្យានៅឆ្នាំ១៧៦៧]] ក្រៅពីតាកស៊ីន នៅមានស្តេចត្រាញ់មួយចំនួនទៀតដែលបានប្រកាសខ្លួនថាជាស្តេចគ្រប់គ្រងប្រទេសសៀមដោយមានមូលដ្ឋាននៅក្រុង[[ភីមៃ]] [[ពិស្ណុលោក]] ហ្វាង (សាវាំងខាបុរី) និង[[នគររាជសីមា]]។ ពីឆ្នាំ១៧៦៨ ដល់ឆ្នាំ១៧៧១ តាកស៊ីនបានបើកយុទ្ធនាការបង្ក្រាបគូប្រជែងរាជបល្ល័ង្កទាំងអស់នោះ<ref>Baker, Chris; Phongpaichit, Pasuk. A History of Thailand Third Edition (p. 307). Cambridge University Press. Kindle Edition.</ref> ហើយទីបំផុតធនបុរីក៏បានលេចឡើងជាមជ្ឈមណ្ឌលអំណាចកណ្តាលនៃប្រទេសសៀម។ ===សង្គ្រាមលើលាននា=== {{Main|សង្គ្រាមភូមា–សៀម (១៧៧៥–១៧៧៦)}} ក្រោយបង្រួបបង្រួមជាតិរួច ព្រះចៅតាកស៊ីនបានផ្តើមយុទ្ធនាការយោធាថ្មីដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពព្រំដែនភាគខាងជើងជាមួយលាននាដែលមានរាជធានីនៅក្រុង[[ឈៀងម៉ៃ]]ហើយកំពុងតែស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ភូមានិងក៏ជាទីមូលដ្ឋានរបស់ភូមាក្នុងការចូលលុកលុយប្រទេសសៀមផងដែរ។ សៀមគិតថាការឈ្លានពានរបស់ភូមានឹងលែងជាបញ្ហាតទៅទៀតប្រសិនបើខ្លួនអាចសម្រេចរក្សាសន្តិភាពនៅក្នុងតំបន់មួយនេះបាន។<ref>Wood, pp. 259–260</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៧៧០ តាកស៊ីនបានផ្តើមបេសកកម្មយោធាដើម្បីកាន់កាប់ទីក្រុងឈៀងម៉ៃប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យ។ មួយឆ្នាំក្រោយមកគឺនៅឆ្នាំ១៧៧១ អភិបាលភូមានៅឈៀងម៉ៃបានបើកការវាយលុកមកលើទីក្រុងពិជ័យនិងទីក្រុងភាគខាងជើងដទៃៗទៀត។ ដោយទ្រាំនឹងសង្គ្រាមនិងការកាប់សម្លាប់គ្នាលែងបាន ប្រជាជនាលាននាក៏នាំគ្នាធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនឹងភូមាដែលនាំឱ្យសៀមអាចវាយយកឈៀងម៉ៃបានដោយងាយនៅខែមករា ឆ្នាំ១៧៧៥។<ref>Damrong Rajanubhab, p. 438</ref><ref name="Wood, pp. 263-264">Wood, pp. 263–264</ref> បន្ទាប់ពីចរចាសន្តិភាពជាមួយចិនរួច ស្តេចភូមាបានបញ្ជូនទ័ពតូចមួយចំនួន ៥,០០០ នាក់ទៅលុកលុយប្រទេសសៀមសារជាថ្មីនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៧៤។ ប៉ុន្តែទ័ពទាំងអស់នោះត្រូវបានសៀនឡោមព័ទ្ធនៅបាងកែវនៃក្រុងរាជបុរីហើយក៏នាំគ្នាទម្លាក់អាវុធទទួលចុះចាញ់។<ref>Damrong Rajanubhab, p. 462</ref> ស្តេចភូមាព្រះនាម[[សេងផាក់យូឆេង]]មានមហិច្ឆតាខ្ពស់ចង់ត្រួតត្រាលើឈៀងម៉ៃ និងរដ្ឋប្រទេសសៀមទាំងមូលដូច្នេះនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៥ ព្រះអង្គបានបញ្ជាឱ្យមានការលុកលុយដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងសម័យធនបុរីដោយមាន[[មហាធីហាធីរ៉ា]]ជាអង្គមេបញ្ជាការទ័ពភូមា។<ref name=wood265-266>Wood, pp. 265–266</ref> សង្គ្រាមបានប្រព្រឹត្តិទៅដោយមានកម្លាំងទ័ពភូមាវាយសម្រុកចូលទឹកដីប្រទេសសៀមដោយបានកាន់កាប់ទីក្រុងជាច្រើនដូចពិស្ណុលោកជាដើមប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន កងកម្លាំងសៀមក៏រុញច្រានទ័ពភូមាចេញវិញដោយបានត្រួតត្រាលើឈៀងម៉ៃម្តងទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៧៦។ សង្គ្រាមនេះបានបំផ្លិចបំផ្លាញទីក្រុងភាគខាងជើងរបស់សៀមក៏ដូចជាទីក្រុងឈៀងម៉ៃដែរ។ ឈៀងម៉ៃក៏ត្រូវបានគេបោះបង់ចោលអស់រយៈពេលដប់ប្រាំឆ្នាំ។<ref>Damrong Rajanubhab, p. 530</ref> ប្រជាជនដែលនៅសេសសល់ត្រូវបានប្តូរទីលំនៅទៅក្រុងឡាំប៉ាងហើយតំបន់លាននាក៏ធ្លាក់ទៅជារដ្ឋចំណុះរបស់សៀមដោយមាន[[កាវីឡា]]ជាមេដឹកនាំ។ ===ទំនាក់ទំនងជាមួយកម្ពុជា=== {{Main|សង្គ្រាមសៀម–យួន (១៧៦៩–១៧៧៣)}} ===ការចូលបំផ្លិចបំផ្លាញក្រុងវៀងចន្ទន៍=== ==មើលផងដែរ== *[[ព្រះមហាក្សត្រថៃ]] *[[អាណាចក្រធនបុរី]] ==អាគតដ្ឋាន== {{reflist}} == តំណ​ភ្ជាប់​ក្រៅ == {{Commons category|Taksin|តាកស៊ីន}} {{s-start}} {{s-hou|[[អាណាចក្រធនបុរី|រាជវង្សធនបុរី]]|១៧ មេសា|១៧៣៤|៧ មេសា|១៧៨២}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[ឯកទឝ]]<br />('''ស្តេច[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរអយុធ្យា]]''')}} {{s-ttl|title=[[អាណាចក្រធនបុរី|ព្រះមហាក្សត្រក្រុងធនបុរី]] |years=១៧៦៧–១៧៨២}} {{s-aft|after=[[ពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក|រាមាទី១]]<br />('''នៃ[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|នគររតនកោសិន្ទ្រ៍]] ឬសម័យក្រុងបាងកក''')}} {{s-end}} {{stub}} {{ក្សត្រថៃ}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រថៃ]] 3ocwuugasw4liab11d7u6e1fzmk66n6 0 40153 334251 332771 2026-04-11T06:30:05Z ~2026-22473-85 50560 /* រូបធាតុ នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត */ 334251 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude> {{Good article}} {| class="infobox" style="width:2em;" |-style="text-align:center;" |style="background: #570861;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 1px 0px yellow;> រាក្យៈសាទេវី </p> |- style="text-align:center;" |colspan="3"| |- style="text-align:center;" | colspan="4" style="background: #ABCDEF;" |''' រាក្យៈសាទេវី ជាបុត្រីទី៣ របស់កុបិលមហាព្រហ្ម''' <br> '''Reakyaksa Devi one of seven duagter of Brahma Lokeshvara''' |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាម''' |colspan="2"|'''រាក្យៈសាទេវី''' |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះបិតា''' |colspan="2"| មហាព្រហ្ម |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះមាតា''' |colspan="2"| ព្រះម៉ែមន្ទ្រា |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះស្វាមី''' |colspan="2"| [[ព្រះអង្គារ]] |- style="vertical-align:top;" |'''ឋានលំនៅ''' |colspan="2"| ចតុមហារាជការ <br> (Chaturmahārājikā) |- style="vertical-align:top;" |'''អម្ពរពស្ត្រា''' |colspan="2"| គ្រងសម្លៀកបំពាក់ ពណ៌ស្វាយ |- style="vertical-align:top;" |'''ចនព្រះកាណ៌''' |colspan="2"|លម្អ [[ឈូក​ច្រាល|ផ្កាឈូក]] <br> (ផ្កាបុទុម) |- style="vertical-align:top;" |'''អាភរណៈ''' |colspan="2"|គ្រឿងអលង្ការត្បូង ប្រដាប់កាយ ទ្រង់ពាក់ "កែវមូរ៉ា" <br> (ត្បូងសមុទ្រពណ៌លោហិត) |- style="vertical-align:top;" |'''ភក្សាហារ''' |colspan="2"|សោយលោហិត <br> (ផឹកឈាមស្រស់) |- style="vertical-align:top;" |'''សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ''' |colspan="2"| * ព្រះហត្ថឆ្វេង <br>"សរ" ដងធ្នូ * ព្រះហត្ថស្ដាំ <br> ស្ដាំកាន់ "ត្រីសូល៍" (លំពែងមុខ៣) |- style="vertical-align:top; |'''យាន្តជំនិះ''' |colspan="2"|សត្វសេះ |- style="vertical-align:top; |'''ទេវតាសង្ក្រាន្ត''' |colspan="2"|ថ្ងៃអង្គារ |- style="vertical-align:top; |'''ទេពនិករ តំណាង''' |colspan="2"| មណ្ឌល [[ភពអង្គារ]] |- style="vertical-align:top; |'''កិរិយាចេញច្បាំង''' |colspan="2"|កើតសង្គ្រាមរាំងជល់ និង ពោរពេញទៅដោយជំងឺរាតត្បាតផ្សេងៗ |} '''រាក្យៈសាទេវី''' ([[អង់គ្លេស]]: Reakyaksa Devi) ជាបុត្រីមួយអង្គក្នុងចំណោម បុត្រីទាំង ៧អង្គ របស់អទិទេព មហាព្រហ្ម (Maha Brahma) ដែលជាអវតារ ព្រហ្មលោកកេរស្វរៈ (Brahma Lokesvara) នៃ ពុទ្ធសាសនា មហាយាន (Buddha Mahayana), ព្រះមាតា របស់នាងមាននាមថា ព្រះម៉ែមន្ទ្រា ស្រីដែលមានដៃ ១០០០ (១ពាន់) ដែលអាចបែងភាគបានចំនួន ១០៨ អវតារ ដោយនាងជាអទិទេព មិនបង្ករកំណើតកូនដោយការរួមសង្វាសនោះទេ ទើបព្រះមហាព្រហ្ម ផ្ដល់នូវដួងគ្រាប់អង្កាំចំនួន ៧គ្រាប់ ដើម្បីឱ្យនាងអាចបង្ករកំណើតដោយឯងៗបាន នាងបានប្រសូត្របុត្រីទាំង ៧អង្គ ក្រោមដើមរាសីសួគ៌ាដ៏ពិសិដ្ឋមួយ ការផ្ដល់កំណើតដល់បុត្រីទាំង៧ បានតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នាជម្ពូទ្វីបយើងនេះ ក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនា មហាយាន ។<ref> Min Saes (Braḥ Mahā.) (1942) [https://www.worldcat.org/title/Brahmacariyakatha/oclc/23580153 Brahma Chariyakathā], Bibliothèque Royale, Publisher: Royal Library of Cambodia p.185 </ref> == រាក្យៈសាទេវី នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''Reakyaksa Devi of Devata Sangkran''' ទំនាក់ទំនង រវាងហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន បានចាក់ឬសគល់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយ៉ាងរឹងមាំ ចាប់តាំងពីស.វទី១០ មកម៉្លេះ ដោយជំនឿនៃបរិបទសាសនាទាំងពីរ ត្រូវបានផ្គួបបញ្ចូលគ្នា តាមរយៈរឿងព្រេងទេវៈកថាជាច្រើន ដែលជាស្នាដៃនិពន្ធរបស់អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិខ្មែរ ក្នុងការច្នៃ រឿងព្រេងទេវៈកថារបស់សាសនាហិណ្ឌូ ឱ្យទៅជារឿងព្រេងដែលមានចរឹតលក្ខណៈ ខុសប្លែកពីប្រទេសឥណ្ឌា ដើម្បីបង្កើតបាននូវរចនាបថដែលជារបស់ខ្លួនតាមរយៈការប្រែសម្រួល (Versions Edition) បើទោះជាប្រទេសកម្ពុជាទទួលឥទ្ធិពល សាសនា វប្បធម៌ពីប្រទេសឥណ្ឌាយ៉ាងណាក្ដី ក៏ផ្នត់គំនិតនៃបុព្វបុរសខ្មែរ បានធ្វើការប្រែសម្រួលកែច្នៃលម្អនូវសិល្បៈរបស់ខ្លួនឱ្យមានភាពខុសប្លែកដាច់ដោយឡែកពី ប្រទេសឥណ្ឌា ផងដែរ ។ តាមរយៈរឿងទេវៈកថា អំពីចូលឆ្នាំខ្មែរ យើងតែងសង្កេតឃើញថា ដំណើររឿង ធម្មបាលកុមារ ដែលជា អវតារ ព្រះពោធិសត្វ (Bodhisattva) នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន បានភ្នាល់គ្នាអំពីសិរី ទាំងបីប្រការ របស់មនុស្ស ជាមួយនិង មហាព្រហ្ម ដែលជាអទិទេព នៃហិណ្ឌូសាសនា ដែលជាអវតាររបស់ [[ព្រះព្រហ្ម]] ដែលភ្នាល់ចាញ់ នូវប្រស្នាទាំងបីប្រការនោះ ហើយព្រះសិរសា របស់ព្រះកុបិលមហាព្រហ្ម ត្រូវបានបុត្រីខ្លួន ទាំង៧អង្គ ផ្លាសវេនគ្នា មកដង្ហែរព្រះសិរសា ដែលជាក្បាលឪពុករបស់ខ្លួនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលត្រូវជាថ្ងៃសង្កាន្ត នៃពិធីបុណ្យ [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] ។ អ្នកនិពន្ធកម្ពុជា បានបំប្លែងឱ្យយើងយល់បានថា ព្រះមហាព្រហ្ម ដែលជាហិណ្ឌូសាសនា បានភ្នាល់ចាញ់ ធម្មបាលកុមារ នៃ ព្រះពុទ្ធសាសនា និង បានបែងភាគទៅជាព្រះ ឈ្មោះ លោកកេរស្វរៈ នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ដែលមានតឹកតាងជា [[ប្រាសាទបាយ័ន]] មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ មិនថា ហិណ្ឌូសាសនា មិនថា ពុទ្ធសាសនា មហាយាន សុទ្ធតែមានជំនឿគោរពទៅលើព្រះ និង ពួកទេវតា ដែលមានចំនួន ៣៣ពួក ដូចនេះហើយ ទើបហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន មានទំនាក់ទំនងនិងគ្នា យូរលង់ណាស់មកហើយ ដោយពាក្យនៃ ទេវតាសង្ក្រាន្ត មានន័យថា ទេវតានៃឆ្នាំថ្មី ដែលត្រូវបានពលរដ្ឋកម្ពុជា រៀបចំគ្រឿងដង្វាយ គោរពបូជាបួងសួងមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។ ដោយការយាងមកដល់ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោករបស់ទេវតា នៃហិណ្ឌូសាសនា និង ទេវតា នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ទើបកម្ពុជាហៅថៃ្ងនៃការមកដល់នេះថា មហាសង្ក្រាន្ត (Maha Sangkran) ដែលមាននៃថា ឆ្នាំថ្មីដ៏ប្រសើរ (The Great New Year) ដែលធ្វើការហៅសម្គាល់មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។<ref> Astrologer Nhim Pen (1947) [https://books.google.com/books/about/Prakratidin_kambuj%C4%81.html?id=yODnAAAAMAAJ Cambodia Calendar], Contributor: William J. Gedney, Publisher: Association Sutharot, Original from the University of Michigan p.118 </ref> == រូបធាតុ នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''Physical of Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្ត ជាតួអង្គរូបធាតុមួយ តំណាងឱ្យ រាង្គកាយជាធម្មជាតិ ដែលផ្សារភ្ជាប់ទៅនិង វិជ្ជាហោរាសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា គ្រប់តួអង្គអទិទេពទេវៈ របស់កម្ពុជា សុទ្ធតែបង្កើតឡើងតាមច្បាប់ធម្មជាតិ មិនមែនជាការនិពន្ធឱ្យតែបានៗ និងមិនមែនជាការបង្កើតតួអង្គ ដោយមិនមានអត្ថន័យពេញលេញនោះទេ ។ តួអង្គទេវតាសង្ក្រាន្ត គ្រងពណ៌សំលៀកបំពាក់ ទៅតាមចរឹតលក្ខណៈ នៃរូបធាតុ ដែលជារាង្គកាយធម្មជាតិ ដែលកើតមាននៅក្នុងចក្រវាឡ របស់យើងនេះ ដើម្បីផ្សារភ្ជាប់ទៅ និង សង្គមវិទ្យាសាស្ត្រពិត របស់មនុស្សននៅលើផែនដី ។<ref> Nhim Pen (1943) [https://www.worldcat.org/title/Praju-horasastr/oclc/54822442 Astrological Collection], Publisher: Original from the University of Michigan p.164 </ref> នាង រាក្យៈសាទេវី គឺជាអទិទេព តំណាងឱ្យ [[ភពអង្គារ]] និង តំណាងឱ្យ [[ថ្ងៃអង្គារ]] នៃថ្ងៃទាំង៧របស់ផែនដី ។ {| class=wikitable ! width="300"|រាក្យៈសាទេវី ! width="300"|Reakyaksa Devi |- | * អម្ពរពស្ត្រា ៖ គ្រងសម្លៀកបំពាក់ ពណ៌ខ្មៅ * ចនព្រះកាណ៌ ៖ លម្អត្រចៀក ដោយសៀត "ផ្កាបុទុម" ([[ផ្កាឈូក]]) * អាភរណៈ ៖ គ្រឿងអលង្ការត្បូង ប្រដាប់កាយ ទ្រង់ពាក់ "កែវមូរ៉ា" (ត្បូងសមុទ្រពណ៌លោហិត) * ភក្សាហារ ៖ សោយលោហិត (ផឹកឈាមស្រស់) * សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ឆ្វេងកាន់ "សរ" ដងធ្នូ * សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ស្ដាំកាន់ "ត្រីសូល៍" (លំពែងមុខ៣) * យាន្តជំនិះ ៖ គង់លើ "អស្សតរ" (អានថា: អាស + ដរ) ជាទេពនិករ (សត្វសេះ) ដែលតែងតែយាងចុះមករក្សាដែនជម្ពូទ្វីប នៅពេលសង្ក្រាន្ដត្រូវនិងថ្ងៃអង្គារ ។ * សិទ្ធិការ្យ ៖ នៃកិរិយាចេញច្បាំង ព្រះនគរ និង កើតចម្បាំងរាំងជល់ និង បញ្ចាមិត្ត កើតកលយុគ្គសង្គ្រាម ឬ មានទំនាស់និង ប្រទេសដ៍ទៃ និង សំបូរទៅដោយជំងឺរាតត្បាតជាអនេក ។ | * Clothing: Purple * Ear Flower: Lotus flower * Jewelry: Coral (Sea Gems) * Eating: Blood * Weapons in the left hand: Bow and arrow * Weapons in the Right hand: Trident * Vehicles: Horse * Sangkran god of Tuseday * God represent of Mars planet * Powerful journey of combat verbs, Make war and infectious diseases. |} == ពណ៌មង្គល នៃ ទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''The color of happiness of Devata Sangkran''' ពណ៌មង្គល នៃទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧អង្គ តំណាងឱ្យពណ៌នៃភាពរុងរឿង តាមច្បាប់ធម្មជាតិ ទៅផ្សារភ្ជាប់និង រូបធាតុ របស់ក្រុមតារានិករ នៅក្នុងប្រព័ន្ធចក្រវាឡ ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ ដែលតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នៅលើផែនដី ក៏ដូចជាតំណាង ឱ្យភពទាំង៧នៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យរបស់យើងនេះ ដើម្បីអាចផ្សារភ្ជាប់ ទៅនិងក្បួនវិជ្ជាហោរាសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា ដើម្បីអាចធ្វើការបកស្រាយ ចរិតលក្ខណៈ របស់មនុស្សម្នាក់ៗ ទៅតាមពណ៌ដែលតំណាង ឱ្យថ្ងៃកំំណើត របស់ពួកគេ ។ ក្រុមបុរាណាចារ្យ មិនធ្លាប់ជួបទាល់តែសោះ ដែលពណ៌មង្គលរបស់ទេវតា សង្ក្រាន្តត្រូវបាន ក្រុមហោរាសាស្ត្រមួយចំនួននៅកម្ពុជា ផ្លាសប្ដូរជាពណ៌ខ្មៅ ជាពណ៌នៃភាពអពមង្គល និង ជាពណ៌ដែលត្រូវជានិមិត្តសញ្ញារូបធាតុរបស់ពួកបិសាច និង ពណ៌ស ជាពណ៌នៃភាពបរិសុទ្ធ និង ជាពណ៌ដែលត្រូវជានិមិត្តសញ្ញារូបធាតុនៃការបូជា នៅក្នុងកំណត់ត្រាពណ៌ សិរីមង្គលរបស់កម្ពុជា ពណ៌ដែលត្រូវបានដកចេញពីអត្ថន័យពណ៌មង្កល នៅក្នុងវប្បធម៌របស់កម្ពុជា នោះគឺពណ៌ខ្មៅ និង ពណ៌ស ។ ទេវតាសង្ក្រាន្តដែលយាងមកជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក ក្នុងវប្បធម៌កម្ពុជា តែងតែនាំមកសិរីរុងរឿង និង ភាពល្អនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប្រជានុរាស្ត្រឯណាចង់ឃើញទេវតា នាំភាពអពមង្គលចូលមកក្នុងប្រទេសនោះ វាជារឿងដែលមិនអាចទទួលយកបាន ក្នុងការបំភ្លៃពណ៌មង្គលរបស់កម្ពុជា បកស្រាយតាមចិត្តគំនិតរបស់ខ្លួន ហ៊ានអារកាត់វែកញែកបែងចែក ពណ៌មង្គលទេវតាសង្ក្រាន្ត តាមអំពើចិត្ត ។<ref> Mahāmantrī (Ñikar), Ukñā (1958) [https://www.worldcat.org/title/Damniam-damlap-ni-prabaii-Khmaer/oclc/34917238 Damniam damláp niṅ prabaiṇī Khmaer], Publisher: University of California, Berkeley p.70 OCLC Number: 34917238 </ref> == ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ == '''The 7 Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ សម្ដែងកិរិយា អំពីការចេញហែរ សិរសា កុបិលមហាព្រហ្ម ដោយកំណត់ទៅតាមពេលវេលាច្បាស់លាស់ ជាមួយនិង ឈ្មោះទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង ៧ និង គ្រឿងអាភរណៈ នៃដំណើរមកដល់ដែលបានចងក្រងដោយក្រុម កិច្ចការនៃ ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ។ <ref>[[ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម]], ចាប ពិន (1960) [https://library.khmerstudies.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=3382 ព្រះរាជពិធីទ្វាទសមាស ភាគ១, ភាគ២ និងភាគ៣] , Publisher: កិច្ចការនៃក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ព.ស.២៥១២, Original From: Center for Khmer Studies Library, Website: [https://khmerstudies.org/ khmerstudies.org], DDC: 390.596 IBO (Browse shelf) </ref> * បេីចេញហែរនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដល់ថ្ងៃត្រង់ (ទ្រង់ឈរ) មិនកាន់ខ្សែរបង្ហៀរ ៦ : ០០ ព្រឹក > ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ * បេីចេញហែរវេលាថ្ងៃត្រង់ ទល់នឹងព្រលប់ (ទ្រង់អង្គុយពាក់ឆៀង) ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ > ៦ : ០០ ល្ងាច * បើចេញហែរនៅវេលាព្រលប់ ទៅទល់អធ្រាត្រ (ទ្រង់ផ្ទំបេីកព្រះនេត្រ) ៦ : ០០ ល្ងាច > ១២ : ០០ អាធ្រាត * បេីចេញហែរនៅវេលាអធ្រាត្រ ទៅទល់ភ្លឺ (ទ្រង់ផ្ទំបិទព្រះនេត្រ) ១២ : ០០ រំលងអាធ្រាត > ៦ : ០០ ព្រឹក {| class="wikitable" ! style="background-color:#C0C0C0" width=10% | ពណ៌អម្ពរពស្ត្រា ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ព្រះនាម ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ចនព្រះកាណ៌ ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | គ្រឿងអភរណៈ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | ភក្សាហារ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | យាន្តជំនិះ |- | align="center" style="background:#FF0000;" | {{font color | White | ថ្ងៃអាទិត្យ}} | align="center" | [[ទុង្សាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាទទឹម]] | align="center" | [[បទុមរាគ]] <br/> "ត្បូងទទឹម" (Ruby) | align="center" | សោយផ្លែឧទុម្ពរ (ផ្លែល្វា) | align="center" | ឆ្វេង-[[ខ្យងស័ង្ខ]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | គ្រុឌ गरुड (គ្រុឌ) |- | align="center" style="background:#FFAA1D;" | {{font color | White | ថ្ងៃច័ន្ទ}} | align="center" | [[គោរាគៈទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាអង្គាបុស្ប]] | align="center" | [[កែវមុក្តា]] <br/> "គជ់ខ្យង" (Pearl) | align="center" | សោយតេលំ तैल <br/> (ប្រេងល្ង ឬ ប្រេងសណ្ដែក) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | វ្យាឃ្រ व्याघ्र (ខ្លាធំ) |- | align="center" style="background:#7851A9;" | {{font color | White | ថ្ងៃអង្គារ}} | align="center" | [[រាក្យៈសាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ឈូក|ផ្កាឈូក]] | align="center" | [[កែវមោរ៉ា]] <br/> "ត្បូងសមុទ្រ​" (Coral) | align="center" | សោយលោហិត (ឈាម) | align="center" | ឆ្វេង-[[ដងធ្នូ|ធ្នូ]] |ស្តាំ- [[ត្រីសូល៍]] | align="center" | អស្សតរ अश्व (សេះ) |- | align="center" style="background:#6B8E23;" | {{font color | White | ថ្ងៃពុធ}} | align="center" | [[មណ្ឌាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចម្ប៉ា]] | align="center" | [[កែវពិទូរ្យ]] <br/> "ត្បូងភ្នែកឆ្មា" <br/> (Cat'S Eye Gem) | align="center" | សោយទឹកដោះសប្បិ <br/> (ទឹកដោះគោច្អិន) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ម្ជុល]] | align="center" | គទ្រភៈ गर्दभ (លា) |- | align="center" style="background:#008000;" | {{font color | White | ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍}} | align="center" | [[កិរិណីទេវី]] | align="center" | សៀត ផ្កាមណ្ឌា ([[ផ្កាមន្ទារ]]) | align="center" | [[កែវមរកត|មរកត]] <br/> "ត្បូងពណ៌បៃតង" <br/> (Emerald) | align="center" | សោយសណ្ដែក ល្ង | align="center" | ឆ្វេង-កាំភ្លើង [[វិជ្រៈ|វជ្រ]] | ស្តាំ-[[កង្វេរដំរី]] | align="center" | [[គជសារ]]​ कुञ्चर ([[គជសារ|ដំរី]]) |- | align="center" style="background:#1260CC;" | {{font color | White | ថ្ងៃសុក្រ}} | align="center" | [[កិមិរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្កាចង្កុលណី]] <br/> ([[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្ការំចង់]]) | align="center" | [[ផុស្សរាគ]] புஷ்பராகம் <br/> "ត្បូងពណ៌លឿង" (Topaz) | align="center" | សោយចេកណាំវ៉ា | align="center" | ឆ្វេង-[[ពិណ]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | មហឹសា महिष (ក្របី) |- | align="center" style="background:#570861;" | {{font color | White | ថ្ងៃសៅរ៍}} | align="center" | [[មហោទរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ត្រកៀត| ផ្កាត្រកៀត]]<br/> ([[ត្រកៀត|ផ្កាកំប្លោក]]) | align="center" | [[និលរ័ត្ន |និលរ័តន៍]] <br/> "ត្បូងពណ៌ខៀវ ឬ ត្បូងកណ្ដៀង" <br/> (Sapphire) | align="center" | សោយសាច់ទ្រាយ ពពួក ក្ដាន់ ឈ្លូស | align="center" | ឆ្វេង-[[ត្រីសូល៍]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | មយូរ៉ា मयूर (ក្ងោក) |} == គត្តិយុត្ត នៃ Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត ទទក == ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានមើលឃើញពីការរៀបចំបង្កើត Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត របស់ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ដែលហៅកាត់ថា ទទក , Video ជារៀងរាល់់ឆ្នាំ មើលទៅមិនល្អនោះទេ ធ្វើឱ្យតែរួចពីដៃ ធ្វើឱ្យតែបានៗ ពួកគេមិនគិតថា Video ដែលថតផ្សាយចេញទៅ ជា Video តំណាងឱ្យវប្បធម៌ប្រពៃណីជាតិខ្មែរទូទាំងប្រទេស និង បង្ហាញទៅជនបរទេស នៅក្នុងសកលលោកផងដែរ បើ Video តុបតែងទេវតាតំណាងជាតិអន់ដូចនេះ តើមុខមាត់ ព្រះមហាក្សត្រ នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងប្រចាំប្រទេស នោះគឺក្រសួងវប្បធម៌ទៅជាយ៉ាងណា ? '''ចំនុច ដែលអស់លោក គួរពិចារណា''' * តើឋានទេវតាគូរជានិមិត្ត ក្នុងរូបភាពបែបណា ស្រាវជ្រាវ មើលតាមគម្ពីរ គួរឆ្លៀតយកគំនិតតាមរឿងភាគទេវតា បុរាណចិន ឆ្លៀតយកតាមគំនិតបច្ចេកវិទ្យា Ai ។ * តើទេវតា ប្រុសគួរមាន កម្ពស់ មាឌ និង រូបរាងបែបណា ? ការទាក់ទាញអ្នកទស្សនា គឺជារឿងសំខាន់ ត្រូវជ្រើសយកបុរសសង្ហារៗ មកដើរតួ , ត្រូវសិក្សាទៅលើតួអង្គទេវតា ត្រូវលាបម្ស៉ៅពណ៌ទៅលើខ្លួនប្រាណ ដៃជើង និង មុខមាត់ ពួកគេ ជាពណ៌ក្រហម បៃតង ខៀវ ស្វាយ ពណ៌ដែលតំណាងឱ្យអាយុឆ្នាំទិព្វរបស់ទេវតា ត្រូវសិក្សាទៅលើតួអង្គ ទេវតាប្រុស មានកាន់នូវឧបករណ៍អ្វីក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ ឯណាតួអង្គទេវតាផ្សេងៗ ដូចជា÷ ព្រះភិរុណ ព្រះវាយោ ព្រះសូរិយា ព្រះចន្ទ្រា ទេវតាចៅមហា...ល.។ រីឯតួអង្គទេវធីតាស្រី ត្រូវលាបម្ស៉ៅពណ៌ស ទៅលើខ្លួនប្រាណ ដៃជើង និង មុខមាត់ ពួកគេ មិនមែនសម្បុរ និង មុខមាត់ពួកគេ មើលទៅ ដូចមនុស្សសាមញ្ញនោះទេ ពាក្យថា ទេវតា អ្វីៗ គឺស្អាតដូចគំនូរ ។ * ដំណើរការសាច់រឿង បើកក្បាល Video ថតពីទិដ្ឋភាពឋានសួគ៌ បន្ទាប់មកទេវតាផ្សេងៗដើរយាងចូលមកប្រជុំគ្នាក្នុងឋានវិមាន និយាយពីការដល់វេនត្រូវមកផ្លាសសករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប ប្រជុំចប់ហើយ ទេវតាសង្ក្រាន្ត ចុះពីឋានចតុមហារាជិកា គឺឋានសួរគ៌ មកដល់ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក តាមម៉ោងកំណត់ , ទេវតាតំណាងថ្ងៃជិះពាហណ: ថតពីការសែនព្រេនទទួលទេវតា របស់ព្រះមហាក្សត្រ ក្រុមមន្ត្រី និង ប្រជានុរាស្ដ្រ ។ បន្ទាប់មក ទេវតាយាងចូលល្អាងរូងភ្នំទឹកកកកៃឡាស រតនាអញ្ជើញ សិរសាកុបិលមហាព្រហ្ម ហោះចូលលំហអាកាស ហើយមក ប្រទក្សិណ ជុំវិញភ្នំព្រះសុមេរុ រួចវិលត្រឡប់មកទុកតម្កល់វិញ ។ បន្ទាប់មក ទេវតាគ្រប់អង្គចូលទៅស្រង់ទឹកពីបំពង់មាត់គោឧសភរាជ យកមកស្រង់ព្រះពុទ្ធអង្គ ជាការបញ្ចប់ ។ * ចំពោះគ្រឿងសម្លៀកបំពាក់ទេវតា ហេតុអ្វីត្រូវប្រើប្រាស់សម្លៀកបំពាក់របាំ ? យើងចង់និយាយថា ប្រទេសកម្ពុជាជឿនលឿនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដូចនេះសម្លៀកបំពាក់ទេវតា ត្រូវមានការអភិវឌ្ឈន៍ លាយបញ្ចូលភាពឆ្នៃប្រឌិតនិង ការរចនាជាពិសេស ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីកុំឱ្យ Video ទេវតា មានភាពដដែលៗរាល់ឆ្នាំ មានន័យថា ប្រជាជនទទួលទេវតា ក្នុងសម័យកាលជឿនលឿន រំកិលឆ្នាំទៅមុខជាបន្តបន្តាប់ តែអ្នកតុបតែងទេវតា បែរជាមានគំនិតតុបតែងទេវតា ក្នុងសម័យយុគថ្មបំបែកនៅឡើយទេ ពាក្យចាស់ពោលថា សម្រែណាស់ ។ * ចំពោះឆាក Background ឋានសួគ៌ ត្រូវមានពន្លឺភ្លឺស្រស់ត្រកាលជាដរាប ការប្រែប្រួលឆាក អាចប្រែប្រួលបាននាពេលដែលទេវតាយាងចុះមកជម្ពូទី្វបមនុស្សលោកតាមវេលាទាំងបួន ។ ជាចុងក្រោយយើងសង្ឃឹមថា ប្រជាជនខ្មែរគ្រប់រូប ធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយត្រូវគិតលើ មុខមាត់ ស្នាដៃ និង កិត្តិយស ។ * ការរៀបចំខ្លួនចំពោះតួអង្គទេវតា នោះយើងនិងនិយាយដល់ម៉ូដសក់ទេវតា ដែល ២០ឆ្នាំមកនេះ ទទក ធ្វើមិនបានយកចិត្តទុកដាក់នោះទេ ទេវតាប្រុសបែជាមានសក់នៅសម័យសក់ខ្លីទំនើបទៅវិញ តួទេវតាប្រុស ច្រើនមានសក់បួងក្របួច ដូចនិង រូបចម្លាក់ និង គនូរបុរាណភាគច្រើន ។ * ចំពោះប៉ារ៉ូលពាក្យពេចន៍ និយាយពីការដល់វេនត្រូវមកផ្លាសសករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប ឧទាហរណ៍: ឆ្នាំ២០២៥ នេះ ព្រះនាងមហោទរាទេវី ត្រូវគង់ចាំម្ចាស់បង ព្រះនាម គោរាគៈទេវី យាងមក ដោយកិច្ចសន្ទនា÷ មហោទរាទេវី ត្រូវពោលថា ទូលព្រះបង្គំសូមគោរព ទូលថ្វាយទៅម្ចាស់បង ពេញមួយសករាជ មកនេះ ក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ម្ចាស់ប្អូន មនុស្សលោកមានសេចក្ដីសុខ និង ទុក្ខលំបាក ស្មើៗគ្នា ដូច្នេះហើយសូមម្ចាស់បងជួយដោះស្រាយ កិច្ចការដែលនៅសេសសល់ ដើម្បីឱ្យមនុស្សលោក ក្នុងដែនជម្ពូទ្វីបមួយនេះទទួលបានសេចក្ដីសុខតរៀងទៅ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយកិច្ចការទាំងអំបាលមាននេះជូនម្ចាស់បង ដោះស្រាយជាបន្ត ។ គោរាគៈទេវី: មិនអីទេ ម្នាលម្ចាស់ប្អូន ម្ចាស់បងនិងខិតខំដោះស្រាយកិច្ចការគ្រប់គ្រងជម្ពូទ្វីបនេះ ឱ្យបានល្អប្រសើរក្នុងសករាជថ្មីនេះ សូមម្ចាស់ប្អូនយាងទៅដោយស្ងប់ព្រះចិន្តាចុះ ។ មហោទរាទេវី: ខ្ញុំព្រះករុណា សូមអរព្រះគុណណាស់ម្ចាស់បង ។ បន្ទាប់មក មហោទរាទេវី ងាកមក ទេវតា ព្រះចៅមហា ហៃឱ ទេវតាព្រះចៅមហា សូមប្រកាសសករាជថ្មី ផងចុះ ។ ទេវតាព្រះចៅមហា ដែលពាក់មាលាសីសៈ លើកសេចក្តីប្រកាស ខ្ញុំព្រះករុណា សូមប្រកាសអស់ពពួកទេវតា ទាំងមួយសែនកោដិ ដែលនិងត្រូវយាងចុះទៅជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោកក្នុងពេលបន្តិចទៀតនេះ សូមប្រកាសផ្លាសសករាជថ្មីទាំង៣ ដែលមាន ឆ្នាំរោងជាប្រធាន ឱ្យមកជាឆ្នាំម្សាញ់ក្នុងសករាជថ្មីនេះ (កាត់ជា Video ប្ដូររូបសំណាកតំណាងឆ្នាំ) ពោលចប់ ទេវតាទងអស់លត់ជង្គង់ ទេវតាព្រះចៅមហា ខ្ញុំព្រះករុណា សូមយាង ព្រះមគ្គនាយកា ព្រះនាងគោរាគៈទេវី យាងចុះទៅដែនជម្ពូទ្វីបដើម្បីផ្លាសប្ដូរសករាជថ្មីដល់មនុស្សជាតិ ។ ចេញ Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត នាំព្រះបរិវា ជិះពាហនៈ តាមវេលា នៃកិរិយាទាំងបួនចុះមកជម្ពូទ្វីប ។ == ទំនាយទេវតាសង្ក្រាន្ត == មហាសង្ក្រាន្ត ២០២៦ ទេវតាឆ្នាំថ្មី ព្រះនាម រាក្យៈសាទេវី យាងចុះមកដោយទ្រង់សម្ដែងកិរិយាគ្រោធខឹង គង់ឈររំពៃលើខ្នង អស្សតរ (សត្វសេះ) ជាយាន្តជំនិះប្រកបដោយការប្រយុទ្ធ ទ្រង់គ្រងនូវគ្រឿងសឹកចម្បាំងអម្ពរពេណ៌ខ្មៅនិល ពណ៌ពោពេញទៅដោយសេចក្ដីទុក្ខព្រួយ ក្នុងព្រះហត្ថឆ្វេងទ្រង់កាន់ដងធ្នូ អវុធវាយប្រហារទីឆ្ងាយ ក្នុងព្រះហត្ថស្ដាំ ទ្រង់ត្រីសូល៍ លំពែងមុខបី អាវុធវាយប្រហារមិនរើសមុខ ដោយមានន័យថា ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោកកើតកល្លយុគ សឹកចម្បាំង ទ្រង់សោយលោហិត មនុស្សជាតិស្លាប់ច្រើនជាអនេក ។ ឆ្នាំនេះភពអង្គារជាអធិបតី ទៅសុំទឹកភ្លៀងពីស្ដេចនាគ បាននាគចំនួន 4 ទឹកមានលំនឹងជាធម្មតា មិនតូចក៏មិនធំ ។ ឆ្នាំនេះព្រះអង្គារ ធ្វើដំណើរដោយជិះកេតុ (ផ្កាយដុះកន្ទុយ) ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោកកើតមានសឹកចម្បាំងវាយប្រហារគ្នា ។ កម្ពុជា មានការគម្រាមហែងពីបច្ចាមិត្ត កម្ពុជាមានវិវាតផ្នែកការទូតជាមួយបច្ចាមិត្ត កម្ពុជាត្រូវត្រៀមស្បៀងបម្រុងសម្រាប់ប្រជាជាតិរបស់ខ្លួន ។ ទំនាយខាងលើ ទស្សន៍ទាយដោយក្រុមបុរាណាចារ្យ ដូចបានជំរាបជូនខាងលើនេះ សម្រាប់បងប្អូនជនរួមជាតិ ។<ref> Borannachar (2026) [https://www.worldcat.org/title/Praju-horasastr/oclc/54822442 Prediction The powerful journey of Devata Maha Sangkran, Astrological calculations Based from Khmer Astrology 1943] </ref> * រាក្យៈសាទេវី តម្រូវឱ្យប្ដូរមកពណ៌មង្គល ពណ៌ស្វាយ ជាដាច់ខាត ។ * បានទស្សទាយ នូវម៉ោង ២៣: ១៨ វេលាអាធ្រាតុ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៨ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ ។ == មើលផងដែរ == * [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] == ឯកសារយោង == hm23kp3am57qbzeb0mjedtco25deuc3 0 42441 334252 334058 2026-04-11T07:04:35Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 334252 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ព្រះរាជដំណាក់ | native_name = The Royal Residence | image = Royal Palace, Siem Reap.JPG | caption = ព្រះរាជដំណាក់ ខេត្តសៀមរាប | map_type = | map_caption = | location = [[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | architect = | floor_area = | client = | engineer = | start_date = | coordinates = {{Coord|13.36166|103.85897|region:KH-12|format=dms|display=inline,title}} | date_demolished = | cost = | structural_system = | style = [[ស្ថាបត្យករខ្មែរ|ខ្មែរ]] | size = }} '''ព្រះរាជដំណាក់''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The Royal Residence) គឺជាព្រះបរមរាជវាំងដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=Visit to the Royal Residence in Siem Reap |url=http://www.madmonkeyhostels.com/h2o_tour/visit-royal-residence-siem-reap/ |access-date=2023-04-30 |archivedate=2018-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024192600/https://www.madmonkeyhostels.com/h2o_tour/visit-royal-residence-siem-reap/ |url-status=dead }}</ref>ព្រះរាជដំណាក់គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]នៅពេលដែលព្រះអង្គយាងមកកាន់[[ខេត្តសៀមរាប]][[ក្រុងអង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។<ref>https://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/attractions/royal-residence/a/poi-sig/1391212/355886 Royal Residence in ''The Lonely Planet''</ref> == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == យោងតាម[https://www.facebook.com/share/1BDzjSkZqx/ មន្ទីរព័ត៌មានខេត្តសៀមរាប]ព្រះរាជដំណាក់ត្រូវបានកសាងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤។<ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire engulfs century-old royal residence building in Siem Reap|work=TheStar|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/13/fire-engulfs-century-old-royal-residence-building-in-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref> នៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]ព្រះរាជដំណាក់បានក្លាយជាទីតាំងដ៏សំខាន់មួយដែលគេសន្មត់ថា[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានប្រើប្រាស់ព្រះរាជដំណាក់នេះដើម្បីរៀបចំផែនការនិងចាប់ផ្តើមស្វះស្វែងរកសេរីភាពដើម្បី[[ពិធីបុណ្យឯករាជ្យជាតិកម្ពុជា|ឯករាជ្យភាព]]របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឲ្យរួចផុតពីការត្រួតត្រារបស់[[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០។<ref>{{cite news|url= https://www.phnompenhpost.com/national/blaze-rips-through-royal-residence-siem-reap|title= Blaze rips through Royal Residence in Siem Reap|work=Phnom Penh Post|date=13 March 2023|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cambotours.com/royal-residence-in-siem-reap.html|title=Royal Residence in Siem Reap|publisher=Cambo Tours & Travel|date=2023|access-date=14 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://justsiemreap.com/things-to-do/attractions/royal-independence-gardens-royal-residence/|title=Royal Independence Gardens & Royal Residence|publisher=JustSiemReap|date=2018|access-date=13 March 2023}}</ref> នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ព្រះរាជដំណាក់ត្រូវបាន[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ប្រើប្រាស់ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃឥស្សរជននយោបាយផ្សេងៗជាចម្បងសម្រាប់កិច្ចចរចាសន្តិភាពចំពេលមានការវិវឌ្ឍនយោបាយរបស់[[ប្រទេសកម្ពុជា]]រួមទាំងការជួបជាមួយនឹងនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន]]និង[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|ព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម រណឫទ្ធិ]]ដែលជាអ្នកនយោបាយប្រឆាំងនឹងលោក[[សម រង្ស៊ី]]និងអ្នកការទូតបរទេស។<ref>{{cite news |title=Cambodia: King Sihanouk Offers to Mediate Between Warring Factions|url=https://www.youtube.com/watch?v=5eBbXvCZ6vI |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/5eBbXvCZ6vI |archive-date=1 September 1997|url-status=live|work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-norodom-ranariddh-his-father-king-norodom-sihanouk-news-photo/1189254863|title=CAMBODIA-PRINCE|publisher=Getty Images|date=22 April 1998|access-date=13 March 2023|archivedate=13 មីនា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313120614/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-norodom-ranariddh-his-father-king-norodom-sihanouk-news-photo/1189254863|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/250026/hun-sens-olive-branch-has-thorns|title=Hun Sen's olive branch has thorns|work=South China Morning Post|date=31 July 1998|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: Siem Reap: Sam Rainsy Meets King Norodom Sihanouk |url=https://www.youtube.com/watch?v=KCC8n380FCU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/KCC8n380FCU |archive-date=17 September 1998|url-status=live|work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: King Sihanouk's Reaction to Death of Pol Pot |url=https://www.youtube.com/watch?v=BAgLsRvcKPc |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/BAgLsRvcKPc |archive-date=17 April 1998 |url-status=live |work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី ១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១៧ [[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]បានទទួលស្វាគមន៍[[:en:Cinema of the United States|តារាសម្ដែងហូលីវូដ]]គឺអ្នកស្រី[[អែនជេលីណា ចូលី]]និងក្រុមគ្រួសារនៅឯព្រះរាជដំណាក់។អ្នកស្រី[[អែនជេលីណា ចូលី]]បានស្នាក់នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]]ដើម្បីចូលរួមពិធីបញ្ចាំងនិងសម្ភោធជាផ្លូវការលើកដំបូងនៃខ្សែភាពយន្ត[[:en:First They Killed My Father (film)|រឿងមុនដំបូងខ្មែរក្រហមសម្លាប់ឪពុករបស់ខ្ញុំ]]ដែលអ្នកស្រីគឺជាអ្នកដឹកនាំខ្សែភាពយន្តនិង[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]គឺជាអ្នកឧបត្ថម្ភនិងគាំទ្រខ្សែភាពយន្តនេះ។<ref>{{Cite news|date=19 February 2017|title=Angelina Jolie And Kids Make First Public Appearance Since Her Split From Brad Pitt|work=Huffington Post|url=https://www.huffpost.com/entry/angelina-jolie-first-public-appearance-divorce_n_58a9ebdfe4b07602ad55c409|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=14 February 2017|title=Cambodian royalty to open Angelina Jolie's film on Khmer Rouge survivor|work=USA Today|url=https://www.usatoday.com/story/life/movies/2017/02/14/cambodian-royalty-open-angelina-jolies-film-khmer-rouge-survivor/97894738/|access-date=4 September 2021}}</ref> នៅចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២២ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]បានដំឡើងរូបសំណាកមេទ័ព[[ខ្មែរ]]ចំនួន ១២ ធ្វើអំពីស្ពាន់ដើម្បីទុកជាអនុស្សាវរីយ៍និងរំលឹកដល់មេទ័ព[[ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអាណាចក្រខ្មែរ]]។រូបសំណាកទាំងនេះត្រូវបានបើកឲ្យសាធារណជនឃើញជាផ្លូវការនៅខាងក្រៅព្រះរាជដំណាក់ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]បានយាងទៅពិនិត្យនិងទតមើលការដំឡើងរូបសំណាកថ្មីៗទាំងនេះផងដែរ។<ref>{{cite news|url=https://www.phnompenhpost.com/national/siem-reaps-royal-gardens-unveils-12-copper-cast-statues-war-heroes|title=Siem Reap's royal gardens unveils 12 copper cast statues of war heroes|work=Phnom Penh Post|date=20 December 2022|access-date=3 August 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://cambodianess.com/article/copper-angkorian-warriors-showcase-old-skill|title=Copper Angkorian Warriors Showcase Old Skill|work=Cambodianess|date=12 March 2023|access-date=3 August 2023}}</ref> នៅយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅដោយសារទុស្សេចរន្តអគ្គិសនីដែលបានធ្វើឲ្យខូចខាតផ្នែកខ្លះនៃអគារព្រះបរមរាជវាំងពិសេសអគារដែលនៅជាប់គ្នាដែលជាអគារការិយាល័យរបស់ព្រះមហាក្សត្របើទោះបីជាអគារព្រះបរមរាជវាំងធំមិនមានរងផលប៉ះពាល់ក៏ដោយ។<ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire damages part of Cambodian king's residence near temple|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/03/13/cambodia-king-palace-fire-siem-reap/a46c7d94-c163-11ed-82a7-6a87555c1878_story.html|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire engulfs century-old royal residence building in Siem Reap|work=TheStar|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/13/fire-engulfs-century-old-royal-residence-building-in-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Blaze rips through Royal Residence in Siem Reap|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/national/blaze-rips-through-royal-residence-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Pictures and Video: Fire at Royal Residence in Siem Reap|work=Khmer Times|url=https://www.khmertimeskh.com/501254088/pictures-and-video-fire-at-royal-residence-in-siem-reap/|access-date=13 March 2023}}</ref>មន្ត្រី​ជំនាញបាន​សន្យា​ថា​នឹងជួសជុល​រចនាសម្ព័ន្ធរបស់ព្រះរាជដំណាក់ឡើង​វិញ​ដោយ​ក្រុមការងារ​បាន​ចាប់​ផ្តើមជួសជុលព្រះរាជដំណាក់នេះឡើងវិញ​ហើយ​។<ref>{{Cite news|date=15 March 2023|title=Charred Royal Residence Rebuilt|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/national/charred-royal-residence-rebuilt|access-date=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 March 2023|title=PM Hun Sen: Siem Reap Royal Palace Must Be Rebuilt at Any Cost (Video inside)|work=Fresh News Asia|url=https://en.freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/35320-2023-03-16-05-31-26.html|access-date=16 March 2023}}</ref> == ព្រះរាជដំណាក់បច្ចុប្បន្ន == [[File:Cambodia. Siem Reap. The Royal Residence.jpg|thumb|ភ្ញៀវទេសចរកំពុងទស្សនាព្រះរាជដំណាក់នៅពីខាងក្រៅ]] ក្រៅពីជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ព្រះរាជដំណាក់នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏ជាទីតាំងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិផងដែរ។បើទោះបីជាមិនអនុញ្ញាតឲ្យសាធារណជនចូលទៅក្នុងព្រះរាជដំណាក់ដោយផ្ទាល់ក៏ដោយក៏គេអាចទស្សនានិងគយគន់ទិដ្ឋភាពព្រះបរមរាជវាំងបានពីខាងក្រៅ[[សួនព្រះរាជដំណាក់]]ដែលនៅជាប់គ្នាដែលជាសួនសាធារណៈបានផងដែរ។<ref>{{Cite web |date=2018 |title=Royal Independence Gardens & Royal Residence |url=https://justsiemreap.com/things-to-do/attractions/royal-independence-gardens-royal-residence/ |access-date=13 March 2023 |publisher=JustSiemReap}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023 |title=Royal Residence in Siem Reap |url=https://www.cambotours.com/royal-residence-in-siem-reap.html |access-date=14 March 2023 |publisher=Cambo Tours & Travel}</ref>នៅក្នុងបរិវេណព្រះរាជដំណាក់មានរូបសំណាកមេទ័ពទាំង ១២ និង[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលជាទីកន្លែងសក្ការៈបូជារបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]គ្រប់រូបដែលជាពុទ្ធសាសនិកចូលទៅគោរពបូជា។<ref>{{Cite web |date=2023 |title=The Pagodas of Siem Reap |url=https://helloangkor.com/the-pagodas-of-siem-reap/ |access-date=13 March 2023 |publisher=Hello Angkor}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 September 2011|title=The guardian statues|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues|access-date=13{{Dead link|date=មិថុនា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} March 2022}</ref><ref>{{Cite web |date=2018 |title=Activités Royales » 2018 » Décembre » LLMM le Roi et la Reine-Mère Norodom Monineath Sihanouk |url=https://www.norodomsihanouk.info/activity/view_id1888.html |access-date=13 March 2023 |publisher=Official website of King-Father Norodom Sihanoul (Royal Cabinet)}}</ref> == ឯកសារយោង == r6d61dhbsc2fsek33yftj4qj4ehb5om 0 48337 334235 334012 2026-04-10T15:33:43Z ~2026-22070-46 50551 334235 wikitext text/x-wiki {{For|ជនជាតិខ្មែរនៅវៀតណាម|ខ្មែរក្រោម}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ក្រុមជនជាតិ | group = ជនជាតិខ្មែរវៀតណាម | image = [[Image:FlotinSiemReap.jpg|250px]] | image_caption = ទូកជនជាតិវៀតណាមនៅ​សៀមរាប | population = '''១៨០ ០០០-1 លាន''' (est.)<br/>១%-6% នៃប្រជាជនកម្ពុជា។<ref>{{Cite news|date=2 July 2021|title='Please show mercy': Evicted by Cambodia, ethnic Vietnamese stuck at watery border|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-cambodia-vietnam-evictions-idUSKCN2E75RA}}</ref> | regions = [[សៀមរាប]], [[ភ្នំពេញ]], ភាគអាគ្នេយ៍កម្ពុជា | languages = [[Vietnamese language|វៀតណាម]], [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | religions = [[Mahayana|ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន]], [[Theravada|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]], [[Caodaism|តាវដាយ]], [[Catholic Church|គ្រិស្តរ៉ូមុាំងសាសនា]] | related_groups = [[ជនជាតិវៀតណាមនៅបរទេស]], [[ភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីក|ជនជាតិអូស្ត្រូអាស៊ីក]] }} '''ជនជាតិខ្មែរវៀតណាម ឬ ជនជាតិយួន''' សំដៅលើជនជាតិភាគតិច[[ជនជាតិវៀតណាម|វៀតណាម]]ដែលរស់នៅក្នុង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ឬជនជាតិវៀតណាមដែលមានដើមកំណើត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] ពេញលេញ ឬដោយផ្នែក។ តាម​ប្រភព​កម្ពុជា​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៣ មាន​ជនជាតិ​វៀតណាម​ប្រមាណ ១៥.០០០​នាក់​កំពុង​រស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ប្រភព​វៀតណាម​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា មាន​មនុស្ស ១៥៦.០០០ នាក់​កំពុង​រស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា <ref>{{Cite news|date=23 September 2016|title=VN phối hợp với Campuchia đảm bảo cuộc sống người Việt|work=Ngày Nay|url=https://ngaynay.vn/vn-phoi-hop-voi-campuchia-dam-bao-cuoc-song-nguoi-viet-post25879.html}}</ref> ខណៈ​ចំនួន​ពិត​ប្រាកដ​អាច​មាន​ចន្លោះ​ពី ៤០០.០០០ ទៅ ១ លាន​នាក់ នេះ​បើ​តាម​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ឯករាជ្យ។ <ref name="cambodia">{{Cite web |date=2018-03-28 |title=A People in Limbo, Many Living Entirely on the Water |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/03/28/magazine/cambodia-persecuted-minority-water-refuge.html |website=[[The New York Times]]}}</ref> ពួក​គេ​ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​ភាគ​អាគ្នេយ៍​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ជាប់​ព្រំដែន​ប្រទេស​វៀតណាម ឬ [[ផ្ទះទូក|​តាមទូក]] ​ក្នុង[[បឹងទន្លេសាប|បឹង​ទន្លេសាប]] និងទន្លេ[[ទន្លេមេគង្គ|មេគង្គ]] ។ ជនជាតិវៀតណាមដំបូងបានចូលមកតាំងទីលំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាសម័យទំនើបចាប់ពីដើមសតវត្សទី១៩ ក្នុងសម័យ[[ចៅហ្វាយនាយង្វៀន|រាជវង្សង្វៀន]] ហើយជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើនបានចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យរដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំង និងរដ្ឋបាល]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា|សាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] ។ ក្នុង [[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|របបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ]]និង[[ខ្មែរក្រហម|រដ្ឋាភិបាលខ្មែរក្រហម]] ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំំំំ១៩៧០ ជនជាតិវៀតណាមគឺជាគោលដៅនៃការប្រល័យពូជសាសន៍ដ៏ធំ។ ជនជាតិ​វៀតណាម​រាប់​ពាន់​នាក់​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់ និង​ជាច្រើន​នាក់​ទៀត​បាន​ស្វែង​រក​ការ​ជ្រកកោន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​វៀតណាម។ ជនជាតិវៀតណាមគឺជាគោលដៅ[[រោគស្ត្រី|ចម្បង]]នៃការវាយប្រហារដោយជនភៀសខ្លួនពីគណបក្សនយោបាយចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ។ ជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើនជាអ្នករស់នៅដោយគ្មានរដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយជាលទ្ធផលពួកគេប្រឈមនឹងការលំបាកក្នុងការទទួលបានការអប់រំ ការងារ និងលំនៅដ្ឋាន។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == អ្នកតាំងលំនៅវៀតណាមបានចាប់ផ្តើមតាំងទីលំនៅក្នុងសម័យ[[កូសាំងស៊ីន]](ដែនដីកម្ពុជាក្រោម) និង [[ទីក្រុងព្រៃនគរ|ទីក្រុងព្រៃនរគ]] ចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៦២០ តទៅ។ ចំពោះ​ប្រជាជន​កម្ពុជា ទឹកដី​ទាំងនេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា[[កម្ពុជាក្រោម]] និង​ជា​ប្រពៃណី​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]] ។ ចាប់ពី​សម័យ[[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២]]មក ពួក​គេ​បាន​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់ [[ចៅហ្វាយនាយង្វៀន|​រាជវង្សង្វៀន]] ។ <ref>Corfield (2009), p. 3</ref> នៅឆ្នាំ១៨១៣ ព្រះចៅអធិរាជ [[យ៉ា ឡុង|យ៉ាឡុង]] បានបញ្ជូនកងទ័ពវៀតណាមចំនួន ១០ ០០០ នាក់មកទីក្រុងភ្នំពេញ ហើយសមាជិកនៃរាជវង្សខ្មែរមួយចំនួនបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រាជវាំងប្រជាជនវៀតណាម។ <ref>Schliesinger (2015), p. 258</ref> រាជវង្សង្វៀនបានដាក់ទំនៀមទម្លាប់វៀតណាមមកលើ​ប្រជាជន​កម្ពុជា ហើយ​ឈ្មោះ​ក្រុង និង​ខេត្ត​ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ទៅ​ជា​ជនជាតិ​វៀតណាម។ អ្នកតាំងលំនៅវៀតណាមត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យតាំងទីលំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយឯកសារផ្លូវការពីរាជវាំងវៀតណាមបានកត់ត្រាជាមធ្យមអ្នកតាំងលំនៅវៀតណាមចំនួន ៥ ០០០ នាក់ចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨៣០។ <ref>Kuhnt-Saptodewo (1997), p. 154</ref> គោលនយោបាយដែលដាក់ដោយរាជវង្សង្វៀនបានធ្វើឱ្យមានការអាក់អន់ចិត្តក្នុងចំណោមប្រជាជនកម្ពុជា និងបង្កឱ្យមានការបះបោរម្ដងម្កាល។ <ref>Corfield (2009), pp. 17–18</ref> នៅឆ្នាំ១៨៨០[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|រដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំង]] ដើម្បីផ្តល់ឋានៈជា[[សញ្ជាតិ|កម្មវត្ថុ]] ដល់ប្រជាជនវៀតណាមនៅកម្ពុជា។ ក្នុង​រយៈពេល​ហាសិប​ឆ្នាំ​បន្ទាប់ ជនជាតិ​វៀតណាម​ជាច្រើន​បាន​ធ្វើ​ចំណាកស្រុក​មក​កម្ពុជា។ <ref>Corfield (2009), p. 28</ref> ជំរឿនប្រជាជនដែលធ្វើឡើងដោយជនជាតិបារាំងបានកត់ត្រាការកើនឡើងនៃចំនួនប្រជាជនវៀតណាមពីប្រហែល ៤៥០០ នាក់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨៦០ ដល់ជិត ២០០ ០០០ នាក់ នៅចុងបញ្ចប់នៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ ។ <ref name="Sch259">Schliesinger (2015), p. 259</ref> នៅពេលដែល [[ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុនលើឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំង|ជប៉ុនឈ្លានពានឥណ្ឌូចិន]] នៅឆ្នាំ១៩៤០ អ្នកជាតិនិយមវៀតណាមនៅកម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមការប៉ុនប៉ងខ្លីមួយប៉ុន្តែមិនបានសម្រេចដើម្បីវាយប្រហារអ្នកគ្រប់គ្រងអាណានិគមបារាំង។ <ref>Corfield (2009), p. 40</ref> នៅឆ្នាំ១៩៥៤ ច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិត្រូវបានអនុម័តដោយឈរលើមូលដ្ឋាននៃចំណេះដឹងជាភាសាខ្មែរ និងដើមកំណើតជាតិ ហើយបានដកចេញយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនូវជនជាតិខ្មែរ វៀតណាម និង [[ប្រជាជនកម្ពុជាជាជនជាតិចិន|ចិន]] ភាគច្រើន។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 50</ref> នៅ​ថ្នាក់​មូលដ្ឋាន វៀតណាម​ក៏​បាន​ប្រឈម​នឹង​ករណី​នៃ​ការ​បំភិត​បំភ័យ​ដោយ​ហិង្សា​ពី​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ម្តងម្កាល។ ក្នុងមហាសន្និបាត[[សង្គមរាស្រ្តនិយម|សង្គមរាស្ត្រនិយម]] ឆ្នាំ ១៩៦២ អ្នកនយោបាយបានជជែកពិភាក្សាគ្នាអំពីបញ្ហាសញ្ជាតិលើជនជាតិភាគតិចរបស់កម្ពុជា ហើយដំណោះស្រាយមួយត្រូវបានអនុម័តមិនឱ្យផ្តល់សញ្ជាតិវៀតណាមឱ្យចូលសញ្ជាតិ។ <ref name="Wil35">Willmott (1967), p. 35</ref> នៅពេលដែលលោក[[លន់ នល់|លន់នល់]] [[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០|ឡើងកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ១៩៧០]] រដ្ឋាភិបាល[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|សាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ]] បានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការឃោសនាដើម្បីបង្ហាញជនជាតិវៀតណាមជាភ្នាក់ងាររបស់ [[វៀតកុង]] ។ ជនជាតិវៀតណាមប្រហែល ៣០ ០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងសម្លាប់នៅក្នុងពន្ធនាគារ ខណៈដែលមនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់ទៀតបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសវៀតណាម។ ប្រាំឆ្នាំក្រោយមកនៅឆ្នាំ១៩៧៥ ជនជាតិវៀតណាមតិចជាង ៨០ ០០០ នាក់បានបន្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅពេលដែល[[ខ្មែរក្រហម]] បានដណ្តើមអំណាច។ ជិត​បី​ភាគ​បួន​នៃ​ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​បណ្ដេញ​ទៅ​ប្រទេស​វៀតណាម ហើយ​អ្នក​ដែល​នៅ​សេសសល់​ចំនួន ២០ ០០០ នាក់​ទៀត​គឺជា​អ្នក​ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​ខ្មែរ​និង​វៀតណាម។ អ្នកដែលនៅសេសសល់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយរបប។ <ref name="Sch260">Schliesinger (2015), p. 260</ref> នៅ​ពេល​ដែល[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម|កងទ័ពវៀតណាមចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជា]] ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៧៩ ប្រជាជន​វៀតណាម​ស្ទើរតែ​ទាំងអស់​របស់​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់​ទីលំនៅ ឬ​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់។ <ref name="Tabeau48">Tabeau (2009), p. 48</ref> វៀតណាមបានបង្កើតរបបថ្មីមួយដែលគេស្គាល់ថាជា [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា|សាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] (ស.ប.ក.) ហើយទីប្រឹក្សាវៀតណាមត្រូវបានតែងតាំងនៅក្នុងរដ្ឋបាលរដ្ឋាភិបាលថ្មី។ នៅឆ្នាំ ១៩៨៣ រដ្ឋាភិបាល ស.ប.ក. បានបង្កើតគោលនយោបាយផ្លូវការមួយ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តដល់អតីតអ្នករស់នៅវៀតណាមនៅកម្ពុជា ឱ្យវិលត្រឡប់មកតាំងទីលំនៅវិញ។ ជនអន្តោប្រវេសន៍វៀតណាមដែលមិនមានទំនាក់ទំនងគ្រួសារមកកម្ពុជាក៏ចូលមកតាំងទីលំនៅក្នុងប្រទេសនេះផងដែរ ដោយសារមានការគ្រប់គ្រងព្រំដែនតិចតួចក្នុងការកំណត់ជនចំណាកស្រុកវៀតណាមមិនឱ្យចូលប្រទេស។ <ref name="Eh56">Ehrentraut (2013), p. 56</ref> ជនជាតិវៀតណាមត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាជនជាតិភាគតិចជាផ្លូវការនៅក្រោមរបបស.ប.ក. ហើយសមាគមវៀតណាមនៅក្រៅប្រទេសត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសកម្ពុជាដែលមានចំនួនប្រជាជនវៀតណាមច្រើន។ <ref>Heder (1995), p. 154</ref> រដ្ឋាភិបាលស.ប.ក.ក៏បានផ្តល់អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណដល់ពួកគេរហូតដល់ការដកទ័ពវៀតណាមនៅឆ្នាំ១៩៩០។ <ref>Heder (1995), p. 135</ref> ពលករ​ចំណាក​ស្រុក​វៀតណាម​បាន​ចាប់​ផ្តើម​មក​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩២​មក​ដោយ​សារ​ការ​បង្កើត​ឱកាស​ការងារ​ថ្មី​ដោយ​រដ្ឋបាល[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា|អ៊ុនតាក់]] ។ <ref>Heder (1995), p. 62</ref> ជាមួយគ្នានេះ រដ្ឋបាលអ៊ុនតាក់បានអនុញ្ញាតឱ្យបើកការិយាល័យនយោបាយ និងគណបក្សនយោបាយដូចជា [[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច|ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច]] និង [[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ សេរីនិយម ព្រះពុទ្ធសាសនា|គណបក្សប្រជាធិតេយ្យ សេរីនិយម ព្រះពុទ្ធសាសនា]] បានចាប់ផ្តើមឃោសនានូវមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមក្នុងចំណោមប្រជាជន ដើម្បីគាំទ្រអ្នកបោះឆ្នោតនៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ ១៩៩៣]] ។ <ref>Heder (1995), p. 63</ref> នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩២ ខ្មែរក្រហមដែលគ្រប់គ្រងតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយដើម្បីកំណត់គោលដៅសម្លាប់ទាហាន និងជនស៊ីវិលវៀតណាមជាប្រព័ន្ធ។ <ref>Heder (1995), p. 94</ref> ការវាយប្រហារបែបទ័ពព្រៃលើកដំបូងដោយខ្មែរក្រហមទៅលើជនស៊ីវិលវៀតណាមបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩២ ហើយទាហានខ្មែរក្រហមបានបង្ហាញពីភាពត្រឹមត្រូវនៃការសម្លាប់ដោយអះអាងថាជនស៊ីវិលមួយចំនួនជាទាហានវៀតណាមក្នុងការក្លែងបន្លំ។ <ref>Heder (1995), p. 95</ref> ជម្លោះនៃការសម្លាប់ដោយខ្មែរក្រហមបានជំរុញឱ្យជនជាតិវៀតណាមប្រមាណ ២១ ០០០ នាក់បានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសវៀតណាមក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៩៣ ។ <ref>Heder (1995), p. 262</ref> នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៤ [[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] បានដាក់ចេញនូវច្បាប់ស្តីពីអន្តោប្រវេសន៍ ដែលអនុញ្ញាតឲ្យមានការនិរទេសជនអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់។ [[ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកជនភៀសខ្លួន]] យល់ឃើញថា ច្បាប់នេះកំណត់គោលដៅជនចំណាកស្រុកវៀតណាមនៅកម្ពុជា ហើយក្រោយមករដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានឈានជើងចូលដើម្បីធានាថាគ្មានការនិរទេសជនភៀសខ្លួនវៀតណាមយ៉ាងច្រើននឹងត្រូវអនុវត្ត។ ខ្មែរក្រហម​បាន​បន្ត​ធ្វើ​ការ​វាយ​ប្រហារ​ជា​បន្តបន្ទាប់​លើ​ជន​ស៊ីវិល​វៀតណាម​រហូត​ដល់​ពួកគេ​ចុះចាញ់​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៩៩។ ជនជាតិវៀតណាមបន្តប្រឈមមុខនឹងការរើសអើងពីសង្គមកម្ពុជា ហើយជួបប្រទះនឹងការបំភិតបំភ័យផ្នែករាងកាយពីសង្គម និងអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសក្នុងអំឡុងការបោះឆ្នោតសកល ឬនៅពេលជម្លោះរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមកើតឡើង។ <ref>Amer (2013), p. 95</ref> == ប្រជាសាស្រ្ត == === ចំនួនប្រជាជន === ជនជាតិវៀតណាមជាទូទៅប្រមូលផ្តុំនៅតាមច្រាំងទន្លេនៃបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គដែលព័ទ្ធជុំវិញខេត្ត [[ក្រុងសៀមរាប|សៀមរាប]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] និង ពោធិ៍សាត់ ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 30</ref> ចំនួនប្រជាជនតិចតួចអាចត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ក៏ដូចជាខេត្តភាគអាគ្នេយ៍ជាប់ព្រំដែនប្រទេសវៀតណាម ដូចជា [[ខេត្តព្រៃវែង|ព្រៃវែង]] [[ខេត្តស្វាយរៀង|ស្វាយរៀង]] <ref>Willmott (1967), p. 107</ref> [[ខេត្តកំពត|កំពត]] [[ខេត្តកណ្ដាល|កណ្តាល]] [[ខេត្តក្រចេះ|ក្រចេះ]] <ref name="Eh71">Ehrentraut (2013), p. 71</ref> និង [[ខេត្តតាកែវ|តាកែវ]] ។ <ref name="Sch260">Schliesinger (2015), p. 260</ref> ចំនួនប្រជាជនវៀតណាមមានចំនួនច្រើនជាងគេនៅឆ្នាំ១៩៦២ នៅពេលដែលជំរឿនរបស់រដ្ឋាភិបាលបានបង្ហាញថាពួកគេជាជនជាតិភាគតិចធំបំផុតរបស់ប្រទេស ហើយឆ្លុះបញ្ចាំងពី ៣.៨% នៃចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេស។ អ្នកស្រាវជ្រាវប្រជាសាស្រ្តបានត្រឡប់មកវិញនូវចំនួនប៉ាន់ស្មានជនជាតិវៀតណាមខ្ពស់ជាងជំរឿនរបស់រដ្ឋាភិបាលឆ្លុះបញ្ចាំង។ ជាឧទាហរណ៍ ក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ចំនួនជនជាតិវៀតណាមដែលស្នាក់នៅអាចមានច្រើនរហូតដល់ ៤០០ ០០០ <ref name="Tabeau48">Tabeau (2009), p. 48</ref> ខណៈពេលដែលអ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិខ្មែរម្នាក់ទៀតគឺលោក ម៉ៃឃើល វីកឃឺរី បានប៉ាន់ប្រមាណចំនួនប្រជាជនវៀតណាមស្នាក់នៅចន្លោះពី ២០០ ០០០ ទៅ ៣០០ ០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៦ ។ ម៉្យាងវិញទៀត ជំរឿនរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលបានធ្វើឡើងក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ បានដាក់តួលេខមិនលើសពី ៦០ ០០០ នាក់។ <ref name="Sch261">Schliesinger (2015), p. 261</ref> តួលេខ​ប្រជាជន​ខាងក្រោម​បង្ហាញ​ពី​ចំនួន​ប្រជាជន​ជនជាតិ​វៀតណាម​ដោយ​ផ្អែក​លើ​តួលេខ​ដែល​បាន​មក​ពី​ជំរឿន​របស់​រដ្ឋាភិបាល៖ {| class="wikitable" style="margin-top:0;" ! colspan="2" |ប្រវត្តិនៃចំនួនប្រជាជន |- style="background:lightgrey;" ! ឆ្នាំ ! ចំនួន |- | ១៨៧៤ | 4,452 <ref name="Widening Colonial Encounter">Goscha (2008), p. 5</ref> |- | ១៩១១ | 79,050 <ref name="Widening Colonial Encounter" /> |- | ១៩២១ | 140,225 <ref name="Widening Colonial Encounter" /> |- | ១៩៣១ | 176,000 <ref name="Sch259">Schliesinger (2015), p. 259</ref> |- | ១៩៣៦ | 191,000 <ref name="Widening Colonial Encounter" /> |- | ១៩៦២ | 218,000 <ref name="Tabeau48">Tabeau (2009), p. 48</ref> |- | ឆ្នាំ ១៩៨១ | ៨.១៩៧ <ref name="Sch261">Schliesinger (2015), p. 261</ref> |- | ឆ្នាំ 1984 | 56,000 <ref name="Sch261" /> |- | ឆ្នាំ ១៩៩៥ | 95.597 <ref name="Sch261" /> |- | ឆ្នាំ ១៩៩៨ | 96.597 <ref name="Sch261" /> |- | ឆ្នាំ ២០០៨ | 72.775 <ref name="Sch261" /> <ref name="MOP2014">Pen and Heng (2014), p. 12</ref> |- | ឆ្នាំ 2013 | ១៤.៦៧៨ <ref name="MOP2014" /> |- |} === សាសនា === [[ឯកសារ:Kompong_luong_catholic_church.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|299x299ភីកសែល| ព្រះវិហារកាតូលិកវៀតណាមនៅ [[កំពង់ហ្លួង]]]] ជនជាតិវៀតណាមកំណត់អត្តសញ្ញាណខ្លួនឯងថាជាអ្នកកាន់ [[មហាយាន|សាសនាព្រះពុទ្ធមហាយាន]] [[កាវ ដាយ|តាវដាយ]] ឬ [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក]] ។ ពុទ្ធសាសនិកជនវៀតណាមភាគច្រើនត្រូវបានរកឃើញក្នុងចំណោមសហគមន៍ក្រីក្រដែលរស់នៅក្នុងបឹងទន្លេសាប ឬតំបន់ជនបទនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ដោយសារពុទ្ធសាសនិកជនវៀតណាមទទួលបានគោលលទ្ធិ និងជំនឿសាសនាពី [[សាសនាអ្នកស្រុកចិន|សាសនាប្រជាប្រិយចិន]] ពួកគេចូលរួមក្នុងពិធីសាសនាដែលរៀបចំដោយជនជាតិខ្មែរក្នុងរដូវបុណ្យ។ <ref>Willmott (1967), p. 90</ref> សហគមន៍​វៀតណាម​ដែល​មក​តាំង​ទី​លំនៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា បាន​ទទួល​យក​ការ​ប្រតិបត្តិ [[ថេរវាទ|​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ]] ​របស់​ខ្មែរ​មួយ​ចំនួន។ <ref name="Ang10">Ang (2014), p. 10</ref> ជនជាតិវៀតណាមដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវសាសនារ៉ូម៉ាំងកាតូលិកមានកូនចៅរបស់ជនភៀសខ្លួនដែលបានភៀសខ្លួនពីការបៀតបៀនសាសនាក្នុងរជ្ជកាល [[ទូ ដុក]] ។ ពួកគេត្រូវបានបំបែករវាងអ្នករស់នៅទីក្រុងដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងភ្នំពេញ <ref name="Wilmott34">Willmott (1967), p. 34</ref> និងសហគមន៍នេសាទដែលមានមូលដ្ឋាននៅបឹងទន្លេសាប។ <ref name="VNCatholicPPost">{{Cite news|last=Post Staff|date=25 March 2005|title=Vanquished in the 70s, Catholic Church still on the mend|work=Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/national/vanquished-70s-catholic-church-still-mend|access-date=27 February 2015}}</ref> អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិកវៀតណាមមានប្រហែល ៩០% នៃ [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជា|សហគមន៍រ៉ូម៉ាំងកាតូលិក]] របស់កម្ពុជា ហើយនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ពួកគេមានអ្នកកាន់សាសនាប្រហែល ៦៥ ០០០នាក់ នៅក្នុងប្រទេស។ ភាគច្រើននៃពួកកាតូលិកវៀតណាមត្រូវបាននិរទេសទៅប្រទេសវៀតណាម ឬត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ 1970 <ref>Harris (2008), p. 166</ref> ហើយមានតែនៅក្នុងឆ្នាំ 1990 ប៉ុណ្ណោះដែលព្រះវិហារកាតូលិកត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបង្កើតឡើងវិញនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៥ មាន​អ្នក​កាន់​សាសនា​កាតូលិក​ប្រមាណ ២៥.០០០ នាក់​ក្នុង​ប្រទេស។ <ref name="VNCatholicPPost" /> ជនជាតិភាគតិចវៀតណាមក៏ជាអ្នកកាន់តាមជំនឿ [[កាវ ដាយ|តាវដាយ]] ដែលត្រូវបានណែនាំនៅឆ្នាំ 1927 ។ ជំនឿតាវដាយ បានទាក់ទាញទាំងអ្នកកាន់សាសនាវៀតណាម និងកម្ពុជាក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំដំបូងនៃការបង្កើតឡើង ប៉ុន្តែព្រះរាជក្រឹត្យដែលហាមឃាត់សាសនា និងការខិតខំរបស់អ្នកជាតិនិយមខ្មែរដើម្បីកាត់ទោសអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់ខ្មែរបាននាំឱ្យ Cao Dai ត្រូវបានសង្កេតឃើញតែដោយជនជាតិវៀតណាមចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 តទៅ។ <ref>Harris (2008), p. 136</ref> ប្រាសាទតាយដាយ ត្រូវបានសាងសង់នៅមហាវិថីម៉ៅសេទុងក្នុងឆ្នាំ 1937 ហើយនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 មានអ្នកកាន់សាសនាប្រហែល 70,000 នាក់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ តាយដាយ ត្រូវបានដាក់នៅក្រៅច្បាប់ក្នុងរបបសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ និងរបបខ្មែរក្រហម ប៉ុន្តែបានទទួលការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ 1985 និងមានអ្នកកាន់សាសនាប្រហែល 2,000 នាក់នៅឆ្នាំ 2000។ <ref>Harris (2008), p. 276</ref> === ភាសា === ជនជាតិវៀតណាមទាំងមូលបង្ហាញកម្រិតនៃភាពស្ទាត់ជំនាញក្នុង [[ភាសាខ្មែរ]] និង [[ភាសាវៀតណាម|ភាសាវៀតណាមផ្សេងៗ]] គ្នា។ ជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅក្នុងសហគមន៍នេសាទដោយខ្លួនឯងតាមបឹងទន្លេសាបប្រើប្រាស់ភាសាវៀតណាមក្នុងការសន្ទនាប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ ហើយមានបុគ្គលដែលមានកម្រិតជំនាញភាសាខ្មែរ <ref name="Eh79">Ehrentraut (2013), p. 79</ref> និងអ្នកដែលចេះពីរភាសា។ <ref>Heder (1995), p. 136</ref> ម្យ៉ាងវិញទៀត ជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅក្នុងសង្កាត់ដែលភាគច្រើននិយាយភាសាខ្មែរបានបញ្ជូនកូនរបស់ពួកគេទៅសាលារដ្ឋ ហើយជាលទ្ធផល កុមារអាចនិយាយភាសាខ្មែរបានយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ ប៉ុន្តែបង្ហាញការយល់ដឹងអំពីភាសាវៀតណាមនៅមានកម្រិត។ <ref name="Eh79" /> === ការអប់រំ === ការស្រាវជ្រាវតាមវាលដែលធ្វើឡើងដោយក្រុម [[ជាតិពន្ធុវិទ្យា|ជនជាតិភាគតិច]] ដូចជា Stefan EhrentrautStefan Ehrentraut បង្ហាញថា មានតែកុមារវៀតណាមមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះដែលចូលរៀននៅសាលារដ្ឋ ដោយតួលេខប្រែប្រួលតាមខេត្តផ្សេងៗគ្នា។ នៅ​ខេត្ត​កំពង់ឆ្នាំង និង​សៀមរាប ដែល​ជនជាតិ​វៀតណាម​រស់នៅ​តាម​មាត់​ទន្លេ ការ​ចុះ​ឈ្មោះ​ចូល​រៀន​នៅ​សាលា​រដ្ឋ​មាន​អត្រា​ទាប​ជាង ១០% ចំណែក​ឯ​ខេត្ត​ផ្សេង​ទៀត​ដូច​ជា​កំពត និង​ក្រចេះ សមាមាត្រ​មាន​ច្រើន​ជាង។ <ref name="Eh80">Ehrentraut (2013), p. 80</ref> ដោយសារ​ជនជាតិ​វៀតណាម​ភាគច្រើន​មិន​មាន​ឯកសារ​សញ្ជាតិ ពួកគេ​មិន​អាច​ចុះឈ្មោះ​កូន​ចូល​សាលា​រដ្ឋ​បាន​។ <ref>Ang (2014), p. 11</ref> សម្រាប់អ្នកដែលបញ្ជូនកូនទៅសាលារៀន ភាគច្រើនពួកគេចូលរៀនបានតែប៉ុន្មានឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ ហើយកម្រនឹងបញ្ចប់ [[ថ្នាក់ទី 12|ថ្នាក់ទី១២]] ដោយសារឪពុកម្តាយជាជនជាតិវៀតណាមមិនមានលទ្ធភាពបង់ថ្លៃសាលា។ សិស្សវៀតណាមក៏ប្រឈមមុខនឹងការលំបាកក្នុងការងារសិក្សា ដោយសារថ្នាក់រៀនត្រូវបានបង្រៀនជាភាសាខ្មែរទាំងស្រុង ហើយកុមារវៀតណាមដែលធំឡើងនិយាយភាសាវៀតណាមនៅផ្ទះមានកម្រិតសមត្ថភាពភាសាខ្មែរ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 81</ref> នៅក្នុងសហគមន៍វៀតណាមមួយចំនួនដែលមានមូលដ្ឋាននៅទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ មានសាលាឯកជនដែលគ្រប់គ្រងដោយសមាគមសហគមន៍វៀតណាម និងអង្គការសាសនាគ្រឹស្ត។ សាលាឯកជនផ្តល់ការបង្រៀនភាសាវៀតណាម ហើយភាគច្រើនត្រូវបានចូលរួមដោយកុមារនៃគ្រួសារក្រីក្រ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 82</ref> == សេដ្ឋកិច្ច == ក្នុង​របប​អាណានិគម​បារាំង ជនជាតិ​វៀតណាម​ដែល​មាន​ការ​អប់រំ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ការងារ​ក្នុង​រដ្ឋបាល​មុខងារ​ស៊ីវិល​ជា​លេខា ស្មៀន និង​ការិយាធិបតេយ្យ។ នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ 1953 រដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយព្រះសីហនុបានបញ្ឈប់មន្ត្រីរាជការវៀតណាមភាគច្រើនជាមួយប្រជាជនកម្ពុជា ហើយពួកគេបានស្វែងរកការងារធ្វើនៅក្នុងធនាគារ និងសហគ្រាសពាណិជ្ជកម្មជាលេខាធិការ និងមុខតំណែងផ្សេងទៀតដែលមានការិយាល័យ។ ក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 ជនជាតិវៀតណាមរស់នៅក្នុងទីក្រុងដែលមានប្រវត្តិអប់រំទាបក៏បានធ្វើការជាមេកានិកក្នុងការជួសជុលរថយន្ត និងហាងលក់ម៉ាស៊ីនដែលគ្រប់គ្រងដោយពាណិជ្ជករចិន។ ជនអន្តោប្រវេសន៍វៀតណាមដែលតាំងទីលំនៅជនបទធ្វើការជាអ្នកនេសាទតាមបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ <ref name="Wilmott34">Willmott (1967), p. 34</ref> ហើយក៏ជាកម្មករចម្ការកៅស៊ូក្នុងខេត្តកំពង់ចាម និងខេត្តក្រចេះផងដែរ។ <ref>Corfield (2009), p. 21</ref> ដោយសារជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើនជាអ្នករស់នៅគ្មានរដ្ឋ ពួកគេស្វែងរកការរស់នៅតាមឧស្សាហ៍កម្មផ្សេងៗដូចជា សំណង់ កែឆ្នៃ និងឧស្សាហកម្មពេស្យាចារ ឬជាអ្នកឈ្នាន់តាមដងផ្លូវ។ ជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅតាមបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ គឺជាអ្នកនេសាទចិញ្ចឹមជីវិត។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 78</ref> ចំនួនដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៃជនជាតិវៀតណាមគ្មានរដ្ឋទាំងនេះមានជនចំណាកស្រុកដែលបានចូលមកប្រទេសកម្ពុជាចន្លោះឆ្នាំ 1992 និង 1993 ក្នុងអំឡុងពេលរដ្ឋបាលអ៊ុនតាក់។ <ref>Heder (1995), p. 137</ref> ជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើននៅតែរស់នៅក្រោមបន្ទាត់នៃភាពក្រីក្រ <ref name="Eh85">Ehrentraut (2013), p. 85</ref> ទោះបីជាជនជាតិវៀតណាមមួយចំនួនតូចត្រូវបានតំណាងនៅក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា។ ឧទាហរណ៍​មួយ​គឺ​លោក សុខ គង់ ជា​ប្រធាន​ក្រុមហ៊ុន​អាជីវកម្ម ​សូគីម៉ិច ដែល​ជា​ម្ចាស់​សម្បទាន​រដ្ឋ​ក្នុង​ឧស្សាហកម្ម​ប្រេង ទេសចរណ៍ និង​សហគ្រាស​ក្នុង​ប្រទេស។ <ref>{{Cite web |last=Peter Olszewski |date=9 December 2011 |title=Man About Town |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/man-about-town-16 |access-date=7 March 2015 |website=Phnom Penh Post}}</ref> == ទំនាក់ទំនងជាមួយសហគមន៍ និងសង្គម == ស្ទើរតែ 90% នៃជនជាតិដើមភាគតិចវៀតណាម គឺជាអ្នកគ្មានសញ្ជាតិនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយមិនកាន់ឯកសារសញ្ជាតិដូចជាអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ ឬសំបុត្រកំណើត។ <ref name="Ang10">Ang (2014), p. 10</ref> ច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ 1996 អនុញ្ញាតឲ្យជនជាតិវៀតណាមដែលកើតក្នុងប្រទេសកម្ពុជាទទួលបានសញ្ជាតិ ប៉ុន្តែត្រូវប្រឈមមុខនឹងការប្រឆាំងពីមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃថ្នាក់កណ្តាល ដែលជាទូទៅបដិសេធមិនចុះឈ្មោះជនជាតិវៀតណាម ដោយសារបារម្ភពីផលប៉ះពាល់នយោបាយពីគណបក្សប្រឆាំង ប្រសិនបើត្រូវផ្តល់សញ្ជាតិ។ . <ref>Ehrentraut (2013), p. 75</ref> ជនជាតិភាគតិចនៃជនជាតិវៀតណាមអាចទទួលបានសញ្ជាតិបានលុះត្រាតែបង់ប្រាក់សំណូកដល់មន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ ឬបានរៀបការជាមួយប្តីប្រពន្ធខ្មែរ។ <ref name="Eh71">Ehrentraut (2013), p. 71</ref> ជនជាតិ​វៀតណាម​ភាគតិច​ដែល​កាន់​សញ្ជាតិ​បាន​រាយការណ៍​ពី​មន្ត្រី​ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ដែល​រឹបអូស​ឯកសារ​សញ្ជាតិ​របស់​ពួកគេ។ <ref name="Eh72">Ehrentraut (2013), p. 72</ref> ជាលទ្ធផល ជនជាតិវៀតណាមប្រឈមមុខនឹងការរឹតបន្តឹងផ្លូវច្បាប់ពីការទទួលបានសេវាថែទាំសុខភាពសាធារណៈ ការអប់រំ ការងារ និងការទិញដីសម្រាប់លំនៅដ្ឋាន ដោយសារភាគច្រើនមិនមានសញ្ជាតិកម្ពុជា។ ជនជាតិ​វៀតណាម​គ្មាន​សញ្ជាតិ​បាន​សាងសង់​លំនៅឋាន​បណ្តែត​ទឹក​ជំនួស​ការ​ទិញ​លំនៅឋាន​ដី​ដែល​ទាមទារ​ឯកសារ​សញ្ជាតិ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 77</ref> យោងតាមការស្រាវជ្រាវតាមតំបន់ដែលធ្វើឡើងដោយអង្គការសិទ្ធិជនជាតិភាគតិចរបស់កម្ពុជា មន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃនឹងប្រឈមមុខនឹងអ្នកនេសាទវៀតណាមនៅបឹងទន្លេសាប និងទាមទារសំណូកដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេធ្វើនេសាទ។ <ref>Ang (2014), p. 18</ref> === ទំនាក់ទំនងអន្តរជនជាតិ === ជន​ជាតិ​វៀតណាម​ភាគ​ច្រើន​មិន​មាន​តំណាង​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​ប្រឹក្សា ​ឃុំ​សង្កាត់ ​កម្ពុជា ដោយសារ​ពួក​គេ​ខ្វះ​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 83</ref> យោងតាមអ្នកឆ្លើយតបពីការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់ Ehrentraut មេឃុំ និងមន្ត្រីកម្ពុជាភាគច្រើនបង្ហាញការគាំទ្រក្នុងការមិនរាប់បញ្ចូលតំណាងវៀតណាមពីការទទួលបានសញ្ជាតិ និងចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់ និងកិច្ចប្រជុំដោយសារតែការមើលងាយ។ <ref name="Eh85">Ehrentraut (2013), p. 85</ref> ជនជាតិវៀតណាមតែងតាំងមេភូមិរបស់ពួកគេ ហើយបង្ហាញសហគមន៍អំពីកង្វល់របស់សមាគមសហគមន៍វៀតណាម ( [[ភាសាវៀតណាម|វៀតណាម]] ៖ Tổng hội người Campuchia gốc Việt) ដែលបង្កើតឡើងដំបូងក្នុងឆ្នាំ ២០០៣។ សមាគមសហគមន៍កាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិមានកម្រិត និងទទួលបានមូលនិធិពីថ្លៃសមាជិកភាព អំណោយពីស្ថានទូតវៀតណាមប្រចាំនៅកម្ពុជា និងការលក់ដីបញ្ចុះសពពីសហគមន៍វៀតណាម។ <ref name="Eh72">Ehrentraut (2013), p. 72</ref> ថវិកាត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាបន្តបន្ទាប់ដើម្បីដោះស្រាយកង្វល់សហគមន៍វៀតណាម ដែលរួមមានការគាំទ្រកន្លែងគោរពបូជាសាសនា និងការបង្រៀនភាសាវៀតណាម ក៏ដូចជាការផ្តល់ជំនួយដល់គ្រួសារជួបការលំបាក។ ខណៈពេលដែលសមាគមសហគមន៍មានការគាំទ្រយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីសហគមន៍វៀតណាម ភាគច្រើនមិនទទួលយកសមាជិកភាពទេ ដោយសារខ្លាចទទួលបានការមាក់ងាយពីសង្គមពីសង្គមកម្ពុជា។ គិតត្រឹមឆ្នាំ 2013 សាខានៃសមាគមទាំងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន 19 ក្នុងចំណោម 23 ខេត្តទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 73</ref><ref>Ehrentraut (2013), p. 76</ref><ref>Ehrentraut (2013), pp. 86–87</ref><ref name="Wil35">Willmott (1967), p. 35</ref><ref>Willmott (1967), p. 42</ref> === នយោបាយ === បញ្ហា​វត្តមាន​វៀតណាម​នៅ​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​គណបក្ស​នយោបាយ​យក​មក​ធ្វើជា​ប្រធាន​បទ​ដើម្បី​គាំទ្រ​អ្នកបោះឆ្នោត​តាំងពី​ការបោះឆ្នោត​សកល​ឆ្នាំ​១៩៩៣​មក​។ គណបក្សនយោបាយសំខាន់ៗដែលបានចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣ រួមមាន [[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច|ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច]] [[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ សេរីនិយម ព្រះពុទ្ធសាសនា|BLDP]] និង ម៉ូ លីណាកា ហើយពួកគេបានផ្សព្វផ្សាយលើប្រធានបទទាក់ទងនឹងវត្តមានប្រជាជនវៀតណាមនៅកម្ពុជា និងការយល់ឃើញរបស់វៀតណាមជ្រៀតជ្រែកក្នុងរដ្ឋាភិបាលអំឡុងពេលយុទ្ធនាការឃោសនាបោះឆ្នោត។ គណបក្សនយោបាយទាំងនេះក៏បានចោទប្រកាន់ថា វត្តមានជនជាតិវៀតណាមក្នុងប្រទេសជាមូលហេតុធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចបរាជ័យ ហើយសន្យាថានឹងបណ្ដេញជនជាតិវៀតណាមក្នុងស្ថានភាពដែលខ្លួនឈ្នះការបោះឆ្នោត។ <ref>Heder (1995), pp. 199-200</ref> ក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នានេះ ខ្មែរក្រហមដែលពីមុនបានបដិសេធមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតក៏បានបង្កើតមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមស្រដៀងគ្នាជាមួយគណបក្សនយោបាយសំខាន់ៗ ទោះបីជាមានទម្រង់ជ្រុលនិយមក៏ដោយ។ ខ្មែរក្រហមនឹងចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ និងការផ្សាយតាមវិទ្យុដោយចោទប្រកាន់អ៊ុនតាក់ថាបានសហការជាមួយវៀតណាម ហើយបានអំពាវនាវឱ្យបណ្តេញប្រជាជនវៀតណាមតាមរយៈកម្លាំង។ ពួក​គេ​នឹង​តាម​ដាន​ការ​វាយ​ប្រហារ​លើ​ជន​ស៊ីវិល​វៀតណាម ដែល​បាន​បន្ត​បន្ទាប់​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ឆ្នាំ ១៩៩៣ ចប់។ <ref>Heder (1995), p. 66</ref> នៅពេលដែលការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ 1998 ត្រូវបានប្រារព្ធឡើង គណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច និង គណបក្ស សម រង្ស៊ី ដែលទើបបង្កើតថ្មីបានប្រើវោហាសាស្ត្រប្រឆាំងវៀតណាមម្តងទៀតនៅក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ពួកគេ។ មេដឹកនាំគណបក្សទាំងពីរនេះ [[នរោត្តម រណឫទ្ធិ]] និងលោក សម រ [[សម រង្ស៊ី|ង្ស៊ី]] បានចោទប្រកាន់ថា ជនជាតិវៀតណាមគ្មានរដ្ឋមួយចំនួនបានសូកប៉ាន់មន្ត្រីរដ្ឋដើម្បីទទួលបានសញ្ជាតិ ហើយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមនៅតែរក្សាឥទ្ធិពលនយោបាយលើគណបក្សកាន់អំណាច គឺ [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 90</ref> ទន្ទឹមនឹងនេះចំនួននៃឧប្បត្តិហេតុ  នៃការវាយប្រហារដោយហិង្សាលើជនស៊ីវិលវៀតណាមបានកើនឡើង ដែលត្រូវបានអនុវត្តដោយទាំងសំណល់ខ្មែរក្រហម និងជនស៊ីវិលកម្ពុជាដូចគ្នា។ <ref>Amer (2013), p. 93</ref> ចំនួននៃអំពើហឹង្សាដោយចេតនានយោបាយលើជនស៊ីវិលវៀតណាមបានថយចុះបន្ទាប់ពីឆ្នាំ 2000 ហើយនៅក្នុងការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ 2003 និង 2008 ជាបន្តបន្ទាប់ គណបក្សនយោបាយប្រឆាំងការប្រើប្រាស់វោហាសាស្ត្រប្រឆាំងវៀតណាមក៏ត្រូវបានកាត់បន្ថយផងដែរ។ <ref>Amer (2013), p. 94</ref> កាលពីខែតុលា ឆ្នាំ២០០៩ លោក សម រង្ស៊ី បានចោទប្រកាន់វៀតណាមពីបទទន្ទ្រានទឹកដីកម្ពុជាក្នុងសមយុទ្ធបោះបង្គោលព្រំដែន ហើយបានដឹកនាំសកម្មជនមួយក្រុមទៅដកតម្រុយបង្គោលព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាមក្នុងខេត្តស្វាយរៀង។ ទោះបីជាលោក សម រង្ស៊ី ត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារកំបាំងមុខជុំវិញឧប្បត្តិហេតុនេះក៏ដោយ <ref>Ehrentraut (2013), p. 62</ref> ឧបទ្ទវហេតុនេះបានក្លាយជាការផ្តោតសំខាន់នៅក្នុងយុទ្ធនាការបោះឆ្នោតដោយ [[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ|គណបក្ស]] សង្គ្រោះជាតិសម្រាប់ [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៥ ឆ្នាំ២០១៣|ការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ 2013]] ។ មេដឹកនាំគណបក្សសង្រ្គោះជាតិក៏បានធ្វើឱ្យមានការទាមទារលើទំនាក់ទំនងជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ [[កម្ពុជាក្រោម]] ហើយនាំឱ្យមានការប្រឆាំងវៀតណាមកាន់តែច្រើនឡើងក្នុងចំណោមអ្នកគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ។ <ref>{{Cite web |last=ALEX WILLEMYNS |date=14 August 2014 |title=Kampuchea Krom Protests Speak to Larger Fears |url=https://www.cambodiadaily.com/news/kampuchea-krom-protests-speak-to-larger-fears-66462/ |access-date=2 August 2015 |website=The Cambodia Daily |archivedate=22 ធ្នូ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222103916/https://www.cambodiadaily.com/news/kampuchea-krom-protests-speak-to-larger-fears-66462/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bennett Murray |date=14 February 2014 |title=Nowhere to call home |url=http://www.phnompenhpost.com/7days/nowhere-call-home |access-date=2 August 2015 |website=Phnom Penh Post}}</ref> នៅពេលដែលគណបក្សសង្គ្រោះជាតិបានចាញ់ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ 2013 យ៉ាងចង្អៀត ពួកគេបានបើកការ [[2013-2014 បាតុកម្មនៅកម្ពុជា|តវ៉ាប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលជាបន្តបន្ទាប់រវាងឆ្នាំ 2013-2014]] ដែលបណ្តាលឱ្យមានឧប្បត្តិហេតុហាងវៀតណាមនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញត្រូវបានរុះរើ។ <ref name="Ang20">Ang (2014), p. 20</ref> ជនជាតិវៀតណាមដែលកាន់សញ្ជាតិកម្ពុជាក៏បានសម្តែងការភ័យខ្លាចចំពោះអសន្តិសុខរាងកាយក្នុងអំឡុងពេលបោះឆ្នោត ដែលជាក់ស្តែងបំផុតក្នុងអំឡុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ 1993 និង 2013 នៅពេលដែលជនស៊ីវិលវៀតណាមប្រឈមមុខនឹងការបំភិតបំភ័យរាងកាយពីខ្មែរក្រហម និងអ្នកគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិរៀងៗខ្លួន ហើយបានបដិសេធមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោត។ . <ref>Ang (2014), p. 16</ref><ref>Ehrentraut (2013), p. 91</ref><ref>Amer (2013), p. 91</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុង:ជនជាតិ ភាគតិច ក្នុង ប្រទេស​​​ចេក]] fzq2pmb46f261wt05158yqhzuni1cup 334236 334235 2026-04-10T15:35:56Z ~2026-22070-46 50551 334236 wikitext text/x-wiki {{For|ជនជាតិខ្មែរនៅវៀតណាម|ខ្មែរក្រោម}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ក្រុមជនជាតិ | group = ជនជាតិខ្មែរវៀតណាម | image = [[Image:FlotinSiemReap.jpg|250px]] | image_caption = ទូកជនជាតិវៀតណាមនៅ​សៀមរាប | population = '''១៨០ ០០០-1 លាន''' (est.)<br/>១%-6% នៃប្រជាជនកម្ពុជា។<ref>{{Cite news|date=2 July 2021|title='Please show mercy': Evicted by Cambodia, ethnic Vietnamese stuck at watery border|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-cambodia-vietnam-evictions-idUSKCN2E75RA}}</ref> | regions = [[សៀមរាប]], [[ភ្នំពេញ]], ភាគអាគ្នេយ៍កម្ពុជា | languages = [[Vietnamese language|វៀតណាម]], [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | religions = [[Mahayana|ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន]], [[Theravada|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]], [[Caodaism|តាវដាយ]], [[Catholic Church|គ្រិស្តរ៉ូមុាំងសាសនា]] | related_groups = [[ជនជាតិវៀតណាមនៅបរទេស]], [[ភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីក|ជនជាតិអូស្ត្រូអាស៊ីក]] }} '''ជនជាតិខ្មែរវៀតណាម ឬ ជនជាតិយួន''' សំដៅលើជនជាតិភាគតិច[[ជនជាតិវៀតណាម|វៀតណាម]]ដែលរស់នៅក្នុង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ឬជនជាតិវៀតណាមដែលមានដើមកំណើត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] ពេញលេញ ឬដោយផ្នែក។ តាម​ប្រភព​កម្ពុជា​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៣ មាន​ជនជាតិ​វៀតណាម​ប្រមាណ ១៥.០០០​នាក់​កំពុង​រស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ <ref>{{Cite news|date=23 September 2016|title=VN phối hợp với Campuchia đảm bảo cuộc sống người Việt|work=Ngày Nay|url=https://ngaynay.vn/vn-phoi-hop-voi-campuchia-dam-bao-cuoc-song-nguoi-viet-post25879.html}}</ref> ខណៈ​ចំនួន​ពិត​ប្រាកដ​អាច​មាន​ចន្លោះ​ពី ៤០០.០០០ ទៅ ១ លាន​នាក់ នេះ​បើ​តាម​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ឯករាជ្យ។ <ref name="cambodia">{{Cite web |date=2018-03-28 |title=A People in Limbo, Many Living Entirely on the Water |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/03/28/magazine/cambodia-persecuted-minority-water-refuge.html |website=[[The New York Times]]}}</ref> ពួក​គេ​ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​ភាគ​អាគ្នេយ៍​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ជាប់​ព្រំដែន​ប្រទេស​វៀតណាម ឬ [[ផ្ទះទូក|​តាមទូក]] ​ក្នុង[[បឹងទន្លេសាប|បឹង​ទន្លេសាប]] និងទន្លេ[[ទន្លេមេគង្គ|មេគង្គ]] ។ ជនជាតិវៀតណាមដំបូងបានចូលមកតាំងទីលំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាសម័យទំនើបចាប់ពីដើមសតវត្សទី១៩ ក្នុងសម័យ[[ចៅហ្វាយនាយង្វៀន|រាជវង្សង្វៀន]] ហើយជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើនបានចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យរដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំង និងរដ្ឋបាល]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា|សាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] ។ ក្នុង [[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|របបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ]]និង[[ខ្មែរក្រហម|រដ្ឋាភិបាលខ្មែរក្រហម]] ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំំំំ១៩៧០ ជនជាតិវៀតណាមគឺជាគោលដៅនៃការប្រល័យពូជសាសន៍ដ៏ធំ។ ជនជាតិ​វៀតណាម​រាប់​ពាន់​នាក់​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់ និង​ជាច្រើន​នាក់​ទៀត​បាន​ស្វែង​រក​ការ​ជ្រកកោន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​វៀតណាម។ ជនជាតិវៀតណាមគឺជាគោលដៅ[[រោគស្ត្រី|ចម្បង]]នៃការវាយប្រហារដោយជនភៀសខ្លួនពីគណបក្សនយោបាយចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ។ ជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើនជាអ្នករស់នៅដោយគ្មានរដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយជាលទ្ធផលពួកគេប្រឈមនឹងការលំបាកក្នុងការទទួលបានការអប់រំ ការងារ និងលំនៅដ្ឋាន។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == អ្នកតាំងលំនៅវៀតណាមបានចាប់ផ្តើមតាំងទីលំនៅក្នុងសម័យ[[កូសាំងស៊ីន]](ដែនដីកម្ពុជាក្រោម) និង [[ទីក្រុងព្រៃនគរ|ទីក្រុងព្រៃនរគ]] ចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៦២០ តទៅ។ ចំពោះ​ប្រជាជន​កម្ពុជា ទឹកដី​ទាំងនេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា[[កម្ពុជាក្រោម]] និង​ជា​ប្រពៃណី​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]] ។ ចាប់ពី​សម័យ[[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២]]មក ពួក​គេ​បាន​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់ [[ចៅហ្វាយនាយង្វៀន|​រាជវង្សង្វៀន]] ។ <ref>Corfield (2009), p. 3</ref> នៅឆ្នាំ១៨១៣ ព្រះចៅអធិរាជ [[យ៉ា ឡុង|យ៉ាឡុង]] បានបញ្ជូនកងទ័ពវៀតណាមចំនួន ១០ ០០០ នាក់មកទីក្រុងភ្នំពេញ ហើយសមាជិកនៃរាជវង្សខ្មែរមួយចំនួនបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រាជវាំងប្រជាជនវៀតណាម។ <ref>Schliesinger (2015), p. 258</ref> រាជវង្សង្វៀនបានដាក់ទំនៀមទម្លាប់វៀតណាមមកលើ​ប្រជាជន​កម្ពុជា ហើយ​ឈ្មោះ​ក្រុង និង​ខេត្ត​ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ទៅ​ជា​ជនជាតិ​វៀតណាម។ អ្នកតាំងលំនៅវៀតណាមត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យតាំងទីលំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយឯកសារផ្លូវការពីរាជវាំងវៀតណាមបានកត់ត្រាជាមធ្យមអ្នកតាំងលំនៅវៀតណាមចំនួន ៥ ០០០ នាក់ចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨៣០។ <ref>Kuhnt-Saptodewo (1997), p. 154</ref> គោលនយោបាយដែលដាក់ដោយរាជវង្សង្វៀនបានធ្វើឱ្យមានការអាក់អន់ចិត្តក្នុងចំណោមប្រជាជនកម្ពុជា និងបង្កឱ្យមានការបះបោរម្ដងម្កាល។ <ref>Corfield (2009), pp. 17–18</ref> នៅឆ្នាំ១៨៨០[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|រដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំង]] ដើម្បីផ្តល់ឋានៈជា[[សញ្ជាតិ|កម្មវត្ថុ]] ដល់ប្រជាជនវៀតណាមនៅកម្ពុជា។ ក្នុង​រយៈពេល​ហាសិប​ឆ្នាំ​បន្ទាប់ ជនជាតិ​វៀតណាម​ជាច្រើន​បាន​ធ្វើ​ចំណាកស្រុក​មក​កម្ពុជា។ <ref>Corfield (2009), p. 28</ref> ជំរឿនប្រជាជនដែលធ្វើឡើងដោយជនជាតិបារាំងបានកត់ត្រាការកើនឡើងនៃចំនួនប្រជាជនវៀតណាមពីប្រហែល ៤៥០០ នាក់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨៦០ ដល់ជិត ២០០ ០០០ នាក់ នៅចុងបញ្ចប់នៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ ។ <ref name="Sch259">Schliesinger (2015), p. 259</ref> នៅពេលដែល [[ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុនលើឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំង|ជប៉ុនឈ្លានពានឥណ្ឌូចិន]] នៅឆ្នាំ១៩៤០ អ្នកជាតិនិយមវៀតណាមនៅកម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមការប៉ុនប៉ងខ្លីមួយប៉ុន្តែមិនបានសម្រេចដើម្បីវាយប្រហារអ្នកគ្រប់គ្រងអាណានិគមបារាំង។ <ref>Corfield (2009), p. 40</ref> នៅឆ្នាំ១៩៥៤ ច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិត្រូវបានអនុម័តដោយឈរលើមូលដ្ឋាននៃចំណេះដឹងជាភាសាខ្មែរ និងដើមកំណើតជាតិ ហើយបានដកចេញយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនូវជនជាតិខ្មែរ វៀតណាម និង [[ប្រជាជនកម្ពុជាជាជនជាតិចិន|ចិន]] ភាគច្រើន។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 50</ref> នៅ​ថ្នាក់​មូលដ្ឋាន វៀតណាម​ក៏​បាន​ប្រឈម​នឹង​ករណី​នៃ​ការ​បំភិត​បំភ័យ​ដោយ​ហិង្សា​ពី​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ម្តងម្កាល។ ក្នុងមហាសន្និបាត[[សង្គមរាស្រ្តនិយម|សង្គមរាស្ត្រនិយម]] ឆ្នាំ ១៩៦២ អ្នកនយោបាយបានជជែកពិភាក្សាគ្នាអំពីបញ្ហាសញ្ជាតិលើជនជាតិភាគតិចរបស់កម្ពុជា ហើយដំណោះស្រាយមួយត្រូវបានអនុម័តមិនឱ្យផ្តល់សញ្ជាតិវៀតណាមឱ្យចូលសញ្ជាតិ។ <ref name="Wil35">Willmott (1967), p. 35</ref> នៅពេលដែលលោក[[លន់ នល់|លន់នល់]] [[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០|ឡើងកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ១៩៧០]] រដ្ឋាភិបាល[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|សាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ]] បានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការឃោសនាដើម្បីបង្ហាញជនជាតិវៀតណាមជាភ្នាក់ងាររបស់ [[វៀតកុង]] ។ ជនជាតិវៀតណាមប្រហែល ៣០ ០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងសម្លាប់នៅក្នុងពន្ធនាគារ ខណៈដែលមនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់ទៀតបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសវៀតណាម។ ប្រាំឆ្នាំក្រោយមកនៅឆ្នាំ១៩៧៥ ជនជាតិវៀតណាមតិចជាង ៨០ ០០០ នាក់បានបន្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅពេលដែល[[ខ្មែរក្រហម]] បានដណ្តើមអំណាច។ ជិត​បី​ភាគ​បួន​នៃ​ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​បណ្ដេញ​ទៅ​ប្រទេស​វៀតណាម ហើយ​អ្នក​ដែល​នៅ​សេសសល់​ចំនួន ២០ ០០០ នាក់​ទៀត​គឺជា​អ្នក​ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​ខ្មែរ​និង​វៀតណាម។ អ្នកដែលនៅសេសសល់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយរបប។ <ref name="Sch260">Schliesinger (2015), p. 260</ref> នៅ​ពេល​ដែល[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម|កងទ័ពវៀតណាមចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជា]] ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៧៩ ប្រជាជន​វៀតណាម​ស្ទើរតែ​ទាំងអស់​របស់​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់​ទីលំនៅ ឬ​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់។ <ref name="Tabeau48">Tabeau (2009), p. 48</ref> វៀតណាមបានបង្កើតរបបថ្មីមួយដែលគេស្គាល់ថាជា [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា|សាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] (ស.ប.ក.) ហើយទីប្រឹក្សាវៀតណាមត្រូវបានតែងតាំងនៅក្នុងរដ្ឋបាលរដ្ឋាភិបាលថ្មី។ នៅឆ្នាំ ១៩៨៣ រដ្ឋាភិបាល ស.ប.ក. បានបង្កើតគោលនយោបាយផ្លូវការមួយ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តដល់អតីតអ្នករស់នៅវៀតណាមនៅកម្ពុជា ឱ្យវិលត្រឡប់មកតាំងទីលំនៅវិញ។ ជនអន្តោប្រវេសន៍វៀតណាមដែលមិនមានទំនាក់ទំនងគ្រួសារមកកម្ពុជាក៏ចូលមកតាំងទីលំនៅក្នុងប្រទេសនេះផងដែរ ដោយសារមានការគ្រប់គ្រងព្រំដែនតិចតួចក្នុងការកំណត់ជនចំណាកស្រុកវៀតណាមមិនឱ្យចូលប្រទេស។ <ref name="Eh56">Ehrentraut (2013), p. 56</ref> ជនជាតិវៀតណាមត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាជនជាតិភាគតិចជាផ្លូវការនៅក្រោមរបបស.ប.ក. ហើយសមាគមវៀតណាមនៅក្រៅប្រទេសត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសកម្ពុជាដែលមានចំនួនប្រជាជនវៀតណាមច្រើន។ <ref>Heder (1995), p. 154</ref> រដ្ឋាភិបាលស.ប.ក.ក៏បានផ្តល់អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណដល់ពួកគេរហូតដល់ការដកទ័ពវៀតណាមនៅឆ្នាំ១៩៩០។ <ref>Heder (1995), p. 135</ref> ពលករ​ចំណាក​ស្រុក​វៀតណាម​បាន​ចាប់​ផ្តើម​មក​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩២​មក​ដោយ​សារ​ការ​បង្កើត​ឱកាស​ការងារ​ថ្មី​ដោយ​រដ្ឋបាល[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា|អ៊ុនតាក់]] ។ <ref>Heder (1995), p. 62</ref> ជាមួយគ្នានេះ រដ្ឋបាលអ៊ុនតាក់បានអនុញ្ញាតឱ្យបើកការិយាល័យនយោបាយ និងគណបក្សនយោបាយដូចជា [[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច|ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច]] និង [[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ សេរីនិយម ព្រះពុទ្ធសាសនា|គណបក្សប្រជាធិតេយ្យ សេរីនិយម ព្រះពុទ្ធសាសនា]] បានចាប់ផ្តើមឃោសនានូវមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមក្នុងចំណោមប្រជាជន ដើម្បីគាំទ្រអ្នកបោះឆ្នោតនៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ ១៩៩៣]] ។ <ref>Heder (1995), p. 63</ref> នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩២ ខ្មែរក្រហមដែលគ្រប់គ្រងតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយដើម្បីកំណត់គោលដៅសម្លាប់ទាហាន និងជនស៊ីវិលវៀតណាមជាប្រព័ន្ធ។ <ref>Heder (1995), p. 94</ref> ការវាយប្រហារបែបទ័ពព្រៃលើកដំបូងដោយខ្មែរក្រហមទៅលើជនស៊ីវិលវៀតណាមបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩២ ហើយទាហានខ្មែរក្រហមបានបង្ហាញពីភាពត្រឹមត្រូវនៃការសម្លាប់ដោយអះអាងថាជនស៊ីវិលមួយចំនួនជាទាហានវៀតណាមក្នុងការក្លែងបន្លំ។ <ref>Heder (1995), p. 95</ref> ជម្លោះនៃការសម្លាប់ដោយខ្មែរក្រហមបានជំរុញឱ្យជនជាតិវៀតណាមប្រមាណ ២១ ០០០ នាក់បានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសវៀតណាមក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៩៣ ។ <ref>Heder (1995), p. 262</ref> នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៤ [[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] បានដាក់ចេញនូវច្បាប់ស្តីពីអន្តោប្រវេសន៍ ដែលអនុញ្ញាតឲ្យមានការនិរទេសជនអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់។ [[ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកជនភៀសខ្លួន]] យល់ឃើញថា ច្បាប់នេះកំណត់គោលដៅជនចំណាកស្រុកវៀតណាមនៅកម្ពុជា ហើយក្រោយមករដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានឈានជើងចូលដើម្បីធានាថាគ្មានការនិរទេសជនភៀសខ្លួនវៀតណាមយ៉ាងច្រើននឹងត្រូវអនុវត្ត។ ខ្មែរក្រហម​បាន​បន្ត​ធ្វើ​ការ​វាយ​ប្រហារ​ជា​បន្តបន្ទាប់​លើ​ជន​ស៊ីវិល​វៀតណាម​រហូត​ដល់​ពួកគេ​ចុះចាញ់​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៩៩។ ជនជាតិវៀតណាមបន្តប្រឈមមុខនឹងការរើសអើងពីសង្គមកម្ពុជា ហើយជួបប្រទះនឹងការបំភិតបំភ័យផ្នែករាងកាយពីសង្គម និងអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសក្នុងអំឡុងការបោះឆ្នោតសកល ឬនៅពេលជម្លោះរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមកើតឡើង។ <ref>Amer (2013), p. 95</ref> == ប្រជាសាស្រ្ត == === ចំនួនប្រជាជន === ជនជាតិវៀតណាមជាទូទៅប្រមូលផ្តុំនៅតាមច្រាំងទន្លេនៃបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គដែលព័ទ្ធជុំវិញខេត្ត [[ក្រុងសៀមរាប|សៀមរាប]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] និង ពោធិ៍សាត់ ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 30</ref> ចំនួនប្រជាជនតិចតួចអាចត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ក៏ដូចជាខេត្តភាគអាគ្នេយ៍ជាប់ព្រំដែនប្រទេសវៀតណាម ដូចជា [[ខេត្តព្រៃវែង|ព្រៃវែង]] [[ខេត្តស្វាយរៀង|ស្វាយរៀង]] <ref>Willmott (1967), p. 107</ref> [[ខេត្តកំពត|កំពត]] [[ខេត្តកណ្ដាល|កណ្តាល]] [[ខេត្តក្រចេះ|ក្រចេះ]] <ref name="Eh71">Ehrentraut (2013), p. 71</ref> និង [[ខេត្តតាកែវ|តាកែវ]] ។ <ref name="Sch260">Schliesinger (2015), p. 260</ref> ចំនួនប្រជាជនវៀតណាមមានចំនួនច្រើនជាងគេនៅឆ្នាំ១៩៦២ នៅពេលដែលជំរឿនរបស់រដ្ឋាភិបាលបានបង្ហាញថាពួកគេជាជនជាតិភាគតិចធំបំផុតរបស់ប្រទេស ហើយឆ្លុះបញ្ចាំងពី ៣.៨% នៃចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេស។ អ្នកស្រាវជ្រាវប្រជាសាស្រ្តបានត្រឡប់មកវិញនូវចំនួនប៉ាន់ស្មានជនជាតិវៀតណាមខ្ពស់ជាងជំរឿនរបស់រដ្ឋាភិបាលឆ្លុះបញ្ចាំង។ ជាឧទាហរណ៍ ក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ចំនួនជនជាតិវៀតណាមដែលស្នាក់នៅអាចមានច្រើនរហូតដល់ ៤០០ ០០០ <ref name="Tabeau48">Tabeau (2009), p. 48</ref> ខណៈពេលដែលអ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិខ្មែរម្នាក់ទៀតគឺលោក ម៉ៃឃើល វីកឃឺរី បានប៉ាន់ប្រមាណចំនួនប្រជាជនវៀតណាមស្នាក់នៅចន្លោះពី ២០០ ០០០ ទៅ ៣០០ ០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៦ ។ ម៉្យាងវិញទៀត ជំរឿនរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលបានធ្វើឡើងក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ បានដាក់តួលេខមិនលើសពី ៦០ ០០០ នាក់។ <ref name="Sch261">Schliesinger (2015), p. 261</ref> តួលេខ​ប្រជាជន​ខាងក្រោម​បង្ហាញ​ពី​ចំនួន​ប្រជាជន​ជនជាតិ​វៀតណាម​ដោយ​ផ្អែក​លើ​តួលេខ​ដែល​បាន​មក​ពី​ជំរឿន​របស់​រដ្ឋាភិបាល៖ {| class="wikitable" style="margin-top:0;" ! colspan="2" |ប្រវត្តិនៃចំនួនប្រជាជន |- style="background:lightgrey;" ! ឆ្នាំ ! ចំនួន |- | ១៨៧៤ | 4,452 <ref name="Widening Colonial Encounter">Goscha (2008), p. 5</ref> |- | ១៩១១ | 79,050 <ref name="Widening Colonial Encounter" /> |- | ១៩២១ | 140,225 <ref name="Widening Colonial Encounter" /> |- | ១៩៣១ | 176,000 <ref name="Sch259">Schliesinger (2015), p. 259</ref> |- | ១៩៣៦ | 191,000 <ref name="Widening Colonial Encounter" /> |- | ១៩៦២ | 218,000 <ref name="Tabeau48">Tabeau (2009), p. 48</ref> |- | ឆ្នាំ ១៩៨១ | ៨.១៩៧ <ref name="Sch261">Schliesinger (2015), p. 261</ref> |- | ឆ្នាំ 1984 | 56,000 <ref name="Sch261" /> |- | ឆ្នាំ ១៩៩៥ | 95.597 <ref name="Sch261" /> |- | ឆ្នាំ ១៩៩៨ | 96.597 <ref name="Sch261" /> |- | ឆ្នាំ ២០០៨ | 72.775 <ref name="Sch261" /> <ref name="MOP2014">Pen and Heng (2014), p. 12</ref> |- | ឆ្នាំ 2013 | ១៤.៦៧៨ <ref name="MOP2014" /> |- |} === សាសនា === [[ឯកសារ:Kompong_luong_catholic_church.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|299x299ភីកសែល| ព្រះវិហារកាតូលិកវៀតណាមនៅ [[កំពង់ហ្លួង]]]] ជនជាតិវៀតណាមកំណត់អត្តសញ្ញាណខ្លួនឯងថាជាអ្នកកាន់ [[មហាយាន|សាសនាព្រះពុទ្ធមហាយាន]] [[កាវ ដាយ|តាវដាយ]] ឬ [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក]] ។ ពុទ្ធសាសនិកជនវៀតណាមភាគច្រើនត្រូវបានរកឃើញក្នុងចំណោមសហគមន៍ក្រីក្រដែលរស់នៅក្នុងបឹងទន្លេសាប ឬតំបន់ជនបទនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ដោយសារពុទ្ធសាសនិកជនវៀតណាមទទួលបានគោលលទ្ធិ និងជំនឿសាសនាពី [[សាសនាអ្នកស្រុកចិន|សាសនាប្រជាប្រិយចិន]] ពួកគេចូលរួមក្នុងពិធីសាសនាដែលរៀបចំដោយជនជាតិខ្មែរក្នុងរដូវបុណ្យ។ <ref>Willmott (1967), p. 90</ref> សហគមន៍​វៀតណាម​ដែល​មក​តាំង​ទី​លំនៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា បាន​ទទួល​យក​ការ​ប្រតិបត្តិ [[ថេរវាទ|​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ]] ​របស់​ខ្មែរ​មួយ​ចំនួន។ <ref name="Ang10">Ang (2014), p. 10</ref> ជនជាតិវៀតណាមដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវសាសនារ៉ូម៉ាំងកាតូលិកមានកូនចៅរបស់ជនភៀសខ្លួនដែលបានភៀសខ្លួនពីការបៀតបៀនសាសនាក្នុងរជ្ជកាល [[ទូ ដុក]] ។ ពួកគេត្រូវបានបំបែករវាងអ្នករស់នៅទីក្រុងដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងភ្នំពេញ <ref name="Wilmott34">Willmott (1967), p. 34</ref> និងសហគមន៍នេសាទដែលមានមូលដ្ឋាននៅបឹងទន្លេសាប។ <ref name="VNCatholicPPost">{{Cite news|last=Post Staff|date=25 March 2005|title=Vanquished in the 70s, Catholic Church still on the mend|work=Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/national/vanquished-70s-catholic-church-still-mend|access-date=27 February 2015}}</ref> អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិកវៀតណាមមានប្រហែល ៩០% នៃ [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជា|សហគមន៍រ៉ូម៉ាំងកាតូលិក]] របស់កម្ពុជា ហើយនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ពួកគេមានអ្នកកាន់សាសនាប្រហែល ៦៥ ០០០នាក់ នៅក្នុងប្រទេស។ ភាគច្រើននៃពួកកាតូលិកវៀតណាមត្រូវបាននិរទេសទៅប្រទេសវៀតណាម ឬត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ 1970 <ref>Harris (2008), p. 166</ref> ហើយមានតែនៅក្នុងឆ្នាំ 1990 ប៉ុណ្ណោះដែលព្រះវិហារកាតូលិកត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបង្កើតឡើងវិញនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៥ មាន​អ្នក​កាន់​សាសនា​កាតូលិក​ប្រមាណ ២៥.០០០ នាក់​ក្នុង​ប្រទេស។ <ref name="VNCatholicPPost" /> ជនជាតិភាគតិចវៀតណាមក៏ជាអ្នកកាន់តាមជំនឿ [[កាវ ដាយ|តាវដាយ]] ដែលត្រូវបានណែនាំនៅឆ្នាំ 1927 ។ ជំនឿតាវដាយ បានទាក់ទាញទាំងអ្នកកាន់សាសនាវៀតណាម និងកម្ពុជាក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំដំបូងនៃការបង្កើតឡើង ប៉ុន្តែព្រះរាជក្រឹត្យដែលហាមឃាត់សាសនា និងការខិតខំរបស់អ្នកជាតិនិយមខ្មែរដើម្បីកាត់ទោសអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់ខ្មែរបាននាំឱ្យ Cao Dai ត្រូវបានសង្កេតឃើញតែដោយជនជាតិវៀតណាមចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 តទៅ។ <ref>Harris (2008), p. 136</ref> ប្រាសាទតាយដាយ ត្រូវបានសាងសង់នៅមហាវិថីម៉ៅសេទុងក្នុងឆ្នាំ 1937 ហើយនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 មានអ្នកកាន់សាសនាប្រហែល 70,000 នាក់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ តាយដាយ ត្រូវបានដាក់នៅក្រៅច្បាប់ក្នុងរបបសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ និងរបបខ្មែរក្រហម ប៉ុន្តែបានទទួលការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ 1985 និងមានអ្នកកាន់សាសនាប្រហែល 2,000 នាក់នៅឆ្នាំ 2000។ <ref>Harris (2008), p. 276</ref> === ភាសា === ជនជាតិវៀតណាមទាំងមូលបង្ហាញកម្រិតនៃភាពស្ទាត់ជំនាញក្នុង [[ភាសាខ្មែរ]] និង [[ភាសាវៀតណាម|ភាសាវៀតណាមផ្សេងៗ]] គ្នា។ ជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅក្នុងសហគមន៍នេសាទដោយខ្លួនឯងតាមបឹងទន្លេសាបប្រើប្រាស់ភាសាវៀតណាមក្នុងការសន្ទនាប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ ហើយមានបុគ្គលដែលមានកម្រិតជំនាញភាសាខ្មែរ <ref name="Eh79">Ehrentraut (2013), p. 79</ref> និងអ្នកដែលចេះពីរភាសា។ <ref>Heder (1995), p. 136</ref> ម្យ៉ាងវិញទៀត ជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅក្នុងសង្កាត់ដែលភាគច្រើននិយាយភាសាខ្មែរបានបញ្ជូនកូនរបស់ពួកគេទៅសាលារដ្ឋ ហើយជាលទ្ធផល កុមារអាចនិយាយភាសាខ្មែរបានយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ ប៉ុន្តែបង្ហាញការយល់ដឹងអំពីភាសាវៀតណាមនៅមានកម្រិត។ <ref name="Eh79" /> === ការអប់រំ === ការស្រាវជ្រាវតាមវាលដែលធ្វើឡើងដោយក្រុម [[ជាតិពន្ធុវិទ្យា|ជនជាតិភាគតិច]] ដូចជា Stefan EhrentrautStefan Ehrentraut បង្ហាញថា មានតែកុមារវៀតណាមមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះដែលចូលរៀននៅសាលារដ្ឋ ដោយតួលេខប្រែប្រួលតាមខេត្តផ្សេងៗគ្នា។ នៅ​ខេត្ត​កំពង់ឆ្នាំង និង​សៀមរាប ដែល​ជនជាតិ​វៀតណាម​រស់នៅ​តាម​មាត់​ទន្លេ ការ​ចុះ​ឈ្មោះ​ចូល​រៀន​នៅ​សាលា​រដ្ឋ​មាន​អត្រា​ទាប​ជាង ១០% ចំណែក​ឯ​ខេត្ត​ផ្សេង​ទៀត​ដូច​ជា​កំពត និង​ក្រចេះ សមាមាត្រ​មាន​ច្រើន​ជាង។ <ref name="Eh80">Ehrentraut (2013), p. 80</ref> ដោយសារ​ជនជាតិ​វៀតណាម​ភាគច្រើន​មិន​មាន​ឯកសារ​សញ្ជាតិ ពួកគេ​មិន​អាច​ចុះឈ្មោះ​កូន​ចូល​សាលា​រដ្ឋ​បាន​។ <ref>Ang (2014), p. 11</ref> សម្រាប់អ្នកដែលបញ្ជូនកូនទៅសាលារៀន ភាគច្រើនពួកគេចូលរៀនបានតែប៉ុន្មានឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ ហើយកម្រនឹងបញ្ចប់ [[ថ្នាក់ទី 12|ថ្នាក់ទី១២]] ដោយសារឪពុកម្តាយជាជនជាតិវៀតណាមមិនមានលទ្ធភាពបង់ថ្លៃសាលា។ សិស្សវៀតណាមក៏ប្រឈមមុខនឹងការលំបាកក្នុងការងារសិក្សា ដោយសារថ្នាក់រៀនត្រូវបានបង្រៀនជាភាសាខ្មែរទាំងស្រុង ហើយកុមារវៀតណាមដែលធំឡើងនិយាយភាសាវៀតណាមនៅផ្ទះមានកម្រិតសមត្ថភាពភាសាខ្មែរ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 81</ref> នៅក្នុងសហគមន៍វៀតណាមមួយចំនួនដែលមានមូលដ្ឋាននៅទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ មានសាលាឯកជនដែលគ្រប់គ្រងដោយសមាគមសហគមន៍វៀតណាម និងអង្គការសាសនាគ្រឹស្ត។ សាលាឯកជនផ្តល់ការបង្រៀនភាសាវៀតណាម ហើយភាគច្រើនត្រូវបានចូលរួមដោយកុមារនៃគ្រួសារក្រីក្រ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 82</ref> == សេដ្ឋកិច្ច == ក្នុង​របប​អាណានិគម​បារាំង ជនជាតិ​វៀតណាម​ដែល​មាន​ការ​អប់រំ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ការងារ​ក្នុង​រដ្ឋបាល​មុខងារ​ស៊ីវិល​ជា​លេខា ស្មៀន និង​ការិយាធិបតេយ្យ។ នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ 1953 រដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយព្រះសីហនុបានបញ្ឈប់មន្ត្រីរាជការវៀតណាមភាគច្រើនជាមួយប្រជាជនកម្ពុជា ហើយពួកគេបានស្វែងរកការងារធ្វើនៅក្នុងធនាគារ និងសហគ្រាសពាណិជ្ជកម្មជាលេខាធិការ និងមុខតំណែងផ្សេងទៀតដែលមានការិយាល័យ។ ក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 ជនជាតិវៀតណាមរស់នៅក្នុងទីក្រុងដែលមានប្រវត្តិអប់រំទាបក៏បានធ្វើការជាមេកានិកក្នុងការជួសជុលរថយន្ត និងហាងលក់ម៉ាស៊ីនដែលគ្រប់គ្រងដោយពាណិជ្ជករចិន។ ជនអន្តោប្រវេសន៍វៀតណាមដែលតាំងទីលំនៅជនបទធ្វើការជាអ្នកនេសាទតាមបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ <ref name="Wilmott34">Willmott (1967), p. 34</ref> ហើយក៏ជាកម្មករចម្ការកៅស៊ូក្នុងខេត្តកំពង់ចាម និងខេត្តក្រចេះផងដែរ។ <ref>Corfield (2009), p. 21</ref> ដោយសារជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើនជាអ្នករស់នៅគ្មានរដ្ឋ ពួកគេស្វែងរកការរស់នៅតាមឧស្សាហ៍កម្មផ្សេងៗដូចជា សំណង់ កែឆ្នៃ និងឧស្សាហកម្មពេស្យាចារ ឬជាអ្នកឈ្នាន់តាមដងផ្លូវ។ ជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅតាមបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ គឺជាអ្នកនេសាទចិញ្ចឹមជីវិត។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 78</ref> ចំនួនដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៃជនជាតិវៀតណាមគ្មានរដ្ឋទាំងនេះមានជនចំណាកស្រុកដែលបានចូលមកប្រទេសកម្ពុជាចន្លោះឆ្នាំ 1992 និង 1993 ក្នុងអំឡុងពេលរដ្ឋបាលអ៊ុនតាក់។ <ref>Heder (1995), p. 137</ref> ជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើននៅតែរស់នៅក្រោមបន្ទាត់នៃភាពក្រីក្រ <ref name="Eh85">Ehrentraut (2013), p. 85</ref> ទោះបីជាជនជាតិវៀតណាមមួយចំនួនតូចត្រូវបានតំណាងនៅក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា។ ឧទាហរណ៍​មួយ​គឺ​លោក សុខ គង់ ជា​ប្រធាន​ក្រុមហ៊ុន​អាជីវកម្ម ​សូគីម៉ិច ដែល​ជា​ម្ចាស់​សម្បទាន​រដ្ឋ​ក្នុង​ឧស្សាហកម្ម​ប្រេង ទេសចរណ៍ និង​សហគ្រាស​ក្នុង​ប្រទេស។ <ref>{{Cite web |last=Peter Olszewski |date=9 December 2011 |title=Man About Town |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/man-about-town-16 |access-date=7 March 2015 |website=Phnom Penh Post}}</ref> == ទំនាក់ទំនងជាមួយសហគមន៍ និងសង្គម == ស្ទើរតែ 90% នៃជនជាតិដើមភាគតិចវៀតណាម គឺជាអ្នកគ្មានសញ្ជាតិនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយមិនកាន់ឯកសារសញ្ជាតិដូចជាអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ ឬសំបុត្រកំណើត។ <ref name="Ang10">Ang (2014), p. 10</ref> ច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ 1996 អនុញ្ញាតឲ្យជនជាតិវៀតណាមដែលកើតក្នុងប្រទេសកម្ពុជាទទួលបានសញ្ជាតិ ប៉ុន្តែត្រូវប្រឈមមុខនឹងការប្រឆាំងពីមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃថ្នាក់កណ្តាល ដែលជាទូទៅបដិសេធមិនចុះឈ្មោះជនជាតិវៀតណាម ដោយសារបារម្ភពីផលប៉ះពាល់នយោបាយពីគណបក្សប្រឆាំង ប្រសិនបើត្រូវផ្តល់សញ្ជាតិ។ . <ref>Ehrentraut (2013), p. 75</ref> ជនជាតិភាគតិចនៃជនជាតិវៀតណាមអាចទទួលបានសញ្ជាតិបានលុះត្រាតែបង់ប្រាក់សំណូកដល់មន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ ឬបានរៀបការជាមួយប្តីប្រពន្ធខ្មែរ។ <ref name="Eh71">Ehrentraut (2013), p. 71</ref> ជនជាតិ​វៀតណាម​ភាគតិច​ដែល​កាន់​សញ្ជាតិ​បាន​រាយការណ៍​ពី​មន្ត្រី​ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ដែល​រឹបអូស​ឯកសារ​សញ្ជាតិ​របស់​ពួកគេ។ <ref name="Eh72">Ehrentraut (2013), p. 72</ref> ជាលទ្ធផល ជនជាតិវៀតណាមប្រឈមមុខនឹងការរឹតបន្តឹងផ្លូវច្បាប់ពីការទទួលបានសេវាថែទាំសុខភាពសាធារណៈ ការអប់រំ ការងារ និងការទិញដីសម្រាប់លំនៅដ្ឋាន ដោយសារភាគច្រើនមិនមានសញ្ជាតិកម្ពុជា។ ជនជាតិ​វៀតណាម​គ្មាន​សញ្ជាតិ​បាន​សាងសង់​លំនៅឋាន​បណ្តែត​ទឹក​ជំនួស​ការ​ទិញ​លំនៅឋាន​ដី​ដែល​ទាមទារ​ឯកសារ​សញ្ជាតិ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 77</ref> យោងតាមការស្រាវជ្រាវតាមតំបន់ដែលធ្វើឡើងដោយអង្គការសិទ្ធិជនជាតិភាគតិចរបស់កម្ពុជា មន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃនឹងប្រឈមមុខនឹងអ្នកនេសាទវៀតណាមនៅបឹងទន្លេសាប និងទាមទារសំណូកដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេធ្វើនេសាទ។ <ref>Ang (2014), p. 18</ref> === ទំនាក់ទំនងអន្តរជនជាតិ === ជន​ជាតិ​វៀតណាម​ភាគ​ច្រើន​មិន​មាន​តំណាង​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​ប្រឹក្សា ​ឃុំ​សង្កាត់ ​កម្ពុជា ដោយសារ​ពួក​គេ​ខ្វះ​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 83</ref> យោងតាមអ្នកឆ្លើយតបពីការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់ Ehrentraut មេឃុំ និងមន្ត្រីកម្ពុជាភាគច្រើនបង្ហាញការគាំទ្រក្នុងការមិនរាប់បញ្ចូលតំណាងវៀតណាមពីការទទួលបានសញ្ជាតិ និងចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់ និងកិច្ចប្រជុំដោយសារតែការមើលងាយ។ <ref name="Eh85">Ehrentraut (2013), p. 85</ref> ជនជាតិវៀតណាមតែងតាំងមេភូមិរបស់ពួកគេ ហើយបង្ហាញសហគមន៍អំពីកង្វល់របស់សមាគមសហគមន៍វៀតណាម ( [[ភាសាវៀតណាម|វៀតណាម]] ៖ Tổng hội người Campuchia gốc Việt) ដែលបង្កើតឡើងដំបូងក្នុងឆ្នាំ ២០០៣។ សមាគមសហគមន៍កាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិមានកម្រិត និងទទួលបានមូលនិធិពីថ្លៃសមាជិកភាព អំណោយពីស្ថានទូតវៀតណាមប្រចាំនៅកម្ពុជា និងការលក់ដីបញ្ចុះសពពីសហគមន៍វៀតណាម។ <ref name="Eh72">Ehrentraut (2013), p. 72</ref> ថវិកាត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាបន្តបន្ទាប់ដើម្បីដោះស្រាយកង្វល់សហគមន៍វៀតណាម ដែលរួមមានការគាំទ្រកន្លែងគោរពបូជាសាសនា និងការបង្រៀនភាសាវៀតណាម ក៏ដូចជាការផ្តល់ជំនួយដល់គ្រួសារជួបការលំបាក។ ខណៈពេលដែលសមាគមសហគមន៍មានការគាំទ្រយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីសហគមន៍វៀតណាម ភាគច្រើនមិនទទួលយកសមាជិកភាពទេ ដោយសារខ្លាចទទួលបានការមាក់ងាយពីសង្គមពីសង្គមកម្ពុជា។ គិតត្រឹមឆ្នាំ 2013 សាខានៃសមាគមទាំងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន 19 ក្នុងចំណោម 23 ខេត្តទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 73</ref><ref>Ehrentraut (2013), p. 76</ref><ref>Ehrentraut (2013), pp. 86–87</ref><ref name="Wil35">Willmott (1967), p. 35</ref><ref>Willmott (1967), p. 42</ref> === នយោបាយ === បញ្ហា​វត្តមាន​វៀតណាម​នៅ​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​គណបក្ស​នយោបាយ​យក​មក​ធ្វើជា​ប្រធាន​បទ​ដើម្បី​គាំទ្រ​អ្នកបោះឆ្នោត​តាំងពី​ការបោះឆ្នោត​សកល​ឆ្នាំ​១៩៩៣​មក​។ គណបក្សនយោបាយសំខាន់ៗដែលបានចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣ រួមមាន [[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច|ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច]] [[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ សេរីនិយម ព្រះពុទ្ធសាសនា|BLDP]] និង ម៉ូ លីណាកា ហើយពួកគេបានផ្សព្វផ្សាយលើប្រធានបទទាក់ទងនឹងវត្តមានប្រជាជនវៀតណាមនៅកម្ពុជា និងការយល់ឃើញរបស់វៀតណាមជ្រៀតជ្រែកក្នុងរដ្ឋាភិបាលអំឡុងពេលយុទ្ធនាការឃោសនាបោះឆ្នោត។ គណបក្សនយោបាយទាំងនេះក៏បានចោទប្រកាន់ថា វត្តមានជនជាតិវៀតណាមក្នុងប្រទេសជាមូលហេតុធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចបរាជ័យ ហើយសន្យាថានឹងបណ្ដេញជនជាតិវៀតណាមក្នុងស្ថានភាពដែលខ្លួនឈ្នះការបោះឆ្នោត។ <ref>Heder (1995), pp. 199-200</ref> ក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នានេះ ខ្មែរក្រហមដែលពីមុនបានបដិសេធមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតក៏បានបង្កើតមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមស្រដៀងគ្នាជាមួយគណបក្សនយោបាយសំខាន់ៗ ទោះបីជាមានទម្រង់ជ្រុលនិយមក៏ដោយ។ ខ្មែរក្រហមនឹងចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ និងការផ្សាយតាមវិទ្យុដោយចោទប្រកាន់អ៊ុនតាក់ថាបានសហការជាមួយវៀតណាម ហើយបានអំពាវនាវឱ្យបណ្តេញប្រជាជនវៀតណាមតាមរយៈកម្លាំង។ ពួក​គេ​នឹង​តាម​ដាន​ការ​វាយ​ប្រហារ​លើ​ជន​ស៊ីវិល​វៀតណាម ដែល​បាន​បន្ត​បន្ទាប់​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ឆ្នាំ ១៩៩៣ ចប់។ <ref>Heder (1995), p. 66</ref> នៅពេលដែលការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ 1998 ត្រូវបានប្រារព្ធឡើង គណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច និង គណបក្ស សម រង្ស៊ី ដែលទើបបង្កើតថ្មីបានប្រើវោហាសាស្ត្រប្រឆាំងវៀតណាមម្តងទៀតនៅក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ពួកគេ។ មេដឹកនាំគណបក្សទាំងពីរនេះ [[នរោត្តម រណឫទ្ធិ]] និងលោក សម រ [[សម រង្ស៊ី|ង្ស៊ី]] បានចោទប្រកាន់ថា ជនជាតិវៀតណាមគ្មានរដ្ឋមួយចំនួនបានសូកប៉ាន់មន្ត្រីរដ្ឋដើម្បីទទួលបានសញ្ជាតិ ហើយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមនៅតែរក្សាឥទ្ធិពលនយោបាយលើគណបក្សកាន់អំណាច គឺ [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 90</ref> ទន្ទឹមនឹងនេះចំនួននៃឧប្បត្តិហេតុ  នៃការវាយប្រហារដោយហិង្សាលើជនស៊ីវិលវៀតណាមបានកើនឡើង ដែលត្រូវបានអនុវត្តដោយទាំងសំណល់ខ្មែរក្រហម និងជនស៊ីវិលកម្ពុជាដូចគ្នា។ <ref>Amer (2013), p. 93</ref> ចំនួននៃអំពើហឹង្សាដោយចេតនានយោបាយលើជនស៊ីវិលវៀតណាមបានថយចុះបន្ទាប់ពីឆ្នាំ 2000 ហើយនៅក្នុងការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ 2003 និង 2008 ជាបន្តបន្ទាប់ គណបក្សនយោបាយប្រឆាំងការប្រើប្រាស់វោហាសាស្ត្រប្រឆាំងវៀតណាមក៏ត្រូវបានកាត់បន្ថយផងដែរ។ <ref>Amer (2013), p. 94</ref> កាលពីខែតុលា ឆ្នាំ២០០៩ លោក សម រង្ស៊ី បានចោទប្រកាន់វៀតណាមពីបទទន្ទ្រានទឹកដីកម្ពុជាក្នុងសមយុទ្ធបោះបង្គោលព្រំដែន ហើយបានដឹកនាំសកម្មជនមួយក្រុមទៅដកតម្រុយបង្គោលព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាមក្នុងខេត្តស្វាយរៀង។ ទោះបីជាលោក សម រង្ស៊ី ត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារកំបាំងមុខជុំវិញឧប្បត្តិហេតុនេះក៏ដោយ <ref>Ehrentraut (2013), p. 62</ref> ឧបទ្ទវហេតុនេះបានក្លាយជាការផ្តោតសំខាន់នៅក្នុងយុទ្ធនាការបោះឆ្នោតដោយ [[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ|គណបក្ស]] សង្គ្រោះជាតិសម្រាប់ [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៥ ឆ្នាំ២០១៣|ការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ 2013]] ។ មេដឹកនាំគណបក្សសង្រ្គោះជាតិក៏បានធ្វើឱ្យមានការទាមទារលើទំនាក់ទំនងជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ [[កម្ពុជាក្រោម]] ហើយនាំឱ្យមានការប្រឆាំងវៀតណាមកាន់តែច្រើនឡើងក្នុងចំណោមអ្នកគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ។ <ref>{{Cite web |last=ALEX WILLEMYNS |date=14 August 2014 |title=Kampuchea Krom Protests Speak to Larger Fears |url=https://www.cambodiadaily.com/news/kampuchea-krom-protests-speak-to-larger-fears-66462/ |access-date=2 August 2015 |website=The Cambodia Daily |archivedate=22 ធ្នូ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222103916/https://www.cambodiadaily.com/news/kampuchea-krom-protests-speak-to-larger-fears-66462/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bennett Murray |date=14 February 2014 |title=Nowhere to call home |url=http://www.phnompenhpost.com/7days/nowhere-call-home |access-date=2 August 2015 |website=Phnom Penh Post}}</ref> នៅពេលដែលគណបក្សសង្គ្រោះជាតិបានចាញ់ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ 2013 យ៉ាងចង្អៀត ពួកគេបានបើកការ [[2013-2014 បាតុកម្មនៅកម្ពុជា|តវ៉ាប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលជាបន្តបន្ទាប់រវាងឆ្នាំ 2013-2014]] ដែលបណ្តាលឱ្យមានឧប្បត្តិហេតុហាងវៀតណាមនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញត្រូវបានរុះរើ។ <ref name="Ang20">Ang (2014), p. 20</ref> ជនជាតិវៀតណាមដែលកាន់សញ្ជាតិកម្ពុជាក៏បានសម្តែងការភ័យខ្លាចចំពោះអសន្តិសុខរាងកាយក្នុងអំឡុងពេលបោះឆ្នោត ដែលជាក់ស្តែងបំផុតក្នុងអំឡុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ 1993 និង 2013 នៅពេលដែលជនស៊ីវិលវៀតណាមប្រឈមមុខនឹងការបំភិតបំភ័យរាងកាយពីខ្មែរក្រហម និងអ្នកគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិរៀងៗខ្លួន ហើយបានបដិសេធមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោត។ . <ref>Ang (2014), p. 16</ref><ref>Ehrentraut (2013), p. 91</ref><ref>Amer (2013), p. 91</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុង:ជនជាតិ ភាគតិច ក្នុង ប្រទេស​​​ចេក]] o7r8f6wzvni3pctyoth78xqqnpp3msy 334237 334236 2026-04-10T15:36:24Z ~2026-22070-46 50551 334237 wikitext text/x-wiki {{For|ជនជាតិខ្មែរនៅវៀតណាម|ខ្មែរក្រោម}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ក្រុមជនជាតិ | group = ជនជាតិខ្មែរវៀតណាម | image = [[Image:FlotinSiemReap.jpg|250px]] | image_caption = ទូកជនជាតិវៀតណាមនៅ​សៀមរាប | population = '''១៨០ ០០០-1 លាន''' (est.)<br/>១%-6% នៃប្រជាជនកម្ពុជា។<ref>{{Cite news|date=2 July 2021|title='Please show mercy': Evicted by Cambodia, ethnic Vietnamese stuck at watery border|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-cambodia-vietnam-evictions-idUSKCN2E75RA}}</ref> | regions = [[សៀមរាប]], [[ភ្នំពេញ]], ភាគអាគ្នេយ៍កម្ពុជា | languages = [[Vietnamese language|វៀតណាម]], [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | religions = [[Mahayana|ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន]], [[Theravada|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]], [[Caodaism|តាវដាយ]], [[Catholic Church|គ្រិស្តរ៉ូមុាំងសាសនា]] | related_groups = [[ជនជាតិវៀតណាមនៅបរទេស]], [[ភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីក|ជនជាតិអូស្ត្រូអាស៊ីក]] }} '''ជនជាតិខ្មែរវៀតណាម ឬ ជនជាតិយួន''' សំដៅលើជនជាតិភាគតិច[[ជនជាតិវៀតណាម|វៀតណាម]]ដែលរស់នៅក្នុង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ឬជនជាតិវៀតណាមដែលមានដើមកំណើត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] ពេញលេញ ឬដោយផ្នែក។ តាម​ប្រភព​កម្ពុជា​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៣ មាន​ជនជាតិ​វៀតណាម​ប្រមាណ ១៥.០០០​នាក់​កំពុង​រស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ <ref>{{Cite news|date=23 September 2016|title=VN phối hợp với Campuchia đảm bảo cuộc sống người Việt|work=Ngày Nay|url=https://ngaynay.vn/vn-phoi-hop-voi-campuchia-dam-bao-cuoc-song-nguoi-viet-post25879.html}}</ref><ref name="cambodia">{{Cite web |date=2018-03-28 |title=A People in Limbo, Many Living Entirely on the Water |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/03/28/magazine/cambodia-persecuted-minority-water-refuge.html |website=[[The New York Times]]}}</ref> ពួក​គេ​ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​ភាគ​អាគ្នេយ៍​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ជាប់​ព្រំដែន​ប្រទេស​វៀតណាម ឬ [[ផ្ទះទូក|​តាមទូក]] ​ក្នុង[[បឹងទន្លេសាប|បឹង​ទន្លេសាប]] និងទន្លេ[[ទន្លេមេគង្គ|មេគង្គ]] ។ ជនជាតិវៀតណាមដំបូងបានចូលមកតាំងទីលំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាសម័យទំនើបចាប់ពីដើមសតវត្សទី១៩ ក្នុងសម័យ[[ចៅហ្វាយនាយង្វៀន|រាជវង្សង្វៀន]] ហើយជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើនបានចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យរដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំង និងរដ្ឋបាល]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា|សាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] ។ ក្នុង [[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|របបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ]]និង[[ខ្មែរក្រហម|រដ្ឋាភិបាលខ្មែរក្រហម]] ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំំំំ១៩៧០ ជនជាតិវៀតណាមគឺជាគោលដៅនៃការប្រល័យពូជសាសន៍ដ៏ធំ។ ជនជាតិ​វៀតណាម​រាប់​ពាន់​នាក់​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់ និង​ជាច្រើន​នាក់​ទៀត​បាន​ស្វែង​រក​ការ​ជ្រកកោន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​វៀតណាម។ ជនជាតិវៀតណាមគឺជាគោលដៅ[[រោគស្ត្រី|ចម្បង]]នៃការវាយប្រហារដោយជនភៀសខ្លួនពីគណបក្សនយោបាយចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ។ ជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើនជាអ្នករស់នៅដោយគ្មានរដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយជាលទ្ធផលពួកគេប្រឈមនឹងការលំបាកក្នុងការទទួលបានការអប់រំ ការងារ និងលំនៅដ្ឋាន។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == អ្នកតាំងលំនៅវៀតណាមបានចាប់ផ្តើមតាំងទីលំនៅក្នុងសម័យ[[កូសាំងស៊ីន]](ដែនដីកម្ពុជាក្រោម) និង [[ទីក្រុងព្រៃនគរ|ទីក្រុងព្រៃនរគ]] ចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៦២០ តទៅ។ ចំពោះ​ប្រជាជន​កម្ពុជា ទឹកដី​ទាំងនេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា[[កម្ពុជាក្រោម]] និង​ជា​ប្រពៃណី​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]] ។ ចាប់ពី​សម័យ[[ជ័យជេដ្ឋាទី២|ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២]]មក ពួក​គេ​បាន​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់ [[ចៅហ្វាយនាយង្វៀន|​រាជវង្សង្វៀន]] ។ <ref>Corfield (2009), p. 3</ref> នៅឆ្នាំ១៨១៣ ព្រះចៅអធិរាជ [[យ៉ា ឡុង|យ៉ាឡុង]] បានបញ្ជូនកងទ័ពវៀតណាមចំនួន ១០ ០០០ នាក់មកទីក្រុងភ្នំពេញ ហើយសមាជិកនៃរាជវង្សខ្មែរមួយចំនួនបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រាជវាំងប្រជាជនវៀតណាម។ <ref>Schliesinger (2015), p. 258</ref> រាជវង្សង្វៀនបានដាក់ទំនៀមទម្លាប់វៀតណាមមកលើ​ប្រជាជន​កម្ពុជា ហើយ​ឈ្មោះ​ក្រុង និង​ខេត្ត​ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ទៅ​ជា​ជនជាតិ​វៀតណាម។ អ្នកតាំងលំនៅវៀតណាមត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យតាំងទីលំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយឯកសារផ្លូវការពីរាជវាំងវៀតណាមបានកត់ត្រាជាមធ្យមអ្នកតាំងលំនៅវៀតណាមចំនួន ៥ ០០០ នាក់ចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨៣០។ <ref>Kuhnt-Saptodewo (1997), p. 154</ref> គោលនយោបាយដែលដាក់ដោយរាជវង្សង្វៀនបានធ្វើឱ្យមានការអាក់អន់ចិត្តក្នុងចំណោមប្រជាជនកម្ពុជា និងបង្កឱ្យមានការបះបោរម្ដងម្កាល។ <ref>Corfield (2009), pp. 17–18</ref> នៅឆ្នាំ១៨៨០[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|រដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំង]] ដើម្បីផ្តល់ឋានៈជា[[សញ្ជាតិ|កម្មវត្ថុ]] ដល់ប្រជាជនវៀតណាមនៅកម្ពុជា។ ក្នុង​រយៈពេល​ហាសិប​ឆ្នាំ​បន្ទាប់ ជនជាតិ​វៀតណាម​ជាច្រើន​បាន​ធ្វើ​ចំណាកស្រុក​មក​កម្ពុជា។ <ref>Corfield (2009), p. 28</ref> ជំរឿនប្រជាជនដែលធ្វើឡើងដោយជនជាតិបារាំងបានកត់ត្រាការកើនឡើងនៃចំនួនប្រជាជនវៀតណាមពីប្រហែល ៤៥០០ នាក់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨៦០ ដល់ជិត ២០០ ០០០ នាក់ នៅចុងបញ្ចប់នៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ ។ <ref name="Sch259">Schliesinger (2015), p. 259</ref> នៅពេលដែល [[ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុនលើឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំង|ជប៉ុនឈ្លានពានឥណ្ឌូចិន]] នៅឆ្នាំ១៩៤០ អ្នកជាតិនិយមវៀតណាមនៅកម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមការប៉ុនប៉ងខ្លីមួយប៉ុន្តែមិនបានសម្រេចដើម្បីវាយប្រហារអ្នកគ្រប់គ្រងអាណានិគមបារាំង។ <ref>Corfield (2009), p. 40</ref> នៅឆ្នាំ១៩៥៤ ច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិត្រូវបានអនុម័តដោយឈរលើមូលដ្ឋាននៃចំណេះដឹងជាភាសាខ្មែរ និងដើមកំណើតជាតិ ហើយបានដកចេញយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនូវជនជាតិខ្មែរ វៀតណាម និង [[ប្រជាជនកម្ពុជាជាជនជាតិចិន|ចិន]] ភាគច្រើន។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 50</ref> នៅ​ថ្នាក់​មូលដ្ឋាន វៀតណាម​ក៏​បាន​ប្រឈម​នឹង​ករណី​នៃ​ការ​បំភិត​បំភ័យ​ដោយ​ហិង្សា​ពី​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ម្តងម្កាល។ ក្នុងមហាសន្និបាត[[សង្គមរាស្រ្តនិយម|សង្គមរាស្ត្រនិយម]] ឆ្នាំ ១៩៦២ អ្នកនយោបាយបានជជែកពិភាក្សាគ្នាអំពីបញ្ហាសញ្ជាតិលើជនជាតិភាគតិចរបស់កម្ពុជា ហើយដំណោះស្រាយមួយត្រូវបានអនុម័តមិនឱ្យផ្តល់សញ្ជាតិវៀតណាមឱ្យចូលសញ្ជាតិ។ <ref name="Wil35">Willmott (1967), p. 35</ref> នៅពេលដែលលោក[[លន់ នល់|លន់នល់]] [[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០|ឡើងកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ១៩៧០]] រដ្ឋាភិបាល[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|សាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ]] បានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការឃោសនាដើម្បីបង្ហាញជនជាតិវៀតណាមជាភ្នាក់ងាររបស់ [[វៀតកុង]] ។ ជនជាតិវៀតណាមប្រហែល ៣០ ០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងសម្លាប់នៅក្នុងពន្ធនាគារ ខណៈដែលមនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់ទៀតបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសវៀតណាម។ ប្រាំឆ្នាំក្រោយមកនៅឆ្នាំ១៩៧៥ ជនជាតិវៀតណាមតិចជាង ៨០ ០០០ នាក់បានបន្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅពេលដែល[[ខ្មែរក្រហម]] បានដណ្តើមអំណាច។ ជិត​បី​ភាគ​បួន​នៃ​ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​បណ្ដេញ​ទៅ​ប្រទេស​វៀតណាម ហើយ​អ្នក​ដែល​នៅ​សេសសល់​ចំនួន ២០ ០០០ នាក់​ទៀត​គឺជា​អ្នក​ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​ខ្មែរ​និង​វៀតណាម។ អ្នកដែលនៅសេសសល់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយរបប។ <ref name="Sch260">Schliesinger (2015), p. 260</ref> នៅ​ពេល​ដែល[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម|កងទ័ពវៀតណាមចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជា]] ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៧៩ ប្រជាជន​វៀតណាម​ស្ទើរតែ​ទាំងអស់​របស់​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់​ទីលំនៅ ឬ​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់។ <ref name="Tabeau48">Tabeau (2009), p. 48</ref> វៀតណាមបានបង្កើតរបបថ្មីមួយដែលគេស្គាល់ថាជា [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា|សាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] (ស.ប.ក.) ហើយទីប្រឹក្សាវៀតណាមត្រូវបានតែងតាំងនៅក្នុងរដ្ឋបាលរដ្ឋាភិបាលថ្មី។ នៅឆ្នាំ ១៩៨៣ រដ្ឋាភិបាល ស.ប.ក. បានបង្កើតគោលនយោបាយផ្លូវការមួយ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តដល់អតីតអ្នករស់នៅវៀតណាមនៅកម្ពុជា ឱ្យវិលត្រឡប់មកតាំងទីលំនៅវិញ។ ជនអន្តោប្រវេសន៍វៀតណាមដែលមិនមានទំនាក់ទំនងគ្រួសារមកកម្ពុជាក៏ចូលមកតាំងទីលំនៅក្នុងប្រទេសនេះផងដែរ ដោយសារមានការគ្រប់គ្រងព្រំដែនតិចតួចក្នុងការកំណត់ជនចំណាកស្រុកវៀតណាមមិនឱ្យចូលប្រទេស។ <ref name="Eh56">Ehrentraut (2013), p. 56</ref> ជនជាតិវៀតណាមត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាជនជាតិភាគតិចជាផ្លូវការនៅក្រោមរបបស.ប.ក. ហើយសមាគមវៀតណាមនៅក្រៅប្រទេសត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសកម្ពុជាដែលមានចំនួនប្រជាជនវៀតណាមច្រើន។ <ref>Heder (1995), p. 154</ref> រដ្ឋាភិបាលស.ប.ក.ក៏បានផ្តល់អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណដល់ពួកគេរហូតដល់ការដកទ័ពវៀតណាមនៅឆ្នាំ១៩៩០។ <ref>Heder (1995), p. 135</ref> ពលករ​ចំណាក​ស្រុក​វៀតណាម​បាន​ចាប់​ផ្តើម​មក​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩២​មក​ដោយ​សារ​ការ​បង្កើត​ឱកាស​ការងារ​ថ្មី​ដោយ​រដ្ឋបាល[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា|អ៊ុនតាក់]] ។ <ref>Heder (1995), p. 62</ref> ជាមួយគ្នានេះ រដ្ឋបាលអ៊ុនតាក់បានអនុញ្ញាតឱ្យបើកការិយាល័យនយោបាយ និងគណបក្សនយោបាយដូចជា [[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច|ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច]] និង [[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ សេរីនិយម ព្រះពុទ្ធសាសនា|គណបក្សប្រជាធិតេយ្យ សេរីនិយម ព្រះពុទ្ធសាសនា]] បានចាប់ផ្តើមឃោសនានូវមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមក្នុងចំណោមប្រជាជន ដើម្បីគាំទ្រអ្នកបោះឆ្នោតនៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ ១៩៩៣]] ។ <ref>Heder (1995), p. 63</ref> នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩២ ខ្មែរក្រហមដែលគ្រប់គ្រងតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយដើម្បីកំណត់គោលដៅសម្លាប់ទាហាន និងជនស៊ីវិលវៀតណាមជាប្រព័ន្ធ។ <ref>Heder (1995), p. 94</ref> ការវាយប្រហារបែបទ័ពព្រៃលើកដំបូងដោយខ្មែរក្រហមទៅលើជនស៊ីវិលវៀតណាមបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩២ ហើយទាហានខ្មែរក្រហមបានបង្ហាញពីភាពត្រឹមត្រូវនៃការសម្លាប់ដោយអះអាងថាជនស៊ីវិលមួយចំនួនជាទាហានវៀតណាមក្នុងការក្លែងបន្លំ។ <ref>Heder (1995), p. 95</ref> ជម្លោះនៃការសម្លាប់ដោយខ្មែរក្រហមបានជំរុញឱ្យជនជាតិវៀតណាមប្រមាណ ២១ ០០០ នាក់បានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសវៀតណាមក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៩៣ ។ <ref>Heder (1995), p. 262</ref> នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៤ [[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] បានដាក់ចេញនូវច្បាប់ស្តីពីអន្តោប្រវេសន៍ ដែលអនុញ្ញាតឲ្យមានការនិរទេសជនអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់។ [[ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកជនភៀសខ្លួន]] យល់ឃើញថា ច្បាប់នេះកំណត់គោលដៅជនចំណាកស្រុកវៀតណាមនៅកម្ពុជា ហើយក្រោយមករដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានឈានជើងចូលដើម្បីធានាថាគ្មានការនិរទេសជនភៀសខ្លួនវៀតណាមយ៉ាងច្រើននឹងត្រូវអនុវត្ត។ ខ្មែរក្រហម​បាន​បន្ត​ធ្វើ​ការ​វាយ​ប្រហារ​ជា​បន្តបន្ទាប់​លើ​ជន​ស៊ីវិល​វៀតណាម​រហូត​ដល់​ពួកគេ​ចុះចាញ់​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៩៩។ ជនជាតិវៀតណាមបន្តប្រឈមមុខនឹងការរើសអើងពីសង្គមកម្ពុជា ហើយជួបប្រទះនឹងការបំភិតបំភ័យផ្នែករាងកាយពីសង្គម និងអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសក្នុងអំឡុងការបោះឆ្នោតសកល ឬនៅពេលជម្លោះរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមកើតឡើង។ <ref>Amer (2013), p. 95</ref> == ប្រជាសាស្រ្ត == === ចំនួនប្រជាជន === ជនជាតិវៀតណាមជាទូទៅប្រមូលផ្តុំនៅតាមច្រាំងទន្លេនៃបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គដែលព័ទ្ធជុំវិញខេត្ត [[ក្រុងសៀមរាប|សៀមរាប]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] និង ពោធិ៍សាត់ ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 30</ref> ចំនួនប្រជាជនតិចតួចអាចត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ក៏ដូចជាខេត្តភាគអាគ្នេយ៍ជាប់ព្រំដែនប្រទេសវៀតណាម ដូចជា [[ខេត្តព្រៃវែង|ព្រៃវែង]] [[ខេត្តស្វាយរៀង|ស្វាយរៀង]] <ref>Willmott (1967), p. 107</ref> [[ខេត្តកំពត|កំពត]] [[ខេត្តកណ្ដាល|កណ្តាល]] [[ខេត្តក្រចេះ|ក្រចេះ]] <ref name="Eh71">Ehrentraut (2013), p. 71</ref> និង [[ខេត្តតាកែវ|តាកែវ]] ។ <ref name="Sch260">Schliesinger (2015), p. 260</ref> ចំនួនប្រជាជនវៀតណាមមានចំនួនច្រើនជាងគេនៅឆ្នាំ១៩៦២ នៅពេលដែលជំរឿនរបស់រដ្ឋាភិបាលបានបង្ហាញថាពួកគេជាជនជាតិភាគតិចធំបំផុតរបស់ប្រទេស ហើយឆ្លុះបញ្ចាំងពី ៣.៨% នៃចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេស។ អ្នកស្រាវជ្រាវប្រជាសាស្រ្តបានត្រឡប់មកវិញនូវចំនួនប៉ាន់ស្មានជនជាតិវៀតណាមខ្ពស់ជាងជំរឿនរបស់រដ្ឋាភិបាលឆ្លុះបញ្ចាំង។ ជាឧទាហរណ៍ ក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ចំនួនជនជាតិវៀតណាមដែលស្នាក់នៅអាចមានច្រើនរហូតដល់ ៤០០ ០០០ <ref name="Tabeau48">Tabeau (2009), p. 48</ref> ខណៈពេលដែលអ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិខ្មែរម្នាក់ទៀតគឺលោក ម៉ៃឃើល វីកឃឺរី បានប៉ាន់ប្រមាណចំនួនប្រជាជនវៀតណាមស្នាក់នៅចន្លោះពី ២០០ ០០០ ទៅ ៣០០ ០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៦ ។ ម៉្យាងវិញទៀត ជំរឿនរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលបានធ្វើឡើងក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ បានដាក់តួលេខមិនលើសពី ៦០ ០០០ នាក់។ <ref name="Sch261">Schliesinger (2015), p. 261</ref> តួលេខ​ប្រជាជន​ខាងក្រោម​បង្ហាញ​ពី​ចំនួន​ប្រជាជន​ជនជាតិ​វៀតណាម​ដោយ​ផ្អែក​លើ​តួលេខ​ដែល​បាន​មក​ពី​ជំរឿន​របស់​រដ្ឋាភិបាល៖ {| class="wikitable" style="margin-top:0;" ! colspan="2" |ប្រវត្តិនៃចំនួនប្រជាជន |- style="background:lightgrey;" ! ឆ្នាំ ! ចំនួន |- | ១៨៧៤ | 4,452 <ref name="Widening Colonial Encounter">Goscha (2008), p. 5</ref> |- | ១៩១១ | 79,050 <ref name="Widening Colonial Encounter" /> |- | ១៩២១ | 140,225 <ref name="Widening Colonial Encounter" /> |- | ១៩៣១ | 176,000 <ref name="Sch259">Schliesinger (2015), p. 259</ref> |- | ១៩៣៦ | 191,000 <ref name="Widening Colonial Encounter" /> |- | ១៩៦២ | 218,000 <ref name="Tabeau48">Tabeau (2009), p. 48</ref> |- | ឆ្នាំ ១៩៨១ | ៨.១៩៧ <ref name="Sch261">Schliesinger (2015), p. 261</ref> |- | ឆ្នាំ 1984 | 56,000 <ref name="Sch261" /> |- | ឆ្នាំ ១៩៩៥ | 95.597 <ref name="Sch261" /> |- | ឆ្នាំ ១៩៩៨ | 96.597 <ref name="Sch261" /> |- | ឆ្នាំ ២០០៨ | 72.775 <ref name="Sch261" /> <ref name="MOP2014">Pen and Heng (2014), p. 12</ref> |- | ឆ្នាំ 2013 | ១៤.៦៧៨ <ref name="MOP2014" /> |- |} === សាសនា === [[ឯកសារ:Kompong_luong_catholic_church.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|299x299ភីកសែល| ព្រះវិហារកាតូលិកវៀតណាមនៅ [[កំពង់ហ្លួង]]]] ជនជាតិវៀតណាមកំណត់អត្តសញ្ញាណខ្លួនឯងថាជាអ្នកកាន់ [[មហាយាន|សាសនាព្រះពុទ្ធមហាយាន]] [[កាវ ដាយ|តាវដាយ]] ឬ [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក]] ។ ពុទ្ធសាសនិកជនវៀតណាមភាគច្រើនត្រូវបានរកឃើញក្នុងចំណោមសហគមន៍ក្រីក្រដែលរស់នៅក្នុងបឹងទន្លេសាប ឬតំបន់ជនបទនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ដោយសារពុទ្ធសាសនិកជនវៀតណាមទទួលបានគោលលទ្ធិ និងជំនឿសាសនាពី [[សាសនាអ្នកស្រុកចិន|សាសនាប្រជាប្រិយចិន]] ពួកគេចូលរួមក្នុងពិធីសាសនាដែលរៀបចំដោយជនជាតិខ្មែរក្នុងរដូវបុណ្យ។ <ref>Willmott (1967), p. 90</ref> សហគមន៍​វៀតណាម​ដែល​មក​តាំង​ទី​លំនៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា បាន​ទទួល​យក​ការ​ប្រតិបត្តិ [[ថេរវាទ|​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ]] ​របស់​ខ្មែរ​មួយ​ចំនួន។ <ref name="Ang10">Ang (2014), p. 10</ref> ជនជាតិវៀតណាមដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវសាសនារ៉ូម៉ាំងកាតូលិកមានកូនចៅរបស់ជនភៀសខ្លួនដែលបានភៀសខ្លួនពីការបៀតបៀនសាសនាក្នុងរជ្ជកាល [[ទូ ដុក]] ។ ពួកគេត្រូវបានបំបែករវាងអ្នករស់នៅទីក្រុងដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងភ្នំពេញ <ref name="Wilmott34">Willmott (1967), p. 34</ref> និងសហគមន៍នេសាទដែលមានមូលដ្ឋាននៅបឹងទន្លេសាប។ <ref name="VNCatholicPPost">{{Cite news|last=Post Staff|date=25 March 2005|title=Vanquished in the 70s, Catholic Church still on the mend|work=Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/national/vanquished-70s-catholic-church-still-mend|access-date=27 February 2015}}</ref> អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិកវៀតណាមមានប្រហែល ៩០% នៃ [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជា|សហគមន៍រ៉ូម៉ាំងកាតូលិក]] របស់កម្ពុជា ហើយនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ពួកគេមានអ្នកកាន់សាសនាប្រហែល ៦៥ ០០០នាក់ នៅក្នុងប្រទេស។ ភាគច្រើននៃពួកកាតូលិកវៀតណាមត្រូវបាននិរទេសទៅប្រទេសវៀតណាម ឬត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ 1970 <ref>Harris (2008), p. 166</ref> ហើយមានតែនៅក្នុងឆ្នាំ 1990 ប៉ុណ្ណោះដែលព្រះវិហារកាតូលិកត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបង្កើតឡើងវិញនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៥ មាន​អ្នក​កាន់​សាសនា​កាតូលិក​ប្រមាណ ២៥.០០០ នាក់​ក្នុង​ប្រទេស។ <ref name="VNCatholicPPost" /> ជនជាតិភាគតិចវៀតណាមក៏ជាអ្នកកាន់តាមជំនឿ [[កាវ ដាយ|តាវដាយ]] ដែលត្រូវបានណែនាំនៅឆ្នាំ 1927 ។ ជំនឿតាវដាយ បានទាក់ទាញទាំងអ្នកកាន់សាសនាវៀតណាម និងកម្ពុជាក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំដំបូងនៃការបង្កើតឡើង ប៉ុន្តែព្រះរាជក្រឹត្យដែលហាមឃាត់សាសនា និងការខិតខំរបស់អ្នកជាតិនិយមខ្មែរដើម្បីកាត់ទោសអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់ខ្មែរបាននាំឱ្យ Cao Dai ត្រូវបានសង្កេតឃើញតែដោយជនជាតិវៀតណាមចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 តទៅ។ <ref>Harris (2008), p. 136</ref> ប្រាសាទតាយដាយ ត្រូវបានសាងសង់នៅមហាវិថីម៉ៅសេទុងក្នុងឆ្នាំ 1937 ហើយនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 មានអ្នកកាន់សាសនាប្រហែល 70,000 នាក់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ តាយដាយ ត្រូវបានដាក់នៅក្រៅច្បាប់ក្នុងរបបសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ និងរបបខ្មែរក្រហម ប៉ុន្តែបានទទួលការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ 1985 និងមានអ្នកកាន់សាសនាប្រហែល 2,000 នាក់នៅឆ្នាំ 2000។ <ref>Harris (2008), p. 276</ref> === ភាសា === ជនជាតិវៀតណាមទាំងមូលបង្ហាញកម្រិតនៃភាពស្ទាត់ជំនាញក្នុង [[ភាសាខ្មែរ]] និង [[ភាសាវៀតណាម|ភាសាវៀតណាមផ្សេងៗ]] គ្នា។ ជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅក្នុងសហគមន៍នេសាទដោយខ្លួនឯងតាមបឹងទន្លេសាបប្រើប្រាស់ភាសាវៀតណាមក្នុងការសន្ទនាប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ ហើយមានបុគ្គលដែលមានកម្រិតជំនាញភាសាខ្មែរ <ref name="Eh79">Ehrentraut (2013), p. 79</ref> និងអ្នកដែលចេះពីរភាសា។ <ref>Heder (1995), p. 136</ref> ម្យ៉ាងវិញទៀត ជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅក្នុងសង្កាត់ដែលភាគច្រើននិយាយភាសាខ្មែរបានបញ្ជូនកូនរបស់ពួកគេទៅសាលារដ្ឋ ហើយជាលទ្ធផល កុមារអាចនិយាយភាសាខ្មែរបានយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ ប៉ុន្តែបង្ហាញការយល់ដឹងអំពីភាសាវៀតណាមនៅមានកម្រិត។ <ref name="Eh79" /> === ការអប់រំ === ការស្រាវជ្រាវតាមវាលដែលធ្វើឡើងដោយក្រុម [[ជាតិពន្ធុវិទ្យា|ជនជាតិភាគតិច]] ដូចជា Stefan EhrentrautStefan Ehrentraut បង្ហាញថា មានតែកុមារវៀតណាមមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះដែលចូលរៀននៅសាលារដ្ឋ ដោយតួលេខប្រែប្រួលតាមខេត្តផ្សេងៗគ្នា។ នៅ​ខេត្ត​កំពង់ឆ្នាំង និង​សៀមរាប ដែល​ជនជាតិ​វៀតណាម​រស់នៅ​តាម​មាត់​ទន្លេ ការ​ចុះ​ឈ្មោះ​ចូល​រៀន​នៅ​សាលា​រដ្ឋ​មាន​អត្រា​ទាប​ជាង ១០% ចំណែក​ឯ​ខេត្ត​ផ្សេង​ទៀត​ដូច​ជា​កំពត និង​ក្រចេះ សមាមាត្រ​មាន​ច្រើន​ជាង។ <ref name="Eh80">Ehrentraut (2013), p. 80</ref> ដោយសារ​ជនជាតិ​វៀតណាម​ភាគច្រើន​មិន​មាន​ឯកសារ​សញ្ជាតិ ពួកគេ​មិន​អាច​ចុះឈ្មោះ​កូន​ចូល​សាលា​រដ្ឋ​បាន​។ <ref>Ang (2014), p. 11</ref> សម្រាប់អ្នកដែលបញ្ជូនកូនទៅសាលារៀន ភាគច្រើនពួកគេចូលរៀនបានតែប៉ុន្មានឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ ហើយកម្រនឹងបញ្ចប់ [[ថ្នាក់ទី 12|ថ្នាក់ទី១២]] ដោយសារឪពុកម្តាយជាជនជាតិវៀតណាមមិនមានលទ្ធភាពបង់ថ្លៃសាលា។ សិស្សវៀតណាមក៏ប្រឈមមុខនឹងការលំបាកក្នុងការងារសិក្សា ដោយសារថ្នាក់រៀនត្រូវបានបង្រៀនជាភាសាខ្មែរទាំងស្រុង ហើយកុមារវៀតណាមដែលធំឡើងនិយាយភាសាវៀតណាមនៅផ្ទះមានកម្រិតសមត្ថភាពភាសាខ្មែរ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 81</ref> នៅក្នុងសហគមន៍វៀតណាមមួយចំនួនដែលមានមូលដ្ឋាននៅទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ មានសាលាឯកជនដែលគ្រប់គ្រងដោយសមាគមសហគមន៍វៀតណាម និងអង្គការសាសនាគ្រឹស្ត។ សាលាឯកជនផ្តល់ការបង្រៀនភាសាវៀតណាម ហើយភាគច្រើនត្រូវបានចូលរួមដោយកុមារនៃគ្រួសារក្រីក្រ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 82</ref> == សេដ្ឋកិច្ច == ក្នុង​របប​អាណានិគម​បារាំង ជនជាតិ​វៀតណាម​ដែល​មាន​ការ​អប់រំ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ការងារ​ក្នុង​រដ្ឋបាល​មុខងារ​ស៊ីវិល​ជា​លេខា ស្មៀន និង​ការិយាធិបតេយ្យ។ នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ 1953 រដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយព្រះសីហនុបានបញ្ឈប់មន្ត្រីរាជការវៀតណាមភាគច្រើនជាមួយប្រជាជនកម្ពុជា ហើយពួកគេបានស្វែងរកការងារធ្វើនៅក្នុងធនាគារ និងសហគ្រាសពាណិជ្ជកម្មជាលេខាធិការ និងមុខតំណែងផ្សេងទៀតដែលមានការិយាល័យ។ ក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 ជនជាតិវៀតណាមរស់នៅក្នុងទីក្រុងដែលមានប្រវត្តិអប់រំទាបក៏បានធ្វើការជាមេកានិកក្នុងការជួសជុលរថយន្ត និងហាងលក់ម៉ាស៊ីនដែលគ្រប់គ្រងដោយពាណិជ្ជករចិន។ ជនអន្តោប្រវេសន៍វៀតណាមដែលតាំងទីលំនៅជនបទធ្វើការជាអ្នកនេសាទតាមបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ <ref name="Wilmott34">Willmott (1967), p. 34</ref> ហើយក៏ជាកម្មករចម្ការកៅស៊ូក្នុងខេត្តកំពង់ចាម និងខេត្តក្រចេះផងដែរ។ <ref>Corfield (2009), p. 21</ref> ដោយសារជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើនជាអ្នករស់នៅគ្មានរដ្ឋ ពួកគេស្វែងរកការរស់នៅតាមឧស្សាហ៍កម្មផ្សេងៗដូចជា សំណង់ កែឆ្នៃ និងឧស្សាហកម្មពេស្យាចារ ឬជាអ្នកឈ្នាន់តាមដងផ្លូវ។ ជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅតាមបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ គឺជាអ្នកនេសាទចិញ្ចឹមជីវិត។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 78</ref> ចំនួនដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៃជនជាតិវៀតណាមគ្មានរដ្ឋទាំងនេះមានជនចំណាកស្រុកដែលបានចូលមកប្រទេសកម្ពុជាចន្លោះឆ្នាំ 1992 និង 1993 ក្នុងអំឡុងពេលរដ្ឋបាលអ៊ុនតាក់។ <ref>Heder (1995), p. 137</ref> ជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើននៅតែរស់នៅក្រោមបន្ទាត់នៃភាពក្រីក្រ <ref name="Eh85">Ehrentraut (2013), p. 85</ref> ទោះបីជាជនជាតិវៀតណាមមួយចំនួនតូចត្រូវបានតំណាងនៅក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា។ ឧទាហរណ៍​មួយ​គឺ​លោក សុខ គង់ ជា​ប្រធាន​ក្រុមហ៊ុន​អាជីវកម្ម ​សូគីម៉ិច ដែល​ជា​ម្ចាស់​សម្បទាន​រដ្ឋ​ក្នុង​ឧស្សាហកម្ម​ប្រេង ទេសចរណ៍ និង​សហគ្រាស​ក្នុង​ប្រទេស។ <ref>{{Cite web |last=Peter Olszewski |date=9 December 2011 |title=Man About Town |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/man-about-town-16 |access-date=7 March 2015 |website=Phnom Penh Post}}</ref> == ទំនាក់ទំនងជាមួយសហគមន៍ និងសង្គម == ស្ទើរតែ 90% នៃជនជាតិដើមភាគតិចវៀតណាម គឺជាអ្នកគ្មានសញ្ជាតិនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយមិនកាន់ឯកសារសញ្ជាតិដូចជាអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ ឬសំបុត្រកំណើត។ <ref name="Ang10">Ang (2014), p. 10</ref> ច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ 1996 អនុញ្ញាតឲ្យជនជាតិវៀតណាមដែលកើតក្នុងប្រទេសកម្ពុជាទទួលបានសញ្ជាតិ ប៉ុន្តែត្រូវប្រឈមមុខនឹងការប្រឆាំងពីមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃថ្នាក់កណ្តាល ដែលជាទូទៅបដិសេធមិនចុះឈ្មោះជនជាតិវៀតណាម ដោយសារបារម្ភពីផលប៉ះពាល់នយោបាយពីគណបក្សប្រឆាំង ប្រសិនបើត្រូវផ្តល់សញ្ជាតិ។ . <ref>Ehrentraut (2013), p. 75</ref> ជនជាតិភាគតិចនៃជនជាតិវៀតណាមអាចទទួលបានសញ្ជាតិបានលុះត្រាតែបង់ប្រាក់សំណូកដល់មន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ ឬបានរៀបការជាមួយប្តីប្រពន្ធខ្មែរ។ <ref name="Eh71">Ehrentraut (2013), p. 71</ref> ជនជាតិ​វៀតណាម​ភាគតិច​ដែល​កាន់​សញ្ជាតិ​បាន​រាយការណ៍​ពី​មន្ត្រី​ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ដែល​រឹបអូស​ឯកសារ​សញ្ជាតិ​របស់​ពួកគេ។ <ref name="Eh72">Ehrentraut (2013), p. 72</ref> ជាលទ្ធផល ជនជាតិវៀតណាមប្រឈមមុខនឹងការរឹតបន្តឹងផ្លូវច្បាប់ពីការទទួលបានសេវាថែទាំសុខភាពសាធារណៈ ការអប់រំ ការងារ និងការទិញដីសម្រាប់លំនៅដ្ឋាន ដោយសារភាគច្រើនមិនមានសញ្ជាតិកម្ពុជា។ ជនជាតិ​វៀតណាម​គ្មាន​សញ្ជាតិ​បាន​សាងសង់​លំនៅឋាន​បណ្តែត​ទឹក​ជំនួស​ការ​ទិញ​លំនៅឋាន​ដី​ដែល​ទាមទារ​ឯកសារ​សញ្ជាតិ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 77</ref> យោងតាមការស្រាវជ្រាវតាមតំបន់ដែលធ្វើឡើងដោយអង្គការសិទ្ធិជនជាតិភាគតិចរបស់កម្ពុជា មន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃនឹងប្រឈមមុខនឹងអ្នកនេសាទវៀតណាមនៅបឹងទន្លេសាប និងទាមទារសំណូកដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេធ្វើនេសាទ។ <ref>Ang (2014), p. 18</ref> === ទំនាក់ទំនងអន្តរជនជាតិ === ជន​ជាតិ​វៀតណាម​ភាគ​ច្រើន​មិន​មាន​តំណាង​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​ប្រឹក្សា ​ឃុំ​សង្កាត់ ​កម្ពុជា ដោយសារ​ពួក​គេ​ខ្វះ​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 83</ref> យោងតាមអ្នកឆ្លើយតបពីការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់ Ehrentraut មេឃុំ និងមន្ត្រីកម្ពុជាភាគច្រើនបង្ហាញការគាំទ្រក្នុងការមិនរាប់បញ្ចូលតំណាងវៀតណាមពីការទទួលបានសញ្ជាតិ និងចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់ និងកិច្ចប្រជុំដោយសារតែការមើលងាយ។ <ref name="Eh85">Ehrentraut (2013), p. 85</ref> ជនជាតិវៀតណាមតែងតាំងមេភូមិរបស់ពួកគេ ហើយបង្ហាញសហគមន៍អំពីកង្វល់របស់សមាគមសហគមន៍វៀតណាម ( [[ភាសាវៀតណាម|វៀតណាម]] ៖ Tổng hội người Campuchia gốc Việt) ដែលបង្កើតឡើងដំបូងក្នុងឆ្នាំ ២០០៣។ សមាគមសហគមន៍កាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិមានកម្រិត និងទទួលបានមូលនិធិពីថ្លៃសមាជិកភាព អំណោយពីស្ថានទូតវៀតណាមប្រចាំនៅកម្ពុជា និងការលក់ដីបញ្ចុះសពពីសហគមន៍វៀតណាម។ <ref name="Eh72">Ehrentraut (2013), p. 72</ref> ថវិកាត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាបន្តបន្ទាប់ដើម្បីដោះស្រាយកង្វល់សហគមន៍វៀតណាម ដែលរួមមានការគាំទ្រកន្លែងគោរពបូជាសាសនា និងការបង្រៀនភាសាវៀតណាម ក៏ដូចជាការផ្តល់ជំនួយដល់គ្រួសារជួបការលំបាក។ ខណៈពេលដែលសមាគមសហគមន៍មានការគាំទ្រយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីសហគមន៍វៀតណាម ភាគច្រើនមិនទទួលយកសមាជិកភាពទេ ដោយសារខ្លាចទទួលបានការមាក់ងាយពីសង្គមពីសង្គមកម្ពុជា។ គិតត្រឹមឆ្នាំ 2013 សាខានៃសមាគមទាំងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន 19 ក្នុងចំណោម 23 ខេត្តទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 73</ref><ref>Ehrentraut (2013), p. 76</ref><ref>Ehrentraut (2013), pp. 86–87</ref><ref name="Wil35">Willmott (1967), p. 35</ref><ref>Willmott (1967), p. 42</ref> === នយោបាយ === បញ្ហា​វត្តមាន​វៀតណាម​នៅ​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​គណបក្ស​នយោបាយ​យក​មក​ធ្វើជា​ប្រធាន​បទ​ដើម្បី​គាំទ្រ​អ្នកបោះឆ្នោត​តាំងពី​ការបោះឆ្នោត​សកល​ឆ្នាំ​១៩៩៣​មក​។ គណបក្សនយោបាយសំខាន់ៗដែលបានចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣ រួមមាន [[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច|ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច]] [[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ សេរីនិយម ព្រះពុទ្ធសាសនា|BLDP]] និង ម៉ូ លីណាកា ហើយពួកគេបានផ្សព្វផ្សាយលើប្រធានបទទាក់ទងនឹងវត្តមានប្រជាជនវៀតណាមនៅកម្ពុជា និងការយល់ឃើញរបស់វៀតណាមជ្រៀតជ្រែកក្នុងរដ្ឋាភិបាលអំឡុងពេលយុទ្ធនាការឃោសនាបោះឆ្នោត។ គណបក្សនយោបាយទាំងនេះក៏បានចោទប្រកាន់ថា វត្តមានជនជាតិវៀតណាមក្នុងប្រទេសជាមូលហេតុធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចបរាជ័យ ហើយសន្យាថានឹងបណ្ដេញជនជាតិវៀតណាមក្នុងស្ថានភាពដែលខ្លួនឈ្នះការបោះឆ្នោត។ <ref>Heder (1995), pp. 199-200</ref> ក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នានេះ ខ្មែរក្រហមដែលពីមុនបានបដិសេធមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតក៏បានបង្កើតមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមស្រដៀងគ្នាជាមួយគណបក្សនយោបាយសំខាន់ៗ ទោះបីជាមានទម្រង់ជ្រុលនិយមក៏ដោយ។ ខ្មែរក្រហមនឹងចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ និងការផ្សាយតាមវិទ្យុដោយចោទប្រកាន់អ៊ុនតាក់ថាបានសហការជាមួយវៀតណាម ហើយបានអំពាវនាវឱ្យបណ្តេញប្រជាជនវៀតណាមតាមរយៈកម្លាំង។ ពួក​គេ​នឹង​តាម​ដាន​ការ​វាយ​ប្រហារ​លើ​ជន​ស៊ីវិល​វៀតណាម ដែល​បាន​បន្ត​បន្ទាប់​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ឆ្នាំ ១៩៩៣ ចប់។ <ref>Heder (1995), p. 66</ref> នៅពេលដែលការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ 1998 ត្រូវបានប្រារព្ធឡើង គណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច និង គណបក្ស សម រង្ស៊ី ដែលទើបបង្កើតថ្មីបានប្រើវោហាសាស្ត្រប្រឆាំងវៀតណាមម្តងទៀតនៅក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ពួកគេ។ មេដឹកនាំគណបក្សទាំងពីរនេះ [[នរោត្តម រណឫទ្ធិ]] និងលោក សម រ [[សម រង្ស៊ី|ង្ស៊ី]] បានចោទប្រកាន់ថា ជនជាតិវៀតណាមគ្មានរដ្ឋមួយចំនួនបានសូកប៉ាន់មន្ត្រីរដ្ឋដើម្បីទទួលបានសញ្ជាតិ ហើយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមនៅតែរក្សាឥទ្ធិពលនយោបាយលើគណបក្សកាន់អំណាច គឺ [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] ។ <ref>Ehrentraut (2013), p. 90</ref> ទន្ទឹមនឹងនេះចំនួននៃឧប្បត្តិហេតុ  នៃការវាយប្រហារដោយហិង្សាលើជនស៊ីវិលវៀតណាមបានកើនឡើង ដែលត្រូវបានអនុវត្តដោយទាំងសំណល់ខ្មែរក្រហម និងជនស៊ីវិលកម្ពុជាដូចគ្នា។ <ref>Amer (2013), p. 93</ref> ចំនួននៃអំពើហឹង្សាដោយចេតនានយោបាយលើជនស៊ីវិលវៀតណាមបានថយចុះបន្ទាប់ពីឆ្នាំ 2000 ហើយនៅក្នុងការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ 2003 និង 2008 ជាបន្តបន្ទាប់ គណបក្សនយោបាយប្រឆាំងការប្រើប្រាស់វោហាសាស្ត្រប្រឆាំងវៀតណាមក៏ត្រូវបានកាត់បន្ថយផងដែរ។ <ref>Amer (2013), p. 94</ref> កាលពីខែតុលា ឆ្នាំ២០០៩ លោក សម រង្ស៊ី បានចោទប្រកាន់វៀតណាមពីបទទន្ទ្រានទឹកដីកម្ពុជាក្នុងសមយុទ្ធបោះបង្គោលព្រំដែន ហើយបានដឹកនាំសកម្មជនមួយក្រុមទៅដកតម្រុយបង្គោលព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាមក្នុងខេត្តស្វាយរៀង។ ទោះបីជាលោក សម រង្ស៊ី ត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារកំបាំងមុខជុំវិញឧប្បត្តិហេតុនេះក៏ដោយ <ref>Ehrentraut (2013), p. 62</ref> ឧបទ្ទវហេតុនេះបានក្លាយជាការផ្តោតសំខាន់នៅក្នុងយុទ្ធនាការបោះឆ្នោតដោយ [[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ|គណបក្ស]] សង្គ្រោះជាតិសម្រាប់ [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៥ ឆ្នាំ២០១៣|ការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ 2013]] ។ មេដឹកនាំគណបក្សសង្រ្គោះជាតិក៏បានធ្វើឱ្យមានការទាមទារលើទំនាក់ទំនងជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ [[កម្ពុជាក្រោម]] ហើយនាំឱ្យមានការប្រឆាំងវៀតណាមកាន់តែច្រើនឡើងក្នុងចំណោមអ្នកគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ។ <ref>{{Cite web |last=ALEX WILLEMYNS |date=14 August 2014 |title=Kampuchea Krom Protests Speak to Larger Fears |url=https://www.cambodiadaily.com/news/kampuchea-krom-protests-speak-to-larger-fears-66462/ |access-date=2 August 2015 |website=The Cambodia Daily |archivedate=22 ធ្នូ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222103916/https://www.cambodiadaily.com/news/kampuchea-krom-protests-speak-to-larger-fears-66462/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bennett Murray |date=14 February 2014 |title=Nowhere to call home |url=http://www.phnompenhpost.com/7days/nowhere-call-home |access-date=2 August 2015 |website=Phnom Penh Post}}</ref> នៅពេលដែលគណបក្សសង្គ្រោះជាតិបានចាញ់ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ 2013 យ៉ាងចង្អៀត ពួកគេបានបើកការ [[2013-2014 បាតុកម្មនៅកម្ពុជា|តវ៉ាប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលជាបន្តបន្ទាប់រវាងឆ្នាំ 2013-2014]] ដែលបណ្តាលឱ្យមានឧប្បត្តិហេតុហាងវៀតណាមនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញត្រូវបានរុះរើ។ <ref name="Ang20">Ang (2014), p. 20</ref> ជនជាតិវៀតណាមដែលកាន់សញ្ជាតិកម្ពុជាក៏បានសម្តែងការភ័យខ្លាចចំពោះអសន្តិសុខរាងកាយក្នុងអំឡុងពេលបោះឆ្នោត ដែលជាក់ស្តែងបំផុតក្នុងអំឡុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ 1993 និង 2013 នៅពេលដែលជនស៊ីវិលវៀតណាមប្រឈមមុខនឹងការបំភិតបំភ័យរាងកាយពីខ្មែរក្រហម និងអ្នកគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិរៀងៗខ្លួន ហើយបានបដិសេធមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោត។ . <ref>Ang (2014), p. 16</ref><ref>Ehrentraut (2013), p. 91</ref><ref>Amer (2013), p. 91</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុង:ជនជាតិ ភាគតិច ក្នុង ប្រទេស​​​ចេក]] 3ltlziwa2c5533hbbvkcbloa0gfq23e 0 48888 334234 297886 2026-04-10T15:24:14Z ~2026-22070-46 50551 334234 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា|conflict=ការបះបោរកម្ពុជា|partof=[[ការឈ្លានពានរបស់យួនមកកម្ពុជា]]|image=|image_size=|caption=|date=១៨២០|place=[[កម្ពុជា]], [[កម្ពុជាក្រោម]]|result=ជ័យជម្នះកងទ័ពវៀតណាម។|combatant1=ជនជាតិខ្មែរ|combatant2=[[រាជវង្សង្វៀន]] ([[វៀតណាម]])<br>{{flagicon image|Flag of Cambodia (pre-1863).svg}} [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|កម្ពុជា]]|commander1=កៃ{{KIA}}{{#tag:ref|In Vietnamese records, he was called ''Tăng Kế'' (僧計, lit. "Monk ''Kế''").|group=n}}<br>គុយ<br>ចៅព្រះយ៉ាតី (សម្ដេចតី) {{Executed}}{{#tag:ref|In Vietnamese records, he was called ''Tham Đích Tây'' (參的西).|group=n}}<br>ណារិន កុល {{Executed}}{{#tag:ref|In Vietnamese records, he was called ''Kế Luyện'' (計練).|group=n}}<br>ណាគី{{Executed}}{{#tag:ref|In Vietnamese records, he was called ''Na Côn'' (那棍).|group=n}}|commander2=ង្វៀន វ៉ាន់ទ្រិ<br> [[ង្វៀន វ៉ាន់​ថ័យ]]<br>{{flagicon image|Flag of Cambodia (pre-1863).svg}} [[ព្រះឧទ័យរាជាអង្គចន្ទ]]{{#tag:ref|In Vietnamese records, he was called ''Nặc Ông Chăn'' (匿螉禛).|group=n}}<br>{{flagicon image|Flag of Cambodia (pre-1863).svg}} ឧកញ៉ាតេជោ (មូ){{KIA}}{{#tag:ref|In Vietnamese records, he was called ''Đức Kiều Mưu'' (德喬謀).|group=n}}<br>{{flagicon image|Flag of Cambodia (pre-1863).svg}} Chaophraya Tuan (Pho){{#tag:ref|In Vietnamese records, he was called ''Chiêu Thùy Đồng Phò'' (昭錘同扶).|group=n}}|strength1=unknown|strength2=unknown|casualties1=|casualties2=}} '''ការបះបោររបស់កម្ពុជាឆ្នាំ 1820''' ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា '''ការបះបោរអ្នកសល់''' ( [[វៀតណាម|ពន្លឺ]] "ការបះបោររបស់បុរសបរិសុទ្ធ") {{Sfn|Chandler|1975|pp=16}} គឺជាការបះបោរប្រឆាំង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|វៀតណាម]] ដែលដឹកនាំដោយព្រះសង្ឃមួយអង្គព្រះនាមកៃ។ កៃ ជា​ព្រះសង្ឃ​មាន​ដើម​កំណើត​ពី​វត្ត​សំបួរ ដែល​បាន​អះអាង​ពី​ឥទ្ធិឫទ្ធិ បាន​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​យួន។ <ref name="auto" /><ref name="auto">{{Cite book|page=19|title=The Mekong River and the struggle for Indochina: water, war, and peace|author=Thi Dieu Nguyen|year=1999|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=0-275-96137-0}}</ref> កៃ​បាន​ចូល​កាន់កាប់​ទីសក្ការៈ​ខ្មែរ [[ស្រុកបាភ្នំ|បាភ្នំ]] {{Sfn|Chandler|2008|pp=145}} ហើយ​បាន​ប្រកាស​ជា​ស្ដេច​ជា​បន្តបន្ទាប់។ អ្នកដើរតាមលោកភាគច្រើនត្រូវបានជ្រើសរើសនៅតំបន់ជុំវិញ[[ខេត្តរោងដំរី]] ។ {{Sfn|Harris|2005|pp=44–45}} ព្រះសង្ឃព្រះពុទ្ធសាសនាជាច្រើនបានចូលរួមជាមួយកងកម្លាំងរបស់លោកហើយបានសម្លាប់ជនជាតិយួន។ {{Sfn|Chandler|1975|pp=22}} ពួកឧទ្ទាមបានដើរឆ្ពោះទៅ[[ភ្នំពេញ|ទីក្រុងភ្នំពេញ]], {{Sfn|Chandler|1975|pp=19}} ឧត្តមសេនីយខ្មែរបីរូបគឺ ចៅព្រះយ៉ាតី (ឬសម្ដេចតី) ណារិន កុល និងណាគី បានចូលរួមជាមួយពួកគេ។ {{Sfn|Chandler|1975|pp=18}} ព្រះបាទ[[ព្រះឧទ័យរាជាអង្គចន្ទ|អង្គចន្ទ]] ចង់ភៀសខ្លួនពីរាជធានី ទ្រង់បានផ្ញើសំបុត្រមួយទៅកាន់[[ទីក្រុងព្រៃនគរ|ក្រុងព្រៃនរគ]]ដើម្បីសុំជំនួយ។ [[ឡេ វ៉ាន់យៀក]] ដែលជា​ឧទ្ទាម[[កូសាំងស៊ីន|កម្ពុជាក្រោម]] បាន​បញ្ជា​ឲ្យ[[ថោ ង៉ុកហ៊ូ|ង្វៀន វ៉ាន់​ថ័យ]] និង ង្វៀន វ៉ាន់ទ្រិ ប្រមូលផ្តុំ​កម្លាំង​បេសកកម្ម។ កងទ័ពវៀតណាមបានកម្ចាត់ពួកឧទ្ទាម សម្លាប់ពួកគេជាច្រើន។ កៃ​បាន​រត់​គេច​ខ្លួន {{Sfn|Chandler|1975|pp=19}} ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដេញ​តាម​និង​សម្លាប់​ជាមួយ​នឹង​ព្រះសង្ឃ​ជា​ច្រើន​នៅ[[ក្រុងកំពង់ចាម|ខេត្តកំពង់ចាម]] ​។ {{Sfn|Harris|2005|pp=44–45}} ជំនួយរបស់កៃ ដែល​ទើប​នឹង​កើត គួយ បាន​រត់​គេច​ខ្លួន​ទៅ​រស់​នៅ​ក្នុង​ចំណោម [[ឡាវ|ប្រទេសលាវ]] ។ {{Sfn|Chandler|1975|pp=22}} មេ​ដឹក​នាំ​ផ្សេង​ទៀត​ត្រូវ​ចុះចាញ់​រួម​មាន សម្តេចតី ណារិន កុល និង​ណាគី។ ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លាប់​នៅ​ភ្នំពេញ និង​ ព្រៃនគរ។ {{Sfn|Chandler|2008|pp=145}} == កំណត់ចំណាំ == ; លេខយោង {{បញ្ជីឯកសារយោង|group=n}} ; ការដកស្រង់ {{បញ្ជីឯកសារយោង}} oxzk223v9agl77qwkxncdhzwazrz41s 0 53512 334228 2026-04-10T14:30:01Z Sreynaree1986 47227 ព្រះរាជសន្តិវង្សនៅព្រះបាទបឹយីនណោន 334228 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #FFD700;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> ព្រះរាជសន្តិវង្សនៅព្រះបាទបឹយីនណោន<br/>'''(គ្រួសារនៅព្រះបាទបឹយីនណោន)''' </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Bayinnaung.JPG|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" | ព្រះបរមរូប [[បឹយីនណោន|ព្រះបាទបឹយីនណោន]] នា[[សារមន្ទីរជាតិមីយ៉ាន់ម៉ា]] [[រ៉ន់កុន់]]។ |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''origin''' | [[មីយ៉ាន់ម៉ាខាងលើ|ភូមាខាងលើ]], [[មីយ៉ាន់ម៉ាខាងក្រោម]], [[រដ្ឋសាន]], [[មឿងម៉ៅ|រដ្ឋសាននៅចិន]], [[អាណាចក្រអយុធ្យា|សៀម]], [[អាណាចក្រឡានណា|ឡានណា]], [[ឡានសាង]], [[មណីបុរៈ]] |- style="vertical-align:center;" |'''members''' | {{hlist|[[មិនចីស្វេ]] | [[អតុល្យសិរិមហារាជទេវី|អតុល្យសិរិ]] | [[ចន្ទ្រាទេវី]] | [[រាជទេវីនៃទីក្រុងពាភី|រាជទេវី]] | [[ន័ទ្នបាយីន|ន័ទ្នា]] | [[ណាវ៉ារ៉ាតា មីនស្វីស]] | [[ញ៉ាវយ៉ាន មិន|ញ៉ាវយ៉ាន]] | [[អាណាកពេតលុន]] | [[ណាតស៊ីនណុង]] | [[តាលុន]]}} |- style="vertical-align:center;" |'''otherfamilies''' |​ [[មិនចីយ៉ូ|រាជវង្សតោនងុ]], [[ពញារាមទី២|រាជវង្សហង្សាវត្តី]], [[មហាធម៌រាជាធិរាជ|រាជវង្ស ពិស្ណុលោក]], [[មិនយ៉ាសាចី|រាជវង្សសាម៉ុន]] |} នេះ​ជាបញ្ជីរាយព្រះនាម '''ព្រះរាជវង្សានុវង្សនៅ[[បឹយីនណោន|ព្រះបាទបឹយីនណោន]]''' ព្រះមហាក្សត្រទីបីនៃរាជ[[តោង៑ងូក្សេត្រ|អាណាចក្រតោង៑ងូក្សេត្រ]]មកពី[[រាជវង្សតោនងុ]] ព្រះអង្គមានព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះមហេសី និងព្រះស្នំ ចំនួនសរុប ៥០អង្គ និង ព្រះរាជឱរស ព្រះរាជធីតាស្ទើរតែ ១០០ ព្រះអង្គ<ref name=hy-3-68-73/> ព្រះមហាក្សត្រតោនងូទាំងអស់បន្ទាប់ពីព្រះអង្គ សុទ្ធតែមានកូនចៅមកពីព្រះអង្គ។<ref name=mha-339>Htin Aung 1967: 339</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីរបស់ព្រះមហាក្សត្រមីយ៉ាន់ម៉ា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រមីយ៉ាន់ម៉ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រតោង៍ងូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សតោង៍ងូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សតោង៍ងូ]] r6r56usor04kk08jqjjnd5fgz1ewm15 0 53513 334239 2026-04-10T23:39:05Z Tookai1 46281 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:th:Special:Redirect/revision/12076585|กิมไล้ สุธรรมมนตรี]]" 334239 wikitext text/x-wiki ជំទាវ '''គឹមឡៃ សុធម៌មន្ត្រី''' (ថ្ងៃទី ៧ តុលា ១៨៧៧ ដល់ថ្ងៃទី ១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៦៩) ព្រះនាម តិចថាំពច ជាភរិយាចម្បងរបស់ ចៅពញា សុធម៌មន្ត្រី (ព្លឹម ស៊ូចារីតគូ) ពួក​គេ​មាន​កូន​ជា​ច្រើន​នាក់​រួម​ទាំង [[ឥន្ទ្រសក្តិសចី|​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ក្សត្រី Indrasakdisji ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ក្សត្រីយ៍]] និង [[សុច្រិត្តសុតា|​ព្រះ​ចៅ​ហ្វារ​សុចរិតសុដា (ព្រួង ស៊ូចារីត​គូល) ។]] == កំណត់ត្រា == លោកស្រី '''គឹមឡៃ សុធម៌មន្ត្រី''' កើតនៅថ្ងៃទី ៧ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៨៧៧ ជាកូនស្រីរបស់ ឃុន ផាត់ (ហ៊យ តេជកាំភុច) ជាអ្នកយកពន្ធ និងអ្នកស្រី លៀប តេជកាំភុច។ ស្រុកកំណើតដើមរបស់គាត់គឺនៅសំផេង។ គីមឡៃ មានចិត្តល្អ និងសប្បុរសធម៌តាំងពីក្មេង ដោយបានបរិច្ចាគប្រាក់យ៉ាងច្រើន។ ឧទាហរណ៍ នៅពេលដែលគាត់ឃើញទូកនេសាទឆ្លងកាត់ គាត់តែងតែទិញ និងលែងត្រីពេញទូក។ គាត់ក៏បានជួយជួសជុលប្រាសាទផងដែរ។ លើសពីនេះ គីមឡៃ បានសរសេររឿងល្ខោនដែលធ្លាប់សម្តែងដោយក្រុមប្រម៉ោតថៃ។ ថ្ងៃមួយ ព្រះអង្គម្ចាស់ ទេវវង្ស វរោប្រាការ បាននាំ គឹមឡៃ ដែលពេលនោះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ឃុន គឹមឡៃ ទៅជួបជាមួយ [[សម្ដេចព្រះបិយមាវតី ស្រីព័ជ្រិន្ទ្រមាតា|ព្រះអង្គម្ចាស់ ប៉ីយ៉ាម៉ាវ៉ាឌី ស្រី ប៉ាចរិន្ទម៉ាតា]]បន្ទាប់មក គឺពិធីថ្វាយព្រះនាងជាផ្លូវការ ហើយបន្ទាប់មកគឺពិធីរៀបអភិសេករវាង ចៅពញាសុធម្មមន្ទ្រី (ភ្លឹម សុចារិទ្ធគុល) និង គឹមឡៃ។ លោកស្រី គឹមឡៃ បានសោយទិវង្គតនៅថ្ងៃទី ១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៦៩។ [[ភូមិពលអតុល្យតេជ|ព្រះបាទភូមិបុលអាឌុលយ៉ាដេត]] បានបញ្ជាឱ្យព្រះសពរបស់លោកស្រីត្រូវបានតម្កល់នៅឯ ព្រះមេរុ នៅពីមុខព្រះពន្លាឥសីភណ្ឌ វត្តទេពស៊ីរិន្ទ ហើយពិធីបូជាបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី ១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៩។ == កូនប្រុសស្រី == ពួកគេមានកូន ១១ នាក់ជាមួយគ្នា។ តាមដែលយើងដឹង ឈ្មោះរបស់ពួកគេ ៨ នាក់គឺត្រឹមត្រូវ។ កូនស្រីច្បងរបស់ពួកគេឈ្មោះ ព្រឿង និងកូនស្រីទី ៥ ឈ្មោះ ប្រផៃ។ * [[សុច្រិត្តសុតា|ព្រះអង្គម្ចាស់ សុចរិតសុដា]] (ព្រៀង ស៊ូចារីតគូល) ដែល [[វជិរាវុធ|ជាមហេសីសំខាន់របស់ព្រះបាទ វិជ្ជរ៉ាវុធ (ព្រះបាទរាមាទី ៦)។]] * [[พระสุจริตธำรง (สวาส สุจริตกุล)|ព្រះសុចរិតថាំរ៉ុង (Sawas Sucharitkul)]] * [[พระพิบูลย์ไอศวรรย์ (เปรียบ สุจริตกุล)|ព្រះភិប៊ុនអិសាវ៉ាន់ (Phriap Sujaritkul)]] * [[ឥន្ទ្រសក្តិសចី|ព្រះនាងឥន្ទ្រសាក់ឌី ព្រះរាជមហេសី]] របស់ [[វជិរាវុធ|ព្រះបាទ វិជ្ជរ៉ាវុធ។]] * [[นายกวดหุ้มแพร (โต สุจริตกุล)|លោក Kuad Humprae (To Sujaritkul)]] * លោក ជីទី ស៊ូជារិទ្ធគុល * លោក ស៊ូជីន សាចារិតគុល * លោកស្រី ពីម ភ្លឹម ប៊ុនណាក់ == យោង == 87z61st6u555vnz7sntx9p1fe3zcc26 0 53514 334254 2026-04-11T07:44:20Z ~2026-22245-66 50562 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ ល្បែងនេះត្រូវការមនុស្សចាប់ពី៤ នាក់ឡើងទៅបានសប្បាយ។ ជាដំបូងត្រូវរកអ្នកដេញមានឈ្មោះថាត្រាឡាឡេឡូ ត្រាឡាឡា ហើយគូរប្រកួតមាន ធុងធុងធុងសាហួរ ព្រមទាំងកាព... 334254 wikitext text/x-wiki ល្បែងនេះត្រូវការមនុស្សចាប់ពី៤ នាក់ឡើងទៅបានសប្បាយ។ ជាដំបូងត្រូវរកអ្នកដេញមានឈ្មោះថាត្រាឡាឡេឡូ ត្រាឡាឡា ហើយគូរប្រកួតមាន ធុងធុងធុងសាហួរ ព្រមទាំងកាពូឈីណូអាសាស៊ីណូ និង អ៊ូដីនដីនដីនឌូម ម៉ាដីនដីនដីនឌូម។ 1txk8j49u6gbfxok0qqbbid6bfww4o5 0 53515 334255 2026-04-11T07:50:04Z ~2026-22245-66 50562 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ KoKoNak ជាមនុស្សដែលស្រឡាញ់ cashier នៅ WISC ហើយ វីរបុត្រស្អប់ Artic Monkies ប៉ុន្តែគាត់ចូលចិត្តស្ដាប់បទ party anthem 334255 wikitext text/x-wiki KoKoNak ជាមនុស្សដែលស្រឡាញ់ cashier នៅ WISC ហើយ វីរបុត្រស្អប់ Artic Monkies ប៉ុន្តែគាត់ចូលចិត្តស្ដាប់បទ party anthem 1v26nw4fw8qyzacfhwdtzrg5z9j3ito 334261 334255 2026-04-11T08:21:18Z ~2026-22244-38 50563 បានជំរះទំព័រ 334261 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1