វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5249 334317 256745 2026-04-15T21:41:07Z Amherst99 6775 334317 wikitext text/x-wiki {| border=0 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=200 style="margin: 0em 0 0em 0em; background: #ffffff; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" | style="background:#ffffff;" align=center colspan=2 | [[ឯកសារ:OD Compact disc.svg|200px]] |- |} [[ស៊ីឌី]] ជាពាក្យកម្ចីពីភាសាអង់គ្លេសថា CD។ CD ជាពាក្យបំព្រួញនៃពាក្យ compact disc។ ស៊ីឌីជាឌីសអុបទិកសំរាប់​ផ្ទុកទិន្នន័យឌីជីថលដូចជាសំលេងឌីជីថលជាដើម។ ស៊ីឌីលេចមុខមាត់លើទីផ្សារ​តាំងពីឆ្នាំ១៩៨២។ ស៊ីឌីស្តង់ដារមានអង្កត់ផ្ចិត ១២០មម និងអាចថតសំលេងបាន ៨០នាទី។ មីឌីស៊ីឌី មានអង្កត់ផ្ចិតពី ៦០ ទៅ ៨០មម អាចថតសំលេងបាន ២៤នាទី។ បច្ចេកវិទ្យាផលិតស៊ីឌីត្រូវបានយកទៅប្រើប្រាស់​ក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ ស៊ីឌីផ្ទុកឯកសារ ([[ស៊ីឌីរូម]] CD-ROM) ស៊ីឌីផ្ទុកសំលេងនិងឯកសារដែលអាចសរសេរបានតែម្ដង ([[CD-R]]) ស៊ីឌីអាចសរសេរឡើងវិញបាន ([[CD-RW]]) ស៊ុពើរអូឌីយ៉ូស៊ីឌី(SACD) វីដេអូស៊ីឌី([[វីស៊ីឌី]]VCD) ស៊ុពើរវីដេអូស៊ីឌី (SVCD) ហ្វូតូស៊ីឌី ស៊ីឌីរូបភាព ស៊ីដីអាយ ជាដើម។ b3dzqzw56vz8q3n0ysqq0di15jzxahx 1 14704 334326 333723 2026-04-16T09:19:11Z ~2026-23425-33 50611 334326 wikitext text/x-wiki សូមធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពនូវផ្នែកខ្លះនៃអត្ថបទ! គ្រឺះស្នា ម៉ោង១១:១២ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១១ (UTC) ==ផ្នែកត្រូវយកមកសំយោគពីទីតាំងអត្ថបទអត្ថន័យដូចគ្នា(ប្រាក់រៀលខ្មែរ)== =ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា= ==ឆ្នាំ2017== ===20,000រៀល === {| class="wikitable" ! colspan="2"|'''ក្រដាស់ប្រាក់ រៀល(ឆ្នាំ )''' |- ! ក្រដាសប្រាក់ | |- ! ទំហំ | |- ! រូបភាពចម្បង | |- ! ពណ៌ចម្បង | |- ! កាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ភ | |- ! កាលបរិច្ឆេទដាក់អោយប្រើប្រាស់ | |- ! ពិពណ៌នាអំពីក្រដាសប្រាក់ | |} * កំណត់សំគាល់÷ ** ពណ៌ស្វាយ / ពណ៌ផ្កាឈូក ** អបអរសាទរព្រះរាជពិធីចម្រើនព្រះជន្មគម្រប់ ៦៥ ព្រះវស្សារបស់ព្រះបាទនរោត្តមសីហមុនី។ ==ឆ្នាំ2015== ===10,000រៀល=== {| class="wikitable" ! colspan="2"|'''ក្រដាស់ប្រាក់ 10,000 រៀល(ឆ្នាំ2015)''' |- ! ក្រដាសប្រាក់ |[[File:10000 Cambodian Riel (2015) Obverse.jpg]] [[File:10000 Cambodian Riel (2015) reverse.jpg]] |- ! ទំហំ | 6" x 2 3/4" |- ! រូបភាពចម្បង | * ផ្នែកខាងមុខ ** ព្រះបាទ [[នរោត្តម សីហមុនី]] ** នាគក្បាល9 |- ! ពណ៌ចម្បង |ពណ៌ខៀវស្រាល(Light Blue) |- ! កាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ភ |2015 |- ! កាលបរិច្ឆេទដាក់អោយប្រើប្រាស់ | |- !ចំនួនសន្លឹកបោះពុម្ភ | |} ==ឆ្នាំ2013== ===100,000រៀល=== {| class="wikitable" ! colspan="2"|'''ក្រដាស់ប្រាក់ រៀល(ឆ្នាំ )''' |- ! ក្រដាសប្រាក់ |[[File:100000 Cambodian Riel (2012) Obverse.jpg]] [[File:100000 Cambodian Riel (2012) Reverse.jpg]] |- ! ទំហំ | |- ! រូបភាពចម្បង | |- ! ពណ៌ចម្បង | |- ! កាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ភ | |- ! កាលបរិច្ឆេទដាក់អោយប្រើប្រាស់ | |- ! ពិពណ៌នាអំពីក្រដាសប្រាក់ | |} ==ឆ្នាំ 2008== ===20,000រៀល=== {| class="wikitable" ! colspan="2"|'''ក្រដាស់ប្រាក់ 20,000 រៀល(ឆ្នាំ 2008)''' |- ! ក្រដាសប្រាក់ |[[File:20000 riel 2008 obverse.jpg]] [[File:20000 riel 2008 reverse.jpg]] |- ! វិមាត្រ |155 x 72 មីលីម៉ែត្រ រឺ 6" x 2 3/4" |- ! រូបភាពចម្បង | * រូបតំណាងខាងមុខ ** នរោត្តមសីហនុ * រូបតំណាងខាងក្រោយ ** |- ! ពណ៌ចម្បង |ពណ៌ស្វាយ / ពណ៌ផ្កាឈូក |- ! កាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ភ | |- ! កាលបរិច្ឆេទដាក់អោយប្រើប្រាស់ |ថ្ងៃទី 5 ខែធ្នូឆ្នាំ 2008 |- ! ពិពណ៌នាអំពីក្រដាសប្រាក់ | |} ==ឆ្នាំ 2007== ===2,000រៀល=== {| class="wikitable" ! colspan="2"|'''ក្រដាស់ប្រាក់ រៀល(ឆ្នាំ )''' |- ! ក្រដាសប្រាក់ |[[File:2000 Riel obverse.jpg]] [[File:2000 Riel reverse.jpg]] |- ! វិមាត្រ |146 x 68 មីលីម៉ែត្រ |- ! រូបភាពចម្បង | * រូបតំណាងខាងមុខ ** ប្រាសាទព្រះវិហារ * រូបតំណាងខាងក្រោយ ** អង្គរវត្ត ** វាលកសិករច្រូតកាត់ |- ! ពណ៌ចម្បង |បៃតង ខ្មៅ និងលឿង |- ! កាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ភ | |- ! កាលបរិច្ឆេទដាក់អោយប្រើប្រាស់ |ថ្ងៃទី 3 ខែមករាឆ្នាំ 2008 |- ! ពិពណ៌នាអំពីក្រដាសប្រាក់ | |} ==ឆ្នាំ 2005== ===1,000រៀល=== {| class="wikitable" ! colspan="2"|'''ក្រដាស់ប្រាក់ 1,000រៀល រៀល(ឆ្នាំ 2005)''' |- ! ក្រដាសប្រាក់ |[[File:KHR 1000 v.jpg]] [[File:1000 riel 2005 reverse.jpg]] |- ! ទំហំ |138 x 64 មីលីម៉ែត្រ |- ! រូបភាពចម្បង |* រូបតំណាងខាងមុខ ** ច្រកទ្វារខាងត្បូងនៅបាយ័ន * រូបតំណាងខាងក្រោយ ** កំពង់ផែស្វយ័តក្រុងកំពង់សោម (ក្រុងព្រះសីហនុ) |- ! ពណ៌ចម្បង | * ត្នោត * លីឡាច |- ! កាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ភ | |- ! កាលបរិច្ឆេទដាក់អោយប្រើប្រាស់ |ថ្ងៃទី 6 ខែមករាឆ្នាំ 2006 |- ! ពិពណ៌នាអំពីក្រដាសប្រាក់ | |} ==ឆ្នាំ 2002== ===50រៀល=== {| class="wikitable" ! colspan="2"|'''ក្រដាស់ប្រាក់ រៀល(ឆ្នាំ )''' |- ! ក្រដាសប្រាក់ |[[File:Cambodia 2002 50r obverse.jpg]] [[File:Cambodia 2002 50r obverse.jpg]] |- ! វិមាត្រ |30 x 60 មីលីម៉ែត្រ |- ! រូបភាពចម្បង |ប្រាសាទបន្ទាយស្រី |- ! ពណ៌ចម្បង |ត្នោតចាស់ |- ! កាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ភ | |- ! កាលបរិច្ឆេទដាក់អោយប្រើប្រាស់ |29 ខែសីហាឆ្នាំ 2002 |- ! ពិពណ៌នាអំពីក្រដាសប្រាក់ | |} ===500រៀល=== {| class="wikitable" ! colspan="2"|'''ក្រដាស់ប្រាក់ 500រៀល(ឆ្នាំ 2004)''' |- ! ក្រដាសប្រាក់ |[[File:Cambodia 2004 500r obverse.jpg]] [[File:Cambodia 2004 500r reverse.jpg]] |- ! វិមាត្រ |38 x 64 មីលីម៉ែត្រ |- ! រូបភាពចម្បង | * រូបតំណាងផ្នែកមុខ ** អង្គរវត្ត * រូបតំណាងផ្នែកក្រោយ ** ស្ពានគីហ្សូណាឆ្លងកាត់ទន្លេមេគង្គ |- ! ពណ៌ចម្បង | * ពណ៌ក្រហម * ពណ៌ស្វាយ |- ! កាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ភ | |- ! កាលបរិច្ឆេទដាក់អោយប្រើប្រាស់ |4 ខែមេសាឆ្នាំ 2003 |- ! ពិពណ៌នាអំពីក្រដាសប្រាក់ | |} ==ឆ្នាំ 2001== ===100រៀល=== {| class="wikitable" ! colspan="2"|'''ក្រដាស់ប្រាក់ រៀល(ឆ្នាំ )''' |- ! ក្រដាសប្រាក់ |[[File:100 riel 2001 obverse.jpg]] [[File:100 riel 2001 reverse.jpg]] |- ! ទំហំ | |- ! រូបភាពចម្បង | |- ! ពណ៌ចម្បង | |- ! កាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ភ | |- ! កាលបរិច្ឆេទដាក់អោយប្រើប្រាស់ | |- ! ពិពណ៌នាអំពីក្រដាសប្រាក់ | |} ===5,000រៀល=== {| class="wikitable" ! colspan="2"|'''ក្រដាស់ប្រាក់ 500រៀល(ឆ្នាំ2001)''' |- ! ក្រដាសប្រាក់ |[[File:5000 riel 2001 obverse.jpg]] [[File:5000 riel 2001 reverse.jpg]] |- ! វិមាត្រ |146 x 68 មីលីម៉ែត្រ |- ! រូបភាពចម្បង | * រូបតំណាងខាងមុខ ** នរោត្តមសីហនុ * រូបតំណាងខាងក្រោយ ** ស្ពានកំពង់ក្ដី (ខេត្តសៀមរាប) |- ! ពណ៌ចម្បង | *ពណ៌បៃតង *ពណ៌ប្រផេះ |- ! កាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ភ | |- ! កាលបរិច្ឆេទដាក់អោយប្រើប្រាស់ |ថ្ងៃទី 6 ខែមេសាឆ្នាំ 2001 |- ! ពិពណ៌នាអំពីក្រដាសប្រាក់ | |} ===10,000រៀល=== {| class="wikitable" ! colspan="2"|'''ក្រដាស់ប្រាក់ 10,000 រៀល(ឆ្នាំ )''' |- ! ក្រដាសប្រាក់ |[[File:10000 riel 2001 obverse.jpg]] [[File:10000 riel 2001 reverse.jpg]] |- ! ទំហំ | |- ! រូបភាពចម្បង | |- ! ពណ៌ចម្បង | |- ! កាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ភ | |- ! កាលបរិច្ឆេទដាក់អោយប្រើប្រាស់ | |- ! ពិពណ៌នាអំពីក្រដាសប្រាក់ | |} ===50000រៀល=== {| class="wikitable" ! colspan="2"|'''ក្រដាស់ប្រាក់ រៀល(ឆ្នាំ )''' |- ! ក្រដាសប្រាក់ | |- ! ទំហំ | |- ! រូបភាពចម្បង | |- ! ពណ៌ចម្បង | |- ! កាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ភ | |- ! កាលបរិច្ឆេទដាក់អោយប្រើប្រាស់ | |- ! ពិពណ៌នាអំពីក្រដាសប្រាក់ | |} [[File:50000 riel obverse.jpg]] [[File:50000 riel reverse.jpg]] <b>ក្រដាស់ប្រាក់ 50000រៀល</b> មាន * វិមាត្រ 150 x 70 មីលីម៉ែត្រ * ពណ៍ចម្បង វីយ៉ូឡែត ត្នោត និងខៀវ * រូបតំណាងខាងមុខ នរោត្តមសីហនុ * រូបតំណាងខាងក្រោយ អង្គរវត្ត នឹង ? * ដាក់អោយប្រើប្រាស់ ថ្ងៃទី 6 ខែមេសាឆ្នាំ 2001 =សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង= ==ឆ្នាំ1885== ===ប្រាក់សម័យឥណ្ឌូចិន === [[File:French Indochina Piastre 1885 without background.png]] == ក្រដាសប្រាក់៥៛ == ក្រដាសប្រាក់៥៛ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-43120-9|&#126;2026-43120-9]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-43120-9|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:៤៣ ថ្ងៃអង្គារ ទី២០ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == VEASNA == VEASNA 0978263250 123456 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-19348-87|&#126;2026-19348-87]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-19348-87|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:០២ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី២៩ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) VEASNA 0978263250 23425-33 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-23425-33|&#126;2026-23425-33]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-23425-33|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:១៩ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៦ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) 2ao8fvlgjusp2eih361ynmmc4fx5h3x 0 23271 334323 334222 2026-04-16T05:27:34Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 334323 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict = សង្គ្រាមវៀតណាម<br /><small>{{nobold|Chiến tranh Việt Nam}}</small> |partof = [[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន]] និង [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] |image ={{Multiple image | image1 = U.S. Army UH-1H Hueys insert ARVN troops at Khâm Đức, Vietnam, 12 July 1970 (79431435).jpg | caption1 = [[បិល្លUH-១ អ៊ីររ៉ឹខយ|ឧទ្ធម្ភាគចក្របិល្លUH-១H]]​ របស់អាមេរិកកំពុងទម្លាក់ទាហានវៀតណាមខាងត្បូង, ១៩៧០ | image2 = Pavnbattle.jpg | caption2 = ទាហាននៃ[[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង]]នៅក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ ប្រ. ១៩៦៦ | image3 = Hue Massacre Interment.jpg | caption3 = ការបញ្ចុះសពជនស៊ីវិលដែលបានស្លាប់ក្នុង[[ការសម្លាប់រង្គាលនោហ៊ូអេ|ព្រឹត្តិការណ៍សម្លាប់រង្គាលហ៊ូអេ]], ១៩៦៨ | image4 = Flame Thrower. Operation New Castle. - NARA - 532488.tif | caption4 = [[កងម៉ារីនសហរដ្ឋអាមេរិក|កងម៉ារីនអាមេរិក]]កំពុងប្រើប្រាស់[[កាំភ្លើងព្រួសភ្លើង]], ១៩៦៧ | image5 = A-4E Skyhawk of VA-56 drops bomb over Vietnam c1966.jpg | caption5 = យន្តហោះ [[ដោក្លាសអេ-៤ ស្កាយហក|អេ-៤ ស្កាយហក]] របស់អាមេរិកក្នុងប្រតិបត្តិការទម្លាក់គ្រាប់បែក, ១៩៦៦ | image6 = Saigon Execution.jpg | caption6 = ''[[ការប្រហារជីវិតសៃហ្គន]]''៖ ឧត្តមសេនីយ៍វៀតណាមខាងត្បូង លោក[[ង្វៀន ង៉ុកលាន់]]កំពុងបាញ់ប្រហារជីវិតមន្ត្រីយោធា[[វៀតកុង]] លោក[[ការប្រហារជីវិតសៃហ្គន|ង្វៀន វ៉ាន់លែម]]ក្នុងកំឡុង[[ការវាយលុកតេត|ប្រតិបត្តិការវាយលុកតេត]], ១៩៦៨ | width = 180 | perrow = 1/2/2/1 | border = infobox | total_width = 300 }} |date = ១ វិច្ឆិកា ១៩៥៥<ref group=A name="start date" />&nbsp;– ៣០ មេសា ១៨៧៥<br>(១៩ ឆ្នាំ, ៥ ខែ និង ២៩ ថ្ងៃ) |place = {{flatlist| * [[វៀតណាមខាងត្បូង]] * [[វៀតណាមខាងជើង]] * [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]] * [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|កម្ពុជា]] * [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] * [[ឈូងសមុទ្រថៃ]] (សង្គ្រាមបានបែកចូលក្នុងប្រទេស[[ថៃ]] និង[[ចិន]]បន្តិចបន្តួច)}} |territory = {{bulleted list | ការបង្រួបបង្រួម[[វៀតណាមខាងជើង]] និង[[វៀតណាមខាងត្បូង|ខាងត្បូង]]ទៅជា​[[វៀតណាម|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ | ចិនចូលគ្រប់គ្រង[[ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែល]]}} |result = ជ័យជំនះ[[វៀតណាមខាងជើង]] |combatant1 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[វៀតណាមខាងជើង]] * {{flagicon|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} [[វៀតកុង]] និង [[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង|រ.ប.ប.]] * {{flagicon|Laos}} [[ប៉ៈថេតឡាវ]] * {{flagicon|Cambodia|1975}} [[ខ្មែរក្រហម]] * {{flagicon|Cambodia}} [[រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា]] * {{flag|ចិន}} * {{flag|សហភាពសូវៀត|1955}} * {{flag|កូរ៉េខាងជើង|1948}} {{Endplainlist}} |combatant2 = {{Plainlist}} * {{flag|វៀតណាមខាងត្បូង}} * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}} * {{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}} * {{flag|អូស្ត្រាលី}} * {{flag|នូវែលសេឡង់}} * {{flagicon|Laos|1952}} [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]] (ពីឆ្នាំ១៩៥៩) * {{flag|សាធារណរដ្ឋខ្មែរ}}​ * {{flag|ថៃ}} ​ * {{flag|ហ្វីលីពីន|1919}} * {{flag|តៃវ៉ាន់}}<ref>{{cite web|url=http://www.psywarrior.com/AlliesRepublicVietnam.html|title=ALLIES OF THE REPUBLIC OF VIETNAM |accessdate=24 September 2011 }}</ref> {{Endplainlist}} |strength2 = '''≈១,៤២០,០០០ (១៩៦៨)''' {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតណាមខាងត្បូង'''៖<br />៨៥០,០០០ ១៩៦៨)<br />១,៥០០,០០០ (១៩៧៤–១៩៧៥)<ref>{{Cite book |last=Le Gro |first=William |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-29/CMH_Pub_90-29.pdf |title=Vietnam from ceasefire to capitulation |publisher=US Army Center of Military History |year=1985 |isbn=978-1-4102-2542-9 |page=28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230202012033/https://history.army.mil/html/books/090/90-29/CMH_Pub_90-29.pdf|archive-date=February 2, 2023}}</ref> * {{Flagdeco|សហរដ្ឋ|1960}} '''សហរដ្ឋអាមេរិក'''៖<br />សរុប ២,៧០៩,៩១៨ បានបម្រើការក្នុងវៀតណាម<br />៥៤៣,៤០០០ (ចំនួនកំពូល, មេសា​ ១៩៦៩)<ref name=Tucker/>{{Rp|xlv}} * {{Flagdeco|កម្ពុជា|1970}} '''សាធារណរដ្ឋខ្មែរ'''៖<br />២០០,០០០ (១៩៧៣){{Citation needed|date=March 2026}} * {{Flagdeco|ឡាវ|1952}} '''ឡាវ'''៖<br />៧២,០០០ (កងទ័ព និងជីវពល[[ជនជាតិហ្មុង|ហ្មុង]])<ref>{{Cite web |title=The rise of Communism |url=http://www.footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101117114707/http://footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism/ |archive-date=17 November 2010 |access-date=9 March 2026 |website=www.footprinttravelguides.com |archivedate=17 វិច្ឆិកា 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101117114707/http://footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Hmong rebellion in Laos |url=http://members.ozemail.com.au/~yeulee/Topical/Hmong%20rebellion%20in%20Laos.html |access-date=9 March 2026 |website=Members.ozemail.com.au|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230156/http://members.ozemail.com.au/~yeulee/Topical/Hmong%20rebellion%20in%20Laos.html|archive-date=April 4, 2023}}</ref> * {{Flagicon image|Flag of South Korea (1949–1984).svg}} '''កូរ៉េខាងត្បូង'''៖<br />៤៨,០០០ ក្នុងមួយឆ្នាំ (១៩៦៥–១៩៧៣ ដោយចំនួនសរុប ៣២០,០០០) * {{Flagdeco|ថៃ|1939}} '''ថៃ'''៖ ៣២,០០០ ក្នុងមួយឆ្នាំ (១៩៦៥–១៩៧៣)<br />(នៅវៀតណាម<ref>{{Cite web |title=Vietnam War Allied Troop Levels 1960–73 |url=http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160802134052/http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm |archive-date=2 August 2016 |access-date=9 March 2026 |archivedate=2 សីហា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160802134052/http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm }}, accessed 9 March 2026</ref> និងឡាវ){{Citation needed|date=March 2026}} * {{Flagdeco|អូស្ត្រាលី}} '''អូស្ត្រាលី'''៖ ៥០,១៩០ សរុប<br />(ចំនួនកំពូល៖ ៨,៣០០)<ref>{{Cite web |last1=Doyle |first1=Jeff |last2=Grey |first2=Jeffrey |last3=Pierce |first3=Peter |date=2002 |title=Australia's Vietnam War – A Select Chronology of Australian Involvement in the Vietnam War |url=https://researchonline.jcu.edu.au/14206/3/14206_Doyle_et_al_2002_Back_Pages.pdf |publisher=Texas A&M University Press|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110165929/https://researchonline.jcu.edu.au/14206/3/14206_Doyle_et_al_2002_Back_Pages.pdf|archive-date=November 10, 2022}}</ref> * {{Flagdeco|នូវែលសេឡង់}} '''នូវែលសេឡង់'''៖ ចំនួនកំពូល៖ ៥៥២ ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨<ref name=Blackburn>{{cite book|last=Blackburn|first=Robert M.|title=Mercenaries and Lyndon Johnson's "More Flage": The Hiring of Korean, Filipino, and Thai Soldiers in the Vietnam War|publisher=McFarland|year=1994|isbn=0-89950-931-2}}</ref>{{rp|158}} * {{Flagdeco|ហ្វីលីពីន|1919}} '''ហ្វីលីពីន'''៖ ២,០៦១ {{Endplainlist}} |strength1 = '''≈៨៦០,០០០ (១៩៦៧)''' {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងជើង}} '''វៀតណាមខាងជើង'''៖<br />៦៩០,០០០ (រួមមាន [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|កងទ័ពប្រជាជន]] និងវៀតកុងក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦){{Refn|group=ស|យោងទៅតាមប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវការទីក្រុងហាណូយ វៀតកុងគឺជាស្ថាប័នមួយក្រោមកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម។<ref>{{Harvnb|Military History Institute of Vietnam|2002|p=182}}. "By the end of 1966 the total strength of our armed forces was 690,000 soldiers."</ref>}} * {{Flagdeco|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតកុង'''៖<br />~២០០,០០០ (ចំនួនប៉ាន់ស្មានឆ្នាំ១៩៦៨)<ref>{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |title=The Vietnam Experience The North |last2=Lipsman |first2=Samuel |last3=Maitland |first3=Terence |publisher=Time Life Education |year=1986 |isbn=978-0-939526-21-5 |pages=45–49}}</ref> * {{Flagdeco|ចិន|1949}} '''ចិន'''៖<br />១៧០,០០០ (១៩៦៨)<br />សរុប ៣២០,០០០<ref name="Toledo Blade 320,000 Chinese troops">{{Cite news |date=16 May 1989 |title=China admits 320,000 troops fought in Vietnam |work=Toledo Blade |agency=Reuters |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19890516&id=HkRPAAAAIBAJ&pg=3769,1925460 |access-date=9 March 2026 |archive-date=2 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702034430/https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19890516&id=HkRPAAAAIBAJ&pg=3769,1925460 |url-status=live }}</ref><ref name="Roy">{{Cite book |last=Roy |first=Denny |url=https://archive.org/details/chinasforeignrel0000royd/page/27 |title=China's Foreign Relations |publisher=Rowman & Littlefield |year=1998 |isbn=978-0-8476-9013-8 |page=[https://archive.org/details/chinasforeignrel0000royd/page/27 27]}}</ref><ref name="Womack">{{Cite book |last=Womack |first=Brantly |title=China and Vietnam |year=2006 |isbn=978-0-521-61834-2 |page=[{{GBurl|id=GaZvX2BzeegC|p=176}} 179]|publisher=Cambridge University Press }}</ref> * {{Flagdeco|កម្ពុជា|1975}} '''ខ្មែរក្រហម'''៖<br />៧០,០០០ (១៩៧២)<ref name="Tucker">{{Cite book |last=Tucker |first=Spencer C |title=The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-85109-960-3}}</ref>{{Rp|376}} * {{Flagdeco|ឡាវ}} '''ប៉ៈថេតឡាវ''':<br />៤៨,០០០ (១៩៧០)<ref>{{Cite web |title=Area Handbook Series Laos |url=http://www.country-data.com/frd/cs/laos/la_glos.html#Lao |access-date=9 March 2026 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307033933/http://www.country-data.com/frd/cs/laos/la_glos.html#Lao |url-status=live }}</ref> * {{Flagdeco|សហភាពសូវៀត}} '''សហភាពសូវៀត'''៖ ~៣,០០០<ref>{{Cite book |last=O'Ballance |first=Edgar |title=Tracks of the bear: Soviet imprints in the seventies |publisher=Presidio |year=1982 |isbn=978-0-89141-133-8 |page=171}}</ref> * {{Flagdeco|កូរ៉េខាងជើង|1948}} '''កូរ៉េខាងជើង'''៖ ២០០<ref>{{Cite news |last=Pham Thi Thu Thuy |date=1 August 2013 |title=The colorful history of North Korea-Vietnam relations |work=[[NK News]] |url=https://www.nknews.org/2013/08/the-colorful-history-of-north-korea-vietnam-relations/ |access-date=9 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150424055821/http://www.nknews.org/2013/08/the-colorful-history-of-north-korea-vietnam-relations/|archive-date=April 24, 2015}}</ref> {{Endplainlist}} |commander2 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] {{Assassinated|ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង្វៀន កាវកី]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី|ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]] {{Assassinated|ឃាតកម្មចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី}} * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[លីនដឹន បេន ចនសុន|លីនដឹន ប. ចនសុន]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[រីឆាដ និចសុន]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[រ៉ូបឺត ស៉្ទ្រេង មាំខណឺមែរ៉ា|រ៉ូបឺត​ មាំខណឺមែរ៉ា]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[មែលវីន ឡ៊ែរដ៍]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[វ៉ឹល្លៀម វ៉ិសស្មលែន្ត៍]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ខ្រាយអឹន វ៉ឹល្លៀម អេប៊្រែមស៍|ខ្រាយអឹន អេប្រែមស៍]] * [[មេដឹកនាំនៃសង្គ្រាមវៀតណាម|...''និងមេដឹកនាំដទៃទៀត'']] {{Endplainlist}} |commander1 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ហូ ជីមិញ]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ឡេ ស៊ួន]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[វ៉ក ង្វៀនសាប]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ហ្វាម វ៉ាន់ដុង]] * {{flagicon|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} [[ជិន វ៉ាន់ចា]] * [[មេដឹកនាំនៃសង្គ្រាមវៀតណាម|...''និងមេដឹកនាំដទៃទៀត'']] {{Endplainlist}} |casualties2 = {{Plainlist}} * '''{{Flagu|វៀតណាមខាងត្បូង}}'''៖<br />'''ស្លាប់៖'''<br/>១៩៥,០០០–៤៣០,០០០ (ស៊ីវិល)<ref name=Hirschman/><ref name="Lewy">{{Cite book |last=Lewy |first=Guenter |title=America in Vietnam |publisher=Oxford University Press |year=1978 |isbn=978-0-19-987423-1 |author-link=Guenter Lewy}}</ref>{{Rp|450–453}}{{sfn|Thayer|1985}}<br />៣១៣,០០០ (យោធិនសរុប)<ref name="Rummel">{{Citation |last=Rummel |first=R. J. |title=Vietnam Democide |url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB6.1A.GIF |work=Freedom, Democracy, Peace; Power, Democide, and War, University of Hawaii System |year=1997 |format=GIF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313125242/http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB6.1A.GIF|archive-date=March 13, 2023}}</ref>(ក្នុងនោះមាន ២៥៤,២៥៦ នាក់ស្លាប់ក្នុងសមរភូមិ (រវាងឆ្នាំ១៩៦០ និងឆ្នាំ១៩៧៤)<ref name="Clarke">{{Cite book |last=Clarke |first=Jeffrey J. |title=United States Army in Vietnam: Advice and Support: The Final Years, 1965–1973 |publisher=Center of Military History, United States Army |year=1988 |quote=The Army of the Republic of Vietnam suffered 254,256 recorded combat deaths between 1960 and 1974, with the highest number of recorded deaths being in 1972, with 39,587 combat deaths}}</ref>{{Rp|275}}<br/>'''របួស៖''' ១,១៧០,០០០ (យោធិន)<ref name=Tucker/>{{Rp|}}<br />'''ចាប់ខ្លួន៖''' ≈១,០០០,០០០<ref>{{cite book |last1=Hosmer |first1=Stephen T. |last2=Jenkins |first2=Brian Michael |last3=Kellen |first3=Konrad |title=The Fall of South Vietnam: Statements by Vietnamese Military and Civilian Leaders |date=1978 |publisher=Rand |isbn=978-0-8330-0045-3 |oclc=855302546 |url=https://www.rand.org/pubs/reports/R2208.html }}{{page needed|date=May 2025}}</ref> * '''{{Flagu|សហរដ្ឋ|1960}}'''៖<br />៥៨,២៨១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="2new">{{Cite press release |title=2021 NAME ADDITIONS AND STATUS CHANGES ON THE VIETNAM VETERANS MEMORIAL |date=4 May 2021 |url=https://www.vvmf.org/News/2021-Name-Additions-and-Status-Changes-on-the-Vietnam-Veterans-Memorial/ |author=Vietnam Veterans Memorial Fund|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230429132111/https://www.vvmf.org/News/2021-Name-Additions-and-Status-Changes-on-the-Vietnam-Veterans-Memorial/|archive-date=April 29, 2023}}</ref> (៤៧,៤៣៤ ក្នុងសមរភូមិ)<ref>{{Citation |title=National Archives–Vietnam War US Military Fatal Casualties |date=15 August 2016 |url=https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |access-date=29 July 2020 |archive-date=26 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526173917/https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |url-status=live }}</ref><ref>[https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile "Vietnam War U.S. Military Fatal Casualty Statistics: HOSTILE OR NON-HOSTILE DEATH INDICATOR."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200526173917/https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |date=26 May 2020 }} US National Archives. 29 April 2008. Accessed 9 March 2026.</ref><br />៣០៣,៦៤៤ នាក់បានរងរបួស<ref name="USd&w" group="ស" /> * '''{{Flagu|ឡាវ|1952}}'''៖ ទាហានប្រមាណ​១៥,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite book |last1=Lomperis |first1=Timothy J. |title=From People's War to People's Rule: Insurgency, Intervention, and the Lessons of Vietnam |date=1996 |publisher=University of North Carolina Press |isbn=978-0-8078-2273-9 }}</ref> * '''{{Flagdeco|កម្ពុជា|1970}}''' '''សាធារណរដ្ឋខ្មែរ'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagicon image|Flag of South Korea (1949–1984).svg}}''' '''កូរ៉េខាងត្បូង'''៖ ៥,០៩៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, ១០,៩៦២ នាក់បានរងរបួស និង ៤ នាក់បានបាត់ខ្លួន * '''{{Flagu|អូស្ត្រាលី}}'''៖ ៥២៦ បានបាត់បង់ជីវិត និង ៣,១២៩ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite web |url=https://www.dva.gov.au/news/latest-stories/remembering-those-who-served-in-the-vietnam-war |title=Remembering those who served in the Vietnam War |access-date=2026-03-09 |year=2025 |publisher=Australian Government - Department of Veterans' Affairs}}</ref><ref>{{Cite web |title=Australian casualties in the Vietnam War, 1962–72 |url=http://www.awm.gov.au/encyclopedia/vietnam/statistics |access-date=9 March 2026 |publisher=Australian War Memorial|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230214111653/https://www.awm.gov.au/articles/encyclopedia/vietnam/statistics|archive-date=February 14, 2023}}</ref> * '''{{Flagu|ថៃ|1939}}'''៖ ៣៥១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name=Tucker/>{{Rp|}} * '''{{Flagu|នូវែលសេឡង់}}'''៖ ៣៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web |date=16 July 1965 |title=Overview of the war in Vietnam |url=http://vietnamwar.govt.nz/resources |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726010609/http://vietnamwar.govt.nz/resources |archive-date=26 July 2013 |access-date=9 March 2026 |publisher=New Zealand and the Vietnam War |archivedate=26 កក្កដា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726010609/http://vietnamwar.govt.nz/resources }}</ref> * '''{{Flagu|តៃវ៉ាន់}}'''៖ ២៥ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web |date=2 October 2013 |title=America Wasn't the Only Foreign Power in the Vietnam War |url=http://militaryhistorynow.com/2013/10/02/the-international-vietnam-war-the-other-world-powers-that-fought-in-south-east-asia/ |access-date=9 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418045659/http://militaryhistorynow.com/2013/10/02/the-international-vietnam-war-the-other-world-powers-that-fought-in-south-east-asia/|archive-date=April 18, 2023}}</ref><br />១៧​ នាក់បានចាប់ខ្លួន<ref>{{cite news |id={{ProQuest|115866424}} |title=Vietnam Reds Said to Hold 17 From Taiwan as Spies |url=https://www.nytimes.com/1964/07/13/archives/vietnam-reds-said-to-hold-17-from-taiwan-as-spies.html |work=The New York Times |date=13 July 1964 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307170856/https://www.nytimes.com/1964/07/13/archives/vietnam-reds-said-to-hold-17-from-taiwan-as-spies.html |archive-date=March 7, 2023 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> * '''{{flagdeco|ហ្វីលីពីន|1919}}''' '''ហ្វីលីពីន'''៖ ៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite book |last1=Larsen |first1=Stanley Robert |last2=Collins, Jr. |first2=James Lawton |title=Allied Participation in Vietnam |date=2005 |url=https://history.army.mil/Portals/143/Images/Publications/Publication%20By%20Title%20Images/A%20Titles%20PDF/CMH_Pub_90-5-1.pdf?ver=kNA54nobZmjnmnuA6dNRng%3d%3d }}</ref> ៦៤ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web |date=March 1970 |title=Asian Allies in Vietnam |url=http://175thengineers.homestead.com/Philcav.pdf |access-date=9 March 2026 |publisher=Embassy of South Vietnam|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230521032045/http://175thengineers.homestead.com/Philcav.pdf|archive-date=May 21, 2023}}</ref> {{Endplainlist}} '''ចំនួនយោធិនស្លាប់សរុប<br />៣៣៣,៦២៥ (១៩៦០–១៩៧៤) – ៣៩២,៣៦៩ (សរុប)'''<br />'''ចំនួនយោធិនរបួស៖<br />≈១,៣៤០,០០០+'''<ref name=Tucker/>{{Rp|}}<br />'''ចំនួនយោធិនចាប់ខ្លួនសរុប៖<br /> ១,០០០,០០០+ (ចំ.ប៉ា.ស្ម)''' |casualties1 = {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងជើង}}{{Flagdeco|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតណាមខាងជើង និងវៀតកុង'''៖<br />'''ស្លាប់'''៖<br/>៣០,០០០–១៨២,០០០ (ស៊ីវិល)<ref name=Tucker/>{{Rp|176}}<ref name="Hirschman">{{cite journal |last1=Hirschman |first1=Charles |last2=Preston |first2=Samuel |last3=Loi |first3=Vu Manh |title=Vietnamese Casualties During the American War: A New Estimate |journal=Population and Development Review |date=1995 |volume=21 |issue=4 |pages=783–812 |doi=10.2307/2137774 |jstor=2137774 }}</ref><ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}<ref name=bfvietnam>{{Cite web |title=Battlefield:Vietnam – Timeline |url=http://www.pbs.org/battlefieldvietnam/timeline/index2.html |publisher=PBS|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604101618/http://www.pbs.org/battlefieldvietnam/timeline/index2.html|archive-date=June 4, 2023}}</ref><br />៨៤៩,០១៨ (យោធិនផ្អែកតាមប្រភពវៀតណាម ដោយក្នុងនោះ ១/៣ ជាអសេនិកជន)<ref name="Moyar, Mark" /><ref name="Chuyen">{{Cite web |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Chuyên đề 4 CÔNG TÁC TÌM KIẾM, QUY TẬP HÀI CỐT LIỆT SĨ TỪ NAY ĐẾN NĂM 2020 VÀ NHỮNG NĂM TIẾP THEO |url=http://datafile.chinhsachquandoi.gov.vn/Qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20ch%E1%BB%89%20%C4%91%E1%BA%A1o/Chuy%C3%AAn%20%C4%91%E1%BB%81%204.doc |access-date=9 March 2026 |website=Datafile.chinhsachquandoi.gov.vn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230151/http://datafile.chinhsachquandoi.gov.vn/Qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20ch%E1%BB%89%20%C4%91%E1%BA%A1o/Chuy%C3%AAn%20%C4%91%E1%BB%81%204.doc|archive-date=April 4, 2023}}</ref><ref name="VNMOD">{{Cite web |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ từ nay đến năm 2020 và những năn tiếp theo |trans-title=The work of searching and collecting the remains of martyrs from now to 2020 and the next |url=http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181217065036/http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach |archive-date=17 December 2018 |access-date=9 March 2026 |publisher=[[ក្រសួងការពារជាតិ (វៀតណាម)|ក្រសួងការពារជាតិ]] រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម |archivedate=17 ធ្នូ 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181217065036/http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach }}</ref><br />៦៦៦,០០០–៩៥០,៧៦៥ (ចំនួនប៉ាន់ស្មានដោយ ស.រ.អ ១៩៦៤–១៩៧៤){{Refn|ចំនួនប៉ាន់ស្មាននេះអាចត្រូវបានរាប់លើសប្រមាណ ៣០% បើប្រៀននឹងតួលេខទាប<ref name=Hirschman/><ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}|name=USclaim|group=ស}}<ref name=Hirschman/><ref name=Lewy/>{{Rp|450–451}}<br />'''បាត់ខ្លួន'''៖ យោធិន ២៣២,០០០+ (តួលេខរបស់វៀតណាម)<ref name="Moyar, Mark">Moyar, Mark. "Triumph Regained: The Vietnam War, 1965–1968". Encounter Books, December 2022. Chapter 17 index: "Communists provided further corroboration of the proximity of their casualty figures to American figures in a postwar disclosure of total losses from 1960 to 1975. During that period, they stated, they lost 849,018 killed plus approximately 232,000 missing and 463,000 wounded. Casualties fluctuated considerably from year to year, but a degree of accuracy can be inferred from the fact that 500,000 was 59 percent of the 849,018 total and that 59 percent of the war's days had passed by the time of Fallaci's conversation with Giap. The killed in action figure comes from "Special Subject 4: The Work of Locating and Recovering the Remains of Martyrs From Now Until 2020 And Later Years, "downloaded from the Vietnamese government website datafile on 1 December 2017. The above figures on missing and wounded were calculated using Hanoi's declared casualty ratios for the period of 1945 to 1979, during which time the Communists incurred 1.1 million killed, 300,000 missing, and 600,000 wounded. Ho Khang, ed, ''Lich Su Khang Chien Chong My, Cuu Nuoc 1954–1975, Tap VIII: Toan Thang'' (Hanoi: Nha Xuat Ban Chinh Tri Quoc Gia, 2008), 463."</ref><ref>{{Cite web |last=Joseph Babcock |date=29 April 2019 |title=Lost Souls: The Search for Vietnam's 300,000 or More MIAs |url=https://pulitzercenter.org/stories/lost-souls-search-vietnams-300000-or-more-mias |access-date=9 March 2026 |website=Pulitzer Centre|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110165934/https://pulitzercenter.org/stories/lost-souls-search-vietnams-300000-or-more-mias|archive-date=November 10, 2022}}</ref><br />'''របួស'''៖ យោធិន ៦០០,០០០+ បានរបួស<ref name="Hastings">{{Cite book |last=Hastings |first=Max |title=Vietnam an epic tragedy, 1945–1975 |publisher=Harper Collins |year=2018 |isbn=978-0-06-240567-8}}</ref>{{Rp|739}} * '''{{Flagdeco|កម្ពុជា|1975}}''' '''ខ្មែរក្រហម'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagicon|ឡាវ}}''' '''ប៉ៈថេតឡាវ'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagu|ចិន|1949}}'''៖ ~១,១០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៤,២០០ នាក់បានរងរបួស<ref name=Womack/> * '''{{Flagu|សហភាពសូវៀត}}'''៖ ១៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite book |last1=James F. Dunnigan |title=Dirty Little Secrets of the Vietnam War: Military Information You're Not Supposed to Know |last2=Albert A. Nofi |publisher=Macmillan |year=2000 |isbn=978-0-312-25282-3 |author-link2=Albert A. Nofi}}</ref> * '''{{Flagu|កូរ៉េខាងជើង|1948}}'''៖ ១៤ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite news |date=31 March 2000 |title=North Korea fought in Vietnam War |work=BBC News Online |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/696970.stm |access-date=9 March 2026|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312063506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/696970.stm|archive-date=March 12, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/NKIDP_eDossier_2_North_Korean_Pilots_in_Vietnam_War.pdf|title=North Korean Pilots in the Skies over Vietnam|last=Pribbenow|first=Merle|publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars|date=November 2011|access-date=9 March 2026|page=1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230605173651/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/NKIDP_eDossier_2_North_Korean_Pilots_in_Vietnam_War.pdf|archive-date=June 5, 2023}}</ref> '''ចំនួនស្លាប់/បាត់ខ្លួនយោធិនសរុប៖<br />≈១,១០០,០០០'''<br />'''ចំនួនយោធិនរបួសសរុប<br />≈៦០៤,២០០'''<br />(ដោយមិនរាប់ [[រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា]]/[[ខ្មែរក្រហម]] និង[[ប៉ៈថេតឡាវ]]) {{Endplainlist}} |casualties3 = {{Plainlist}} * '''អសេនិកជនវៀតណាមស្លាប់'''៖ ៤០៥,០០០–២,០០០,០០០<ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}<ref name="Shenon">{{Cite news |last=Shenon |first=Philip |date=23 April 1995 |title=20 Years After Victory, Vietnamese Communists Ponder How to Celebrate |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html |access-date=24 February 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230527230912/https://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html|archive-date=May 27, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref><ref name="Obermeyer">{{Cite journal |last1=Obermeyer |first1=Ziad |last2=Murray |first2=Christopher J. L. |last3=Gakidou |first3=Emmanuela |date=23 April 2008 |title=Fifty years of violent war deaths from Vietnam to Bosnia: analysis of data from the world health survey programme |journal=British Medical Journal |volume=336 |issue=7659 |pages=1482–1486 |doi=10.1136/bmj.a137 |pmc=2440905 |pmid=18566045 }}</ref> * '''វៀតណាមស្លាប់សរុប'''៖ ៩៦៦,០០០<ref name=Hirschman/>–៣,០១០,០០០<ref name=Obermeyer/> * '''សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជាស្លាប់'''៖ ២៧៥,០០០–៣១០,០០០<ref name="Heuveline">{{Cite book |last=Heuveline |first=Patrick |title=Forced Migration and Mortality |publisher=National Academies Press |year=2001 |isbn=978-0-309-07334-9 |pages=102–104, 120, 124 |chapter=The Demographic Analysis of Mortality Crises: The Case of Cambodia, 1970–1979 }}</ref><ref name="Banister">{{Cite book |last1=Banister |first1=Judith |url=https://archive.org/details/genocidedemocrac00kier |title=Genocide and Democracy in Cambodia: The Khmer Rouge, the United Nations and the International Community |last2=Johnson |first2=E. Paige |publisher=Yale University Southeast Asia Studies |year=1993 |isbn=978-0-938692-49-2 |page=[https://archive.org/details/genocidedemocrac00kier/page/97 97] |url-access=registration}}</ref><ref name="Sliwinski">{{Cite book |last=Sliwinski |first=Marek |title=(ជាភាសាបារាំង) Le Génocide Khmer Rouge: Une Analyse Démographique |publisher=L'Harmattan |year=1995 |isbn=978-2-7384-3525-5 |pages=42–43, 48 }}</ref> * '''សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីឡាវស្លាប់'''៖ ២០,០០០–៦២,០០០<ref name=Obermeyer/> * '''យោធិនមិនមែនឥណ្ឌូចិនស្លាប់សរុប'''៖ ៦៥,៤៩៤ * '''សរុបស្លាប់'''៖ ១,៣២៦,៤៩៤–៣,៤៤៧,៤៩៤ * សូមមើល [[#សហេតុភាព|សហេតុភាព]]​ខាងក្រោម <br> ចំពោះព័ត៌មានបន្ថែម សូមមើល [[សហេតុភាពសង្គ្រាមវៀតណាម]] {{Endplainlist}} }} '''សង្គ្រាមវៀតណាម''' ([[ភាសាវៀតណាម]]៖ Chiến tranh Việt Nam) គឺជា[[សង្គ្រាមតំណាង|ជម្លោះយោធា]]សម័យ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]ដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេស[[វៀតណាម]] [[ឡាវ]] និង[[កម្ពុជា]]ចាប់ពីថ្ងៃ១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៥ រហូតដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែ​​​​​​​​​​​​​​​​​មេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ក្រោយពី[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ទីក្រុងសៃហ្គនបានធ្លាក់]]ទៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាមកុម្មុយនីស្ត។ សង្គ្រាមនេះបានបន្តពី[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]] និងត្រូវបានប្រយុទ្ធគ្នារវាង[[វៀតណាមខាងជើង]] គាំទ្រដោយសម្ព័ន្ធមិត្តកុម្មុយនីស្តរបស់ខ្លួន និងរដ្ឋាភិបាល[[វៀតណាមខាងត្បូង]] គាំទ្រដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និងបណ្ដាប្រទេស[[បដិកុម្មុយនីស្តនិយម|ប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត]]។<ref>{{cite web |publisher=Encyclopædia Britannica |title=Vietnam War |quote=Meanwhile, the United States, its military demoralized and its civilian electorate deeply divided, began a process of coming to terms with defeat in its longest and most controversial war |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/628478/Vietnam-War |accessdate=5 March 2008}}</ref> សង្គ្រាមវៀតណាមគឺជា[[សង្គ្រាមឯករាជ្យភាព|សង្គ្រាមរំដោះជាតិ]]មួយដែលកើតឡើងក្រោយសម័យអាណានិគម ក៏ដូចជាជម្លោះមួយនៅក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់ និងជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិល]]។<ref name="Miller 2024">{{cite book |last=Miller |first=Edward |chapter=Introduction: Points of Departure – The Global and Local Origins of the Vietnam War |pages=8–23 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.002 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref> អន្តរាគមន៍យោធាដោយផ្ទាល់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ បានធ្វើឱ្យសង្គ្រាមនេះវិវត្តកាន់តែគ្រោះថ្នាក់សាហាវជាងមុន ហើយបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៣ នៅពេលដែលកងកម្លាំងអាមេរិកបានដកថយចេញពីវៀតណាម។ ជម្លោះសង្គ្រាមនេះបានរីករាលបង្កជាសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីទៅក្នុងប្រទេស[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|កម្ពុជា]] និង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|ឡាវ]] ហើយជម្លោះទាំងបីបានបិទបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ នៅពេលដែលរដ្ឋប្រទេសទាំងបីបានធ្លាក់ក្រោម[[លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត|របបកុម្មុយនីស្ត]]។ បន្ទាប់ពី[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|សហភាពបារាំង]]បានចាញ់[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១]] ដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ ប្រទេសវៀតណាមក៏បានទទួលឯករាជ្យតាមរយៈ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] ប៉ុន្តែទឹកដីប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានគេបំបែកទៅជាពីរផ្នែកត្រង់[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]]៖ ក្រុម[[វៀតមិញ]]ក្រោម[[ហូ ជីមិញ]]បានគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ែកខាងជើង ខណៈប៉ែកខាងត្បូងស្ថិតក្រោម[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ វៀតណាមខាងជើងបានចាប់ផ្ដើមផ្គត់ផ្គង់ និងបញ្ជា[[វៀតកុង]] (វ.ក.) ដែលជារណសិរ្សរួមកុម្មុយនីស្តមួយនៅភាគខាងត្បូងប្រទេស​ រហូតដល់មានសមត្ថភាពបន្ទុះសង្គ្រាមទ័ពព្រៃនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៨ វៀតណាមខាងជើងបានជ្រៀត[[ការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមខាងជើងលើឡាវ|ចូលឈ្លានពានប្រទេសឡាវ]] និងបង្កើត[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]]ឡើងដើម្បីជាច្រកផ្គត់ផ្គង់ភស្តុភារដល់វៀតកុង។ គិតត្រឹមឆ្នាំ១៩៦៣ វៀតណាមខាងជើងបានបញ្ជូនទាហានខ្លួនសរុបប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់ ប្រដាប់ដោយអាវុធកាំភ្លើងចិននិងសូវៀត ទៅគាំទ្រកុបកម្មវៀតកុងនៅភាគខាងត្បូង។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក [[ចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី|ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]]បានបង្កើនអន្តរាគមន៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាមដោយពង្រីកចំនួនទីប្រឹក្សាយោធាពី ៩០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦០ ដល់ ១៦,០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ហើយបានបញ្ជូនជំនួយបន្ថែមទៀតទៅ[[កងទ័ពនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] (ក.ទ.ស.វ.) ប៉ុន្តែយ៉ាងណា លទ្ធផលមិនផ្ដល់ផ្លែផ្កាដូចការប៉ងឡើយ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ឌៀមបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ជាលទ្ធផលនៃ[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣|រដ្ឋប្រហារយោធា]] ដែលគាំទ្រដោយអាមេរិក និងជាកត្តាបង្កអស្ថិរភាពបន្ថែមដល់វៀតណាមខាងត្បូង។ បន្ទាប់ពី[[ឧប្បត្តិហេតុឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ [[រដ្ឋសភា (សហរដ្ឋ)|រដ្ឋសភាអាមេរិក]]បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយដែលប្រគល់សិទ្ធិអំណាចដល់លោកប្រធានាធិបតី [[លីនដឹន បេន ចនសុន|លីនដឹន ប. ចនសុន]] ក្នុងការបង្កើនវត្តមានយោធាដោយមិនចាំបាច់ប្រកាសសង្គ្រាម។ ប្រធានាធិបតីចនសុនបានបញ្ជាប្រតិបត្តិយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅវៀតណាមខាងជើង ហើយបានបញ្ជូនកងទ័ពប្រយុទ្ធបន្ថែមមកវៀតណាម ដោយចំនួនពលទាហានអាមេរិកបានកើនពី ១៨៤,០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ ឡើងមកដល់ ៥៣៦,០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ កងកម្លាំងអាមេរិកបានពឹងផ្អែកលើ[[បរមភាពអាកាស|ឧត្តមភាពអាកាស]] និង កម្លាំងបាញ់ប្រហារលើសលប់ដើម្បីធ្វើប្រតិបត្តិការ[[ស្វែងរកនិងកម្ទេច]]នៅក្នុងសមរភូមិទីជនបទ។ កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តវិញបានប្រយុទ្ធដោយផ្អែកលើ[[សង្គ្រាមកិច្ចទ័ពព្រៃ|យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមទ័ពព្រៃ]]នៅតាមទីជនបទ ក៏ដូចជាក្នុងព្រៃស្បាត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ កម្លាំងកុម្មុយនីស្តវៀតណាមក្រោមបញ្ជាការលោក[[ឡេ ស៊ួន]]បានបើក[[ការវាយលុកតេត]] ​ប៉ុន្តែត្រូវរងការបរាជ័យជាយុទ្ធសាស្ត្រ។ យ៉ាងណាក្ដី យុទ្ធនាការដែលផ្ដួចផ្ដើមដោយវៀតណាមខាងជើងមួយនេះបានបើកភ្នែកប្រជាជនអាមេរិកឱ្យឃើញថាខ្លួនមិនអាចឈ្នះសង្គ្រាមនេះងាយៗដូចការគិតនោះទេ។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកបន្តអាណត្តិពីចនសុនគឺ [[រីឆាដ និចសុន]] បានបង្វែរមកអនុវត្តគោលនយោបាយ[[វៀតណាមនីយកម្ម]]ចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៦៩ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអាមេរិកដកទ័ពចេញពីវៀតណាមបន្តិចម្ដងៗ និងប្រគល់សមរភូមិប្រយុទ្ធមកឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងវិញ។ ក្រោយ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០]] កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងក៏បានវាយចូលឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជា ហើយជាលទ្ធផល អាមេរិក-វៀតណាមខាងត្បូងក៏បានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|យុទ្ធនាការយោធាចូលកម្ពុជា]]ដូចគ្នាដើម្បីបង្ក្រាបកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង ដោយបង្កបង្កើតជាសង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏រ៉ាំរ៉ៃក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ពលទាហានអាមេរិកភាគច្រើនដែលធ្លាប់មានវត្តមានឈរជើងនិងប្រយុទ្ធនៅវៀតណាមពីមុនត្រូវបានដកចេញស្ទើរទាំងស្រុងគិតមកត្រឹមឆ្នាំ១៩៧៣ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា អាមេរិកនៅតែបន្តផ្ដល់ជំនួយយោធាអាកាសជួយកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងប្រឆាំងនឹងខាងជើង និងវៀតកុង។ ក្រោយ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]ឆ្នាំ១៩៧៣ កងកម្លាំងអាមេរិកដែលនៅសេសសល់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានដកចេញពីវៀតណាម។ ទោះជាមានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពចូលជាធរមានក្ដី តែវាត្រូវបានវៀតណាមខាងជើងរំលោភបំពាន ហើយការប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមគ្នាក៏បានបន្តឡើងវិញរហូតដល់[[ការវាយលុកវស្សានរដូវឆ្នាំ១៩៧៥|យុទ្ធនាការវាយលុកវស្សានរដូវ]]ឆ្នាំ១៩៧៥។ ដោយសារ​តែជាប់ផុងក្នុង​អំពើពុករលួយ ក៏ដូចជាបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច​អស់ជាច្រើនឆ្នាំ​ក្រោមរបប[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ|ធៀវ]] ទីក្រុងសៃហ្គនទីបំផុតក៏​បាន[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ធ្លាក់]]ទៅក្នុង​កណ្ដាប់ដៃ​កងទ័ព​ប្រជាជន​វៀតណាម (ក.ប.វ.ណ.) ហើយសង្គ្រាមក៏បានបិទបញ្ចប់ជាផ្លូវការ។ វៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូង​ត្រូវបានបង្រួបបង្រួមគ្នា​ជាប្រទេសតែមួយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ សង្គ្រាមនេះបានតម្រូវឱ្យមាន[[សហេតុភាពសង្គ្រាមវៀតណាម|ការចំណាយដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់]] ដោយក្នុងនោះ គេប៉ាន់ប្រមាណថា វៀតណាមត្រូវបាត់បង់ជីវិតយោធិន និងអសេនិកជន (ស៊ីវិល) ពី ២៧៥,០០០ នាក់ទៅ ៣ លាននាក់។ ចំពោះកម្ពុជាវិញត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតមនុស្សប្រមាណ ២៧៥,០០០–៣១០,០០០ នាក់, ឡាវប្រមាណ ២០,០០០–៦២,០០០ នាក់ និងអាមេរិកចំនួន ៥៨,២២០ នាក់។ សង្គ្រាមនេះផងដែរត្រូវគេកត់សម្គាល់មើលឃើញពីភាពឃោរឃៅជាច្រើនអនេកដូចជា [[ការសម្លាប់រង្គាលនៅហ៊ូអេ|ការសម្លាប់រង្គាល]][[ការសម្លាប់រង្គាលមីឡៃ|ទ្រង់ទ្រាយធំ]]ដែលប្រព្រឹត្តិឡើងដោយភាគីជម្លោះទាំងសងខាង ក៏ដូចជាសកម្មភាពព្រៃផ្សៃជាច្រើនទៀតដូច អំពើភេរវកម្ម ការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយមិនរើសអើង ការរំលោភសេពសន្ថវៈ ការធ្វើទារុណកម្ម និងការបោសសម្អាតជាតិសាសន៍ជាដើម។ ទីបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមបានបង្កឱ្យជនជាតិវៀតណាមជាច្រើននាក់រត់ភៀសខ្លួនទៅតាមទូកនៅឯជាយសមុទ្រ និងបង្កើតជា[[វិបត្តិជនភៀសខ្លួនឥណ្ឌូចិន|វិបត្តិជនភៀសខ្លួនដ៏ធំនៅឥណ្ឌូចិន]] ដោយមនុស្សរាប់លាននាក់រត់ចេញពីឥណ្ឌូចិន ហើយក្នុងនោះមានមនុស្សប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅឯផ្ទៃសមុទ្រ។<ref name="Falk-1973" /><ref name="Chiarini-2022" /> ព្រៃឈើនៅវៀតណាមខាងត្បូងប្រមាណ ២០% ត្រូវរងការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយផ្សែងនិង[[មេទឹកក្រូច|សារធាតុតិណឃាតពុល]] បង្កជាបញ្ហាសុខភាពយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រជាជនក្នុងស្រុក។<ref name="Kolko">{{Cite book |last=Kolko |first=Gabriel |url=https://archive.org/details/anatomyofwarviet00kolk |title=Anatomy of a War: Vietnam, the United States, and the Modern Historical Experience |publisher=Pantheon Books |year=1985 |isbn=978-0-394-74761-3 |url-access=registration}}</ref>{{Rp|១៤៤–១៤៥}}<ref name="Westing-1984">{{Cite book |last=Westing |first=Arthur H. |url={{GBurl|id=4SfwtAEACAAJ}} |title=Herbicides in War: The Long-term Ecological and Human Consequences |date=1984 |publisher=Taylor & Francis |pages=5ff}}</ref> ពួក[[ខ្មែរក្រហម]]បានអនុវត្ត[[ការប្រល័យពូជសាសន៍កម្ពុជា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយនៅឆ្នាំ១៩៧៨ [[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]]ក៏បានផ្ទុះឡើង។ ជាប្រតិកម្មនឹងការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមលើកម្ពុជា ប្រទេសចិនក៏បាន[[ជម្លោះចិន-វៀតណាម (១៩៧៩-១៩៩១)|វាយប្រហារលើវៀតណាម]] នៅតាមបណ្ដោយខ្សែព្រំដែនរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩១។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ សង្គ្រាមនេះបានបង្កើតអ្វីដែលគេហៅថា[[សមាការវៀតណាម]] ពោលគឺអារម្មណ៍ទុទិដ្ឋនិយមក្នុងការលូកដៃប្រឡូកចូលជម្លោះសង្គ្រាមបរទេស។<ref>{{Cite web |last=Kalb |first=Marvin |date=22 January 2013 |title=It's Called the Vietnam Syndrome, and It's Back |url=http://www.brookings.edu/blogs/up-front/posts/2013/01/22-obama-foreign-policy-kalb |access-date=11 March 2026 |publisher=Brookings Institution |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221224132036/https://www.brookings.edu/blog/up-front/2013/01/22/its-called-the-vietnam-syndrome-and-its-back/|archive-date=December 24, 2022}}</ref> ==ឈ្មោះនៃសង្គ្រាម== ឈ្មោះផ្សេងៗត្រូវបានគេប្រើដើម្បីសម្គាល់ដល់ការប៉ះទង្គិចមួយនេះ។ ''សង្គ្រាមវៀតណាម'' គឺជានាមដែលបានប្រើទូទៅបំផុតជាភាសាអង់គ្លេស។ វាក៏ត្រូវបានហៅ ''សង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនទីពីរ'' និង ''ការប៉ះទង្គិចជាមួយវៀតណាម''។ តាមមកក៏មានការប៉ះទង្គិចច្រើនក្នុងឥណ្ឌូចិន ការប៉ះទង្គិចនេះត្រូវបានស្គាល់ដោយឈ្មោះនៃអ្នកប្រឆាំងសំខាន់របស់ខ្លួនដើម្បីធ្វើឱ្យវាប្លែកពីពួកអ្នកដទៃផ្សេង។<ref>Moore, Harold. G and Joseph L. Galloway ''We Are Soldiers Still: A Journey Back to the Battlefields of Vietnam'' (p. 57).</ref> ជា[[ភាសាវៀតណាម]] សង្គ្រាមនេះជាទូទៅត្រូវបានគេស្គាល់ថា ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​''Chiến tranh Việt Nam'' (សង្គ្រាមវៀតណាម)។ វាក៏ត្រូវបានហៅថា ''Kháng chiến chống Mỹ'' (សង្គ្រាមតស៊ូប្រឆាំងនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក) បានប្រែថាឱ្យតែបានថា ''សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអាមេរិក''។<ref>{{cite web|title=Asian-Nation: Asian American History, Demographics, &amp; Issues:: The American / Viet Nam War|quote=The Viet Nam War is also called 'The American War' by the Vietnamese |url=http://www.asian-nation.org/vietnam-war.shtml |accessdate=18 August 2008}}</ref> អង្គការយោធាសំខាន់ៗបានពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងសង្គ្រាមគឺថា នៅម្ខាង [[កងទ័ពសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] (ក.ស.វ.ណ.) និង[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសហរដ្ឋ|យោធាស.រ.]] និងម្ខាងទៀត [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម]] (ក.ប.វ.) (ក៏បានស្គាល់ថាកងទ័ពវៀតណាមខាងជើង រឺ ក.វ.ជ.) និងពួក[[វៀតកុង]] ឬ រណសិរ្សជាតិដើម្បីរំដោះវៀតណាមខាងត្បូង (រ.រ.ជ.) កម្លាំងទ័ពព្រៃកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងត្បូង។ ==សាវតារ== '''{{See also|ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម|យុទ្ធនាការកូសាំងស៊ីន|កឹនវឿញ|គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម|សង្កុបកម្មអៀនបៃ|វៀតណាមកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៤៥-១៩៤៦)}}''' វៀតណាមធ្លាប់បានស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងជាផ្នែកមួយនៃ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៨០ មកម៉្លេះ។ ចលនាទាមទារឯករាជ្យនៅវៀតណាមមួយចំនួនដូចជា [[គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម]] ត្រូវរងការបង្ក្រាបជិះជាន់ពីសំណាក់រដ្ឋបាលអាណានិគម បន្ទាប់ពីប្រមូលបានការគាំទ្រពីសាធារណជនទូទៅ។{{sfn|Tran|2022|pages=5–19}}{{sfn|Goscha|2016|pages=135–136, 170–181, 206}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ លោក[[ហូ ជីមិញ|ង្វៀន សីញគុង]]បានស្ថាបនា[[គណបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន|គណបក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូចិន]]ឡើង ក្នុងគោលបំណងផ្ដួលរំលំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង និងបង្កើតជារបបកុម្មុយនីស្ត។<ref name="Umair Mirza-2017">{{Cite book |last=Umair Mirza |url=http://archive.org/details/thevietnamwarthedefinitiveillustratedhistory_202002 |title=The Vietnam War The Definitive Illustrated History |date=2017-04-01}}</ref> ការបែកបាក់សាមគ្គីភាពរវាងក្រុមជាតិនិយម និងកុម្មុយនីស្តបានលេចឡើងនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០<ref name="Reilly ori">{{cite conference |last=Reilly |first=Brett |title=Before the First Indochina War: Redefining the Origin of Vietnam's Civil War |format= |conference=Association for Asian Studies, Annual Conference |pages= |date=2017 |url=https://www.researchgate.net/publication/317376173 |location= }}<br />{{cite web |last1=Reilly |first1=Brett |title=The True Origin of the Term 'Viet Cong' |url=https://thediplomat.com/2018/01/the-true-origin-of-the-term-viet-cong/ |website=The Diplomat |date=31 January 2018 }}</ref> ដោយក្រុមទាំងពីរមានទស្សនៈផ្សេងគ្នាចំពោះអនាគតនៃប្រជាជាតិវៀតណាម៖ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមប៉ងចង់ឃើញវៀតណាមជាសាធារណរដ្ឋ<ref name="Tran & Vu 2022">{{cite book |last1=Tran |first1=Nu-Anh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=Introduction: Rethinking Vietnamese Republicanism |pages=1–25 |editor-last1=Tran |editor-first1=Nu-Anh |editor-last2=Vu |editor-first2=Tuong |title=Building a Republican Nation in Vietnam, 1920–1963 |date=2022 |publisher=University of Hawaiʻi Press |doi= |chapter-url= |isbn=9780824892111 }}</ref> ចំណែកឯក្រុមពួកកុម្មុយនីស្តចង់ឃើញមានរបបកុម្មុយនីស្តសង្គមអធន។<ref name="Vu 2019">{{Cite journal |last=Vu |first=Tuong |date=2019 |title=In the Service of World Revolution: Vietnamese Communists' Radical Ambitions through the Three Indochina Wars |journal=Journal of Cold War Studies |volume=21|issue=4 |pages=4–30 |doi=10.1162/jcws_a_00905 }}</ref> ដោយហេតុនេះ ក្រុមបក្សពួកទាំងពីរក៏កើតជម្លោះនឹងគ្នា បង្កឱ្យពួកកុម្មុយនីស្តបានប្រើហិង្សាបង្ក្រាបសំណាក់អ្នកជាតិនិយម។<ref name="Asselin 2023">{{Cite journal <!-- Deny Citation Bot-->|last=Asselin |first=Pierre |date=2023 |title=The Indochinese Communist Party's Unfinished Revolution of 1945 and the Origins of Vietnam's 30-Year Civil War |journal=Journal of Cold War Studies |volume=25|issue=1 |pages=4–45 |doi=10.1162/jcws_a_01120 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Thomas |first1=Martin |last2=Asselin |first2=Pierre |title=French Decolonisation and Civil War: The Dynamics of Violence in the Early Phases of Anticolonial War in Vietnam and Algeria, 1940–1956 |journal=Journal of Modern European History |year=2022 |volume=20 |issue=4 |pages=513–535 |doi=10.1177/16118944221130231 }}</ref>{{Rp|៥១៥}} ===ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន=== {{Main|សហភាពឥណ្ឌូចិនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២}} [[File:Flag of North Vietnam (1945–1955).svg|thumb|ទង់របស់[[វៀតមិញ]] ដែលក្រោយមកត្រូវបានកែលម្អប្រើជា[[ទង់ជាតិវៀតណាម|ទង់ជាតិ]]នៃប្រទេស[[វៀតណាម]]បច្ចុប្បន្ន]] នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០ ជប៉ុនបាន[[ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុនលើឥណ្ឌូចិន|វាយចូលឥណ្ឌូចិន]] បន្ទាប់ពីបារាំងធ្លាក់ក្រោម[[សមរភូមិបារាំង|ការត្រួតត្រា]]របស់[[អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី|អាល្លឺម៉ង់]]។ គិតត្រឹមឆ្នាំ១៩៤១ ជប៉ុន​បានទទួល​សិទ្ធិកាន់កាប់​យោធា​ពេញលេញនៅ​ទូទាំង​ឥណ្ឌូចិន ដោយបង្កើតបានរបបគ្រប់គ្រង​អាណានិគម​ពីរក្នុងពេលតែ​មួយ ពោល[[បារាំងវិចឈី|បារាំង]]នៅបន្តមុខងារខាង​រដ្ឋបាល ខណៈជប៉ុនមានទំនួលខាង​ប្រតិបត្តិការ​យោធា។<ref name="Jen 2024">{{cite book |last=Jennings |first=Eric T. |chapter=Indochina during World War II |pages=84–105 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.007 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref> លោកគុង ឬគេនិយមស្គាល់ថាហូ-ជីមិញនោះ បានវិលត្រឡប់ពីនិរទេសវិញ រួចបានបង្កើតចលនា[[វៀតមិញ]]ឡើងដើម្បីប្រឆាំងការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុន។<ref name="Umair Mirza-2017" /> ពីឆ្នាំ១៩៤៤ [[ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្រ]]របស់អាមេរិកបានផ្ដល់វៀតមិញនូវជំនួយសព្វាវុធ និងការហ្វឹកហ្វាត់យោធាប្រឆាំងនឹមត្រួតត្រាជប៉ុន។<ref>{{Cite web |date=2020-07-15 |title=The OSS in Vietnam, 1945: A War of Missed Opportunities by Dixee Bartholomew-Feis |url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/oss-vietnam-1945-dixee-bartholomew-feis |access-date=2026-03-11 |website=The National WWII Museum {{!}} New Orleans |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315115133/https://www.nationalww2museum.org/war/articles/oss-vietnam-1945-dixee-bartholomew-feis |url-status=live }}</ref><ref name="Kinzer-2013" /> ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ហ្រែ្វងគ្លិន រូសឺវេលត៍]]បានបង្ហាញការគាំទ្រចំពោះចលនាតស៊ូរបស់វៀតណាមនោះ និងព្រមទាំងបានស្នើឱ្យផ្តល់ឯករាជ្យភាពដល់វៀតណាមថែមទៀតផងក្រោមអាណត្តិអន្តរជាតិ នៅពេលដែលសង្គ្រាមបានចប់។<ref>{{cite journal |last1=Hess |first1=Gary R. |title=Franklin Roosevelt and Indochina |journal=The Journal of American History |date=1972 |volume=59 |issue=2 |pages=353–368 |doi=10.2307/1890195 |jstor=1890195 }}</ref> ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យវៀតមិញមានប្រៀបចាប់ផ្ដើមបើកសមរភូមិប្រឆាំងនឹងជប៉ុន ពិសេសបន្ទាប់ពីគេបានប្តូរទីតាំងប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនពីខេត្តភាគខាងត្បូងប្រទេសចិនមកក្នុងប្រទេសវៀតណាមផ្ទាល់។{{sfn|Goscha|2016|pages=194–197}} នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ខណៈដែលជប៉ុនកំពុងចាញ់សង្គ្រាមលោក អំណាចយោធាជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិនក៏ឆ្លៀតឱកាស[[រដ្ឋប្រហារយោធាជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន|ផ្តួលរំលំរដ្ឋបាលបារាំងឥណ្ឌូចិន]]តាមរយៈ[[រដ្ឋប្រហារ]] ហើយបានប្រកាសបង្កើត[[ចក្រភពវៀតណាម]]ឡើងដោយមានព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]ជាប្រមុខរដ្ឋ។<ref>{{cite journal |last1=Smith |first1=Ralph B. |title=The Japanese Period in Indochina and the Coup of 9 March 1945 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |date=September 1978 |volume=9 |issue=2 |pages=268–301 |doi=10.1017/S0022463400009784 }}</ref> ជាមួយគ្នានេះដែរ មនោសញ្ចេតនាជាតិនិយមបានកំពុលរាលដាលពាសពេញវៀតណាម ជាហេតុនាំឱ្យប្រជាប្រិយភាពពួកវៀតមិញកាន់តែកើន។<ref name="Guillemot 2019">{{Cite journal |last=Guillemot |first=François |date=2019 |title=The Lessons of Yên Bái, or the "Fascist" Temptation: How the Đại Việt Parties Rethought Anticolonial Nationalist Revolutionary Action, 1932–1945 |journal=Journal of Vietnamese Studies |volume=14 |issue=3 |pages=43–78 |doi=10.1525/vs.2019.14.3.43 }}</ref>{{Rp|៦៤–៦៥}} បន្ទាប់ពីជប៉ុន[[ការទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុន|ប្រកាសចុះចាញ់]]សង្គ្រាមលោកជាផ្លូវការ ពួកវៀតមិញបានផ្ដើម[[បដិវត្តន៍ខែសីហា]] ដោយផ្តួលរំលំរដ្ឋបាលអាយ៉ងជប៉ុន និងរឹបអូសរាល់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងប៉ុន្មានរបស់ជប៉ុន។ នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហូ ជីមិញក៏បានប្រកាសពី[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម|ឯករាជ្យភាពសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]ឡើងនៅចំពោះមុខមហាជនប្រមាណ ៥០០,០០០ នាក់នៅឯទីក្រុង[[ហាណូយ]]។ មិនយូរប៉ុន្មាន កងកម្លាំងអង់គ្លេស និងបារាំងក៏បានធ្វើដំណើរមកដល់ឥណ្ឌូចិនជាថ្មី ដើម្បីត្រួតពិនិត្យដំណើរចុះចាញ់របស់ជប៉ុននៅភាគខាងត្បូងនៃខ្សែស្របទី១៦ ខណៈដែលកងទ័ពជាតិនិយមចិនបានធ្វើ[[ការត្រួតត្រារបស់ចិនលើវៀតណាមខាងជើង (១៩៤៥–១៩៤៦)|សកម្មភាពដូចគ្នានៅឯភាគខាងជើង]]។ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកញ្ញា អង់គ្លេសបានគាំទ្ររដ្ឋប្រហាររបស់បារាំងផ្ដួលរដ្ឋាភិបាលហូ-ជីមិញនៅទីក្រុងសៃហ្គន រួចបានស្ដាររដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំងឡើងវិញ។<ref>{{Cite web|url=https://indochine.uqam.ca/vi/t-in-chin-tranh/7-23-september-1945.html|title=UQAM &#124; Guerre d'Indochine &#124; 23 SEPTEMBER 1945}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Hughes |first1=Geraint |title=A 'Post-war' War: The British Occupation of French-Indochina, September 1945–March 1946 |journal=Small Wars & Insurgencies |date=September 2006 |volume=17 |issue=3 |pages=263–286 |doi=10.1080/09592310600671596 }}</ref> ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្ររបស់អាមេរិកបានដកកម្លាំងចេញដោយទុកឱ្យបារាំង[[សង្គ្រាមនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង (១៩៤៥–១៩៤៦)|ស្ដារការគ្រប់គ្រងឡើងវិញ]]នៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង។ ===សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ=== {{Main|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១}} [[File:Bao Dai and Ho Chi Minh.jpg|thumb|[[បាវ ដាយ]] (ស្ដាំ) កាន់មុខងារជា "ទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់" របស់រដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម ដឹកនាំដោយប្រធានាធិបតី[[ហូ ជីមិញ]] (ឆ្វេង), កញ្ញា ១៩៤៥។]] ចាប់ផ្ដើមនៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ វៀតមិញបានបង្រួបបង្រួមអំណាចក្នុងស្រុក ដោយធ្វើការបំភិតបំភ័យ និងទុក្ខបុកម្នេញលើបក្សពួកជាតិនិយម និងគូបដិបក្ខដទៃផ្សេងៗទៀត។<ref name="Guillemot 2004">{{cite book |last=Guillemot |first=François |chapter=Au coeur de la fracture vietnamienne : l'élimination de l'opposition nationaliste et anticolonialiste dans le Nord du Vietnam (1945–1946) |pages=175–216 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location= Paris |url=https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |isbn=9782846540643}}</ref>{{sfn|Kort|2017|pages=62–63, 81–85}}{{sfn|Tran|2022|pages=24–30}}<ref name="Marr 2013">{{cite book |last1=Marr |first1=David G. |title=Vietnam: State, War, and Revolution (1945–1946) |date=2013 |publisher=University of California Press |url=https://www.ucpress.edu/ebook/9780520954977/vietnam |isbn=9780520954977 |pages= }}</ref>{{Rp|៣៨៣–៤៤១}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ កិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-ចិន និង[[កិច្ចព្រមព្រៀងហូ-សង់តឺនី|ហូ-សង់តឺនី]] បានសម្រួលដល់ការរួមរស់ជាមួយគ្នារវាងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម និងរដ្ឋបាលបារាំង ហើយជាហេតុធ្វើឱ្យក្រុមអ្នកជាតិនិយមដទៃធ្លាក់ចុះខ្សោយ។{{sfn|Goscha|2016|pages=204–208}}{{sfn|Holcombe |2020|pages=35, 38–44}} នៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំដដែរនោះ ពួកវៀតមិញបានឃុបឃិតជាមួយកងកម្លាំងបារាំង ដើម្បីបង្ក្រាបបោសសម្អាតរាល់ពួកជាតិនិយមទាំងអស់ ដែលមាននិន្នាការប្រឆាំងនឹងអាណានិគមកិច្ចបារាំង។{{sfn|Kort|2017|pages=83–84}}<ref name="Guillemot 2004"/>{{Rp|២០៥–២០៧}}<ref name="Reilly 2018">{{cite thesis |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Origins of the Vietnamese Civil War and the State of Vietnam |type=PhD |year=2018 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121}}</ref>{{Rp|១៧៥–១៧៧}}<ref name="Tran 2023">{{cite journal |last1=Tran |first1=Nu-Anh |title=Denouncing the 'Việt Cộng': Tales of revolution and betrayal in the Republic of Vietnam |journal=Journal of Southeast Asian Studies |year=2023 |volume=53 |issue=4 |pages=686–708 |doi=10.1017/S0022463422000790 }}</ref>{{Rp|៦៩៩–៧០០}} បន្ទាប់ពីបក្សពួកជាតិនិយមផ្សេងទៀតត្រូវបានកម្ចាត់ចោលស្ទើរអស់{{sfn|Kort|2017|page=85}}{{sfn|Tran|2022|page=27}} ហើយកិច្ចចរចាត្រូវបានបែកបាក់ទៀតនោះ វៀតមិញនិងបារាំងក៏ចាប់ផ្ដើមកើតមានភាពតានតឹងនឹងគ្នារហូតដល់ផ្ទុះជា[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ]]នៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៦។{{sfn|Asselin|2024|pages=73–81}} បកមកក្រុមជាតិនិយមដែលនៅសេសសល់បន្តិចបន្តួចនោះវិញ ពួកគេបានសម្រេចចូលដៃជាមួយអតីតព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]ដែលកំពុងនិរទេសក្រៅស្រុកដើម្បីបើកកិច្ចចរចាសារឡើងវិញជាមួយ[[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីបួន|បារាំង]] ពិសេសក្នុងការប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនីស្តវៀតមិញ។{{sfn|Goscha|2016|pages= 238–241}}<ref name="Reilly 2018"/>{{Rp|១៨៧–១៨៨}} [[រដ្ឋវៀតណាម]]ថ្មីគាំទ្រដោយបារាំងត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានបាវ ដាយជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ ប៉ុន្តែតាមពិត បារាំងគ្រាន់តែប្រើប្រាស់រដ្ឋមួយនេះដើម្បីពង្រឹងអំណាចត្រួតត្រាបែបអាណានិគមរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។{{sfn|Goscha|2016|pages= 245–248}} ដោយអនុវត្តតាមគោលការណ៍ម៉ាក្ស-លេនីន ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតណាមបានក្រសោបអំណាចផ្តាច់មុខតាមរយៈវិធីសាស្ត្រនិងយុទ្ធនាការមូលវិវត្តជាច្រើនបន្តបន្ទាប់។<ref name="McHale 2004">{{cite book |last=McHale |first=Shawn |chapter=Freedom, Violence, and the Struggle over the Public Arena in the Democratic Republic of Vietnam, 1945–1958 |pages=81–99 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location= Paris |url= |isbn=9782846540643}}</ref><ref name="Vu 2009">{{cite journal |last1=Vu |first1=Tuong |title='It's time for the Indochinese Revolution to show its true colours': The radical turn of Vietnamese politics in 1948 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |year=2009 |volume=40 |issue=3 |pages=519–542 |doi=10.1017/S0022463409990051 }}</ref><ref name="Hoang 2009">{{cite book |last=Hoang |first=Tuan |chapter=The Early South Vietnamese Critique of Communism |pages=17–32 |chapter-url= |doi=10.1057/9780230101999_2 |editor-last1=Vu |editor-first1=Tuong |editor-last2=Wongsurawat |editor-first2=Wasana |title=Dynamics of the Cold War in Asia: Ideology, Identity, and Culture |year=2009 |publisher=Palgrave Macmillan |url= |isbn=9780230101999 }}</ref> នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៧ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ហ៊ែរី ទ្រូមែន]]បានប្រកាសគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមួយហៅថា [[លទ្ធិទ្រូមែន]]។<ref>{{Cite book |last=Administration |first=United States National Archives and Records |url=https://books.google.com/books?id=qqDA6OGvhmUC&pg=PA194 |title=Our Documents: 100 Milestone Documents from the National Archives |date=2006-07-04 |publisher=Oxford University Press, USA |isbn=978-0-19-530959-1 |access-date=12 March 2026 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630110920/https://books.google.com/books?id=qqDA6OGvhmUC&pg=PA194 |url-status=live }}</ref> នៅឥណ្ឌូចិន គោលនយោបាយនេះបានចាប់អនុវត្ត នៅពេលដែលអាមេរិកបានប្រកាសទទួលស្គាល់[[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលគាំទ្រដោយបារាំង រយៈពេលមួយខែក្រោយ[[ចិន]]និង[[សហភាពសូវៀត]]បានទទួលស្គាល់[[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]។<ref name="McNamara">{{Cite book |last1=McNamara |first1=Robert S. |url=https://archive.org/details/argumentwithoute00mcna |title=Argument Without End: In Search of Answers to the Vietnam Tragedy |last2=Blight |first2=James G. |last3=Brigham |first3=Robert K. |last4=Biersteker |first4=Thomas J. |last5=Schandler |first5=Herbert |date=1999 |publisher=PublicAffairs |isbn=978-1-891620-87-4 |location=New York |author-link=Robert McNamara |author-link4=Thomas J. Biersteker |url-access=registration}}</ref>{{Rp|៣៧៧–៣៧៩}}<ref name=Hastings/>{{Rp|៨៨}} ការផ្ទុះ[[សង្គ្រាកូរ៉េ|សង្គ្រាមថ្មីនៅកូរ៉េ]]ក្នុងខែមិថុនាគឺជាសញ្ញាបញ្ជាក់ទៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនថាសង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនគឺជាឧទាហរណ៍មួយបន្ថែមទៀតនៃការវាតទីនិយមនៃលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត ដែលមានសហភាពសូវៀតនាំមុខ។ ទីប្រឹក្សាយោធាមកពីចិនបានចាប់ផ្តើមចុះមកជួយពួកវៀតមិញនៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥០។<ref name="Ang">{{Cite book |last=Ang |first=Cheng Guan |title=The Vietnam War from the Other Side |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=978-0-7007-1615-9}}</ref>{{Rp|១៤}} គ្រឿងសព្វាវុធ ជំនាញបច្ចេកទេស និងកម្មករពលករចិនបានផ្លាស់ប្តូរវៀតមិញពីកម្លាំងទ័ពព្រៃទៅជាកម្លាំងទ័ពនិយ័តមួយ។<ref name=Hastings/>{{Rp|២៦}}<ref name="HistoryPlace">{{Cite web |title=The History Place – Vietnam War 1945–1960 |url=http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |access-date=12 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230312070611/http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html|archive-date=March 12, 2023}}</ref> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥០ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើត[[ក្រុមប្រឹក្សាយោបល់ជំនួយយោធា]] (ក.យ.ជ.យ​​.) ដើម្បីសម្រួលដល់រដ្ឋបាលបារាំង ទាក់ទិននឹងយោបល់យុទ្ធសាស្ត្រ និងការបណ្តុះបណ្តាលទាហានវៀតណាម។.<ref name="Herring">{{Cite book |last=Herring |first=George C. |author-link= George C. Herring |title=America's Longest War: The United States and Vietnam, 1950–1975 (4th ed.) |date=2001 |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-07-253618-8}}</ref>{{Rp|១៨}} មកត្រឹមឆ្នាំ១៩៥៤ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចំណាយទឹកប្រាក់ប្រមាណ ១ ពាន់លានដុល្លារដើម្បីគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់បារាំង ដោយទទួលបន្ទុក ៨០% នៃការចំណាយសរុបនៅលើសង្គ្រាម។<ref name=Hastings/>{{Rp|៣៥}} ====សមរភូមិដៀនបៀនហ្វូ==== {{Main|សមរភូមិដៀនបៀនហ្វូ}} នៅឆ្នាំ១៩៥៤ បារាំងបានព្យាយាមកាត់ផ្ដាច់ខ្សែផ្គត់ផ្គង់របស់វៀតមិញនៅក្រុង[[ដៀនបៀនហ្វូ]]ក្បែរព្រំដែនប្រទេសឡាវ។ កងកម្លាំងវៀតមិញ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក[[វ៉ក ង្វៀនសាប]]បានឡោមព័ទ្ធកងទ័ពបារាំង ហើយបានចល័តកាំភ្លើងធំធុនធ្ងន់និងកងកាំភ្លើងធំប្រឆាំងយន្តហោះបន្ថែម ដើម្បីបាញ់ផ្លោងលើទីតាំងបារាំង។ ជាបន្ទាប់ កងកម្លាំងវៀតមិញក៏បានបើកការវាយប្រហារ​ម្តងហើយម្តងទៀតរហូតដល់ដាច់ប្រព័ន្ធភស្តុភារ​ផ្គត់ផ្គង់​បារាំង និងធ្វើឱ្យ​បារាំងចុះខ្សោយជាខ្លាំង​។{{Sfn|Hastings|2018|p=49-87}} ក្នុងកំឡុងសមរភូមិដៀនបៀនហ្វូនៃឆ្នាំ១៩៥៤ នាវាដឹកយន្តហោះរបស់អាមេរិកបានចូលមកដល់[[ឈូងសមុទ្រតុងកឹង]] រួចក៏បានបង្ហោះយន្តហោះឈ្លបយកការណ៍។ ដំណាលគ្នានោះដែរ បារាំងនិងអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមពិភាក្សាគ្នាអំពីលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អាវុធយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ ប៉ុន្តែគេនៅមិនទាន់ច្បាស់ថាតើកិច្ចពិភាក្សានោះត្រូវបានមន្ត្រីបារាំង-អាមេរិកពិចារណាម៉ត់ចត់ប៉ុណ្ណា និងផ្ដើមដោយអ្នកណាប្រាកដ។<ref name="Maclear">{{Cite book |last=Maclear |first=Michael |url=https://archive.org/details/tenthousanddaywa00mich/page/57 |title=The Ten Thousand Day War: Vietnam 1945–1975 |date=1981 |publisher=Thames |isbn=978-0-312-79094-3 |page=[https://archive.org/details/tenthousanddaywa00mich/page/57 57]}}</ref><ref name="Hastings" />{{Rp|៧៥}} តាមរយៈអនុប្រធានាធិបតីអាមេរិកនាពេលនោះគឺលោក[[រីឆាដ និចសុន]]បានឱ្យដឹងថា ផែនការប្រើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនោះត្រូវបាននាយអគ្គសេនាធិការរួមអាមេរិកគូសវាសឡើងដើម្បីគាំទ្រជួយបារាំង។<ref name="Maclear" /> ប្រធានាធិបតី លោក[[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]]បានបញ្ជាក់ថា អាមេរិកនឹងចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមលុះត្រាតែមានការគាំទ្រពីអង់គ្លេស ប៉ុន្តែត្រូវទីក្រុងឡុងដ៍បានបដិសេដ។<ref name="Tucker" />{{Rp|៧៦}} នៅទីបំផុត លោកអាយសិនហោវើក៏បានសម្រេចចិត្តមិននាំអាមេរិកបញ្ច្រៀតចូលក្នុងសង្គ្រាម<ref name="Hastings" />{{Rp|៧៥–៧៦}} ខណៈចារកម្មអាមេរិកបានកើតការសង្ស័យចំពោះឱកាសជោគជ័យរបស់បារាំង។<ref name="Gravel">{{Cite book |title=The Pentagon Papers (Gravel Edition), Volume 1 |pages=391–404}}</ref> នៅខែឧសភា កងកម្លាំងបារាំងនៅដៀនបៀហ្វូបានប្រកាសសុំចុះចាញ់ ដោយជាសញ្ញាបង្ហាញនូវទីបញ្ចប់នៃអន្តរាគមន៍យោធាបារាំងនៅឥណ្ឌូចិន។ នៅឯ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ]] បារាំងបានចរចារព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ជាមួយពួកវៀតមិញ ហើយបានបញ្ជាក់ប្រគល់ឯករាជ្យភាពដល់កម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម ដោយប្រទេសវៀតណាមត្រូវពុះខណ្ឌចែកជាជើង-ត្បូងជាបណ្ដោះអាសន្ន។<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Goscha |first1=Christopher E. |title=Geneva Accords |encyclopedia=Historical Dictionary of the Indochina War (1945–1954): An International and Interdisciplinary Approach |pages= |date=2011 |publisher=NIAS Press |isbn=9788776940638 |url=https://indochine.uqam.ca/en/component/content/article/1/528-geneva-accords.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Geneva Accords {{!}} history of Indochina {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Geneva-Accords |access-date=12 March 2026 |website=www.britannica.com |archive-date=28 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028002543/https://www.britannica.com/event/Geneva-Accords |url-status=live }}</ref> ==សម័យអន្តរកាល== [[File:Gen-commons.jpg|thumb|right|[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវ]]ឆ្នាំ១៩៥៤]] វៀតណាមត្រូវ[[ការបែងចែកវៀតណាម|បានបែងចែកជាបណ្ដោះអាសន្ន]]នៅ[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]] និងនៅក្រោមលក្ខន្តិកៈនៃកិច្ចព្រមព្រៀងហ្សឺណែវ ពួកអសេនិកជនត្រូវផ្ដល់ឱកាសដើម្បីបម្លាស់ទីដោយសេរីរវាងរដ្ឋបណ្ដោះអាសន្នទាំងពីរក្នុងរយៈកាលបីរយថ្ងៃ។ លោកហូ​ ជីមិញប៉ងចង់បន្តសង្គ្រាមនៅភាគខាងត្បូងវៀតណាម ប៉ុន្តែត្រូវបានសម្ព័ន្ធមិត្តចិនហាមឃាត់ ដោយបានណែនាំថា រូបលោកអាចយកឈ្នះបានតាមរយៈមធ្យោបាយបោះឆ្នោត។<ref>{{Cite news |date=1 January 2001 |title=China Contributed Substantially to Vietnam War Victory, Claims Scholar |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/article/china-contributed-substantially-to-vietnam-war-victory-claims-scholar |access-date=12 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502013703/https://www.wilsoncenter.org/article/china-contributed-substantially-to-vietnam-war-victory-claims-scholar|archive-date=May 2, 2023}}</ref><ref name=Hastings/>{{Rp|៨៧–៨៨}}​ ការបោះឆ្នោតទូទាំងប្រទេសគឺនឹងត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិមួយ។<ref name=Hastings/>{{Rp|៨៨–៩០}} យ៉ាងណា សហរដ្ឋអាមេរិបានចេញមុខជំទាស់នឹងការបោះឆ្នោតនោះផ្ទាល់នៅក្នុងសន្និសីទ ដោយទទួលបានការគាំទ្រតែពីតំណាងបាវ ដាយប៉ុណ្ណោះ។<ref name="Kinzer-2013">{{Cite book |last=Kinzer |first=Stephen |title=The Brothers: John Foster Dulles, Allen Dulles, and Their Secret World War |date=2013 |publisher=Macmillan |isbn=978-1-4299-5352-8 |pages=[{{GBurl|id=LVb4-1l1gF4C|q=lansdale.+attache|p=194}} 195–196]}}</ref> ក្នុងរយៈពេល ៣០០ ថ្ងៃនោះ ប្រជាជនអ្នកស្រុកវៀតណាមខាងជើងប្រមាណមួយលាននាក់បាននាំគ្នារត់គេចទៅវៀតណាមខាងត្បូង ដោយខ្លាចត្រូវធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដោយរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្ត<ref name=Hastings/>{{Rp|៩៦}}<ref>{{Cite web |last=Prados |first=John |date=January–February 2005 |title=The Numbers Game: How Many Vietnamese Fled South In 1954? |url=http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060527190340/http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |archive-date=27 May 2006 |access-date=12 March 2026 |publisher=The VVA Veteran |archivedate=27 ឧសភា 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060527190340/http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |url-status=dead }}</ref> ដោយក្នុងចំណោមអ្នករត់នោះរួមមាន អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិក ៥០០,០០០ នាក់ ពុទ្ធសាសនិក ២០០,០០០ នាក់ និងសហគមន៍ជនជាតិភាគតិចរាប់ពាន់នាក់ទៀត។{{sfn|Goscha|2016|pages=280}} ចលនាផ្លាស់ទីនេះត្រូវបានសម្របសម្រួលគាំទ្រដោយកម្មវិធីប្ដូរទីលំនៅរបស់អាមេរិកប្រមាណ ៩៣ លានដុល្លារ ដោយមានកងនាវាបារាំង និងអាមេរិកជួយចម្លងជនភៀសខ្លួនទាំងនោះ។<ref>{{Cite book |last=Murti |first=B.S.N. |url=https://archive.org/details/vietnamdivided0000unse |title=Vietnam Divided |date=1964 |publisher=Asian Publishing House |url-access=registration}}</ref> ក្រុមជនភៀសខ្លួននេះក៏ជាកម្លាំងចលករពង្រឹងរបប[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]ឱ្យកាន់តែស្អប់ខ្ពើមពួកកុម្មុយនីស្តខាងជើងបន្ថែមដែរ។{{sfn|Karnow|1997|p=238}} យុទ្ធជនវៀតមិញជាង ១០០,០០០ នាក់បានទៅភាគខាងជើងដើម្បីបង្កើតជា ''បុនក្រុមការ'' ដោយរំពឹងថានឹងត្រឡប់ទៅភាគខាងត្បូងវិញក្នុងរយៈកាលក្រោមពីរឆ្នាំ។<ref name=Kolko/>{{Rp|៩៨}} ពួកវៀតមិញនេះដែរបានបន្សល់ទុក[[ពួកបដិវត្តន៍អាជីព|កម្មាភិបាល]]ប្រហែលពី ៥,០០០ ទៅ ១០,០០០ នាក់នៅភាគខាងត្បូងត្រៀមបង្កកុបកម្ម។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៤}} ពួកទាហានបារាំងចុងក្រោយបានចាកចេញពីវៀតណាមនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៦<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៤}} ខណៈចិនវិញបានបង្ហើយការដកទ័ពរបស់ខ្លួនពីវៀតណាមខាងជើងនៅក្បែរៗពេលដូចគ្នានេះដែរ។<ref name=Ang/>{{Rp|១៤}} [[File:903aafd6079a3ed1 landing.jpg|thumb|upright=.7|ក្រុមអ្នកបដិវត្តន៍ប្រឆាំងបាវ ដាយនៃរបប[[រដ្ឋវៀតណាម]] ជួបប្រជុំគ្នានៅសាលាក្រុងសៃហ្គន, ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៥។]] នៅរវាងឆ្នាំ១៩៥៣ និងឆ្នាំ១៩៥៦ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតកំណែទម្រង់កសិកម្មផ្សេងៗ រួមមាន ''ការកាត់បន្ថយថ្លៃជួល'' និង ''កំណែទម្រង់ដីធ្លី''។ ក្នុងកំឡុងកំណែទម្រង់ដីធ្លី ប្រភពចេញពីសក្សីវៀតណាមខាងជើងបានឱ្យដឹងថាមានមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកភូមិ ១៦០ នាក់ត្រូវបានគេចាប់ប្រហារជីវិត ឬសរុបប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់។ យុទ្ធនាការសម្លាប់រង្គាលនេះភាគច្រើនបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ដីសណ្ដទន្លេក្រហម ដោយដូច្នេះ ចំនួនអ្នកស្លាប់ដែលវិជ្ជាករទូទៅច្រើនទទួលស្គាល់គឺ ៥០,០០០ នាក់។<ref name="Turner">{{Cite book |last=Turner |first=Robert F. |title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development |date=1975 |publisher=Hoover Institution Press |isbn=978-0-8179-6431-3}}</ref>{{Rp|១៤៣}}<ref>{{Cite journal |last=Gittinger |first=J. Price |date=1959 |title=Communist Land Policy in North Viet Nam |journal=Far Eastern Survey |volume=28 |issue=8 |pages=113–126 |doi=10.2307/3024603 |jstor=3024603}}</ref><ref name="Courtois">{{Cite book |last1=Courtois |first1=Stephane |title=The Black Book of Communism |title-link=The Black Book of Communism |last2=Werth |first2=Nicolas |last3=Panne |first3=Jean-Louis |last4=Paczkowski |first4=Andrzej |last5=Bartosek |first5=Karel |last6=Margolin |first6=Jean-Louis |date=1997 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-07608-2 |display-authors=1}}</ref>{{Rp|៥៦៩}}<ref>{{Cite book |last=Dommen |first=Arthur J. |title=The Indochinese Experience of the French and the Americans |date=2001 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-33854-9 |page=340}}</ref> ឯកសារពីបណ្ណសារវៀតណាមនិងហុងគ្រីវិញបានរាប់ចំនួនអ្នកស្លាប់តិចជាងនេះ ពោលគឺលើសពី ១៤,០០០ នាក់បន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{Cite web |last=Vu |first=Tuong |date=25 May 2007 |title=Newly released documents on the land reform |url=http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html |archive-date=20 April 2011 |access-date=13 March 2026 |website=Vietnam Studies Group |archivedate=20 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Szalontai |first=Balazs |date=November 2005 |title=Political and Economic Crisis in North Vietnam, 1955–56 |journal=Cold War History |volume=5 |issue=4 |pages=395–426 |doi=10.1080/14682740500284630 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Vu |first=Tuong |title=Paths to Development in Asia: South Korea, Vietnam, China, and Indonesia |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-48901-0 |page=103 }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ថ្នាក់ដឹកនាំទីក្រុងហាណូយបានសារភាពពី "ភាពហួសហេតុ"ក្នុងការអនុវត្តកម្មវិធីនេះ និងបានប្រគល់ដីធ្លីឱ្យពួកម្ចាស់កម្មសិទ្ធិដើមវិញ។<ref name=Hastings/>{{Rp|៩៩–១០០}} នៅភាគខាងត្បូងវិញ [[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលមានបាវ-ដាយជាអធិរាជ និង[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនោះ មិនបានចុះហត្ថលេខាអ្វីនៅក្នុងសន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤ ឡើយ។ គណៈប្រតិភូវៀតណាមមិនមែនកុម្មុយនីស្តបានបដិសេធយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះការបែងចែកប្រទេសវៀតណាមជាពីរ ប៉ុន្តែត្រូវអសារបង់នៅពេលបារាំងបានទទួលស្គាល់សំណើរបស់ប្រតិភូវៀតមិញ[[ហ្វាម វ៉ាន់ដុង]]<ref name="PP">{{Cite book |title=The Pentagon Papers (Gravel Edition), Volume 3 |date=1971 |publisher=Beacon Press}}</ref>{{Rp|១៣៤}} ដែលបានស្នើសុំវិធីបង្រួបបង្រួមវៀតណាមតាមរយៈការបោះឆ្នោតក្រោមការត្រួតពិនិត្យនៃ "គណៈកម្មាការតំបន់"។<ref name=PP/>{{Rp|១១៩}} អាមេរិកបានប្រតិកម្មតបវិញជាមួយនឹង​ "ផែនការអាមេរិក" ដោយទទួលការគាំទ្រពីវៀតណាមខាងត្បូង និងសហរាជាណាចក្រ។<ref name=PP/>{{Rp|១៤០}} ផែនការអាមេរិកនោះបានចាត់ចែងធ្វើការបោះឆ្នោតបង្រួបបង្រួមដូចគ្នា តែត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតមើលពីអង្គការសហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែចុងក្រោយ វាត្រូវបានជំទាស់ដោយគណៈប្រតិភូសូវៀត។<ref name=PP/>{{Rp|១៤០}} សហរដ្ឋអាមេរិកបានលើកឡើងថា៖ "ដោយការគោរពលើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍នៃរដ្ឋវៀតណាម សហរដ្ឋអាមេរិកសុំនិយាយបញ្ជាក់ពីគោលជំហរប្រពៃណីរបស់ខ្លួនឡើងវិញ នោះគឺប្រជាជនគ្រប់រូបត្រូវទទួលបានសិទ្ធកំណត់អនាគតរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ ហើយសាមីខ្លួននឹងមិនចូលរួមក្នុងសំណើ ឬផែនការណាមួយដែលបិទរារាំងដំណើរការនោះឡើយ"។<ref name=PP/>{{Rp|៥៧០–៥៧១}} លោកប្រធានាធិបតីអាយសិនហោវើបានសរសេរនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ ថា៖ {{Blockquote|"ខ្ញុំមិនដែលបាននិយាយ ឬទាក់ទងគ្នាជាមួយមនុស្សដែលមានចំណេះដឹងក្នុងកិច្ចការឥណ្ឌូចិន ដែលគេមិនយល់ស្របថាការបោះឆ្នោតត្រូវធ្វើឡើងក្នុងរយៈកាលនៃជម្លោះសង្គ្រាមទេ ប្រហែលជាប៉ែតសិបភាគរយនៃប្រជាជនទាំងអស់នឹងបោះឆ្នោតឱ្យហូ ជីមិញកុម្មុយនីស្តជាមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនជាជាងអគ្គរដ្ឋបាវ ដាយ។ ពិតមែនទៅ កង្វះពួកមេដឹកនាំ ហើយការដឹកនាំខាងបាវ ដាយគឺជាកត្តាមួយដែលក្នុងអារម្មណ៍ជាទូទៅចំណោមជនវៀតណាមដែលថាពួកគេគ្មានអ្វីត្រូវប្រយុទ្ធដើម្បីបាវ ដាយឡើយ។"{{Sfn|Eisenhower|1963|p=[https://archive.org/details/mandateforchange00eise/page/372 372]}}}} ផ្អែកតាមរយៈ ''ឯកសារបញ្ចកោណ'' បានចាត់ទុកឌៀមជាបេក្ខជនដែលមានប្រជាប្រិយភាពឆ្ងាយជាងបាវ ដាយទាក់ទិននឹងរឿងប្រឆាំងនឹងលោកហូ ដោយសរសេរថា៖ "ប្រាកដណាស់នៅឆ្នាំ១៩៥៦ ចំនួនសមាមាត្រប្រជាជនដែលអាចបោះឆ្នោតឱ្យលោកហូ (ប្រៀបនឹងឌៀម) នៅក្នុងការការបោះឆ្នោតសេរីគឺមិនតិចជាងប៉ែតសិបភាគរយឡើយ"។<ref>{{cite web |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |title=Evolution of the War. Origins of the Insurgency |page=6 |date=January 15, 1969 |website=National Archives |access-date=13 March 2026 |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912155004/https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |url-status=live }}</ref> ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ូឡូញ និងកាណាដាដែលតំណាងឱ្យ[[គណៈកម្មាការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ]] (គ.ត.អ.) បានថ្លែងថា ការបោះឆ្នោតដែលយុត្តិធម៌ និងមិនលម្អៀងតែម្តងគឺមិនអាចទៅរួចទេ ដោយរាយការណ៍បន្ថែមថា ទាំងភាគីខាងជើងនិងខាងត្បូងមិនបានគោរពប្រកាន់ដល់យុទ្ធសន្តិភាពទេ។<ref>{{Harvnb|Woodruff|2005|p=6}} ចែងថា៖ "The elections were not held. South Vietnam, which had not signed the Geneva Accords, did not believe the Communists in North Vietnam would allow a fair election. In January 1957, the International Control Commission (ICC), comprising observers from India, Poland, and Canada, agreed with this perception, reporting that neither South nor North Vietnam had honored the armistice agreement. With the French gone, a return to the traditional power struggle between north and south had begun again.។"</ref> ចាប់ពីខែមេសា ដល់ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥៥ លោកដៀមបានប្រើអំណាចវាយប្រហារទៅលើក្រុមបក្សពួកដែលប្រឆាំងនឹងរូបលោកតាមរយៈការផ្ដើមប្រតិបត្តិការប្រឆាំងនឹងពួកគណៈសាសនាដូចជា [[កាវដៃ]] និងគណៈនិកាយ[[ផ្វាហ៊ែវ]]របស់[[បាគុត]]។ យុទ្ធនាការរបស់ឌៀមក៏បានទៅប៉ះទង្គិចជាមួយនឹងក្រុមឧក្រិដ្ឋកម្ម[[ប៊ីញស្វៀន]]ផងដែរ ដែលត្រូវជាសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងពួកសមាជិកនៃនគរបាលសម្ងាត់កុម្មុយនីស្ត បំពាក់ដោយអាវុធយោធាខ្លះៗ។ [[សមរភូមិសៃហ្គន (១៩៥៥)|ការប្រយុទ្ធគ្នា]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅសៃហ្គនរវាងក្រុមមួយនេះជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលរបស់ឌៀម ហើយទីបំផុតក៏ត្រូវចាញ់ប្រៀបនឹងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលក្នុងខែមេសានៃឆ្នាំនោះ។ ខណៈដែលចំនួនអ្នកប្រឆាំងនឹងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ឃោរឃៅរបស់ឌៀមបានកំពុងកើនឡើង លោកក៏បានបង្វែរកំហុងចោទប្រកាន់លើពួកកុម្មុយនីស្តថាជាឬសគល់នៃបញ្ហា។<ref name=Tucker/> នៅក្នុង[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិមួយស្ដីអំពីអនាគតនៃរដ្ឋវៀតណាម]]ដែលធ្វើឡើងក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ លោកឌៀមបាន[[ការបន្លំការបោះឆ្នោត|លួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោត]]ដោយមានការជួយទំនុកបម្រុងពីបងប្អូនរបស់លោកគឺ [[ង៉ូ ឌិញញូ]] ហើយជាលទ្ធផលបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៩៨.២ ភាគរយ ដោយក្នុងនោះរួមមាន ១៣៣% នៅក្នុងសៃហ្គន។ ថ្វីបើពួកទីប្រឹក្សាអាមេរិករបស់លោកបានផ្ដល់អនុសាសន៍ឱ្យមានការឈ្នះដោយសមហេតុសមផលត្រឹមចន្លោះពី "៦០ ទៅ ៧០ ភាគរយ" ក្ដី តែលោកឌៀមបានមើលឃើញប្រជាមតិនេះថាជាការសាកល្បងនូវអំណាច។{{sfn|Karnow|1997|p=224}} បីថ្ងៃក្រោយមក លោកក៏បានប្រកាសវៀតណាមខាងត្បូងជារដ្ឋឯករាជ្យមួយក្រោមឈ្មោះថា សាធារណរដ្ឋវៀតណាម (ស.វ.) ដែលមានខ្លួនលោកជាប្រធានាធិបតី។<ref name=Hastings/> ដូចគ្នានេះដែរ លោកហូ ជីមិញ និងបក្សពួកមន្ត្រីកុម្មុយនីស្តបានឈ្នះទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៩៩% នៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានធ្វើឡើងនៅវៀតណាមខាងជើង។<ref name=Turner/>{{Rp|១៩៣–១៩៤, ២០២–២០៣, ២១៥–២១៧}} [[ទ្រឹស្ដីដូមីណូ]] ដែលបានលើកឡើងថា បើប្រទេសមួយធ្លាក់ទៅក្រោមលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត នោះប្រទេសដទៃៗទៀតដែលនៅជុំវិញក៏ធ្លាក់ទៅតាមដូចគ្នា ត្រូវបានស្នើឡើងជាគោលនយោបាយដំបូងដោយរដ្ឋបាលអាយសិនហោវើ។<ref name=McNamara/>{{Rp|១៩}} លោក[[ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]] ដែលកាលនុះជាសមាជិក[[ព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិក|ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក]] បាននិយាយថ្លែងថា៖ "ប្រទេសភូមា ថៃ ឥណ្ឌា ជប៉ុន និងហ្វីលីពីន ហើយជាក់ស្ដែង ឡាវ និងកម្ពុជា សន្តិសុខរបស់ពួកគេទាំងអស់នឹងត្រូវរងការគំរាមកំហែង ប្រសិនបើរលកក្រហមនៃកុម្មុយនីស្តហូរចូលក្ដោបប្រទេសវៀតណាម"។<ref>{{Cite web |title=America's Stakes in Vietnam Speech to the American Friends of Vietnam, June 1956 |url=http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626125802/http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx |archive-date=26 June 2012 |access-date=26 June 2012 |publisher=JFK Library |archivedate=26 មិថុនា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120626125802/http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx }}</ref> ==សម័យឌៀម ឆ្នាំ១៩៥៤–១៩៦៣== === របបគ្រប់គ្រង === [[File:Ngo Dinh Diem at Washington - ARC 542189.jpg|thumb|លោកប្រធានាធិបតី[[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]] និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]] កំពុងទទួលស្វាគមន៍ប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូង លោក[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]នៅរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោន, ៨ ឧសភា ១៩៥៧]] ឌៀមគឺជាបុគ្គលម្នាក់ដែលមានការជឿស៊ប់លើសាសនារ៉ូម៉ាំងកាតូលិក ជាអ្នកប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តឥតងាករេ ជាតិនិយម និងអភិរក្សសង្គមមួយរូប។ ប្រវត្តិវិទូបានកត់សម្គាល់ថា៖ "លោកជាមនុស្សតំណាងឱ្យលទ្ធិជាតិនិយមដ៏តូចចង្អៀតនិងជ្រុលនិយម បូករួមជាមួយនឹងការនិយម[[អត្តាធិបតេយ្យ]] និង[[បក្ខពួកនិយម]]"។<ref name=McNamara/>{{Rp|២០០–២០១}} ប្រជាជនវៀតណាមដែលភាគច្រើនជា[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|ពុទ្ធសាសនិក]]បានកើតក្ដីបារម្ភចំពោះសកម្មភាពបូជាកិច្ចនៃប្រទេសជាតិដោយឌៀមទៅ[[ព្រះម៉ែម៉ារី]] (មាតាព្រះយេស៊ូ)។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥<ref>{{Cite web |date=2025-01-13 |title=Some Clarifications on Lịch sử Nam bộ kháng chiến {{!}} Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/some-clarifications-lich-su-nam-bo-khang-chien |access-date=2026-03-16 |website=www.wilsoncenter.org }}</ref> លោកឌៀមបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការ "បរិហារកុម្មុយនីស្ត" ពោលគឺការចាប់ខ្លួន ការធ្វើទារុណកម្ម និងការប្រហារជីវិតក្រុមអ្នកគាំទ្រលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត និងក្រុមប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ លោកបានប្រកាសអនុវត្តច្បាប់ប្រហារជីវិតចំពោះបុគ្គលណាដែលត្រូវបានចោតជាជនកុម្មុយនីស្ត។<ref name="WarBegan" /> រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងបានអះអាងថា គិតត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៧ ប្រជាជនវៀតណាមជាង ៦៥,០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ដាក់ពន្ធនាការ និង ២,១៤៨ នាក់ត្រូវបានប្រហារជីវិតដោយអាជ្ញាធរវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last=Turner |first=Robert F. |title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development |date=1975 |publisher=Hoover Institution Publications |isbn=978-0817964313 |pages=174–178}}</ref> ចូលមកដល់ឆ្នាំ១៩៥៩ អ្នកជាប់ពន្ធនាគារជាលទ្ធផលនៃយុទ្ធនាការនេះបានសល់ត្រឹម ៤០,០០០ នាក់។<ref name=Kolko/>{{Rp|៨៩}} នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ លោកឌៀមបានប្រកាសកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លី ដោយបានកំណត់ទំហំដីកសិកម្មស្រូវក្នុងមួយម្ចាស់ម្នាក់។ ដីកសិកម្មទំហំ ១.៨ លានហិចតា ត្រូវបានដាក់លក់ជូនអ្នកដែលគ្មានកម្មសិទ្ធិដីធ្លី។ មកត្រឹមឆ្នាំ១៩៦០ កំណែទម្រង់មួយនេះបានជាប់គាំង ដោយសារតែអ្នកគាំទ្រធំៗរបស់ឌៀមភាគច្រើនជាម្ចាស់ដីធ្លីធំៗដែរ ដោយពួកគេមិនសុខចិត្តបាត់បង់ដីរបស់គេ។<ref name="Collision">{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |url=https://archive.org/details/collisionofcultu00doyl |title=The Vietnam Experience, a Collision of Cultures |last2=Weiss |first2=Stephen |date=1984 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=978-0939526123 |url-access=registration}}</ref>{{Rp|១៤–១៦}} នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៧ លោកឌៀមធ្វើ[[ដំណើរទស្សនកិច្ចង៉ូ ឌិញឌៀមនៅសហរដ្ឋអាមេរិក|ដំណើរទស្សនកិច្ចរយៈពេលដប់ថ្ងៃ]]ទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកអាយសិនហោវើបានសន្យាផ្តល់ជំនួយគាំទ្រជាបន្តបន្ទាប់ដល់វៀតណាមខាងត្បូង ហើយថែមទាំងប្រារព្ធធ្វើពិធីដង្ហែរក្បួនសម្រាប់លោកដៀមកំឡុងទស្សនកិច្ចលោកទៀតផង។ ចំពោះរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]]វិញ គឺមិនសូវជាពេញចិត្តនឹងឌៀមប៉ុន្មានទេ ប៉ុន្តែលោកត្រូវបង្ខំចិត្តគាំទ្រព្រោះកាលនោះគឺគ្មាននរណាម្នាក់អាចមានប្រៀបដូចនឹងឌៀមឡើយ។{{sfn|Karnow|1997|p=230}} === កុបកម្មនៅភាគខាងត្បូង ឆ្នាំ១៩៥៤–៦០ === {{Main|វៀតកុង|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៥៩–១៩៦៣)}} នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤ និងឆ្នាំ១៩៥៧ រដ្ឋាភិបាលឌៀមបានទទួលជោគជ័យក្នុងការទប់ស្កាត់កោលាហលទ្រង់ទ្រាយធំដែលបានផ្ទុះឡើងនៅតាមទីជនបទ។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៧ ពួកឧទ្ទាមបានបើកយុទ្ធនាការលបធ្វើឃាតដ៏ធំមួយ ដោយសម្ដៅហៅថា "ការប្រល័យជនក្បត់ជាតិ"។<ref name="McNamera35">{{Cite book |last1=McNamera |first1=Robert S. |title=Argument Without End |last2=Blight |first2=James G. |last3=Brigham |first3=Robert K. |date=1999 |publisher=PublicAffairs |isbn=1-891620-22-3 |pages=35}}</ref> នៅដើមឆ្នាំ១៩៥៩ ឌៀម បានចាត់ទុកសកម្មភាពប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលដោយហិង្សាជាទោសប្រហារជីវិត តាយរយៈការអនុវត្តច្បាប់លេខ ១០/៥៩។ <ref>{{Cite web |title=Excerpts from Law 10/59, 6 May 1959 |url=http://vietnam.vassar.edu/doc6.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723163835/http://vietnam.vassar.edu/doc6.html |archive-date=23 July 2008 |access-date=20 មេសា 2013 |archivedate=23 កក្កដា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080723163835/http://vietnam.vassar.edu/doc6.html }}</ref> ប្រវត្តិវិទូលោក[[ដូក្លាស​ ផៃស៍]] បានប៉ាន់ប្រមាណថា ក្រុមពួកឧទ្ទាមបានចាប់ជំរិតមនុស្សប្រហែល ២,០០០ នាក់ និងព្រមទាំងធ្វើឃាតសម្លាប់មន្ត្រី មេភូមិ បុគ្គលិកមន្ទីរពេទ្យ និងគ្រូបង្រៀនប្រមាណ ១,៧០០ នាក់ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦០។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៦}}<ref name="WarBegan" /> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦០ [[ការិយាល័យកណ្ដាលសម្រាប់វៀតណាមខាងត្បូង]] (ក.ក.វ.ណ.ត.) ដែលត្រូវជាទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់វៀតណាមខាងជើងនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង បានបញ្ជាឱ្យមានសកម្មភាពបះបោរព្រមៗគ្នានៅវៀតណាមខាងត្បូង ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមួយភាគបីក៏ធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយក្រុមកុម្មុយនីស្ត។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៦–១០៧}} នៅក្នុងខែធ្នូ វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតក្រុម[[វៀតកុង]] (វ.ក.) ឡើង​ ដោយមានគោលដៅបង្រួបបង្រួមពួកក្រុមឧទ្ទាមទាំងអស់ដែលមាននិន្នាការប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងឱ្យស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់ខ្លួន។ វៀតកុងត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ[[ស្រុកមេមត់]]ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ក.ក.វ.ណ.ត.។<ref name=Ang/>{{Rp|៥៥–៥៨}} ==== ការចូលរួមរបស់វៀតណាមខាងជើង ==== {{See also|ការឈ្លានពានរបសវៀតណាមខាងជើងលើឡាវ|ផ្លូវលំហូជីមិញ}} នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៦ មេដឹកនាំកុម្មុយនីស្តភាគខាងត្បូង លោក[[ឡេ ស៊ួន]]បានបង្ហាញផែនការមួយដើម្បីស្ដារការបះបោរក្រោមឈ្មោះថា "មាគ៌ាទៅភាគខាងត្បូង" ទៅកាន់ការិយាល័យនយោបាយនៅទីក្រុងហាណូយ។ ដោយសារតែប្រទេសចិននិងសូវៀតនាពេលនោះបានប្រឆាំងនឹងការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងវៀតណាមទាំងពីរភាគ ដូច្នេះផែនការរបស់លោកក៏ត្រូវបានរំសាយចោល។<ref name=Ang/>{{Rp|៥៨}} ទោះជាយ៉ាងណា នៅខែធ្នូនៃឆ្នាំដដែរនោះ ថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងក៏បានសម្រេចអនុម័តវិធានការស្ដារការបះបោរសាកល្បង។{{Sfn|Olson|Roberts |2008|p=67}} នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៨ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានត្រួតត្រាមជ្ឈមណ្ឌលដឹកជញ្ជូននៅ[[ស្រុកសេពុញ]]ភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ ក្បែរតំបន់គ្មានយោធារវាងវៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូង។<ref name="Prados-1999">{{Cite book |last=Prados |first=John |title=The Blood Road: The Ho Chi Minh Trail and the Vietnam War |date=1999 |publisher=Wiley |isbn=9780471254652}}</ref>{{Rp|២៤}} បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើងបានអនុម័ត "សង្គ្រាមប្រជាជន" លើវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩<ref name=Hastings/>{{Rp|១១៩–១២០}} ហើយក្នុងខែឧសភា [[ក្រុមលេខ៥៥៩]] ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]] ហើយបន្ទាប់មក ដំណើរសាងសង់ផ្លូវរយៈពេលប្រាំមួយខែឆ្លងកាត់ព្រៃភ្នំប្រទេសឡាវក៏បានដំណើរការ។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង និងកងកម្លាំង[[ប៉ៈថេតឡាវ]]បានឈ្លានពានប្រទេសឡាវ ដោយប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹង[[កងទ័ពភូមិន្ទឡាវ]]តាមបណ្តោយតំបន់ព្រំដែន។<ref name="Morrocco-1985">{{Cite book |last=Morrocco |first=John |title=Rain of Fire: Air War, 1969–1973 |date=1985 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=9780939526147 |series=Volume 14 of Vietnam Experience}}</ref>{{Rp|២៦}} ក្រោយពីធ្វើខ្សែផ្លូវរួច កម្លាំងវៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ៥០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនចូលវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃប្រតិបត្តិការសង្គ្រាមប្រជាជនរបស់ខ្លួន។{{Sfn|Military History Institute of Vietnam|2002|p=xi}} ការដឹកជញ្ជូនគ្រឿងសព្វាអាវុធឆ្លងកាត់ផ្លូវនេះលើកដំបូងត្រូវបានបញ្ចប់នៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៥៩។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦០ វៀតណាមខាងជើងបានចាត់អនុវត្តកម្មវិធីកំណែនទាហានសម្រាប់កងទ័ព។<ref>{{Cite book |last=Prados |first=John |title=Rolling Thunder in a Gentle Land |date=2006 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-84603-020-8 |editor-last=Wiest |editor-first=Andrew |location=Oxford |pages=74–95 |chapter=The Road South: The Ho Chi Minh Trail |chapter-url=https://archive.org/details/rollingthunderin00wies}}</ref> ទាហានកុម្មុយនីស្តប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានលបចូលវៀតណាមខាងត្បូងរវាងឆ្នាំ១៩៦១ និងឆ្នាំ១៩៦៣។<ref name=Ang/>{{Rp|៧៦}} ==អាណត្តិខេនណឹឌី, ឆ្នាំ១៩៦១–៦៣== {{Main|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៥៩–១៩៦៣)|កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច}} [[File:The President's News Conference, 23 March 1961.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីកំពុងពន្យល់បកស្រាយពីស្ថានភាពនៅឥណ្ឌូចិនក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន, ២៣ មីនា ១៩៦១]] បន្ទាប់ពីយកឈ្នះរ៉ូណាល់ និចសុននៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៦០|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីឆ្នាំ១៩៦០]] ចន ផ្វ. ខេនណឹឌីបានប្ដេជ្ញាបន្តគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តដែលបន្សល់ពីរដ្ឋបាលទ្រូមែន និងអាយសិនហោវើ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ បន្ទាប់ពីអាមេរិកបានរងបរាជ័យធំៗជាប់ៗគ្នា (ដូចជា [[ការឈ្លានពានឆកសមុទ្រជ្រូក]] និង[[វិបត្តិមីស៊ីលគុយបា]]) ខេនណឹឌីបានចាប់ផ្ដើមពង្រឹងគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តរបស់អាមេរិក ដោយធ្វើយ៉ាងណានឹងបិទខ្ទប់ក្រុមកុម្មុយនីស្តវៀតណាមកុំឱ្យទទួលជោគជ័យបាន។<ref>{{cite journal |last1=Bostdorff |first1=Denise M. |last2=Goldzwig |first2=Steven R. |title=Idealism and Pragmatism in American Foreign Policy Rhetoric: The Case of John F. Kennedy and Vietnam |journal=Presidential Studies Quarterly |date=1994 |volume=24 |issue=3 |pages=515–530 |id=215692085 |jstor=27551281 }}</ref> គោលនយោបាយខេនណឹឌីផងដែរបានកំណត់មិនបញ្ជូនទាហានអាមេរិកមកច្បាំងលើទឹកដីវៀតណាមឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ លោកចង់ឃើញរដ្ឋាភិបាលឌៀមប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងវៀតណាមកុម្មុយនីស្តដោយខ្លួនឯងជាមួយនឹងជំនួយសព្វាវុធនិងបច្ចេកទេសពីអាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Vietnam Task Force |url=http://media.nara.gov/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-B-4.pdf |title=Report of the Office of the Secretary of Defense Vietnam Task Force |date=1969 |publisher=Office of the Secretary of Defense |location=Washington, DC |pages=1–2 |chapter=IV. B. Evolution of the War 4. Phased Withdrawal of U.S. Forces in Vietnam, 1962–64 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504231323/http://media.nara.gov/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-B-4.pdf |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> តែយ៉ាងណា កម្រិតគុណភាពក្នុងជួរកងទ័ពទាហានវៀតណាមខាងត្បូងគឺនៅខ្វះខាតច្រើន គួបផ្សំជាមួយនឹងអំពើពុករលួយនិងបក្សពួកនិយមពីលើបន្ថែម។ ការគាំទ្ររបស់ទីក្រុងហាណូយចំពោះវៀតមិញបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងការកំណត់ជំនោរនៃសង្គ្រាមនេះពិតមែន ប៉ុន្តែភាពផុយស្រួយរបស់រដ្ឋាភិបាលនិងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងក៏ជាកត្តាសំខាន់មួយផងដែរ។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៦៩}} [[File:President meets with Secretary of Defense. President Kennedy, Secretary McNamara. White House, Cabinet Room - NARA - 194244.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីកំពុងពិភាក្សាជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអាមេរិក លោក[[រ៉ូបឺត​ មាំខណឺមែរ៉ា]] ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦២]] ទីប្រឹក្សា​លោកខេនណឹឌីចំនួនពីររូបគឺលោក[[ម៉ាក់ស្វែល ថេល័រ]] និង[[វ៉លត៍ រ៉ូស្តូវ]]បានណែនាំខេនណឹឌីឱ្យបញ្ជូនកងទ័ពអាមេរិកទៅកាន់វៀតណាមខាងត្បូង ដោយក្លែងពួកគេជាកម្មករជួយសង្គ្រោះក្នុងគ្រោះទឹកជំនន់ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ខេនណឹឌីបានបដិសេដនឹងគំនិតពួកគេ ហើយបែរមកផ្ដោតលើការបញ្ជូនជំនួយផ្គត់ផ្គង់យោធាវិញ។<ref>{{Cite news |last=Stavins |first=Ralph L. |date=22 July 1971 |title=A Special Supplement: Kennedy's Private War |work=The New York Review of Books |url=http://www.nybooks.com/articles/1971/07/22/a-special-supplement-kennedys-private-war/ |access-date=19 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230406045200/https://www.nybooks.com/articles/1971/07/22/a-special-supplement-kennedys-private-war/|archive-date=April 6, 2023}}</ref> នៅក្នុងអាណត្តិអាយសិនហោវើ អាមេរិកបានបញ្ជូនទីប្រឹក្សាយោធា ៩០០ នាក់មកវៀតណាម រួចមកដល់ឆ្នាំ១៩៦១ ក្រោមប្រធានាធិបតីខេនណឹឌី ទីប្រឹក្សាអាមេរិកនៅវៀតណាមបានកើនហក់ឡើងមក ១៩,០០០ នាក់។<ref name=Hastings/>{{Rp|១៣១}} [[កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច]]ត្រូវបានផ្តួចផ្តើមឡើងនៅចុងឆ្នាំ១៩៦១ រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងដោយផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅប្រជាពលរដ្ឋតាមទីជនបទទៅកាន់ទីទួលដែលមានសុវត្ថិភាពពីពួកវៀតកុង។ ក៏ប៉ុន្តែគិតមកត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ វឌ្ឍនភាពកម្មវិធីមួយនេះក៏បានថយចុះ ហើយទីបំផុតក៏បានបិទបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤។<ref name=Tucker/>{{Rp|១០៧០}} រំលងមកខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦២ ប្រទេសចំនួន ១៤ រួមមានប្រទេសចិន វៀតណាមខាងត្បូង សហភាពសូវៀត វៀតណាមខាងជើង និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិស្តីពីអព្យាក្រឹតភាពឡាវ]]។ ===រដ្ឋប្រហារ និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម=== {{Main|ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មង៉ូ​ ឌិញឌៀម}} {{See also|សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣}} នៅលើសមរភូមិវិញ យោធាវៀតណាមខាងត្បូងបានបរាជ័យយ៉ាងអាម៉ាស់ ពិសេសនៅក្នុង[[សមរភូមិអាប់ប៉ាក]] ថ្វីបើខ្លួនមានកម្លាំងច្រើនជាងនិងអាវុធទំនើបជាងវៀតកុងក្ដី។<ref name="Sheehan">{{Cite book |last=Sheehan |first=Neil |title=A Bright Shining Lie – John Paul Vann and the American War in Vietnam |date=1989 |publisher=Vintage |isbn=978-0-679-72414-8|url=https://archive.org/details/brightshininglie0000shee_r0g3}}</ref>{{Rp|២០១–២០៦}} មន្ត្រីអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមសង្ស័យនិងមន្ទិលចំពោះសមត្ថភាពថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង​ ពិសេសគឺលោកប្រធានាធិបតីឌៀមនោះឯង។ ឌៀមខ្លួនលោកផ្ទាល់ ក្រោយពីប្រឈមនឹងរដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងផ្ដួលអំណាចលោកនៅ[[រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦០|ឆ្នាំ១៩៦០]] និង[[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅវិមានឯករាជ្យវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦២|ឆ្នាំ១៩៦២]] លោកក៏ចាប់ផ្ដើមកើតក្ដីសង្ស័យនឹងមនុស្សជុំវិញខ្លួន ដោយដូច្នេះ លោកច្រើនតែផ្ដោតលើការការពារអំណាចតាមរយៈការតម្លើងតំណែងរបស់មនុស្សជំនិតរបស់លោកជាជាងការធ្វើសង្គ្រាមនឹងពួកកុម្មុយនីស្ត។ ប្អូនប្រុសប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីគឺលោក[[រ៉ូបឹត ផ្វ. ខេនណឹឌី]]បានកត់សម្គាល់ថា "ឌៀមគឺមិនព្រមចុះចេញរំលែកអំណាចឡើយ។ គាត់ជាបុគ្គលម្នាក់ដែលពិបាកនិយាយជាមួយណាស់..."។<ref>Live interview by John Bartlow Martin. ''Was Kennedy Planning to Pull out of Vietnam?'' New York City. John F. Kennedy Library, 1964, Tape V, Reel 1.</ref> នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៣ ពុទ្ធសាសនិកវៀតណាមខាងត្បូងនៅទីក្រុង[[ហ្វេ]]បានចេញធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងបម្រាមរដ្ឋាភិបាលដែលហាមឃាត់ការបង្ហោះ[[ទង់ព្រះពុទ្ធសាសនា]]នៅ[[បុណ្យវិសាខបូជា|ថ្ងៃបុណ្យវិសាខបូជា]]។ កងកម្លាំងសន្តិសុខក្រោមរបបឌៀមបានបើកការបាញ់ប្រហារដោយសម្លាប់បាតុករចំនួនប្រាំបួននាក់ បង្កបង្កើតជា[[វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា]]។ ចលនាប្រឆាំងរបបឌៀមក្នុងចំណោមពុទ្ធសាសនិកបានរីកធំឡើងៗ ហើយនៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៣ កងកម្លាំងពិសេសរបស់យោធាវៀតណាមក្រោមបញ្ជាការវរសេនីយ៍ឯក[[ឡេ ក្វាងទុង]]ដែលស្មោះស្ម័គ្រភក្ដីភាពចំពោះប្អូនប្រុសប្រធានាធិបតីឌៀមគឺង៉ូ ឌិញញូដែលនិយមកាន់សាសនាកាតូលិកនោះ បានចូលវាយបំផ្លាញវត្តអារាម បណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់រយនាក់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។<ref name="NPV 2018">{{Cite journal |last=Nguyen |first=Phi-Vân |title=A Secular State for a Religious Nation: The Republic of Vietnam and Religious Nationalism, 1946–1963 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-asian-studies/article/secular-state-for-a-religious-nation-the-republic-of-vietnam-and-religious-nationalism-19461963/6686A381A12183648E76430BC646BC85 |journal=The Journal of Asian Studies |date=2018 |volume=77 |issue=3 |pages=741–771 |doi=10.1017/S0021911818000505 }}</ref> [[File:Arvncapture.jpg|thumb|upright=.8|left|កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងកំពុងធ្វើការចាប់ខ្លួនទាហានវៀតកុង]] មន្ត្រីអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមពិភាក្សាអំពីការផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំនៅវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៦៣។ ខណៈក្រសួងការបរទេសអាមេរិកមាននិន្នាការគាំទ្រឱ្យមានរដ្ឋប្រហារ ប៉ុន្តែមន្ទីរបញ្ចកោណវិញចង់បន្តរក្សាឌៀមជាក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង។ ក្នុងចំណោមចំណុចប្តូររបបដែលបានស្នើឡើងនោះគឺ ការដកអំណាចប្អូនប្រុសរបស់ឌៀមឈ្មោះញូ ដែលកាលនុះកំពុងគ្រប់គ្រងនគរបាលសម្ងាត់និងកងកម្លាំងពិសេស ហើយត្រូវបានអាមេរិកមើលឃើញថាជាអ្នកនៅពីក្រោយការបង្ក្រាបគាបសង្កត់បាតុកម្មពុទ្ធសាសនិក និងជាបុគ្គលគ្រប់គ្រងគ្រួសារត្រកូលង៉ូ។ ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ សេអ៊ីអា របស់អាមេរិកបានទាក់ទងក្រុមឧត្តមសេនីយ៍ដែលមានគម្រោងប៉ុនប៉ងដកអំណាចរបស់ឌៀម ហើយបានប្រាប់ពួកគេថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងមិនប្រឆាំង ហើយក៏មិនដាក់ទោសពួកគេតាមការកាត់ផ្តាច់ជំនួយដែរ ប្រសិនបើពួកគេអនុវត្តតាមផែនការនោះ។ ទីបំផុត ឌៀមក៏ត្រូវបានគេផ្តួលរំលំ និងត្រូវប្រហារជីវិតរួមជាមួយប្អូនប្រុសរបស់លោកនៅថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ លោកម៉ាក់ស្វែល ថេល័រនឹកឃើញថា បន្ទាប់ពីដំណឹងបានឆ្លងទៅដល់ខេនណឹឌី គាត់បាន "ប្រញាប់ប្រញាល់រត់ចេញពីបន្ទប់អមដោយទឹកមុខភ្ញាក់ផ្អើល និងចិត្តស្រងាក" ពោលគឺខេនណឹឌីមិនបានរំពឹងទុកជាមុនថាលោកឌៀមនឹងត្រូវបានគេសម្លាប់ដូចនេះសោះ។{{sfn|Karnow|1997|p=326}} ក្រោយពីរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ឌៀម វៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ទៅក្នុងភាពវឹកវរភ្លាមៗបង្កបង្កើតជាអស្ថេរភាពនយោបាយ ដោយរដ្ឋាភិបាលបង្កើតថ្មីៗត្រូវបានផ្ដួលរំលំម្តងហើយម្តងទៀតពីសំណាក់ក្រុមយោធា។ ដោយឃើញពីភាពចលាចលក្នុងរបបដឹកនាំនៅវៀតណាមខាងត្បូងបែបនេះ ទីក្រុងហាណូយក៏បានឆ្លៀតឱកាសបង្កើនការគាំទ្ររបស់ខ្លួនបន្ថែមចំពោះវៀតកុង និងបានចាត់ទុករបបនីមួយៗនៃវៀតណាមខាងត្បូងថាសុទ្ធតែជាអាយ៉ងរបស់អាមេរិក។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣២៨}} អាមេរិកវិញនៅតែស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការបញ្ជូនទ័ព ដោយមជ្ឈដ្ឋានថ្នាក់ដឹកនាំ និងស្ថាប័នផ្សេងៗបានខ្វែងគំនិតគ្នាទៅលើរបៀបអន្តរាគមន៍របស់អាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ។<ref>{{Cite web |date=April 2015 |title=Counterinsurgency in Vietnam: Lessons for Today |url=https://www.afsa.org/counterinsurgency-vietnam-lessons-today |website=The Foreign Service Journal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114858/https://afsa.org/counterinsurgency-vietnam-lessons-today|archive-date=April 7, 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pacification |url=http://www.vietnamgear.com/dictionary/pacification.aspx |website=Vietnam War Dictionary|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405065336/http://www.vietnamgear.com/dictionary.aspx?s=pacification|archive-date=April 5, 2023}}</ref><ref>{{Cite book |last=Blaufarb |first=Douglas S. |title=The Counterinsurgency Era: U.S. Doctrine and Performance, 1950 to the Present |date=1977 |publisher=Free Press |isbn=978-0-02-903700-3 |page=119}}</ref> [[បញ្ជាការជំនួយយោធា (វៀតណាម)|មេបញ្ជាការកងកម្លាំងអាមេរិកនៅវៀតណាមខាងត្បូង]]គឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ផោល ហារឃីនស៍]] បានទស្សន៍ទាយដោយមានទំនុកចិត្តថា វៀតណាមខាងត្បូងនឹងទទួលបានជ័យជម្នះនៅត្រឹមកំឡុងពិធីបុណ្យណូអែលនៃឆ្នាំ១៩៦៣<ref name=Herring/>{{Rp|១០៣}} ប៉ុន្តែទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ សេអ៊ីអា វិញបានសម្ដែងចេញនូវទុទិដ្ឋិនិយម ដោយព្រមានថា "វៀតកុងជាក់ស្ដែងកំពុងគ្រប់គ្រងលើតំបន់ទឹកដីជនបទភាគច្រើននៅវៀតណាមខាងត្បូង ហើយនាពេលថ្មីៗនេះបានកំពុងបង្កើនកិច្ចប្រឹងប្រែងយោធារបស់ពួកគេ"។<ref>{{Cite book |last=Schandler |first=Herbert Y. |url=https://archive.org/details/americainvietnam0000scha |title=America in Vietnam: The War That Couldn't Be Won |date=2009 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6697-2 |page=[https://archive.org/details/americainvietnam0000scha/page/36 36] |url-access=registration}}</ref> ==ឈូងសមុទ្រតុងកឹង និងអាណត្តិចនសុន ឆ្នាំ១៩៦៣–៦៩== {{Main|សង្គ្រាមកិច្ចរួមនៅវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣–១៩៦៩}} ប្រធានាធីបតីខេនណឹឌីត្រូវបានគេលបធ្វើឃាតនៅថ្ងៃទី២២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ លោកអនុប្រធានាធិបតី[[លីនដឹន ប. ចនសុន]]ដែលបានឡើងស្នងពីខេនណឹឌី ដើមឡើយរូបលោកមិនសូវជាជាប់ទាក់ទងនឹងគោលនយោបាយប្រឆាំងលទ្ធិកុម្មុយនីស្តប៉ុន្មានទេ<ref name="Karnow 1997 336_339">{{Harvnb|Karnow|1997|pp=336–339}}</ref> ប៉ុន្តែក្រោយពីក្លាយជាប្រធានាធិបតីនោះ លោកចនសុនក៏បានប្រឡូកចូលក្នុងគោលនយោបាយទាំងមូលនោះភ្លាមៗ។<ref>{{Harvnb|Karnow|1997|p=339}}.</ref> ===ហេតុការណ៍ឈូងសមុទ្រតុងកឹង=== {{Main|ហេតុការណ៍ឈូងសមុទ្រតុងកឹង}} [[File:Bombing in Vietnam.jpg|thumb|upright=.8|យន្តហោះអាមេរិកកំពុងទម្លាក់គ្រាប់បែកលើវៀតណាមខាងជើង]] នៅថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤ នាវាចម្បាំងឈ្មោះ ម៉ាដដុក របស់អាមេរិក ដែលកំពុងស៊ើបការណ៍សម្ងាត់តាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រវៀតណាមខាងជើង បានធ្វើការបាញ់ប្រហារលើ និងបំផ្លាញទូកដឹកគ្រាប់របស់វៀតណាម នៅក្នុងបរិវេណឈូងសមុទ្រតុងកឹង។<ref name=Kolko/>{{Rp|១២៤}} ហេតុការណ៍វាយប្រហារលើកទីពីរត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានកើតឡើងនៅរយៈពេលពីរថ្ងៃក្រោយមក ចំពោះនាវាចម្បាំងអាមេរិកពីរគ្រឿងឈ្មោះ ធើនណឺរ ជ័យ និងម៉ាដដុក ប៉ុន្តែការវាយប្រហារលើកទីពីរនេះមិនមានរបាយការណ៍បញ្ជាក់ជាក់លាក់ច្បាស់លាស់ដូចមុនទេ។{{sfn|Hastings|2018|pp=218–219}} របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ទីភ្ញាក់ងារសន្តិសុខជាតិ]]អាមេរិកនៅឆ្នាំ២០០៥ បានបង្ហាញថា គ្មានភស្តុងតាងណាបានបញ្ជាក់ពីការវាយប្រហារលើកងនាវាអាមេរិកនៅថ្ងៃទី៤ ខែសីហាឡើយ។<ref>{{cite journal |last1=Hanyok |first1=Robert J. |title=Skunks, Bogies, Silent Hounds, and the Flying Fish |journal=Cryptologic Quarterly|url=https://www.nsa.gov/portals/75/documents/news-features/declassified-documents/gulf-of-tonkin/articles/release-1/rel1_skunks_bogies.pdf|location=Fort Meade|publisher=[[ទីភ្ញាក់ងារសន្តិសុខជាតិ|National Security Agency]] |date=2001 |volume=19/20 |issue=4/1 |pages=1–55}}</ref> អ្វីដែលធ្វើឱ្យការវាយប្រហារលើកទីពីរនេះពិសេសនោះគឺវាបានបើកដៃឱ្យអាមេរិកវាយតបតវិញ និងបានជំរុញឱ្យសភាអនុម័ត[[សេចក្តីសម្រេចឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]នៅថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ពោលគឺការប្រកាសសង្គ្រាមលើវៀតណាមខាងជើង។<ref>{{Cite book |last=Moïse |first=Edwin E. |title=Tonkin Gulf and the Escalation of the Vietnam War |edition= revised |location=Annapolis |publisher=Naval Institute Press |year=2019 |isbn=978-1-68247-424-2 }}</ref>{{Rp|២២២–២៤៤}} ក្រោយការអនុម័តសេចក្ដីសម្រេចនោះ [[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិអាមេរិក]]បានណែនាំឱ្យរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកបង្កើនការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅវៀតណាមខាងជើង។ បន្ទាប់ពីវៀតកុងបាន[[ការវាយប្រហារលើជំរុំហូល្លូវ៉េយ៍|វាយប្រហារលើមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក]]ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៥<ref>{{Cite web |last=Simon |first=Dennis M. |date=August 2002 |title=The War in Vietnam, 1965–1968 |url=http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426064833/http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html |archive-date=26 April 2009 |access-date=23 March 2026 |archivedate=26 មេសា 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090426064833/http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html }}</ref> ចំពេលតែមួយនៃដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋនៅវៀតណាមខាងជើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីសូវៀត លោក[[អាឡិចស៊ី កូស៊ីហ្គីន]]។ អាមេរិកក៏បានឆក់យកឱកាសនេះជាលេសដើម្បីផ្តួចផ្តើមយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់ខ្លួនដោយបានអូសបន្លាយអស់រយៈពេលបីឆ្នាំ{{Sfn|Nalty|1998|pp=97, 261}} ក្នុងគោលដៅកាត់ផ្ដាច់ការគាំទ្រវៀតកុងពីវៀតណាមខាងជើង។<ref>{{Cite book |last=Tilford |first=Earl L. |url=https://media.defense.gov/2017/Apr/07/2001728434/-1/-1/0/B_0040_TILFORD_SETUP.PDF |title=Setup: What the Air Force did in Vietnam and Why |date=1991 |publisher=Air University Press |page=89|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230151/https://media.defense.gov/2017/Apr/07/2001728434/-1/-1/0/B_0040_TILFORD_SETUP.PDF|archive-date=April 4, 2023}}</ref> ===ការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅឡាវ=== {{Main|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ}} ការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយអាមេរិកគឺមិនបានកំណត់ចំពោះតែវៀតណាមខាងជើងឡើយ ពោលគឺយុទ្ធនាការតាមផ្លូវអាកាសនេះអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសទាំងអស់ដែលមានវត្តមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធវៀតកុង​ និងវៀតណាមខាងជើង ដូចជាប្រទេសឡាវ និងកម្ពុជាជាដើមដែលមាន[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]]រត់ឆ្លងកាត់។ ប្រទេសឡាវដែលប្រកាន់អព្យាក្រឹតភាពពីមុនបានក្លាយជាសមរភូមិនៃ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]បង្ហូរឈាមដ៏ព្រៃផ្សៃមួយទៀត ដោយក្រុមប៉ៈថេតឡាវដែលគាំទ្រដោយវៀតណាមខាងជើងបានងើបបះបោរប្រឆាំងនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|រាជរដ្ឋាភិបាលឡាវ]]នាពេលនោះដែលមានអាមេរិកជាសម្ព័ន្ធមិត្ត។ ការទម្លាក់គ្រាប់បែកតាមអាកាសប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងប៉ៈថេតឡាវនិងវៀតណាមខាងជើងគឺត្រូវធ្វើឡើងដើម្បីការពារការដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក និងដើម្បីកម្ទេចផ្លូវលំហូជីមិញនោះ។ ចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៦៤ និងឆ្នាំ១៩៧៣ សហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួនពីរលានតោនទៅលើប្រទេសឡាវ ស្រដៀងគ្នាទៅនឹងបរិមាណគ្រាប់បែកចំនួន ២.១ លានតោនដែលសាមីខ្លួនបានទម្លាក់នៅទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាស៊ីកាលពីកំឡុងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដោយនេះបានធ្វើឱ្យឡាវក្លាយជាប្រទេសដែលទទួលរងគ្រាប់ទម្លាក់ច្រើនជាងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref name="KiernanTaylor">{{Cite journal |last1=Kiernan |first1=Ben |author-link=Ben Kiernan |last2=Owen |first2=Taylor |date=26 April 2015 |title=Making More Enemies than We Kill? Calculating U.S. Bomb Tonnages Dropped on Laos and Cambodia, and Weighing Their Implications |url=http://apjjf.org/2015/13/16/Ben-Kiernan/4313.html |journal=The Asia-Pacific Journal |volume=13 |issue=17 |id=4313 |access-date=23 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326111723/https://apjjf.org/Ben-Kiernan/4313.html|archive-date=March 26, 2023}}</ref> តែយ៉ាងណា គោលដៅចម្បងដែលប៉ងកម្ទេចវៀតកុង និងវៀតណាមខាងជើងតាមរយៈការទម្លាក់គ្រាប់បែកនេះគឺមិនបានសម្រេចទេ។{{sfn|Hastings|2018|p=328}} ===ការវាយលុកក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤=== [[File:DongXoaiHuey-65a.JPG|thumb|កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង និងទីប្រឹក្សាយោធាអាមេរិកកំពុងត្រួតពិនិត្យឧទ្ធម្ភាគចក្រដែលត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ក្នុង[[សមរភូមិដុងស្វាយ]] ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៥]] នៅពេលអាមេរិកអនុម័តសេចក្តីសម្រេចតុងកឹង ទីក្រុងហាណូយភ្លាមៗបានរំពឹងទុកជាមុនអំពីវត្តមានឆាប់ៗនៃកងទ័ពអាមេរិក ហើយក៏បានបង្កើននិងពង្រឹងកងកម្លាំងរបស់ខ្លួន ក៏ដូចជាការបញ្ជូនទ័ពបន្ថែមទៅភាគខាងត្បូង។{{sfn|Hastings|2018|p=223}}<ref>{{Cite book |title=Vietnam War After Action Reports |publisher=BACM Research |page=[{{GBurl|id=Dch3m7u2K5YC|p=84}} 84] }}</ref> ប្រវត្តិវិទូបានកត់សម្គាល់ថា "ជួរកងទ័ពវៀតកុងបានកើនពីកម្លាំងប្រមាណត្រឹម ៥,០០០ នាក់នៅដើមឆ្នាំ១៩៥៩ ឡើងរហូតដល់ប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់នៅចុងឆ្នាំ១៩៦៤ ... ចន្លោះឆ្នាំ១៩៦១-៦៤ កម្លាំងវៀតកុងបានកើនឡើងបន្ថែមដល់ប្រមាណ ៨៥០,០០០ នាក់ជិតមួយលាននាក់"។{{Sfn|Demma|1989}} ចំណែកឯចំនួនកងទ័ពអាមេរិកនៅវិញគឺមានកម្រិតទាបជាងច្រើនឆ្ងាយណាស់ ពោលគឺមានប្រមាណ ២,០០០ នាក់នៅឆ្នាំ១៩៦១ ហើយកើនបានត្រឹមតែ ១៦,៥០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះនៅឆ្នាំ១៩៦៤។<ref name="Kahin">{{Cite book |last1=Kahin |first1=George |title=The United States in Vietnam: An analysis in depth of the history of America's involvement in Vietnam |last2=Lewis |first2=John W. |author-link2=John Wilson Lewis |date=1967 |publisher=Delta Books}}</ref> នៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤ វៀតកុងបានទទួលជ័យជម្នះដ៏ធំនៅក្នុង[[សមរភូមិបិញហ្សា]]<ref>{{Cite book |last=Moyar |first=Mark |title=Triumph Forsaken: The Vietnam War, 1954–1965 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86911-9 |page=[{{GBurl|id=phJrZ87RwuAC|p=339}} 339]}}</ref> ដោយពីមុនវៀតកុងធ្លាប់តែប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រទ័ពព្រៃវាយរួចដកថយ ប៉ុន្តែលើកនេះ វៀតកុងបានបំបាក់កម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងដ៏រឹងមាំដោយប្រើ[[សង្គ្រាមកិច្ចតាមអនុសញ្ញា]]។<ref name="McNeill">{{Cite book |last=McNeill |first=Ian |title=To Long Tan: The Australian Army and the Vietnam War 1950–1966 |date=1993 |publisher=Allen & Unwin |isbn=978-1-86373-282-6}}</ref>{{Rp|៥៨}} ជាបន្តបន្ទាប់ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវទទួលបរាជ័យម្តងទៀតនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៥ ក្នុង[[សមរភូមិដុងស្វាយ]]។<ref name=McNeill/>{{Rp|៩៤}} ===សង្គ្រាមដីគោកអាមេរិក=== {{See also|ពុទ្ធបះបោរ}} [[File:Vietcongsuspect.jpg|thumb|កងម៉ារីនអាមេរិកម្នាក់កំពុងចាប់ជនសង្ស័យជាវៀតកុងក្នុងកំឡុងប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងបោសសម្អាតនៅទីតាំងដែលមានចម្ងាយ ២៤ គីឡូម៉ែត្រពីភាគខាងលិច[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសដាណាង]] ឆ្នាំ១៩៦៥។]] នៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៥ កងម៉ារីនអាមេរិកចំនួន ៣,៥០០ នាក់បានចុះចតនៅជិតទីក្រុងដាណាងក្នុងប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង{{sfn|Hastings|2018|pp=246–247}} ដែលជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីការចាប់ផ្តើមនៃសង្គ្រាមដីគោកដោយអាមេរិក។ មតិសាធារណៈអាមេរិកវិញបានគាំទ្រយ៉ាងភ្លូកទឹកភ្លូកដីចំពោះការបញ្ជូនទ័ពមកវៀតណាមនេះ។<ref>{{Cite web |date=17 October 2002 |title=Generations Divide Over Military Action in Iraq |url=http://www.people-press.org/2002/10/17/generations-divide-over-military-action-in-iraq |publisher=Pew Research Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221121005317/https://www.pewresearch.org/politics/2002/10/17/generations-divide-over-military-action-in-iraq/|archive-date=21 November 2022}}</ref> ភារកិច្ចដំបូងរបស់កងម៉ារីននៅវៀតណាមគឺការពារមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសដាណាង។ មកដល់ខែធ្នូនៃឆ្នាំដដែរ ចំនួនទ័ពអាមេរិកបានហក់ឡើងដល់ ២០០,០០០ នាក់។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៤៩–៣៥១}} ដើម្បីឈ្នះសង្គ្រាមនេះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[វ៉ឹល្លៀម វ៉ិសស្មលែន្ត៍]]បានគូសបញ្ជាក់ពីផែនការបីចំណុច៖ *ដំណាក់កាលទី១៖ កងកម្លាំងអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តត្រូវប្ដេជ្ញាធ្វើយ៉ាងមិចឱ្យបង្វែរជោគវាសនាលើសមរភូមិមកឈ្នះលើសត្រូវវិញនៅត្រឹមចុងឆ្នាំ១៩៦៥។ *ដំណាក់កាលទី ២៖ កងកម្លាំងអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តត្រូវធ្វើសកម្មភាពវាយលុកទ្រង់ទ្រាយធំដើម្បីកម្ទេចកម្លាំងទ័ពព្រៃ និងរាល់កម្លាំងសត្រូវទាំងឡាយទៀត។ ដំណាក់កាលនេះនឹងបញ្ចប់ នៅពេលដែលកម្លាំងសត្រូវត្រូវបានកម្ទេចស្ទើរទាំងស្រុង និងដកថយចេញពីតំបន់មានប្រជាជនរស់នៅច្រើន។ *ដំណាក់កាលទី៣៖ ប្រសិនបើសត្រូវនៅបន្តតតាំងវិញ នោះដំណាក់កាលទី២ នឹងត្រូវបន្តរយៈពេល ១២–១៨ ខែបន្ទាប់ ដើម្បីបំផ្លាញកម្លាំងសត្រូវដែលនៅសេសសល់តាមតំបន់មូលដ្ឋានដាច់ស្រយាល។<ref>United States – Vietnam Relations, 1945–1967: A Study Prepared by the Department of Defense, vol. 5, pp. 8–9.</ref> ផែនការខាងលើត្រូវបានអនុម័តដោយចចសុន ដោយវាបានសម្គាល់ពីការចាកឆ្ងាយពីគោលនយោបាយមុនៗដែលអាមេរិកធ្លាប់គ្រាន់តែជាអ្នកផ្ដល់ជំនួយ ខណៈវ៉ិសស្មលែន្ត៍វិញបានព្យាករណ៍ទាយថាខ្លួននឹងទទួលបានជ័យជម្នះត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៧។<ref>United States – Vietnam Relations, 1945–1967: A Study Prepared by the Department of Defense, vol. 4, pp. 117–19. and vol. 5, pp. 8–12.</ref> ថ្វីបើអាមេរិកមកដល់ចំណុចនេះបានប្រកាន់យកគោលនយោបាយបែបប្រទូសប្រឆាំងវៀតកុងនៅវៀតណាមខាងត្បូងមែន ប៉ុន្តែចចសុនបានបដិសេដមិនវាយឆ្លងចូលដល់វៀតណាមខាងជើងឡើយ ដោយបារម្ភខ្លាចចិននិងសូវៀតចូលអន្តរាគមន៍ផ្ទាល់ដូចខ្លួនដែរ។<ref>{{cite book|last=Lind|first=Michael|title=Vietnam, The Necessary War: A Reinterpretation of America's Most Disastrous Military Conflict|publisher=Free Press|year=1999|isbn=0-684-84254-8|pages=83–89}}</ref> វត្តមានរបស់ទ័ពអាមេរិកបានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូងផ្លាស់ប្ដូរ និងបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្លាដល់សង្គម។ ទំនិញផលិតកម្មបរទេសជាច្រើនបាននាំចូលមកវៀតណាមខាងជើង។ ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបានលើកទឹកចិត្តសម្ព័ន្ធមិត្ត[[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាស៊ីអាគ្នេយ៍|ស៊ីតូ]]របស់ខ្លួនឱ្យចូលរួមចំណែកបញ្ជូនកងទ័ពមកជួយវៀតណាមខាងត្បូង ដោយក្នុងនោះមានប្រទេសអូស្ត្រាលី នូវែលសេឡង់ ថៃ និងហ្វីលីពីនបានទទួលយល់ព្រម។{{sfn|Karnow|1997|p=556}} តែយ៉ាងណា សម្ព័ន្ធមិត្តសំខាន់ៗមួយចំនួនទៀតដូចជា កាណាដា និងចក្រភពអង់គ្លេស បានបដិសេធសំណើសុំជំនួយទ័ពពីអាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Church |first=Peter |title=A Short History of South-East Asia |date=2006 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-82481-8 |page=193}}</ref> [[File:Vietnamese villagers suspected of being communists by the US Army - 1966.jpg|thumb|upright=.8|កសិករយួនដែលអាមេរិកចាប់ដោយសង្ស័យថាជាពួកវៀតកុង, ១៩៦៦]] សហរដ្ឋអាមេរិកនិងរួមទាំងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនបានបើកប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចយ៉ាងកំរោល។ នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៥ ទាហានអាមេរិកបានប៉ះទង្គិចគ្នាជាមួយកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងជាលើកដំបូងនៅក្នុង[[សមរភូមិអ៊ីយ៉ាដ្រាង]]<ref>{{Cite web |last=Galloway |first=Joseph |date=18 October 2010 |title=Ia Drang – The Battle That Convinced Ho Chi Minh He Could Win |url=http://www.historynet.com/ia-drang-where-battlefield-losses-convinced-ho-giap-and-mcnamara-the-u-s-could-never-win.htm |access-date=2 May 2016 |publisher=Historynet|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230322083652/https://www.historynet.com/ia-drang-where-battlefield-losses-convinced-ho-giap-and-mcnamara-the-u-s-could-never-win/?f|archive-date=March 22, 2023}}</ref> ដោយនេះជាសមរភូមិដំបូងដែលអាមេរិកបានប្រើប្រាស់ឧទ្ធម្ភាគចក្រវាយប្រហារលើសត្រូវ ក៏ដូចជាយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ [[បី-៥២ ស្ត្រាតូហ្វរត្រេស]]។{{sfn|Hastings|2018|pp=284–285}} យុទ្ធសាស្ត្រទាំងនេះបានអូសបន្លាយក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦–៦៧ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ពួកទាហានវៀតកុងនិងវៀតណាមខាងជើងនៅតែបន្តលេចមុខចេញម្តងហើយម្តងទៀត ដែលនេះបញ្ជាក់ពីភាពបត់បែនខាងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ពួកគេ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ សង្គ្រាមបានរុញឱ្យមានជនភៀសខ្លួនក្នុងស្រុកចំនួនពីរលាននាក់នៅវៀតណាមខាងត្បូង ដោយមានប្រជាជនប្រមាណ ១២៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីផ្ទះសម្បែងពួកគេដោយគ្មានជម្រកអ្វីជ្រកកោន ជាលទ្ធផលនៃប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចទ្រង់ទ្រាយធំរបស់អាមេរិក។<ref>{{Cite book |last1=Ward |first1=Geoffrey C. |title=The Vietnam War: An Intimate History |last2=Burns |first2=Ken |date=5 September 2017 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-1-5247-3310-0 |page=[{{GBurl|id=i4KyDQAAQBAJ|q=125}} 125] }}</ref> ប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចរបស់អាមេរិកនេះផងដែរមានប្រសិទ្ធភាពតែដំបូងនោះទេ ដោយរយៈពេលត្រឹមតែបួនខែប៉ុណ្ណោះ គេបានឃើញមានវត្តមានទាហានវៀតកុងជាថ្មីនៅក្នុងតំបន់ធ្លាប់ស្ថិតក្រោមប្រតិបត្តិការនោះ។<ref name="Ward">{{Cite book |last1=Ward |first1=Geoffrey C. |title=The Vietnam War: An Intimate History |last2=Burns |first2=Ken |date=2017 |publisher=Alfred A. Knopf |isbn=978-0-307-70025-4}}</ref>{{Rp|១៥៣–១៥៦}} ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ នយោបាយវៀតណាមខាងត្បូងក៏បានចាប់ផ្តើមមានស្ថិរភាពឡើងវិញបណ្ដើរៗ បន្ទាប់ពីការឡើងកាន់អំណាចជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដោយលោកសេនាប្រមុខអាកាស[[ង្វៀន កាវកី]] និងប្រមុខរដ្ឋ នាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]នៅកំឡុងពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៦៥។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ លោកធៀវបានក្លាយជាប្រធានាធិបតី ដោយមានកីជាអនុប្រធានាធិបតី បន្ទាប់ពីអ្នកទាំងពីរបានយកឈ្នះក្នុងការបោះឆ្នោតដ៏ពុករលួយមួយ។ ទោះបីជាមានឈ្មោះជារដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលក្ដី ប៉ុន្តែកីបានក្ដោបក្ដាប់អំណាចតាមរយៈស្ថាប័នយោធានៅពីក្រោយឆាក ខណៈលោកវ៉ាន់ធៀវបានបន្តកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។{{sfn|Karnow|1997|p=706}} ==ប្រតិបត្តិការវាយលុកតេត== {{Main|ការវាយលុកតេត}} [[File:T4 Vietcong Tet Offensive.jpg|thumb|ទាហានវៀតកុងថតរូបជុំគ្នាមុនចេញទៅចូលរួមប្រតិបត្តិការតេត]] [[File:ARVN in action HD-SN-99-02062.JPEG|thumb|កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងកំពុងធ្វើសកម្មភាពវាយប្រហារក្នុងតំបន់ឈរជើងវៀតកុងក្នុងតំបន់[[ដីសណ្តមេគង្គ]]]] នៅចុងឆ្នាំ១៩៦៧ កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានប្រទាញកងកម្លាំងអាមេរិកមកប្រយុទ្ធគ្នានៅទីតំបន់ដាច់ស្រយាលក្នុងភូមិសាស្ត្រ[[សមរភូមិដាក់តូ|ដាក់តូ]] និង[[សមរភូមិខេសាញ់|ខេសាញ់]] ដោយនេះជាយុទ្ធសាស្ត្របង្វែរទិសដៅបញ្ឆោតកម្លាំងអាមេរិកឱ្យមកប្រយុទ្ធក្នុង[[តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្ដាល (វៀតណាម)|តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល]]។<ref>{{Cite web |date=12 June 2006 |title=Interview with NVA General Tran Van Tra {{!}} HistoryNet |url=http://www.historynet.com/interview-with-nva-general-tran-van-tra.htm |access-date=25 March 2026 |website=www.historynet.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409152943/https://www.historynet.com/interview-with-nva-general-tran-van-tra/?f|archive-date=April 9, 2023}}</ref> ដំណាលគ្នានេះ ប្រតិបត្តិការតេតបានកំពុងតែគ្រោងទុក ដោយក្នុងនោះ គេបានចាត់ឱ្យកងកម្លាំងក្រោមបញ្ជាការនាយឧត្តមសេនីយ៍[[វ៉ាន់ ទានស៊ុង]] "បើកការវាយប្រហារផ្ទាល់ទៅលើទីតាំងទាហានអាមេរិក និងអាយ៉ងរបស់ពួកគេ ដូចនៅក្នុងទីក្រុងសៃហ្គន [[ហ្វេ]] ដាណាំង ទីប្រជុំជននានា និងមូលដ្ឋានសំខាន់ៗផ្សេងទៀត [...]"។<ref name="Wilson">{{Cite news |date=20 October 2014 |title=The Urban Movement and the Planning and Execution of the Tet Offensive |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/the-urban-movement-and-the-planning-and-execution-the-tet-offensive |access-date=25 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409152950/https://www.wilsoncenter.org/publication/the-urban-movement-and-the-planning-and-execution-the-tet-offensive|archive-date=April 9, 2023}}</ref> លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍ឡេ ស៊ួន​បានលើកឡើងថា យើងអាចទទួលជោគជ័យ​​តាម​ផែនការនេះបានដោយបញ្ឆេះឱ្យមានការ​បះបោរ​នៅ​តាម​ទីក្រុង និង​ទីប្រជុំជន​ផ្សេងៗ<ref name="Nguyen">{{Cite book |last=Nguyen |first=Lien-Hang T. |title=Hanoi's War: An International History of the War for Peace in Vietnam |date=2012 |publisher=Univ of North Carolina Press |isbn=978-1-4696-2835-6}}</ref>{{Rp|៩០–៩៤}}{{Rp|១៤៨}} បន្ថែមពីលើការរត់ចោលជួរក្នុង​ចំណោម​អង្គភាពវៀតណាមខាងត្បូងមកចូលរួមជាមួយកម្លាំងកុម្មុយនីស្ត។<ref>{{Cite news |last=Wiest |first=Andrew |date=1 March 2018 |title=Opinion {{!}} The Tet Offensive Was Not About Americans |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/01/opinion/tet-offensive-americans-vietnam.html |access-date=25 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230416233243/https://www.nytimes.com/2018/03/01/opinion/tet-offensive-americans-vietnam.html|archive-date=April 16, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ប្រតិបត្តិការតេតបានចាប់ផ្តើមនៅកំឡុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៨ នៅពេលដែលទីប្រជុំជននៅវៀតណាមខាងត្បូងជាង ១០០ ទីតាំងត្រូវរងការវាយប្រហារពីសំណាក់កងទ័ពវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងប្រមាណជាង ៨៥,០០០ នាក់ ដោយការវាយប្រហារនីមួយៗច្រើនផ្ដោតលើទីតាំងយោធា ទីស្នាក់ការកណ្តាល និងអគាររដ្ឋាភិបាល រួមទាំងស្ថានទូតអាមេរិកនៅទីក្រុងសៃហ្គនផងដែរ។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៦៣–៣៦៥}} កងកម្លាំងអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងបានកើតការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងចំពោះទំហំ និងកម្រិតវាយប្រហារទាំងនោះ ព្រោះថាការបញ្ជូនទាហាន/ទីប្រឹក្សា និងអាវុធយោធានានាចូលក្នុងទីក្រុងប្រជុំជននៃវៀតណាមខាងត្បូង គឺសុទ្ធតែបានធ្វើឡើងដោយសម្ងាត់។<ref name=Wilson/> ទីក្រុងជាច្រើនត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់កម្លាំងវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើង ប៉ុន្តែត្រូវបានរំដោះវិញក្នុងរយៈពេលត្រឹមមួយ ឬពីរសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ លើកលែងតែ[[សមរភូមិហ្វេ|អតីតរាជធានីហ្វេ]] ដែលត្រូវបានកងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តកាន់កាប់បានរយៈពេល ២៦ ថ្ងៃ។{{sfn|Bowden|2017|p=495}} ជាលទ្ធផល ពួកគេបាន[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅហ្វេ|ប្រហារជីវិតជនស៊ីវិលប្រមាណ​ ២,៨០០ នាក់នៅហ្វេ]] ដែលពួកគេបានសង្ស័យថាជាចារកម្ម<ref>{{Cite book |last=Hosmer |first=Stephen T. |title=Viet Cong Repression and its Implications for the Future |date=1970 |publisher=Rand Corporation |pages=72–8}}</ref>{{sfn|Bowden|2017|p=495}} ហើយទីក្រុងប្រមាណ ៨០% ត្រូវរងការខូចខាតជាទម្ងន់ក្រោមការវាយប្រហារពីសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref name=Kolko/>{{Rp|៣០៨–៣០៩}} នៅទីក្រុងសៃហ្គនវិញ កម្លាំងកុម្មុយនីស្តបានដណ្ដើមកាន់កាប់តំបន់នៅជុំវិញទីក្រុង ដោយបានវាយប្រហារទីតាំងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗរបស់អាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូង មុនពេលត្រូវបានវាយបណ្ដេញចេញវិញ។{{sfn|Hastings|2018|p=479}} នៅក្នុងខែដំបូងនៃប្រតិបត្តិការតេត ទាហានអាមេរិកនិងសម្ព័ន្ធមិត្តប្រមាណ​ ១,១០០ នាក់ ព្រមទាំងទាហានវៀតណាមខាងត្បូង ២,១០០ នាក់ និងជនស៊ីវិល​ ១៤,០០០ នាក់ ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត។<ref name="Trieu">{{Cite journal |last=Triều |first=Họ Trung |date=5 June 2017 |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Lực lượng chính trị và đấu tranh chính trị ở thị xã Nha Trang trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 |journal=Hue University Journal of Science: Social Sciences and Humanities |volume=126 |issue=6 |doi=10.26459/hujos-ssh.v126i6.3770 |doi-broken-date=29 January 2026 |issn=2588-1213}}</ref> បន្ទាប់ពីរយៈពេលពីរខែ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ និងកម្លាំងអាមេរិក ៤,០០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងមានអ្នករបួសសរុប ៤៦,០០០ នាក់។<ref name=Trieu/>​ សហរដ្ឋអាមេរិកវិញបានអះអាងថាខ្លួនបានសម្លាប់ទាហានវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ១៧,០០០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ទាហាន ១៥,០០០ នាក់។<ref name=Ankony/>{{Rp|១០៤}}<ref name=Villard/>{{Rp|៨២}} កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តបានបើកការវាយប្រហារជាថ្មីនៅខែឧសភា ដោយនេះបញ្ជាក់ថា ពួកគេនៅតែមានសមត្ថភាពបំផ្ទុះជម្លោះដដែរ ថ្វីបើមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងពីអាមេរិកក្ដី។ ពួកវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយប្រហារដំណាក់កាលទីបីនៅពីរខែបន្ទាប់។ នៅក្នុងប្រតិបត្តិការវាយប្រហារទាំងប៉ុន្មានខាងលើ ពួកកុម្មុយនីស្តបានបាត់បង់កម្លាំងចំនួន ៤៥,២៦៧ នាក់ និងមានអ្នករងរបួសចំនួន ១១១,១៧៩ នាក់ ដោយភាគច្រើនជាយុទ្ធជនវៀតកុង។<ref>{{Cite news |title=Tết Mậu Thân 1968 qua những số liệu |language=vi-VN |url=http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/item/7976502-.html |access-date=1 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407184326/https://nhandan.vn/tet-mau-than-1968-qua-nhung-so-lieu-post484868.html|archive-date=April 7, 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Eyraud |first=Henri |date=March 1987 |title=Anatomy of a War: Vietnam, the United States, and the Modern Historical Experience. By Kolko Gabriel. [New York: Pantheon Books, 1985. 628 pp.] |journal=The China Quarterly |volume=109 |page=135 |doi=10.1017/s0305741000017653 }}</ref> ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៦៨ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍បានពិចារណាប្រើប្រាស់គ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរដើម្បីទម្លាក់លើវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងគម្រោងផែនការបម្រុងអាសន្នរបស់លោក ដែលមានរហស្សនាមថា [[បំណាក់ថ្គាម]] (Fracture Jaw) ប៉ុន្តែវាត្រូវបានគេទម្លាក់ចោលវិញ នៅពេលដែលផែនការមួយនេះបានលេចបែកធ្លាយទៅដល់សេតវិមាន។<ref>{{Cite news |last=Sanger |first=David E. |date=6 October 2018 |title=U.S. General Considered Nuclear Response in Vietnam War, Cables Show |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/06/world/asia/vietnam-war-nuclear-weapons.html |access-date=29 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314213812/https://www.nytimes.com/2018/10/06/world/asia/vietnam-war-nuclear-weapons.html|archive-date=March 14, 2023 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ដោយដូច្នេះ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍ និងប្រធានអគ្គសេនាធិការចម្រុះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[អ៊ើល វាល្លឺរ]] ក៏បានបែរមកស្នើសុំបញ្ជូនកងទ័ពអាមេរិកបន្ថែមជាង ២០០,០០០ នាក់។<ref>Wheeler to President Johnson, "Report of Chairman, J.C.S., on Situation in Vietnam and MACV Requirements," February 27, 1968, in {{Cite book |last=Sheehan |first=Neil |title=The Pentagon Papers as Published by the New York Times |date=1971 |publisher=Bantam |pages=620–621}}</ref> សំណើនេះក៏បានលេចធ្លាយទៅសាធារណៈ ហើយគួបផ្សំជាមួយការបរាជ័យផ្នែកចារកម្មទៀតនោះ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍ក៏ត្រូវបានដកចេញពីតំណែងនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ ដោយមានលោក[[ខ្រាយអឹន អេប្រែមស៍]]ចូលកាន់តំណែងជំនួស។<ref>{{Cite book |last=Sorley |first=Lewis |title=A Better War: The Unexamined Victories and Final Tragedy of America's Last Years in Vietnam |date=1999 |publisher=Harvest |isbn=0-15-601309-6 |pages=12–16}}</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៨ ដំណើរចរចាសន្តិភាពបានចាប់ផ្តើមរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងវៀតណាមខាងជើងនៅឯទីក្រុងប៉ារីស។ ការចរចានេះបានជាប់គាំងអស់រយៈពេលប្រាំខែ រហូតដល់លោកចនសុនបានបញ្ជាឱ្យឈប់ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើវៀតណាមខាងជើង។ ទីក្រុងហាណូយបានដឹងថាខ្លួនមិនអាចដណ្ដើមយកជ័យជម្នះឆៅៗបាននោះទេ ហើយដូច្នេះក៏បានបង្វែរមកប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រមួយដែលគេស្គាល់ថា "និយាយចរចាពេលកំពុងប្រយុទ្ធ ប្រយុទ្ធពេលកំពុងនិយាយចរចា" ពោលគឺវៀតណាមខាងជើងនៅបន្តការវាយលុកស្របពេលតែមួយនឹងការចរចា។<ref>{{Cite news |date=16 April 2012 |title=North Vietnam's "Talk-Fight" Strategy and the 1968 Peace Negotiations with the United States |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/north-vietnams-talk-fight-strategy-and-the-1968-peace-negotiations-the-united-states |access-date=29 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409174807/https://www.wilsoncenter.org/publication/north-vietnams-talk-fight-strategy-and-the-1968-peace-negotiations-the-united-states|archive-date=April 9, 2023}}</ref> ដំណាលគ្នានោះ លោកប្រធានធិបតីចនសុនបានបដិសេធមិនឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតបន្តអាណត្តិទីពីររបស់លោកឡើយ ដោយឃើញថាអត្រាអ្នកគាំទ្ររូបលោកបានធ្លាក់ចុះពី ៤៨% មកត្រឹម ៣៦%។{{sfn|Hastings|2018|p=486}} ការប្រឡូកចូលក្នុងសង្គ្រាមដោយផ្ទាល់បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអាមេរិកនីមួយៗកើតមានមតិខ្វែងគ្នា បង្កឱ្យមានយោធិនអាមេរិកស្លាប់អស់ប្រមាណ ៣០,០០០ នាក់មកដល់ចំណុចនេះ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមូលហេតុធ្វើឱ្យរលួយឈ្មោះលោកចនសុន។{{sfn|Hastings|2018|p=486}} ថ្វីបើចនសុនមិនបានធ្វើការបង្កើនកម្លាំងទ័ពអាមេរិកក្នុងចំនួនច្រើនដូចដែលនាយឧត្តមសេនីយ៍វ៉ិសស្មលែន្ត៍ និងវាល្លឺរបានស្នើកាលពីប៉ុន្មានសប្តាហ៍មុនមែន ប៉ុន្តែលោកនៅតែបញ្ជូនកម្លាំងទ័ពបន្ថែមក្នុងបរិមាណខ្ពស់មួយមកវៀតណាម។ សហរដ្ឋអាមេរិកមានសមាជិកយោធាប្រមាណ ៥១៥,០០០ នាក់នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ ហើយចំនួននេះបានកើនដល់ ៥៣៦,០០០ នាក់នៅរយៈពេលពីរខែបន្ទាប់។<ref>{{Cite book |last1=Littauer |first1=Raphael |last2=Uphoff |first2=Norman |title=The Air War in Indochina |date=1972 |publisher=Beacon Press |isbn=978-0-8131-7369-6 |pages=269 |edition=revised}}</ref> នៅក្នុងមេសា ទោះជាលោកបានបង្រួមទីតាំងទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាមេរិកមកត្រឹមតំបន់ផ្នែកខាងត្បូងនៃវៀតណាមខាងជើងក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែចំនួនគ្រាប់ត្រូវបានកើនឡើងប្រមាណទ្វេដងបើប្រៀបធៀបទៅនឹងចំនួនគ្រាប់ដែលបានទម្លាក់កាលពីខែមីនានៅទូទាំងវៀតណាមខាងជើង។ បើក្រឡេកមកមើលឥណ្ឌូចិនទាំងមូលវិញ ចំនួនគ្រាប់បែកទម្លាក់ដោយអាមេរិកត្រូវបានកើនឡើង។ ចំនួនគ្រាប់ច្រើនបំផុតដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់នៅឥណ្ឌូចិនក្នុងរយៈពេលណាមួយនៃសង្គ្រាមមុនខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ គឺមានប្រមាណ ៩៨,០០០ តោន ហើយនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៨ តួលេខនេះបានកើនដល់ជិត ១១៣,០០០ តោន។<ref>The most detailed and reliable statistics available on the US air war were compiled by USAF Major General Raymond Furlong, and published in {{Cite book |title=Statement of Information, Book XI, Bombing of Cambodia |date=1974 |publisher=U.S. Government Printing Office |pages=90–111 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39076007050714&view=1up&seq=108}}</ref> វៀតណាមគឺជាវិបត្តិបញ្ហាដ៏ក្ដៅគគុកមួយនៅកំឡុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៦៨|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨]]។ លោក[[រីឆាដ និចសុន]] ដែលជាបេក្ខជនគណបក្សសាធារណរដ្ឋ បានឈ្នះការបោះឆ្នោតនេះ ដោយលោកបានបានអះអាងថាខ្លួនលោកគឺមានផែនការសម្ងាត់មួយដើម្បីបិទបញ្ចប់សង្គ្រាម។{{sfn|Hastings|2018|p=515}}<ref>{{Cite book |last=Johns |first=Andrew |title=Vietnam's Second Front: Domestic Politics, the Republican Party, and the War |date=2010 |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-7369-6 |pages=198 }}</ref> ==វៀតណាមនីយកម្ម ឆ្នាំ១៩៦៩–១៩៧២== ===ការគំរាមកំហែងនុយក្លេអ៊ែរ និងការទូត=== លោកនិចសុនបានចាប់ផ្តើមដកទ័ពអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ ដំណើរដកទ័ពនេះត្រូវជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយ "[[វៀតណាមនីយកម្ម]]" ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អាមេរិកក៏បានបង្កើនជំនួយហ្វឹកហ្វឺន និងបច្ចេកទេសបន្ថែមដល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងផងដែរដើម្បីបណ្ដុះសមត្ថភាពរបស់ពួកគេក្នុងការការពារខ្លួនពីវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុង។ ដោយអាមេរិកលែងប្រឡូកប្រយុទ្ធផ្ទាល់បែបនេះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍អេប្រែមស៍ក៏បានបង្វែរមកប្រើយុទ្ធសាស្ត្រកម្ទេចប្រព័ន្ធភស្តុភាររបស់សត្រូវវិញ ក៏ដូចជាបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការបន្ថែមជាមួយភាគីកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។{{sfn|Hastings|2018|p=517}} នៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៩ លោកនិចសុនបានបញ្ជាឱ្យយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ បេ-៥២ ប្រដាប់ដោយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ឱ្យហោះទៅកៀកដែនអាកាសរបស់សូវៀត ដោយយោងតាម[[ទ្រឹស្តីមនុស្សឆ្កួត]] លោកនិចសុនមានបំណងបង្ហាញសូវៀតថាលោកហ៊ានធ្វើគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅវៀតណាម។<ref>{{Cite journal |last1=Sagan |first1=Scott Douglas |last2=Suri |first2=Jeremi |date=16 June 2003 |title=The Madman Nuclear Alert: Secrecy, Signaling, and Safety in October 1969 |id=43692 |journal=International Security |volume=27 |issue=4 |pages=150–183 |doi=10.1162/016228803321951126 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Evans |first=Michael |title=Nixon's Nuclear Ploy |url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB81/index2.htm |access-date=30 March 2026 |website=nsarchive2.gwu.edu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114836/https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB81/index2.htm|archive-date=April 7, 2023}}</ref> ស្របគ្នានោះដែរ និចសុនបានផ្ដើមអ្វីដែលគេហៅថា [[ដេតង់ត៍]] (បន្ថយភាពតានតឹង) ជាមួយនឹងសហភាពសូវៀត និងបាន[[ទំនាក់ទំនងចិន–សហរដ្ឋអាមេរិក|ស្ដារទំនាក់ទំនង]]ជាមួយប្រទេសចិនឡើងវិញ ហើយជាលទ្ធផល ភាពតានតឹងរវាងមហាអំណាចទាំងពីរបានកាត់បន្ថយគួរឱ្យកត់សម្គាល់ និងការប្រកួតប្រជែងខាងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរក៏បានអន់ថយជាងមុនផងដែរ។ ទោះយ៉ាងណា សហភាពសូវៀតនៅតែបន្តបញ្ជូនជំនួយផ្សេងៗដល់វៀតណាមខាងជើងដដែរ។<ref>{{Cite web |title=Foundations of Foreign Policy, 1969-1972 |url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/i/21100.htm |access-date=4 July 2021 |website=Foreign Relations, 1969-1976, Volume I |publisher=U.S. Department of State|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230513100856/https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/i/21100.htm|archive-date=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Van Ness |first=Peter |date=December 1986 |title=Richard Nixon, the Vietnam War, and the American Accommodation with China: A Review Article |journal=Contemporary Southeast Asia |volume=8 |issue=3 |pages=231–245 |jstor=25797906}}</ref> ===យុទ្ធសាស្ត្រសឹកទីក្រុងហាណូយ=== [[File:Vietnampropaganda.png|thumb|upright=.8|ខិត្តបណ្ណឃោសនាដែលជំរុញឱ្យយុទ្ធជន[[វៀតកុង]] និង[[វៀតណាមខាងជើង]]ផ្តាច់ខ្លួនមកចុះចូលជាមួយ[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]]]] នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៩ ហូ ជីមិញបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។<ref>{{Cite news |date=4 September 1969 |title=Ho Chi Minh Dies of Heart Attack in Hanoi |page=1 |work=The Times}}</ref> ភាពបរាជ័យនៃប្រតិបត្តិការតេតបានធ្វើឱ្យជួរយោធាកុម្មុយនីស្តនៅភាគខាងត្បូងងើបតវ៉ានឹងថ្នាក់លើ ជាហេតុនាំឱ្យយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមទីក្រុងហាណូយប្ដូរទិសដៅភ្លាមៗ<ref name="Currey">{{Cite book |last=Currey |first=Cecil B. |title=Victory at Any Cost: The Genius of Viet Nam's Gen. Vo Nguyen Giap |date=2005 |publisher=Potomac Books, Inc. |isbn=978-1-57488-742-6 |page=[{{GBurl|id=jm-jh1_D0I4C|p=272}} 272]}}</ref>{{Rp|២៧២–២៧៤}} ដូចជាការមកប្រកាន់នូវក្បួនយុទ្ធសាស្ត្រសឹកតាមអនុសញ្ញាជាដើម។<ref name=Nguyen/>{{Rp|១៩៦–២០៥}} កងកម្លាំងខ្លួនបានបំបែកទៅជាអង្គភាពតូចៗដើម្បីមានភាពងាយស្រួលក្នុងការចល័ត<ref name=Currey/> ហើយបានចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់គ្រឿងយន្តបន្ថែមគួបផ្សំនឹងកម្លាំងទាហានធម្មតា។<ref name=Currey/>{{Rp|១៨៩}} ===វិបត្តិផ្ទៃក្នុងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក=== [[ចលនាប្រឆាំងសង្គ្រាម|ចលនាប្រឆាំងនឹងសង្គ្រាម]]បានចាប់ផ្ដើមរីកធំឡើងបន្តិចម្តងៗ ហើយក៏ហក់ស្ទុះឡើងកាន់តែខ្ពស់ បន្ទាប់ពីដំណឹងអំពី[[ការសម្លាប់រង្គាលមីឡៃ|​ការ​សម្លាប់​រង្គាល​នៅមីឡៃ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ បានលេចឡើង ដោយក្នុងនោះ ​កង​អង្គភាពអាមេរិក​មួយ​ក្រុមបាន​រំលោភ​និង​សម្លាប់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​វៀតណាមស្លូតត្រង់ប្រមាណ ៥០០ នាក់។{{sfn|Hastings|2018|pp=518–521}} ការធ្លាក់ទឹកចិត្ត និងការមិនគោរពបទបញ្ជាបានចាក់ឬសបណ្ដើរៗនៅក្នុងជួរយោធាអាមេរិក<ref name="Stewart">{{Cite book |last=Stewart |first=Richard |url=https://history.army.mil/books/AMH-V2/AMH%20V2/chapter11.htm |title=American Military History, Volume II, The United States Army in a Global Era, 1917–2003 |date=2005 |publisher=[[មជ្ឈមណ្ឌលកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិកនៃប្រវត្តិសាស្ត្រយោធា|United States Army Center of Military History]] |isbn=978-0-16-072541-8 |access-date=1 April 2026 |archive-date=14 December 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071214153119/http://www.history.army.mil/books/AMH-V2/AMH%20V2/chapter11.htm |url-status=dead }}</ref>{{Rp|៣៤៩–៣៥០}}<ref name="Daddis">{{Cite book |last=Daddis |first=Gregory A. |title=Withdrawal: Reassessing America's Final Years in Vietnam |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-069110-3 |page=[{{GBurl|id=a3QzDwAAQBAJ|pg=PT172}} 172]}}</ref>{{Rp|១៦៦–១៧៥}} ខណៈអត្រារត់ចោលកាតព្វកិច្ចយោធាបានកើនឡើងស្មើបួនដងបើប្រៀបទៅនឹងកម្រិតក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦។<ref name="Heinl">{{Cite journal |last=Heinl |first=Robert D. Jr. |date=7 June 1971 |title=The Collapse of the Armed Forces |url=https://msuweb.montclair.edu/~furrg/Vietnam/heinl.pdf |journal=Armed Forces Journal |access-date=1 April 2026 |archive-date=12 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412060044/https://msuweb.montclair.edu/~furrg/Vietnam/heinl.pdf |url-status=live }}</ref> នៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៩ និងឆ្នាំ១៩៧០ ក្នុងចំណោមអ្នកដែលបានចុះឈ្មោះធ្វើទាហាន ក្នុងនោះមានតែ ២.៥% ប៉ុណ្ណោះដែលបានជ្រើសរើសបម្រើជាទាហានថ្មើរជើង។<ref name=Heinl/> ចំនួនអ្នកចុះឈ្មោះចូល[[កងបណ្តុះបណ្តាលមន្រ្តីបម្រុង]]បានថយចុះពី ១៩១,៧៤៩ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ មកត្រឹម ៧២,៤៥៩ នាក់នៅឆ្នាំ១៩៧១<ref>{{Cite book |last=Sevy |first=Grace |title=The American Experience in Vietnam: A Reader |date=1991 |publisher=University of Oklahoma Press |isbn=978-0-8061-2390-5 |page=[{{GBurl|id=dZg3emyCL6EC|p=172}} 172]}}</ref> និងបានឈានដល់ចំនួនទាបបំផុតគឺ ៣៣,២២០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤<ref>{{Cite news |last=Richard Halloran |date=12 August 1984 |title=R.O.T.C. Booming as Memories of Vietnam Fade |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1984/08/12/us/rotc-booming-as-memories-of-vietnam-fade.html |access-date=1 April 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415124225/https://www.nytimes.com/1984/08/12/us/rotc-booming-as-memories-of-vietnam-fade.html|archive-date=April 15, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ដោយបង្កជាហេតុធ្វើឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកខ្វះថ្នាក់ដឹកនាំបន្តវេនយោធាក្នុងទ្រង់ទ្រាយច្រើននាពេលនោះ។ ===វៀតណាមនីយកម្ម=== {{See also|វៀតណាមនីយកម្ម}} [[File:ARVN and US Special Forces.jpg|thumb|ទាហាននៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង និងកងកម្លាំងពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក ឆ្នាំ១៩៦៨]] ចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៦៩ កងទ័ពអាមេរិកត្រូវបានដកចេញពីតំបន់ព្រំដែនជាមួយវៀតណាមខាងជើង ដែលជាទីប្រយុទ្ធប៉ះគ្នាសកម្ម ហើយបានមកឈរជើងនៅតាមបណ្តោយតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ និងផ្នែកកណ្ដាលនៃប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូងវិញ។ បន្ទាប់ពីត្រូវបានដកចេញពីតំបន់ប្រយុទ្ធសកម្ម ចំនួនទាហានស្លាប់ និងរបួសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ បានធ្លាក់ដល់កម្រិតមួយតិចជាងប្រមាណពាក់កណ្តាលប្រើប្រៀបនឹងឆ្នាំ១៩៦៩។<ref name="upi1970">{{Cite web |title=Vietnamization: 1970 Year in Review |url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1970/Apollo-13/12303235577467-2/#title |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831125343/http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1970/Apollo-13/12303235577467-2 |archive-date=31 August 2011 |website=UPI.com}}</ref> ខណៈដែលកងកម្លាំងអាមេរិកកំពុងដកចេញពីទល់ដែន កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង (ARVN) បានទទួលនូវកាតព្វកិច្ចបន្តប្រតិបត្តិការប្រយុទ្ធនឹងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តដោយផ្ទាល់ក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ ជាហេតុនាំឱ្យទាហានវៀតណាមខាងជើងជាច្រើននាក់បានស្លាប់ និងរបួសរហូតដល់ទៅទ្វេដងនៃចំនួនទាហានអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៩៦៩ ហើយបានបន្តកើនឡើងដល់ទៅបីដងនៅឆ្នាំ១៩៧០។​<ref name="Wiest">{{Cite book |last=Wiest |first=Andrew |title=Vietnam's Forgotten Army: Heroism and Betrayal in the ARVN |date=2007 |publisher=NYU Press |isbn=978-0-8147-9451-7 |pages=[{{GBurl|id=r3dez4JhXUQC|p=124}} 124]–140}}</ref> ក្រោម[[កងកម្លាំងតំបន់វៀតណាមខាងត្បូង|កងកម្លាំងតំបន់]] និង[[កងជីវពលវៀតណាមខាងត្បូង]]ផងដែរ ភូមិស្រុកជាច្រើនបានទទួលនូវសន្តិសុខការពារប្រសើរជាងកាលនៅក្រោមកងកម្លាំងអាមេរិក។<ref name=Wiest/> នៅឆ្នាំ១៩៧០ លោកនិចសុនបានប្រកាសការដកកងទ័ពអាមេរិកបន្ថែមចំនួន ១៥០,០០០ នាក់ ដែលកាត់បន្ថយចំនួនកងទ័ពអាមេរិកឈរជើងនៅវៀតណាមសរុបមកត្រឹម ២៦៥,៥០០ នាក់។<ref name=upi1970/> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ ដដែរ សមាជិកយុទ្ធជនវៀតកុងជិត ៧០% មានប្រភពដើមកំណើតមកពីវៀតណាមខាងជើង ដែលបញ្ជាក់ថា កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងជាច្រើនពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំត្រូវបានបញ្ជូនមកចូលជួរទាហានវៀតកុង។<ref>{{Cite book |last=Porter |first=Gareth |title=Vietnam: The Politics of Bureaucratic Socialism |date=1993 |isbn=978-0-8014-2168-6 |page=26|publisher=Cornell University Press }}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៦៩ និងឆ្នាំ១៩៧១ កងទ័ពវៀតកុង និងកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងមួយចំនួនបានប្ដូរមកប្រើយុទ្ធសាស្ត្រអង្គភាពតូចៗ ជំនួសឱ្យប្រតិបត្តិការវាយលុកគ្របដណ្ដប់ទូទាំងប្រទេស។<ref name=Nguyen/> នៅឆ្នាំ១៩៧១ អូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់បានដកទាហានរបស់ពួកគេចេញទាំងអស់ ខណៈកងទ័ពអាមេរិកត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹម ១៩៦,៧០០ នាក់ ដោយមានថ្ងៃកំណត់ដកទ័ពបន្ថែមចំនួន ៤៥,០០០ នាក់ទៀតត្រឹមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧២។ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានកាត់បន្ថយអង្គភាពគាំទ្រដែរ ហើយនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧១ [[ក្រុមកងកម្លាំងពិសេសទីប្រាំ (សហរដ្ឋអាមេរិក)|ក្រុមកងកម្លាំងពិសេសទីប្រាំ]] ដែលជាអង្គភាពអាមេរិកដំបូងគេដែលបានបញ្ជូនមកវៀតណាម ត្រូវបានដកចេញទាំងស្រុង។<ref name="StantonVOB">{{Cite book |last=Stanton |first=Shelby L. |title=Vietnam order of battle |date=2003 |publisher=Stackpole Books |isbn=978-0-8117-0071-9}}</ref>{{Rp|២៤០}} ===កម្ពុជា=== {{Main|ប្រតិបត្តិការមីនុយ|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីដឹម​ឌៀល|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា}} [[File:Vietconginterrogation.jpg|thumb|upright=.8|ការចាប់សួរចម្លើយជនសង្ស័យ​ជា​វៀតកុង​ម្នាក់​ ដែលត្រូវបាន​ចាប់ខ្លួនកំឡុង​ពេល​វាយប្រហារ​លើ​ទីតាំងឈរជើង​អាមេរិក​មួយ​ក្បែរ​ព្រំដែន​កម្ពុជា]] ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម សីហនុ]]បានប្រកាសពីអព្យាក្រឹត្យភាពប្រទេសកម្ពុជាចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៥៥ មកម៉្លេះ<ref>{{cite journal |last1=Sihanouk |first1=Norodom |title=Cambodia Neutral: The Dictate of Necessity |journal=Foreign Affairs |date=1958 |volume=36 |issue=4 |pages=582–586 |id={{ProQuest|198176909}} |doi=10.2307/20029312 |jstor=20029312 }}</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ព្រះអង្គនៅតែអនុញ្ញាតបណ្ដោយឱ្យវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងប្រើប្រាស់[[កំពង់ផែស្វយ័តក្រុងព្រះសីហនុ|កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ]] និង[[ផ្លូវលំសីហនុ]]ដើម្បីបញ្ជូនកម្លាំងនិងគ្រឿងសព្វាវុធចូលវៀតណាមខាងត្បូង។ នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៩ លោកប្រធានាធិបតីនិចសុនបានបញ្ជាឱ្យបើកយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកសម្ងាត់មួយក្រោមឈ្មោះថា [[ប្រតិបត្តិការមីនុយ]] ដើម្បីកម្ទេចទីតាំងពួកកុម្មុយនីស្តនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា/វៀតណាម។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ ព្រះនរោត្តម សីហនុត្រូវបាន[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០|ទម្លាក់ចេញពីអំណាច]]ដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីនិយមគាំទ្រអាមេរិករបស់ព្រះអង្គគឺលោកសេនាប្រមុខ[[លន់ នល់]] ហើយក្រោយមក លោកលន់ នល់ក៏បានទាមទារឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងទាំងអស់ត្រូវដកខ្លួនចេញពីទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា បើមិនដូច្នោះនឹងត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងយោធាកម្ពុជា។<ref>{{Cite book |last=Sutsakhan |first=S. |url=https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |title=The Khmer Republic at War and the Final Collapse |date=1987 |publisher=United States Army Center of Military History |page=42 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412060055/https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412060055/https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |date=12 មេសា 2019 }}</ref> មិនយូរប៉ុន្មាន លោកលន់ នល់បានបញ្ជាឱ្យចាប់សម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលវៀតណាមនៅកម្ពុជា ដែលបង្កឱ្យផ្ទុះប្រតិកម្មពីរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងនិងខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last1=Lipsman |first1=Samuel |url=https://archive.org/details/fightingfortime00lips/page/145 |title=The Vietnam Experience Fighting for time |last2=Doyle |first2=Edward |date=1983 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=978-0-939526-07-9 |page=[https://archive.org/details/fightingfortime00lips/page/145 145]}}</ref> នៅចន្លោះខែមេសាដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧០ វៀតណាមខាងជើងបានវាយចូលឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជាទៅតាមសំណើស្នើសុំរបស់[[ខ្មែរក្រហម]] ក្រោយការចរចាគ្នាត្រូវរ៉ូវជាមួយលោក[[នួន ជា]]។ ង្វៀន កូថាច់បានរំលឹកថា "នួន ជាបាន​ស្នើសុំជំនួយ ហើយយើងក៏បានរំដោះខេត្តកម្ពុជាចំនួនប្រាំក្នុងរយៈពេលដប់ថ្ងៃ"។<ref>{{cite book |doi=10.4324/9780203790847 |title=Genocide in Cambodia and Rwanda |date=2017 |isbn=978-0-203-79084-7 |editor-first1=Susan E. |editor-last1=Cook |page=54 }}</ref> កងកម្លាំងអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា]]នៅក្នុងខែឧសភា ក្នុងគោលដៅវាយមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមកុម្មុយនីស្ត។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៧១ កងកម្លាំងកម្ពុជាបានផ្ដើម[[ប្រតិបត្តិការចេនឡា ២]] ក្នុងគោលបំណងវាយបណ្ដេញទ័ពវៀតណាមខាងជើង ប៉ុន្តែយ៉ាងណា វាត្រូវបរាជ័យដោយវៀតណាមកុម្មុយនីស្តនៅរក្សាកាន់កាប់តំបន់ព្រំដែន និងបានបំផ្លាញកងកម្លាំងកម្ពុជាក្នុងតំបន់ស្ទើរទាំងអស់។ ==ចំណារពន្យល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== ===អាគតដ្ឋាន=== {{reflist}} r1fm9tbf8po4rx5yrhog7xct7zhsc9g 0 38795 334319 334314 2026-04-16T04:31:50Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 334319 wikitext text/x-wiki '''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ''' ({{Lang-en|Miss Universe}}) គឺជាកម្មវិធី[[:en: Beauty Pageant|ប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិ]]ប្រចាំឆ្នាំដែលគ្រប់គ្រងដោយ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[:en:Thailand|ប្រទេសសៀម]]។រួមជាមួយនឹងកម្មវិធី[[បវរកញ្ញាពិភពលោក]] [[បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ]] និង [[បវរកញ្ញាផែនដី]]កម្មវិធី[[:en:Miss Universe|បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]គឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិមួយនៅក្នុងចំណោមកម្មវិធី[[:en:Big Four international beauty pageants|ប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិធំៗទាំង ០៤]]។<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=[[BBC News]] |last=Enriquez |first=Amee |date=February 2, 2014 |access-date=May 4, 2018 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |url-status=live }}</ref> {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាចក្រវាឡ | logo = Miss Universe Logotype.svg | logosize = | image = | caption = | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | franchise_holder = | organization = {{ubl|JKN Legacy Inc.|[[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]]|Legacy Holding Group}} | headquarters = {{ubl|[[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]], [[សៀម|ប្រទេសសៀម]]|[[:en:Mexico City|ទីក្រុងម៉ិកស៊ិក]], [[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ីកូ]]|[[ទីក្រុងញូវយ៉ក|ទីក្រុងញ៉ូវយ៉ក]], [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]}} | pageant_region = | region_represented= | qualification = | first = [[:en:Miss Universe 1952|១៩៥២]] | recent = [[:en:Miss Universe 2025|២០២៥]] | last = <!---Only if pageant is defunct. Last edition of the pageant, use year used in the pageant name---> | current_titleholder = [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | titleholder_represents = {{MEX}} | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | leader_title1 = ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ | leader_name1 = {{ubl|[[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Jakkaphong Jakrajutatip]]|Raul Rocha Cantú}} | leader_title2 = នាយកប្រតិបត្តិ | leader_name2 = Ronald Day | leader_title3 = ប្រធាន | leader_name3 = Raul Rocha Cantú | leader_title4 = អនុប្រធាន | leader_name4 = {{hlist|Olivia Quido|[[:en:Mario Búcaro|Mario Búcaro]]}} | predecessor = | successor = <!---Succeeding pageant---> | website = https://www.missuniverse.com/ }} បវរកញ្ញាចក្រវាឡបច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] មកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសមុិកសុីកូ]]ដែលបានគ្រងម្កុដនៅថ្ងៃទី ២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[ខេត្តនន្ទបុរី|ខេត្តនន្ទបុរី]] [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។ == ប្រវត្តិ == [[File:Miss Universe Sash.jpg|right|upright=1.5|thumb|ឈៀងបវរកញ្ញាចក្រវាឡពីឆ្នាំ ២០០១ ដល់ឆ្នាំ ២០២១]] ចំណងជើង'''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាលើកដំបូងដោយ [[:en:International Pageant of Pulchritude|International Pageant of Pulchritude]] នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៦។កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៥ នៅពេលមាន[[:en:Great Depression|វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំ]]និងព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗទៀតមុនកើតមាន[[:en:World War II|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]] កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានបិទបញ្ចប់។[[File:Miss_Universe_1930_Winners.jpg|thumb|ម្ចាស់ជ័យលាភីនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣០]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ ដោយក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina Swimwear|Pacific Knitting Mills]] ដែលជាក្រុមហ៊ុនសម្លៀកបំពាក់មួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[:en: California|រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា]]និងជាក្រុមហ៊ុនផលិត[[:en:Catalina Swimwear|សម្លៀកបំពាក់ហែលទឹក Catalina]] ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមកវាមានទីស្នាក់ការនៅ[[:en:United States of America|សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ក្រុមហ៊ុនគឺជាអ្នកឧបត្ថម្ភកម្មវិធីប្រឡង[[:en:Miss America|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៥១។នៅក្នុងឆ្នាំនោះកញ្ញា [[:en:Yolande Betbeze|Yolande Margaret Betbeze Fox]] ដែលជាម្ចាស់ជ័យលាភីបានបដិសេធមិនថតរូបផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈដោយស្លៀកឈុតហែលទឹករបស់ក្រុមហ៊ុន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ ក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Knitting Mills]] បានរៀបចំកម្មវិធីប្រឡង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]និងបវរកញ្ញាចក្រវាឡដោយរួមគ្នាសហការឧបត្ថម្ភអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ។<ref>{{Cite news|last=Roberts|first=Sam|date=26 February 2016|title=Yolande Betbeze Fox, Miss America Who Defied Convention, Dies at 87|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2016/02/26/us/yolande-betbeze-fox-miss-america-who-defied-convention-dies-at-87.html|access-date=25 February 2024|issn=0362-4331|archive-date=February 26, 2016|archive-url=https://archive.today/20160226061628/http://www.nytimes.com/2016/02/26/us/yolande-betbeze-fox-miss-america-who-defied-convention-dies-at-87.html?_r=0|url-status=live}}</ref> [[File:Armi-Kuusela-1952.jpg|thumb|កញ្ញា [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] នៅ[[:en:Helsinki|ទីក្រុង Helsinki ប្រទេសហ្វាំងឡង់]]]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជាលើកដំបូងនៅ[[ឡងប៊ិច (កាលីផ្វនញ៉ា)|ទីក្រុងឡុងប៊ិច]] [[កាលីហ្វ័រញ៉ា|រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២។ម្ចាស់ជ័យលាភីដំបូងគេបានទៅលើកញ្ញា [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] មកពី[[ហ្វាំងឡង់|ប្រទេសហ្វាំងឡង់]]ក៏ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាននាងបានបោះបង់តំណែងរបស់នាងចោលបើទោះបីជាមិនមែនជាផ្លូវការក៏ដោយដើម្បីទៅរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍មុនពេលតំណែងឆ្នាំរបស់នាងត្រូវបានបញ្ចប់។<ref>{{cite web |author=FUNFARE by Ricky Lo |title=A misty-eyed look at Armi Kuusela, the 1st Miss Universe |url=http://www.philstar.com/entertainment/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |date=June 28, 2006 |website=philstar.com |publisher=[[The Philippine Star]] |access-date=October 9, 2013 |archive-date=October 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015000244/http://www.philstar.com/entertainment/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |url-status=live }}</ref>រហូតមកដល់ឆ្នាំ ១៩៥៨ ចំណងជើង'''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''ដូចជា[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]ត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅឆ្នាំបន្ទាប់ពីការប្រឡងដូច្នេះនៅក្នុងអំឡុងពេលនោះតំណែងរបស់កញ្ញា [[:en:Kuusela|Kuusela]] គឺ[[:en:Miss Universe 1953|បវរកញ្ញាចក្រវាឡឆ្នាំ ១៩៥៣]]។ចាប់តាំងពីក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Mills]] បានបង្កើតកម្មវិធីប្រឡងនេះមកការរៀបចំគ្រប់គ្រងគឺធ្វើឡើងដោយ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]។នៅទីបំផុតក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Mills]] និងក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធរបស់ក្រុមហ៊ុននេះត្រូវបានទិញដោយសាជីវកម្ម [[:en:Kayser-Roth|Kayser-Roth Corporation]]។<ref name=":0">{{Cite magazine|date=19 February 2018|title=Trump's Miss Universe Gambit|url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit|access-date=25 February 2024|magazine=The New Yorker|language=en-US|archive-date=March 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330193214/https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit|url-status=live}}</ref> កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានរៀបចំចាក់ផ្សាយនៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៥។[[ស៊ីប៊ីអេស|CBS]] បានចាប់ផ្តើមចាក់ផ្សាយការប្រឡង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]និងបវរកញ្ញាចក្រវាឡរួមគ្នានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ហើយបានបំបែកការចាក់ផ្សាយកម្មវិធីប្រឡងទាំងពីរនេះដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៥។បន្ទាប់មកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ក្រុមហ៊ុន [[:en:Gulf and Western Industries|Gulf and westen]] បានទិញយកសាជីវកម្ម [[:en:Kayser-Roth |Kayser-Roth Corporation]] ហើយបានគ្រប់គ្រងបវរកញ្ញាចក្រវាឡរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩១ និងត្រូវបានក្រុមហ៊ុន [[:en:Procter & Gamble|Procter & Gamble]] ទិញយក។<ref name=":0" /> នៅក្នុង ១៩៩១ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាស់ ចន ត្រាំ]]បានទិញកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាពី [[:en:ITT Corp|ITT Crop]] ជាមួយនឹងការរៀបចំចាក់ផ្សាយជាមួយនឹង [[ស៊ីប៊ីអេស|CBS]] រហូតដល់ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{cite web |title=Four Big Ships Dominate International Beauty Pageants |author=Prestigious Beauty Pageant |url=http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ |date=November 18, 2013 |website=Prestigious Beauty Pageants |access-date=June 15, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217131258/http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ |archive-date=December 17, 2013 |archivedate=ធ្នូ 17, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217131258/http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ }}</ref>នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨ '''Miss Universe, Inc.''' បានប្តូរឈ្មោះរបស់ខ្លួនទៅជា[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ហើយបានផ្លាស់ប្តូរទីស្នាក់ការរបស់ខ្លួនពី[[ឡូស​អាន់​ជ័រ​លេស|ទីក្រុងឡូសអេនជឺលេស]]ទៅកាន់[[ទីក្រុងញូវយ៉ក]]។<ref name="India-Today-1">{{cite web |title=Miss USA Olivia Culpo is Miss Universe 2012! |website=[[India Today]] |date=December 19, 2012 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/miss-universe-2012-winner-olivia-culpo/1/238561.html |access-date=January 9, 2016 |archive-date=March 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124901/http://indiatoday.intoday.in/story/miss-universe-2012-winner-olivia-culpo/1/238561.html |url-status=live }}</ref><ref name="new team">{{cite news|title=Mistress of the Universe|url=https://pqasb.pqarchiver.com/nypost/access/68469692.html?dids=68469692:68469692&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jan+18,+1999&author=Jonathan+Foreman&pub=New+York+Post&desc=MISTRESS+OF+THE+UNIVERSE+-+MAUREEN+REIDY,+ONCE+DONALD+TRUMP'S+ACCOUNTANT,+HAS+TRANSFORMED+THREE+KEY+BEAUTY+PAGEANTS+FROM+TACKY+CHEESE+INTO+SLICK,+CHIC+AFFAIRS&pqatl=google|access-date=February 24, 2011|newspaper=[[New York Post]]|date=January 18, 1999|first=Jonathan|last=Foreman|archive-date=March 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325005144/http://pqasb.pqarchiver.com/nypost/access/68469692.html?dids=68469692%3A68469692&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AFT&type=current&date=Jan+18%2C+1999&author=Jonathan+Foreman&pub=New+York+Post&desc=MISTRESS+OF+THE+UNIVERSE+-+MAUREEN+REIDY%2C+ONCE+DONALD+TRUMP%27S+ACCOUNTANT%2C+HAS+TRANSFORMED+THREE+KEY+BEAUTY+PAGEANTS+FROM+TACKY+CHEESE+INTO+SLICK%2C+CHIC+AFFAIRS&pqatl=google|url-status=dead}}</ref>នៅចុងឆ្នាំ ២០០២ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]បានចូលទៅក្នុងក្រុមហ៊ុនបណ្តាក់ទុនរួមគ្នាជាមួយនឹង [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ ដែលលើសពីទីផ្សារផ្សេងៗទៀតសម្រាប់សិទ្ធិចាក់ផ្សាយលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍។<ref>Natalie Tadena (July 2, 2015)."[https://www.wsj.com/articles/BL-269B-3913 Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel]" [https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ Archived] July 27, 2020, at the [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine Wayback Machine]. [https://en.m.wikipedia.org/wiki/The_Wall_Street_Journal The Wall Street Journal].</ref><ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2015/biz/news/donald-trump-miss-universe-wmeimg-acquisition-1201592910/|title=WME/IMG Acquires Miss Universe Organization From Donald Trump|first1=Cynthia|last1=Littleton|date=September 14, 2015|access-date=December 11, 2017|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108163857/https://variety.com/2015/biz/news/donald-trump-miss-universe-wmeimg-acquisition-1201592910/|url-status=live}}</ref>ពីឆ្នាំ ២០០៣ ដល់ឆ្នាំ ២០១៤ កម្មវិធីប្រឡងត្រូវបានចាក់ផ្សាយនៅលើប៉ុស្តិ៍ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref name="The New York Times">{{cite news |title=Three Beauty Pageants Leaving CBS for NBC |last=Rutenberg |first=Jim |url=https://www.nytimes.com/2002/06/22/business/three-beauty-pageants-leaving-cbs-for-nbc.html |date=June 22, 2002 |newspaper=The New York Times |access-date=October 8, 2013 |archive-date=October 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011024009/http://www.nytimes.com/2002/06/22/business/three-beauty-pageants-leaving-cbs-for-nbc.html |url-status=live }}</ref> នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៥ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] បានលុបចោលទំនាក់ទំនងអាជីវកម្មទាំងអស់ជាមួយនឹងលោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]និង[[:en:Miss Universe Organisation|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹង[[:en:Donald Trump 2016 presidential campaign#Announcement|សេចក្តីថ្លែងការណ៍ដ៏ចម្រូងចម្រាស]]អំពីជនអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់ដែលបានឆ្លងកាត់ព្រំដែនមកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ីកូ]]។<ref name="hollywoodreporter">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/nbc-cuts-ties-donald-trump-805706?facebook_20150629|title=NBC Cuts Ties With Donald Trump Over "Derogatory Statements," Pulls Miss USA and Miss Universe Pageants|first=Kate|last=Stanhope|date=June 29, 2015|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=June 30, 2015|archive-date=October 10, 2017|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010094038/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/donald-trump-nbc-severing-ties-805706|url-status=live}}</ref><ref name=NBCsever>{{cite news|title=NBCUniversal cuts ties with Donald Trump|url=https://money.cnn.com/2015/06/29/media/donald-trump-nbc-ends-relationship/|access-date=June 29, 2015|work=CNN Money|date=June 29, 2015|archive-date=December 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201229221647/https://money.cnn.com/2015/06/29/media/donald-trump-nbc-ends-relationship/|url-status=live}}</ref>ជាផ្នែកនៃដំណោះស្រាយផ្លូវច្បាប់នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៥ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]បានទិញភាគហ៊ុន ៥០% របស់ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅក្នុងក្រុមហ៊ុនដោយធ្វើឲ្យលោកក្លាយជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុនតែម្នាក់គត់។០៣ ថ្ងៃក្រោយមកលោកបានលក់ក្រុមហ៊ុនទាំងមូលទៅឲ្យ [[:en:Endeavor (company)|WME]]/[[:en:IMG (company)|IMG]]។<ref name="nytimes.com">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html|title=Trump Sells Miss Universe Organization to WME-IMG Talent Agency|date=September 15, 2015|work=The New York Times|access-date=February 5, 2016|archive-date=February 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204102131/http://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/donald-trump-sells-miss-universe-img-2015-9|title=Donald Trump sells the Miss Universe Organization|last=Nededog|first=Jethro|date=September 14, 2015|work=Business Insider|access-date=January 9, 2016|archive-date=May 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506164358/http://www.businessinsider.com/donald-trump-sells-miss-universe-img-2015-9|url-status=live}}</ref>បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្តូរកម្មសិទ្ធិនៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ ២០១៥ [[ហ្វកក្រុមហ៊ុនផ្សាយ|Fox]] និង [[:en:Azteca América|Azteca]] បានក្លាយជាអ្នកចាក់ផ្សាយជាផ្លូវការនៃកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡនិង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite web|url=http://www.tvinsider.com/article/49807/miss-universe-and-miss-usa-pageants-to-air-on-fox/|title=Miss Universe and Miss USA Pageants to Air on Fox|work=TV Insider|date=October 28, 2015 |access-date=January 9, 2016|archive-date=February 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212061824/http://www.tvinsider.com/article/49807/miss-universe-and-miss-usa-pageants-to-air-on-fox/|url-status=live}}</ref>សិទ្ធិចាក់ផ្សាយរបស់កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានបំបែកជាបណ្ដោះអាសន្នទៅឲ្យ [[តេលេម៉ុនដូ|Telemundo]] និង [[:en:FYI|FYI]] នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ដោយសារមានការរឹតត្បិត[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺរាតត្បាតកូវីត-១៩]] នៅពេលនោះ។កិច្ចសន្យាជាមួយនឹង [[ហ្វកក្រុមហ៊ុនផ្សាយ|Fox]] និងពិធីករលោក [[:en:Steve Harvey|Broderick Stephen Harvey]] ត្រូវបានបន្តឡើងវិញសម្រាប់កម្មវិធីប្រឡងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២១។ នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២២ ក្រុមហ៊ុន [[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]] ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បានទិញយក [[:en:Miss Universe Organization (MUO)|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]](MUO)ពីក្រុមហ៊ុន [[:en:Endeavor Group Holdings|Endeavor Group Holdings]] ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ [[:en:IMG Worldwide|IMG Worldwide]] នៅក្នុងតម្លៃ ១៤ លានដុល្លារដែលធ្វើឲ្យអ្នកស្រី [[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Anne Jakapong Jakrajutatip]] ក្លាយជា[[:en: Transgender|ស្ត្រីកែភេទ]]ដំបូងគេដែលជាម្ចាស់អង្គការនិងជាលើកទីមួយរបស់អង្គការដែលបានពង្រីកទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់ខ្លួននៅខាងក្រៅទឹកដី[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ តទៅ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] ទទួលបានសិទ្ធិចាក់ផ្សាយសារជាថ្មីតាមរយៈ [[:en:Roku|The Roku Channel]] ដោយសារមានការផ្លាស់ប្តូរម្ចាស់ថ្មីដែលនេះជាលើកទីមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្របវរកញ្ញាចក្រវាឡដែលកម្មវិធីប្រឡងបានផ្លាស់ប្តូរពីការចាក់ផ្សាយតាម[[:en:Television|បណ្ដាញទូរទស្សន៍បែបប្រពៃណី]]ទៅជា[[:en:Streaming media|ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយពេញលេញ]]នៅ[[:en:United States of America|សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/business/2423031/jkn-acquires-miss-universe-organization|title=JKN acquires Miss Universe Organization|date=October 26, 2022|work=Bangkok Post|access-date=October 26, 2022|archive-date=March 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230322043036/https://www.bangkokpost.com/business/2423031/jkn-acquires-miss-universe-organization|url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី ១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៣ អ្នកស្រី [[Paula Shugart]] ប្រធាន[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាល]]បានប្រកាសពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រីពី[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]។<ref name=":1">{{Cite web |last=Schneider |first=Michael |date=17 November 2023 |title=Miss Universe Organization President Paula Shugart Exits After 23 Years |url=https://variety.com/2023/tv/news/miss-universe-organization-president-paula-shugart-exits-1235793531/ |access-date=25 February 2024 |website=Variety |language=en-US}}</ref>តំណែងនេះនឹងមិនត្រូវបានកំណត់យកអ្នកថ្មីមកជំនួសនោះឡើយ។<ref name=":1" />បន្ទាប់ពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រី [[Paula Shugart|Shugart ]] នាយកប្រតិបត្តិនៃ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] អ្នកស្រី [[Amy Emmerich]] ក៏បានប្រកាសពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រីនៅថ្ងៃទី ០៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៥ ហើយបានចាកចេញពីផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ០១ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៤។<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=8 February 2024 |title=Amy Emmerich steps down as Miss Universe CEO |url=https://philstarlife.com/celebrity/847811-amy-emmerich-steps-down-as-miss-universe-ceo? |access-date=25 February 2024 |website=Philstar Life |archive-date=February 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225125255/https://philstarlife.com/celebrity/847811-amy-emmerich-steps-down-as-miss-universe-ceo |url-status=live }}</ref>នៅថ្ងៃទី ១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៥ លោក [[:en:Mario Búcaro|Mario Adolfo Búcaro Flores]] បានលាលែងពីតំណែងជាប្រធានប្រតិបត្តិនៃ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]](MUO)បន្ទាប់ពីកាន់តំណែងមិនដល់ ០២ ខែផង។ការចាកចេញរបស់លោកត្រូវបានបញ្ជាក់តាមរយៈ[[:en:Press_release|សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន]]មួយដែលបានរៀបរាប់អំពីការរួមចំណែកនិងសមិទ្ធផលរបស់លោកចំពោះអង្គការប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិនេះផងដែរ។<ref>{{Cite web |title=Mario Búcaro resigns as Miss Universe CEO after short stint |url=https://philstarlife.com/news-and-views/853106-mario-bucaro-resigns-miss-universe-ceo? |access-date=2025-12-14 |website=Philstar Life [[Philippine Star]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=December 14, 2025 |title=Miss Universe CEO Mario Búcaro steps down after short tenure |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/12/14/miss-universe-ceo-mario-b-caro-steps-down-after-short-tenure-1615 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref> ==ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|ឆ្នាំប្រកួត !width=|ប្រទេស !width=|ម្ចាស់ម្កុដ !width=|ឈុតតំណាងជាតិល្អដាច់គេ !width=|ទីកន្លែងនៃការប្រកួត !width=|ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០២៦ | | | | {{flagicon|PRI}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | |- | ២០២៥ | {{MEX}} | [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | rowspan="3" | {{PHL}} | {{Flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] |១២០ |- | ២០២៤ | {{DK}} | [[:en:Victoria Kjær Theilvig|Victoria Kjær Theilvig]] | {{MEX}} |១២៥ |- | ២០២៣ | {{NIC}} | [[:en:Sheynnis Palacios|Sheynnis Alondra Palacios Cornejo]] | {{Flagicon|SLV}} [[:en:El Salvador|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៨៤ |- | ២០២២ | {{USA}} | [[:en:R'Bonney Gabriel|R'Bonney Nola Gabriel]] | {{UKR}} | {{USA}} | ៨៣ |- | ២០២១ | {{IND}} | [[:en:Harnaaz Kaur Sandhu|Harnaaz Kaur Sandhu]] | {{NGA}} | {{ISR}} | ៨០ |- | ២០២០ | {{MEX}} | [[:en:Andrea Meza|Alma Andrea Meza Carmona]] | {{flagicon|MMR}} [[:en:Myanmar|ភូមា]] | rowspan = "2" | {{USA}} | ៧៤ |- | ២០១៩ | {{ZAF}} | [[:en:Zozibini Tunzi|Zozibini Tunzi]] | {{PHL}} | ៩០ |- | ២០១៨ | {{PHL}} | [[:en:Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]] | {{flagicon|LAO}} [[:en:Laos|លាវ]] | {{Flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | ៩៤ |- | ២០១៧ | {{ZAF}} | [[:en:Demi-Leigh Tebow|Demi-Leigh Nel-Peters]] | {{JPN}} | {{USA}} | ៩២ |- | ២០១៦ | {{FR}} | [[:en:Iris Mittenaere|Iris Mittenaere]] | {{flagicon|MMR}} [[:en:Myanmar|ភូមា]] | {{PHL}} | ៨៦ |- | ២០១៥ | {{PHL}} | [[:en:Pia Alonzo Wurtzbach|Pia Alonzo Wurtzbach-Jauncey]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | rowspan = "2" | {{USA}} | ៨០ |- | ២០១៤ | {{COL}} | [[:en:Paulina Vega Dieppa|Paulina Vega Dieppa]] | {{IDN}} | ៨៨ |- | ២០១៣ | {{VEN}} | [[:en:Gabriela Isler|María Gabriela de Jesús Isler Morales]] | {{NIC}} | {{RUS}} | ៨៦ |- | ២០១២ | {{USA}} | [[:en:Olivia Culpo|Olivia Frances Culpo]] | {{CHN}} | {{USA}} | rowspan="2" | ៨៩ |- | ២០១១ | {{flagicon|AGO}} [[:en:Angola|អង់ហ្គោឡា]] | [[:en:Leila Lopes|Leila Lopes]] | {{PAN}} | {{BRA}} |- | ២០១០ | {{MEX}} | [[:en:Jimena Navarrete Rosete|Jimena Navarrete Rosete]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | {{USA}} | rowspan="2" | ៨៣ |- | ២០០៩ | rowspan = "2" | {{VEN}} | [[:en:Stefanía Fernández Krupij|Stefanía Fernández Krupij]] | {{PAN}} | {{Flagicon|BHS}} [[:en:Bahamas|បាហាម៉ាស]] |- | ២០០៨ | [[:en:Dayana Sabrina Mendoza Moncada|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | {{Flagicon|VNM}} [[:en:Vietnam|យួន]] | ៨០ |- | ២០០៧ | {{JAP}} | [[:en:Riyo Mori|Riyo Mori]] | ''មិនមានម្ចាស់តំណែង'' | {{MEX}} | ៧៧ |- | ២០០៦ | {{flagicon|PRI}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Zuleyka Rivera|Zuleyka Jerrís Rivera Mendoza]] | {{JPN}} | {{USA}} | ៨៦ |- | ២០០៥ | {{CAN}} | [[:en:Natalie Glebova|Natalie Glebova]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | {{Flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | ៨១ |- | ២០០៤ | {{AUS}} | [[:en:Jennifer Hawkins|Jennifer Hawkins]] | {{PAN}} | {{ECU}} | ៨០ |- | ២០០៣ | {{flagicon|DOM}} [[:en:Dominican Republic|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] | [[:en:Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]] | {{flagicon|DOM}} [[:en:Dominican Republic 2003|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] | {{PAN}} | ៧១ |- | rowspan = "2" | ២០០២ | {{PAN}} | [[:en:Justine Pasek|Yostin Lissette Pasek Patiño]] (ជំនួសតំណែង) | rowspan="2" | {{COL}} | rowspan = "3" | {{Flagicon|PRI}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | rowspan="2" | ៧៥ |- | {{RUS}} | [[:en:Oksana Fedorova|Oksana Gennadyevna Borodina]] (លាលែងចេញពីតំណែង) |- | ២០០១ | {{flagicon|PRI}} [[:en: Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Denise Quiñones|Denise Marie Quiñones August]] | {{flagicon|KOR}} [[:en:Korea|កូរ៉េ]] | ៧៧ |- | ២០០០ | {{IND}} | [[:en:Lara Dutta Bhupathi|Lara Dutta Bhupathi]] | {{MEX}} | {{flagicon|CYP}} [[:en:Cyprus|សុីប]] | ៧៩ |- | ១៩៩៩ | {{Flagicon|BWA}} [[:en:Botswana|បុតស្វាណា]] | [[:en:Mpule Kwelagobe|Mpule Keneilwe Kwelagobe]] | rowspan="2" | {{flagicon|TTO}} [[:en:Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | {{Flagicon|TTO}} [[:en:Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | ៨៤ |- | ១៩៩៨ | {{Flagicon|TTO}} [[:en: Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Wendy Fitzwilliam|Wendy Marcelle Fitzwilliam]] | rowspan = "3" | {{USA}} | ៨១ |- | ១៩៩៧ | {{USA}} | [[:en:Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]] | {{COL}} | ៧៤ |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[:en: Venezuela|វេណេស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Alicia Machado|Yoseph Alicia Machado Fajardo]] | {{RUS}} | ៧៩ |- | ១៩៩៥ | {{USA}} | [[:en:Chelsi Mariam Pearl Smith|Chelsi Mariam Pearl Smith]] | {{ESP}} | {{flagicon|NAM}} [[:en:Namibia|ណាមីប៊ី]] | ៨២ |- | ១៩៩៤ | {{IND}} | [[:en:Sushmita Sen|Sushmita Sen]] | {{PHI}} | {{PHL}} | ៧៧ |- | ១៩៩៣ | {{Flagicon|PRI}} [[:en: Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Dayanara Torres|Dayanara Torres Delgado]] | {{NOR}} | {{MEX}} | ៧៩ |- | ១៩៩២ | {{Flagicon|NAM}} [[:en: Namibia|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Michelle McLean|Michelle McLean]] | {{flagicon|PRY}} [[:en:Paraguay|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | ៧៨ |- | ១៩៩១ | {{MEX}} | [[:en:Lupita Jones|María de Guadalupe Jones Garay]] | rowspan="2" | {{COL}} | rowspan = "2" | {{USA}} | ៧៣ |- | ១៩៩០ | {{NOR}} | [[:en:Mona Grudt|Mona Grudt]] | ៧១ |- | ១៩៨៩ | {{NL}} | [[:en:Angela Visser|Angela Visser]] | {{COL}} | {{MEX}} | ៧៦ |- | ១៩៨៨ | {{Flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | [[:en:Porntip Nakhirunkanok|Porntip Nakhirunkanok]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | {{TWN}} | ៦៦ |- | ១៩៨៧ | {{CHL}} | [[:en:Cecilia Carolina Bolocco Fonck|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]] | {{BRA}} | {{SIN}} | ៩៨ |- | ១៩៨៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[:en: Venezuela|វេណេស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Bárbara Palacios|Bárbara Palacios Teyde de Manrique]] | {{PAN}} | {{PAN}} | ៧៧ |- | ១៩៨៥ | {{Flagicon|PRI}} [[:en: Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Deborah Carthy Deu|Deborah Carthy Deu]] | {{COL}} | rowspan = "3" | {{USA}} | ៧៩ |- | ១៩៨៤ | {{SWE}} | [[:en:Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]] | {{IND}} | ៨១ |- | ១៩៨៣ | {{NZL}} | [[:en:Lorraine Elizabeth Downes|Lorraine Elizabeth Downes]] | {{flagicon|KOR}} [[:en:Korea|កូរ៉េ]] | ៨០ |- | ១៩៨២ | {{CAN}} | [[:en:Karen Dianne Baldwin|Karen Dianne BaldwinKaren]] | {{PER}} | {{PER}} | ៧៧ |- | ១៩៨១ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[:en: Venezuela|វេណេស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Irene Lailin Sáez Conde|Irene Lailin Sáez Conde]] | {{BRA}} | {{USA}} | ៧៦ |- | ១៩៨០ | {{USA}} | [[:en:Shawn Weatherly|Shawn Weatherly]] | {{IND}} | {{flagicon|KOR}} [[:en:South Korea|កូរ៉េ]] | ៦៩ |- | ១៩៧៩ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[:en: Venezuela|វេណេស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Maritza Sayalero Fernández|Maritza Sayalero Fernández]] | {{flagicon|URY}} [[:en:Uruguay|អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | {{AUS}} | rowspan="2" | ៧៥ |- | ១៩៧៨ | {{flagicon|South Africa|1928}} [[:en:South Africa|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Margaret Gardiner|Margaret Gardiner]] | {{IND}} | {{MEX}} |- | ១៩៧៧ | {{Flagicon|TTO}} [[:en:Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Janelle Commissiong|Janelle Penny Commissiong]] | {{flagicon|KOR}} [[:en:Korea|កូរ៉េ]] | {{flagicon|DOM}} [[:en:Dominican Republic|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] | ៨០ |- | ១៩៧៦ | {{ISR}} | [[:en:Rina Mor-Goder|Rina Mor-Goder]] | {{PER}} | {{HKG}} | ៧២ |- | ១៩៧៥ | {{FIN}} | [[:en:Anne Marie Pohtamo|Anne Marie Pohtamo]] | {{GTM}} | {{flagicon|SLV}} [[:en:El Salvador|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៧១ |- | ១៩៧៤ | {{flagicon|Spain|1945}} [[:en:Spain|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Amparo Muñoz|Maria de Amparo Muñoz y Quesada]] (លាលែងចេញពីតំណែង) | {{flagicon|KOR}} [[:en:Korea|កូរ៉េ]] | {{PHL}} | ៦៥ |- | ១៩៧៣ | {{PHL}} | [[:en:Margie Moran|Maria Margarita Roxas Moran-Floirendo]] | {{ESP}} | {{GRC}} | rowspan="2" | ៦១ |- | ១៩៧២ | {{AUS}} | [[:en:Kerry Anne Wells|Kerry Anne Wells]] | {{PER}} | {{flagicon|PRI}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] |- | ១៩៧១ | {{LBN}} | [[:en:Georgina Rizk|Georgina Rizk]] | {{MEX}} | rowspan = "20" | {{USA}} | ៦០ |- | ១៩៧០ | {{Flagicon|PRI}} [[:en: Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Marisol Malaret Contreras|Marisol Malaret Contreras]] | {{BOL}} | ៦៤ |- | ១៩៦៩ | {{PHL}} | [[:en:Gloria Diaz|Maria Gloria Aspillera Diaz]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | ៦១ |- | ១៩៦៨ | {{BRA}} | [[:en:Martha Maria Cordeiro Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]] | {{COL}} | ៦៥ |- | ១៩៦៧ | {{USA}} | [[:en:Sylvia Hitchcock|Sylvia Louise Hitchcock-Carson]] | {{BRA}} | ៥៦ |- | ១៩៦៦ | {{SWE}} | [[:en:Margareta Arvidsson|Margareta Arvidsson]] | {{ISR}} | ៥០ |- | ១៩៦៥ | {{Flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | [[:en:Apasra Hongsakula|Apasra Hongsakula]] | {{USA}} | ៥៦ |- | ១៩៦៤ | {{GRC}} | [[:en:Kyriaki Tsopei|Kyriaki Tsopei]] | {{NL}} | ៦០ |- | ១៩៦៣ | {{BRA}} | [[:en:Iêda Maria Brutto Vargas|Iêda Maria Brutto Vargas]] | {{ISR}} | ៥០ |- | ១៩៦២ | {{ARG}} | [[:en:Amparo Muñoz|Beatriz Nolan Figueredo]] | {{UK}} | ៥២ |- | ១៩៦១ | {{DEU}} | [[:en:Marlene Schmidt|Marlene Schmidt]] | rowspan="10" | ''មិនទាន់មាន'' | ៤៨ |- | ១៩៦០ | {{USA}} | [[:en:Linda Jeanne Bement|Linda Jeanne Bement]] | ៤៣ |- | ១៩៥៩ | {{JAP}} | [[:en:Akiko Kojima|Akiko Kojima]] | ៣៤ |- | ១៩៥៨ | {{COL}} | [[:en:Luz Marina Zuluaga|Luz Marina Zuluaga Zuluaga]] | ៣៦ |- | ១៩៥៧ | {{PER}} | [[:en:Gladys Zender|Gladys Rosa Zender de Meier]] | ៣២ |- | ១៩៥៦ | {{USA}} | [[:en:Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]] | ៣០ |- | ១៩៥៥ | {{SWE}} | [[:en:Hillevi Rombin Schine|Hillevi Rombin Schine]] | rowspan="2" | ៣៣ |- | ១៩៥៤ | {{USA}} | [[:en:Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]] |- | ១៩៥៣ | {{FR}} | [[:en:Christiane Magnani|Christiane Magnani]] | ២៦ |- | ១៩៥២ | {{FIN}} | [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] (បោះបង់តំណែង) | ៣០ |- |} ===ចំនួនប្រទេសឬដែនដី=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{USA}} [[File:USA_orthographic.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៩ | ១៩៥៤, ១៩៥៦, ១៩៦០, ១៩៦៧, ១៩៨០, ១៩៩៥, ១៩៩៧, ២០១២, ២០២២ |- | {{VEN}} [[File:Venezuela_Orthographic_Map.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៧ | ១៩៧៩, ១៩៨១, ១៩៨៦, ១៩៩៦, ២០០៨, ២០០៩, ២០១៣ |- | {{flagicon|PRI}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] [[File:Puerto_Rico_(orthographic_projection).svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៥ | ១៩៧០, ១៩៨៥, ១៩៩៣, ២០០១, ២០០៦ |- | {{MEX}} [[File:Mexico_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="2" |០៤ | ១៩៩១, ២០១០, ២០២០, ២០២៥ |- | {{PHL}} [[File:PHL_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៩, ១៩៧៣, ២០១៥, ២០១៨ |- | {{IND}} [[File:India_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan="3" style="text-align:center;" | ០៣ | ១៩៩៤, ២០០០, ២០២១ |- | {{ZAF}} [[File:ZAF_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៧៨, ២០១៧, ២០១៩ |- | {{SWE}} [[File:EU-Sweden_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៥, ១៩៦៦, ១៩៨៤ |- | {{FR}} [[File:EU-France_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan= "9" style = "text-align:center;"| ០២ | ១៩៥៣, ២០១៦ |- | {{COL}} [[File:COL_orthographic_(San_Andr%C3%A9s_and_Providencia_special).svg|thumb]] | ១៩៥៨, ២០១៤ |- | {{JAP}} [[File:Japan_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៩, ២០០៧ |- | {{CAN}} [[File:CAN_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៨២, ២០០៥ |- | {{AUS}} [[File:Australia_with_AAT_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧២, ២០០៤ |- | {{Flagicon|TTO}} [[:en:Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] [[File:Trinidad_and_Tobago_(orthographic_projection2).jpg|thumb]] | ១៩៧៧, ១៩៩៨ |- | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] [[File:Thailand_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៥, ១៩៨៨ |- | {{FIN}} [[File:EU-Finland_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥២, ១៩៧៥ |- | {{BRA}} [[File:BRA_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៣, ១៩៦៨ |- | {{DK}} [[File:Denmark_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="18" style="text-align: center;" | ០១ | ២០២៤ |- | {{NIC}} [[File:NIC_orthographic.svg|thumb]] | ២០២៣ |- | {{flagicon|AGO}} [[:en:Angola|អង់ហ្គោឡា]] [[File:Angola_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០១១ |- | {{flagicon|DOM}} [[:en:Dominican Republic|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] [[File:Dominican_Republic_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០០៣ |- | {{PAN}} [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | ២០០២ |- | {{Flagicon|BWA}} [[:en:Botswana|បុតស្វាណា]] [[File:Botswana_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩៩ |- | {{flagicon|NAM}} [[:en:Namibia|ណាមីប៊ី]] [[File:Namibia_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩២ |- | {{NOR}} [[File:Europe-Norway_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩០ |- | {{NL}} [[File:EU-Netherlands_(orthographic_projection).png|thumb]] | ១៩៨៩ |- | {{CHL}} [[File:Chile_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៨៧ |- | {{NZL}} [[File:NZL_orthographic_NaturalEarth.svg|thumb]] | ១៩៨៣ |- | {{ISR}} [[File:Israel_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៦ |- | {{ESP}} [[File:EU-Spain_(orthographic_projection)_(with_de_jure_territory).svg|thumb]] | ១៩៧៤ |- | {{LBN}} [[File:Lebanon_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧១ |- | {{GRC}} [[File:EU-Greece_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៤ |- | {{ARG}} [[File:Argentina_(including_claimed_territories,_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦២ |- | {{DEU}} [[File:EU-Germany_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦១ |- | {{PER}} [[File:PER_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៥៧ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលជំនួសតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{PAN}} [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលលាលែងចេញពីតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{RUS}} [[File:Russian_Federation_(orthographic_projection)_-_All_Territorial_Disputes.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" border="5" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #FFFFFF; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%; text-align:center" !ឆ្នាំ !បេក្ខភាព !ខេត្ត !តំណែង !រង្វាន់ពិសេស |- | colspan="5" | [[File:Cambodia_on_the_globe_(Cambodia_centered).svg|thumb]] |- | ២០២៦ | | | | |- | ២០២៥ | [[:en:Nearysocheata_Thai|ថៃ នារីសុជាតា]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | Best Aura Of The Day |- |២០២៤ | [[:en:Davin Prasath|ប្រាសាទ ដាវីន]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top30 | Top 2 Voice For Change |- | ២០២៣ | [[:en:Sotima John|ចន សុទិម៉ា]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០២២ | [[:en:Manita Hang|ហង្ស ម៉ានីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២១ | [[:en:Ngin Marady| ងិន ម៉ារ៉ាឌី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២០ | [[:en:Sarita Reth|រ៉េត សារីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៩ | [[:en:Somnang Alyna|សំណាង អេលីណា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៨ | [[:en:Rern Sinat|រឿន សុីណាត]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០១៧ | [[ប៊ី សុធារី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |} === ចំនួនរាជធានី-ខេត្ត === {| class="wikitable" border="5" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #FFFFFF; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%; text-align:center" !រាជធានី-ខេត្ត !ចំនួន !ឆ្នាំ |- | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] [[File:Cambodia_Phnom_Penh_Province_locator_map.svg|thumb]] | ០៧ | ២០១៧, ២០១៩, ២០២០, ២០២១, ២០២២, ២០២៤, ២០២៥ |- | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[File:Cambodia_Kampong_Cham_locator_map.svg|thumb]] | ០២ | ២០១៨, ២០២៣ |} == សូមមើលផងដែរ == * [[:en:List of beauty pageants|List of beauty pageants]] * [[:en:Big Four beauty pageants|Big Four beauty pageants]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == * [[:en:http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ|http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] * {{facebook|MissUniverse}} * {{instagram|missuniverse}} * {{twitter|missuniverse}} * {{TikTok|missuniverse}} == ឯកសារយោង == 5wobs2s8mzem1iqwy39euhkj19sbd4e 334320 334319 2026-04-16T04:36:20Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 334320 wikitext text/x-wiki '''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ''' ({{Lang-en|Miss Universe}}) គឺជាកម្មវិធី[[:en: Beauty Pageant|ប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិ]]ប្រចាំឆ្នាំដែលគ្រប់គ្រងដោយ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[:en:Thailand|ប្រទេសសៀម]]។រួមជាមួយនឹងកម្មវិធី[[បវរកញ្ញាពិភពលោក]] [[បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ]] និង [[បវរកញ្ញាផែនដី]]កម្មវិធី[[:en:Miss Universe|បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]គឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិមួយនៅក្នុងចំណោមកម្មវិធី[[:en:Big Four international beauty pageants|ប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិធំៗទាំង ០៤]]។<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=[[BBC News]] |last=Enriquez |first=Amee |date=February 2, 2014 |access-date=May 4, 2018 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |url-status=live }}</ref> {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាចក្រវាឡ | logo = Miss Universe Logotype.svg | logosize = | image = | caption = | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | franchise_holder = | organization = {{ubl|JKN Legacy Inc.|[[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]]|Legacy Holding Group}} | headquarters = {{ubl|[[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]], [[សៀម|ប្រទេសសៀម]]|[[:en:Mexico City|ទីក្រុងម៉ិកស៊ិក]], [[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ីកូ]]|[[ទីក្រុងញូវយ៉ក|ទីក្រុងញ៉ូវយ៉ក]], [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]}} | pageant_region = | region_represented= | qualification = | first = [[:en:Miss Universe 1952|១៩៥២]] | recent = [[:en:Miss Universe 2025|២០២៥]] | last = <!---Only if pageant is defunct. Last edition of the pageant, use year used in the pageant name---> | current_titleholder = [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | titleholder_represents = {{MEX}} | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | leader_title1 = ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ | leader_name1 = {{ubl|[[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Jakkaphong Jakrajutatip]]|Raul Rocha Cantú}} | leader_title2 = នាយកប្រតិបត្តិ | leader_name2 = Ronald Day | leader_title3 = ប្រធាន | leader_name3 = Raul Rocha Cantú | leader_title4 = អនុប្រធាន | leader_name4 = {{hlist|Olivia Quido|[[:en:Mario Búcaro|Mario Búcaro]]}} | predecessor = | successor = <!---Succeeding pageant---> | website = https://www.missuniverse.com/ }} '''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] មកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសមុិកសុីកូ]]ដែលបានគ្រងម្កុដនៅថ្ងៃទី ២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[ខេត្តនន្ទបុរី|ខេត្តនន្ទបុរី]] [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។ == ប្រវត្តិ == [[File:Miss Universe Sash.jpg|right|upright=1.5|thumb|ឈៀងបវរកញ្ញាចក្រវាឡពីឆ្នាំ ២០០១ ដល់ឆ្នាំ ២០២១]] ចំណងជើង'''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាលើកដំបូងដោយ [[:en:International Pageant of Pulchritude|International Pageant of Pulchritude]] នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៦។កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៥ នៅពេលមាន[[:en:Great Depression|វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំ]]និងព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗទៀតមុនកើតមាន[[:en:World War II|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]] កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានបិទបញ្ចប់។[[File:Miss_Universe_1930_Winners.jpg|thumb|ម្ចាស់ជ័យលាភីនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣០]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ ដោយក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina Swimwear|Pacific Knitting Mills]] ដែលជាក្រុមហ៊ុនសម្លៀកបំពាក់មួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[:en: California|រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា]]និងជាក្រុមហ៊ុនផលិត[[:en:Catalina Swimwear|សម្លៀកបំពាក់ហែលទឹក Catalina]] ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមកវាមានទីស្នាក់ការនៅ[[:en:United States of America|សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ក្រុមហ៊ុនគឺជាអ្នកឧបត្ថម្ភកម្មវិធីប្រឡង[[:en:Miss America|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៥១។នៅក្នុងឆ្នាំនោះកញ្ញា [[:en:Yolande Betbeze|Yolande Margaret Betbeze Fox]] ដែលជាម្ចាស់ជ័យលាភីបានបដិសេធមិនថតរូបផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈដោយស្លៀកឈុតហែលទឹករបស់ក្រុមហ៊ុន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ ក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Knitting Mills]] បានរៀបចំកម្មវិធីប្រឡង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]និងបវរកញ្ញាចក្រវាឡដោយរួមគ្នាសហការឧបត្ថម្ភអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ។<ref>{{Cite news|last=Roberts|first=Sam|date=26 February 2016|title=Yolande Betbeze Fox, Miss America Who Defied Convention, Dies at 87|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2016/02/26/us/yolande-betbeze-fox-miss-america-who-defied-convention-dies-at-87.html|access-date=25 February 2024|issn=0362-4331|archive-date=February 26, 2016|archive-url=https://archive.today/20160226061628/http://www.nytimes.com/2016/02/26/us/yolande-betbeze-fox-miss-america-who-defied-convention-dies-at-87.html?_r=0|url-status=live}}</ref> [[File:Armi-Kuusela-1952.jpg|thumb|កញ្ញា [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] នៅ[[:en:Helsinki|ទីក្រុង Helsinki ប្រទេសហ្វាំងឡង់]]]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជាលើកដំបូងនៅ[[ឡងប៊ិច (កាលីផ្វនញ៉ា)|ទីក្រុងឡុងប៊ិច]] [[កាលីហ្វ័រញ៉ា|រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២។ម្ចាស់ជ័យលាភីដំបូងគេបានទៅលើកញ្ញា [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] មកពី[[ហ្វាំងឡង់|ប្រទេសហ្វាំងឡង់]]ក៏ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាននាងបានបោះបង់តំណែងរបស់នាងចោលបើទោះបីជាមិនមែនជាផ្លូវការក៏ដោយដើម្បីទៅរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍មុនពេលតំណែងឆ្នាំរបស់នាងត្រូវបានបញ្ចប់។<ref>{{cite web |author=FUNFARE by Ricky Lo |title=A misty-eyed look at Armi Kuusela, the 1st Miss Universe |url=http://www.philstar.com/entertainment/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |date=June 28, 2006 |website=philstar.com |publisher=[[The Philippine Star]] |access-date=October 9, 2013 |archive-date=October 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015000244/http://www.philstar.com/entertainment/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |url-status=live }}</ref>រហូតមកដល់ឆ្នាំ ១៩៥៨ ចំណងជើង'''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''ដូចជា[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]ត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅឆ្នាំបន្ទាប់ពីការប្រឡងដូច្នេះនៅក្នុងអំឡុងពេលនោះតំណែងរបស់កញ្ញា [[:en:Kuusela|Kuusela]] គឺ[[:en:Miss Universe 1953|បវរកញ្ញាចក្រវាឡឆ្នាំ ១៩៥៣]]។ចាប់តាំងពីក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Mills]] បានបង្កើតកម្មវិធីប្រឡងនេះមកការរៀបចំគ្រប់គ្រងគឺធ្វើឡើងដោយ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]។នៅទីបំផុតក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Mills]] និងក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធរបស់ក្រុមហ៊ុននេះត្រូវបានទិញដោយសាជីវកម្ម [[:en:Kayser-Roth|Kayser-Roth Corporation]]។<ref name=":0">{{Cite magazine|date=19 February 2018|title=Trump's Miss Universe Gambit|url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit|access-date=25 February 2024|magazine=The New Yorker|language=en-US|archive-date=March 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330193214/https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit|url-status=live}}</ref> កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានរៀបចំចាក់ផ្សាយនៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៥។[[ស៊ីប៊ីអេស|CBS]] បានចាប់ផ្តើមចាក់ផ្សាយការប្រឡង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]និងបវរកញ្ញាចក្រវាឡរួមគ្នានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ហើយបានបំបែកការចាក់ផ្សាយកម្មវិធីប្រឡងទាំងពីរនេះដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៥។បន្ទាប់មកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ក្រុមហ៊ុន [[:en:Gulf and Western Industries|Gulf and westen]] បានទិញយកសាជីវកម្ម [[:en:Kayser-Roth |Kayser-Roth Corporation]] ហើយបានគ្រប់គ្រងបវរកញ្ញាចក្រវាឡរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩១ និងត្រូវបានក្រុមហ៊ុន [[:en:Procter & Gamble|Procter & Gamble]] ទិញយក។<ref name=":0" /> នៅក្នុង ១៩៩១ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាស់ ចន ត្រាំ]]បានទិញកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាពី [[:en:ITT Corp|ITT Crop]] ជាមួយនឹងការរៀបចំចាក់ផ្សាយជាមួយនឹង [[ស៊ីប៊ីអេស|CBS]] រហូតដល់ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{cite web |title=Four Big Ships Dominate International Beauty Pageants |author=Prestigious Beauty Pageant |url=http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ |date=November 18, 2013 |website=Prestigious Beauty Pageants |access-date=June 15, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217131258/http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ |archive-date=December 17, 2013 |archivedate=ធ្នូ 17, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217131258/http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ }}</ref>នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨ '''Miss Universe, Inc.''' បានប្តូរឈ្មោះរបស់ខ្លួនទៅជា[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ហើយបានផ្លាស់ប្តូរទីស្នាក់ការរបស់ខ្លួនពី[[ឡូស​អាន់​ជ័រ​លេស|ទីក្រុងឡូសអេនជឺលេស]]ទៅកាន់[[ទីក្រុងញូវយ៉ក]]។<ref name="India-Today-1">{{cite web |title=Miss USA Olivia Culpo is Miss Universe 2012! |website=[[India Today]] |date=December 19, 2012 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/miss-universe-2012-winner-olivia-culpo/1/238561.html |access-date=January 9, 2016 |archive-date=March 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124901/http://indiatoday.intoday.in/story/miss-universe-2012-winner-olivia-culpo/1/238561.html |url-status=live }}</ref><ref name="new team">{{cite news|title=Mistress of the Universe|url=https://pqasb.pqarchiver.com/nypost/access/68469692.html?dids=68469692:68469692&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jan+18,+1999&author=Jonathan+Foreman&pub=New+York+Post&desc=MISTRESS+OF+THE+UNIVERSE+-+MAUREEN+REIDY,+ONCE+DONALD+TRUMP'S+ACCOUNTANT,+HAS+TRANSFORMED+THREE+KEY+BEAUTY+PAGEANTS+FROM+TACKY+CHEESE+INTO+SLICK,+CHIC+AFFAIRS&pqatl=google|access-date=February 24, 2011|newspaper=[[New York Post]]|date=January 18, 1999|first=Jonathan|last=Foreman|archive-date=March 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325005144/http://pqasb.pqarchiver.com/nypost/access/68469692.html?dids=68469692%3A68469692&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AFT&type=current&date=Jan+18%2C+1999&author=Jonathan+Foreman&pub=New+York+Post&desc=MISTRESS+OF+THE+UNIVERSE+-+MAUREEN+REIDY%2C+ONCE+DONALD+TRUMP%27S+ACCOUNTANT%2C+HAS+TRANSFORMED+THREE+KEY+BEAUTY+PAGEANTS+FROM+TACKY+CHEESE+INTO+SLICK%2C+CHIC+AFFAIRS&pqatl=google|url-status=dead}}</ref>នៅចុងឆ្នាំ ២០០២ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]បានចូលទៅក្នុងក្រុមហ៊ុនបណ្តាក់ទុនរួមគ្នាជាមួយនឹង [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ ដែលលើសពីទីផ្សារផ្សេងៗទៀតសម្រាប់សិទ្ធិចាក់ផ្សាយលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍។<ref>Natalie Tadena (July 2, 2015)."[https://www.wsj.com/articles/BL-269B-3913 Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel]" [https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ Archived] July 27, 2020, at the [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine Wayback Machine]. [https://en.m.wikipedia.org/wiki/The_Wall_Street_Journal The Wall Street Journal].</ref><ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2015/biz/news/donald-trump-miss-universe-wmeimg-acquisition-1201592910/|title=WME/IMG Acquires Miss Universe Organization From Donald Trump|first1=Cynthia|last1=Littleton|date=September 14, 2015|access-date=December 11, 2017|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108163857/https://variety.com/2015/biz/news/donald-trump-miss-universe-wmeimg-acquisition-1201592910/|url-status=live}}</ref>ពីឆ្នាំ ២០០៣ ដល់ឆ្នាំ ២០១៤ កម្មវិធីប្រឡងត្រូវបានចាក់ផ្សាយនៅលើប៉ុស្តិ៍ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref name="The New York Times">{{cite news |title=Three Beauty Pageants Leaving CBS for NBC |last=Rutenberg |first=Jim |url=https://www.nytimes.com/2002/06/22/business/three-beauty-pageants-leaving-cbs-for-nbc.html |date=June 22, 2002 |newspaper=The New York Times |access-date=October 8, 2013 |archive-date=October 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011024009/http://www.nytimes.com/2002/06/22/business/three-beauty-pageants-leaving-cbs-for-nbc.html |url-status=live }}</ref> នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៥ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] បានលុបចោលទំនាក់ទំនងអាជីវកម្មទាំងអស់ជាមួយនឹងលោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]និង[[:en:Miss Universe Organisation|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹង[[:en:Donald Trump 2016 presidential campaign#Announcement|សេចក្តីថ្លែងការណ៍ដ៏ចម្រូងចម្រាស]]អំពីជនអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់ដែលបានឆ្លងកាត់ព្រំដែនមកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ីកូ]]។<ref name="hollywoodreporter">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/nbc-cuts-ties-donald-trump-805706?facebook_20150629|title=NBC Cuts Ties With Donald Trump Over "Derogatory Statements," Pulls Miss USA and Miss Universe Pageants|first=Kate|last=Stanhope|date=June 29, 2015|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=June 30, 2015|archive-date=October 10, 2017|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010094038/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/donald-trump-nbc-severing-ties-805706|url-status=live}}</ref><ref name=NBCsever>{{cite news|title=NBCUniversal cuts ties with Donald Trump|url=https://money.cnn.com/2015/06/29/media/donald-trump-nbc-ends-relationship/|access-date=June 29, 2015|work=CNN Money|date=June 29, 2015|archive-date=December 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201229221647/https://money.cnn.com/2015/06/29/media/donald-trump-nbc-ends-relationship/|url-status=live}}</ref>ជាផ្នែកនៃដំណោះស្រាយផ្លូវច្បាប់នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៥ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]បានទិញភាគហ៊ុន ៥០% របស់ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅក្នុងក្រុមហ៊ុនដោយធ្វើឲ្យលោកក្លាយជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុនតែម្នាក់គត់។០៣ ថ្ងៃក្រោយមកលោកបានលក់ក្រុមហ៊ុនទាំងមូលទៅឲ្យ [[:en:Endeavor (company)|WME]]/[[:en:IMG (company)|IMG]]។<ref name="nytimes.com">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html|title=Trump Sells Miss Universe Organization to WME-IMG Talent Agency|date=September 15, 2015|work=The New York Times|access-date=February 5, 2016|archive-date=February 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204102131/http://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/donald-trump-sells-miss-universe-img-2015-9|title=Donald Trump sells the Miss Universe Organization|last=Nededog|first=Jethro|date=September 14, 2015|work=Business Insider|access-date=January 9, 2016|archive-date=May 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506164358/http://www.businessinsider.com/donald-trump-sells-miss-universe-img-2015-9|url-status=live}}</ref>បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្តូរកម្មសិទ្ធិនៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ ២០១៥ [[ហ្វកក្រុមហ៊ុនផ្សាយ|Fox]] និង [[:en:Azteca América|Azteca]] បានក្លាយជាអ្នកចាក់ផ្សាយជាផ្លូវការនៃកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡនិង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite web|url=http://www.tvinsider.com/article/49807/miss-universe-and-miss-usa-pageants-to-air-on-fox/|title=Miss Universe and Miss USA Pageants to Air on Fox|work=TV Insider|date=October 28, 2015 |access-date=January 9, 2016|archive-date=February 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212061824/http://www.tvinsider.com/article/49807/miss-universe-and-miss-usa-pageants-to-air-on-fox/|url-status=live}}</ref>សិទ្ធិចាក់ផ្សាយរបស់កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានបំបែកជាបណ្ដោះអាសន្នទៅឲ្យ [[តេលេម៉ុនដូ|Telemundo]] និង [[:en:FYI|FYI]] នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ដោយសារមានការរឹតត្បិត[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺរាតត្បាតកូវីត-១៩]] នៅពេលនោះ។កិច្ចសន្យាជាមួយនឹង [[ហ្វកក្រុមហ៊ុនផ្សាយ|Fox]] និងពិធីករលោក [[:en:Steve Harvey|Broderick Stephen Harvey]] ត្រូវបានបន្តឡើងវិញសម្រាប់កម្មវិធីប្រឡងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២១។ នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២២ ក្រុមហ៊ុន [[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]] ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បានទិញយក [[:en:Miss Universe Organization (MUO)|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]](MUO)ពីក្រុមហ៊ុន [[:en:Endeavor Group Holdings|Endeavor Group Holdings]] ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ [[:en:IMG Worldwide|IMG Worldwide]] នៅក្នុងតម្លៃ ១៤ លានដុល្លារដែលធ្វើឲ្យអ្នកស្រី [[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Anne Jakapong Jakrajutatip]] ក្លាយជា[[:en: Transgender|ស្ត្រីកែភេទ]]ដំបូងគេដែលជាម្ចាស់អង្គការនិងជាលើកទីមួយរបស់អង្គការដែលបានពង្រីកទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់ខ្លួននៅខាងក្រៅទឹកដី[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ តទៅ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] ទទួលបានសិទ្ធិចាក់ផ្សាយសារជាថ្មីតាមរយៈ [[:en:Roku|The Roku Channel]] ដោយសារមានការផ្លាស់ប្តូរម្ចាស់ថ្មីដែលនេះជាលើកទីមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្របវរកញ្ញាចក្រវាឡដែលកម្មវិធីប្រឡងបានផ្លាស់ប្តូរពីការចាក់ផ្សាយតាម[[:en:Television|បណ្ដាញទូរទស្សន៍បែបប្រពៃណី]]ទៅជា[[:en:Streaming media|ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយពេញលេញ]]នៅ[[:en:United States of America|សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/business/2423031/jkn-acquires-miss-universe-organization|title=JKN acquires Miss Universe Organization|date=October 26, 2022|work=Bangkok Post|access-date=October 26, 2022|archive-date=March 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230322043036/https://www.bangkokpost.com/business/2423031/jkn-acquires-miss-universe-organization|url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី ១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៣ អ្នកស្រី [[Paula Shugart]] ប្រធាន[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាល]]បានប្រកាសពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រីពី[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]។<ref name=":1">{{Cite web |last=Schneider |first=Michael |date=17 November 2023 |title=Miss Universe Organization President Paula Shugart Exits After 23 Years |url=https://variety.com/2023/tv/news/miss-universe-organization-president-paula-shugart-exits-1235793531/ |access-date=25 February 2024 |website=Variety |language=en-US}}</ref>តំណែងនេះនឹងមិនត្រូវបានកំណត់យកអ្នកថ្មីមកជំនួសនោះឡើយ។<ref name=":1" />បន្ទាប់ពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រី [[Paula Shugart|Shugart ]] នាយកប្រតិបត្តិនៃ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] អ្នកស្រី [[Amy Emmerich]] ក៏បានប្រកាសពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រីនៅថ្ងៃទី ០៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៥ ហើយបានចាកចេញពីផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ០១ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៤។<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=8 February 2024 |title=Amy Emmerich steps down as Miss Universe CEO |url=https://philstarlife.com/celebrity/847811-amy-emmerich-steps-down-as-miss-universe-ceo? |access-date=25 February 2024 |website=Philstar Life |archive-date=February 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225125255/https://philstarlife.com/celebrity/847811-amy-emmerich-steps-down-as-miss-universe-ceo |url-status=live }}</ref>នៅថ្ងៃទី ១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៥ លោក [[:en:Mario Búcaro|Mario Adolfo Búcaro Flores]] បានលាលែងពីតំណែងជាប្រធានប្រតិបត្តិនៃ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]](MUO)បន្ទាប់ពីកាន់តំណែងមិនដល់ ០២ ខែផង។ការចាកចេញរបស់លោកត្រូវបានបញ្ជាក់តាមរយៈ[[:en:Press_release|សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន]]មួយដែលបានរៀបរាប់អំពីការរួមចំណែកនិងសមិទ្ធផលរបស់លោកចំពោះអង្គការប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិនេះផងដែរ។<ref>{{Cite web |title=Mario Búcaro resigns as Miss Universe CEO after short stint |url=https://philstarlife.com/news-and-views/853106-mario-bucaro-resigns-miss-universe-ceo? |access-date=2025-12-14 |website=Philstar Life [[Philippine Star]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=December 14, 2025 |title=Miss Universe CEO Mario Búcaro steps down after short tenure |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/12/14/miss-universe-ceo-mario-b-caro-steps-down-after-short-tenure-1615 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref> ==ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|ឆ្នាំប្រកួត !width=|ប្រទេស !width=|ម្ចាស់ម្កុដ !width=|ឈុតតំណាងជាតិល្អដាច់គេ !width=|ទីកន្លែងនៃការប្រកួត !width=|ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០២៦ | | | | {{flagicon|PRI}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | |- | ២០២៥ | {{MEX}} | [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | rowspan="3" | {{PHL}} | {{Flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] |១២០ |- | ២០២៤ | {{DK}} | [[:en:Victoria Kjær Theilvig|Victoria Kjær Theilvig]] | {{MEX}} |១២៥ |- | ២០២៣ | {{NIC}} | [[:en:Sheynnis Palacios|Sheynnis Alondra Palacios Cornejo]] | {{Flagicon|SLV}} [[:en:El Salvador|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៨៤ |- | ២០២២ | {{USA}} | [[:en:R'Bonney Gabriel|R'Bonney Nola Gabriel]] | {{UKR}} | {{USA}} | ៨៣ |- | ២០២១ | {{IND}} | [[:en:Harnaaz Kaur Sandhu|Harnaaz Kaur Sandhu]] | {{NGA}} | {{ISR}} | ៨០ |- | ២០២០ | {{MEX}} | [[:en:Andrea Meza|Alma Andrea Meza Carmona]] | {{flagicon|MMR}} [[:en:Myanmar|ភូមា]] | rowspan = "2" | {{USA}} | ៧៤ |- | ២០១៩ | {{ZAF}} | [[:en:Zozibini Tunzi|Zozibini Tunzi]] | {{PHL}} | ៩០ |- | ២០១៨ | {{PHL}} | [[:en:Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]] | {{flagicon|LAO}} [[:en:Laos|លាវ]] | {{Flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | ៩៤ |- | ២០១៧ | {{ZAF}} | [[:en:Demi-Leigh Tebow|Demi-Leigh Nel-Peters]] | {{JPN}} | {{USA}} | ៩២ |- | ២០១៦ | {{FR}} | [[:en:Iris Mittenaere|Iris Mittenaere]] | {{flagicon|MMR}} [[:en:Myanmar|ភូមា]] | {{PHL}} | ៨៦ |- | ២០១៥ | {{PHL}} | [[:en:Pia Alonzo Wurtzbach|Pia Alonzo Wurtzbach-Jauncey]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | rowspan = "2" | {{USA}} | ៨០ |- | ២០១៤ | {{COL}} | [[:en:Paulina Vega Dieppa|Paulina Vega Dieppa]] | {{IDN}} | ៨៨ |- | ២០១៣ | {{VEN}} | [[:en:Gabriela Isler|María Gabriela de Jesús Isler Morales]] | {{NIC}} | {{RUS}} | ៨៦ |- | ២០១២ | {{USA}} | [[:en:Olivia Culpo|Olivia Frances Culpo]] | {{CHN}} | {{USA}} | rowspan="2" | ៨៩ |- | ២០១១ | {{flagicon|AGO}} [[:en:Angola|អង់ហ្គោឡា]] | [[:en:Leila Lopes|Leila Lopes]] | {{PAN}} | {{BRA}} |- | ២០១០ | {{MEX}} | [[:en:Jimena Navarrete Rosete|Jimena Navarrete Rosete]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | {{USA}} | rowspan="2" | ៨៣ |- | ២០០៩ | rowspan = "2" | {{VEN}} | [[:en:Stefanía Fernández Krupij|Stefanía Fernández Krupij]] | {{PAN}} | {{Flagicon|BHS}} [[:en:Bahamas|បាហាម៉ាស]] |- | ២០០៨ | [[:en:Dayana Sabrina Mendoza Moncada|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | {{Flagicon|VNM}} [[:en:Vietnam|យួន]] | ៨០ |- | ២០០៧ | {{JAP}} | [[:en:Riyo Mori|Riyo Mori]] | ''មិនមានម្ចាស់តំណែង'' | {{MEX}} | ៧៧ |- | ២០០៦ | {{flagicon|PRI}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Zuleyka Rivera|Zuleyka Jerrís Rivera Mendoza]] | {{JPN}} | {{USA}} | ៨៦ |- | ២០០៥ | {{CAN}} | [[:en:Natalie Glebova|Natalie Glebova]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | {{Flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | ៨១ |- | ២០០៤ | {{AUS}} | [[:en:Jennifer Hawkins|Jennifer Hawkins]] | {{PAN}} | {{ECU}} | ៨០ |- | ២០០៣ | {{flagicon|DOM}} [[:en:Dominican Republic|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] | [[:en:Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]] | {{flagicon|DOM}} [[:en:Dominican Republic 2003|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] | {{PAN}} | ៧១ |- | rowspan = "2" | ២០០២ | {{PAN}} | [[:en:Justine Pasek|Yostin Lissette Pasek Patiño]] (ជំនួសតំណែង) | rowspan="2" | {{COL}} | rowspan = "3" | {{Flagicon|PRI}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | rowspan="2" | ៧៥ |- | {{RUS}} | [[:en:Oksana Fedorova|Oksana Gennadyevna Borodina]] (លាលែងចេញពីតំណែង) |- | ២០០១ | {{flagicon|PRI}} [[:en: Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Denise Quiñones|Denise Marie Quiñones August]] | {{flagicon|KOR}} [[:en:Korea|កូរ៉េ]] | ៧៧ |- | ២០០០ | {{IND}} | [[:en:Lara Dutta Bhupathi|Lara Dutta Bhupathi]] | {{MEX}} | {{flagicon|CYP}} [[:en:Cyprus|សុីប]] | ៧៩ |- | ១៩៩៩ | {{Flagicon|BWA}} [[:en:Botswana|បុតស្វាណា]] | [[:en:Mpule Kwelagobe|Mpule Keneilwe Kwelagobe]] | rowspan="2" | {{flagicon|TTO}} [[:en:Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | {{Flagicon|TTO}} [[:en:Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | ៨៤ |- | ១៩៩៨ | {{Flagicon|TTO}} [[:en: Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Wendy Fitzwilliam|Wendy Marcelle Fitzwilliam]] | rowspan = "3" | {{USA}} | ៨១ |- | ១៩៩៧ | {{USA}} | [[:en:Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]] | {{COL}} | ៧៤ |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[:en: Venezuela|វេណេស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Alicia Machado|Yoseph Alicia Machado Fajardo]] | {{RUS}} | ៧៩ |- | ១៩៩៥ | {{USA}} | [[:en:Chelsi Mariam Pearl Smith|Chelsi Mariam Pearl Smith]] | {{ESP}} | {{flagicon|NAM}} [[:en:Namibia|ណាមីប៊ី]] | ៨២ |- | ១៩៩៤ | {{IND}} | [[:en:Sushmita Sen|Sushmita Sen]] | {{PHI}} | {{PHL}} | ៧៧ |- | ១៩៩៣ | {{Flagicon|PRI}} [[:en: Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Dayanara Torres|Dayanara Torres Delgado]] | {{NOR}} | {{MEX}} | ៧៩ |- | ១៩៩២ | {{Flagicon|NAM}} [[:en: Namibia|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Michelle McLean|Michelle McLean]] | {{flagicon|PRY}} [[:en:Paraguay|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | ៧៨ |- | ១៩៩១ | {{MEX}} | [[:en:Lupita Jones|María de Guadalupe Jones Garay]] | rowspan="2" | {{COL}} | rowspan = "2" | {{USA}} | ៧៣ |- | ១៩៩០ | {{NOR}} | [[:en:Mona Grudt|Mona Grudt]] | ៧១ |- | ១៩៨៩ | {{NL}} | [[:en:Angela Visser|Angela Visser]] | {{COL}} | {{MEX}} | ៧៦ |- | ១៩៨៨ | {{Flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | [[:en:Porntip Nakhirunkanok|Porntip Nakhirunkanok]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | {{TWN}} | ៦៦ |- | ១៩៨៧ | {{CHL}} | [[:en:Cecilia Carolina Bolocco Fonck|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]] | {{BRA}} | {{SIN}} | ៩៨ |- | ១៩៨៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[:en: Venezuela|វេណេស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Bárbara Palacios|Bárbara Palacios Teyde de Manrique]] | {{PAN}} | {{PAN}} | ៧៧ |- | ១៩៨៥ | {{Flagicon|PRI}} [[:en: Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Deborah Carthy Deu|Deborah Carthy Deu]] | {{COL}} | rowspan = "3" | {{USA}} | ៧៩ |- | ១៩៨៤ | {{SWE}} | [[:en:Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]] | {{IND}} | ៨១ |- | ១៩៨៣ | {{NZL}} | [[:en:Lorraine Elizabeth Downes|Lorraine Elizabeth Downes]] | {{flagicon|KOR}} [[:en:Korea|កូរ៉េ]] | ៨០ |- | ១៩៨២ | {{CAN}} | [[:en:Karen Dianne Baldwin|Karen Dianne BaldwinKaren]] | {{PER}} | {{PER}} | ៧៧ |- | ១៩៨១ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[:en: Venezuela|វេណេស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Irene Lailin Sáez Conde|Irene Lailin Sáez Conde]] | {{BRA}} | {{USA}} | ៧៦ |- | ១៩៨០ | {{USA}} | [[:en:Shawn Weatherly|Shawn Weatherly]] | {{IND}} | {{flagicon|KOR}} [[:en:South Korea|កូរ៉េ]] | ៦៩ |- | ១៩៧៩ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[:en: Venezuela|វេណេស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Maritza Sayalero Fernández|Maritza Sayalero Fernández]] | {{flagicon|URY}} [[:en:Uruguay|អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | {{AUS}} | rowspan="2" | ៧៥ |- | ១៩៧៨ | {{flagicon|South Africa|1928}} [[:en:South Africa|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Margaret Gardiner|Margaret Gardiner]] | {{IND}} | {{MEX}} |- | ១៩៧៧ | {{Flagicon|TTO}} [[:en:Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Janelle Commissiong|Janelle Penny Commissiong]] | {{flagicon|KOR}} [[:en:Korea|កូរ៉េ]] | {{flagicon|DOM}} [[:en:Dominican Republic|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] | ៨០ |- | ១៩៧៦ | {{ISR}} | [[:en:Rina Mor-Goder|Rina Mor-Goder]] | {{PER}} | {{HKG}} | ៧២ |- | ១៩៧៥ | {{FIN}} | [[:en:Anne Marie Pohtamo|Anne Marie Pohtamo]] | {{GTM}} | {{flagicon|SLV}} [[:en:El Salvador|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៧១ |- | ១៩៧៤ | {{flagicon|Spain|1945}} [[:en:Spain|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Amparo Muñoz|Maria de Amparo Muñoz y Quesada]] (លាលែងចេញពីតំណែង) | {{flagicon|KOR}} [[:en:Korea|កូរ៉េ]] | {{PHL}} | ៦៥ |- | ១៩៧៣ | {{PHL}} | [[:en:Margie Moran|Maria Margarita Roxas Moran-Floirendo]] | {{ESP}} | {{GRC}} | rowspan="2" | ៦១ |- | ១៩៧២ | {{AUS}} | [[:en:Kerry Anne Wells|Kerry Anne Wells]] | {{PER}} | {{flagicon|PRI}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] |- | ១៩៧១ | {{LBN}} | [[:en:Georgina Rizk|Georgina Rizk]] | {{MEX}} | rowspan = "20" | {{USA}} | ៦០ |- | ១៩៧០ | {{Flagicon|PRI}} [[:en: Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Marisol Malaret Contreras|Marisol Malaret Contreras]] | {{BOL}} | ៦៤ |- | ១៩៦៩ | {{PHL}} | [[:en:Gloria Diaz|Maria Gloria Aspillera Diaz]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | ៦១ |- | ១៩៦៨ | {{BRA}} | [[:en:Martha Maria Cordeiro Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]] | {{COL}} | ៦៥ |- | ១៩៦៧ | {{USA}} | [[:en:Sylvia Hitchcock|Sylvia Louise Hitchcock-Carson]] | {{BRA}} | ៥៦ |- | ១៩៦៦ | {{SWE}} | [[:en:Margareta Arvidsson|Margareta Arvidsson]] | {{ISR}} | ៥០ |- | ១៩៦៥ | {{Flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | [[:en:Apasra Hongsakula|Apasra Hongsakula]] | {{USA}} | ៥៦ |- | ១៩៦៤ | {{GRC}} | [[:en:Kyriaki Tsopei|Kyriaki Tsopei]] | {{NL}} | ៦០ |- | ១៩៦៣ | {{BRA}} | [[:en:Iêda Maria Brutto Vargas|Iêda Maria Brutto Vargas]] | {{ISR}} | ៥០ |- | ១៩៦២ | {{ARG}} | [[:en:Amparo Muñoz|Beatriz Nolan Figueredo]] | {{UK}} | ៥២ |- | ១៩៦១ | {{DEU}} | [[:en:Marlene Schmidt|Marlene Schmidt]] | rowspan="10" | ''មិនទាន់មាន'' | ៤៨ |- | ១៩៦០ | {{USA}} | [[:en:Linda Jeanne Bement|Linda Jeanne Bement]] | ៤៣ |- | ១៩៥៩ | {{JAP}} | [[:en:Akiko Kojima|Akiko Kojima]] | ៣៤ |- | ១៩៥៨ | {{COL}} | [[:en:Luz Marina Zuluaga|Luz Marina Zuluaga Zuluaga]] | ៣៦ |- | ១៩៥៧ | {{PER}} | [[:en:Gladys Zender|Gladys Rosa Zender de Meier]] | ៣២ |- | ១៩៥៦ | {{USA}} | [[:en:Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]] | ៣០ |- | ១៩៥៥ | {{SWE}} | [[:en:Hillevi Rombin Schine|Hillevi Rombin Schine]] | rowspan="2" | ៣៣ |- | ១៩៥៤ | {{USA}} | [[:en:Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]] |- | ១៩៥៣ | {{FR}} | [[:en:Christiane Magnani|Christiane Magnani]] | ២៦ |- | ១៩៥២ | {{FIN}} | [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] (បោះបង់តំណែង) | ៣០ |- |} ===ចំនួនប្រទេសឬដែនដី=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{USA}} [[File:USA_orthographic.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៩ | ១៩៥៤, ១៩៥៦, ១៩៦០, ១៩៦៧, ១៩៨០, ១៩៩៥, ១៩៩៧, ២០១២, ២០២២ |- | {{VEN}} [[File:Venezuela_Orthographic_Map.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៧ | ១៩៧៩, ១៩៨១, ១៩៨៦, ១៩៩៦, ២០០៨, ២០០៩, ២០១៣ |- | {{flagicon|PRI}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] [[File:Puerto_Rico_(orthographic_projection).svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៥ | ១៩៧០, ១៩៨៥, ១៩៩៣, ២០០១, ២០០៦ |- | {{MEX}} [[File:Mexico_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="2" |០៤ | ១៩៩១, ២០១០, ២០២០, ២០២៥ |- | {{PHL}} [[File:PHL_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៩, ១៩៧៣, ២០១៥, ២០១៨ |- | {{IND}} [[File:India_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan="3" style="text-align:center;" | ០៣ | ១៩៩៤, ២០០០, ២០២១ |- | {{ZAF}} [[File:ZAF_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៧៨, ២០១៧, ២០១៩ |- | {{SWE}} [[File:EU-Sweden_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៥, ១៩៦៦, ១៩៨៤ |- | {{FR}} [[File:EU-France_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan= "9" style = "text-align:center;"| ០២ | ១៩៥៣, ២០១៦ |- | {{COL}} [[File:COL_orthographic_(San_Andr%C3%A9s_and_Providencia_special).svg|thumb]] | ១៩៥៨, ២០១៤ |- | {{JAP}} [[File:Japan_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៩, ២០០៧ |- | {{CAN}} [[File:CAN_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៨២, ២០០៥ |- | {{AUS}} [[File:Australia_with_AAT_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧២, ២០០៤ |- | {{Flagicon|TTO}} [[:en:Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] [[File:Trinidad_and_Tobago_(orthographic_projection2).jpg|thumb]] | ១៩៧៧, ១៩៩៨ |- | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] [[File:Thailand_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៥, ១៩៨៨ |- | {{FIN}} [[File:EU-Finland_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥២, ១៩៧៥ |- | {{BRA}} [[File:BRA_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៣, ១៩៦៨ |- | {{DK}} [[File:Denmark_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="18" style="text-align: center;" | ០១ | ២០២៤ |- | {{NIC}} [[File:NIC_orthographic.svg|thumb]] | ២០២៣ |- | {{flagicon|AGO}} [[:en:Angola|អង់ហ្គោឡា]] [[File:Angola_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០១១ |- | {{flagicon|DOM}} [[:en:Dominican Republic|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] [[File:Dominican_Republic_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០០៣ |- | {{PAN}} [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | ២០០២ |- | {{Flagicon|BWA}} [[:en:Botswana|បុតស្វាណា]] [[File:Botswana_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩៩ |- | {{flagicon|NAM}} [[:en:Namibia|ណាមីប៊ី]] [[File:Namibia_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩២ |- | {{NOR}} [[File:Europe-Norway_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩០ |- | {{NL}} [[File:EU-Netherlands_(orthographic_projection).png|thumb]] | ១៩៨៩ |- | {{CHL}} [[File:Chile_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៨៧ |- | {{NZL}} [[File:NZL_orthographic_NaturalEarth.svg|thumb]] | ១៩៨៣ |- | {{ISR}} [[File:Israel_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៦ |- | {{ESP}} [[File:EU-Spain_(orthographic_projection)_(with_de_jure_territory).svg|thumb]] | ១៩៧៤ |- | {{LBN}} [[File:Lebanon_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧១ |- | {{GRC}} [[File:EU-Greece_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៤ |- | {{ARG}} [[File:Argentina_(including_claimed_territories,_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦២ |- | {{DEU}} [[File:EU-Germany_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦១ |- | {{PER}} [[File:PER_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៥៧ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលជំនួសតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{PAN}} [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលលាលែងចេញពីតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{RUS}} [[File:Russian_Federation_(orthographic_projection)_-_All_Territorial_Disputes.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" border="5" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #FFFFFF; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%; text-align:center" !ឆ្នាំ !បេក្ខភាព !ខេត្ត !តំណែង !រង្វាន់ពិសេស |- | colspan="5" | [[File:Cambodia_on_the_globe_(Cambodia_centered).svg|thumb]] |- | ២០២៦ | | | | |- | ២០២៥ | [[:en:Nearysocheata_Thai|ថៃ នារីសុជាតា]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | Best Aura Of The Day |- |២០២៤ | [[:en:Davin Prasath|ប្រាសាទ ដាវីន]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top30 | Top 2 Voice For Change |- | ២០២៣ | [[:en:Sotima John|ចន សុទិម៉ា]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០២២ | [[:en:Manita Hang|ហង្ស ម៉ានីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២១ | [[:en:Ngin Marady| ងិន ម៉ារ៉ាឌី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២០ | [[:en:Sarita Reth|រ៉េត សារីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៩ | [[:en:Somnang Alyna|សំណាង អេលីណា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៨ | [[:en:Rern Sinat|រឿន សុីណាត]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០១៧ | [[ប៊ី សុធារី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |} === ចំនួនរាជធានី-ខេត្ត === {| class="wikitable" border="5" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #FFFFFF; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%; text-align:center" !រាជធានី-ខេត្ត !ចំនួន !ឆ្នាំ |- | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] [[File:Cambodia_Phnom_Penh_Province_locator_map.svg|thumb]] | ០៧ | ២០១៧, ២០១៩, ២០២០, ២០២១, ២០២២, ២០២៤, ២០២៥ |- | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[File:Cambodia_Kampong_Cham_locator_map.svg|thumb]] | ០២ | ២០១៨, ២០២៣ |} == សូមមើលផងដែរ == * [[:en:List of beauty pageants|List of beauty pageants]] * [[:en:Big Four beauty pageants|Big Four beauty pageants]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == * [[:en:http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ|http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] * {{facebook|MissUniverse}} * {{instagram|missuniverse}} * {{twitter|missuniverse}} * {{TikTok|missuniverse}} == ឯកសារយោង == r19rle13f5sy5lp7h8x90ngforodbde 334325 334320 2026-04-16T06:27:41Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ */ 334325 wikitext text/x-wiki '''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ''' ({{Lang-en|Miss Universe}}) គឺជាកម្មវិធី[[:en: Beauty Pageant|ប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិ]]ប្រចាំឆ្នាំដែលគ្រប់គ្រងដោយ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[:en:Thailand|ប្រទេសសៀម]]។រួមជាមួយនឹងកម្មវិធី[[បវរកញ្ញាពិភពលោក]] [[បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ]] និង [[បវរកញ្ញាផែនដី]]កម្មវិធី[[:en:Miss Universe|បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]គឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិមួយនៅក្នុងចំណោមកម្មវិធី[[:en:Big Four international beauty pageants|ប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិធំៗទាំង ០៤]]។<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=[[BBC News]] |last=Enriquez |first=Amee |date=February 2, 2014 |access-date=May 4, 2018 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |url-status=live }}</ref> {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាចក្រវាឡ | logo = Miss Universe Logotype.svg | logosize = | image = | caption = | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | franchise_holder = | organization = {{ubl|JKN Legacy Inc.|[[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]]|Legacy Holding Group}} | headquarters = {{ubl|[[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]], [[សៀម|ប្រទេសសៀម]]|[[:en:Mexico City|ទីក្រុងម៉ិកស៊ិក]], [[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ីកូ]]|[[ទីក្រុងញូវយ៉ក|ទីក្រុងញ៉ូវយ៉ក]], [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]}} | pageant_region = | region_represented= | qualification = | first = [[:en:Miss Universe 1952|១៩៥២]] | recent = [[:en:Miss Universe 2025|២០២៥]] | last = <!---Only if pageant is defunct. Last edition of the pageant, use year used in the pageant name---> | current_titleholder = [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | titleholder_represents = {{MEX}} | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | leader_title1 = ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ | leader_name1 = {{ubl|[[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Jakkaphong Jakrajutatip]]|Raul Rocha Cantú}} | leader_title2 = នាយកប្រតិបត្តិ | leader_name2 = Ronald Day | leader_title3 = ប្រធាន | leader_name3 = Raul Rocha Cantú | leader_title4 = អនុប្រធាន | leader_name4 = {{hlist|Olivia Quido|[[:en:Mario Búcaro|Mario Búcaro]]}} | predecessor = | successor = <!---Succeeding pageant---> | website = https://www.missuniverse.com/ }} '''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] មកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសមុិកសុីកូ]]ដែលបានគ្រងម្កុដនៅថ្ងៃទី ២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[ខេត្តនន្ទបុរី|ខេត្តនន្ទបុរី]] [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។ == ប្រវត្តិ == [[File:Miss Universe Sash.jpg|right|upright=1.5|thumb|ឈៀងបវរកញ្ញាចក្រវាឡពីឆ្នាំ ២០០១ ដល់ឆ្នាំ ២០២១]] ចំណងជើង'''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាលើកដំបូងដោយ [[:en:International Pageant of Pulchritude|International Pageant of Pulchritude]] នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៦។កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៥ នៅពេលមាន[[:en:Great Depression|វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំ]]និងព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗទៀតមុនកើតមាន[[:en:World War II|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]] កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានបិទបញ្ចប់។[[File:Miss_Universe_1930_Winners.jpg|thumb|ម្ចាស់ជ័យលាភីនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣០]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ ដោយក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina Swimwear|Pacific Knitting Mills]] ដែលជាក្រុមហ៊ុនសម្លៀកបំពាក់មួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[:en: California|រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា]]និងជាក្រុមហ៊ុនផលិត[[:en:Catalina Swimwear|សម្លៀកបំពាក់ហែលទឹក Catalina]] ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមកវាមានទីស្នាក់ការនៅ[[:en:United States of America|សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ក្រុមហ៊ុនគឺជាអ្នកឧបត្ថម្ភកម្មវិធីប្រឡង[[:en:Miss America|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៥១។នៅក្នុងឆ្នាំនោះកញ្ញា [[:en:Yolande Betbeze|Yolande Margaret Betbeze Fox]] ដែលជាម្ចាស់ជ័យលាភីបានបដិសេធមិនថតរូបផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈដោយស្លៀកឈុតហែលទឹករបស់ក្រុមហ៊ុន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ ក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Knitting Mills]] បានរៀបចំកម្មវិធីប្រឡង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]និងបវរកញ្ញាចក្រវាឡដោយរួមគ្នាសហការឧបត្ថម្ភអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ។<ref>{{Cite news|last=Roberts|first=Sam|date=26 February 2016|title=Yolande Betbeze Fox, Miss America Who Defied Convention, Dies at 87|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2016/02/26/us/yolande-betbeze-fox-miss-america-who-defied-convention-dies-at-87.html|access-date=25 February 2024|issn=0362-4331|archive-date=February 26, 2016|archive-url=https://archive.today/20160226061628/http://www.nytimes.com/2016/02/26/us/yolande-betbeze-fox-miss-america-who-defied-convention-dies-at-87.html?_r=0|url-status=live}}</ref> [[File:Armi-Kuusela-1952.jpg|thumb|កញ្ញា [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] នៅ[[:en:Helsinki|ទីក្រុង Helsinki ប្រទេសហ្វាំងឡង់]]]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជាលើកដំបូងនៅ[[ឡងប៊ិច (កាលីផ្វនញ៉ា)|ទីក្រុងឡុងប៊ិច]] [[កាលីហ្វ័រញ៉ា|រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២។ម្ចាស់ជ័យលាភីដំបូងគេបានទៅលើកញ្ញា [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] មកពី[[ហ្វាំងឡង់|ប្រទេសហ្វាំងឡង់]]ក៏ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាននាងបានបោះបង់តំណែងរបស់នាងចោលបើទោះបីជាមិនមែនជាផ្លូវការក៏ដោយដើម្បីទៅរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍មុនពេលតំណែងឆ្នាំរបស់នាងត្រូវបានបញ្ចប់។<ref>{{cite web |author=FUNFARE by Ricky Lo |title=A misty-eyed look at Armi Kuusela, the 1st Miss Universe |url=http://www.philstar.com/entertainment/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |date=June 28, 2006 |website=philstar.com |publisher=[[The Philippine Star]] |access-date=October 9, 2013 |archive-date=October 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015000244/http://www.philstar.com/entertainment/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |url-status=live }}</ref>រហូតមកដល់ឆ្នាំ ១៩៥៨ ចំណងជើង'''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''ដូចជា[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]ត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅឆ្នាំបន្ទាប់ពីការប្រឡងដូច្នេះនៅក្នុងអំឡុងពេលនោះតំណែងរបស់កញ្ញា [[:en:Kuusela|Kuusela]] គឺ[[:en:Miss Universe 1953|បវរកញ្ញាចក្រវាឡឆ្នាំ ១៩៥៣]]។ចាប់តាំងពីក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Mills]] បានបង្កើតកម្មវិធីប្រឡងនេះមកការរៀបចំគ្រប់គ្រងគឺធ្វើឡើងដោយ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]។នៅទីបំផុតក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Mills]] និងក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធរបស់ក្រុមហ៊ុននេះត្រូវបានទិញដោយសាជីវកម្ម [[:en:Kayser-Roth|Kayser-Roth Corporation]]។<ref name=":0">{{Cite magazine|date=19 February 2018|title=Trump's Miss Universe Gambit|url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit|access-date=25 February 2024|magazine=The New Yorker|language=en-US|archive-date=March 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330193214/https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit|url-status=live}}</ref> កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានរៀបចំចាក់ផ្សាយនៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៥។[[ស៊ីប៊ីអេស|CBS]] បានចាប់ផ្តើមចាក់ផ្សាយការប្រឡង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]និងបវរកញ្ញាចក្រវាឡរួមគ្នានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ហើយបានបំបែកការចាក់ផ្សាយកម្មវិធីប្រឡងទាំងពីរនេះដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៥។បន្ទាប់មកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ក្រុមហ៊ុន [[:en:Gulf and Western Industries|Gulf and westen]] បានទិញយកសាជីវកម្ម [[:en:Kayser-Roth |Kayser-Roth Corporation]] ហើយបានគ្រប់គ្រងបវរកញ្ញាចក្រវាឡរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩១ និងត្រូវបានក្រុមហ៊ុន [[:en:Procter & Gamble|Procter & Gamble]] ទិញយក។<ref name=":0" /> នៅក្នុង ១៩៩១ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាស់ ចន ត្រាំ]]បានទិញកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាពី [[:en:ITT Corp|ITT Crop]] ជាមួយនឹងការរៀបចំចាក់ផ្សាយជាមួយនឹង [[ស៊ីប៊ីអេស|CBS]] រហូតដល់ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{cite web |title=Four Big Ships Dominate International Beauty Pageants |author=Prestigious Beauty Pageant |url=http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ |date=November 18, 2013 |website=Prestigious Beauty Pageants |access-date=June 15, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217131258/http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ |archive-date=December 17, 2013 |archivedate=ធ្នូ 17, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217131258/http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ }}</ref>នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨ '''Miss Universe, Inc.''' បានប្តូរឈ្មោះរបស់ខ្លួនទៅជា[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ហើយបានផ្លាស់ប្តូរទីស្នាក់ការរបស់ខ្លួនពី[[ឡូស​អាន់​ជ័រ​លេស|ទីក្រុងឡូសអេនជឺលេស]]ទៅកាន់[[ទីក្រុងញូវយ៉ក]]។<ref name="India-Today-1">{{cite web |title=Miss USA Olivia Culpo is Miss Universe 2012! |website=[[India Today]] |date=December 19, 2012 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/miss-universe-2012-winner-olivia-culpo/1/238561.html |access-date=January 9, 2016 |archive-date=March 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124901/http://indiatoday.intoday.in/story/miss-universe-2012-winner-olivia-culpo/1/238561.html |url-status=live }}</ref><ref name="new team">{{cite news|title=Mistress of the Universe|url=https://pqasb.pqarchiver.com/nypost/access/68469692.html?dids=68469692:68469692&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jan+18,+1999&author=Jonathan+Foreman&pub=New+York+Post&desc=MISTRESS+OF+THE+UNIVERSE+-+MAUREEN+REIDY,+ONCE+DONALD+TRUMP'S+ACCOUNTANT,+HAS+TRANSFORMED+THREE+KEY+BEAUTY+PAGEANTS+FROM+TACKY+CHEESE+INTO+SLICK,+CHIC+AFFAIRS&pqatl=google|access-date=February 24, 2011|newspaper=[[New York Post]]|date=January 18, 1999|first=Jonathan|last=Foreman|archive-date=March 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325005144/http://pqasb.pqarchiver.com/nypost/access/68469692.html?dids=68469692%3A68469692&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AFT&type=current&date=Jan+18%2C+1999&author=Jonathan+Foreman&pub=New+York+Post&desc=MISTRESS+OF+THE+UNIVERSE+-+MAUREEN+REIDY%2C+ONCE+DONALD+TRUMP%27S+ACCOUNTANT%2C+HAS+TRANSFORMED+THREE+KEY+BEAUTY+PAGEANTS+FROM+TACKY+CHEESE+INTO+SLICK%2C+CHIC+AFFAIRS&pqatl=google|url-status=dead}}</ref>នៅចុងឆ្នាំ ២០០២ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]បានចូលទៅក្នុងក្រុមហ៊ុនបណ្តាក់ទុនរួមគ្នាជាមួយនឹង [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ ដែលលើសពីទីផ្សារផ្សេងៗទៀតសម្រាប់សិទ្ធិចាក់ផ្សាយលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍។<ref>Natalie Tadena (July 2, 2015)."[https://www.wsj.com/articles/BL-269B-3913 Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel]" [https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ Archived] July 27, 2020, at the [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine Wayback Machine]. [https://en.m.wikipedia.org/wiki/The_Wall_Street_Journal The Wall Street Journal].</ref><ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2015/biz/news/donald-trump-miss-universe-wmeimg-acquisition-1201592910/|title=WME/IMG Acquires Miss Universe Organization From Donald Trump|first1=Cynthia|last1=Littleton|date=September 14, 2015|access-date=December 11, 2017|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108163857/https://variety.com/2015/biz/news/donald-trump-miss-universe-wmeimg-acquisition-1201592910/|url-status=live}}</ref>ពីឆ្នាំ ២០០៣ ដល់ឆ្នាំ ២០១៤ កម្មវិធីប្រឡងត្រូវបានចាក់ផ្សាយនៅលើប៉ុស្តិ៍ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref name="The New York Times">{{cite news |title=Three Beauty Pageants Leaving CBS for NBC |last=Rutenberg |first=Jim |url=https://www.nytimes.com/2002/06/22/business/three-beauty-pageants-leaving-cbs-for-nbc.html |date=June 22, 2002 |newspaper=The New York Times |access-date=October 8, 2013 |archive-date=October 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011024009/http://www.nytimes.com/2002/06/22/business/three-beauty-pageants-leaving-cbs-for-nbc.html |url-status=live }}</ref> នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៥ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] បានលុបចោលទំនាក់ទំនងអាជីវកម្មទាំងអស់ជាមួយនឹងលោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]និង[[:en:Miss Universe Organisation|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹង[[:en:Donald Trump 2016 presidential campaign#Announcement|សេចក្តីថ្លែងការណ៍ដ៏ចម្រូងចម្រាស]]អំពីជនអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់ដែលបានឆ្លងកាត់ព្រំដែនមកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ីកូ]]។<ref name="hollywoodreporter">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/nbc-cuts-ties-donald-trump-805706?facebook_20150629|title=NBC Cuts Ties With Donald Trump Over "Derogatory Statements," Pulls Miss USA and Miss Universe Pageants|first=Kate|last=Stanhope|date=June 29, 2015|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=June 30, 2015|archive-date=October 10, 2017|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010094038/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/donald-trump-nbc-severing-ties-805706|url-status=live}}</ref><ref name=NBCsever>{{cite news|title=NBCUniversal cuts ties with Donald Trump|url=https://money.cnn.com/2015/06/29/media/donald-trump-nbc-ends-relationship/|access-date=June 29, 2015|work=CNN Money|date=June 29, 2015|archive-date=December 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201229221647/https://money.cnn.com/2015/06/29/media/donald-trump-nbc-ends-relationship/|url-status=live}}</ref>ជាផ្នែកនៃដំណោះស្រាយផ្លូវច្បាប់នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៥ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]បានទិញភាគហ៊ុន ៥០% របស់ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅក្នុងក្រុមហ៊ុនដោយធ្វើឲ្យលោកក្លាយជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុនតែម្នាក់គត់។០៣ ថ្ងៃក្រោយមកលោកបានលក់ក្រុមហ៊ុនទាំងមូលទៅឲ្យ [[:en:Endeavor (company)|WME]]/[[:en:IMG (company)|IMG]]។<ref name="nytimes.com">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html|title=Trump Sells Miss Universe Organization to WME-IMG Talent Agency|date=September 15, 2015|work=The New York Times|access-date=February 5, 2016|archive-date=February 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204102131/http://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/donald-trump-sells-miss-universe-img-2015-9|title=Donald Trump sells the Miss Universe Organization|last=Nededog|first=Jethro|date=September 14, 2015|work=Business Insider|access-date=January 9, 2016|archive-date=May 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506164358/http://www.businessinsider.com/donald-trump-sells-miss-universe-img-2015-9|url-status=live}}</ref>បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្តូរកម្មសិទ្ធិនៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ ២០១៥ [[ហ្វកក្រុមហ៊ុនផ្សាយ|Fox]] និង [[:en:Azteca América|Azteca]] បានក្លាយជាអ្នកចាក់ផ្សាយជាផ្លូវការនៃកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡនិង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite web|url=http://www.tvinsider.com/article/49807/miss-universe-and-miss-usa-pageants-to-air-on-fox/|title=Miss Universe and Miss USA Pageants to Air on Fox|work=TV Insider|date=October 28, 2015 |access-date=January 9, 2016|archive-date=February 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212061824/http://www.tvinsider.com/article/49807/miss-universe-and-miss-usa-pageants-to-air-on-fox/|url-status=live}}</ref>សិទ្ធិចាក់ផ្សាយរបស់កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានបំបែកជាបណ្ដោះអាសន្នទៅឲ្យ [[តេលេម៉ុនដូ|Telemundo]] និង [[:en:FYI|FYI]] នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ដោយសារមានការរឹតត្បិត[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺរាតត្បាតកូវីត-១៩]] នៅពេលនោះ។កិច្ចសន្យាជាមួយនឹង [[ហ្វកក្រុមហ៊ុនផ្សាយ|Fox]] និងពិធីករលោក [[:en:Steve Harvey|Broderick Stephen Harvey]] ត្រូវបានបន្តឡើងវិញសម្រាប់កម្មវិធីប្រឡងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២១។ នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២២ ក្រុមហ៊ុន [[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]] ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បានទិញយក [[:en:Miss Universe Organization (MUO)|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]](MUO)ពីក្រុមហ៊ុន [[:en:Endeavor Group Holdings|Endeavor Group Holdings]] ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ [[:en:IMG Worldwide|IMG Worldwide]] នៅក្នុងតម្លៃ ១៤ លានដុល្លារដែលធ្វើឲ្យអ្នកស្រី [[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Anne Jakapong Jakrajutatip]] ក្លាយជា[[:en: Transgender|ស្ត្រីកែភេទ]]ដំបូងគេដែលជាម្ចាស់អង្គការនិងជាលើកទីមួយរបស់អង្គការដែលបានពង្រីកទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់ខ្លួននៅខាងក្រៅទឹកដី[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ តទៅ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] ទទួលបានសិទ្ធិចាក់ផ្សាយសារជាថ្មីតាមរយៈ [[:en:Roku|The Roku Channel]] ដោយសារមានការផ្លាស់ប្តូរម្ចាស់ថ្មីដែលនេះជាលើកទីមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្របវរកញ្ញាចក្រវាឡដែលកម្មវិធីប្រឡងបានផ្លាស់ប្តូរពីការចាក់ផ្សាយតាម[[:en:Television|បណ្ដាញទូរទស្សន៍បែបប្រពៃណី]]ទៅជា[[:en:Streaming media|ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយពេញលេញ]]នៅ[[:en:United States of America|សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/business/2423031/jkn-acquires-miss-universe-organization|title=JKN acquires Miss Universe Organization|date=October 26, 2022|work=Bangkok Post|access-date=October 26, 2022|archive-date=March 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230322043036/https://www.bangkokpost.com/business/2423031/jkn-acquires-miss-universe-organization|url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី ១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៣ អ្នកស្រី [[Paula Shugart]] ប្រធាន[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាល]]បានប្រកាសពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រីពី[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]។<ref name=":1">{{Cite web |last=Schneider |first=Michael |date=17 November 2023 |title=Miss Universe Organization President Paula Shugart Exits After 23 Years |url=https://variety.com/2023/tv/news/miss-universe-organization-president-paula-shugart-exits-1235793531/ |access-date=25 February 2024 |website=Variety |language=en-US}}</ref>តំណែងនេះនឹងមិនត្រូវបានកំណត់យកអ្នកថ្មីមកជំនួសនោះឡើយ។<ref name=":1" />បន្ទាប់ពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រី [[Paula Shugart|Shugart ]] នាយកប្រតិបត្តិនៃ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] អ្នកស្រី [[Amy Emmerich]] ក៏បានប្រកាសពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រីនៅថ្ងៃទី ០៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៥ ហើយបានចាកចេញពីផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ០១ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៤។<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=8 February 2024 |title=Amy Emmerich steps down as Miss Universe CEO |url=https://philstarlife.com/celebrity/847811-amy-emmerich-steps-down-as-miss-universe-ceo? |access-date=25 February 2024 |website=Philstar Life |archive-date=February 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225125255/https://philstarlife.com/celebrity/847811-amy-emmerich-steps-down-as-miss-universe-ceo |url-status=live }}</ref>នៅថ្ងៃទី ១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៥ លោក [[:en:Mario Búcaro|Mario Adolfo Búcaro Flores]] បានលាលែងពីតំណែងជាប្រធានប្រតិបត្តិនៃ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]](MUO)បន្ទាប់ពីកាន់តំណែងមិនដល់ ០២ ខែផង។ការចាកចេញរបស់លោកត្រូវបានបញ្ជាក់តាមរយៈ[[:en:Press_release|សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន]]មួយដែលបានរៀបរាប់អំពីការរួមចំណែកនិងសមិទ្ធផលរបស់លោកចំពោះអង្គការប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិនេះផងដែរ។<ref>{{Cite web |title=Mario Búcaro resigns as Miss Universe CEO after short stint |url=https://philstarlife.com/news-and-views/853106-mario-bucaro-resigns-miss-universe-ceo? |access-date=2025-12-14 |website=Philstar Life [[Philippine Star]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=December 14, 2025 |title=Miss Universe CEO Mario Búcaro steps down after short tenure |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/12/14/miss-universe-ceo-mario-b-caro-steps-down-after-short-tenure-1615 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref> ==ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|ឆ្នាំប្រកួត !width=|ប្រទេស !width=|ម្ចាស់ម្កុដ !width=|ឈុតតំណាងជាតិល្អដាច់គេ !width=|ទីកន្លែងនៃការប្រកួត !width=|ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០២៦ | | | | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | |- | ២០២៥ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | rowspan="3" | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] |១២០ |- | ២០២៤ | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] | [[:en:Victoria Kjær Theilvig|Victoria Kjær Theilvig]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] |១២៥ |- | ២០២៣ | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាក្វា|នីការ៉ាហ្គា]] | [[:en:Sheynnis Palacios|Sheynnis Alondra Palacios Cornejo]] | {{Flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៨៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:R'Bonney Gabriel|R'Bonney Nola Gabriel]] | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៣ |- | ២០២១ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Harnaaz Kaur Sandhu|Harnaaz Kaur Sandhu]] | {{flagicon|NGA}} [[នីហ្សេរីយ៉ា|នីហ្សេរីយ៉ា]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៨០ |- | ២០២០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | [[:en:Andrea Meza|Alma Andrea Meza Carmona]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៤ |- | ២០១៩ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Zozibini Tunzi|Zozibini Tunzi]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៩០ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]] | {{flagicon|LAO}} [[ឡាវ|លាវ]] | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៩៤ |- | ២០១៧ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Demi-Leigh Tebow|Demi-Leigh Nel-Peters]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៩២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Iris Mittenaere|Iris Mittenaere]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៨៦ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Pia Alonzo Wurtzbach|Pia Alonzo Wurtzbach-Jauncey]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨០ |- | ២០១៤ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Paulina Vega Dieppa|Paulina Vega Dieppa]] | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | ៨៨ |- | ២០១៣ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriela Isler|María Gabriela de Jesús Isler Morales]] | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាក្វា|នីការ៉ាហ្គា]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៨៦ |- | ២០១២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Olivia Culpo|Olivia Frances Culpo]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan="2" | ៨៩ |- | ២០១១ | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] | [[:en:Leila Lopes|Leila Lopes]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] |- | ២០១០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | [[:en:Jimena Navarrete Rosete|Jimena Navarrete Rosete]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan="2" | ៨៣ |- | ២០០៩ | rowspan = "2" | {{flagicon|VEN}}[[វេណេស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Stefanía Fernández Krupij|Stefanía Fernández Krupij]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{Flagicon|BHS}} [[បាហាម៉ាស|បាហាម៉ាស]] |- | ២០០៨ | [[:en:Dayana Sabrina Mendoza Moncada|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{Flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | ៨០ |- | ២០០៧ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Riyo Mori|Riyo Mori]] | ''មិនមានម្ចាស់តំណែង'' | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | ៧៧ |- | ២០០៦ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Zuleyka Rivera|Zuleyka Jerrís Rivera Mendoza]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៦ |- | ២០០៥ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Natalie Glebova|Natalie Glebova]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៨១ |- | ២០០៤ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Jennifer Hawkins|Jennifer Hawkins]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|បាណាម៉ា]] | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | ៨០ |- | ២០០៣ | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] | [[:en:Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧១ |- | rowspan = "2" | ២០០២ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | [[:en:Justine Pasek|Yostin Lissette Pasek Patiño]] (ជំនួសតំណែង) | rowspan="2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | rowspan="2" | ៧៥ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | [[:en:Oksana Fedorova|Oksana Gennadyevna Borodina]] (លាលែងចេញពីតំណែង) |- | ២០០១ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Denise Quiñones|Denise Marie Quiñones August]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៧៧ |- | ២០០០ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Lara Dutta Bhupathi|Lara Dutta Bhupathi]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | {{flagicon|CYP}} [[ស៊ីប|សុីប]] | ៧៩ |- | ១៩៩៩ | {{Flagicon|BWA}} [[:en:Botswana|បុតស្វាណា]] | [[:en:Mpule Kwelagobe|Mpule Keneilwe Kwelagobe]] | rowspan="2" | {{flagicon|TTO}} [[:en:Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | {{Flagicon|TTO}} [[:en:Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | ៨៤ |- | ១៩៩៨ | {{Flagicon|TTO}} [[:en: Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Wendy Fitzwilliam|Wendy Marcelle Fitzwilliam]] | rowspan = "3" | {{USA}} | ៨១ |- | ១៩៩៧ | {{USA}} | [[:en:Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]] | {{COL}} | ៧៤ |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[:en: Venezuela|វេណេស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Alicia Machado|Yoseph Alicia Machado Fajardo]] | {{RUS}} | ៧៩ |- | ១៩៩៥ | {{USA}} | [[:en:Chelsi Mariam Pearl Smith|Chelsi Mariam Pearl Smith]] | {{ESP}} | {{flagicon|NAM}} [[:en:Namibia|ណាមីប៊ី]] | ៨២ |- | ១៩៩៤ | {{IND}} | [[:en:Sushmita Sen|Sushmita Sen]] | {{PHI}} | {{PHL}} | ៧៧ |- | ១៩៩៣ | {{Flagicon|PRI}} [[:en: Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Dayanara Torres|Dayanara Torres Delgado]] | {{NOR}} | {{MEX}} | ៧៩ |- | ១៩៩២ | {{Flagicon|NAM}} [[:en: Namibia|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Michelle McLean|Michelle McLean]] | {{flagicon|PRY}} [[:en:Paraguay|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | ៧៨ |- | ១៩៩១ | {{MEX}} | [[:en:Lupita Jones|María de Guadalupe Jones Garay]] | rowspan="2" | {{COL}} | rowspan = "2" | {{USA}} | ៧៣ |- | ១៩៩០ | {{NOR}} | [[:en:Mona Grudt|Mona Grudt]] | ៧១ |- | ១៩៨៩ | {{NL}} | [[:en:Angela Visser|Angela Visser]] | {{COL}} | {{MEX}} | ៧៦ |- | ១៩៨៨ | {{Flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | [[:en:Porntip Nakhirunkanok|Porntip Nakhirunkanok]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | {{TWN}} | ៦៦ |- | ១៩៨៧ | {{CHL}} | [[:en:Cecilia Carolina Bolocco Fonck|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]] | {{BRA}} | {{SIN}} | ៩៨ |- | ១៩៨៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[:en: Venezuela|វេណេស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Bárbara Palacios|Bárbara Palacios Teyde de Manrique]] | {{PAN}} | {{PAN}} | ៧៧ |- | ១៩៨៥ | {{Flagicon|PRI}} [[:en: Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Deborah Carthy Deu|Deborah Carthy Deu]] | {{COL}} | rowspan = "3" | {{USA}} | ៧៩ |- | ១៩៨៤ | {{SWE}} | [[:en:Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]] | {{IND}} | ៨១ |- | ១៩៨៣ | {{NZL}} | [[:en:Lorraine Elizabeth Downes|Lorraine Elizabeth Downes]] | {{flagicon|KOR}} [[:en:Korea|កូរ៉េ]] | ៨០ |- | ១៩៨២ | {{CAN}} | [[:en:Karen Dianne Baldwin|Karen Dianne BaldwinKaren]] | {{PER}} | {{PER}} | ៧៧ |- | ១៩៨១ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[:en: Venezuela|វេណេស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Irene Lailin Sáez Conde|Irene Lailin Sáez Conde]] | {{BRA}} | {{USA}} | ៧៦ |- | ១៩៨០ | {{USA}} | [[:en:Shawn Weatherly|Shawn Weatherly]] | {{IND}} | {{flagicon|KOR}} [[:en:South Korea|កូរ៉េ]] | ៦៩ |- | ១៩៧៩ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[:en: Venezuela|វេណេស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Maritza Sayalero Fernández|Maritza Sayalero Fernández]] | {{flagicon|URY}} [[:en:Uruguay|អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | {{AUS}} | rowspan="2" | ៧៥ |- | ១៩៧៨ | {{flagicon|South Africa|1928}} [[:en:South Africa|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Margaret Gardiner|Margaret Gardiner]] | {{IND}} | {{MEX}} |- | ១៩៧៧ | {{Flagicon|TTO}} [[:en:Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Janelle Commissiong|Janelle Penny Commissiong]] | {{flagicon|KOR}} [[:en:Korea|កូរ៉េ]] | {{flagicon|DOM}} [[:en:Dominican Republic|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] | ៨០ |- | ១៩៧៦ | {{ISR}} | [[:en:Rina Mor-Goder|Rina Mor-Goder]] | {{PER}} | {{HKG}} | ៧២ |- | ១៩៧៥ | {{FIN}} | [[:en:Anne Marie Pohtamo|Anne Marie Pohtamo]] | {{GTM}} | {{flagicon|SLV}} [[:en:El Salvador|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៧១ |- | ១៩៧៤ | {{flagicon|Spain|1945}} [[:en:Spain|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Amparo Muñoz|Maria de Amparo Muñoz y Quesada]] (លាលែងចេញពីតំណែង) | {{flagicon|KOR}} [[:en:Korea|កូរ៉េ]] | {{PHL}} | ៦៥ |- | ១៩៧៣ | {{PHL}} | [[:en:Margie Moran|Maria Margarita Roxas Moran-Floirendo]] | {{ESP}} | {{GRC}} | rowspan="2" | ៦១ |- | ១៩៧២ | {{AUS}} | [[:en:Kerry Anne Wells|Kerry Anne Wells]] | {{PER}} | {{flagicon|PRI}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] |- | ១៩៧១ | {{LBN}} | [[:en:Georgina Rizk|Georgina Rizk]] | {{MEX}} | rowspan = "20" | {{USA}} | ៦០ |- | ១៩៧០ | {{Flagicon|PRI}} [[:en: Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Marisol Malaret Contreras|Marisol Malaret Contreras]] | {{BOL}} | ៦៤ |- | ១៩៦៩ | {{PHL}} | [[:en:Gloria Diaz|Maria Gloria Aspillera Diaz]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | ៦១ |- | ១៩៦៨ | {{BRA}} | [[:en:Martha Maria Cordeiro Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]] | {{COL}} | ៦៥ |- | ១៩៦៧ | {{USA}} | [[:en:Sylvia Hitchcock|Sylvia Louise Hitchcock-Carson]] | {{BRA}} | ៥៦ |- | ១៩៦៦ | {{SWE}} | [[:en:Margareta Arvidsson|Margareta Arvidsson]] | {{ISR}} | ៥០ |- | ១៩៦៥ | {{Flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | [[:en:Apasra Hongsakula|Apasra Hongsakula]] | {{USA}} | ៥៦ |- | ១៩៦៤ | {{GRC}} | [[:en:Kyriaki Tsopei|Kyriaki Tsopei]] | {{NL}} | ៦០ |- | ១៩៦៣ | {{BRA}} | [[:en:Iêda Maria Brutto Vargas|Iêda Maria Brutto Vargas]] | {{ISR}} | ៥០ |- | ១៩៦២ | {{ARG}} | [[:en:Amparo Muñoz|Beatriz Nolan Figueredo]] | {{UK}} | ៥២ |- | ១៩៦១ | {{DEU}} | [[:en:Marlene Schmidt|Marlene Schmidt]] | rowspan="10" | ''មិនទាន់មាន'' | ៤៨ |- | ១៩៦០ | {{USA}} | [[:en:Linda Jeanne Bement|Linda Jeanne Bement]] | ៤៣ |- | ១៩៥៩ | {{JAP}} | [[:en:Akiko Kojima|Akiko Kojima]] | ៣៤ |- | ១៩៥៨ | {{COL}} | [[:en:Luz Marina Zuluaga|Luz Marina Zuluaga Zuluaga]] | ៣៦ |- | ១៩៥៧ | {{PER}} | [[:en:Gladys Zender|Gladys Rosa Zender de Meier]] | ៣២ |- | ១៩៥៦ | {{USA}} | [[:en:Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]] | ៣០ |- | ១៩៥៥ | {{SWE}} | [[:en:Hillevi Rombin Schine|Hillevi Rombin Schine]] | rowspan="2" | ៣៣ |- | ១៩៥៤ | {{USA}} | [[:en:Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]] |- | ១៩៥៣ | {{FR}} | [[:en:Christiane Magnani|Christiane Magnani]] | ២៦ |- | ១៩៥២ | {{FIN}} | [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] (បោះបង់តំណែង) | ៣០ |- |} ===ចំនួនប្រទេសឬដែនដី=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{USA}} [[File:USA_orthographic.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៩ | ១៩៥៤, ១៩៥៦, ១៩៦០, ១៩៦៧, ១៩៨០, ១៩៩៥, ១៩៩៧, ២០១២, ២០២២ |- | {{VEN}} [[File:Venezuela_Orthographic_Map.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៧ | ១៩៧៩, ១៩៨១, ១៩៨៦, ១៩៩៦, ២០០៨, ២០០៩, ២០១៣ |- | {{flagicon|PRI}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] [[File:Puerto_Rico_(orthographic_projection).svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៥ | ១៩៧០, ១៩៨៥, ១៩៩៣, ២០០១, ២០០៦ |- | {{MEX}} [[File:Mexico_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="2" |០៤ | ១៩៩១, ២០១០, ២០២០, ២០២៥ |- | {{PHL}} [[File:PHL_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៩, ១៩៧៣, ២០១៥, ២០១៨ |- | {{IND}} [[File:India_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan="3" style="text-align:center;" | ០៣ | ១៩៩៤, ២០០០, ២០២១ |- | {{ZAF}} [[File:ZAF_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៧៨, ២០១៧, ២០១៩ |- | {{SWE}} [[File:EU-Sweden_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៥, ១៩៦៦, ១៩៨៤ |- | {{FR}} [[File:EU-France_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan= "9" style = "text-align:center;"| ០២ | ១៩៥៣, ២០១៦ |- | {{COL}} [[File:COL_orthographic_(San_Andr%C3%A9s_and_Providencia_special).svg|thumb]] | ១៩៥៨, ២០១៤ |- | {{JAP}} [[File:Japan_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៩, ២០០៧ |- | {{CAN}} [[File:CAN_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៨២, ២០០៥ |- | {{AUS}} [[File:Australia_with_AAT_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧២, ២០០៤ |- | {{Flagicon|TTO}} [[:en:Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] [[File:Trinidad_and_Tobago_(orthographic_projection2).jpg|thumb]] | ១៩៧៧, ១៩៩៨ |- | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] [[File:Thailand_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៥, ១៩៨៨ |- | {{FIN}} [[File:EU-Finland_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥២, ១៩៧៥ |- | {{BRA}} [[File:BRA_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៣, ១៩៦៨ |- | {{DK}} [[File:Denmark_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="18" style="text-align: center;" | ០១ | ២០២៤ |- | {{NIC}} [[File:NIC_orthographic.svg|thumb]] | ២០២៣ |- | {{flagicon|AGO}} [[:en:Angola|អង់ហ្គោឡា]] [[File:Angola_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០១១ |- | {{flagicon|DOM}} [[:en:Dominican Republic|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] [[File:Dominican_Republic_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០០៣ |- | {{PAN}} [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | ២០០២ |- | {{Flagicon|BWA}} [[:en:Botswana|បុតស្វាណា]] [[File:Botswana_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩៩ |- | {{flagicon|NAM}} [[:en:Namibia|ណាមីប៊ី]] [[File:Namibia_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩២ |- | {{NOR}} [[File:Europe-Norway_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩០ |- | {{NL}} [[File:EU-Netherlands_(orthographic_projection).png|thumb]] | ១៩៨៩ |- | {{CHL}} [[File:Chile_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៨៧ |- | {{NZL}} [[File:NZL_orthographic_NaturalEarth.svg|thumb]] | ១៩៨៣ |- | {{ISR}} [[File:Israel_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៦ |- | {{ESP}} [[File:EU-Spain_(orthographic_projection)_(with_de_jure_territory).svg|thumb]] | ១៩៧៤ |- | {{LBN}} [[File:Lebanon_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧១ |- | {{GRC}} [[File:EU-Greece_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៤ |- | {{ARG}} [[File:Argentina_(including_claimed_territories,_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦២ |- | {{DEU}} [[File:EU-Germany_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦១ |- | {{PER}} [[File:PER_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៥៧ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលជំនួសតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{PAN}} [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលលាលែងចេញពីតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{RUS}} [[File:Russian_Federation_(orthographic_projection)_-_All_Territorial_Disputes.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" border="5" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #FFFFFF; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%; text-align:center" !ឆ្នាំ !បេក្ខភាព !ខេត្ត !តំណែង !រង្វាន់ពិសេស |- | colspan="5" | [[File:Cambodia_on_the_globe_(Cambodia_centered).svg|thumb]] |- | ២០២៦ | | | | |- | ២០២៥ | [[:en:Nearysocheata_Thai|ថៃ នារីសុជាតា]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | Best Aura Of The Day |- |២០២៤ | [[:en:Davin Prasath|ប្រាសាទ ដាវីន]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top30 | Top 2 Voice For Change |- | ២០២៣ | [[:en:Sotima John|ចន សុទិម៉ា]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០២២ | [[:en:Manita Hang|ហង្ស ម៉ានីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២១ | [[:en:Ngin Marady| ងិន ម៉ារ៉ាឌី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២០ | [[:en:Sarita Reth|រ៉េត សារីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៩ | [[:en:Somnang Alyna|សំណាង អេលីណា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៨ | [[:en:Rern Sinat|រឿន សុីណាត]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០១៧ | [[ប៊ី សុធារី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |} === ចំនួនរាជធានី-ខេត្ត === {| class="wikitable" border="5" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #FFFFFF; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%; text-align:center" !រាជធានី-ខេត្ត !ចំនួន !ឆ្នាំ |- | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] [[File:Cambodia_Phnom_Penh_Province_locator_map.svg|thumb]] | ០៧ | ២០១៧, ២០១៩, ២០២០, ២០២១, ២០២២, ២០២៤, ២០២៥ |- | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[File:Cambodia_Kampong_Cham_locator_map.svg|thumb]] | ០២ | ២០១៨, ២០២៣ |} == សូមមើលផងដែរ == * [[:en:List of beauty pageants|List of beauty pageants]] * [[:en:Big Four beauty pageants|Big Four beauty pageants]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == * [[:en:http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ|http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] * {{facebook|MissUniverse}} * {{instagram|missuniverse}} * {{twitter|missuniverse}} * {{TikTok|missuniverse}} == ឯកសារយោង == sfmc8pjbarxlwncqwp3a5okshdo337w 334327 334325 2026-04-16T11:16:26Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ */ 334327 wikitext text/x-wiki '''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ''' ({{Lang-en|Miss Universe}}) គឺជាកម្មវិធី[[:en: Beauty Pageant|ប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិ]]ប្រចាំឆ្នាំដែលគ្រប់គ្រងដោយ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[:en:Thailand|ប្រទេសសៀម]]។រួមជាមួយនឹងកម្មវិធី[[បវរកញ្ញាពិភពលោក]] [[បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ]] និង [[បវរកញ្ញាផែនដី]]កម្មវិធី[[:en:Miss Universe|បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]គឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិមួយនៅក្នុងចំណោមកម្មវិធី[[:en:Big Four international beauty pageants|ប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិធំៗទាំង ០៤]]។<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=[[BBC News]] |last=Enriquez |first=Amee |date=February 2, 2014 |access-date=May 4, 2018 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |url-status=live }}</ref> {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាចក្រវាឡ | logo = Miss Universe Logotype.svg | logosize = | image = | caption = | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | franchise_holder = | organization = {{ubl|JKN Legacy Inc.|[[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]]|Legacy Holding Group}} | headquarters = {{ubl|[[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]], [[សៀម|ប្រទេសសៀម]]|[[:en:Mexico City|ទីក្រុងម៉ិកស៊ិក]], [[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ីកូ]]|[[ទីក្រុងញូវយ៉ក|ទីក្រុងញ៉ូវយ៉ក]], [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]}} | pageant_region = | region_represented= | qualification = | first = [[:en:Miss Universe 1952|១៩៥២]] | recent = [[:en:Miss Universe 2025|២០២៥]] | last = <!---Only if pageant is defunct. Last edition of the pageant, use year used in the pageant name---> | current_titleholder = [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | titleholder_represents = {{MEX}} | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | leader_title1 = ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ | leader_name1 = {{ubl|[[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Jakkaphong Jakrajutatip]]|Raul Rocha Cantú}} | leader_title2 = នាយកប្រតិបត្តិ | leader_name2 = Ronald Day | leader_title3 = ប្រធាន | leader_name3 = Raul Rocha Cantú | leader_title4 = អនុប្រធាន | leader_name4 = {{hlist|Olivia Quido|[[:en:Mario Búcaro|Mario Búcaro]]}} | predecessor = | successor = <!---Succeeding pageant---> | website = https://www.missuniverse.com/ }} '''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] មកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសមុិកសុីកូ]]ដែលបានគ្រងម្កុដនៅថ្ងៃទី ២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[ខេត្តនន្ទបុរី|ខេត្តនន្ទបុរី]] [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។ == ប្រវត្តិ == [[File:Miss Universe Sash.jpg|right|upright=1.5|thumb|ឈៀងបវរកញ្ញាចក្រវាឡពីឆ្នាំ ២០០១ ដល់ឆ្នាំ ២០២១]] ចំណងជើង'''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាលើកដំបូងដោយ [[:en:International Pageant of Pulchritude|International Pageant of Pulchritude]] នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៦។កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៥ នៅពេលមាន[[:en:Great Depression|វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំ]]និងព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗទៀតមុនកើតមាន[[:en:World War II|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]] កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានបិទបញ្ចប់។[[File:Miss_Universe_1930_Winners.jpg|thumb|ម្ចាស់ជ័យលាភីនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣០]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ ដោយក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina Swimwear|Pacific Knitting Mills]] ដែលជាក្រុមហ៊ុនសម្លៀកបំពាក់មួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[:en: California|រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា]]និងជាក្រុមហ៊ុនផលិត[[:en:Catalina Swimwear|សម្លៀកបំពាក់ហែលទឹក Catalina]] ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមកវាមានទីស្នាក់ការនៅ[[:en:United States of America|សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ក្រុមហ៊ុនគឺជាអ្នកឧបត្ថម្ភកម្មវិធីប្រឡង[[:en:Miss America|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៥១។នៅក្នុងឆ្នាំនោះកញ្ញា [[:en:Yolande Betbeze|Yolande Margaret Betbeze Fox]] ដែលជាម្ចាស់ជ័យលាភីបានបដិសេធមិនថតរូបផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈដោយស្លៀកឈុតហែលទឹករបស់ក្រុមហ៊ុន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ ក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Knitting Mills]] បានរៀបចំកម្មវិធីប្រឡង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]និងបវរកញ្ញាចក្រវាឡដោយរួមគ្នាសហការឧបត្ថម្ភអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ។<ref>{{Cite news|last=Roberts|first=Sam|date=26 February 2016|title=Yolande Betbeze Fox, Miss America Who Defied Convention, Dies at 87|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2016/02/26/us/yolande-betbeze-fox-miss-america-who-defied-convention-dies-at-87.html|access-date=25 February 2024|issn=0362-4331|archive-date=February 26, 2016|archive-url=https://archive.today/20160226061628/http://www.nytimes.com/2016/02/26/us/yolande-betbeze-fox-miss-america-who-defied-convention-dies-at-87.html?_r=0|url-status=live}}</ref> [[File:Armi-Kuusela-1952.jpg|thumb|កញ្ញា [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] នៅ[[:en:Helsinki|ទីក្រុង Helsinki ប្រទេសហ្វាំងឡង់]]]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជាលើកដំបូងនៅ[[ឡងប៊ិច (កាលីផ្វនញ៉ា)|ទីក្រុងឡុងប៊ិច]] [[កាលីហ្វ័រញ៉ា|រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២។ម្ចាស់ជ័យលាភីដំបូងគេបានទៅលើកញ្ញា [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] មកពី[[ហ្វាំងឡង់|ប្រទេសហ្វាំងឡង់]]ក៏ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាននាងបានបោះបង់តំណែងរបស់នាងចោលបើទោះបីជាមិនមែនជាផ្លូវការក៏ដោយដើម្បីទៅរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍មុនពេលតំណែងឆ្នាំរបស់នាងត្រូវបានបញ្ចប់។<ref>{{cite web |author=FUNFARE by Ricky Lo |title=A misty-eyed look at Armi Kuusela, the 1st Miss Universe |url=http://www.philstar.com/entertainment/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |date=June 28, 2006 |website=philstar.com |publisher=[[The Philippine Star]] |access-date=October 9, 2013 |archive-date=October 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015000244/http://www.philstar.com/entertainment/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |url-status=live }}</ref>រហូតមកដល់ឆ្នាំ ១៩៥៨ ចំណងជើង'''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''ដូចជា[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]ត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅឆ្នាំបន្ទាប់ពីការប្រឡងដូច្នេះនៅក្នុងអំឡុងពេលនោះតំណែងរបស់កញ្ញា [[:en:Kuusela|Kuusela]] គឺ[[:en:Miss Universe 1953|បវរកញ្ញាចក្រវាឡឆ្នាំ ១៩៥៣]]។ចាប់តាំងពីក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Mills]] បានបង្កើតកម្មវិធីប្រឡងនេះមកការរៀបចំគ្រប់គ្រងគឺធ្វើឡើងដោយ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]។នៅទីបំផុតក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Mills]] និងក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធរបស់ក្រុមហ៊ុននេះត្រូវបានទិញដោយសាជីវកម្ម [[:en:Kayser-Roth|Kayser-Roth Corporation]]។<ref name=":0">{{Cite magazine|date=19 February 2018|title=Trump's Miss Universe Gambit|url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit|access-date=25 February 2024|magazine=The New Yorker|language=en-US|archive-date=March 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330193214/https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit|url-status=live}}</ref> កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានរៀបចំចាក់ផ្សាយនៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៥។[[ស៊ីប៊ីអេស|CBS]] បានចាប់ផ្តើមចាក់ផ្សាយការប្រឡង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]និងបវរកញ្ញាចក្រវាឡរួមគ្នានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ហើយបានបំបែកការចាក់ផ្សាយកម្មវិធីប្រឡងទាំងពីរនេះដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៥។បន្ទាប់មកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ក្រុមហ៊ុន [[:en:Gulf and Western Industries|Gulf and westen]] បានទិញយកសាជីវកម្ម [[:en:Kayser-Roth |Kayser-Roth Corporation]] ហើយបានគ្រប់គ្រងបវរកញ្ញាចក្រវាឡរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩១ និងត្រូវបានក្រុមហ៊ុន [[:en:Procter & Gamble|Procter & Gamble]] ទិញយក។<ref name=":0" /> នៅក្នុង ១៩៩១ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាស់ ចន ត្រាំ]]បានទិញកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាពី [[:en:ITT Corp|ITT Crop]] ជាមួយនឹងការរៀបចំចាក់ផ្សាយជាមួយនឹង [[ស៊ីប៊ីអេស|CBS]] រហូតដល់ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{cite web |title=Four Big Ships Dominate International Beauty Pageants |author=Prestigious Beauty Pageant |url=http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ |date=November 18, 2013 |website=Prestigious Beauty Pageants |access-date=June 15, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217131258/http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ |archive-date=December 17, 2013 |archivedate=ធ្នូ 17, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217131258/http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ }}</ref>នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨ '''Miss Universe, Inc.''' បានប្តូរឈ្មោះរបស់ខ្លួនទៅជា[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ហើយបានផ្លាស់ប្តូរទីស្នាក់ការរបស់ខ្លួនពី[[ឡូស​អាន់​ជ័រ​លេស|ទីក្រុងឡូសអេនជឺលេស]]ទៅកាន់[[ទីក្រុងញូវយ៉ក]]។<ref name="India-Today-1">{{cite web |title=Miss USA Olivia Culpo is Miss Universe 2012! |website=[[India Today]] |date=December 19, 2012 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/miss-universe-2012-winner-olivia-culpo/1/238561.html |access-date=January 9, 2016 |archive-date=March 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124901/http://indiatoday.intoday.in/story/miss-universe-2012-winner-olivia-culpo/1/238561.html |url-status=live }}</ref><ref name="new team">{{cite news|title=Mistress of the Universe|url=https://pqasb.pqarchiver.com/nypost/access/68469692.html?dids=68469692:68469692&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jan+18,+1999&author=Jonathan+Foreman&pub=New+York+Post&desc=MISTRESS+OF+THE+UNIVERSE+-+MAUREEN+REIDY,+ONCE+DONALD+TRUMP'S+ACCOUNTANT,+HAS+TRANSFORMED+THREE+KEY+BEAUTY+PAGEANTS+FROM+TACKY+CHEESE+INTO+SLICK,+CHIC+AFFAIRS&pqatl=google|access-date=February 24, 2011|newspaper=[[New York Post]]|date=January 18, 1999|first=Jonathan|last=Foreman|archive-date=March 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325005144/http://pqasb.pqarchiver.com/nypost/access/68469692.html?dids=68469692%3A68469692&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AFT&type=current&date=Jan+18%2C+1999&author=Jonathan+Foreman&pub=New+York+Post&desc=MISTRESS+OF+THE+UNIVERSE+-+MAUREEN+REIDY%2C+ONCE+DONALD+TRUMP%27S+ACCOUNTANT%2C+HAS+TRANSFORMED+THREE+KEY+BEAUTY+PAGEANTS+FROM+TACKY+CHEESE+INTO+SLICK%2C+CHIC+AFFAIRS&pqatl=google|url-status=dead}}</ref>នៅចុងឆ្នាំ ២០០២ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]បានចូលទៅក្នុងក្រុមហ៊ុនបណ្តាក់ទុនរួមគ្នាជាមួយនឹង [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ ដែលលើសពីទីផ្សារផ្សេងៗទៀតសម្រាប់សិទ្ធិចាក់ផ្សាយលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍។<ref>Natalie Tadena (July 2, 2015)."[https://www.wsj.com/articles/BL-269B-3913 Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel]" [https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ Archived] July 27, 2020, at the [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine Wayback Machine]. [https://en.m.wikipedia.org/wiki/The_Wall_Street_Journal The Wall Street Journal].</ref><ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2015/biz/news/donald-trump-miss-universe-wmeimg-acquisition-1201592910/|title=WME/IMG Acquires Miss Universe Organization From Donald Trump|first1=Cynthia|last1=Littleton|date=September 14, 2015|access-date=December 11, 2017|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108163857/https://variety.com/2015/biz/news/donald-trump-miss-universe-wmeimg-acquisition-1201592910/|url-status=live}}</ref>ពីឆ្នាំ ២០០៣ ដល់ឆ្នាំ ២០១៤ កម្មវិធីប្រឡងត្រូវបានចាក់ផ្សាយនៅលើប៉ុស្តិ៍ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref name="The New York Times">{{cite news |title=Three Beauty Pageants Leaving CBS for NBC |last=Rutenberg |first=Jim |url=https://www.nytimes.com/2002/06/22/business/three-beauty-pageants-leaving-cbs-for-nbc.html |date=June 22, 2002 |newspaper=The New York Times |access-date=October 8, 2013 |archive-date=October 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011024009/http://www.nytimes.com/2002/06/22/business/three-beauty-pageants-leaving-cbs-for-nbc.html |url-status=live }}</ref> នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៥ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] បានលុបចោលទំនាក់ទំនងអាជីវកម្មទាំងអស់ជាមួយនឹងលោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]និង[[:en:Miss Universe Organisation|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹង[[:en:Donald Trump 2016 presidential campaign#Announcement|សេចក្តីថ្លែងការណ៍ដ៏ចម្រូងចម្រាស]]អំពីជនអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់ដែលបានឆ្លងកាត់ព្រំដែនមកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ីកូ]]។<ref name="hollywoodreporter">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/nbc-cuts-ties-donald-trump-805706?facebook_20150629|title=NBC Cuts Ties With Donald Trump Over "Derogatory Statements," Pulls Miss USA and Miss Universe Pageants|first=Kate|last=Stanhope|date=June 29, 2015|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=June 30, 2015|archive-date=October 10, 2017|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010094038/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/donald-trump-nbc-severing-ties-805706|url-status=live}}</ref><ref name=NBCsever>{{cite news|title=NBCUniversal cuts ties with Donald Trump|url=https://money.cnn.com/2015/06/29/media/donald-trump-nbc-ends-relationship/|access-date=June 29, 2015|work=CNN Money|date=June 29, 2015|archive-date=December 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201229221647/https://money.cnn.com/2015/06/29/media/donald-trump-nbc-ends-relationship/|url-status=live}}</ref>ជាផ្នែកនៃដំណោះស្រាយផ្លូវច្បាប់នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៥ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]បានទិញភាគហ៊ុន ៥០% របស់ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅក្នុងក្រុមហ៊ុនដោយធ្វើឲ្យលោកក្លាយជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុនតែម្នាក់គត់។០៣ ថ្ងៃក្រោយមកលោកបានលក់ក្រុមហ៊ុនទាំងមូលទៅឲ្យ [[:en:Endeavor (company)|WME]]/[[:en:IMG (company)|IMG]]។<ref name="nytimes.com">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html|title=Trump Sells Miss Universe Organization to WME-IMG Talent Agency|date=September 15, 2015|work=The New York Times|access-date=February 5, 2016|archive-date=February 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204102131/http://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/donald-trump-sells-miss-universe-img-2015-9|title=Donald Trump sells the Miss Universe Organization|last=Nededog|first=Jethro|date=September 14, 2015|work=Business Insider|access-date=January 9, 2016|archive-date=May 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506164358/http://www.businessinsider.com/donald-trump-sells-miss-universe-img-2015-9|url-status=live}}</ref>បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្តូរកម្មសិទ្ធិនៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ ២០១៥ [[ហ្វកក្រុមហ៊ុនផ្សាយ|Fox]] និង [[:en:Azteca América|Azteca]] បានក្លាយជាអ្នកចាក់ផ្សាយជាផ្លូវការនៃកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡនិង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite web|url=http://www.tvinsider.com/article/49807/miss-universe-and-miss-usa-pageants-to-air-on-fox/|title=Miss Universe and Miss USA Pageants to Air on Fox|work=TV Insider|date=October 28, 2015 |access-date=January 9, 2016|archive-date=February 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212061824/http://www.tvinsider.com/article/49807/miss-universe-and-miss-usa-pageants-to-air-on-fox/|url-status=live}}</ref>សិទ្ធិចាក់ផ្សាយរបស់កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានបំបែកជាបណ្ដោះអាសន្នទៅឲ្យ [[តេលេម៉ុនដូ|Telemundo]] និង [[:en:FYI|FYI]] នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ដោយសារមានការរឹតត្បិត[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺរាតត្បាតកូវីត-១៩]] នៅពេលនោះ។កិច្ចសន្យាជាមួយនឹង [[ហ្វកក្រុមហ៊ុនផ្សាយ|Fox]] និងពិធីករលោក [[:en:Steve Harvey|Broderick Stephen Harvey]] ត្រូវបានបន្តឡើងវិញសម្រាប់កម្មវិធីប្រឡងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២១។ នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២២ ក្រុមហ៊ុន [[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]] ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បានទិញយក [[:en:Miss Universe Organization (MUO)|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]](MUO)ពីក្រុមហ៊ុន [[:en:Endeavor Group Holdings|Endeavor Group Holdings]] ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ [[:en:IMG Worldwide|IMG Worldwide]] នៅក្នុងតម្លៃ ១៤ លានដុល្លារដែលធ្វើឲ្យអ្នកស្រី [[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Anne Jakapong Jakrajutatip]] ក្លាយជា[[:en: Transgender|ស្ត្រីកែភេទ]]ដំបូងគេដែលជាម្ចាស់អង្គការនិងជាលើកទីមួយរបស់អង្គការដែលបានពង្រីកទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់ខ្លួននៅខាងក្រៅទឹកដី[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ តទៅ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] ទទួលបានសិទ្ធិចាក់ផ្សាយសារជាថ្មីតាមរយៈ [[:en:Roku|The Roku Channel]] ដោយសារមានការផ្លាស់ប្តូរម្ចាស់ថ្មីដែលនេះជាលើកទីមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្របវរកញ្ញាចក្រវាឡដែលកម្មវិធីប្រឡងបានផ្លាស់ប្តូរពីការចាក់ផ្សាយតាម[[:en:Television|បណ្ដាញទូរទស្សន៍បែបប្រពៃណី]]ទៅជា[[:en:Streaming media|ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយពេញលេញ]]នៅ[[:en:United States of America|សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/business/2423031/jkn-acquires-miss-universe-organization|title=JKN acquires Miss Universe Organization|date=October 26, 2022|work=Bangkok Post|access-date=October 26, 2022|archive-date=March 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230322043036/https://www.bangkokpost.com/business/2423031/jkn-acquires-miss-universe-organization|url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី ១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៣ អ្នកស្រី [[Paula Shugart]] ប្រធាន[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាល]]បានប្រកាសពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រីពី[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]។<ref name=":1">{{Cite web |last=Schneider |first=Michael |date=17 November 2023 |title=Miss Universe Organization President Paula Shugart Exits After 23 Years |url=https://variety.com/2023/tv/news/miss-universe-organization-president-paula-shugart-exits-1235793531/ |access-date=25 February 2024 |website=Variety |language=en-US}}</ref>តំណែងនេះនឹងមិនត្រូវបានកំណត់យកអ្នកថ្មីមកជំនួសនោះឡើយ។<ref name=":1" />បន្ទាប់ពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រី [[Paula Shugart|Shugart ]] នាយកប្រតិបត្តិនៃ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] អ្នកស្រី [[Amy Emmerich]] ក៏បានប្រកាសពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រីនៅថ្ងៃទី ០៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៥ ហើយបានចាកចេញពីផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ០១ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៤។<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=8 February 2024 |title=Amy Emmerich steps down as Miss Universe CEO |url=https://philstarlife.com/celebrity/847811-amy-emmerich-steps-down-as-miss-universe-ceo? |access-date=25 February 2024 |website=Philstar Life |archive-date=February 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225125255/https://philstarlife.com/celebrity/847811-amy-emmerich-steps-down-as-miss-universe-ceo |url-status=live }}</ref>នៅថ្ងៃទី ១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៥ លោក [[:en:Mario Búcaro|Mario Adolfo Búcaro Flores]] បានលាលែងពីតំណែងជាប្រធានប្រតិបត្តិនៃ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]](MUO)បន្ទាប់ពីកាន់តំណែងមិនដល់ ០២ ខែផង។ការចាកចេញរបស់លោកត្រូវបានបញ្ជាក់តាមរយៈ[[:en:Press_release|សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន]]មួយដែលបានរៀបរាប់អំពីការរួមចំណែកនិងសមិទ្ធផលរបស់លោកចំពោះអង្គការប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិនេះផងដែរ។<ref>{{Cite web |title=Mario Búcaro resigns as Miss Universe CEO after short stint |url=https://philstarlife.com/news-and-views/853106-mario-bucaro-resigns-miss-universe-ceo? |access-date=2025-12-14 |website=Philstar Life [[Philippine Star]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=December 14, 2025 |title=Miss Universe CEO Mario Búcaro steps down after short tenure |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/12/14/miss-universe-ceo-mario-b-caro-steps-down-after-short-tenure-1615 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref> == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|ឆ្នាំប្រកួត !width=|ប្រទេស !width=|ម្ចាស់ម្កុដ !width=|ឈុតតំណាងជាតិល្អដាច់គេ !width=|ទីកន្លែងនៃការប្រកួត !width=|ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០២៦ | | | | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | |- | ២០២៥ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | rowspan="3" | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] |១២០ |- | ២០២៤ | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] | [[:en:Victoria Kjær Theilvig|Victoria Kjær Theilvig]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] |១២៥ |- | ២០២៣ | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាក្វា|នីការ៉ាហ្គា]] | [[:en:Sheynnis Palacios|Sheynnis Alondra Palacios Cornejo]] | {{Flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៨៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:R'Bonney Gabriel|R'Bonney Nola Gabriel]] | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៣ |- | ២០២១ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Harnaaz Kaur Sandhu|Harnaaz Kaur Sandhu]] | {{flagicon|NGA}} [[នីហ្សេរីយ៉ា|នីហ្សេរីយ៉ា]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៨០ |- | ២០២០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | [[:en:Andrea Meza|Alma Andrea Meza Carmona]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៤ |- | ២០១៩ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Zozibini Tunzi|Zozibini Tunzi]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៩០ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]] | {{flagicon|LAO}} [[ឡាវ|លាវ]] | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៩៤ |- | ២០១៧ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Demi-Leigh Tebow|Demi-Leigh Nel-Peters]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៩២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Iris Mittenaere|Iris Mittenaere]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៨៦ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Pia Alonzo Wurtzbach|Pia Alonzo Wurtzbach-Jauncey]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨០ |- | ២០១៤ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Paulina Vega Dieppa|Paulina Vega Dieppa]] | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | ៨៨ |- | ២០១៣ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriela Isler|María Gabriela de Jesús Isler Morales]] | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាក្វា|នីការ៉ាហ្គា]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៨៦ |- | ២០១២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Olivia Culpo|Olivia Frances Culpo]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan="2" | ៨៩ |- | ២០១១ | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] | [[:en:Leila Lopes|Leila Lopes]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] |- | ២០១០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | [[:en:Jimena Navarrete Rosete|Jimena Navarrete Rosete]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan="2" | ៨៣ |- | ២០០៩ | rowspan = "2" | {{flagicon|VEN}}[[វេណេស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Stefanía Fernández Krupij|Stefanía Fernández Krupij]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{Flagicon|BHS}} [[បាហាម៉ាស|បាហាម៉ាស]] |- | ២០០៨ | [[:en:Dayana Sabrina Mendoza Moncada|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{Flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | ៨០ |- | ២០០៧ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Riyo Mori|Riyo Mori]] | ''មិនមានម្ចាស់តំណែង'' | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | ៧៧ |- | ២០០៦ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Zuleyka Rivera|Zuleyka Jerrís Rivera Mendoza]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៦ |- | ២០០៥ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Natalie Glebova|Natalie Glebova]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៨១ |- | ២០០៤ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Jennifer Hawkins|Jennifer Hawkins]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|បាណាម៉ា]] | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | ៨០ |- | ២០០៣ | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] | [[:en:Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧១ |- | rowspan = "2" | ២០០២ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | [[:en:Justine Pasek|Yostin Lissette Pasek Patiño]] (ជំនួសតំណែង) | rowspan="2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | rowspan="2" | ៧៥ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | [[:en:Oksana Fedorova|Oksana Gennadyevna Borodina]] (លាលែងចេញពីតំណែង) |- | ២០០១ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Denise Quiñones|Denise Marie Quiñones August]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៧៧ |- | ២០០០ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Lara Dutta Bhupathi|Lara Dutta Bhupathi]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | {{flagicon|CYP}} [[ស៊ីប|សុីប]] | ៧៩ |- | ១៩៩៩ | {{flagicon|BWA}} [[បុតស្វាណា|បុតស្វាណា]] | [[:en:Mpule Kwelagobe|Mpule Keneilwe Kwelagobe]] | rowspan="2" | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | ៨៤ |- | ១៩៩៨ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Wendy Fitzwilliam|Wendy Marcelle Fitzwilliam]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨១ |- | ១៩៩៧ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | ៧៤ |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Alicia Machado|Yoseph Alicia Machado Fajardo]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៧៩ |- | ១៩៩៥ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Chelsi Mariam Pearl Smith|Chelsi Mariam Pearl Smith]] | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | ៨២ |- | ១៩៩៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Sushmita Sen|Sushmita Sen]] | {{flagicon|PHI}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៧៧ |- | ១៩៩៣ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Dayanara Torres|Dayanara Torres Delgado]] | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | ៧៩ |- | ១៩៩២ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Michelle McLean|Michelle McLean]] | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៧៨ |- | ១៩៩១ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | [[:en:Lupita Jones|María de Guadalupe Jones Garay]] | rowspan="2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៣ |- | ១៩៩០ | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | [[:en:Mona Grudt|Mona Grudt]] | ៧១ |- | ១៩៨៩ | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | [[:en:Angela Visser|Angela Visser]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | ៧៦ |- | ១៩៨៨ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Porntip Nakhirunkanok|Porntip Nakhirunkanok]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|TWN}} [[តៃវ៉ាន់|តៃវ៉ាន់]] | ៦៦ |- | ១៩៨៧ | {{flagicon|CHL}} [[ឈីលី|ឈីលី]] | [[:en:Cecilia Carolina Bolocco Fonck|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|SIN}} [[សិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | ៩៨ |- | ១៩៨៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Bárbara Palacios|Bárbara Palacios Teyde de Manrique]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧៧ |- | ១៩៨៥ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Deborah Carthy Deu|Deborah Carthy Deu]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៩ |- | ១៩៨៤ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | ៨១ |- | ១៩៨៣ | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលសេឡង់|នូវែលសេឡង់]] | [[:en:Lorraine Elizabeth Downes|Lorraine Elizabeth Downes]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៨០ |- | ១៩៨២ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Karen Dianne Baldwin|Karen Dianne BaldwinKaren]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | ៧៧ |- | ១៩៨១ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Irene Lailin Sáez Conde|Irene Lailin Sáez Conde]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៦ |- | ១៩៨០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Shawn Weatherly|Shawn Weatherly]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៦៩ |- | ១៩៧៩ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[:en: Venezuela|វេណេស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Maritza Sayalero Fernández|Maritza Sayalero Fernández]] | {{flagicon|URY}} [[:en:Uruguay|អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | {{AUS}} | rowspan="2" | ៧៥ |- | ១៩៧៨ | {{flagicon|South Africa|1928}} [[:en:South Africa|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Margaret Gardiner|Margaret Gardiner]] | {{IND}} | {{MEX}} |- | ១៩៧៧ | {{Flagicon|TTO}} [[:en:Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Janelle Commissiong|Janelle Penny Commissiong]] | {{flagicon|KOR}} [[:en:Korea|កូរ៉េ]] | {{flagicon|DOM}} [[:en:Dominican Republic|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] | ៨០ |- | ១៩៧៦ | {{ISR}} | [[:en:Rina Mor-Goder|Rina Mor-Goder]] | {{PER}} | {{HKG}} | ៧២ |- | ១៩៧៥ | {{FIN}} | [[:en:Anne Marie Pohtamo|Anne Marie Pohtamo]] | {{GTM}} | {{flagicon|SLV}} [[:en:El Salvador|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៧១ |- | ១៩៧៤ | {{flagicon|Spain|1945}} [[:en:Spain|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Amparo Muñoz|Maria de Amparo Muñoz y Quesada]] (លាលែងចេញពីតំណែង) | {{flagicon|KOR}} [[:en:Korea|កូរ៉េ]] | {{PHL}} | ៦៥ |- | ១៩៧៣ | {{PHL}} | [[:en:Margie Moran|Maria Margarita Roxas Moran-Floirendo]] | {{ESP}} | {{GRC}} | rowspan="2" | ៦១ |- | ១៩៧២ | {{AUS}} | [[:en:Kerry Anne Wells|Kerry Anne Wells]] | {{PER}} | {{flagicon|PRI}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] |- | ១៩៧១ | {{LBN}} | [[:en:Georgina Rizk|Georgina Rizk]] | {{MEX}} | rowspan = "20" | {{USA}} | ៦០ |- | ១៩៧០ | {{Flagicon|PRI}} [[:en: Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Marisol Malaret Contreras|Marisol Malaret Contreras]] | {{BOL}} | ៦៤ |- | ១៩៦៩ | {{PHL}} | [[:en:Gloria Diaz|Maria Gloria Aspillera Diaz]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | ៦១ |- | ១៩៦៨ | {{BRA}} | [[:en:Martha Maria Cordeiro Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]] | {{COL}} | ៦៥ |- | ១៩៦៧ | {{USA}} | [[:en:Sylvia Hitchcock|Sylvia Louise Hitchcock-Carson]] | {{BRA}} | ៥៦ |- | ១៩៦៦ | {{SWE}} | [[:en:Margareta Arvidsson|Margareta Arvidsson]] | {{ISR}} | ៥០ |- | ១៩៦៥ | {{Flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | [[:en:Apasra Hongsakula|Apasra Hongsakula]] | {{USA}} | ៥៦ |- | ១៩៦៤ | {{GRC}} | [[:en:Kyriaki Tsopei|Kyriaki Tsopei]] | {{NL}} | ៦០ |- | ១៩៦៣ | {{BRA}} | [[:en:Iêda Maria Brutto Vargas|Iêda Maria Brutto Vargas]] | {{ISR}} | ៥០ |- | ១៩៦២ | {{ARG}} | [[:en:Amparo Muñoz|Beatriz Nolan Figueredo]] | {{UK}} | ៥២ |- | ១៩៦១ | {{DEU}} | [[:en:Marlene Schmidt|Marlene Schmidt]] | rowspan="10" | ''មិនទាន់មាន'' | ៤៨ |- | ១៩៦០ | {{USA}} | [[:en:Linda Jeanne Bement|Linda Jeanne Bement]] | ៤៣ |- | ១៩៥៩ | {{JAP}} | [[:en:Akiko Kojima|Akiko Kojima]] | ៣៤ |- | ១៩៥៨ | {{COL}} | [[:en:Luz Marina Zuluaga|Luz Marina Zuluaga Zuluaga]] | ៣៦ |- | ១៩៥៧ | {{PER}} | [[:en:Gladys Zender|Gladys Rosa Zender de Meier]] | ៣២ |- | ១៩៥៦ | {{USA}} | [[:en:Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]] | ៣០ |- | ១៩៥៥ | {{SWE}} | [[:en:Hillevi Rombin Schine|Hillevi Rombin Schine]] | rowspan="2" | ៣៣ |- | ១៩៥៤ | {{USA}} | [[:en:Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]] |- | ១៩៥៣ | {{FR}} | [[:en:Christiane Magnani|Christiane Magnani]] | ២៦ |- | ១៩៥២ | {{FIN}} | [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] (បោះបង់តំណែង) | ៣០ |- |} ===ចំនួនប្រទេសឬដែនដី=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{USA}} [[File:USA_orthographic.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៩ | ១៩៥៤, ១៩៥៦, ១៩៦០, ១៩៦៧, ១៩៨០, ១៩៩៥, ១៩៩៧, ២០១២, ២០២២ |- | {{VEN}} [[File:Venezuela_Orthographic_Map.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៧ | ១៩៧៩, ១៩៨១, ១៩៨៦, ១៩៩៦, ២០០៨, ២០០៩, ២០១៣ |- | {{flagicon|PRI}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] [[File:Puerto_Rico_(orthographic_projection).svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៥ | ១៩៧០, ១៩៨៥, ១៩៩៣, ២០០១, ២០០៦ |- | {{MEX}} [[File:Mexico_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="2" |០៤ | ១៩៩១, ២០១០, ២០២០, ២០២៥ |- | {{PHL}} [[File:PHL_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៩, ១៩៧៣, ២០១៥, ២០១៨ |- | {{IND}} [[File:India_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan="3" style="text-align:center;" | ០៣ | ១៩៩៤, ២០០០, ២០២១ |- | {{ZAF}} [[File:ZAF_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៧៨, ២០១៧, ២០១៩ |- | {{SWE}} [[File:EU-Sweden_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៥, ១៩៦៦, ១៩៨៤ |- | {{FR}} [[File:EU-France_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan= "9" style = "text-align:center;"| ០២ | ១៩៥៣, ២០១៦ |- | {{COL}} [[File:COL_orthographic_(San_Andr%C3%A9s_and_Providencia_special).svg|thumb]] | ១៩៥៨, ២០១៤ |- | {{JAP}} [[File:Japan_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៩, ២០០៧ |- | {{CAN}} [[File:CAN_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៨២, ២០០៥ |- | {{AUS}} [[File:Australia_with_AAT_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧២, ២០០៤ |- | {{Flagicon|TTO}} [[:en:Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] [[File:Trinidad_and_Tobago_(orthographic_projection2).jpg|thumb]] | ១៩៧៧, ១៩៩៨ |- | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] [[File:Thailand_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៥, ១៩៨៨ |- | {{FIN}} [[File:EU-Finland_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥២, ១៩៧៥ |- | {{BRA}} [[File:BRA_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៣, ១៩៦៨ |- | {{DK}} [[File:Denmark_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="18" style="text-align: center;" | ០១ | ២០២៤ |- | {{NIC}} [[File:NIC_orthographic.svg|thumb]] | ២០២៣ |- | {{flagicon|AGO}} [[:en:Angola|អង់ហ្គោឡា]] [[File:Angola_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០១១ |- | {{flagicon|DOM}} [[:en:Dominican Republic|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] [[File:Dominican_Republic_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០០៣ |- | {{PAN}} [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | ២០០២ |- | {{Flagicon|BWA}} [[:en:Botswana|បុតស្វាណា]] [[File:Botswana_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩៩ |- | {{flagicon|NAM}} [[:en:Namibia|ណាមីប៊ី]] [[File:Namibia_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩២ |- | {{NOR}} [[File:Europe-Norway_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩០ |- | {{NL}} [[File:EU-Netherlands_(orthographic_projection).png|thumb]] | ១៩៨៩ |- | {{CHL}} [[File:Chile_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៨៧ |- | {{NZL}} [[File:NZL_orthographic_NaturalEarth.svg|thumb]] | ១៩៨៣ |- | {{ISR}} [[File:Israel_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៦ |- | {{ESP}} [[File:EU-Spain_(orthographic_projection)_(with_de_jure_territory).svg|thumb]] | ១៩៧៤ |- | {{LBN}} [[File:Lebanon_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧១ |- | {{GRC}} [[File:EU-Greece_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៤ |- | {{ARG}} [[File:Argentina_(including_claimed_territories,_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦២ |- | {{DEU}} [[File:EU-Germany_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦១ |- | {{PER}} [[File:PER_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៥៧ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលជំនួសតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{PAN}} [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលលាលែងចេញពីតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{RUS}} [[File:Russian_Federation_(orthographic_projection)_-_All_Territorial_Disputes.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" border="5" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #FFFFFF; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%; text-align:center" !ឆ្នាំ !បេក្ខភាព !ខេត្ត !តំណែង !រង្វាន់ពិសេស |- | colspan="5" | [[File:Cambodia_on_the_globe_(Cambodia_centered).svg|thumb]] |- | ២០២៦ | | | | |- | ២០២៥ | [[:en:Nearysocheata_Thai|ថៃ នារីសុជាតា]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | Best Aura Of The Day |- |២០២៤ | [[:en:Davin Prasath|ប្រាសាទ ដាវីន]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top30 | Top 2 Voice For Change |- | ២០២៣ | [[:en:Sotima John|ចន សុទិម៉ា]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០២២ | [[:en:Manita Hang|ហង្ស ម៉ានីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២១ | [[:en:Ngin Marady| ងិន ម៉ារ៉ាឌី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២០ | [[:en:Sarita Reth|រ៉េត សារីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៩ | [[:en:Somnang Alyna|សំណាង អេលីណា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៨ | [[:en:Rern Sinat|រឿន សុីណាត]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០១៧ | [[ប៊ី សុធារី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |} === ចំនួនរាជធានី-ខេត្ត === {| class="wikitable" border="5" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #FFFFFF; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%; text-align:center" !រាជធានី-ខេត្ត !ចំនួន !ឆ្នាំ |- | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] [[File:Cambodia_Phnom_Penh_Province_locator_map.svg|thumb]] | ០៧ | ២០១៧, ២០១៩, ២០២០, ២០២១, ២០២២, ២០២៤, ២០២៥ |- | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[File:Cambodia_Kampong_Cham_locator_map.svg|thumb]] | ០២ | ២០១៨, ២០២៣ |} == សូមមើលផងដែរ == * [[:en:List of beauty pageants|List of beauty pageants]] * [[:en:Big Four beauty pageants|Big Four beauty pageants]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == * [[:en:http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ|http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] * {{facebook|MissUniverse}} * {{instagram|missuniverse}} * {{twitter|missuniverse}} * {{TikTok|missuniverse}} == ឯកសារយោង == 130p05f8wtg5cvjzwdurvnah4zd2o21 334328 334327 2026-04-16T11:51:28Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ */ 334328 wikitext text/x-wiki '''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ''' ({{Lang-en|Miss Universe}}) គឺជាកម្មវិធី[[:en: Beauty Pageant|ប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិ]]ប្រចាំឆ្នាំដែលគ្រប់គ្រងដោយ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[:en:Thailand|ប្រទេសសៀម]]។រួមជាមួយនឹងកម្មវិធី[[បវរកញ្ញាពិភពលោក]] [[បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ]] និង [[បវរកញ្ញាផែនដី]]កម្មវិធី[[:en:Miss Universe|បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]គឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិមួយនៅក្នុងចំណោមកម្មវិធី[[:en:Big Four international beauty pageants|ប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិធំៗទាំង ០៤]]។<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=[[BBC News]] |last=Enriquez |first=Amee |date=February 2, 2014 |access-date=May 4, 2018 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |url-status=live }}</ref> {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាចក្រវាឡ | logo = Miss Universe Logotype.svg | logosize = | image = | caption = | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | franchise_holder = | organization = {{ubl|JKN Legacy Inc.|[[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]]|Legacy Holding Group}} | headquarters = {{ubl|[[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]], [[សៀម|ប្រទេសសៀម]]|[[:en:Mexico City|ទីក្រុងម៉ិកស៊ិក]], [[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ីកូ]]|[[ទីក្រុងញូវយ៉ក|ទីក្រុងញ៉ូវយ៉ក]], [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]}} | pageant_region = | region_represented= | qualification = | first = [[:en:Miss Universe 1952|១៩៥២]] | recent = [[:en:Miss Universe 2025|២០២៥]] | last = <!---Only if pageant is defunct. Last edition of the pageant, use year used in the pageant name---> | current_titleholder = [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | titleholder_represents = {{MEX}} | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | leader_title1 = ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ | leader_name1 = {{ubl|[[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Jakkaphong Jakrajutatip]]|Raul Rocha Cantú}} | leader_title2 = នាយកប្រតិបត្តិ | leader_name2 = Ronald Day | leader_title3 = ប្រធាន | leader_name3 = Raul Rocha Cantú | leader_title4 = អនុប្រធាន | leader_name4 = {{hlist|Olivia Quido|[[:en:Mario Búcaro|Mario Búcaro]]}} | predecessor = | successor = <!---Succeeding pageant---> | website = https://www.missuniverse.com/ }} '''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] មកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសមុិកសុីកូ]]ដែលបានគ្រងម្កុដនៅថ្ងៃទី ២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[ខេត្តនន្ទបុរី|ខេត្តនន្ទបុរី]] [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។ == ប្រវត្តិ == [[File:Miss Universe Sash.jpg|right|upright=1.5|thumb|ឈៀងបវរកញ្ញាចក្រវាឡពីឆ្នាំ ២០០១ ដល់ឆ្នាំ ២០២១]] ចំណងជើង'''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាលើកដំបូងដោយ [[:en:International Pageant of Pulchritude|International Pageant of Pulchritude]] នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៦។កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៥ នៅពេលមាន[[:en:Great Depression|វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំ]]និងព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗទៀតមុនកើតមាន[[:en:World War II|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]] កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានបិទបញ្ចប់។[[File:Miss_Universe_1930_Winners.jpg|thumb|ម្ចាស់ជ័យលាភីនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣០]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ ដោយក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina Swimwear|Pacific Knitting Mills]] ដែលជាក្រុមហ៊ុនសម្លៀកបំពាក់មួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[:en: California|រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា]]និងជាក្រុមហ៊ុនផលិត[[:en:Catalina Swimwear|សម្លៀកបំពាក់ហែលទឹក Catalina]] ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមកវាមានទីស្នាក់ការនៅ[[:en:United States of America|សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ក្រុមហ៊ុនគឺជាអ្នកឧបត្ថម្ភកម្មវិធីប្រឡង[[:en:Miss America|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៥១។នៅក្នុងឆ្នាំនោះកញ្ញា [[:en:Yolande Betbeze|Yolande Margaret Betbeze Fox]] ដែលជាម្ចាស់ជ័យលាភីបានបដិសេធមិនថតរូបផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈដោយស្លៀកឈុតហែលទឹករបស់ក្រុមហ៊ុន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ ក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Knitting Mills]] បានរៀបចំកម្មវិធីប្រឡង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]និងបវរកញ្ញាចក្រវាឡដោយរួមគ្នាសហការឧបត្ថម្ភអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ។<ref>{{Cite news|last=Roberts|first=Sam|date=26 February 2016|title=Yolande Betbeze Fox, Miss America Who Defied Convention, Dies at 87|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2016/02/26/us/yolande-betbeze-fox-miss-america-who-defied-convention-dies-at-87.html|access-date=25 February 2024|issn=0362-4331|archive-date=February 26, 2016|archive-url=https://archive.today/20160226061628/http://www.nytimes.com/2016/02/26/us/yolande-betbeze-fox-miss-america-who-defied-convention-dies-at-87.html?_r=0|url-status=live}}</ref> [[File:Armi-Kuusela-1952.jpg|thumb|កញ្ញា [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] នៅ[[:en:Helsinki|ទីក្រុង Helsinki ប្រទេសហ្វាំងឡង់]]]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជាលើកដំបូងនៅ[[ឡងប៊ិច (កាលីផ្វនញ៉ា)|ទីក្រុងឡុងប៊ិច]] [[កាលីហ្វ័រញ៉ា|រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២។ម្ចាស់ជ័យលាភីដំបូងគេបានទៅលើកញ្ញា [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] មកពី[[ហ្វាំងឡង់|ប្រទេសហ្វាំងឡង់]]ក៏ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាននាងបានបោះបង់តំណែងរបស់នាងចោលបើទោះបីជាមិនមែនជាផ្លូវការក៏ដោយដើម្បីទៅរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍មុនពេលតំណែងឆ្នាំរបស់នាងត្រូវបានបញ្ចប់។<ref>{{cite web |author=FUNFARE by Ricky Lo |title=A misty-eyed look at Armi Kuusela, the 1st Miss Universe |url=http://www.philstar.com/entertainment/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |date=June 28, 2006 |website=philstar.com |publisher=[[The Philippine Star]] |access-date=October 9, 2013 |archive-date=October 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015000244/http://www.philstar.com/entertainment/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |url-status=live }}</ref>រហូតមកដល់ឆ្នាំ ១៩៥៨ ចំណងជើង'''បវរកញ្ញាចក្រវាឡ'''ដូចជា[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]ត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅឆ្នាំបន្ទាប់ពីការប្រឡងដូច្នេះនៅក្នុងអំឡុងពេលនោះតំណែងរបស់កញ្ញា [[:en:Kuusela|Kuusela]] គឺ[[:en:Miss Universe 1953|បវរកញ្ញាចក្រវាឡឆ្នាំ ១៩៥៣]]។ចាប់តាំងពីក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Mills]] បានបង្កើតកម្មវិធីប្រឡងនេះមកការរៀបចំគ្រប់គ្រងគឺធ្វើឡើងដោយ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]។នៅទីបំផុតក្រុមហ៊ុន [[:en:Catalina_Swimwear|Pacific Mills]] និងក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធរបស់ក្រុមហ៊ុននេះត្រូវបានទិញដោយសាជីវកម្ម [[:en:Kayser-Roth|Kayser-Roth Corporation]]។<ref name=":0">{{Cite magazine|date=19 February 2018|title=Trump's Miss Universe Gambit|url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit|access-date=25 February 2024|magazine=The New Yorker|language=en-US|archive-date=March 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330193214/https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit|url-status=live}}</ref> កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានរៀបចំចាក់ផ្សាយនៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៥។[[ស៊ីប៊ីអេស|CBS]] បានចាប់ផ្តើមចាក់ផ្សាយការប្រឡង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]និងបវរកញ្ញាចក្រវាឡរួមគ្នានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ហើយបានបំបែកការចាក់ផ្សាយកម្មវិធីប្រឡងទាំងពីរនេះដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៥។បន្ទាប់មកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ក្រុមហ៊ុន [[:en:Gulf and Western Industries|Gulf and westen]] បានទិញយកសាជីវកម្ម [[:en:Kayser-Roth |Kayser-Roth Corporation]] ហើយបានគ្រប់គ្រងបវរកញ្ញាចក្រវាឡរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩១ និងត្រូវបានក្រុមហ៊ុន [[:en:Procter & Gamble|Procter & Gamble]] ទិញយក។<ref name=":0" /> នៅក្នុង ១៩៩១ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាស់ ចន ត្រាំ]]បានទិញកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាពី [[:en:ITT Corp|ITT Crop]] ជាមួយនឹងការរៀបចំចាក់ផ្សាយជាមួយនឹង [[ស៊ីប៊ីអេស|CBS]] រហូតដល់ឆ្នាំ ២០០២។<ref>{{cite web |title=Four Big Ships Dominate International Beauty Pageants |author=Prestigious Beauty Pageant |url=http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ |date=November 18, 2013 |website=Prestigious Beauty Pageants |access-date=June 15, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217131258/http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ |archive-date=December 17, 2013 |archivedate=ធ្នូ 17, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217131258/http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ }}</ref>នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨ '''Miss Universe, Inc.''' បានប្តូរឈ្មោះរបស់ខ្លួនទៅជា[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ហើយបានផ្លាស់ប្តូរទីស្នាក់ការរបស់ខ្លួនពី[[ឡូស​អាន់​ជ័រ​លេស|ទីក្រុងឡូសអេនជឺលេស]]ទៅកាន់[[ទីក្រុងញូវយ៉ក]]។<ref name="India-Today-1">{{cite web |title=Miss USA Olivia Culpo is Miss Universe 2012! |website=[[India Today]] |date=December 19, 2012 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/miss-universe-2012-winner-olivia-culpo/1/238561.html |access-date=January 9, 2016 |archive-date=March 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124901/http://indiatoday.intoday.in/story/miss-universe-2012-winner-olivia-culpo/1/238561.html |url-status=live }}</ref><ref name="new team">{{cite news|title=Mistress of the Universe|url=https://pqasb.pqarchiver.com/nypost/access/68469692.html?dids=68469692:68469692&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jan+18,+1999&author=Jonathan+Foreman&pub=New+York+Post&desc=MISTRESS+OF+THE+UNIVERSE+-+MAUREEN+REIDY,+ONCE+DONALD+TRUMP'S+ACCOUNTANT,+HAS+TRANSFORMED+THREE+KEY+BEAUTY+PAGEANTS+FROM+TACKY+CHEESE+INTO+SLICK,+CHIC+AFFAIRS&pqatl=google|access-date=February 24, 2011|newspaper=[[New York Post]]|date=January 18, 1999|first=Jonathan|last=Foreman|archive-date=March 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325005144/http://pqasb.pqarchiver.com/nypost/access/68469692.html?dids=68469692%3A68469692&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AFT&type=current&date=Jan+18%2C+1999&author=Jonathan+Foreman&pub=New+York+Post&desc=MISTRESS+OF+THE+UNIVERSE+-+MAUREEN+REIDY%2C+ONCE+DONALD+TRUMP%27S+ACCOUNTANT%2C+HAS+TRANSFORMED+THREE+KEY+BEAUTY+PAGEANTS+FROM+TACKY+CHEESE+INTO+SLICK%2C+CHIC+AFFAIRS&pqatl=google|url-status=dead}}</ref>នៅចុងឆ្នាំ ២០០២ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]បានចូលទៅក្នុងក្រុមហ៊ុនបណ្តាក់ទុនរួមគ្នាជាមួយនឹង [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ ដែលលើសពីទីផ្សារផ្សេងៗទៀតសម្រាប់សិទ្ធិចាក់ផ្សាយលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍។<ref>Natalie Tadena (July 2, 2015)."[https://www.wsj.com/articles/BL-269B-3913 Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel]" [https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ Archived] July 27, 2020, at the [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine Wayback Machine]. [https://en.m.wikipedia.org/wiki/The_Wall_Street_Journal The Wall Street Journal].</ref><ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2015/biz/news/donald-trump-miss-universe-wmeimg-acquisition-1201592910/|title=WME/IMG Acquires Miss Universe Organization From Donald Trump|first1=Cynthia|last1=Littleton|date=September 14, 2015|access-date=December 11, 2017|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108163857/https://variety.com/2015/biz/news/donald-trump-miss-universe-wmeimg-acquisition-1201592910/|url-status=live}}</ref>ពីឆ្នាំ ២០០៣ ដល់ឆ្នាំ ២០១៤ កម្មវិធីប្រឡងត្រូវបានចាក់ផ្សាយនៅលើប៉ុស្តិ៍ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref name="The New York Times">{{cite news |title=Three Beauty Pageants Leaving CBS for NBC |last=Rutenberg |first=Jim |url=https://www.nytimes.com/2002/06/22/business/three-beauty-pageants-leaving-cbs-for-nbc.html |date=June 22, 2002 |newspaper=The New York Times |access-date=October 8, 2013 |archive-date=October 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011024009/http://www.nytimes.com/2002/06/22/business/three-beauty-pageants-leaving-cbs-for-nbc.html |url-status=live }}</ref> នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៥ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] បានលុបចោលទំនាក់ទំនងអាជីវកម្មទាំងអស់ជាមួយនឹងលោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]និង[[:en:Miss Universe Organisation|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹង[[:en:Donald Trump 2016 presidential campaign#Announcement|សេចក្តីថ្លែងការណ៍ដ៏ចម្រូងចម្រាស]]អំពីជនអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់ដែលបានឆ្លងកាត់ព្រំដែនមកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ីកូ]]។<ref name="hollywoodreporter">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/nbc-cuts-ties-donald-trump-805706?facebook_20150629|title=NBC Cuts Ties With Donald Trump Over "Derogatory Statements," Pulls Miss USA and Miss Universe Pageants|first=Kate|last=Stanhope|date=June 29, 2015|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=June 30, 2015|archive-date=October 10, 2017|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010094038/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/donald-trump-nbc-severing-ties-805706|url-status=live}}</ref><ref name=NBCsever>{{cite news|title=NBCUniversal cuts ties with Donald Trump|url=https://money.cnn.com/2015/06/29/media/donald-trump-nbc-ends-relationship/|access-date=June 29, 2015|work=CNN Money|date=June 29, 2015|archive-date=December 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201229221647/https://money.cnn.com/2015/06/29/media/donald-trump-nbc-ends-relationship/|url-status=live}}</ref>ជាផ្នែកនៃដំណោះស្រាយផ្លូវច្បាប់នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៥ លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ|ដូណាល់ ចន ត្រាំ]]បានទិញភាគហ៊ុន ៥០% របស់ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] នៅក្នុងក្រុមហ៊ុនដោយធ្វើឲ្យលោកក្លាយជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុនតែម្នាក់គត់។០៣ ថ្ងៃក្រោយមកលោកបានលក់ក្រុមហ៊ុនទាំងមូលទៅឲ្យ [[:en:Endeavor (company)|WME]]/[[:en:IMG (company)|IMG]]។<ref name="nytimes.com">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html|title=Trump Sells Miss Universe Organization to WME-IMG Talent Agency|date=September 15, 2015|work=The New York Times|access-date=February 5, 2016|archive-date=February 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204102131/http://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/donald-trump-sells-miss-universe-img-2015-9|title=Donald Trump sells the Miss Universe Organization|last=Nededog|first=Jethro|date=September 14, 2015|work=Business Insider|access-date=January 9, 2016|archive-date=May 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506164358/http://www.businessinsider.com/donald-trump-sells-miss-universe-img-2015-9|url-status=live}}</ref>បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្តូរកម្មសិទ្ធិនៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ ២០១៥ [[ហ្វកក្រុមហ៊ុនផ្សាយ|Fox]] និង [[:en:Azteca América|Azteca]] បានក្លាយជាអ្នកចាក់ផ្សាយជាផ្លូវការនៃកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡនិង[[:en:Miss USA|បវរកញ្ញាសហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite web|url=http://www.tvinsider.com/article/49807/miss-universe-and-miss-usa-pageants-to-air-on-fox/|title=Miss Universe and Miss USA Pageants to Air on Fox|work=TV Insider|date=October 28, 2015 |access-date=January 9, 2016|archive-date=February 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212061824/http://www.tvinsider.com/article/49807/miss-universe-and-miss-usa-pageants-to-air-on-fox/|url-status=live}}</ref>សិទ្ធិចាក់ផ្សាយរបស់កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាចក្រវាឡត្រូវបានបំបែកជាបណ្ដោះអាសន្នទៅឲ្យ [[តេលេម៉ុនដូ|Telemundo]] និង [[:en:FYI|FYI]] នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ដោយសារមានការរឹតត្បិត[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺរាតត្បាតកូវីត-១៩]] នៅពេលនោះ។កិច្ចសន្យាជាមួយនឹង [[ហ្វកក្រុមហ៊ុនផ្សាយ|Fox]] និងពិធីករលោក [[:en:Steve Harvey|Broderick Stephen Harvey]] ត្រូវបានបន្តឡើងវិញសម្រាប់កម្មវិធីប្រឡងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២១។ នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២២ ក្រុមហ៊ុន [[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]] ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បានទិញយក [[:en:Miss Universe Organization (MUO)|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]](MUO)ពីក្រុមហ៊ុន [[:en:Endeavor Group Holdings|Endeavor Group Holdings]] ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ [[:en:IMG Worldwide|IMG Worldwide]] នៅក្នុងតម្លៃ ១៤ លានដុល្លារដែលធ្វើឲ្យអ្នកស្រី [[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Anne Jakapong Jakrajutatip]] ក្លាយជា[[:en: Transgender|ស្ត្រីកែភេទ]]ដំបូងគេដែលជាម្ចាស់អង្គការនិងជាលើកទីមួយរបស់អង្គការដែលបានពង្រីកទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់ខ្លួននៅខាងក្រៅទឹកដី[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ តទៅ [[អេនប៊ីស៊ី|NBC]] ទទួលបានសិទ្ធិចាក់ផ្សាយសារជាថ្មីតាមរយៈ [[:en:Roku|The Roku Channel]] ដោយសារមានការផ្លាស់ប្តូរម្ចាស់ថ្មីដែលនេះជាលើកទីមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្របវរកញ្ញាចក្រវាឡដែលកម្មវិធីប្រឡងបានផ្លាស់ប្តូរពីការចាក់ផ្សាយតាម[[:en:Television|បណ្ដាញទូរទស្សន៍បែបប្រពៃណី]]ទៅជា[[:en:Streaming media|ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយពេញលេញ]]នៅ[[:en:United States of America|សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/business/2423031/jkn-acquires-miss-universe-organization|title=JKN acquires Miss Universe Organization|date=October 26, 2022|work=Bangkok Post|access-date=October 26, 2022|archive-date=March 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230322043036/https://www.bangkokpost.com/business/2423031/jkn-acquires-miss-universe-organization|url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី ១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៣ អ្នកស្រី [[Paula Shugart]] ប្រធាន[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាល]]បានប្រកាសពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រីពី[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]]។<ref name=":1">{{Cite web |last=Schneider |first=Michael |date=17 November 2023 |title=Miss Universe Organization President Paula Shugart Exits After 23 Years |url=https://variety.com/2023/tv/news/miss-universe-organization-president-paula-shugart-exits-1235793531/ |access-date=25 February 2024 |website=Variety |language=en-US}}</ref>តំណែងនេះនឹងមិនត្រូវបានកំណត់យកអ្នកថ្មីមកជំនួសនោះឡើយ។<ref name=":1" />បន្ទាប់ពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រី [[Paula Shugart|Shugart ]] នាយកប្រតិបត្តិនៃ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] អ្នកស្រី [[Amy Emmerich]] ក៏បានប្រកាសពីការចាកចេញរបស់អ្នកស្រីនៅថ្ងៃទី ០៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៥ ហើយបានចាកចេញពីផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ០១ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៤។<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=8 February 2024 |title=Amy Emmerich steps down as Miss Universe CEO |url=https://philstarlife.com/celebrity/847811-amy-emmerich-steps-down-as-miss-universe-ceo? |access-date=25 February 2024 |website=Philstar Life |archive-date=February 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225125255/https://philstarlife.com/celebrity/847811-amy-emmerich-steps-down-as-miss-universe-ceo |url-status=live }}</ref>នៅថ្ងៃទី ១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៥ លោក [[:en:Mario Búcaro|Mario Adolfo Búcaro Flores]] បានលាលែងពីតំណែងជាប្រធានប្រតិបត្តិនៃ[[:en:Miss Universe Organization|អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡ]](MUO)បន្ទាប់ពីកាន់តំណែងមិនដល់ ០២ ខែផង។ការចាកចេញរបស់លោកត្រូវបានបញ្ជាក់តាមរយៈ[[:en:Press_release|សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន]]មួយដែលបានរៀបរាប់អំពីការរួមចំណែកនិងសមិទ្ធផលរបស់លោកចំពោះអង្គការប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិនេះផងដែរ។<ref>{{Cite web |title=Mario Búcaro resigns as Miss Universe CEO after short stint |url=https://philstarlife.com/news-and-views/853106-mario-bucaro-resigns-miss-universe-ceo? |access-date=2025-12-14 |website=Philstar Life [[Philippine Star]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=December 14, 2025 |title=Miss Universe CEO Mario Búcaro steps down after short tenure |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/12/14/miss-universe-ceo-mario-b-caro-steps-down-after-short-tenure-1615 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref> == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=|ឆ្នាំប្រកួត !width=|ប្រទេស !width=|ម្ចាស់ម្កុដ !width=|ឈុតតំណាងជាតិល្អដាច់គេ !width=|ទីកន្លែងនៃការប្រកួត !width=|ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០២៦ | | | | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | |- | ២០២៥ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | rowspan="3" | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] |១២០ |- | ២០២៤ | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] | [[:en:Victoria Kjær Theilvig|Victoria Kjær Theilvig]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] |១២៥ |- | ២០២៣ | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាក្វា|នីការ៉ាហ្គា]] | [[:en:Sheynnis Palacios|Sheynnis Alondra Palacios Cornejo]] | {{Flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៨៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:R'Bonney Gabriel|R'Bonney Nola Gabriel]] | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៣ |- | ២០២១ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Harnaaz Kaur Sandhu|Harnaaz Kaur Sandhu]] | {{flagicon|NGA}} [[នីហ្សេរីយ៉ា|នីហ្សេរីយ៉ា]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៨០ |- | ២០២០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | [[:en:Andrea Meza|Alma Andrea Meza Carmona]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៤ |- | ២០១៩ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Zozibini Tunzi|Zozibini Tunzi]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៩០ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]] | {{flagicon|LAO}} [[ឡាវ|លាវ]] | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៩៤ |- | ២០១៧ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Demi-Leigh Tebow|Demi-Leigh Nel-Peters]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៩២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Iris Mittenaere|Iris Mittenaere]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៨៦ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Pia Alonzo Wurtzbach|Pia Alonzo Wurtzbach-Jauncey]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨០ |- | ២០១៤ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Paulina Vega Dieppa|Paulina Vega Dieppa]] | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | ៨៨ |- | ២០១៣ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriela Isler|María Gabriela de Jesús Isler Morales]] | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាក្វា|នីការ៉ាហ្គា]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៨៦ |- | ២០១២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Olivia Culpo|Olivia Frances Culpo]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan="2" | ៨៩ |- | ២០១១ | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] | [[:en:Leila Lopes|Leila Lopes]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] |- | ២០១០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | [[:en:Jimena Navarrete Rosete|Jimena Navarrete Rosete]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan="2" | ៨៣ |- | ២០០៩ | rowspan = "2" | {{flagicon|VEN}}[[វេណេស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Stefanía Fernández Krupij|Stefanía Fernández Krupij]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{Flagicon|BHS}} [[បាហាម៉ាស|បាហាម៉ាស]] |- | ២០០៨ | [[:en:Dayana Sabrina Mendoza Moncada|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{Flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | ៨០ |- | ២០០៧ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Riyo Mori|Riyo Mori]] | ''មិនមានម្ចាស់តំណែង'' | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | ៧៧ |- | ២០០៦ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Zuleyka Rivera|Zuleyka Jerrís Rivera Mendoza]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៦ |- | ២០០៥ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Natalie Glebova|Natalie Glebova]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៨១ |- | ២០០៤ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Jennifer Hawkins|Jennifer Hawkins]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|បាណាម៉ា]] | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | ៨០ |- | ២០០៣ | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] | [[:en:Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧១ |- | rowspan = "2" | ២០០២ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | [[:en:Justine Pasek|Yostin Lissette Pasek Patiño]] (ជំនួសតំណែង) | rowspan="2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | rowspan="2" | ៧៥ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | [[:en:Oksana Fedorova|Oksana Gennadyevna Borodina]] (លាលែងចេញពីតំណែង) |- | ២០០១ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Denise Quiñones|Denise Marie Quiñones August]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៧៧ |- | ២០០០ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Lara Dutta Bhupathi|Lara Dutta Bhupathi]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | {{flagicon|CYP}} [[ស៊ីប|សុីប]] | ៧៩ |- | ១៩៩៩ | {{flagicon|BWA}} [[បុតស្វាណា|បុតស្វាណា]] | [[:en:Mpule Kwelagobe|Mpule Keneilwe Kwelagobe]] | rowspan="2" | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | ៨៤ |- | ១៩៩៨ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Wendy Fitzwilliam|Wendy Marcelle Fitzwilliam]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨១ |- | ១៩៩៧ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | ៧៤ |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Alicia Machado|Yoseph Alicia Machado Fajardo]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៧៩ |- | ១៩៩៥ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Chelsi Mariam Pearl Smith|Chelsi Mariam Pearl Smith]] | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | ៨២ |- | ១៩៩៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Sushmita Sen|Sushmita Sen]] | {{flagicon|PHI}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៧៧ |- | ១៩៩៣ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Dayanara Torres|Dayanara Torres Delgado]] | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | ៧៩ |- | ១៩៩២ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Michelle McLean|Michelle McLean]] | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៧៨ |- | ១៩៩១ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | [[:en:Lupita Jones|María de Guadalupe Jones Garay]] | rowspan="2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៣ |- | ១៩៩០ | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | [[:en:Mona Grudt|Mona Grudt]] | ៧១ |- | ១៩៨៩ | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | [[:en:Angela Visser|Angela Visser]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] | ៧៦ |- | ១៩៨៨ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Porntip Nakhirunkanok|Porntip Nakhirunkanok]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|TWN}} [[តៃវ៉ាន់|តៃវ៉ាន់]] | ៦៦ |- | ១៩៨៧ | {{flagicon|CHL}} [[ឈីលី|ឈីលី]] | [[:en:Cecilia Carolina Bolocco Fonck|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|SIN}} [[សិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | ៩៨ |- | ១៩៨៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Bárbara Palacios|Bárbara Palacios Teyde de Manrique]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧៧ |- | ១៩៨៥ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Deborah Carthy Deu|Deborah Carthy Deu]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៩ |- | ១៩៨៤ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | ៨១ |- | ១៩៨៣ | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលសេឡង់|នូវែលសេឡង់]] | [[:en:Lorraine Elizabeth Downes|Lorraine Elizabeth Downes]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៨០ |- | ១៩៨២ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Karen Dianne Baldwin|Karen Dianne BaldwinKaren]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | ៧៧ |- | ១៩៨១ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Irene Lailin Sáez Conde|Irene Lailin Sáez Conde]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៦ |- | ១៩៨០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Shawn Weatherly|Shawn Weatherly]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៦៩ |- | ១៩៧៩ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Maritza Sayalero Fernández|Maritza Sayalero Fernández]] | {{flagicon|URY}} [[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ|អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | rowspan="2" | ៧៥ |- | ១៩៧៨ | {{flagicon|South Africa|1928}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Margaret Gardiner|Margaret Gardiner]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ីកូ]] |- | ១៩៧៧ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Janelle Commissiong|Janelle Penny Commissiong]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] | ៨០ |- | ១៩៧៦ | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | [[:en:Rina Mor-Goder|Rina Mor-Goder]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|HKG}} [[ហុងកុង|ហុងកុង]] | ៧២ |- | ១៩៧៥ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Anne Marie Pohtamo|Anne Marie Pohtamo]] | {{flagicon|GTM}} [[ក្វាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា ]] | {{flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៧១ |- | ១៩៧៤ | {{flagicon|Spain|1945}} [[:en:Spain|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Amparo Muñoz|Maria de Amparo Muñoz y Quesada]] (លាលែងចេញពីតំណែង) | {{flagicon|KOR}} [[:en:Korea|កូរ៉េ]] | {{PHL}} | ៦៥ |- | ១៩៧៣ | {{PHL}} | [[:en:Margie Moran|Maria Margarita Roxas Moran-Floirendo]] | {{ESP}} | {{GRC}} | rowspan="2" | ៦១ |- | ១៩៧២ | {{AUS}} | [[:en:Kerry Anne Wells|Kerry Anne Wells]] | {{PER}} | {{flagicon|PRI}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] |- | ១៩៧១ | {{LBN}} | [[:en:Georgina Rizk|Georgina Rizk]] | {{MEX}} | rowspan = "20" | {{USA}} | ៦០ |- | ១៩៧០ | {{Flagicon|PRI}} [[:en: Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Marisol Malaret Contreras|Marisol Malaret Contreras]] | {{BOL}} | ៦៤ |- | ១៩៦៩ | {{PHL}} | [[:en:Gloria Diaz|Maria Gloria Aspillera Diaz]] | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | ៦១ |- | ១៩៦៨ | {{BRA}} | [[:en:Martha Maria Cordeiro Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]] | {{COL}} | ៦៥ |- | ១៩៦៧ | {{USA}} | [[:en:Sylvia Hitchcock|Sylvia Louise Hitchcock-Carson]] | {{BRA}} | ៥៦ |- | ១៩៦៦ | {{SWE}} | [[:en:Margareta Arvidsson|Margareta Arvidsson]] | {{ISR}} | ៥០ |- | ១៩៦៥ | {{Flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] | [[:en:Apasra Hongsakula|Apasra Hongsakula]] | {{USA}} | ៥៦ |- | ១៩៦៤ | {{GRC}} | [[:en:Kyriaki Tsopei|Kyriaki Tsopei]] | {{NL}} | ៦០ |- | ១៩៦៣ | {{BRA}} | [[:en:Iêda Maria Brutto Vargas|Iêda Maria Brutto Vargas]] | {{ISR}} | ៥០ |- | ១៩៦២ | {{ARG}} | [[:en:Amparo Muñoz|Beatriz Nolan Figueredo]] | {{UK}} | ៥២ |- | ១៩៦១ | {{DEU}} | [[:en:Marlene Schmidt|Marlene Schmidt]] | rowspan="10" | ''មិនទាន់មាន'' | ៤៨ |- | ១៩៦០ | {{USA}} | [[:en:Linda Jeanne Bement|Linda Jeanne Bement]] | ៤៣ |- | ១៩៥៩ | {{JAP}} | [[:en:Akiko Kojima|Akiko Kojima]] | ៣៤ |- | ១៩៥៨ | {{COL}} | [[:en:Luz Marina Zuluaga|Luz Marina Zuluaga Zuluaga]] | ៣៦ |- | ១៩៥៧ | {{PER}} | [[:en:Gladys Zender|Gladys Rosa Zender de Meier]] | ៣២ |- | ១៩៥៦ | {{USA}} | [[:en:Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]] | ៣០ |- | ១៩៥៥ | {{SWE}} | [[:en:Hillevi Rombin Schine|Hillevi Rombin Schine]] | rowspan="2" | ៣៣ |- | ១៩៥៤ | {{USA}} | [[:en:Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]] |- | ១៩៥៣ | {{FR}} | [[:en:Christiane Magnani|Christiane Magnani]] | ២៦ |- | ១៩៥២ | {{FIN}} | [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]] (បោះបង់តំណែង) | ៣០ |- |} ===ចំនួនប្រទេសឬដែនដី=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{USA}} [[File:USA_orthographic.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៩ | ១៩៥៤, ១៩៥៦, ១៩៦០, ១៩៦៧, ១៩៨០, ១៩៩៥, ១៩៩៧, ២០១២, ២០២២ |- | {{VEN}} [[File:Venezuela_Orthographic_Map.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៧ | ១៩៧៩, ១៩៨១, ១៩៨៦, ១៩៩៦, ២០០៨, ២០០៩, ២០១៣ |- | {{flagicon|PRI}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]] [[File:Puerto_Rico_(orthographic_projection).svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៥ | ១៩៧០, ១៩៨៥, ១៩៩៣, ២០០១, ២០០៦ |- | {{MEX}} [[File:Mexico_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="2" |០៤ | ១៩៩១, ២០១០, ២០២០, ២០២៥ |- | {{PHL}} [[File:PHL_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៩, ១៩៧៣, ២០១៥, ២០១៨ |- | {{IND}} [[File:India_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan="3" style="text-align:center;" | ០៣ | ១៩៩៤, ២០០០, ២០២១ |- | {{ZAF}} [[File:ZAF_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៧៨, ២០១៧, ២០១៩ |- | {{SWE}} [[File:EU-Sweden_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៥, ១៩៦៦, ១៩៨៤ |- | {{FR}} [[File:EU-France_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan= "9" style = "text-align:center;"| ០២ | ១៩៥៣, ២០១៦ |- | {{COL}} [[File:COL_orthographic_(San_Andr%C3%A9s_and_Providencia_special).svg|thumb]] | ១៩៥៨, ២០១៤ |- | {{JAP}} [[File:Japan_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៩, ២០០៧ |- | {{CAN}} [[File:CAN_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៨២, ២០០៥ |- | {{AUS}} [[File:Australia_with_AAT_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧២, ២០០៤ |- | {{Flagicon|TTO}} [[:en:Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] [[File:Trinidad_and_Tobago_(orthographic_projection2).jpg|thumb]] | ១៩៧៧, ១៩៩៨ |- | {{flagicon|THA}} [[:en:Thailand|សៀម]] [[File:Thailand_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៥, ១៩៨៨ |- | {{FIN}} [[File:EU-Finland_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥២, ១៩៧៥ |- | {{BRA}} [[File:BRA_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៣, ១៩៦៨ |- | {{DK}} [[File:Denmark_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="18" style="text-align: center;" | ០១ | ២០២៤ |- | {{NIC}} [[File:NIC_orthographic.svg|thumb]] | ២០២៣ |- | {{flagicon|AGO}} [[:en:Angola|អង់ហ្គោឡា]] [[File:Angola_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០១១ |- | {{flagicon|DOM}} [[:en:Dominican Republic|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] [[File:Dominican_Republic_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០០៣ |- | {{PAN}} [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | ២០០២ |- | {{Flagicon|BWA}} [[:en:Botswana|បុតស្វាណា]] [[File:Botswana_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩៩ |- | {{flagicon|NAM}} [[:en:Namibia|ណាមីប៊ី]] [[File:Namibia_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩២ |- | {{NOR}} [[File:Europe-Norway_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩០ |- | {{NL}} [[File:EU-Netherlands_(orthographic_projection).png|thumb]] | ១៩៨៩ |- | {{CHL}} [[File:Chile_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៨៧ |- | {{NZL}} [[File:NZL_orthographic_NaturalEarth.svg|thumb]] | ១៩៨៣ |- | {{ISR}} [[File:Israel_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៦ |- | {{ESP}} [[File:EU-Spain_(orthographic_projection)_(with_de_jure_territory).svg|thumb]] | ១៩៧៤ |- | {{LBN}} [[File:Lebanon_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧១ |- | {{GRC}} [[File:EU-Greece_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៤ |- | {{ARG}} [[File:Argentina_(including_claimed_territories,_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦២ |- | {{DEU}} [[File:EU-Germany_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦១ |- | {{PER}} [[File:PER_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៥៧ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលជំនួសតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{PAN}} [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលលាលែងចេញពីតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{RUS}} [[File:Russian_Federation_(orthographic_projection)_-_All_Territorial_Disputes.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" border="5" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #FFFFFF; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%; text-align:center" !ឆ្នាំ !បេក្ខភាព !ខេត្ត !តំណែង !រង្វាន់ពិសេស |- | colspan="5" | [[File:Cambodia_on_the_globe_(Cambodia_centered).svg|thumb]] |- | ២០២៦ | | | | |- | ២០២៥ | [[:en:Nearysocheata_Thai|ថៃ នារីសុជាតា]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | Best Aura Of The Day |- |២០២៤ | [[:en:Davin Prasath|ប្រាសាទ ដាវីន]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top30 | Top 2 Voice For Change |- | ២០២៣ | [[:en:Sotima John|ចន សុទិម៉ា]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០២២ | [[:en:Manita Hang|ហង្ស ម៉ានីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២១ | [[:en:Ngin Marady| ងិន ម៉ារ៉ាឌី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២០ | [[:en:Sarita Reth|រ៉េត សារីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៩ | [[:en:Somnang Alyna|សំណាង អេលីណា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៨ | [[:en:Rern Sinat|រឿន សុីណាត]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០១៧ | [[ប៊ី សុធារី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |} === ចំនួនរាជធានី-ខេត្ត === {| class="wikitable" border="5" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #FFFFFF; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%; text-align:center" !រាជធានី-ខេត្ត !ចំនួន !ឆ្នាំ |- | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] [[File:Cambodia_Phnom_Penh_Province_locator_map.svg|thumb]] | ០៧ | ២០១៧, ២០១៩, ២០២០, ២០២១, ២០២២, ២០២៤, ២០២៥ |- | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[File:Cambodia_Kampong_Cham_locator_map.svg|thumb]] | ០២ | ២០១៨, ២០២៣ |} == សូមមើលផងដែរ == * [[:en:List of beauty pageants|List of beauty pageants]] * [[:en:Big Four beauty pageants|Big Four beauty pageants]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == * [[:en:http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ|http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] * {{facebook|MissUniverse}} * {{instagram|missuniverse}} * {{twitter|missuniverse}} * {{TikTok|missuniverse}} == ឯកសារយោង == pxbnmnih23799vdw6qrs8m75bmwohk1 0 45897 334324 331795 2026-04-16T05:31:34Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 334324 wikitext text/x-wiki {{មិនមែនភាសាខ្មែរ}}{{ការបកប្រែរដុប}}{{Infobox military conflict|{{flag|Costa Rica}}<br />(2003-05) * [[Awakening Council]] ''Supported by'':<br />{{flagicon|IRN}} [[Iran]]<ref>Elaheh Rostami-Povey, ''Iran's Influence: A Religious-Political State and Society in Its Region'', pp. 130–154, Zed Books Ltd, 2010.</ref><ref>{{cite web |url=http://cisac.fsi.stanford.edu/sites/default/files/Felter_Iranian_Strategy_in_Iraq.pdf |title=Iranian Strategy in Iraq: Politics and 'Other Means' |access-date=12 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305151457/http://cisac.fsi.stanford.edu/sites/default/files/Felter_Iranian_Strategy_in_Iraq.pdf |archive-date=5 March 2016 |url-status=dead |archivedate=5 មីនា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305151457/http://cisac.fsi.stanford.edu/sites/default/files/Felter_Iranian_Strategy_in_Iraq.pdf }}</ref> * {{flagicon image|Seal of the Islamic Republic of Iran Army.svg|border=no}} [[Islamic Republic of Iran Army|Artesh]] ---- {{flag|Iraqi Kurdistan}} * [[Peshmerga]]|combatant2a='''Post-invasion (2003–11)'''<br />{{flagicon image|Flag_of_the_Ba%27ath_Party.svg}} '''[[Arab Socialist Ba'ath Party&nbsp;– Iraq Region|Ba'ath loyalists]]''' * [[File:Logo of the Supreme Command for Jihad and Liberation.png|25px|link=]] [[Supreme Command for Jihad and Liberation|SCJL]] ** {{flagicon|Ba'athist Iraq}} [[Army of the Men of the Naqshbandi Order|JRTN]] ---- {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Iraqi insurgency (2003–11)#Sunni Islamist|'''Sunni insurgents''']] * {{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Al-Qaeda in Iraq|AQI]] (2004–06) * {{flagdeco|ISIL}} [[Islamic State of Iraq|ISI]]<ref name="YouTube">{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=2a01Rg2g2Z8#t=745 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211214/2a01Rg2g2Z8 |archive-date=2021-12-14 |url-status=live|title=President Barack Obama Speaks With VICE News|date=16 March 2015|publisher=YouTube}}{{cbignore}}</ref> (from 2006) * [[File:IAILogo.png|25px|link=]] [[Islamic Army of Iraq|IAI]] * [[Ansar al-Sunnah]] (2003–07) * [[Combatants of the Iraq War|Others]] ---- {{flagicon image|Shiism arabic blue.svg}} [[Iraqi insurgency (2003–11)#Shia Islamist|'''Shia insurgents''']] * {{flagicon image|Flag of Promised Day Brigades.svg}} [[Mahdi Army]] * [[File:Shiism arabic blue.svg|border|25px|link=]] [[Special Groups (Iraq)|Special Groups]] * {{flagicon image|Asa'ib Ahl Al-Haq flag.png}} [[Asa'ib Ahl al-Haq]] * [[Combatants of the Iraq War|Others]] ''Supported by'':<br />{{IRN}} * {{flagicon image|Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border=no}} [[Islamic Revolutionary Guard Corps|IRGC]] ** {{flagicon image|Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border=no}} [[Quds Force]]<ref>{{cite web|url= https://www.businessinsider.com/operations-by-irans-military-mastermind-2014-7 |title=Operations By Iran's Military Mastermind – Business Insider|date=9 July 2014|work=Business Insider}}</ref>|notes='''*''' "injured, diseased, or other medical": required medical air transport. UK number includes "aeromed evacuations".<br />'''**''' '''Total excess deaths''' include all additional deaths due to increased lawlessness, degraded infrastructure, poorer healthcare, etc.<br />'''***''' '''Violent deaths only''' – does not include excess deaths due to increased lawlessness, poorer healthcare, etc.|casualties3=<br />'''Documented deaths from violence''':<br />[[Iraq Body Count project|Iraq Body Count]] (2003&nbsp;– 14 December 2011): '''103,160–113,728''' civilian deaths recorded<ref>{{cite web |url=http://www.iraqbodycount.org/ |title=Iraq Body Count |access-date=27 April 2014}}</ref> and '''12,438''' new deaths added from the Iraq War Logs<ref>{{cite web |url=http://www.iraqbodycount.org/analysis/numbers/warlogs/ |title=Iraq War Logs: What the numbers reveal |publisher=Iraq Body Count |access-date=3 December 2010}}</ref><br />'''[[Associated Press]] '''(March 2003&nbsp;– April 2009): '''110,600''' Iraqi deaths in total<ref>{{cite news |url=http://www.foxnews.com/printer_friendly_wires/2009Apr23/0,4675,MLIraqDeathToll,00.html |title=AP Impact: Secret tally has 87,215 Iraqis dead |author=Kim Gamel |date=23 April 2009 |access-date=26 April 2014 |publisher=Fox News}}</ref> <br>'''Statistical estimates'''<br />'''[[Lancet surveys of Iraq War casualties|''Lancet'' survey]]**''' (March 2003&nbsp;– July 2006): '''654,965''' (95% CI: 392,979–942,636)<ref name="lancetOct2006">{{cite web |url=http://brusselstribunal.org/pdf/lancet111006.pdf |title=Mortality after the 2003 invasion of Iraq: a cross-sectional cluster sample survey |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907130701/http://brusselstribunal.org/pdf/lancet111006.pdf |archive-date=7 September 2015 |access-date=5 មីនា 2022 |archivedate=7 កញ្ញា 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150907130701/http://brusselstribunal.org/pdf/lancet111006.pdf }}&nbsp;{{small|(242&nbsp;KB)}}. By Gilbert Burnham, Riyadh Lafta, Shannon Doocy, and Les Roberts. ''[[The Lancet]]'', 11 October 2006</ref><ref name="Lancet supplement">{{cite web |url=http://web.mit.edu/CIS/pdf/Human_Cost_of_War.pdf |title=The Human Cost of the War in Iraq: A Mortality Study, 2002–2006 }}&nbsp;{{small|(603&nbsp;KB)}}. By Gilbert Burnham, Shannon Doocy, Elizabeth Dzeng, Riyadh Lafta, and Les Roberts. A supplement to the October 2006 Lancet study. It is also found here: {{cite web |url=http://www.jhsph.edu/refugee/research/iraq/Human_Cost_of_WarFORMATTED.pdf |title=Archived copy |access-date=9 May 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071128182122/http://www.jhsph.edu/refugee/research/iraq/Human_Cost_of_WarFORMATTED.pdf |archive-date=28 November 2007 |archivedate=15 ឧសភា 2016 |archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20160515142928/http://www.jhsph.edu/refugee/research/iraq/Human_Cost_of_WarFORMATTED.pdf }} [http://web.mit.edu/CIS/pdf/Human_Cost_of_War.pdf]</ref><br />'''[[Iraq Family Health Survey]]***''' (March 2003&nbsp;– July 2006): '''151,000''' (95% CI: 104,000–223,000)<ref name="Iraq Family Health Survey">[http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMsa0707782 "Iraq Family Health Survey"] [[New England Journal of Medicine]] 31 January 2008</ref><br />'''[[ORB survey of Iraq War casualties|Opinion Research Business]]**''': (March 2003&nbsp;– August 2007): '''1,033,000''' (95% CI: 946,258–1,120,000)<ref>{{Cite web|date=16 September 2007|title=Greenspan admits Iraq was about oil, as deaths put at 1.2m|url=http://www.theguardian.com/world/2007/sep/16/iraq.iraqtimeline|access-date=12 July 2020|website=the Guardian|language=en}}</ref> <br />'''PLOS Medicine Study**''': (March 2003&nbsp;– June 2011): '''405,000''' (60% violent) (95% CI: 48,000–751,000)<ref name="Hagopian" /> For more information see [[Casualties of the Iraq War]].|casualties2='''Iraqi combatant dead''' (invasion period): 5,388–10,800<ref>[http://www.comw.org/pda/0310rm8ap1.html#10.%20Karbala,%20Karbala%20gap,%20and%20north%20to%20Baghdad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090902092036/http://www.comw.org/pda/0310rm8ap1.html#10.%20Karbala,%20Karbala%20gap,%20and%20north%20to%20Baghdad |date=2009-09-02 }} // comw.org</ref><ref>[[Press release]] (28 October 2003). [http://www.commondreams.org/news2003/1028-01.htm "New Study Finds: 11,000 to 15,000 Killed in Iraq War; 30 Percent are Non-Combatants; Death Toll Hurts Postwar Stability Efforts, Damages US Image Abroad"]. Project on Defense Alternatives (''via'' [[Common Dreams NewsCenter]]). Retrieved 2 September 2010. {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20061017165045/http://www.commondreams.org/news2003/1028-01.htm |date=17 October 2006}}</ref><ref>Conetta, Carl (23 October 2003). [http://www.comw.org/pda/0310rm8.html "The Wages of War: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 2003 Conflict&nbsp;— Project on Defense Alternative Research Monograph #8"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090902070831/http://www.comw.org/pda/0310rm8.html |date=2009-09-02 }}. Project on Defense Alternatives (''via'' [[Commonwealth Institute (Cambridge, Massachusetts)|Commonwealth Institute]]). Retrieved 2 September 2010.</ref><br />'''Insurgents''' (post-Saddam)<br />'''Killed''': 26,544 (2003–11)<ref>597 killed in 2003,[https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2007-09-26-insurgents_N.htm], 23,984 killed from 2004 through 2009 (with the exceptions of May 2004 and March 2009),[https://www.theguardian.com/world/2010/oct/22/true-civilian-body-count-iraq] 652 killed in May 2004,[http://www.iraqbodycount.org/analysis/numbers/warlogs/] 45 killed in March 2009,[http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/CJAL-7QPQB7?OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903190008/http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/CJAL-7QPQB7?OpenDocument |date=3 September 2009 }} 676 killed in 2010,[https://www.bloomberg.com/news/2010-12-30/iraq-civilian-deaths-drop-for-third-year-as-toll-eases-after-u-s-drawdown.html] and 590 killed in 2011,[https://docs.google.com/spreadsheet/ccc?key=0Aia6y6NymliRdEZESktBSWVqNWM1dkZOSGNIVmtFZEE#gid=4] thus giving a total of 26,544 dead</ref><br /><small>(4,000 [[Iraqi insurgency (2003-2011)#Foreign participants|foreign fighters]] killed by Sep. 2006)<ref>[https://www.theguardian.com/world/2006/sep/28/iraq "4,000 fighters killed, 'al-Qaida in Iraq' tape says."] The Guardian. 28 September 2006.</ref></small><br />'''[[Detainee]]s''': 12,000 (Iraqi-held, in 2010 only)<ref name="cnn1">{{cite news|url=http://articles.cnn.com/2010-09-13/world/iraq.detainees_1_detainees-iraqi-authorities-moussawi?_s=PM:WORLD|title=Amnesty: Iraq holds up to 30,000 detainees without trial|publisher=CNN|date=13 September 2010|access-date=6 January 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101023155150/http://articles.cnn.com/2010-09-13/world/iraq.detainees_1_detainees-iraqi-authorities-moussawi?_s=PM%3AWORLD|archive-date=23 October 2010}}</ref><br />119,752 insurgents arrested (2003–2007)<ref>[https://www.stripes.com/news/insurgent-body-count-records-released-1.69423 "Insurgent body count documents released."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200727084052/https://www.stripes.com/news/insurgent-body-count-records-released-1.69423 |date=27 July 2020 }} Stars and Stripes. 1 October 2007. Number of convictions not specified.</ref><br />'''Total dead: 31,608–37,344'''|casualties1='''[[List of Iraqi security forces fatality reports in Iraq|Iraqi security forces]]''' (post-Saddam)<br /> '''Killed''': 17,690<ref>260 killed in 2003,[http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/19/1013869.htm] 15,196 killed from 2004 through 2009 (with the exceptions of May 2004 and March 2009),[https://www.theguardian.com/world/2010/oct/22/true-civilian-body-count-iraq] 67 killed in March 2009,[https://web.archive.org/web/20120226181744/http://hello.news352.lu/edito-4036-march-violence-claims-252-iraqi-lives.html] 1,100 killed in 2010,[https://web.archive.org/web/20130116094430/http://articles.cnn.com/2011-01-02/world/iraq.casualty.figures_1_iraqi-police-mosul-police-iraqi-troops?_s=PM%3AWORLD] and 1,067 killed in 2011,[https://docs.google.com/spreadsheet/ccc?key=0Aia6y6NymliRdEZESktBSWVqNWM1dkZOSGNIVmtFZEE#gid=4] thus giving a total of 17,690 dead</ref><br /> '''Wounded''': 40,000+<ref>{{cite web |url=https://fpc.state.gov/documents/organization/77707.pdf |title=Iraq War |publisher=US Department of State |access-date=18 November 2012}}</ref><br />'''[[Multi-National Force&nbsp;– Iraq|Coalition forces]]'''<br />'''Killed''': 4,825 (4,507 US,<ref>The US [[United States Department of Defense|DoD]] and the [[Defense Manpower Data Center|DMDC]] list 4,505 US fatalities during the Iraq War.[http://www.defense.gov/casualty.pdf][https://dcas.dmdc.osd.mil/dcas/pages/casualties.xhtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220329040958/https://dcas.dmdc.osd.mil/dcas/pages/casualties.xhtml |date=2022-03-29 }} In addition to these, two service members were also previously confirmed by the DoD to have died while supporting operations in Iraq,[https://thefallen.militarytimes.com/marine-lance-cpl-angel-r-ramirez/2891852][https://thefallen.militarytimes.com/army-sgt-jerry-l-deloach/3512737] but have been excluded from the DoD and DMDC list. This brings the total of US fatalities in the Iraq War to 4,507.</ref> 179 U.K.,<ref>{{cite web |url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishFatalities.htm |title=Fact Sheets &#124; Operations Factsheets &#124; Operations in Iraq: British Fatalities |publisher=Ministry of Defence of the United Kingdom |access-date=17 October 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011220157/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishFatalities.htm |archive-date=11 October 2009 |archivedate=11 តុលា 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091011220157/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishFatalities.htm |url-status=dead }}</ref> 139 other)<ref>{{cite web |url=http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |title=Operation Iraqi Freedom |publisher=iCasualties |access-date=24 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |archive-date=21 March 2011 |archivedate=21 មីនា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx }}</ref><br />'''Missing/captured''' (US): 17 (9 died in captivity, 8 rescued)<ref>{{cite news | url=http://www.cnn.com/2013/10/30/world/pow-and-mia-in-iraq-and-afghanistan-fast-facts |publisher=CNN |access-date=5 June 2014 | title=POW and MIA in Iraq and Afghanistan Fast Facts}}; As of July 2012, seven American private contractors remain unaccounted for. Their names are: Jeffrey Ake, Aban Elias, Abbas Kareem Naama, Neenus Khoshaba, Bob Hamze, Dean Sadek and Hussain al-Zurufi. Healy, Jack, "[https://www.nytimes.com/2011/05/22/world/middleeast/22missing.html With Withdrawal Looming, Trails Grow Cold For Americans Missing In Iraq]", ''[[The New York Times]]'', 22 May 2011, p. 6.</ref><br />'''Wounded''': 32,776+ (32,292 US,<ref name="defensecasualty">{{cite web|url=http://www.defense.gov/casualty.pdf |title=Casualty|access-date=29 June 2016}}</ref> 315 U.K., 210+ other<ref>33 Ukrainians,[http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/DPAS-6K9H5Y?OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090808232343/http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/DPAS-6K9H5Y?OpenDocument |date=2009-08-08 }} 31+ Italians,[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2003/11/13/MNGJ730QPA1.DTL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629050836/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2003/11/13/MNGJ730QPA1.DTL |date=2011-06-29 }}[https://web.archive.org/web/20040426022123/http://www.middle-east-online.com/english/?id=9524] 30 Bulgarians,[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3355749.stm][http://www.novinite.com/view_news.php?id=33103] 20 Salvadorans,[https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2009-02-07-salvador-iraq_N.htm] 19 Georgians,[http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18470] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513160916/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18470 |date=13 May 2011 }} 18 Estonians,[http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2009/02/mil-090209-rianovosti06.htm] 1421+ Poles,[http://www.novinite.com/view_news.php?id=33116][https://web.archive.org/web/20070612101918/http://iraq.pigstye.net/article.php/JuraTomasz/print][https://web.archive.org/web/20110501084237/http://www.highbeam.com/doc/1P2-16186603.html] 15 Spaniards,[https://web.archive.org/web/20110429012705/http://www.foxnews.com/story/0,2933,104369,00.html][http://www.thinkspain.com/news-spain/17607/soldier-dead-after-attack-on-spanish-convoy-in-afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402233014/https://www.thinkspain.com/news-spain/17607/soldier-dead-after-attack-on-spanish-convoy-in-afghanistan |date=2 April 2019 }} [https://web.archive.org/web/20190402224856/http://www1.albawaba.com/news/five-spanish-soldiers-four-us-troops-injured-iraq-bomb-attacks][http://english.peopledaily.com.cn/200404/09/eng20040409_139905.shtml] 10 Romanians,[http://english.people.com.cn/90001/90777/90853/6708832.html] 6 Australians,[https://web.archive.org/web/20110428201646/http://www.canberratimes.com.au/news/local/news/general/combat-troops-pull-out-of-iraq/780839.aspx] 5 Albanians, 4 Kazakhs,[https://web.archive.org/web/20120130025416/http://iraq.pigstye.net/article.php/20050112090041443/print] 3 Filipinos,[https://web.archive.org/web/20110707174014/http://asianjournalusa.com/rp-troops-to-stay-in-iraq-despite-ambush-p929-67.htm] and 2 Thais,[http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/23/1015519.htm][http://www.asiantribune.com/news/2003/12/28/iraqi-insurgency-2-thai-soldiers-killed-1-injured-br-0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513184802/http://www.asiantribune.com/news/2003/12/28/iraqi-insurgency-2-thai-soldiers-killed-1-injured-br-0 |date=2013-05-13 }} for a total of 210+ wounded</ref>)<ref name=mil>Many official US tables at [http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/castop.htm "Military Casualty Information"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303054755/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/castop.htm |date=3 March 2011}}. See [http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/OIF-Total.pdf latest totals for injury, disease/other medical] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110602035127/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-total.pdf |date=2 June 2011}}</ref><ref name=antiwarcasualties>[http://www.antiwar.com/casualties/ "Casualties in Iraq"].</ref><ref name=icasualties>iCasualties.org (was lunaville.org). Benicia, California. Patricia Kneisler, ''et al.'', [http://icasualties.org/Iraq/index.aspx "Iraq Coalition Casualties"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |date=21 March 2011}}</ref><ref name=ukcasualties>[http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm "Defence Internet Fact Sheets Operations in Iraq: British Casualties"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114214203/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm |date=14 November 2006}}. UK Ministry of Defense. [http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/CorporatePublications/DoctrineOperationsandDiplomacyPublications/OperationsInIraq/OpTelicCasualtyAndFatalityTables.htm Latest combined casualty and fatality tables] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004051608/http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/CorporatePublications/DoctrineOperationsandDiplomacyPublications/OperationsInIraq/OpTelicCasualtyAndFatalityTables.htm |date=4 October 2012}}.</ref> '''Injured/diseases/other medical*''': 51,139 (47,541 US,<ref>{{cite web |url=http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-total.pdf |title=Archived copy |access-date=7 February 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110602035127/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-total.pdf |archive-date=2 June 2011 |archivedate=2 មិថុនា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110602035127/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-total.pdf }}</ref> 3,598 UK)<ref name=mil/><ref name=icasualties/><ref name=ukcasualties/><br />'''[[Private military company|Contractors]]'''<br />'''[[List of private contractor deaths in Iraq|Killed]]''': 1,554<ref name="dol.gov">{{cite web |url=http://www.dol.gov/owcp/dlhwc/dbaallnation.htm |title=Office of Workers' Compensation Programs (OWCP) – Defense Base Act Case Summary by Nation |publisher=US Department of Labor |access-date=15 December 2011}}</ref><ref name="projects.propublica.org">{{cite web |author=T. Christian Miller |url=http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties |title=US Government Private Contract Worker Deaths and Injuries |publisher=Projects.propublica.org |date=23 September 2009 |access-date=23 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727185847/http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties |archive-date=27 July 2011 |archivedate=27 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727185847/http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties }}</ref><br />'''Wounded & injured''': 43,880<ref name="dol.gov"/><ref name="projects.propublica.org"/><br />'''[[Sons of Iraq|Awakening Councils]]'''<br />'''Killed''': 1,002+<ref>185 in Diyala from June 2007 to December 2007,[https://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html] 4 in assassination of [[Abdul Sattar Abu Risha|Abu Risha]], 25 on 12 November 2007,[https://www.cbsnews.com/stories/2007/11/15/iraq/main3504599.shtml?source=RSSattr=HOME_3504599] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514132150/http://www.cbsnews.com/stories/2007/11/15/iraq/main3504599.shtml?source=RSSattr=HOME_3504599 |date=14 May 2013 }} 528 in 2008,[http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161210152350/http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088 |date=10 December 2016 }} 27 on 2 January 2009,[https://www.nytimes.com/2009/01/03/world/middleeast/03iraq.html] 13 on 16 November 2009,{{cite web |url=http://www.france24.com/en/node/4926131 |title=Archived copy |access-date=14 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429002216/http://www.france24.com/en/node/4926131 |archive-date=29 April 2011 |archivedate=29 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429002216/http://www.france24.com/en/node/4926131 }} 15 in December 2009,[https://www.nytimes.com/2009/12/30/world/middleeast/30iraq.html] 100+ from April to June 2010,[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2010/06/20106653940383435.html#] [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=128084675] 52 on 18 July 2010,[https://www.theguardian.com/world/2010/jul/18/iraq-suicide-bombings-kill-militia] [http://www.businessweek.com/news/2010-07-18/bombs-targeting-sons-of-iraq-leave-at-least-44-dead.html]total of 1,002+ dead {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418161020/http://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?pagewanted=print |date=18 April 2009 }}</ref><br />'''Wounded''': 500+ (2007),<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?_r=1&pagewanted=print |work=The New York Times |first1=Solomon |last1=Moore |first2=Richard A. |last2=Oppel |title=Attacks Imperil U.S.-Backed Militias in Iraq |date=24 January 2008}}</ref> 828 (2008)<ref>{{cite web |author=Greg Bruno |url=http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088 |title=Finding a Place for the 'Sons of Iraq' |publisher=Council on Foreign Relations |access-date=26 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161210152350/http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088 |archive-date=10 December 2016 |url-status=dead |archivedate=10 ធ្នូ 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161210152350/http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088 }}</ref> '''Total dead: 25,071'''<br />'''Total wounded: 117,961'''|strength2=[[File:Coat of arms (emblem) of Iraq 1991-2004.svg|20px]] '''[[Iraqi Armed Forces]]''': 375,000 (disbanded in 2003)<br />[[File:Iraqi Republican Guard Symbol.svg|15px]] [[Special Republican Guard (Iraq)|Special Iraqi Republican Guard]]: 12,000<br />[[File:Iraqi Republican Guard Symbol.svg|15px]] [[Republican Guard (Iraq)|Iraqi Republican Guard]]: 70,000–75,000<br />[[File:Fedayeen Saddam SSI.svg|20px]] [[Fedayeen Saddam]]: 30,000 ---- '''[[Iraqi insurgency (2003–11)#Sunni Militias|Sunni Insurgents]]'''<br />≈70,000 (2007)<ref name=brookings>The Brookings Institution [http://www3.brookings.edu/fp/saban/iraq/index.pdf Iraq Index: Tracking Variables of Reconstruction & Security in Post-Saddam Iraq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071002041710/http://www3.brookings.edu/fp/saban/iraq/index.pdf |date= 2 October 2007}} 1 October 2007</ref><br />'''[[Al-Qaeda]]'''<br />≈1,300 (2006)<ref>Pincus, Walter. [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/16/AR2006111601509.html "Violence in Iraq Called Increasingly Complex"]. ''[[The Washington Post]]'', 17 November 2006.</ref><br /> '''[[Islamic State of Iraq]]'''<br />≈1,000 (2008)<br />'''[[Army of the Men of the Naqshbandi Order]]'''<br />≈500–1,000 (2007)|strength1='''[[2003 invasion of Iraq|Invasion forces]]''' (2003)<br />309,000<br />{{flag|United States}}: 192,000<ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/2008/04/07/a-timeline-of-iraq-war-tr_n_95534.html|title=A Timeline of Iraq War, Troop Levels|work=The Huffington Post}}</ref><br />{{flag|United Kingdom}}: 45,000<br />{{flag|Australia}}: 2,000<br />{{flag|Poland}}: 194<br />{{flagicon|Kurdistan}} [[Peshmerga]]: 70,000 '''[[Multi-National Force&nbsp;– Iraq|Coalition forces]]''' (2004–09)<br />176,000 at peak<br />'''[[United States Forces&nbsp;– Iraq]]''' (2010–11)<br />112,000 at activation<br />'''Security contractors''' 6,000–7,000 (estimate)<ref>{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/m/ds/rls/rm/143420.htm |title=Deputy Assistant Secretary for International Programs Charlene Lamb's Remarks on Private Contractors in Iraq |publisher=US Department of State |date=17 July 2009 |access-date=23 October 2010}}</ref><br />'''[[Iraqi security forces]]'''<br />805,269 (military and paramilitary: 578,269,<ref>{{cite book |title=The Military Balance 2010|author1=International Institute for Strategic Studies|author-link1=International Institute for Strategic Studies|author2=Hackett, James (ed.)|date=3 February 2010|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-1-85743-557-3|ref=IISS2010}}{{Page needed|date=August 2015}}</ref> police: 227,000)<br />'''[[Awakening movements in Iraq|Awakening militias]]'''<br />≈103,000 (2008)<ref>{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2009/03/29/world/middleeast/29iraq.html |work=The New York Times |title=Troops Arrest an Awakening Council Leader in Iraq, Setting Off Fighting |first1=Alissa J. |last1=Rubin |author-link1= Alissa J. Rubin |first2=Rod |last2=Nordland |date=29 March 2009 |access-date=30 March 2010}}</ref><br />'''[[Iraqi Kurdistan]]'''<br />≈400,000 (Kurdish Border Guard: 30,000,<ref>{{cite web |url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2010/1/independentstate3441.htm |title=The Kurdish peshmerga forces will not be integrated into the Iraqi army: Mahmoud Sangawi&nbsp;— Interview |publisher=Ekurd.net |date=22 January 2010 |access-date=23 October 2010 |archive-date=2 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402235805/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2010/1/independentstate3441.htm |url-status=dead |archivedate=2 មេសា 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402235805/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2010/1/independentstate3441.htm }}</ref> '''[[Peshmerga]]''' 75,000)|commander2='''{{flagdeco|Iraq|1991}} [[Saddam Hussein]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=Execution of Saddam Hussein]]'''<br />{{flagdeco|Iraq|1991}} [[Izzat Ibrahim ad-Douri]] [[ Death by natural causes|#]]<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[Qusay Hussein]]{{KIA}}<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[Uday Hussein]]{{KIA}}<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[Abid Hamid Mahmud]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=Executed]]<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[Ali Hassan al-Majid]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=Executed]]<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[Barzan Ibrahim]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=Executed]]<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[Taha Yasin Ramadan]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=Executed]]<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[Tariq Aziz]]{{POW}}<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[Mohammed Younis al-Ahmed]] ---- '''Sunni insurgency'''<br />'''{{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Abu Musab al-Zarqawi]]{{KIA}}'''<br />{{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Abu Ayyub al-Masri]]{{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of the Islamic State in Iraq.svg}} [[Abu Omar al-Baghdadi]]{{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of the Islamic State in Iraq.svg}} [[Abu Bakr al-Baghdadi]]{{KIA}}<br />[[File:IAILogo.png|25px|link=]] Ishmael Jubouri<br />{{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Abu Abdullah al-Shafi'i]]{{POW}} ---- '''Shia insurgency'''<br />'''{{flagicon image|Flag of Promised Day Brigades.svg}} [[Muqtada al-Sadr]]'''<br />[[File:Shiism arabic blue.svg|25px|link=]] [[Abu Deraa]]<br />{{flagicon image|Asa'ib Ahl Al-Haq flag.png}} [[Qais al-Khazali]]<br />{{flagicon image|Shiism arabic blue.svg}} [[Akram al-Kaabi]]<br />{{flagicon|Iran}} [[Yahya Rahim Safavi]]<br />{{flagicon|Iran}} [[Mohammad Ali Jafari]]<br />{{flagicon|Iran}} [[Qasem Soleimani]]<ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/operations-by-irans-military-mastermind-2014-7|title=Operations By Iran's Military Mastermind – Business Insider|date=9 July 2014|work=Business Insider}}</ref>|commander1='''{{flagdeco|Iraq}} [[Jalal Talabani]]'''<br />'''{{flagdeco|Iraq}} [[Ayad Allawi]]'''<br />{{flagdeco|Iraq}} [[Ibrahim al-Jaafari]]<br />{{flagdeco|Iraq}} [[Nouri al-Maliki]]<br/>{{flagicon|Netherlands}} [[Jan Peter Balkenende]] <br />{{flagicon image|Flag of Multi-National Force&nbsp;– Iraq.png|size=23px}} [[Ricardo Sanchez]]<br />{{flagicon image|Flag of Multi-National Force&nbsp;– Iraq.png|size=23px}} [[George W. Casey, Jr.]]<br />{{flagicon image|Flag of Multi-National Force&nbsp;– Iraq.png|size=23px}} [[David Petraeus]]<br />{{flagicon image|Flag of United States Forces&nbsp;– Iraq.png}} [[Raymond T. Odierno]]<br />{{flagicon image|Flag of United States Forces&nbsp;– Iraq.png}} [[Lloyd Austin]]<br />'''{{flagdeco|United States}} [[George W. Bush]]'''<br />'''{{flagdeco|United States}} [[Barack Obama]]'''<br />{{flagdeco|United States}} [[Tommy Franks]]<br />{{flagdeco|United States}} [[Donald Rumsfeld]]<br />{{flagdeco|United States}} [[Robert Gates]]<br />'''{{Flagdeco|United Kingdom}} [[Tony Blair]]'''<br />'''{{flagdeco|United Kingdom}} [[Gordon Brown]]'''<br />'''{{flagdeco|United Kingdom}} [[David Cameron]]'''<br />'''{{Flagdeco|South Korea}} [[Roh Moo-hyun]]'''<br />'''{{flagdeco|Australia}} [[John Howard]]'''<br />'''{{flagdeco|Australia}} [[Kevin Rudd]]'''<br />'''{{flagdeco|Italy}} [[Silvio Berlusconi]]'''<br />'''{{flagdeco|Italy}} [[Romano Prodi]]'''<br />'''{{flagdeco|Spain}} [[José María Aznar]]<br/>{{flagdeco|Denmark}} [[Anders Fogh Rasmussen]]<br />{{flagdeco|Poland}} '''[[Aleksander Kwaśniewski]]'''<br />'''{{flagdeco|Poland}} [[Lech Kaczyński]]'''<br />{{flagicon|Iran}} [[Mohammad Salimi]]<br />{{flagicon|Iran}} [[Ataollah Salehi]]<br />{{flagicon|Iran}} Nasser Mohammadifar<br />{{flagicon|Iran}} [[Mohammad-Hossein Dadras]]<br />{{flagicon|Iran}} [[Ahmad Reza Pourdastan]]|combatant1a='''Post-invasion<br />(2003–11)''' <br /> {{flagdeco|Iraq}} [[Iraq]] <br />{{flag|United States}}<br />{{flag|United Kingdom}} {{collapsible list | bullets = yes | titlestyle = background:transparent;font-weight:normal;text-align:left; | title = {{flagicon image|Flag of Multi-National Force&nbsp;– Iraq.png}} [[Multi-National Force&nbsp;– Iraq|MNF–I]]<br />(2003–09) | {{flag|United States}}<br />(2003–09) | {{flag|United Kingdom}}<br />(2003–09) | {{flag|Australia}}<br />(2003–09) | {{flag|Romania}}<br />(2003–09) | {{flag|Azerbaijan}}<br />(2003–08) | {{flag|Jordan}}<br />(2003–05) | {{flag|UAE}}<br />(2003) | {{flag|Kuwait}}<br />(2003–08) | {{flag|Estonia}}<br />(2003–09) | {{flag|El Salvador}}<br />(2003–09) | {{flag|Bulgaria}}<br />(2003–08) | {{flag|Moldova}}<br />(2003–08) | {{flag|Albania}}<br />(2003–08) | {{flag|Ukraine}}<br />(2003–08) | {{flag|Denmark}}<br />(2003–08) | {{flag|Czech Republic}}<br />(2003–08) | {{flag|South Korea}}<br />(2003–08) | {{flag|Singapore}}<br />(2003–08) | {{flag|Croatia}}<br />(2003–08) | {{flag|Bosnia and Herzegovina}} (2003–08) | {{flag|North Macedonia}}<br />(2003–08) | {{flag|Latvia}}<br />(2003–08) | {{flag|Poland}}<br />(2003–08) | {{flag|Kazakhstan}}<br />(2003–08) | {{flag|Mongolia}}<br />(2003–08) | {{flag|Georgia}}<br />(2003–08) | {{flag|Tonga}}<br />(2004–08) | {{flag|Japan}}<br />(2004–08) | {{flag|Armenia}}<br />(2005–08) | {{flag|Slovakia}}<br />(2003–07) | {{flag|Lithuania}}<br />(2003–07) | {{flag|Italy}}<br />(2003–06) | {{flag|Norway}}<br />(2003–06) | {{flag|Hungary}}<br />(2003–05) | {{flag|Netherlands}}<br />(2003–05) | {{flag|Portugal}}<br />(2003–05) | {{flag|New Zealand}}<br />(2003–04) | {{flag|Thailand}}<br />(2003–04) | {{flag|Philippines}}<br />(2003–04) | {{flag|Honduras|1949}}<br />(2003–04) | {{flag|Dominican Republic}}<br />(2003–04) | {{flag|Spain}}<br />(2003–04) | {{flag|Nicaragua}}<br />(2003–04) | {{flag|Iceland}}<br />(2003–04) }}|conflict=Iraq War|combatant2='''Invasion phase (2003)'''<br />'''{{flagcountry|Ba'athist Iraq}}'''<hr>{{flagicon image|Flag of Ansar al-Islam.svg}} [[Ansar al-Islam]]|combatant1='''Invasion phase (2003)'''<br />'''{{flag|United States}}'''<br />{{flag|United Kingdom}}<br />{{flag|Australia}}<br />{{flag|Poland}}<br />{{flag icon|Iraq|1959}} [[Iraqi National Congress|INC]]<br /> {{flagicon image|Flag of the KDP.svg}}[[Kurdistan Democratic Party|KDP]]<br /> {{flagicon image|Flag of PUK.png}} [[Patriotic Union of Kurdistan|PUK]]<br />'''Supported by''':<br />{{flag|Netherlands}}<ref>{{cite web|url=https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2010/01/12/rapport-commissie-davids|title=Rapport Commissie-Davids|author=Regering|work=rijksoverheid.nl|access-date=26 February 2017|date=12 January 2010|archivedate=3 ធ្នូ 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171203172608/https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2010/01/12/rapport-commissie-davids|url-status=dead}}</ref><br>{{flag|Italy}}<ref>{{Cite web|url=https://www.toscanaoggi.it/Dossier/Speciali/Guerra-in-Iraq/Il-discorso-di-Berlusconi-alla-Camera|title=Il discorso di Berlusconi alla Camera|website=Toscana Oggi|access-date=2022-03-05|archivedate=2021-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210217180137/https://www.toscanaoggi.it/Dossier/Speciali/Guerra-in-Iraq/Il-discorso-di-Berlusconi-alla-Camera|url-status=dead}}</ref><br /> {{flag |Spain}}<ref>{{cite web|title= Aznar faces 91% opposition to war |url= https://www.theguardian.com/world/2003/mar/29/spain.iraq |work= The Guardian |date= 29 March 2003 |access-date=21 October 2021}}</ref>|result=* [[2003 invasion of Iraq|Invasion]] and [[History of Iraq (2003–11)|occupation of Iraq]] * Overthrow of [[Arab Socialist Ba'ath Party&nbsp;– Iraq Region|Ba'ath Party]] government and [[execution of Saddam Hussein]] * Emergence of [[Iraqi insurgency (2003–11)|significant insurgency]], rise of [[al-Qaeda in Iraq]] * [[Iraqi Civil War (2006–2008)|Civil war]] between 2006 and 2008 * Subsequent reduction in violence and depletion of [[al-Qaeda]] in Iraq in 2008<ref>{{cite magazine|url=http://www.macleans.ca/news/world/the-decline-of-al-qaeda/|title=The decline of al-Qaeda|magazine=[[Maclean's]]|author=Michael Petrou|date=9 September 2011|quote=George W. Bush gambled on surging thousands more troops to the embattled country. It paid off. Al-Qaeda in Iraq is now a diminished force without territory.}}</ref><ref>{{cite book|title=U.S. Conflicts in the 21st Century: Afghanistan War, Iraq War, and the War on Terror|author=Spencer C. Tucker|quote=Al Qaeda in Iraq was decimated by the end of the Iraq War in 2011|isbn=978-1440838798|date=14 December 2015|author-link=Spencer C. Tucker}}</ref> * Establishment of [[January 2005 Iraqi parliamentary election|parliamentary democracy]] and formation of new [[Iraqi Shias|Shia]]-led government * [[Withdrawal of U.S. troops from Iraq (2007–2011)|Withdrawal]] of [[United States Forces&nbsp;– Iraq|US forces from Iraq]] in 2011 * [[Iraqi insurgency (post-U.S. withdrawal)|Escalation of sectarian insurgency after US withdrawal]] leading to the rise of the [[Islamic State of Iraq and the Levant]], the successor of al-Qaeda in Iraq<ref name="ctc.usma.edu">{{cite news |url=https://www.ctc.usma.edu/posts/the-jrtn-movement-and-iraq%E2%80%99s-next-insurgency |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826043422/http://www.ctc.usma.edu/posts/the-jrtn-movement-and-iraq%E2%80%99s-next-insurgency |url-status=dead |archive-date=26 August 2011 |title=The JRTN Movement and Iraq's Next Insurgency &#124; Combating Terrorism Center at West Point |publisher=Ctc.usma.edu |access-date=2 August 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://2009-2017.state.gov/p/nea/rls/rm/221274.htm|title=Al-Qaeda's Resurgence in Iraq: A Threat to U.S. Interests|publisher=US Department of State|access-date=26 November 2010|date=5 February 2014}}</ref> * [[War in Iraq (2013–2017)|Re-escalation of conflict]] in 2013 ending in 2017 * [[American-led intervention in Iraq (2014–present)|Return of US forces to Iraq in 2014]] * [[Islamic State insurgency in Iraq (2017-present)|Low-level insurgency]] following 2017 * Stronger Iranian influence in Iraq<ref>{{cite book |last=Galbraith |first=Peter W. |year=2007 |title=The End of Iraq: How American Incompetence Created a War Without End |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0743294249}}{{Page needed|date=August 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-iran-region-insight-idUSKBN0MJ1G520150323|title=Iran expands regional 'empire' ahead of nuclear deal|newspaper=Reuters|date=23 March 2015|access-date=1 July 2017|archive-date=10 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151110003249/http://www.reuters.com/article/2015/03/23/us-mideast-iran-region-insight-idUSKBN0MJ1G520150323|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nationalreview.com/corner/416770/how-stop-irans-growing-hegemony-mario-loyola|title=How to Stop Iran's Growing Hegemony – National Review Online|work=National Review Online|date=10 April 2015}}</ref><ref name=us-army-iran-victor /> * [[2019–2021 Iraqi protests|Protests]] against the Iranian intervention in 2019<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/11/iraqi-protesters-block-major-port-basra-unrest-continues-191102104619357.html|title=Iraqi protesters block major port near Basra as unrest continues|work=[[Al Jazeera]]|date=2 November 2019}}</ref><ref name="iraq arab spring">{{Cite web|url=https://en.qantara.de/content/anti-government-protests-is-this-iraqs-arab-spring|title=Anti-government protests : Is This Iraq's Arab Spring?—Qantara.de|work=[[Qantara.de]]|date=6 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dailysabah.com/mideast/2019/10/27/protests-in-iraq-turn-into-anti-iranian-demonstrations|title=Protests in Iraq turn into anti-Iranian demonstrations|work=[[Daily Sabah]]|date=27 October 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/oct/29/iraqi-protesters-demonstrations-month-of-violence|title=Iraq's young protesters count cost of a month of violence|first=Ghaith|last=Abdul-Ahad|date=29 October 2019|work=[[The Guardian]]}}</ref>|place=[[Iraq]]|date={{ubl|{{Start and end dates|2003|3|20|2011|12|15|df=yes}}<br />({{Age in years, months and days|2003|03|19|2011|12|15}})}}|caption='''Clockwise from top''': US troops at Uday and Qusay Hussein's hideout; insurgents in northern Iraq; the toppling of the [[Saddam Hussein]] statue in [[Firdos Square]]|image_size=300px|image=Iraq War montage.png|partof=the [[Iraqi conflict (2003–present)|Iraqi conflict]] and the [[War on terror]]|campaignbox={{Campaignbox Iraq War}}{{Campaignbox Persian Gulf Wars}}}} '''សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់''' គឺជា[[សង្គ្រាម|ជម្លោះប្រដាប់អាវុធអូសបន្លាយ]]ក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ពីឆ្នាំ 2003 ដល់ឆ្នាំ 2011 ដែលបានចាប់ផ្តើមជាមួយនឹង[[ការឈ្លានពានអ៊ីរ៉ាក់]]ដោយក្រុម[[កម្លាំងចម្រុះជាតិអ៊ីរ៉ាក់|សម្ព័ន្ធដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក]] ដែលបានផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ាក់របស់[[សាដាម ហ៊ូសេន]] ជម្លោះ​នេះ​បាន​បន្ត​អស់​រយៈពេល​ជាច្រើន​ទសវត្សរ៍​បន្ទាប់ ខណៈ​[[ការបះបោរអ៊ីរ៉ាក់ (ឆ្នាំ ២០០៣-២០១១)|ការ​បះបោរ]]​មួយ​បាន​កើត​ឡើង​ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​កងកម្លាំង​ចម្រុះ និង​រដ្ឋាភិបាល​អ៊ីរ៉ាក់​ក្រោយ​ការ​ឈ្លានពាន<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia|title=Iraq War|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/870845/Iraq-War|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=27 October 2012}}</ref> ប្រជាជនអ៊ីរ៉ាក់ប្រមាណពី [[ជនរងគ្រោះរបស់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់|151,000 ទៅ 1,033,000 នាក់]]បានស្លាប់នៅក្នុងជម្លោះពី 3 ទៅ 5 ឆ្នាំដំបូង ទាហាន​អាមេរិក​ត្រូវ​បាន​ដក​ចេញ​ជា​ផ្លូវ​ការ​ក្នុង​ឆ្នាំ 2011 សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​ចូល​រួម​ជាសម្ព័ន្ធថ្មី​ក្នុង​ឆ្នាំ 2014 នៅ​ក្នុង​ប្រធាន​ក្រុម​ចម្រុះ​ថ្មី ហើយ​ការ​បះបោរ និង​ទំហំ​ជាច្រើន​នៃ​ជម្លោះ​ប្រដាប់អាវុធ​បាន​បន្ត​រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ ការលុកលុយបានកើតឡើងជាផ្នែករបស់សង្រ្គាមលើភេរវកម្មរបស់រដ្ឋបាល ចច ដាបឺលយូ ប៊ូស បន្ទាប់ពីការវាយប្រហារកាលពីថ្ងៃទី 11 ខែកញ្ញា ទោះបីជាមិនមានទំនាក់ទំនងរវាងការវាយប្រហារ និងអ៊ីរ៉ាក់ក៏ដោយ<ref name="gen">{{cite book|last1=Gordon|first1=Michael|last2=Trainor|first2=Bernard|title=The Generals' War: The Inside Story of the Conflict in the Gulf|url=https://archive.org/details/generalswarinsid00gord|url-access=registration|date=1 March 1995|publisher=Little Brown & Co|location=New York}}</ref> == ឯកសារយោង == <references /> hkttx3do6ur7yzcrg0w71x6eicl92tw 0 49777 334322 303551 2026-04-16T04:45:41Z Lem Sokmeng 50472 334322 wikitext text/x-wiki '''របាំថៃ''' ឬហៅថា '''នាដសិល្បៈថៃ''' (ភាសាថៃៈ นาฏศิลป์ ) គឺជាទម្រង់សិល្បៈរាំ និងល្ខោនដ៏សំខាន់មួយនៅឯប្រទេសថៃ ។ របាំថៃបានបែងចែកជា ២ប្រភេទធំៗគឺ [[សិល្បៈជាន់ខ្ពស់]] ([[របាំបុរាណ]]) និង [[សិល្បៈជាន់ទាប]] ([[របាំប្រជាប្រិយ]]) ។ ភស្ដុតាងមួយចំនួនបង្ហាញថា របាំបុរាណថៃ បានចូលរួមយ៉ាងខ្លាំងពីក្បាច់មួយចំនួនរបស់ខ្មែរក្នុងសម័យសុខោទ័យ ដោយដើរតួនាទីសារភ្ជាប់ទៅនឹងរាជវាំងសៀម ជាមួយនឹងឥទ្ធិពលខ្មែរអង្គរ ម្យ៉ាងទៀត របាំថៃ ក៏មានការលាយបញ្ចូលគ្នានៃឥទ្ធិពល មន , ឥណ្ឌា និងម៉ាឡេ តាមរយៈ ប្រវត្តិសាស្ត្រ ទំនាក់ទំនង ទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណី និងសាសនា ។<ref name=":0">Rutnin, P. K. V. T. P. (1993). ''Dance, Drama and Theatre in Thailand: The Process of Development and Modernization''. White Lotus Press.</ref> <ref>H. L. Smith, "The Development of Thai Dance," in Essays on Thai Folklore, Bangkok, Thailand: Duang Kamol, 1987, pp. 101–120.</ref> == និរុត្តសាស្ត្រ == ពាក្យ '''នាដសិល្បៈ''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]៖ นาฏศิลป์ )សំដៅលើ "សិល្បៈរបាំ សិល្បៈល្ខោន" ចំណែកឯពាក្យ '''នាដកម្ម''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]: นาฏกรรม )មានន័យថា "កំណាព្យ តន្ត្រី ល្ខោន និងរបាំ" ។ ពាក្យទាំងនេះមានប្រភពដើមចេញពីពាក្យបាលី-សំស្ក្រឹត ក្នុងភាសាថៃ ពាក្យរបាំ ត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងន័យផ្សេងៗពីគ្នាទៅតាមទិសតំបន់នានាក្នុងប្រទេស ជាទូទៅ នៅភាគខាងជើងថៃ របាំត្រូវបានគេហៅថា '''ហ្វន''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]: ฟ้อน) ដែលពិពណ៌នាទៅលើរបាំប្រពៃណីបុរាណ ពាក្យនេះមានទំនាក់ទំនងសំខាន់ជាមួយឡាវ ដែលចេញពីភាសាតៃ<ref name=":0" /> រីឯតំបន់ឥសានថៃ ពាក្យ '''សៀង''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]: เซิ้ง) សំដៅលើការរាំក្នុងទម្រង់ស្វាហាប់ និងរស់រវើកជាងមុន ដែលចងភ្ជាប់ទៅនឹងពិធីបុណ្យប្រពៃណី<ref>Vongkaviphon, P. K. (2023). ''The Evolution of Lao Traditional Music and Dance and Its Influence on Thai Isan Culture''. Journal of Southeast Asian Arts and Culture. pp. 45–60.</ref> តំបន់នេះត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយចំណងវប្បធម៌ខ្មែរយ៉ាងជ្រាលជ្រៅផងដែរ ដូចជា ពាក្យ'''រាំ''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]: รำ)ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយផងដែរក្នុងតំបន់ដែលជាកម្ចីពីពាក្យខ្មែរបុរាណ<ref>Vickery, M. (1984). ''Cambodia after Angkor: The Chronicler's View''. Journal of the Siam Society. pp. 29–51.</ref> ក្នុងតំបន់ភាគកណ្ដាលថៃ ពាក្យ '''រាំ''' និង '''របាំ''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]: รำ,ระบำ)គេច្រើនតែងសំដៅលើរបាំប្រពៃណីថៃជាច្រើន ។<ref>Van Roy, P. (2011). ''Siamese-English Dictionary''. Orchid Press.</ref> ខុសពី ពាក្យ '''តេន''' ឬ '''តេនរាំ''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]: เต้นรำ)ដែលបង្ហាញពីទម្រង់រាំថៃពនៃភាពរស់រវើកនៃចលនា ត្រូវបានណែនាំក្នុងសម័យទំនើបតាមបែបលោកខាងលិច ។ រីឯចំណែក តំបន់ភាគខាងត្បូង វិញ គេស្គាល់ថា '''តារី''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]: ตารี)ដែលជាពាក្យមានប្រភពមកពីម៉ាឡេ វាជាផ្នែកមួយយ៉ាងសំខាន់នៃវប្បធម៌នៃសហគមន៍ថៃម៉ាឡេ ភាគខាងត្បូងប្រទេស ។ <ref>Mohd. Anis Md. Nor. (1993). ''Zapin, Folk Dance of the Malay World''. New York: Oxford University Press. p. 72.</ref><ref>Ruangnarong P. (1984). ''On folklore of Muslims in Pattani, Yala, and Narathiwat Provinces, southern Thailand สมบัติไทยมุสลิมภาคใต้การศึกษาคติชาวบ้านไทยมุสลิมจังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส'' (in Thai). (2nd Ed.). Bangkok: Charoenwit Kanphim. p. 115.</ref> [[ខោន]] ជាល្ខោនពាក់ខ្មុកដែលមានរចនាបថល្អប្រសើរខុសពីរបាំប្រពៃណីផ្សេងទៀតនៃថៃ ព្រោះវាជាល្ខោនរាជក្នុងទម្រង់សិល្បៈជាន់ខ្ពស់បំផុតមួយនៃថៃ ដែលគេស្គាល់ថាជាទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌ជាតិថៃ ដែលផ្សារភ្ជាប់នូវទំនាក់ទំនងសំខាន់នៃរាជវាំងថៃ ដែលដកស្រង់ចេញពី[[រាមគៀន|រឿងរាមគៀនថៃ]] មានប្រភពមកពី [[រឿងរាមាយ៉ាណៈ]]ឥណ្ឌា ។ ពាក្យថា ខោន ត្រូវបានអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនសិក្សាអំពីដើមកំណើតនៃប្រភពនៃពាក្យនេះផ្ទាល់ អ្នកខ្លះមួយចំនួនមានជឿថា ខោន មានទំនាក់ទំនាក់ទំនងយ៉ាងសំខាន់ទៅលើពាក្យបុរាណខ្មែរថា ខោល ដែលជាល្ខោនពាកខ្មុករាំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា រីឯអ្នកខ្លះទៀតជឿថា ខោន មានប្រភពមកពីពាក្យ តាមីល ឬ ឥណ្ឌាភាគខាងត្បូង វាត្រូវបានសិក្សាវែកញែកមិនច្បាស់លាស់នៃប្រភពនៃពាក្យនេះនៅឡើយទេ ។ == ឯកសារយោង == g7vlk9xw52tj2ax0igtr9xe4hjp817g 0 51835 334318 334316 2026-04-16T04:05:27Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ */ 334318 wikitext text/x-wiki {{Short description|International beauty pageant}} {{Infobox pageant |name = Miss Planet International |logo = |type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' |headquarters = [[រាជធានីភ្នំពេញ]], [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] |leader_title3 = ស្ថាបនា |leader_name3 = ថ្ងៃទី ០១ ខែ មីនា ឆ្នាំ ២០១៩ | first = |leader_title = ប្រធាន |leader_name = Halley Amin |leader_title1 = អនុប្រធាន |leader_name1 = Min Ha Ritah |leader_title2 = នាយកប្រតិបត្តិ |leader_name2 = Pedro Francisco |recent = ២០២៥ |current_titleholder = Sydney Marith |titleholder_represents = {{CAM}} |website = https://missplanetinternational.org/ }} '''បវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Miss Planet International)<ref>{{Cite web |last=balita |date=2024-11-03 |title=Miss Planet International |url=https://balita.mb.com.ph/tags/miss-planet-international/ |access-date=2024-11-02 |website=Balita [[Manila Bulletin]] }}{{Dead link|date=មិថុនា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> គឺជា​កម្មវិធី​ប្រកួត​សម្រស់​អន្តរជាតិ​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​ដែល​រៀបចំ​ដោយ​ស្ថាប័ន[[:en:Miss Planet International|បវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិ]]ដែលមាន​ទីស្នាក់ការ​នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។MPI គឺជាអង្គការមួយដែលផ្តោតលើការលើកកម្ពស់[[គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព]]របស់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref>{{Cite news|date=August 26, 2024|title=In Pictures: Miss Planet Cambodia 2024 candidates unveiled|work=[[Khmer Times]]|url=https://www.khmertimeskh.com/501546818/in-pictures-miss-planet-cambodia-2024-candidates-unveiled/}}</ref>ជាផ្នែកមួយនៃបេសកកម្មនេះការបង្កើតកម្មវិធីប្រឡងនេះឡើងគឺនៅក្នុងគោលបំណងជ្រើសរើសឯកអគ្គរដ្ឋទូតមកពីប្រទេសនីមួយៗដែលបានមកចូលរួម។ បវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិបច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា '''Sydney Marith''' មកពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដែលបានគ្រងម្កុដ​នៅថ្ងៃ​ទី ​១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ ​២០២៦ នៅ​[[ភ្នំពេញ|រាជធានី​ភ្នំពេញ]]នៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ == ប្រវត្តិ == [[File:Miss_Planet_International_Crown.jpg|thumb|ម្កុដបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិដែលមានតម្លៃ ៣៥០០០០ ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានគោលបំណងរួមនៅក្នុងការលើកកម្ពស់ ការអភិរក្សភពផែនដី និង ជីវិតមនុស្សស្របទៅតាមគោលការណ៍របស់[[:en:UN|អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref name=":14">{{Cite news |date=October 11, 2024 |title=Bevy of beauties set to come to Cambodia for Miss Planet International 2024 |url=https://www.khmertimeskh.com/501572603/bevy-of-beauties-set-to-come-to-cambodia-for-miss-planet-international-2024/ |work=[[Khmer Times]]}}</ref>បេសកកម្មរបស់កម្មវិធីធ្វើឡើងដើម្បីជំរុញនិងផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់បេក្ខនារីដែលប្រាថ្នាចង់ធ្វើជាគំរូល្អនៅក្នុងសហគមន៍របស់ពួកនាងនិងនៅជុំវិញពិភពលោក ដោយជំរុញការផ្លាស់ប្តូរសង្គមដែលពង្រឹងសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះមនុស្សគ្រប់ៗគ្នានិងការថែរក្សានិងឲ្យតម្លៃទៅលើបរិស្ថាន។កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ ដោយអ្នកស្រី '''Min Halimas''' ដែលគេស្គាល់អ្នកស្រីថា '''Halley Amin''' គឺជាប្រធាននិងផលិតកររួមជាមួយនឹងលោក '''Pedro Francisco Marquez''' អតីតនាយកជាតិ(នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៨)នៃ [[:en:Miss_Progress_International|Miss Progress International]] ដែលលោកបានយកជាប្រភពនៃការបំផុសគំនិតនៅក្នុងតួនាទីជានាយកប្រតិបត្តិ។<ref>{{Cite web |title=Miss Planet International {{!}} Sustainable Pageantry |url=https://missplanetinternational.com/ |access-date=2023-07-30 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Planet International {{!}} About |url=https://missplanetinternational.com/about/ |access-date=2024-03-10 |website=Miss Planet International |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=What is Miss Planet International, Where 'Hipon Girl' Will Compete? |url=http://www.reportr.world/news/miss-planet-international-where-herlene-budol-will-compete-a4671-20220830 |access-date=2024-03-18 |website=Preview Ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Beauty Meets Sustainability at Miss Planet International |url=https://eacnews.asia/home/details/25043 |access-date=2024-03-18 |website=EAC News |language=en |archivedate=2024-06-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240617172509/https://eacnews.asia/home/details/25043 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-13 |title=Miss Planet International 2023 launches this week in Cambodia – Khmer Times |url=https://www.khmertimeskh.com/501391646/miss-planet-international-2023-launches-this-week-in-cambodia/ |access-date=2024-03-18 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=theperfectmiss |date=2022-09-05 |title=Miss Planet International is the pageant with the Best Advocacy and prepares proposal to the United Nations |url=https://theperfectmiss.com/miss-planet-international-is-the-pageant-with-the-best-advocacy-and-prepares-proposal-to-the-united-nations/ |access-date=2024-06-30 |website=The Perfect Miss}}</ref> កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជាលើកដំបូងនៅសាលមហោស្រព[[កោះពេជ្រ]]នៅថ្ងៃទី ០១ ខែមីនានៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយមានបេក្ខនារីចំនួន ៣៩ ប្រទេសចូលរួមប្រកួត។កញ្ញា '''Monique Best''' មកពី[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]គឺជាម្ចាស់ជ័យលាភីនិងបានគ្រងម្កុដបរវកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិជាលើកដំបូង។<ref name=":2">{{Cite web|url=https://missosopedia.com/monique-best-of-south-africa-crowned-miss-planet-international-2019/|title=Monique Best of South Africa crowned Miss Planet International 2019|date=11 March 2019|language=en|access-date=2019-03-11|archivedate=2020-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212192307/http://missosopedia.com/monique-best-of-south-africa-crowned-miss-planet-international-2019/|url-status=dead}}</ref>ម្ចាស់ជ័យលាភីបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិឆ្នាំ ២០១៩ ត្រូវបានផ្តល់កិត្តិយសជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតយុវជនដោយសភាពាណិជ្ជកម្មនៃទីក្រុងរបស់នាងហើយបានទទួលសមាជិកភាពពីសភាពាណិជ្ជកម្ម '''Seattle Latino''' ដោយសារការងារមនុស្សធម៌អន្តរជាតិរបស់នាង។<ref name=":3">{{Cite web|url=https://theperfectmiss.com/miss-planet-international-is-a-prime-pageant/|title=Miss Planet International is one of the best pageants in the world|website=The Perfect Miss|language=en|access-date=2019-12-04}}</ref> នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០២០ និង ២០២១ ដោយសារតែ[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺរាតត្បាតសកលកូវីត-១៩]] MPI មិនបានរៀបចំកម្មវិធីប្រឡងនោះទេ។រហូតដល់ឆ្នាំ ២០២២ ទើប MPI បានប្រកាសពីបំណងរៀបចំកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិនៅក្នុង[[អ៊ូហ្គង់ដា|ប្រទេសអ៊ូហ្គង់ដា]]។បើទោះបីជាប្រទេសជាសមាជិកចំនួន ៦៨ បានចុះឈ្មោះនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២២ ក៏ដោយក៏ព្រឹត្តិការណ៍នេះមិនអាចប្រព្រឹត្តទៅបាននោះទេខណៈដែលប្រទេសជាច្រើនបានដកខ្លួនចេញដោយហេតុផលផ្សេងៗ។ការព្រួយបារម្ភអំពីសុខសុវត្ថិភាពនិងដោយសារការផ្ទុះឡើងនៃ[[:en:Ebola|មេរោគ Ebola]] ផងនោះបានធ្វើឲ្យបេក្ខនារីជាច្រើនបានដកខ្លួនចេញតែប៉ុន្មានថ្ងៃមុនព្រឹត្តិការណ៍នេះដែលបណ្តាលឲ្យព្រឹត្តិការណ៍ទាំងមូលមិនអាចដំណើរការបានហើយបណ្តាលឲ្យមានការចំណាយនិងការកក់ទុកលុយប្រហែល ០៥ លានដុល្លារ។ដូច្នេះហើយព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានគ្រោងទុកនៅក្នុង[[អ៊ូហ្គង់ដា|ប្រទេសអ៊ូហ្គង់ដា]]ត្រូវបានលុបចោលហើយកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញភពផែនដីអន្តរជាតិត្រូវប្តូរមកធ្វើនៅឯ[[កម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]វិញហើយបានរៀបចំធ្វើឡើងនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០២៣ នៅសាលមហោស្រព[[កោះពេជ្រ]]នៅក្នុង[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។<ref name=":6">{{Cite news |title=Miss Planet International 2022 Candidates Were Allegedly Deprived of Food and Accommodation in Uganda |url=https://www.preview.ph/culture/miss-planet-international-no-food-accommodation-a2227-20221116-src-cosmo?ref=home_feed_39 |work=Preview Philippines}}</ref><ref>[https://www.abs-cbn.com/life/11/13/22/miss-planet-international-postpones-pageant-to-2023 "Miss Planet International postpones pageant to 2023, to move to Cambodia"]. [[:en:ABS-CBN_News_and_Current_Affairs|ABS-CBN News and Current Affairs]] [[:en:ABS-CBN_News_and_Current_Affairs|ABS-CBN News]] [[:en:ABS-CBN_Corporation|ABS-CBN Corporation]].</ref> == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align:center" ! rowspan="2" |ឆ្នាំប្រកួត ! rowspan="2" |ម្ចាស់ម្កុដ ! colspan="6" |លំដាប់រង ! rowspan="2" |ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! rowspan="2" |ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- !ទី ០១ !ទី ០២ !ទី ០៣ !ទី ០៤ !ទី ០៥ !ទី ០៦ |- |២០២៥ | {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]]<br>Sydney Marith | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|មុិកសុីកូ]]<br>Cristina Meza | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]]<br>Amélie Gigan | {{flagicon|MUS}} [[ម៉ូរីស|ម៉ូរីស]]<br>Amanda Bransbury | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]]<br>Kaho Sugiyama | {{n/a|''មិនមានម្ចាស់តំណែង''}}<!--no title at that time--> | {{n/a|''មិនមានម្ចាស់តំណែង''}}<!--no title at that time--> | rowspan="4" | {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]] | ៣៣ |- | ២០២៤ | {{flagicon|UAE}} [[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]<br>Mahra Lutfi | {{Flagicon|LUX}} [[លុចសំបួ|លុចហ្សំបួរ]]<br>Ghada Ben Eihaj | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]]<br>Panida Kernjida | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]]<br>Viktoria Oshur | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]]<br>Crysthell Ramos | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]<br>Kristina Burkhan | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]]<br>Danielle Lundqvist | ៧១ |- | ២០២៣ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]]<br>Worawalan Phutklang | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]]<br>Loraine Lumatelli | {{flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]]<br>Kateryn Kim Diệp | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]<br>Angelica Briceno | {{flagicon|VEN}} [[វេណេស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]]<br>Marian Pérez | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]]<br>Yumiko Nishimori | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]]<br>Alina Garaeva | ៤២ |- | ២០២២ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]]<br>Maria Luisa Varela | {{flagicon|ZWE}} [[ស៊ីមបាវេ|ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]]<br>Jemima Ruth Mandemwa | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]]<br>Ono Aya | {{flagicon|Vietnam}} [[វៀតណាម|យួន]]<br>Tiffany Hà | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]]<br>Katariina Juselius | {{flagicon|LVA}} [[ឡេតូនី|ឡេតូនី]]<br>Alina Safronova | {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]]<br>Srey Leak Pok | ១៤ |- | ២០២១ | colspan="9" {{n/a|''កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ត្រូវបានលុបចោលដោយសារការផ្ទុះឡើងនៃ[[:en:List of Ebola outbreaks|មេរោគ Ebola]] នៅក្នុងប្រទេសជាម្ចាស់ផ្ទះ។''}} |- | ២០១៩ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]<br>Monique Best | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]]<br>Marisa Phonthirat | {{flagicon|MYS}} [[ម៉ាឡេស៊ី|ម៉ាឡេស៊ី]]<br>Vivian Lin | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]]<br>Nicole Cano | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]]<br>Krizia Nicole Apao Vargas | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]]<br>Guzaliya Izmailova | {{n/a|''មិនមានម្ចាស់តំណែង''}}<!--no title at that time--> | {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]] | ៣៩ |} {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%;" |+ {{nowrap|ប្រទេសឬដែនដីតាមចំនួនម្ចាស់ជ័យលាភី}} !width="200"|ប្រទេស ឬ ដែនដី !width="20"|ចំនួនជ័យលាភី !width="100"|ឆ្នាំប្រកួត |- |{{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]] | rowspan="5" style="text-align: center;" |០១ |២០២៥ |- |{{flagicon|UAE}} [[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] |២០២៤ |- |{{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] |២០២៣ |- |{{flagicon|PHI}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] |២០២២ |- |{{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] |២០១៩ |} {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |+ {{nowrap|ទ្វីបតាមចំនួនម្ចាស់ជ័យលាភី}} !ទ្វីប !ចំនួនឈ្នះ !ប្រទេស ឬ ដែនដី |- | [[អាមេរិកខាងជើង|អាមេរិកខាងជើង]] | style="text-align:center;" |០ | |- | [[អាមេរិកខាងត្បូង|អាមេរិកខាងត្បូង]] | style="text-align:center;" |០ | |- | [[អឺរ៉ុប|អឺរ៉ុប]] | style="text-align:center;" |០ | |- | [[អាស៊ី|អាស៊ី]] | style="text-align:center;" |០៤ |{{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]], {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]], {{flagicon|UAE}} [[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]], {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]] |- | [[អាហ្វ្រិក|អាហ្វ្រិក]] | style="text-align:center;" |០១ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] |- | [[អូសេអានី|អូសេអានី]] | style="text-align:center;" |០ | |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២៥ | ស៊ីដនី ម៉ារិទ្ធ | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Winner | * Miss Best Interview * Miss Popular Vote * Miss Elegant Body |- | rowspan="2" |២០២៤ | ខន សុវណ្ណសូនីតា (ជំនួសតំណែង) | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top 28 | Miss Queen of Vote |- | ដេត ស្រីនាថ (លាលែងចេញពីតំណែង) | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | colspan="2" | |- | ២០២៣ | ដាំ សុភ័ក្រ្តស៊ីនឌី | [[ខេត្តកោះកុង]] | Top 10 | Best National Costume |- | ២០២២ | ពក ស្រីល័ក្ខ | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] | 6th Runner Up | Best National Costume |- | ២០២១ | ប៉ុន សុរ៉ាវត្តី | [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] | colspan="2" rowspan="2" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២០ | គ្មានបេក្ខភាព | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] |- | ២០១៩ | រីចាន់ណាន កល្យាណ | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top 16 | Best National Costume |} == សូមមើលផងដែរ == * [[:en:List of beauty pageants|List of beauty pageants]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == {{Commons category}} {{Subject bar|commons-search=Miss Planet International|q=yes|d=yes|d-search=Q86196156|voy=yes|voy-search=Miss Planet International=l}} *{{Official website|https://missplanetinternational.org/}} {{Authority control}} [[Category:Beauty pageants]] [[Category:International beauty pageants]] [[Category:2019 beauty pageants]] [[Category:Recurring events established in 2019]] [[Category:Beauty pageants for youth]] [[Category:Beauty pageants in Cambodia]] [[Category:Miss Planet International]] == ឯកសារយោង == 5eg94731oddio4vd1v6kt79sw0dppr2 334321 334318 2026-04-16T04:42:46Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 334321 wikitext text/x-wiki {{Short description|International beauty pageant}} {{Infobox pageant |name = Miss Planet International |logo = |type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' |headquarters = [[រាជធានីភ្នំពេញ]], [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] |leader_title3 = ស្ថាបនា |leader_name3 = ថ្ងៃទី ០១ ខែ មីនា ឆ្នាំ ២០១៩ | first = |leader_title = ប្រធាន |leader_name = Halley Amin |leader_title1 = អនុប្រធាន |leader_name1 = Min Ha Ritah |leader_title2 = នាយកប្រតិបត្តិ |leader_name2 = Pedro Francisco |recent = ២០២៥ |current_titleholder = Sydney Marith |titleholder_represents = {{CAM}} |website = https://missplanetinternational.org/ }} '''បវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិ''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Miss Planet International)<ref>{{Cite web |last=balita |date=2024-11-03 |title=Miss Planet International |url=https://balita.mb.com.ph/tags/miss-planet-international/ |access-date=2024-11-02 |website=Balita [[Manila Bulletin]] }}{{Dead link|date=មិថុនា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> គឺជា​កម្មវិធី​ប្រកួត​សម្រស់​អន្តរជាតិ​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​ដែល​រៀបចំ​ដោយ​ស្ថាប័ន[[:en:Miss Planet International|បវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិ]]ដែលមាន​ទីស្នាក់ការ​នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។MPI គឺជាអង្គការមួយដែលផ្តោតលើការលើកកម្ពស់[[គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព]]របស់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref>{{Cite news|date=August 26, 2024|title=In Pictures: Miss Planet Cambodia 2024 candidates unveiled|work=[[Khmer Times]]|url=https://www.khmertimeskh.com/501546818/in-pictures-miss-planet-cambodia-2024-candidates-unveiled/}}</ref>ជាផ្នែកមួយនៃបេសកកម្មនេះការបង្កើតកម្មវិធីប្រឡងនេះឡើងគឺនៅក្នុងគោលបំណងជ្រើសរើសឯកអគ្គរដ្ឋទូតមកពីប្រទេសនីមួយៗដែលបានមកចូលរួម។ '''បវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិ'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា '''Sydney Marith''' មកពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដែលបានគ្រងម្កុដ​នៅថ្ងៃ​ទី ​១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ ​២០២៦ នៅ​[[ភ្នំពេញ|រាជធានី​ភ្នំពេញ]]នៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ == ប្រវត្តិ == [[File:Miss_Planet_International_Crown.jpg|thumb|ម្កុដបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិដែលមានតម្លៃ ៣៥០០០០ ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក]] កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានគោលបំណងរួមនៅក្នុងការលើកកម្ពស់ ការអភិរក្សភពផែនដី និង ជីវិតមនុស្សស្របទៅតាមគោលការណ៍របស់[[:en:UN|អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref name=":14">{{Cite news |date=October 11, 2024 |title=Bevy of beauties set to come to Cambodia for Miss Planet International 2024 |url=https://www.khmertimeskh.com/501572603/bevy-of-beauties-set-to-come-to-cambodia-for-miss-planet-international-2024/ |work=[[Khmer Times]]}}</ref>បេសកកម្មរបស់កម្មវិធីធ្វើឡើងដើម្បីជំរុញនិងផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់បេក្ខនារីដែលប្រាថ្នាចង់ធ្វើជាគំរូល្អនៅក្នុងសហគមន៍របស់ពួកនាងនិងនៅជុំវិញពិភពលោក ដោយជំរុញការផ្លាស់ប្តូរសង្គមដែលពង្រឹងសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះមនុស្សគ្រប់ៗគ្នានិងការថែរក្សានិងឲ្យតម្លៃទៅលើបរិស្ថាន។កម្មវិធីប្រឡងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ ដោយអ្នកស្រី '''Min Halimas''' ដែលគេស្គាល់អ្នកស្រីថា '''Halley Amin''' គឺជាប្រធាននិងផលិតកររួមជាមួយនឹងលោក '''Pedro Francisco Marquez''' អតីតនាយកជាតិ(នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៨)នៃ [[:en:Miss_Progress_International|Miss Progress International]] ដែលលោកបានយកជាប្រភពនៃការបំផុសគំនិតនៅក្នុងតួនាទីជានាយកប្រតិបត្តិ។<ref>{{Cite web |title=Miss Planet International {{!}} Sustainable Pageantry |url=https://missplanetinternational.com/ |access-date=2023-07-30 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Planet International {{!}} About |url=https://missplanetinternational.com/about/ |access-date=2024-03-10 |website=Miss Planet International |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=What is Miss Planet International, Where 'Hipon Girl' Will Compete? |url=http://www.reportr.world/news/miss-planet-international-where-herlene-budol-will-compete-a4671-20220830 |access-date=2024-03-18 |website=Preview Ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Beauty Meets Sustainability at Miss Planet International |url=https://eacnews.asia/home/details/25043 |access-date=2024-03-18 |website=EAC News |language=en |archivedate=2024-06-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240617172509/https://eacnews.asia/home/details/25043 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-13 |title=Miss Planet International 2023 launches this week in Cambodia – Khmer Times |url=https://www.khmertimeskh.com/501391646/miss-planet-international-2023-launches-this-week-in-cambodia/ |access-date=2024-03-18 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=theperfectmiss |date=2022-09-05 |title=Miss Planet International is the pageant with the Best Advocacy and prepares proposal to the United Nations |url=https://theperfectmiss.com/miss-planet-international-is-the-pageant-with-the-best-advocacy-and-prepares-proposal-to-the-united-nations/ |access-date=2024-06-30 |website=The Perfect Miss}}</ref> កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជាលើកដំបូងនៅសាលមហោស្រព[[កោះពេជ្រ]]នៅថ្ងៃទី ០១ ខែមីនានៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយមានបេក្ខនារីចំនួន ៣៩ ប្រទេសចូលរួមប្រកួត។កញ្ញា '''Monique Best''' មកពី[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]គឺជាម្ចាស់ជ័យលាភីនិងបានគ្រងម្កុដបរវកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិជាលើកដំបូង។<ref name=":2">{{Cite web|url=https://missosopedia.com/monique-best-of-south-africa-crowned-miss-planet-international-2019/|title=Monique Best of South Africa crowned Miss Planet International 2019|date=11 March 2019|language=en|access-date=2019-03-11|archivedate=2020-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212192307/http://missosopedia.com/monique-best-of-south-africa-crowned-miss-planet-international-2019/|url-status=dead}}</ref>ម្ចាស់ជ័យលាភីបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិឆ្នាំ ២០១៩ ត្រូវបានផ្តល់កិត្តិយសជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតយុវជនដោយសភាពាណិជ្ជកម្មនៃទីក្រុងរបស់នាងហើយបានទទួលសមាជិកភាពពីសភាពាណិជ្ជកម្ម '''Seattle Latino''' ដោយសារការងារមនុស្សធម៌អន្តរជាតិរបស់នាង។<ref name=":3">{{Cite web|url=https://theperfectmiss.com/miss-planet-international-is-a-prime-pageant/|title=Miss Planet International is one of the best pageants in the world|website=The Perfect Miss|language=en|access-date=2019-12-04}}</ref> នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០២០ និង ២០២១ ដោយសារតែ[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺរាតត្បាតសកលកូវីត-១៩]] MPI មិនបានរៀបចំកម្មវិធីប្រឡងនោះទេ។រហូតដល់ឆ្នាំ ២០២២ ទើប MPI បានប្រកាសពីបំណងរៀបចំកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិនៅក្នុង[[អ៊ូហ្គង់ដា|ប្រទេសអ៊ូហ្គង់ដា]]។បើទោះបីជាប្រទេសជាសមាជិកចំនួន ៦៨ បានចុះឈ្មោះនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២២ ក៏ដោយក៏ព្រឹត្តិការណ៍នេះមិនអាចប្រព្រឹត្តទៅបាននោះទេខណៈដែលប្រទេសជាច្រើនបានដកខ្លួនចេញដោយហេតុផលផ្សេងៗ។ការព្រួយបារម្ភអំពីសុខសុវត្ថិភាពនិងដោយសារការផ្ទុះឡើងនៃ[[:en:Ebola|មេរោគ Ebola]] ផងនោះបានធ្វើឲ្យបេក្ខនារីជាច្រើនបានដកខ្លួនចេញតែប៉ុន្មានថ្ងៃមុនព្រឹត្តិការណ៍នេះដែលបណ្តាលឲ្យព្រឹត្តិការណ៍ទាំងមូលមិនអាចដំណើរការបានហើយបណ្តាលឲ្យមានការចំណាយនិងការកក់ទុកលុយប្រហែល ០៥ លានដុល្លារ។ដូច្នេះហើយព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានគ្រោងទុកនៅក្នុង[[អ៊ូហ្គង់ដា|ប្រទេសអ៊ូហ្គង់ដា]]ត្រូវបានលុបចោលហើយកម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញភពផែនដីអន្តរជាតិត្រូវប្តូរមកធ្វើនៅឯ[[កម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]វិញហើយបានរៀបចំធ្វើឡើងនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០២៣ នៅសាលមហោស្រព[[កោះពេជ្រ]]នៅក្នុង[[រាជធានីភ្នំពេញ]]។<ref name=":6">{{Cite news |title=Miss Planet International 2022 Candidates Were Allegedly Deprived of Food and Accommodation in Uganda |url=https://www.preview.ph/culture/miss-planet-international-no-food-accommodation-a2227-20221116-src-cosmo?ref=home_feed_39 |work=Preview Philippines}}</ref><ref>[https://www.abs-cbn.com/life/11/13/22/miss-planet-international-postpones-pageant-to-2023 "Miss Planet International postpones pageant to 2023, to move to Cambodia"]. [[:en:ABS-CBN_News_and_Current_Affairs|ABS-CBN News and Current Affairs]] [[:en:ABS-CBN_News_and_Current_Affairs|ABS-CBN News]] [[:en:ABS-CBN_Corporation|ABS-CBN Corporation]].</ref> == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align:center" ! rowspan="2" |ឆ្នាំប្រកួត ! rowspan="2" |ម្ចាស់ម្កុដ ! colspan="6" |លំដាប់រង ! rowspan="2" |ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! rowspan="2" |ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- !ទី ០១ !ទី ០២ !ទី ០៣ !ទី ០៤ !ទី ០៥ !ទី ០៦ |- |២០២៥ | {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]]<br>Sydney Marith | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|មុិកសុីកូ]]<br>Cristina Meza | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]]<br>Amélie Gigan | {{flagicon|MUS}} [[ម៉ូរីស|ម៉ូរីស]]<br>Amanda Bransbury | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]]<br>Kaho Sugiyama | {{n/a|''មិនមានម្ចាស់តំណែង''}}<!--no title at that time--> | {{n/a|''មិនមានម្ចាស់តំណែង''}}<!--no title at that time--> | rowspan="4" | {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]] | ៣៣ |- | ២០២៤ | {{flagicon|UAE}} [[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]<br>Mahra Lutfi | {{Flagicon|LUX}} [[លុចសំបួ|លុចហ្សំបួរ]]<br>Ghada Ben Eihaj | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]]<br>Panida Kernjida | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]]<br>Viktoria Oshur | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]]<br>Crysthell Ramos | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]<br>Kristina Burkhan | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]]<br>Danielle Lundqvist | ៧១ |- | ២០២៣ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]]<br>Worawalan Phutklang | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]]<br>Loraine Lumatelli | {{flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]]<br>Kateryn Kim Diệp | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]<br>Angelica Briceno | {{flagicon|VEN}} [[វេណេស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]]<br>Marian Pérez | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]]<br>Yumiko Nishimori | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]]<br>Alina Garaeva | ៤២ |- | ២០២២ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]]<br>Maria Luisa Varela | {{flagicon|ZWE}} [[ស៊ីមបាវេ|ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]]<br>Jemima Ruth Mandemwa | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]]<br>Ono Aya | {{flagicon|Vietnam}} [[វៀតណាម|យួន]]<br>Tiffany Hà | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]]<br>Katariina Juselius | {{flagicon|LVA}} [[ឡេតូនី|ឡេតូនី]]<br>Alina Safronova | {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]]<br>Srey Leak Pok | ១៤ |- | ២០២១ | colspan="9" {{n/a|''កម្មវិធីប្រឡងបវរកញ្ញាភពផែនដីអន្តរជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ត្រូវបានលុបចោលដោយសារការផ្ទុះឡើងនៃ[[:en:List of Ebola outbreaks|មេរោគ Ebola]] នៅក្នុងប្រទេសជាម្ចាស់ផ្ទះ។''}} |- | ២០១៩ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]<br>Monique Best | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]]<br>Marisa Phonthirat | {{flagicon|MYS}} [[ម៉ាឡេស៊ី|ម៉ាឡេស៊ី]]<br>Vivian Lin | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]]<br>Nicole Cano | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]]<br>Krizia Nicole Apao Vargas | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]]<br>Guzaliya Izmailova | {{n/a|''មិនមានម្ចាស់តំណែង''}}<!--no title at that time--> | {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]] | ៣៩ |} {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%;" |+ {{nowrap|ប្រទេសឬដែនដីតាមចំនួនម្ចាស់ជ័យលាភី}} !width="200"|ប្រទេស ឬ ដែនដី !width="20"|ចំនួនជ័យលាភី !width="100"|ឆ្នាំប្រកួត |- |{{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]] | rowspan="5" style="text-align: center;" |០១ |២០២៥ |- |{{flagicon|UAE}} [[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] |២០២៤ |- |{{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] |២០២៣ |- |{{flagicon|PHI}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] |២០២២ |- |{{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] |២០១៩ |} {| class="wikitable" style="font-size: 85%;" |+ {{nowrap|ទ្វីបតាមចំនួនម្ចាស់ជ័យលាភី}} !ទ្វីប !ចំនួនឈ្នះ !ប្រទេស ឬ ដែនដី |- | [[អាមេរិកខាងជើង|អាមេរិកខាងជើង]] | style="text-align:center;" |០ | |- | [[អាមេរិកខាងត្បូង|អាមេរិកខាងត្បូង]] | style="text-align:center;" |០ | |- | [[អឺរ៉ុប|អឺរ៉ុប]] | style="text-align:center;" |០ | |- | [[អាស៊ី|អាស៊ី]] | style="text-align:center;" |០៤ |{{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]], {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]], {{flagicon|UAE}} [[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]], {{flagicon|CAM}} [[កម្ពុជា|កម្ពុជា]] |- | [[អាហ្វ្រិក|អាហ្វ្រិក]] | style="text-align:center;" |០១ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] |- | [[អូសេអានី|អូសេអានី]] | style="text-align:center;" |០ | |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | ២០២៥ | ស៊ីដនី ម៉ារិទ្ធ | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Winner | * Miss Best Interview * Miss Popular Vote * Miss Elegant Body |- | rowspan="2" |២០២៤ | ខន សុវណ្ណសូនីតា (ជំនួសតំណែង) | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top 28 | Miss Queen of Vote |- | ដេត ស្រីនាថ (លាលែងចេញពីតំណែង) | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | colspan="2" | |- | ២០២៣ | ដាំ សុភ័ក្រ្តស៊ីនឌី | [[ខេត្តកោះកុង]] | Top 10 | Best National Costume |- | ២០២២ | ពក ស្រីល័ក្ខ | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] | 6th Runner Up | Best National Costume |- | ២០២១ | ប៉ុន សុរ៉ាវត្តី | [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] | colspan="2" rowspan="2" | ''គ្មានការប្រកួតប្រជែង'' |- | ២០២០ | គ្មានបេក្ខភាព | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] |- | ២០១៩ | រីចាន់ណាន កល្យាណ | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top 16 | Best National Costume |} == សូមមើលផងដែរ == * [[:en:List of beauty pageants|List of beauty pageants]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == {{Commons category}} {{Subject bar|commons-search=Miss Planet International|q=yes|d=yes|d-search=Q86196156|voy=yes|voy-search=Miss Planet International=l}} *{{Official website|https://missplanetinternational.org/}} {{Authority control}} [[Category:Beauty pageants]] [[Category:International beauty pageants]] [[Category:2019 beauty pageants]] [[Category:Recurring events established in 2019]] [[Category:Beauty pageants for youth]] [[Category:Beauty pageants in Cambodia]] [[Category:Miss Planet International]] == ឯកសារយោង == ksg3p3sbokn8t2ilklnusum47uljvvw