វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 23271 334614 334603 2026-04-23T15:41:03Z TheRandomGoober 27248 /* យុទ្ធនាការ ២៧៥ */ 334614 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict = សង្គ្រាមវៀតណាម<br /><small>{{nobold|Chiến tranh Việt Nam}}</small> |partof = [[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន]] និង [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] |image ={{Multiple image | image1 = U.S. Army UH-1H Hueys insert ARVN troops at Khâm Đức, Vietnam, 12 July 1970 (79431435).jpg | caption1 = [[បិល្លUH-១ អ៊ីររ៉ឹខយ|ឧទ្ធម្ភាគចក្របិល្លUH-១H]]​ របស់អាមេរិកកំពុងទម្លាក់ទាហានវៀតណាមខាងត្បូង, ១៩៧០ | image2 = Pavnbattle.jpg | caption2 = ទាហាននៃ[[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង]]នៅក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ ប្រ. ១៩៦៦ | image3 = Hue Massacre Interment.jpg | caption3 = ការបញ្ចុះសពជនស៊ីវិលដែលបានស្លាប់ក្នុង[[ការសម្លាប់រង្គាលនោហ៊ូអេ|ព្រឹត្តិការណ៍សម្លាប់រង្គាលហ៊ូអេ]], ១៩៦៨ | image4 = Flame Thrower. Operation New Castle. - NARA - 532488.tif | caption4 = [[កងម៉ារីនសហរដ្ឋអាមេរិក|កងម៉ារីនអាមេរិក]]កំពុងប្រើប្រាស់[[កាំភ្លើងព្រួសភ្លើង]], ១៩៦៧ | image5 = A-4E Skyhawk of VA-56 drops bomb over Vietnam c1966.jpg | caption5 = យន្តហោះ [[ដោក្លាសអេ-៤ ស្កាយហក|អេ-៤ ស្កាយហក]] របស់អាមេរិកក្នុងប្រតិបត្តិការទម្លាក់គ្រាប់បែក, ១៩៦៦ | image6 = Saigon Execution.jpg | caption6 = ''[[ការប្រហារជីវិតសៃហ្គន]]''៖ ឧត្តមសេនីយ៍វៀតណាមខាងត្បូង លោក[[ង្វៀន ង៉ុកលាន់]]កំពុងបាញ់ប្រហារជីវិតមន្ត្រីយោធា[[វៀតកុង]] លោក[[ការប្រហារជីវិតសៃហ្គន|ង្វៀន វ៉ាន់លែម]]ក្នុងកំឡុង[[ការវាយលុកតេត|ប្រតិបត្តិការវាយលុកតេត]], ១៩៦៨ | width = 180 | perrow = 1/2/2/1 | border = infobox | total_width = 300 }} |date = ១ វិច្ឆិកា ១៩៥៥<ref group=A name="start date" />&nbsp;– ៣០ មេសា ១៨៧៥<br>(១៩ ឆ្នាំ, ៥ ខែ និង ២៩ ថ្ងៃ) |place = {{flatlist| * [[វៀតណាមខាងត្បូង]] * [[វៀតណាមខាងជើង]] * [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]] * [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|កម្ពុជា]] * [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] * [[ឈូងសមុទ្រថៃ]] (សង្គ្រាមបានបែកចូលក្នុងប្រទេស[[ថៃ]] និង[[ចិន]]បន្តិចបន្តួច)}} |territory = {{bulleted list | ការបង្រួបបង្រួម[[វៀតណាមខាងជើង]] និង[[វៀតណាមខាងត្បូង|ខាងត្បូង]]ទៅជា​[[វៀតណាម|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ | ចិនចូលគ្រប់គ្រង[[ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែល]]}} |result = ជ័យជំនះ[[វៀតណាមខាងជើង]] |combatant1 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[វៀតណាមខាងជើង]] * {{flagicon|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} [[វៀតកុង]] និង [[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង|រ.ប.ប.]] * {{flagicon|Laos}} [[ប៉ៈថេតឡាវ]] * {{flagicon|Cambodia|1975}} [[ខ្មែរក្រហម]] * {{flagicon|Cambodia}} [[រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា]] * {{flag|ចិន}} * {{flag|សហភាពសូវៀត|1955}} * {{flag|កូរ៉េខាងជើង|1948}} {{Endplainlist}} |combatant2 = {{Plainlist}} * {{flag|វៀតណាមខាងត្បូង}} * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}} * {{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}} * {{flag|អូស្ត្រាលី}} * {{flag|នូវែលសេឡង់}} * {{flagicon|Laos|1952}} [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]] (ពីឆ្នាំ១៩៥៩) * {{flag|សាធារណរដ្ឋខ្មែរ}}​ * {{flag|ថៃ}} ​ * {{flag|ហ្វីលីពីន|1919}} * {{flag|តៃវ៉ាន់}}<ref>{{cite web|url=http://www.psywarrior.com/AlliesRepublicVietnam.html|title=ALLIES OF THE REPUBLIC OF VIETNAM |accessdate=24 September 2011 }}</ref> {{Endplainlist}} |strength2 = '''≈១,៤២០,០០០ (១៩៦៨)''' {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតណាមខាងត្បូង'''៖<br />៨៥០,០០០ ១៩៦៨)<br />១,៥០០,០០០ (១៩៧៤–១៩៧៥)<ref>{{Cite book |last=Le Gro |first=William |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-29/CMH_Pub_90-29.pdf |title=Vietnam from ceasefire to capitulation |publisher=US Army Center of Military History |year=1985 |isbn=978-1-4102-2542-9 |page=28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230202012033/https://history.army.mil/html/books/090/90-29/CMH_Pub_90-29.pdf|archive-date=February 2, 2023}}</ref> * {{Flagdeco|សហរដ្ឋ|1960}} '''សហរដ្ឋអាមេរិក'''៖<br />សរុប ២,៧០៩,៩១៨ បានបម្រើការក្នុងវៀតណាម<br />៥៤៣,៤០០០ (ចំនួនកំពូល, មេសា​ ១៩៦៩)<ref name=Tucker/>{{Rp|xlv}} * {{Flagdeco|កម្ពុជា|1970}} '''សាធារណរដ្ឋខ្មែរ'''៖<br />២០០,០០០ (១៩៧៣){{Citation needed|date=March 2026}} * {{Flagdeco|ឡាវ|1952}} '''ឡាវ'''៖<br />៧២,០០០ (កងទ័ព និងជីវពល[[ជនជាតិហ្មុង|ហ្មុង]])<ref>{{Cite web |title=The rise of Communism |url=http://www.footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101117114707/http://footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism/ |archive-date=17 November 2010 |access-date=9 March 2026 |website=www.footprinttravelguides.com |archivedate=17 វិច្ឆិកា 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101117114707/http://footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Hmong rebellion in Laos |url=http://members.ozemail.com.au/~yeulee/Topical/Hmong%20rebellion%20in%20Laos.html |access-date=9 March 2026 |website=Members.ozemail.com.au|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230156/http://members.ozemail.com.au/~yeulee/Topical/Hmong%20rebellion%20in%20Laos.html|archive-date=April 4, 2023}}</ref> * {{Flagicon image|Flag of South Korea (1949–1984).svg}} '''កូរ៉េខាងត្បូង'''៖<br />៤៨,០០០ ក្នុងមួយឆ្នាំ (១៩៦៥–១៩៧៣ ដោយចំនួនសរុប ៣២០,០០០) * {{Flagdeco|ថៃ|1939}} '''ថៃ'''៖ ៣២,០០០ ក្នុងមួយឆ្នាំ (១៩៦៥–១៩៧៣)<br />(នៅវៀតណាម<ref>{{Cite web |title=Vietnam War Allied Troop Levels 1960–73 |url=http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160802134052/http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm |archive-date=2 August 2016 |access-date=9 March 2026 |archivedate=2 សីហា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160802134052/http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm }}, accessed 9 March 2026</ref> និងឡាវ){{Citation needed|date=March 2026}} * {{Flagdeco|អូស្ត្រាលី}} '''អូស្ត្រាលី'''៖ ៥០,១៩០ សរុប<br />(ចំនួនកំពូល៖ ៨,៣០០)<ref>{{Cite web |last1=Doyle |first1=Jeff |last2=Grey |first2=Jeffrey |last3=Pierce |first3=Peter |date=2002 |title=Australia's Vietnam War – A Select Chronology of Australian Involvement in the Vietnam War |url=https://researchonline.jcu.edu.au/14206/3/14206_Doyle_et_al_2002_Back_Pages.pdf |publisher=Texas A&M University Press|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110165929/https://researchonline.jcu.edu.au/14206/3/14206_Doyle_et_al_2002_Back_Pages.pdf|archive-date=November 10, 2022}}</ref> * {{Flagdeco|នូវែលសេឡង់}} '''នូវែលសេឡង់'''៖ ចំនួនកំពូល៖ ៥៥២ ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨<ref name=Blackburn>{{cite book|last=Blackburn|first=Robert M.|title=Mercenaries and Lyndon Johnson's "More Flage": The Hiring of Korean, Filipino, and Thai Soldiers in the Vietnam War|publisher=McFarland|year=1994|isbn=0-89950-931-2}}</ref>{{rp|158}} * {{Flagdeco|ហ្វីលីពីន|1919}} '''ហ្វីលីពីន'''៖ ២,០៦១ {{Endplainlist}} |strength1 = '''≈៨៦០,០០០ (១៩៦៧)''' {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងជើង}} '''វៀតណាមខាងជើង'''៖<br />៦៩០,០០០ (រួមមាន [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|កងទ័ពប្រជាជន]] និងវៀតកុងក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦){{Refn|group=ស|យោងទៅតាមប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវការទីក្រុងហាណូយ វៀតកុងគឺជាស្ថាប័នមួយក្រោមកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម។<ref>{{Harvnb|Military History Institute of Vietnam|2002|p=182}}. "By the end of 1966 the total strength of our armed forces was 690,000 soldiers."</ref>}} * {{Flagdeco|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតកុង'''៖<br />~២០០,០០០ (ចំនួនប៉ាន់ស្មានឆ្នាំ១៩៦៨)<ref>{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |title=The Vietnam Experience The North |last2=Lipsman |first2=Samuel |last3=Maitland |first3=Terence |publisher=Time Life Education |year=1986 |isbn=978-0-939526-21-5 |pages=45–49}}</ref> * {{Flagdeco|ចិន|1949}} '''ចិន'''៖<br />១៧០,០០០ (១៩៦៨)<br />សរុប ៣២០,០០០<ref name="Toledo Blade 320,000 Chinese troops">{{Cite news |date=16 May 1989 |title=China admits 320,000 troops fought in Vietnam |work=Toledo Blade |agency=Reuters |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19890516&id=HkRPAAAAIBAJ&pg=3769,1925460 |access-date=9 March 2026 |archive-date=2 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702034430/https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19890516&id=HkRPAAAAIBAJ&pg=3769,1925460 |url-status=live }}</ref><ref name="Roy">{{Cite book |last=Roy |first=Denny |url=https://archive.org/details/chinasforeignrel0000royd/page/27 |title=China's Foreign Relations |publisher=Rowman & Littlefield |year=1998 |isbn=978-0-8476-9013-8 |page=[https://archive.org/details/chinasforeignrel0000royd/page/27 27]}}</ref><ref name="Womack">{{Cite book |last=Womack |first=Brantly |title=China and Vietnam |year=2006 |isbn=978-0-521-61834-2 |page=[{{GBurl|id=GaZvX2BzeegC|p=176}} 179]|publisher=Cambridge University Press }}</ref> * {{Flagdeco|កម្ពុជា|1975}} '''ខ្មែរក្រហម'''៖<br />៧០,០០០ (១៩៧២)<ref name="Tucker">{{Cite book |last=Tucker |first=Spencer C |title=The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-85109-960-3}}</ref>{{Rp|376}} * {{Flagdeco|ឡាវ}} '''ប៉ៈថេតឡាវ''':<br />៤៨,០០០ (១៩៧០)<ref>{{Cite web |title=Area Handbook Series Laos |url=http://www.country-data.com/frd/cs/laos/la_glos.html#Lao |access-date=9 March 2026 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307033933/http://www.country-data.com/frd/cs/laos/la_glos.html#Lao |url-status=live }}</ref> * {{Flagdeco|សហភាពសូវៀត}} '''សហភាពសូវៀត'''៖ ~៣,០០០<ref>{{Cite book |last=O'Ballance |first=Edgar |title=Tracks of the bear: Soviet imprints in the seventies |publisher=Presidio |year=1982 |isbn=978-0-89141-133-8 |page=171}}</ref> * {{Flagdeco|កូរ៉េខាងជើង|1948}} '''កូរ៉េខាងជើង'''៖ ២០០<ref>{{Cite news |last=Pham Thi Thu Thuy |date=1 August 2013 |title=The colorful history of North Korea-Vietnam relations |work=[[NK News]] |url=https://www.nknews.org/2013/08/the-colorful-history-of-north-korea-vietnam-relations/ |access-date=9 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150424055821/http://www.nknews.org/2013/08/the-colorful-history-of-north-korea-vietnam-relations/|archive-date=April 24, 2015}}</ref> {{Endplainlist}} |commander2 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] {{Assassinated|ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង្វៀន កាវកី]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី|ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]] {{Assassinated|ឃាតកម្មចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី}} * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[លីនដឹន បេន ចនសុន|លីនដឹន ប. ចនសុន]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[រីឆាដ និចសុន]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[រ៉ូបឺត ស៉្ទ្រេង មាំខណឺមែរ៉ា|រ៉ូបឺត​ មាំខណឺមែរ៉ា]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[មែលវីន ឡ៊ែរដ៍]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[វ៉ឹល្លៀម វ៉ិសស្មលែន្ត៍]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ខ្រាយអឹន វ៉ឹល្លៀម អេប៊្រែមស៍|ខ្រាយអឹន អេប្រែមស៍]] * [[មេដឹកនាំនៃសង្គ្រាមវៀតណាម|...''និងមេដឹកនាំដទៃទៀត'']] {{Endplainlist}} |commander1 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ហូ ជីមិញ]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ឡេ ស៊ួន]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[វ៉ក ង្វៀនសាប]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ហ្វាម វ៉ាន់ដុង]] * {{flagicon|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} [[ជិន វ៉ាន់ចា]] * [[មេដឹកនាំនៃសង្គ្រាមវៀតណាម|...''និងមេដឹកនាំដទៃទៀត'']] {{Endplainlist}} |casualties2 = {{Plainlist}} * '''{{Flagu|វៀតណាមខាងត្បូង}}'''៖<br />'''ស្លាប់៖'''<br/>១៩៥,០០០–៤៣០,០០០ (ស៊ីវិល)<ref name=Hirschman/><ref name="Lewy">{{Cite book |last=Lewy |first=Guenter |title=America in Vietnam |publisher=Oxford University Press |year=1978 |isbn=978-0-19-987423-1 |author-link=Guenter Lewy}}</ref>{{Rp|450–453}}{{sfn|Thayer|1985}}<br />៣១៣,០០០ (យោធិនសរុប)<ref name="Rummel">{{Citation |last=Rummel |first=R. J. |title=Vietnam Democide |url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB6.1A.GIF |work=Freedom, Democracy, Peace; Power, Democide, and War, University of Hawaii System |year=1997 |format=GIF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313125242/http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB6.1A.GIF|archive-date=March 13, 2023}}</ref>(ក្នុងនោះមាន ២៥៤,២៥៦ នាក់ស្លាប់ក្នុងសមរភូមិ (រវាងឆ្នាំ១៩៦០ និងឆ្នាំ១៩៧៤)<ref name="Clarke">{{Cite book |last=Clarke |first=Jeffrey J. |title=United States Army in Vietnam: Advice and Support: The Final Years, 1965–1973 |publisher=Center of Military History, United States Army |year=1988 |quote=The Army of the Republic of Vietnam suffered 254,256 recorded combat deaths between 1960 and 1974, with the highest number of recorded deaths being in 1972, with 39,587 combat deaths}}</ref>{{Rp|275}}<br/>'''របួស៖''' ១,១៧០,០០០ (យោធិន)<ref name=Tucker/>{{Rp|}}<br />'''ចាប់ខ្លួន៖''' ≈១,០០០,០០០<ref>{{cite book |last1=Hosmer |first1=Stephen T. |last2=Jenkins |first2=Brian Michael |last3=Kellen |first3=Konrad |title=The Fall of South Vietnam: Statements by Vietnamese Military and Civilian Leaders |date=1978 |publisher=Rand |isbn=978-0-8330-0045-3 |oclc=855302546 |url=https://www.rand.org/pubs/reports/R2208.html }}{{page needed|date=May 2025}}</ref> * '''{{Flagu|សហរដ្ឋ|1960}}'''៖<br />៥៨,២៨១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="2new">{{Cite press release |title=2021 NAME ADDITIONS AND STATUS CHANGES ON THE VIETNAM VETERANS MEMORIAL |date=4 May 2021 |url=https://www.vvmf.org/News/2021-Name-Additions-and-Status-Changes-on-the-Vietnam-Veterans-Memorial/ |author=Vietnam Veterans Memorial Fund|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230429132111/https://www.vvmf.org/News/2021-Name-Additions-and-Status-Changes-on-the-Vietnam-Veterans-Memorial/|archive-date=April 29, 2023}}</ref> (៤៧,៤៣៤ ក្នុងសមរភូមិ)<ref>{{Citation |title=National Archives–Vietnam War US Military Fatal Casualties |date=15 August 2016 |url=https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |access-date=29 July 2020 |archive-date=26 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526173917/https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |url-status=live }}</ref><ref>[https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile "Vietnam War U.S. Military Fatal Casualty Statistics: HOSTILE OR NON-HOSTILE DEATH INDICATOR."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200526173917/https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |date=26 May 2020 }} US National Archives. 29 April 2008. Accessed 9 March 2026.</ref><br />៣០៣,៦៤៤ នាក់បានរងរបួស<ref name="USd&w" group="ស" /> * '''{{Flagu|ឡាវ|1952}}'''៖ ទាហានប្រមាណ​១៥,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite book |last1=Lomperis |first1=Timothy J. |title=From People's War to People's Rule: Insurgency, Intervention, and the Lessons of Vietnam |date=1996 |publisher=University of North Carolina Press |isbn=978-0-8078-2273-9 }}</ref> * '''{{Flagdeco|កម្ពុជា|1970}}''' '''សាធារណរដ្ឋខ្មែរ'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagicon image|Flag of South Korea (1949–1984).svg}}''' '''កូរ៉េខាងត្បូង'''៖ ៥,០៩៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, ១០,៩៦២ នាក់បានរងរបួស និង ៤ នាក់បានបាត់ខ្លួន * '''{{Flagu|អូស្ត្រាលី}}'''៖ ៥២៦ បានបាត់បង់ជីវិត និង ៣,១២៩ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite web |url=https://www.dva.gov.au/news/latest-stories/remembering-those-who-served-in-the-vietnam-war |title=Remembering those who served in the Vietnam War |access-date=2026-03-09 |year=2025 |publisher=Australian Government - Department of Veterans' Affairs}}</ref><ref>{{Cite web |title=Australian casualties in the Vietnam War, 1962–72 |url=http://www.awm.gov.au/encyclopedia/vietnam/statistics |access-date=9 March 2026 |publisher=Australian War Memorial|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230214111653/https://www.awm.gov.au/articles/encyclopedia/vietnam/statistics|archive-date=February 14, 2023}}</ref> * '''{{Flagu|ថៃ|1939}}'''៖ ៣៥១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name=Tucker/>{{Rp|}} * '''{{Flagu|នូវែលសេឡង់}}'''៖ ៣៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web |date=16 July 1965 |title=Overview of the war in Vietnam |url=http://vietnamwar.govt.nz/resources |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726010609/http://vietnamwar.govt.nz/resources |archive-date=26 July 2013 |access-date=9 March 2026 |publisher=New Zealand and the Vietnam War |archivedate=26 កក្កដា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726010609/http://vietnamwar.govt.nz/resources }}</ref> * '''{{Flagu|តៃវ៉ាន់}}'''៖ ២៥ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web |date=2 October 2013 |title=America Wasn't the Only Foreign Power in the Vietnam War |url=http://militaryhistorynow.com/2013/10/02/the-international-vietnam-war-the-other-world-powers-that-fought-in-south-east-asia/ |access-date=9 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418045659/http://militaryhistorynow.com/2013/10/02/the-international-vietnam-war-the-other-world-powers-that-fought-in-south-east-asia/|archive-date=April 18, 2023}}</ref><br />១៧​ នាក់បានចាប់ខ្លួន<ref>{{cite news |id={{ProQuest|115866424}} |title=Vietnam Reds Said to Hold 17 From Taiwan as Spies |url=https://www.nytimes.com/1964/07/13/archives/vietnam-reds-said-to-hold-17-from-taiwan-as-spies.html |work=The New York Times |date=13 July 1964 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307170856/https://www.nytimes.com/1964/07/13/archives/vietnam-reds-said-to-hold-17-from-taiwan-as-spies.html |archive-date=March 7, 2023 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> * '''{{flagdeco|ហ្វីលីពីន|1919}}''' '''ហ្វីលីពីន'''៖ ៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite book |last1=Larsen |first1=Stanley Robert |last2=Collins, Jr. |first2=James Lawton |title=Allied Participation in Vietnam |date=2005 |url=https://history.army.mil/Portals/143/Images/Publications/Publication%20By%20Title%20Images/A%20Titles%20PDF/CMH_Pub_90-5-1.pdf?ver=kNA54nobZmjnmnuA6dNRng%3d%3d }}</ref> ៦៤ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web |date=March 1970 |title=Asian Allies in Vietnam |url=http://175thengineers.homestead.com/Philcav.pdf |access-date=9 March 2026 |publisher=Embassy of South Vietnam|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230521032045/http://175thengineers.homestead.com/Philcav.pdf|archive-date=May 21, 2023}}</ref> {{Endplainlist}} '''ចំនួនយោធិនស្លាប់សរុប<br />៣៣៣,៦២៥ (១៩៦០–១៩៧៤) – ៣៩២,៣៦៩ (សរុប)'''<br />'''ចំនួនយោធិនរបួស៖<br />≈១,៣៤០,០០០+'''<ref name=Tucker/>{{Rp|}}<br />'''ចំនួនយោធិនចាប់ខ្លួនសរុប៖<br /> ១,០០០,០០០+ (ចំ.ប៉ា.ស្ម)''' |casualties1 = {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងជើង}}{{Flagdeco|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតណាមខាងជើង និងវៀតកុង'''៖<br />'''ស្លាប់'''៖<br/>៣០,០០០–១៨២,០០០ (ស៊ីវិល)<ref name=Tucker/>{{Rp|176}}<ref name="Hirschman">{{cite journal |last1=Hirschman |first1=Charles |last2=Preston |first2=Samuel |last3=Loi |first3=Vu Manh |title=Vietnamese Casualties During the American War: A New Estimate |journal=Population and Development Review |date=1995 |volume=21 |issue=4 |pages=783–812 |doi=10.2307/2137774 |jstor=2137774 }}</ref><ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}<ref name=bfvietnam>{{Cite web |title=Battlefield:Vietnam – Timeline |url=http://www.pbs.org/battlefieldvietnam/timeline/index2.html |publisher=PBS|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604101618/http://www.pbs.org/battlefieldvietnam/timeline/index2.html|archive-date=June 4, 2023}}</ref><br />៨៤៩,០១៨ (យោធិនផ្អែកតាមប្រភពវៀតណាម ដោយក្នុងនោះ ១/៣ ជាអសេនិកជន)<ref name="Moyar, Mark" /><ref name="Chuyen">{{Cite web |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Chuyên đề 4 CÔNG TÁC TÌM KIẾM, QUY TẬP HÀI CỐT LIỆT SĨ TỪ NAY ĐẾN NĂM 2020 VÀ NHỮNG NĂM TIẾP THEO |url=http://datafile.chinhsachquandoi.gov.vn/Qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20ch%E1%BB%89%20%C4%91%E1%BA%A1o/Chuy%C3%AAn%20%C4%91%E1%BB%81%204.doc |access-date=9 March 2026 |website=Datafile.chinhsachquandoi.gov.vn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230151/http://datafile.chinhsachquandoi.gov.vn/Qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20ch%E1%BB%89%20%C4%91%E1%BA%A1o/Chuy%C3%AAn%20%C4%91%E1%BB%81%204.doc|archive-date=April 4, 2023}}</ref><ref name="VNMOD">{{Cite web |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ từ nay đến năm 2020 và những năn tiếp theo |trans-title=The work of searching and collecting the remains of martyrs from now to 2020 and the next |url=http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181217065036/http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach |archive-date=17 December 2018 |access-date=9 March 2026 |publisher=[[ក្រសួងការពារជាតិ (វៀតណាម)|ក្រសួងការពារជាតិ]] រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម |archivedate=17 ធ្នូ 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181217065036/http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach }}</ref><br />៦៦៦,០០០–៩៥០,៧៦៥ (ចំនួនប៉ាន់ស្មានដោយ ស.រ.អ ១៩៦៤–១៩៧៤){{Refn|ចំនួនប៉ាន់ស្មាននេះអាចត្រូវបានរាប់លើសប្រមាណ ៣០% បើប្រៀននឹងតួលេខទាប<ref name=Hirschman/><ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}|name=USclaim|group=ស}}<ref name=Hirschman/><ref name=Lewy/>{{Rp|450–451}}<br />'''បាត់ខ្លួន'''៖ យោធិន ២៣២,០០០+ (តួលេខរបស់វៀតណាម)<ref name="Moyar, Mark">Moyar, Mark. "Triumph Regained: The Vietnam War, 1965–1968". Encounter Books, December 2022. Chapter 17 index: "Communists provided further corroboration of the proximity of their casualty figures to American figures in a postwar disclosure of total losses from 1960 to 1975. During that period, they stated, they lost 849,018 killed plus approximately 232,000 missing and 463,000 wounded. Casualties fluctuated considerably from year to year, but a degree of accuracy can be inferred from the fact that 500,000 was 59 percent of the 849,018 total and that 59 percent of the war's days had passed by the time of Fallaci's conversation with Giap. The killed in action figure comes from "Special Subject 4: The Work of Locating and Recovering the Remains of Martyrs From Now Until 2020 And Later Years, "downloaded from the Vietnamese government website datafile on 1 December 2017. The above figures on missing and wounded were calculated using Hanoi's declared casualty ratios for the period of 1945 to 1979, during which time the Communists incurred 1.1 million killed, 300,000 missing, and 600,000 wounded. Ho Khang, ed, ''Lich Su Khang Chien Chong My, Cuu Nuoc 1954–1975, Tap VIII: Toan Thang'' (Hanoi: Nha Xuat Ban Chinh Tri Quoc Gia, 2008), 463."</ref><ref>{{Cite web |last=Joseph Babcock |date=29 April 2019 |title=Lost Souls: The Search for Vietnam's 300,000 or More MIAs |url=https://pulitzercenter.org/stories/lost-souls-search-vietnams-300000-or-more-mias |access-date=9 March 2026 |website=Pulitzer Centre|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110165934/https://pulitzercenter.org/stories/lost-souls-search-vietnams-300000-or-more-mias|archive-date=November 10, 2022}}</ref><br />'''របួស'''៖ យោធិន ៦០០,០០០+ បានរបួស<ref name="Hastings">{{Cite book |last=Hastings |first=Max |title=Vietnam an epic tragedy, 1945–1975 |publisher=Harper Collins |year=2018 |isbn=978-0-06-240567-8}}</ref>{{Rp|739}} * '''{{Flagdeco|កម្ពុជា|1975}}''' '''ខ្មែរក្រហម'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagicon|ឡាវ}}''' '''ប៉ៈថេតឡាវ'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagu|ចិន|1949}}'''៖ ~១,១០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៤,២០០ នាក់បានរងរបួស<ref name=Womack/> * '''{{Flagu|សហភាពសូវៀត}}'''៖ ១៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite book |last1=James F. Dunnigan |title=Dirty Little Secrets of the Vietnam War: Military Information You're Not Supposed to Know |last2=Albert A. Nofi |publisher=Macmillan |year=2000 |isbn=978-0-312-25282-3 |author-link2=Albert A. Nofi}}</ref> * '''{{Flagu|កូរ៉េខាងជើង|1948}}'''៖ ១៤ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite news |date=31 March 2000 |title=North Korea fought in Vietnam War |work=BBC News Online |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/696970.stm |access-date=9 March 2026|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312063506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/696970.stm|archive-date=March 12, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/NKIDP_eDossier_2_North_Korean_Pilots_in_Vietnam_War.pdf|title=North Korean Pilots in the Skies over Vietnam|last=Pribbenow|first=Merle|publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars|date=November 2011|access-date=9 March 2026|page=1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230605173651/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/NKIDP_eDossier_2_North_Korean_Pilots_in_Vietnam_War.pdf|archive-date=June 5, 2023}}</ref> '''ចំនួនស្លាប់/បាត់ខ្លួនយោធិនសរុប៖<br />≈១,១០០,០០០'''<br />'''ចំនួនយោធិនរបួសសរុប<br />≈៦០៤,២០០'''<br />(ដោយមិនរាប់ [[រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា]]/[[ខ្មែរក្រហម]] និង[[ប៉ៈថេតឡាវ]]) {{Endplainlist}} |casualties3 = {{Plainlist}} * '''អសេនិកជនវៀតណាមស្លាប់'''៖ ៤០៥,០០០–២,០០០,០០០<ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}<ref name="Shenon">{{Cite news |last=Shenon |first=Philip |date=23 April 1995 |title=20 Years After Victory, Vietnamese Communists Ponder How to Celebrate |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html |access-date=24 February 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230527230912/https://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html|archive-date=May 27, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref><ref name="Obermeyer">{{Cite journal |last1=Obermeyer |first1=Ziad |last2=Murray |first2=Christopher J. L. |last3=Gakidou |first3=Emmanuela |date=23 April 2008 |title=Fifty years of violent war deaths from Vietnam to Bosnia: analysis of data from the world health survey programme |journal=British Medical Journal |volume=336 |issue=7659 |pages=1482–1486 |doi=10.1136/bmj.a137 |pmc=2440905 |pmid=18566045 }}</ref> * '''វៀតណាមស្លាប់សរុប'''៖ ៩៦៦,០០០<ref name=Hirschman/>–៣,០១០,០០០<ref name=Obermeyer/> * '''សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជាស្លាប់'''៖ ២៧៥,០០០–៣១០,០០០<ref name="Heuveline">{{Cite book |last=Heuveline |first=Patrick |title=Forced Migration and Mortality |publisher=National Academies Press |year=2001 |isbn=978-0-309-07334-9 |pages=102–104, 120, 124 |chapter=The Demographic Analysis of Mortality Crises: The Case of Cambodia, 1970–1979 }}</ref><ref name="Banister">{{Cite book |last1=Banister |first1=Judith |url=https://archive.org/details/genocidedemocrac00kier |title=Genocide and Democracy in Cambodia: The Khmer Rouge, the United Nations and the International Community |last2=Johnson |first2=E. Paige |publisher=Yale University Southeast Asia Studies |year=1993 |isbn=978-0-938692-49-2 |page=[https://archive.org/details/genocidedemocrac00kier/page/97 97] |url-access=registration}}</ref><ref name="Sliwinski">{{Cite book |last=Sliwinski |first=Marek |title=(ជាភាសាបារាំង) Le Génocide Khmer Rouge: Une Analyse Démographique |publisher=L'Harmattan |year=1995 |isbn=978-2-7384-3525-5 |pages=42–43, 48 }}</ref> * '''សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីឡាវស្លាប់'''៖ ២០,០០០–៦២,០០០<ref name=Obermeyer/> * '''យោធិនមិនមែនឥណ្ឌូចិនស្លាប់សរុប'''៖ ៦៥,៤៩៤ * '''សរុបស្លាប់'''៖ ១,៣២៦,៤៩៤–៣,៤៤៧,៤៩៤ * សូមមើល [[#សហេតុភាព|សហេតុភាព]]​ខាងក្រោម <br> ចំពោះព័ត៌មានបន្ថែម សូមមើល [[សហេតុភាពសង្គ្រាមវៀតណាម]] {{Endplainlist}} }} '''សង្គ្រាមវៀតណាម''' ([[ភាសាវៀតណាម]]៖ Chiến tranh Việt Nam) គឺជា[[សង្គ្រាមតំណាង|ជម្លោះយោធា]]សម័យ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]ដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេស[[វៀតណាម]] [[ឡាវ]] និង[[កម្ពុជា]]ចាប់ពីថ្ងៃ១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៥ រហូតដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែ​​​​​​​​​​​​​​​​​មេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ក្រោយពី[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ទីក្រុងសៃហ្គនបានធ្លាក់]]ទៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាមកុម្មុយនីស្ត។ សង្គ្រាមនេះបានបន្តពី[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]] និងត្រូវបានប្រយុទ្ធគ្នារវាង[[វៀតណាមខាងជើង]] គាំទ្រដោយសម្ព័ន្ធមិត្តកុម្មុយនីស្តរបស់ខ្លួន និងរដ្ឋាភិបាល[[វៀតណាមខាងត្បូង]] គាំទ្រដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និងបណ្ដាប្រទេស[[បដិកុម្មុយនីស្តនិយម|ប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត]]។<ref>{{cite web |publisher=Encyclopædia Britannica |title=Vietnam War |quote=Meanwhile, the United States, its military demoralized and its civilian electorate deeply divided, began a process of coming to terms with defeat in its longest and most controversial war |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/628478/Vietnam-War |accessdate=5 March 2008}}</ref> សង្គ្រាមវៀតណាមគឺជា[[សង្គ្រាមឯករាជ្យភាព|សង្គ្រាមរំដោះជាតិ]]មួយដែលកើតឡើងក្រោយសម័យអាណានិគម ក៏ដូចជាជម្លោះមួយនៅក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់ និងជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិល]]។<ref name="Miller 2024">{{cite book |last=Miller |first=Edward |chapter=Introduction: Points of Departure – The Global and Local Origins of the Vietnam War |pages=8–23 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.002 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref> អន្តរាគមន៍យោធាដោយផ្ទាល់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ បានធ្វើឱ្យសង្គ្រាមនេះវិវត្តកាន់តែគ្រោះថ្នាក់សាហាវជាងមុន ហើយបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៣ នៅពេលដែលកងកម្លាំងអាមេរិកបានដកថយចេញពីវៀតណាម។ ជម្លោះសង្គ្រាមនេះបានរីករាលបង្កជាសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីទៅក្នុងប្រទេស[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|កម្ពុជា]] និង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|ឡាវ]] ហើយជម្លោះទាំងបីបានបិទបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ នៅពេលដែលរដ្ឋប្រទេសទាំងបីបានធ្លាក់ក្រោម[[លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត|របបកុម្មុយនីស្ត]]។ បន្ទាប់ពី[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|សហភាពបារាំង]]បានចាញ់[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១]] ដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ ប្រទេសវៀតណាមក៏បានទទួលឯករាជ្យតាមរយៈ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] ប៉ុន្តែទឹកដីប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានគេបំបែកទៅជាពីរផ្នែកត្រង់[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]]៖ ក្រុម[[វៀតមិញ]]ក្រោម[[ហូ ជីមិញ]]បានគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ែកខាងជើង ខណៈប៉ែកខាងត្បូងស្ថិតក្រោម[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ វៀតណាមខាងជើងបានចាប់ផ្ដើមផ្គត់ផ្គង់ និងបញ្ជា[[វៀតកុង]] (វ.ក.) ដែលជារណសិរ្សរួមកុម្មុយនីស្តមួយនៅភាគខាងត្បូងប្រទេស​ រហូតដល់មានសមត្ថភាពបន្ទុះសង្គ្រាមទ័ពព្រៃនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៨ វៀតណាមខាងជើងបានជ្រៀត[[ការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមខាងជើងលើឡាវ|ចូលឈ្លានពានប្រទេសឡាវ]] និងបង្កើត[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]]ឡើងដើម្បីជាច្រកផ្គត់ផ្គង់ភស្តុភារដល់វៀតកុង។ គិតត្រឹមឆ្នាំ១៩៦៣ វៀតណាមខាងជើងបានបញ្ជូនទាហានខ្លួនសរុបប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់ ប្រដាប់ដោយអាវុធកាំភ្លើងចិននិងសូវៀត ទៅគាំទ្រកុបកម្មវៀតកុងនៅភាគខាងត្បូង។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក [[ចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី|ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]]បានបង្កើនអន្តរាគមន៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាមដោយពង្រីកចំនួនទីប្រឹក្សាយោធាពី ៩០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦០ ដល់ ១៦,០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ហើយបានបញ្ជូនជំនួយបន្ថែមទៀតទៅ[[កងទ័ពនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] (ក.ទ.ស.វ.) ប៉ុន្តែយ៉ាងណា លទ្ធផលមិនផ្ដល់ផ្លែផ្កាដូចការប៉ងឡើយ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ឌៀមបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ជាលទ្ធផលនៃ[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣|រដ្ឋប្រហារយោធា]] ដែលគាំទ្រដោយអាមេរិក និងជាកត្តាបង្កអស្ថិរភាពបន្ថែមដល់វៀតណាមខាងត្បូង។ បន្ទាប់ពី[[ឧប្បត្តិហេតុឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ [[រដ្ឋសភា (សហរដ្ឋ)|រដ្ឋសភាអាមេរិក]]បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយដែលប្រគល់សិទ្ធិអំណាចដល់លោកប្រធានាធិបតី [[លីនដឹន បេន ចនសុន|លីនដឹន ប. ចនសុន]] ក្នុងការបង្កើនវត្តមានយោធាដោយមិនចាំបាច់ប្រកាសសង្គ្រាម។ ប្រធានាធិបតីចនសុនបានបញ្ជាប្រតិបត្តិយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅវៀតណាមខាងជើង ហើយបានបញ្ជូនកងទ័ពប្រយុទ្ធបន្ថែមមកវៀតណាម ដោយចំនួនពលទាហានអាមេរិកបានកើនពី ១៨៤,០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ ឡើងមកដល់ ៥៣៦,០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ កងកម្លាំងអាមេរិកបានពឹងផ្អែកលើ[[បរមភាពអាកាស|ឧត្តមភាពអាកាស]] និង កម្លាំងបាញ់ប្រហារលើសលប់ដើម្បីធ្វើប្រតិបត្តិការ[[ស្វែងរកនិងកម្ទេច]]នៅក្នុងសមរភូមិទីជនបទ។ កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តវិញបានប្រយុទ្ធដោយផ្អែកលើ[[សង្គ្រាមកិច្ចទ័ពព្រៃ|យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមទ័ពព្រៃ]]នៅតាមទីជនបទ ក៏ដូចជាក្នុងព្រៃស្បាត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ កម្លាំងកុម្មុយនីស្តវៀតណាមក្រោមបញ្ជាការលោក[[ឡេ ស៊ួន]]បានបើក[[ការវាយលុកតេត]] ​ប៉ុន្តែត្រូវរងការបរាជ័យជាយុទ្ធសាស្ត្រ។ យ៉ាងណាក្ដី យុទ្ធនាការដែលផ្ដួចផ្ដើមដោយវៀតណាមខាងជើងមួយនេះបានបើកភ្នែកប្រជាជនអាមេរិកឱ្យឃើញថាខ្លួនមិនអាចឈ្នះសង្គ្រាមនេះងាយៗដូចការគិតនោះទេ។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកបន្តអាណត្តិពីចនសុនគឺ [[រីឆាដ និចសុន]] បានបង្វែរមកអនុវត្តគោលនយោបាយ[[វៀតណាមនីយកម្ម]]ចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៦៩ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអាមេរិកដកទ័ពចេញពីវៀតណាមបន្តិចម្ដងៗ និងប្រគល់សមរភូមិប្រយុទ្ធមកឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងវិញ។ ក្រោយ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០]] កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងក៏បានវាយចូលឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជា ហើយជាលទ្ធផល អាមេរិក-វៀតណាមខាងត្បូងក៏បានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|យុទ្ធនាការយោធាចូលកម្ពុជា]]ដូចគ្នាដើម្បីបង្ក្រាបកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង ដោយបង្កបង្កើតជាសង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏រ៉ាំរ៉ៃក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ពលទាហានអាមេរិកភាគច្រើនដែលធ្លាប់មានវត្តមានឈរជើងនិងប្រយុទ្ធនៅវៀតណាមពីមុនត្រូវបានដកចេញស្ទើរទាំងស្រុងគិតមកត្រឹមឆ្នាំ១៩៧៣ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា អាមេរិកនៅតែបន្តផ្ដល់ជំនួយយោធាអាកាសជួយកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងប្រឆាំងនឹងខាងជើង និងវៀតកុង។ ក្រោយ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]ឆ្នាំ១៩៧៣ កងកម្លាំងអាមេរិកដែលនៅសេសសល់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានដកចេញពីវៀតណាម។ ទោះជាមានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពចូលជាធរមានក្ដី តែវាត្រូវបានវៀតណាមខាងជើងរំលោភបំពាន ហើយការប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមគ្នាក៏បានបន្តឡើងវិញរហូតដល់[[ការវាយលុកវស្សានរដូវឆ្នាំ១៩៧៥|យុទ្ធនាការវាយលុកវស្សានរដូវ]]ឆ្នាំ១៩៧៥។ ដោយសារ​តែជាប់ផុងក្នុង​អំពើពុករលួយ ក៏ដូចជាបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច​អស់ជាច្រើនឆ្នាំ​ក្រោមរបប[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ|ធៀវ]] ទីក្រុងសៃហ្គនទីបំផុតក៏​បាន[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ធ្លាក់]]ទៅក្នុង​កណ្ដាប់ដៃ​កងទ័ព​ប្រជាជន​វៀតណាម (ក.ប.វ.ណ.) ហើយសង្គ្រាមក៏បានបិទបញ្ចប់ជាផ្លូវការ។ វៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូង​ត្រូវបានបង្រួបបង្រួមគ្នា​ជាប្រទេសតែមួយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ សង្គ្រាមនេះបានតម្រូវឱ្យមាន[[សហេតុភាពសង្គ្រាមវៀតណាម|ការចំណាយដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់]] ដោយក្នុងនោះ គេប៉ាន់ប្រមាណថា វៀតណាមត្រូវបាត់បង់ជីវិតយោធិន និងអសេនិកជន (ស៊ីវិល) ពី ២៧៥,០០០ នាក់ទៅ ៣ លាននាក់។ ចំពោះកម្ពុជាវិញត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតមនុស្សប្រមាណ ២៧៥,០០០–៣១០,០០០ នាក់, ឡាវប្រមាណ ២០,០០០–៦២,០០០ នាក់ និងអាមេរិកចំនួន ៥៨,២២០ នាក់។ សង្គ្រាមនេះផងដែរត្រូវគេកត់សម្គាល់មើលឃើញពីភាពឃោរឃៅជាច្រើនអនេកដូចជា [[ការសម្លាប់រង្គាលនៅហ៊ូអេ|ការសម្លាប់រង្គាល]][[ការសម្លាប់រង្គាលមីឡៃ|ទ្រង់ទ្រាយធំ]]ដែលប្រព្រឹត្តិឡើងដោយភាគីជម្លោះទាំងសងខាង ក៏ដូចជាសកម្មភាពព្រៃផ្សៃជាច្រើនទៀតដូច អំពើភេរវកម្ម ការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយមិនរើសអើង ការរំលោភសេពសន្ថវៈ ការធ្វើទារុណកម្ម និងការបោសសម្អាតជាតិសាសន៍ជាដើម។ ទីបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមបានបង្កឱ្យជនជាតិវៀតណាមជាច្រើននាក់រត់ភៀសខ្លួនទៅតាមទូកនៅឯជាយសមុទ្រ និងបង្កើតជា[[វិបត្តិជនភៀសខ្លួនឥណ្ឌូចិន|វិបត្តិជនភៀសខ្លួនដ៏ធំនៅឥណ្ឌូចិន]] ដោយមនុស្សរាប់លាននាក់រត់ចេញពីឥណ្ឌូចិន ហើយក្នុងនោះមានមនុស្សប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅឯផ្ទៃសមុទ្រ។<ref name="Falk-1973" /><ref name="Chiarini-2022" /> ព្រៃឈើនៅវៀតណាមខាងត្បូងប្រមាណ ២០% ត្រូវរងការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយផ្សែងនិង[[មេទឹកក្រូច|សារធាតុតិណឃាតពុល]] បង្កជាបញ្ហាសុខភាពយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រជាជនក្នុងស្រុក។<ref name="Kolko">{{Cite book |last=Kolko |first=Gabriel |url=https://archive.org/details/anatomyofwarviet00kolk |title=Anatomy of a War: Vietnam, the United States, and the Modern Historical Experience |publisher=Pantheon Books |year=1985 |isbn=978-0-394-74761-3 |url-access=registration}}</ref>{{Rp|១៤៤–១៤៥}}<ref name="Westing-1984">{{Cite book |last=Westing |first=Arthur H. |url={{GBurl|id=4SfwtAEACAAJ}} |title=Herbicides in War: The Long-term Ecological and Human Consequences |date=1984 |publisher=Taylor & Francis |pages=5ff}}</ref> ពួក[[ខ្មែរក្រហម]]បានអនុវត្ត[[ការប្រល័យពូជសាសន៍កម្ពុជា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយនៅឆ្នាំ១៩៧៨ [[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]]ក៏បានផ្ទុះឡើង។ ជាប្រតិកម្មនឹងការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមលើកម្ពុជា ប្រទេសចិនក៏បាន[[ជម្លោះចិន-វៀតណាម (១៩៧៩-១៩៩១)|វាយប្រហារលើវៀតណាម]] នៅតាមបណ្ដោយខ្សែព្រំដែនរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩១។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ សង្គ្រាមនេះបានបង្កើតអ្វីដែលគេហៅថា[[សមាការវៀតណាម]] ពោលគឺអារម្មណ៍ទុទិដ្ឋនិយមក្នុងការលូកដៃប្រឡូកចូលជម្លោះសង្គ្រាមបរទេស។<ref>{{Cite web |last=Kalb |first=Marvin |date=22 January 2013 |title=It's Called the Vietnam Syndrome, and It's Back |url=http://www.brookings.edu/blogs/up-front/posts/2013/01/22-obama-foreign-policy-kalb |access-date=11 March 2026 |publisher=Brookings Institution |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221224132036/https://www.brookings.edu/blog/up-front/2013/01/22/its-called-the-vietnam-syndrome-and-its-back/|archive-date=December 24, 2022}}</ref> ==ឈ្មោះនៃសង្គ្រាម== ឈ្មោះផ្សេងៗត្រូវបានគេប្រើដើម្បីសម្គាល់ដល់ការប៉ះទង្គិចមួយនេះ។ ''សង្គ្រាមវៀតណាម'' គឺជានាមដែលបានប្រើទូទៅបំផុតជាភាសាអង់គ្លេស។ វាក៏ត្រូវបានហៅ ''សង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនទីពីរ'' និង ''ការប៉ះទង្គិចជាមួយវៀតណាម''។ តាមមកក៏មានការប៉ះទង្គិចច្រើនក្នុងឥណ្ឌូចិន ការប៉ះទង្គិចនេះត្រូវបានស្គាល់ដោយឈ្មោះនៃអ្នកប្រឆាំងសំខាន់របស់ខ្លួនដើម្បីធ្វើឱ្យវាប្លែកពីពួកអ្នកដទៃផ្សេង។<ref>Moore, Harold. G and Joseph L. Galloway ''We Are Soldiers Still: A Journey Back to the Battlefields of Vietnam'' (p. 57).</ref> ជា[[ភាសាវៀតណាម]] សង្គ្រាមនេះជាទូទៅត្រូវបានគេស្គាល់ថា ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​''Chiến tranh Việt Nam'' (សង្គ្រាមវៀតណាម)។ វាក៏ត្រូវបានហៅថា ''Kháng chiến chống Mỹ'' (សង្គ្រាមតស៊ូប្រឆាំងនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក) បានប្រែថាឱ្យតែបានថា ''សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអាមេរិក''។<ref>{{cite web|title=Asian-Nation: Asian American History, Demographics, &amp; Issues:: The American / Viet Nam War|quote=The Viet Nam War is also called 'The American War' by the Vietnamese |url=http://www.asian-nation.org/vietnam-war.shtml |accessdate=18 August 2008}}</ref> អង្គការយោធាសំខាន់ៗបានពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងសង្គ្រាមគឺថា នៅម្ខាង [[កងទ័ពសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] (ក.ស.វ.ណ.) និង[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសហរដ្ឋ|យោធាស.រ.]] និងម្ខាងទៀត [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម]] (ក.ប.វ.) (ក៏បានស្គាល់ថាកងទ័ពវៀតណាមខាងជើង រឺ ក.វ.ជ.) និងពួក[[វៀតកុង]] ឬ រណសិរ្សជាតិដើម្បីរំដោះវៀតណាមខាងត្បូង (រ.រ.ជ.) កម្លាំងទ័ពព្រៃកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងត្បូង។ ==សាវតារ== '''{{See also|ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម|យុទ្ធនាការកូសាំងស៊ីន|កឹនវឿញ|គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម|សង្កុបកម្មអៀនបៃ|វៀតណាមកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៤៥-១៩៤៦)}}''' វៀតណាមធ្លាប់បានស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងជាផ្នែកមួយនៃ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៨០ មកម៉្លេះ។ ចលនាទាមទារឯករាជ្យនៅវៀតណាមមួយចំនួនដូចជា [[គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម]] ត្រូវរងការបង្ក្រាបជិះជាន់ពីសំណាក់រដ្ឋបាលអាណានិគម បន្ទាប់ពីប្រមូលបានការគាំទ្រពីសាធារណជនទូទៅ។{{sfn|Tran|2022|pages=5–19}}{{sfn|Goscha|2016|pages=135–136, 170–181, 206}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ លោក[[ហូ ជីមិញ|ង្វៀន សីញគុង]]បានស្ថាបនា[[គណបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន|គណបក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូចិន]]ឡើង ក្នុងគោលបំណងផ្ដួលរំលំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង និងបង្កើតជារបបកុម្មុយនីស្ត។<ref name="Umair Mirza-2017">{{Cite book |last=Umair Mirza |url=http://archive.org/details/thevietnamwarthedefinitiveillustratedhistory_202002 |title=The Vietnam War The Definitive Illustrated History |date=2017-04-01}}</ref> ការបែកបាក់សាមគ្គីភាពរវាងក្រុមជាតិនិយម និងកុម្មុយនីស្តបានលេចឡើងនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០<ref name="Reilly ori">{{cite conference |last=Reilly |first=Brett |title=Before the First Indochina War: Redefining the Origin of Vietnam's Civil War |format= |conference=Association for Asian Studies, Annual Conference |pages= |date=2017 |url=https://www.researchgate.net/publication/317376173 |location= }}<br />{{cite web |last1=Reilly |first1=Brett |title=The True Origin of the Term 'Viet Cong' |url=https://thediplomat.com/2018/01/the-true-origin-of-the-term-viet-cong/ |website=The Diplomat |date=31 January 2018 }}</ref> ដោយក្រុមទាំងពីរមានទស្សនៈផ្សេងគ្នាចំពោះអនាគតនៃប្រជាជាតិវៀតណាម៖ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមប៉ងចង់ឃើញវៀតណាមជាសាធារណរដ្ឋ<ref name="Tran & Vu 2022">{{cite book |last1=Tran |first1=Nu-Anh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=Introduction: Rethinking Vietnamese Republicanism |pages=1–25 |editor-last1=Tran |editor-first1=Nu-Anh |editor-last2=Vu |editor-first2=Tuong |title=Building a Republican Nation in Vietnam, 1920–1963 |date=2022 |publisher=University of Hawaiʻi Press |doi= |chapter-url= |isbn=9780824892111 }}</ref> ចំណែកឯក្រុមពួកកុម្មុយនីស្តចង់ឃើញមានរបបកុម្មុយនីស្តសង្គមអធន។<ref name="Vu 2019">{{Cite journal |last=Vu |first=Tuong |date=2019 |title=In the Service of World Revolution: Vietnamese Communists' Radical Ambitions through the Three Indochina Wars |journal=Journal of Cold War Studies |volume=21|issue=4 |pages=4–30 |doi=10.1162/jcws_a_00905 }}</ref> ដោយហេតុនេះ ក្រុមបក្សពួកទាំងពីរក៏កើតជម្លោះនឹងគ្នា បង្កឱ្យពួកកុម្មុយនីស្តបានប្រើហិង្សាបង្ក្រាបសំណាក់អ្នកជាតិនិយម។<ref name="Asselin 2023">{{Cite journal <!-- Deny Citation Bot-->|last=Asselin |first=Pierre |date=2023 |title=The Indochinese Communist Party's Unfinished Revolution of 1945 and the Origins of Vietnam's 30-Year Civil War |journal=Journal of Cold War Studies |volume=25|issue=1 |pages=4–45 |doi=10.1162/jcws_a_01120 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Thomas |first1=Martin |last2=Asselin |first2=Pierre |title=French Decolonisation and Civil War: The Dynamics of Violence in the Early Phases of Anticolonial War in Vietnam and Algeria, 1940–1956 |journal=Journal of Modern European History |year=2022 |volume=20 |issue=4 |pages=513–535 |doi=10.1177/16118944221130231 }}</ref>{{Rp|៥១៥}} ===ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន=== {{Main|សហភាពឥណ្ឌូចិនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២}} [[File:Flag of North Vietnam (1945–1955).svg|thumb|ទង់របស់[[វៀតមិញ]] ដែលក្រោយមកត្រូវបានកែលម្អប្រើជា[[ទង់ជាតិវៀតណាម|ទង់ជាតិ]]នៃប្រទេស[[វៀតណាម]]បច្ចុប្បន្ន]] នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០ ជប៉ុនបាន[[ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុនលើឥណ្ឌូចិន|វាយចូលឥណ្ឌូចិន]] បន្ទាប់ពីបារាំងធ្លាក់ក្រោម[[សមរភូមិបារាំង|ការត្រួតត្រា]]របស់[[អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី|អាល្លឺម៉ង់]]។ គិតត្រឹមឆ្នាំ១៩៤១ ជប៉ុន​បានទទួល​សិទ្ធិកាន់កាប់​យោធា​ពេញលេញនៅ​ទូទាំង​ឥណ្ឌូចិន ដោយបង្កើតបានរបបគ្រប់គ្រង​អាណានិគម​ពីរក្នុងពេលតែ​មួយ ពោល[[បារាំងវិចឈី|បារាំង]]នៅបន្តមុខងារខាង​រដ្ឋបាល ខណៈជប៉ុនមានទំនួលខាង​ប្រតិបត្តិការ​យោធា។<ref name="Jen 2024">{{cite book |last=Jennings |first=Eric T. |chapter=Indochina during World War II |pages=84–105 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.007 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref> លោកគុង ឬគេនិយមស្គាល់ថាហូ-ជីមិញនោះ បានវិលត្រឡប់ពីនិរទេសវិញ រួចបានបង្កើតចលនា[[វៀតមិញ]]ឡើងដើម្បីប្រឆាំងការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុន។<ref name="Umair Mirza-2017" /> ពីឆ្នាំ១៩៤៤ [[ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្រ]]របស់អាមេរិកបានផ្ដល់វៀតមិញនូវជំនួយសព្វាវុធ និងការហ្វឹកហ្វាត់យោធាប្រឆាំងនឹមត្រួតត្រាជប៉ុន។<ref>{{Cite web |date=2020-07-15 |title=The OSS in Vietnam, 1945: A War of Missed Opportunities by Dixee Bartholomew-Feis |url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/oss-vietnam-1945-dixee-bartholomew-feis |access-date=2026-03-11 |website=The National WWII Museum {{!}} New Orleans |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315115133/https://www.nationalww2museum.org/war/articles/oss-vietnam-1945-dixee-bartholomew-feis |url-status=live }}</ref><ref name="Kinzer-2013" /> ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ហ្រែ្វងគ្លិន រូសឺវេលត៍]]បានបង្ហាញការគាំទ្រចំពោះចលនាតស៊ូរបស់វៀតណាមនោះ និងព្រមទាំងបានស្នើឱ្យផ្តល់ឯករាជ្យភាពដល់វៀតណាមថែមទៀតផងក្រោមអាណត្តិអន្តរជាតិ នៅពេលដែលសង្គ្រាមបានចប់។<ref>{{cite journal |last1=Hess |first1=Gary R. |title=Franklin Roosevelt and Indochina |journal=The Journal of American History |date=1972 |volume=59 |issue=2 |pages=353–368 |doi=10.2307/1890195 |jstor=1890195 }}</ref> ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យវៀតមិញមានប្រៀបចាប់ផ្ដើមបើកសមរភូមិប្រឆាំងនឹងជប៉ុន ពិសេសបន្ទាប់ពីគេបានប្តូរទីតាំងប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនពីខេត្តភាគខាងត្បូងប្រទេសចិនមកក្នុងប្រទេសវៀតណាមផ្ទាល់។{{sfn|Goscha|2016|pages=194–197}} នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ខណៈដែលជប៉ុនកំពុងចាញ់សង្គ្រាមលោក អំណាចយោធាជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិនក៏ឆ្លៀតឱកាស[[រដ្ឋប្រហារយោធាជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន|ផ្តួលរំលំរដ្ឋបាលបារាំងឥណ្ឌូចិន]]តាមរយៈ[[រដ្ឋប្រហារ]] ហើយបានប្រកាសបង្កើត[[ចក្រភពវៀតណាម]]ឡើងដោយមានព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]ជាប្រមុខរដ្ឋ។<ref>{{cite journal |last1=Smith |first1=Ralph B. |title=The Japanese Period in Indochina and the Coup of 9 March 1945 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |date=September 1978 |volume=9 |issue=2 |pages=268–301 |doi=10.1017/S0022463400009784 }}</ref> ជាមួយគ្នានេះដែរ មនោសញ្ចេតនាជាតិនិយមបានកំពុលរាលដាលពាសពេញវៀតណាម ជាហេតុនាំឱ្យប្រជាប្រិយភាពពួកវៀតមិញកាន់តែកើន។<ref name="Guillemot 2019">{{Cite journal |last=Guillemot |first=François |date=2019 |title=The Lessons of Yên Bái, or the "Fascist" Temptation: How the Đại Việt Parties Rethought Anticolonial Nationalist Revolutionary Action, 1932–1945 |journal=Journal of Vietnamese Studies |volume=14 |issue=3 |pages=43–78 |doi=10.1525/vs.2019.14.3.43 }}</ref>{{Rp|៦៤–៦៥}} បន្ទាប់ពីជប៉ុន[[ការទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុន|ប្រកាសចុះចាញ់]]សង្គ្រាមលោកជាផ្លូវការ ពួកវៀតមិញបានផ្ដើម[[បដិវត្តន៍ខែសីហា]] ដោយផ្តួលរំលំរដ្ឋបាលអាយ៉ងជប៉ុន និងរឹបអូសរាល់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងប៉ុន្មានរបស់ជប៉ុន។ នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហូ ជីមិញក៏បានប្រកាសពី[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម|ឯករាជ្យភាពសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]ឡើងនៅចំពោះមុខមហាជនប្រមាណ ៥០០,០០០ នាក់នៅឯទីក្រុង[[ហាណូយ]]។ មិនយូរប៉ុន្មាន កងកម្លាំងអង់គ្លេស និងបារាំងក៏បានធ្វើដំណើរមកដល់ឥណ្ឌូចិនជាថ្មី ដើម្បីត្រួតពិនិត្យដំណើរចុះចាញ់របស់ជប៉ុននៅភាគខាងត្បូងនៃខ្សែស្របទី១៦ ខណៈដែលកងទ័ពជាតិនិយមចិនបានធ្វើ[[ការត្រួតត្រារបស់ចិនលើវៀតណាមខាងជើង (១៩៤៥–១៩៤៦)|សកម្មភាពដូចគ្នានៅឯភាគខាងជើង]]។ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកញ្ញា អង់គ្លេសបានគាំទ្ររដ្ឋប្រហាររបស់បារាំងផ្ដួលរដ្ឋាភិបាលហូ-ជីមិញនៅទីក្រុងសៃហ្គន រួចបានស្ដាររដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំងឡើងវិញ។<ref>{{Cite web|url=https://indochine.uqam.ca/vi/t-in-chin-tranh/7-23-september-1945.html|title=UQAM &#124; Guerre d'Indochine &#124; 23 SEPTEMBER 1945}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Hughes |first1=Geraint |title=A 'Post-war' War: The British Occupation of French-Indochina, September 1945–March 1946 |journal=Small Wars & Insurgencies |date=September 2006 |volume=17 |issue=3 |pages=263–286 |doi=10.1080/09592310600671596 }}</ref> ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្ររបស់អាមេរិកបានដកកម្លាំងចេញដោយទុកឱ្យបារាំង[[សង្គ្រាមនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង (១៩៤៥–១៩៤៦)|ស្ដារការគ្រប់គ្រងឡើងវិញ]]នៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង។ ===សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ=== {{Main|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១}} [[File:Bao Dai and Ho Chi Minh.jpg|thumb|[[បាវ ដាយ]] (ស្ដាំ) កាន់មុខងារជា "ទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់" របស់រដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម ដឹកនាំដោយប្រធានាធិបតី[[ហូ ជីមិញ]] (ឆ្វេង), កញ្ញា ១៩៤៥។]] ចាប់ផ្ដើមនៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ វៀតមិញបានបង្រួបបង្រួមអំណាចក្នុងស្រុក ដោយធ្វើការបំភិតបំភ័យ និងទុក្ខបុកម្នេញលើបក្សពួកជាតិនិយម និងគូបដិបក្ខដទៃផ្សេងៗទៀត។<ref name="Guillemot 2004">{{cite book |last=Guillemot |first=François |chapter=Au coeur de la fracture vietnamienne : l'élimination de l'opposition nationaliste et anticolonialiste dans le Nord du Vietnam (1945–1946) |pages=175–216 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location= Paris |url=https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |isbn=9782846540643}}</ref>{{sfn|Kort|2017|pages=62–63, 81–85}}{{sfn|Tran|2022|pages=24–30}}<ref name="Marr 2013">{{cite book |last1=Marr |first1=David G. |title=Vietnam: State, War, and Revolution (1945–1946) |date=2013 |publisher=University of California Press |url=https://www.ucpress.edu/ebook/9780520954977/vietnam |isbn=9780520954977 |pages= }}</ref>{{Rp|៣៨៣–៤៤១}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ កិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-ចិន និង[[កិច្ចព្រមព្រៀងហូ-សង់តឺនី|ហូ-សង់តឺនី]] បានសម្រួលដល់ការរួមរស់ជាមួយគ្នារវាងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម និងរដ្ឋបាលបារាំង ហើយជាហេតុធ្វើឱ្យក្រុមអ្នកជាតិនិយមដទៃធ្លាក់ចុះខ្សោយ។{{sfn|Goscha|2016|pages=204–208}}{{sfn|Holcombe |2020|pages=35, 38–44}} នៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំដដែរនោះ ពួកវៀតមិញបានឃុបឃិតជាមួយកងកម្លាំងបារាំង ដើម្បីបង្ក្រាបបោសសម្អាតរាល់ពួកជាតិនិយមទាំងអស់ ដែលមាននិន្នាការប្រឆាំងនឹងអាណានិគមកិច្ចបារាំង។{{sfn|Kort|2017|pages=83–84}}<ref name="Guillemot 2004"/>{{Rp|២០៥–២០៧}}<ref name="Reilly 2018">{{cite thesis |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Origins of the Vietnamese Civil War and the State of Vietnam |type=PhD |year=2018 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121}}</ref>{{Rp|១៧៥–១៧៧}}<ref name="Tran 2023">{{cite journal |last1=Tran |first1=Nu-Anh |title=Denouncing the 'Việt Cộng': Tales of revolution and betrayal in the Republic of Vietnam |journal=Journal of Southeast Asian Studies |year=2023 |volume=53 |issue=4 |pages=686–708 |doi=10.1017/S0022463422000790 }}</ref>{{Rp|៦៩៩–៧០០}} បន្ទាប់ពីបក្សពួកជាតិនិយមផ្សេងទៀតត្រូវបានកម្ចាត់ចោលស្ទើរអស់{{sfn|Kort|2017|page=85}}{{sfn|Tran|2022|page=27}} ហើយកិច្ចចរចាត្រូវបានបែកបាក់ទៀតនោះ វៀតមិញនិងបារាំងក៏ចាប់ផ្ដើមកើតមានភាពតានតឹងនឹងគ្នារហូតដល់ផ្ទុះជា[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ]]នៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៦។{{sfn|Asselin|2024|pages=73–81}} បកមកក្រុមជាតិនិយមដែលនៅសេសសល់បន្តិចបន្តួចនោះវិញ ពួកគេបានសម្រេចចូលដៃជាមួយអតីតព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]ដែលកំពុងនិរទេសក្រៅស្រុកដើម្បីបើកកិច្ចចរចាសារឡើងវិញជាមួយ[[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីបួន|បារាំង]] ពិសេសក្នុងការប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនីស្តវៀតមិញ។{{sfn|Goscha|2016|pages= 238–241}}<ref name="Reilly 2018"/>{{Rp|១៨៧–១៨៨}} [[រដ្ឋវៀតណាម]]ថ្មីគាំទ្រដោយបារាំងត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានបាវ ដាយជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ ប៉ុន្តែតាមពិត បារាំងគ្រាន់តែប្រើប្រាស់រដ្ឋមួយនេះដើម្បីពង្រឹងអំណាចត្រួតត្រាបែបអាណានិគមរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។{{sfn|Goscha|2016|pages= 245–248}} ដោយអនុវត្តតាមគោលការណ៍ម៉ាក្ស-លេនីន ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតណាមបានក្រសោបអំណាចផ្តាច់មុខតាមរយៈវិធីសាស្ត្រនិងយុទ្ធនាការមូលវិវត្តជាច្រើនបន្តបន្ទាប់។<ref name="McHale 2004">{{cite book |last=McHale |first=Shawn |chapter=Freedom, Violence, and the Struggle over the Public Arena in the Democratic Republic of Vietnam, 1945–1958 |pages=81–99 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location= Paris |url= |isbn=9782846540643}}</ref><ref name="Vu 2009">{{cite journal |last1=Vu |first1=Tuong |title='It's time for the Indochinese Revolution to show its true colours': The radical turn of Vietnamese politics in 1948 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |year=2009 |volume=40 |issue=3 |pages=519–542 |doi=10.1017/S0022463409990051 }}</ref><ref name="Hoang 2009">{{cite book |last=Hoang |first=Tuan |chapter=The Early South Vietnamese Critique of Communism |pages=17–32 |chapter-url= |doi=10.1057/9780230101999_2 |editor-last1=Vu |editor-first1=Tuong |editor-last2=Wongsurawat |editor-first2=Wasana |title=Dynamics of the Cold War in Asia: Ideology, Identity, and Culture |year=2009 |publisher=Palgrave Macmillan |url= |isbn=9780230101999 }}</ref> នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៧ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ហ៊ែរី ទ្រូមែន]]បានប្រកាសគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមួយហៅថា [[លទ្ធិទ្រូមែន]]។<ref>{{Cite book |last=Administration |first=United States National Archives and Records |url=https://books.google.com/books?id=qqDA6OGvhmUC&pg=PA194 |title=Our Documents: 100 Milestone Documents from the National Archives |date=2006-07-04 |publisher=Oxford University Press, USA |isbn=978-0-19-530959-1 |access-date=12 March 2026 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630110920/https://books.google.com/books?id=qqDA6OGvhmUC&pg=PA194 |url-status=live }}</ref> នៅឥណ្ឌូចិន គោលនយោបាយនេះបានចាប់អនុវត្ត នៅពេលដែលអាមេរិកបានប្រកាសទទួលស្គាល់[[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលគាំទ្រដោយបារាំង រយៈពេលមួយខែក្រោយ[[ចិន]]និង[[សហភាពសូវៀត]]បានទទួលស្គាល់[[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]។<ref name="McNamara">{{Cite book |last1=McNamara |first1=Robert S. |url=https://archive.org/details/argumentwithoute00mcna |title=Argument Without End: In Search of Answers to the Vietnam Tragedy |last2=Blight |first2=James G. |last3=Brigham |first3=Robert K. |last4=Biersteker |first4=Thomas J. |last5=Schandler |first5=Herbert |date=1999 |publisher=PublicAffairs |isbn=978-1-891620-87-4 |location=New York |author-link=Robert McNamara |author-link4=Thomas J. Biersteker |url-access=registration}}</ref>{{Rp|៣៧៧–៣៧៩}}<ref name=Hastings/>{{Rp|៨៨}} ការផ្ទុះ[[សង្គ្រាកូរ៉េ|សង្គ្រាមថ្មីនៅកូរ៉េ]]ក្នុងខែមិថុនាគឺជាសញ្ញាបញ្ជាក់ទៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនថាសង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនគឺជាឧទាហរណ៍មួយបន្ថែមទៀតនៃការវាតទីនិយមនៃលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត ដែលមានសហភាពសូវៀតនាំមុខ។ ទីប្រឹក្សាយោធាមកពីចិនបានចាប់ផ្តើមចុះមកជួយពួកវៀតមិញនៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥០។<ref name="Ang">{{Cite book |last=Ang |first=Cheng Guan |title=The Vietnam War from the Other Side |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=978-0-7007-1615-9}}</ref>{{Rp|១៤}} គ្រឿងសព្វាវុធ ជំនាញបច្ចេកទេស និងកម្មករពលករចិនបានផ្លាស់ប្តូរវៀតមិញពីកម្លាំងទ័ពព្រៃទៅជាកម្លាំងទ័ពនិយ័តមួយ។<ref name=Hastings/>{{Rp|២៦}}<ref name="HistoryPlace">{{Cite web |title=The History Place – Vietnam War 1945–1960 |url=http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |access-date=12 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230312070611/http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html|archive-date=March 12, 2023}}</ref> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥០ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើត[[ក្រុមប្រឹក្សាយោបល់ជំនួយយោធា]] (ក.យ.ជ.យ​​.) ដើម្បីសម្រួលដល់រដ្ឋបាលបារាំង ទាក់ទិននឹងយោបល់យុទ្ធសាស្ត្រ និងការបណ្តុះបណ្តាលទាហានវៀតណាម។.<ref name="Herring">{{Cite book |last=Herring |first=George C. |author-link= George C. Herring |title=America's Longest War: The United States and Vietnam, 1950–1975 (4th ed.) |date=2001 |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-07-253618-8}}</ref>{{Rp|១៨}} មកត្រឹមឆ្នាំ១៩៥៤ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចំណាយទឹកប្រាក់ប្រមាណ ១ ពាន់លានដុល្លារដើម្បីគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់បារាំង ដោយទទួលបន្ទុក ៨០% នៃការចំណាយសរុបនៅលើសង្គ្រាម។<ref name=Hastings/>{{Rp|៣៥}} ====សមរភូមិដៀនបៀនហ្វូ==== {{Main|សមរភូមិដៀនបៀនហ្វូ}} នៅឆ្នាំ១៩៥៤ បារាំងបានព្យាយាមកាត់ផ្ដាច់ខ្សែផ្គត់ផ្គង់របស់វៀតមិញនៅក្រុង[[ដៀនបៀនហ្វូ]]ក្បែរព្រំដែនប្រទេសឡាវ។ កងកម្លាំងវៀតមិញ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក[[វ៉ក ង្វៀនសាប]]បានឡោមព័ទ្ធកងទ័ពបារាំង ហើយបានចល័តកាំភ្លើងធំធុនធ្ងន់និងកងកាំភ្លើងធំប្រឆាំងយន្តហោះបន្ថែម ដើម្បីបាញ់ផ្លោងលើទីតាំងបារាំង។ ជាបន្ទាប់ កងកម្លាំងវៀតមិញក៏បានបើកការវាយប្រហារ​ម្តងហើយម្តងទៀតរហូតដល់ដាច់ប្រព័ន្ធភស្តុភារ​ផ្គត់ផ្គង់​បារាំង និងធ្វើឱ្យ​បារាំងចុះខ្សោយជាខ្លាំង​។{{Sfn|Hastings|2018|p=49-87}} ក្នុងកំឡុងសមរភូមិដៀនបៀនហ្វូនៃឆ្នាំ១៩៥៤ នាវាដឹកយន្តហោះរបស់អាមេរិកបានចូលមកដល់[[ឈូងសមុទ្រតុងកឹង]] រួចក៏បានបង្ហោះយន្តហោះឈ្លបយកការណ៍។ ដំណាលគ្នានោះដែរ បារាំងនិងអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមពិភាក្សាគ្នាអំពីលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អាវុធយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ ប៉ុន្តែគេនៅមិនទាន់ច្បាស់ថាតើកិច្ចពិភាក្សានោះត្រូវបានមន្ត្រីបារាំង-អាមេរិកពិចារណាម៉ត់ចត់ប៉ុណ្ណា និងផ្ដើមដោយអ្នកណាប្រាកដ។<ref name="Maclear">{{Cite book |last=Maclear |first=Michael |url=https://archive.org/details/tenthousanddaywa00mich/page/57 |title=The Ten Thousand Day War: Vietnam 1945–1975 |date=1981 |publisher=Thames |isbn=978-0-312-79094-3 |page=[https://archive.org/details/tenthousanddaywa00mich/page/57 57]}}</ref><ref name="Hastings" />{{Rp|៧៥}} តាមរយៈអនុប្រធានាធិបតីអាមេរិកនាពេលនោះគឺលោក[[រីឆាដ និចសុន]]បានឱ្យដឹងថា ផែនការប្រើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនោះត្រូវបាននាយអគ្គសេនាធិការរួមអាមេរិកគូសវាសឡើងដើម្បីគាំទ្រជួយបារាំង។<ref name="Maclear" /> ប្រធានាធិបតី លោក[[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]]បានបញ្ជាក់ថា អាមេរិកនឹងចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមលុះត្រាតែមានការគាំទ្រពីអង់គ្លេស ប៉ុន្តែត្រូវទីក្រុងឡុងដ៍បានបដិសេដ។<ref name="Tucker" />{{Rp|៧៦}} នៅទីបំផុត លោកអាយសិនហោវើក៏បានសម្រេចចិត្តមិននាំអាមេរិកបញ្ច្រៀតចូលក្នុងសង្គ្រាម<ref name="Hastings" />{{Rp|៧៥–៧៦}} ខណៈចារកម្មអាមេរិកបានកើតការសង្ស័យចំពោះឱកាសជោគជ័យរបស់បារាំង។<ref name="Gravel">{{Cite book |title=The Pentagon Papers (Gravel Edition), Volume 1 |pages=391–404}}</ref> នៅខែឧសភា កងកម្លាំងបារាំងនៅដៀនបៀហ្វូបានប្រកាសសុំចុះចាញ់ ដោយជាសញ្ញាបង្ហាញនូវទីបញ្ចប់នៃអន្តរាគមន៍យោធាបារាំងនៅឥណ្ឌូចិន។ នៅឯ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ]] បារាំងបានចរចារព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ជាមួយពួកវៀតមិញ ហើយបានបញ្ជាក់ប្រគល់ឯករាជ្យភាពដល់កម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម ដោយប្រទេសវៀតណាមត្រូវពុះខណ្ឌចែកជាជើង-ត្បូងជាបណ្ដោះអាសន្ន។<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Goscha |first1=Christopher E. |title=Geneva Accords |encyclopedia=Historical Dictionary of the Indochina War (1945–1954): An International and Interdisciplinary Approach |pages= |date=2011 |publisher=NIAS Press |isbn=9788776940638 |url=https://indochine.uqam.ca/en/component/content/article/1/528-geneva-accords.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Geneva Accords {{!}} history of Indochina {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Geneva-Accords |access-date=12 March 2026 |website=www.britannica.com |archive-date=28 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028002543/https://www.britannica.com/event/Geneva-Accords |url-status=live }}</ref> ==សម័យអន្តរកាល== [[File:Gen-commons.jpg|thumb|right|[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវ]]ឆ្នាំ១៩៥៤]] វៀតណាមត្រូវ[[ការបែងចែកវៀតណាម|បានបែងចែកជាបណ្ដោះអាសន្ន]]នៅ[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]] និងនៅក្រោមលក្ខន្តិកៈនៃកិច្ចព្រមព្រៀងហ្សឺណែវ ពួកអសេនិកជនត្រូវផ្ដល់ឱកាសដើម្បីបម្លាស់ទីដោយសេរីរវាងរដ្ឋបណ្ដោះអាសន្នទាំងពីរក្នុងរយៈកាលបីរយថ្ងៃ។ លោកហូ​ ជីមិញប៉ងចង់បន្តសង្គ្រាមនៅភាគខាងត្បូងវៀតណាម ប៉ុន្តែត្រូវបានសម្ព័ន្ធមិត្តចិនហាមឃាត់ ដោយបានណែនាំថា រូបលោកអាចយកឈ្នះបានតាមរយៈមធ្យោបាយបោះឆ្នោត។<ref>{{Cite news |date=1 January 2001 |title=China Contributed Substantially to Vietnam War Victory, Claims Scholar |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/article/china-contributed-substantially-to-vietnam-war-victory-claims-scholar |access-date=12 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502013703/https://www.wilsoncenter.org/article/china-contributed-substantially-to-vietnam-war-victory-claims-scholar|archive-date=May 2, 2023}}</ref><ref name=Hastings/>{{Rp|៨៧–៨៨}}​ ការបោះឆ្នោតទូទាំងប្រទេសគឺនឹងត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិមួយ។<ref name=Hastings/>{{Rp|៨៨–៩០}} យ៉ាងណា សហរដ្ឋអាមេរិបានចេញមុខជំទាស់នឹងការបោះឆ្នោតនោះផ្ទាល់នៅក្នុងសន្និសីទ ដោយទទួលបានការគាំទ្រតែពីតំណាងបាវ ដាយប៉ុណ្ណោះ។<ref name="Kinzer-2013">{{Cite book |last=Kinzer |first=Stephen |title=The Brothers: John Foster Dulles, Allen Dulles, and Their Secret World War |date=2013 |publisher=Macmillan |isbn=978-1-4299-5352-8 |pages=[{{GBurl|id=LVb4-1l1gF4C|q=lansdale.+attache|p=194}} 195–196]}}</ref> ក្នុងរយៈពេល ៣០០ ថ្ងៃនោះ ប្រជាជនអ្នកស្រុកវៀតណាមខាងជើងប្រមាណមួយលាននាក់បាននាំគ្នារត់គេចទៅវៀតណាមខាងត្បូង ដោយខ្លាចត្រូវធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដោយរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្ត<ref name=Hastings/>{{Rp|៩៦}}<ref>{{Cite web |last=Prados |first=John |date=January–February 2005 |title=The Numbers Game: How Many Vietnamese Fled South In 1954? |url=http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060527190340/http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |archive-date=27 May 2006 |access-date=12 March 2026 |publisher=The VVA Veteran |archivedate=27 ឧសភា 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060527190340/http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |url-status=dead }}</ref> ដោយក្នុងចំណោមអ្នករត់នោះរួមមាន អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិក ៥០០,០០០ នាក់ ពុទ្ធសាសនិក ២០០,០០០ នាក់ និងសហគមន៍ជនជាតិភាគតិចរាប់ពាន់នាក់ទៀត។{{sfn|Goscha|2016|pages=280}} ចលនាផ្លាស់ទីនេះត្រូវបានសម្របសម្រួលគាំទ្រដោយកម្មវិធីប្ដូរទីលំនៅរបស់អាមេរិកប្រមាណ ៩៣ លានដុល្លារ ដោយមានកងនាវាបារាំង និងអាមេរិកជួយចម្លងជនភៀសខ្លួនទាំងនោះ។<ref>{{Cite book |last=Murti |first=B.S.N. |url=https://archive.org/details/vietnamdivided0000unse |title=Vietnam Divided |date=1964 |publisher=Asian Publishing House |url-access=registration}}</ref> ក្រុមជនភៀសខ្លួននេះក៏ជាកម្លាំងចលករពង្រឹងរបប[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]ឱ្យកាន់តែស្អប់ខ្ពើមពួកកុម្មុយនីស្តខាងជើងបន្ថែមដែរ។{{sfn|Karnow|1997|p=238}} យុទ្ធជនវៀតមិញជាង ១០០,០០០ នាក់បានទៅភាគខាងជើងដើម្បីបង្កើតជា ''បុនក្រុមការ'' ដោយរំពឹងថានឹងត្រឡប់ទៅភាគខាងត្បូងវិញក្នុងរយៈកាលក្រោមពីរឆ្នាំ។<ref name=Kolko/>{{Rp|៩៨}} ពួកវៀតមិញនេះដែរបានបន្សល់ទុក[[ពួកបដិវត្តន៍អាជីព|កម្មាភិបាល]]ប្រហែលពី ៥,០០០ ទៅ ១០,០០០ នាក់នៅភាគខាងត្បូងត្រៀមបង្កកុបកម្ម។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៤}} ពួកទាហានបារាំងចុងក្រោយបានចាកចេញពីវៀតណាមនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៦<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៤}} ខណៈចិនវិញបានបង្ហើយការដកទ័ពរបស់ខ្លួនពីវៀតណាមខាងជើងនៅក្បែរៗពេលដូចគ្នានេះដែរ។<ref name=Ang/>{{Rp|១៤}} [[File:903aafd6079a3ed1 landing.jpg|thumb|upright=.7|ក្រុមអ្នកបដិវត្តន៍ប្រឆាំងបាវ ដាយនៃរបប[[រដ្ឋវៀតណាម]] ជួបប្រជុំគ្នានៅសាលាក្រុងសៃហ្គន, ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៥។]] នៅរវាងឆ្នាំ១៩៥៣ និងឆ្នាំ១៩៥៦ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតកំណែទម្រង់កសិកម្មផ្សេងៗ រួមមាន ''ការកាត់បន្ថយថ្លៃជួល'' និង ''កំណែទម្រង់ដីធ្លី''។ ក្នុងកំឡុងកំណែទម្រង់ដីធ្លី ប្រភពចេញពីសក្សីវៀតណាមខាងជើងបានឱ្យដឹងថាមានមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកភូមិ ១៦០ នាក់ត្រូវបានគេចាប់ប្រហារជីវិត ឬសរុបប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់។ យុទ្ធនាការសម្លាប់រង្គាលនេះភាគច្រើនបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ដីសណ្ដទន្លេក្រហម ដោយដូច្នេះ ចំនួនអ្នកស្លាប់ដែលវិជ្ជាករទូទៅច្រើនទទួលស្គាល់គឺ ៥០,០០០ នាក់។<ref name="Turner">{{Cite book |last=Turner |first=Robert F. |title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development |date=1975 |publisher=Hoover Institution Press |isbn=978-0-8179-6431-3}}</ref>{{Rp|១៤៣}}<ref>{{Cite journal |last=Gittinger |first=J. Price |date=1959 |title=Communist Land Policy in North Viet Nam |journal=Far Eastern Survey |volume=28 |issue=8 |pages=113–126 |doi=10.2307/3024603 |jstor=3024603}}</ref><ref name="Courtois">{{Cite book |last1=Courtois |first1=Stephane |title=The Black Book of Communism |title-link=The Black Book of Communism |last2=Werth |first2=Nicolas |last3=Panne |first3=Jean-Louis |last4=Paczkowski |first4=Andrzej |last5=Bartosek |first5=Karel |last6=Margolin |first6=Jean-Louis |date=1997 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-07608-2 |display-authors=1}}</ref>{{Rp|៥៦៩}}<ref>{{Cite book |last=Dommen |first=Arthur J. |title=The Indochinese Experience of the French and the Americans |date=2001 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-33854-9 |page=340}}</ref> ឯកសារពីបណ្ណសារវៀតណាមនិងហុងគ្រីវិញបានរាប់ចំនួនអ្នកស្លាប់តិចជាងនេះ ពោលគឺលើសពី ១៤,០០០ នាក់បន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{Cite web |last=Vu |first=Tuong |date=25 May 2007 |title=Newly released documents on the land reform |url=http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html |archive-date=20 April 2011 |access-date=13 March 2026 |website=Vietnam Studies Group |archivedate=20 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Szalontai |first=Balazs |date=November 2005 |title=Political and Economic Crisis in North Vietnam, 1955–56 |journal=Cold War History |volume=5 |issue=4 |pages=395–426 |doi=10.1080/14682740500284630 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Vu |first=Tuong |title=Paths to Development in Asia: South Korea, Vietnam, China, and Indonesia |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-48901-0 |page=103 }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ថ្នាក់ដឹកនាំទីក្រុងហាណូយបានសារភាពពី "ភាពហួសហេតុ"ក្នុងការអនុវត្តកម្មវិធីនេះ និងបានប្រគល់ដីធ្លីឱ្យពួកម្ចាស់កម្មសិទ្ធិដើមវិញ។<ref name=Hastings/>{{Rp|៩៩–១០០}} នៅភាគខាងត្បូងវិញ [[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលមានបាវ-ដាយជាអធិរាជ និង[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនោះ មិនបានចុះហត្ថលេខាអ្វីនៅក្នុងសន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤ ឡើយ។ គណៈប្រតិភូវៀតណាមមិនមែនកុម្មុយនីស្តបានបដិសេធយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះការបែងចែកប្រទេសវៀតណាមជាពីរ ប៉ុន្តែត្រូវអសារបង់នៅពេលបារាំងបានទទួលស្គាល់សំណើរបស់ប្រតិភូវៀតមិញ[[ហ្វាម វ៉ាន់ដុង]]<ref name="PP">{{Cite book |title=The Pentagon Papers (Gravel Edition), Volume 3 |date=1971 |publisher=Beacon Press}}</ref>{{Rp|១៣៤}} ដែលបានស្នើសុំវិធីបង្រួបបង្រួមវៀតណាមតាមរយៈការបោះឆ្នោតក្រោមការត្រួតពិនិត្យនៃ "គណៈកម្មាការតំបន់"។<ref name=PP/>{{Rp|១១៩}} អាមេរិកបានប្រតិកម្មតបវិញជាមួយនឹង​ "ផែនការអាមេរិក" ដោយទទួលការគាំទ្រពីវៀតណាមខាងត្បូង និងសហរាជាណាចក្រ។<ref name=PP/>{{Rp|១៤០}} ផែនការអាមេរិកនោះបានចាត់ចែងធ្វើការបោះឆ្នោតបង្រួបបង្រួមដូចគ្នា តែត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតមើលពីអង្គការសហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែចុងក្រោយ វាត្រូវបានជំទាស់ដោយគណៈប្រតិភូសូវៀត។<ref name=PP/>{{Rp|១៤០}} សហរដ្ឋអាមេរិកបានលើកឡើងថា៖ "ដោយការគោរពលើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍នៃរដ្ឋវៀតណាម សហរដ្ឋអាមេរិកសុំនិយាយបញ្ជាក់ពីគោលជំហរប្រពៃណីរបស់ខ្លួនឡើងវិញ នោះគឺប្រជាជនគ្រប់រូបត្រូវទទួលបានសិទ្ធកំណត់អនាគតរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ ហើយសាមីខ្លួននឹងមិនចូលរួមក្នុងសំណើ ឬផែនការណាមួយដែលបិទរារាំងដំណើរការនោះឡើយ"។<ref name=PP/>{{Rp|៥៧០–៥៧១}} លោកប្រធានាធិបតីអាយសិនហោវើបានសរសេរនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ ថា៖ {{Blockquote|"ខ្ញុំមិនដែលបាននិយាយ ឬទាក់ទងគ្នាជាមួយមនុស្សដែលមានចំណេះដឹងក្នុងកិច្ចការឥណ្ឌូចិន ដែលគេមិនយល់ស្របថាការបោះឆ្នោតត្រូវធ្វើឡើងក្នុងរយៈកាលនៃជម្លោះសង្គ្រាមទេ ប្រហែលជាប៉ែតសិបភាគរយនៃប្រជាជនទាំងអស់នឹងបោះឆ្នោតឱ្យហូ ជីមិញកុម្មុយនីស្តជាមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនជាជាងអគ្គរដ្ឋបាវ ដាយ។ ពិតមែនទៅ កង្វះពួកមេដឹកនាំ ហើយការដឹកនាំខាងបាវ ដាយគឺជាកត្តាមួយដែលក្នុងអារម្មណ៍ជាទូទៅចំណោមជនវៀតណាមដែលថាពួកគេគ្មានអ្វីត្រូវប្រយុទ្ធដើម្បីបាវ ដាយឡើយ។"{{Sfn|Eisenhower|1963|p=[https://archive.org/details/mandateforchange00eise/page/372 372]}}}} ផ្អែកតាមរយៈ ''ឯកសារបញ្ចកោណ'' បានចាត់ទុកឌៀមជាបេក្ខជនដែលមានប្រជាប្រិយភាពឆ្ងាយជាងបាវ ដាយទាក់ទិននឹងរឿងប្រឆាំងនឹងលោកហូ ដោយសរសេរថា៖ "ប្រាកដណាស់នៅឆ្នាំ១៩៥៦ ចំនួនសមាមាត្រប្រជាជនដែលអាចបោះឆ្នោតឱ្យលោកហូ (ប្រៀបនឹងឌៀម) នៅក្នុងការការបោះឆ្នោតសេរីគឺមិនតិចជាងប៉ែតសិបភាគរយឡើយ"។<ref>{{cite web |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |title=Evolution of the War. Origins of the Insurgency |page=6 |date=January 15, 1969 |website=National Archives |access-date=13 March 2026 |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912155004/https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |url-status=live }}</ref> ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ូឡូញ និងកាណាដាដែលតំណាងឱ្យ[[គណៈកម្មាការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ]] (គ.ត.អ.) បានថ្លែងថា ការបោះឆ្នោតដែលយុត្តិធម៌ និងមិនលម្អៀងតែម្តងគឺមិនអាចទៅរួចទេ ដោយរាយការណ៍បន្ថែមថា ទាំងភាគីខាងជើងនិងខាងត្បូងមិនបានគោរពប្រកាន់ដល់យុទ្ធសន្តិភាពទេ។<ref>{{Harvnb|Woodruff|2005|p=6}} ចែងថា៖ "The elections were not held. South Vietnam, which had not signed the Geneva Accords, did not believe the Communists in North Vietnam would allow a fair election. In January 1957, the International Control Commission (ICC), comprising observers from India, Poland, and Canada, agreed with this perception, reporting that neither South nor North Vietnam had honored the armistice agreement. With the French gone, a return to the traditional power struggle between north and south had begun again.។"</ref> ចាប់ពីខែមេសា ដល់ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥៥ លោកដៀមបានប្រើអំណាចវាយប្រហារទៅលើក្រុមបក្សពួកដែលប្រឆាំងនឹងរូបលោកតាមរយៈការផ្ដើមប្រតិបត្តិការប្រឆាំងនឹងពួកគណៈសាសនាដូចជា [[កាវដៃ]] និងគណៈនិកាយ[[ផ្វាហ៊ែវ]]របស់[[បាគុត]]។ យុទ្ធនាការរបស់ឌៀមក៏បានទៅប៉ះទង្គិចជាមួយនឹងក្រុមឧក្រិដ្ឋកម្ម[[ប៊ីញស្វៀន]]ផងដែរ ដែលត្រូវជាសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងពួកសមាជិកនៃនគរបាលសម្ងាត់កុម្មុយនីស្ត បំពាក់ដោយអាវុធយោធាខ្លះៗ។ [[សមរភូមិសៃហ្គន (១៩៥៥)|ការប្រយុទ្ធគ្នា]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅសៃហ្គនរវាងក្រុមមួយនេះជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលរបស់ឌៀម ហើយទីបំផុតក៏ត្រូវចាញ់ប្រៀបនឹងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលក្នុងខែមេសានៃឆ្នាំនោះ។ ខណៈដែលចំនួនអ្នកប្រឆាំងនឹងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ឃោរឃៅរបស់ឌៀមបានកំពុងកើនឡើង លោកក៏បានបង្វែរកំហុងចោទប្រកាន់លើពួកកុម្មុយនីស្តថាជាឬសគល់នៃបញ្ហា។<ref name=Tucker/> នៅក្នុង[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិមួយស្ដីអំពីអនាគតនៃរដ្ឋវៀតណាម]]ដែលធ្វើឡើងក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ លោកឌៀមបាន[[ការបន្លំការបោះឆ្នោត|លួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោត]]ដោយមានការជួយទំនុកបម្រុងពីបងប្អូនរបស់លោកគឺ [[ង៉ូ ឌិញញូ]] ហើយជាលទ្ធផលបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៩៨.២ ភាគរយ ដោយក្នុងនោះរួមមាន ១៣៣% នៅក្នុងសៃហ្គន។ ថ្វីបើពួកទីប្រឹក្សាអាមេរិករបស់លោកបានផ្ដល់អនុសាសន៍ឱ្យមានការឈ្នះដោយសមហេតុសមផលត្រឹមចន្លោះពី "៦០ ទៅ ៧០ ភាគរយ" ក្ដី តែលោកឌៀមបានមើលឃើញប្រជាមតិនេះថាជាការសាកល្បងនូវអំណាច។{{sfn|Karnow|1997|p=224}} បីថ្ងៃក្រោយមក លោកក៏បានប្រកាសវៀតណាមខាងត្បូងជារដ្ឋឯករាជ្យមួយក្រោមឈ្មោះថា សាធារណរដ្ឋវៀតណាម (ស.វ.) ដែលមានខ្លួនលោកជាប្រធានាធិបតី។<ref name=Hastings/> ដូចគ្នានេះដែរ លោកហូ ជីមិញ និងបក្សពួកមន្ត្រីកុម្មុយនីស្តបានឈ្នះទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៩៩% នៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានធ្វើឡើងនៅវៀតណាមខាងជើង។<ref name=Turner/>{{Rp|១៩៣–១៩៤, ២០២–២០៣, ២១៥–២១៧}} [[ទ្រឹស្ដីដូមីណូ]] ដែលបានលើកឡើងថា បើប្រទេសមួយធ្លាក់ទៅក្រោមលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត នោះប្រទេសដទៃៗទៀតដែលនៅជុំវិញក៏ធ្លាក់ទៅតាមដូចគ្នា ត្រូវបានស្នើឡើងជាគោលនយោបាយដំបូងដោយរដ្ឋបាលអាយសិនហោវើ។<ref name=McNamara/>{{Rp|១៩}} លោក[[ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]] ដែលកាលនុះជាសមាជិក[[ព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិក|ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក]] បាននិយាយថ្លែងថា៖ "ប្រទេសភូមា ថៃ ឥណ្ឌា ជប៉ុន និងហ្វីលីពីន ហើយជាក់ស្ដែង ឡាវ និងកម្ពុជា សន្តិសុខរបស់ពួកគេទាំងអស់នឹងត្រូវរងការគំរាមកំហែង ប្រសិនបើរលកក្រហមនៃកុម្មុយនីស្តហូរចូលក្ដោបប្រទេសវៀតណាម"។<ref>{{Cite web |title=America's Stakes in Vietnam Speech to the American Friends of Vietnam, June 1956 |url=http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626125802/http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx |archive-date=26 June 2012 |access-date=26 June 2012 |publisher=JFK Library |archivedate=26 មិថុនា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120626125802/http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx }}</ref> ==សម័យឌៀម ឆ្នាំ១៩៥៤–១៩៦៣== === របបគ្រប់គ្រង === [[File:Ngo Dinh Diem at Washington - ARC 542189.jpg|thumb|លោកប្រធានាធិបតី[[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]] និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]] កំពុងទទួលស្វាគមន៍ប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូង លោក[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]នៅរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោន, ៨ ឧសភា ១៩៥៧]] ឌៀមគឺជាបុគ្គលម្នាក់ដែលមានការជឿស៊ប់លើសាសនារ៉ូម៉ាំងកាតូលិក ជាអ្នកប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តឥតងាករេ ជាតិនិយម និងអភិរក្សសង្គមមួយរូប។ ប្រវត្តិវិទូបានកត់សម្គាល់ថា៖ "លោកជាមនុស្សតំណាងឱ្យលទ្ធិជាតិនិយមដ៏តូចចង្អៀតនិងជ្រុលនិយម បូករួមជាមួយនឹងការនិយម[[អត្តាធិបតេយ្យ]] និង[[បក្ខពួកនិយម]]"។<ref name=McNamara/>{{Rp|២០០–២០១}} ប្រជាជនវៀតណាមដែលភាគច្រើនជា[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|ពុទ្ធសាសនិក]]បានកើតក្ដីបារម្ភចំពោះសកម្មភាពបូជាកិច្ចនៃប្រទេសជាតិដោយឌៀមទៅ[[ព្រះម៉ែម៉ារី]] (មាតាព្រះយេស៊ូ)។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥<ref>{{Cite web |date=2025-01-13 |title=Some Clarifications on Lịch sử Nam bộ kháng chiến {{!}} Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/some-clarifications-lich-su-nam-bo-khang-chien |access-date=2026-03-16 |website=www.wilsoncenter.org }}</ref> លោកឌៀមបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការ "បរិហារកុម្មុយនីស្ត" ពោលគឺការចាប់ខ្លួន ការធ្វើទារុណកម្ម និងការប្រហារជីវិតក្រុមអ្នកគាំទ្រលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត និងក្រុមប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ លោកបានប្រកាសអនុវត្តច្បាប់ប្រហារជីវិតចំពោះបុគ្គលណាដែលត្រូវបានចោតជាជនកុម្មុយនីស្ត។<ref name="WarBegan" /> រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងបានអះអាងថា គិតត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៧ ប្រជាជនវៀតណាមជាង ៦៥,០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ដាក់ពន្ធនាការ និង ២,១៤៨ នាក់ត្រូវបានប្រហារជីវិតដោយអាជ្ញាធរវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last=Turner |first=Robert F. |title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development |date=1975 |publisher=Hoover Institution Publications |isbn=978-0817964313 |pages=174–178}}</ref> ចូលមកដល់ឆ្នាំ១៩៥៩ អ្នកជាប់ពន្ធនាគារជាលទ្ធផលនៃយុទ្ធនាការនេះបានសល់ត្រឹម ៤០,០០០ នាក់។<ref name=Kolko/>{{Rp|៨៩}} នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ លោកឌៀមបានប្រកាសកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លី ដោយបានកំណត់ទំហំដីកសិកម្មស្រូវក្នុងមួយម្ចាស់ម្នាក់។ ដីកសិកម្មទំហំ ១.៨ លានហិចតា ត្រូវបានដាក់លក់ជូនអ្នកដែលគ្មានកម្មសិទ្ធិដីធ្លី។ មកត្រឹមឆ្នាំ១៩៦០ កំណែទម្រង់មួយនេះបានជាប់គាំង ដោយសារតែអ្នកគាំទ្រធំៗរបស់ឌៀមភាគច្រើនជាម្ចាស់ដីធ្លីធំៗដែរ ដោយពួកគេមិនសុខចិត្តបាត់បង់ដីរបស់គេ។<ref name="Collision">{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |url=https://archive.org/details/collisionofcultu00doyl |title=The Vietnam Experience, a Collision of Cultures |last2=Weiss |first2=Stephen |date=1984 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=978-0939526123 |url-access=registration}}</ref>{{Rp|១៤–១៦}} នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៧ លោកឌៀមធ្វើ[[ដំណើរទស្សនកិច្ចង៉ូ ឌិញឌៀមនៅសហរដ្ឋអាមេរិក|ដំណើរទស្សនកិច្ចរយៈពេលដប់ថ្ងៃ]]ទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកអាយសិនហោវើបានសន្យាផ្តល់ជំនួយគាំទ្រជាបន្តបន្ទាប់ដល់វៀតណាមខាងត្បូង ហើយថែមទាំងប្រារព្ធធ្វើពិធីដង្ហែរក្បួនសម្រាប់លោកដៀមកំឡុងទស្សនកិច្ចលោកទៀតផង។ ចំពោះរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]]វិញ គឺមិនសូវជាពេញចិត្តនឹងឌៀមប៉ុន្មានទេ ប៉ុន្តែលោកត្រូវបង្ខំចិត្តគាំទ្រព្រោះកាលនោះគឺគ្មាននរណាម្នាក់អាចមានប្រៀបដូចនឹងឌៀមឡើយ។{{sfn|Karnow|1997|p=230}} === កុបកម្មនៅភាគខាងត្បូង ឆ្នាំ១៩៥៤–៦០ === {{Main|វៀតកុង|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៥៩–១៩៦៣)}} នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤ និងឆ្នាំ១៩៥៧ រដ្ឋាភិបាលឌៀមបានទទួលជោគជ័យក្នុងការទប់ស្កាត់កោលាហលទ្រង់ទ្រាយធំដែលបានផ្ទុះឡើងនៅតាមទីជនបទ។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៧ ពួកឧទ្ទាមបានបើកយុទ្ធនាការលបធ្វើឃាតដ៏ធំមួយ ដោយសម្ដៅហៅថា "ការប្រល័យជនក្បត់ជាតិ"។<ref name="McNamera35">{{Cite book |last1=McNamera |first1=Robert S. |title=Argument Without End |last2=Blight |first2=James G. |last3=Brigham |first3=Robert K. |date=1999 |publisher=PublicAffairs |isbn=1-891620-22-3 |pages=35}}</ref> នៅដើមឆ្នាំ១៩៥៩ ឌៀម បានចាត់ទុកសកម្មភាពប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលដោយហិង្សាជាទោសប្រហារជីវិត តាយរយៈការអនុវត្តច្បាប់លេខ ១០/៥៩។ <ref>{{Cite web |title=Excerpts from Law 10/59, 6 May 1959 |url=http://vietnam.vassar.edu/doc6.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723163835/http://vietnam.vassar.edu/doc6.html |archive-date=23 July 2008 |access-date=20 មេសា 2013 |archivedate=23 កក្កដា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080723163835/http://vietnam.vassar.edu/doc6.html }}</ref> ប្រវត្តិវិទូលោក[[ដូក្លាស​ ផៃស៍]] បានប៉ាន់ប្រមាណថា ក្រុមពួកឧទ្ទាមបានចាប់ជំរិតមនុស្សប្រហែល ២,០០០ នាក់ និងព្រមទាំងធ្វើឃាតសម្លាប់មន្ត្រី មេភូមិ បុគ្គលិកមន្ទីរពេទ្យ និងគ្រូបង្រៀនប្រមាណ ១,៧០០ នាក់ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦០។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៦}}<ref name="WarBegan" /> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦០ [[ការិយាល័យកណ្ដាលសម្រាប់វៀតណាមខាងត្បូង]] (ក.ក.វ.ណ.ត.) ដែលត្រូវជាទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់វៀតណាមខាងជើងនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង បានបញ្ជាឱ្យមានសកម្មភាពបះបោរព្រមៗគ្នានៅវៀតណាមខាងត្បូង ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមួយភាគបីក៏ធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយក្រុមកុម្មុយនីស្ត។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៦–១០៧}} នៅក្នុងខែធ្នូ វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតក្រុម[[វៀតកុង]] (វ.ក.) ឡើង​ ដោយមានគោលដៅបង្រួបបង្រួមពួកក្រុមឧទ្ទាមទាំងអស់ដែលមាននិន្នាការប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងឱ្យស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់ខ្លួន។ វៀតកុងត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ[[ស្រុកមេមត់]]ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ក.ក.វ.ណ.ត.។<ref name=Ang/>{{Rp|៥៥–៥៨}} ==== ការចូលរួមរបស់វៀតណាមខាងជើង ==== {{See also|ការឈ្លានពានរបសវៀតណាមខាងជើងលើឡាវ|ផ្លូវលំហូជីមិញ}} នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៦ មេដឹកនាំកុម្មុយនីស្តភាគខាងត្បូង លោក[[ឡេ ស៊ួន]]បានបង្ហាញផែនការមួយដើម្បីស្ដារការបះបោរក្រោមឈ្មោះថា "មាគ៌ាទៅភាគខាងត្បូង" ទៅកាន់ការិយាល័យនយោបាយនៅទីក្រុងហាណូយ។ ដោយសារតែប្រទេសចិននិងសូវៀតនាពេលនោះបានប្រឆាំងនឹងការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងវៀតណាមទាំងពីរភាគ ដូច្នេះផែនការរបស់លោកក៏ត្រូវបានរំសាយចោល។<ref name=Ang/>{{Rp|៥៨}} ទោះជាយ៉ាងណា នៅខែធ្នូនៃឆ្នាំដដែរនោះ ថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងក៏បានសម្រេចអនុម័តវិធានការស្ដារការបះបោរសាកល្បង។{{Sfn|Olson|Roberts |2008|p=67}} នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៨ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានត្រួតត្រាមជ្ឈមណ្ឌលដឹកជញ្ជូននៅ[[ស្រុកសេពុញ]]ភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ ក្បែរតំបន់គ្មានយោធារវាងវៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូង។<ref name="Prados-1999">{{Cite book |last=Prados |first=John |title=The Blood Road: The Ho Chi Minh Trail and the Vietnam War |date=1999 |publisher=Wiley |isbn=9780471254652}}</ref>{{Rp|២៤}} បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើងបានអនុម័ត "សង្គ្រាមប្រជាជន" លើវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩<ref name=Hastings/>{{Rp|១១៩–១២០}} ហើយក្នុងខែឧសភា [[ក្រុមលេខ៥៥៩]] ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]] ហើយបន្ទាប់មក ដំណើរសាងសង់ផ្លូវរយៈពេលប្រាំមួយខែឆ្លងកាត់ព្រៃភ្នំប្រទេសឡាវក៏បានដំណើរការ។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង និងកងកម្លាំង[[ប៉ៈថេតឡាវ]]បានឈ្លានពានប្រទេសឡាវ ដោយប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹង[[កងទ័ពភូមិន្ទឡាវ]]តាមបណ្តោយតំបន់ព្រំដែន។<ref name="Morrocco-1985">{{Cite book |last=Morrocco |first=John |title=Rain of Fire: Air War, 1969–1973 |date=1985 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=9780939526147 |series=Volume 14 of Vietnam Experience}}</ref>{{Rp|២៦}} ក្រោយពីធ្វើខ្សែផ្លូវរួច កម្លាំងវៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ៥០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនចូលវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃប្រតិបត្តិការសង្គ្រាមប្រជាជនរបស់ខ្លួន។{{Sfn|Military History Institute of Vietnam|2002|p=xi}} ការដឹកជញ្ជូនគ្រឿងសព្វាអាវុធឆ្លងកាត់ផ្លូវនេះលើកដំបូងត្រូវបានបញ្ចប់នៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៥៩។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦០ វៀតណាមខាងជើងបានចាត់អនុវត្តកម្មវិធីកំណែនទាហានសម្រាប់កងទ័ព។<ref>{{Cite book |last=Prados |first=John |title=Rolling Thunder in a Gentle Land |date=2006 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-84603-020-8 |editor-last=Wiest |editor-first=Andrew |location=Oxford |pages=74–95 |chapter=The Road South: The Ho Chi Minh Trail |chapter-url=https://archive.org/details/rollingthunderin00wies}}</ref> ទាហានកុម្មុយនីស្តប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានលបចូលវៀតណាមខាងត្បូងរវាងឆ្នាំ១៩៦១ និងឆ្នាំ១៩៦៣។<ref name=Ang/>{{Rp|៧៦}} ==អាណត្តិខេនណឹឌី, ឆ្នាំ១៩៦១–៦៣== {{Main|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៥៩–១៩៦៣)|កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច}} [[File:The President's News Conference, 23 March 1961.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីកំពុងពន្យល់បកស្រាយពីស្ថានភាពនៅឥណ្ឌូចិនក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន, ២៣ មីនា ១៩៦១]] បន្ទាប់ពីយកឈ្នះរ៉ូណាល់ និចសុននៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៦០|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីឆ្នាំ១៩៦០]] ចន ផ្វ. ខេនណឹឌីបានប្ដេជ្ញាបន្តគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តដែលបន្សល់ពីរដ្ឋបាលទ្រូមែន និងអាយសិនហោវើ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ បន្ទាប់ពីអាមេរិកបានរងបរាជ័យធំៗជាប់ៗគ្នា (ដូចជា [[ការឈ្លានពានឆកសមុទ្រជ្រូក]] និង[[វិបត្តិមីស៊ីលគុយបា]]) ខេនណឹឌីបានចាប់ផ្ដើមពង្រឹងគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តរបស់អាមេរិក ដោយធ្វើយ៉ាងណានឹងបិទខ្ទប់ក្រុមកុម្មុយនីស្តវៀតណាមកុំឱ្យទទួលជោគជ័យបាន។<ref>{{cite journal |last1=Bostdorff |first1=Denise M. |last2=Goldzwig |first2=Steven R. |title=Idealism and Pragmatism in American Foreign Policy Rhetoric: The Case of John F. Kennedy and Vietnam |journal=Presidential Studies Quarterly |date=1994 |volume=24 |issue=3 |pages=515–530 |id=215692085 |jstor=27551281 }}</ref> គោលនយោបាយខេនណឹឌីផងដែរបានកំណត់មិនបញ្ជូនទាហានអាមេរិកមកច្បាំងលើទឹកដីវៀតណាមឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ លោកចង់ឃើញរដ្ឋាភិបាលឌៀមប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងវៀតណាមកុម្មុយនីស្តដោយខ្លួនឯងជាមួយនឹងជំនួយសព្វាវុធនិងបច្ចេកទេសពីអាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Vietnam Task Force |url=http://media.nara.gov/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-B-4.pdf |title=Report of the Office of the Secretary of Defense Vietnam Task Force |date=1969 |publisher=Office of the Secretary of Defense |location=Washington, DC |pages=1–2 |chapter=IV. B. Evolution of the War 4. Phased Withdrawal of U.S. Forces in Vietnam, 1962–64 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504231323/http://media.nara.gov/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-B-4.pdf |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> តែយ៉ាងណា កម្រិតគុណភាពក្នុងជួរកងទ័ពទាហានវៀតណាមខាងត្បូងគឺនៅខ្វះខាតច្រើន គួបផ្សំជាមួយនឹងអំពើពុករលួយនិងបក្សពួកនិយមពីលើបន្ថែម។ ការគាំទ្ររបស់ទីក្រុងហាណូយចំពោះវៀតមិញបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងការកំណត់ជំនោរនៃសង្គ្រាមនេះពិតមែន ប៉ុន្តែភាពផុយស្រួយរបស់រដ្ឋាភិបាលនិងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងក៏ជាកត្តាសំខាន់មួយផងដែរ។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៦៩}} [[File:President meets with Secretary of Defense. President Kennedy, Secretary McNamara. White House, Cabinet Room - NARA - 194244.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីកំពុងពិភាក្សាជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអាមេរិក លោក[[រ៉ូបឺត​ មាំខណឺមែរ៉ា]] ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦២]] ទីប្រឹក្សា​លោកខេនណឹឌីចំនួនពីររូបគឺលោក[[ម៉ាក់ស្វែល ថេល័រ]] និង[[វ៉លត៍ រ៉ូស្តូវ]]បានណែនាំខេនណឹឌីឱ្យបញ្ជូនកងទ័ពអាមេរិកទៅកាន់វៀតណាមខាងត្បូង ដោយក្លែងពួកគេជាកម្មករជួយសង្គ្រោះក្នុងគ្រោះទឹកជំនន់ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ខេនណឹឌីបានបដិសេដនឹងគំនិតពួកគេ ហើយបែរមកផ្ដោតលើការបញ្ជូនជំនួយផ្គត់ផ្គង់យោធាវិញ។<ref>{{Cite news |last=Stavins |first=Ralph L. |date=22 July 1971 |title=A Special Supplement: Kennedy's Private War |work=The New York Review of Books |url=http://www.nybooks.com/articles/1971/07/22/a-special-supplement-kennedys-private-war/ |access-date=19 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230406045200/https://www.nybooks.com/articles/1971/07/22/a-special-supplement-kennedys-private-war/|archive-date=April 6, 2023}}</ref> នៅក្នុងអាណត្តិអាយសិនហោវើ អាមេរិកបានបញ្ជូនទីប្រឹក្សាយោធា ៩០០ នាក់មកវៀតណាម រួចមកដល់ឆ្នាំ១៩៦១ ក្រោមប្រធានាធិបតីខេនណឹឌី ទីប្រឹក្សាអាមេរិកនៅវៀតណាមបានកើនហក់ឡើងមក ១៩,០០០ នាក់។<ref name=Hastings/>{{Rp|១៣១}} [[កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច]]ត្រូវបានផ្តួចផ្តើមឡើងនៅចុងឆ្នាំ១៩៦១ រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងដោយផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅប្រជាពលរដ្ឋតាមទីជនបទទៅកាន់ទីទួលដែលមានសុវត្ថិភាពពីពួកវៀតកុង។ ក៏ប៉ុន្តែគិតមកត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ វឌ្ឍនភាពកម្មវិធីមួយនេះក៏បានថយចុះ ហើយទីបំផុតក៏បានបិទបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤។<ref name=Tucker/>{{Rp|១០៧០}} រំលងមកខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦២ ប្រទេសចំនួន ១៤ រួមមានប្រទេសចិន វៀតណាមខាងត្បូង សហភាពសូវៀត វៀតណាមខាងជើង និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិស្តីពីអព្យាក្រឹតភាពឡាវ]]។ ===រដ្ឋប្រហារ និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម=== {{Main|ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មង៉ូ​ ឌិញឌៀម}} {{See also|សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣}} នៅលើសមរភូមិវិញ យោធាវៀតណាមខាងត្បូងបានបរាជ័យយ៉ាងអាម៉ាស់ ពិសេសនៅក្នុង[[សមរភូមិអាប់ប៉ាក]] ថ្វីបើខ្លួនមានកម្លាំងច្រើនជាងនិងអាវុធទំនើបជាងវៀតកុងក្ដី។<ref name="Sheehan">{{Cite book |last=Sheehan |first=Neil |title=A Bright Shining Lie – John Paul Vann and the American War in Vietnam |date=1989 |publisher=Vintage |isbn=978-0-679-72414-8|url=https://archive.org/details/brightshininglie0000shee_r0g3}}</ref>{{Rp|២០១–២០៦}} មន្ត្រីអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមសង្ស័យនិងមន្ទិលចំពោះសមត្ថភាពថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង​ ពិសេសគឺលោកប្រធានាធិបតីឌៀមនោះឯង។ ឌៀមខ្លួនលោកផ្ទាល់ ក្រោយពីប្រឈមនឹងរដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងផ្ដួលអំណាចលោកនៅ[[រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦០|ឆ្នាំ១៩៦០]] និង[[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅវិមានឯករាជ្យវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦២|ឆ្នាំ១៩៦២]] លោកក៏ចាប់ផ្ដើមកើតក្ដីសង្ស័យនឹងមនុស្សជុំវិញខ្លួន ដោយដូច្នេះ លោកច្រើនតែផ្ដោតលើការការពារអំណាចតាមរយៈការតម្លើងតំណែងរបស់មនុស្សជំនិតរបស់លោកជាជាងការធ្វើសង្គ្រាមនឹងពួកកុម្មុយនីស្ត។ ប្អូនប្រុសប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីគឺលោក[[រ៉ូបឹត ផ្វ. ខេនណឹឌី]]បានកត់សម្គាល់ថា "ឌៀមគឺមិនព្រមចុះចេញរំលែកអំណាចឡើយ។ គាត់ជាបុគ្គលម្នាក់ដែលពិបាកនិយាយជាមួយណាស់..."។<ref>Live interview by John Bartlow Martin. ''Was Kennedy Planning to Pull out of Vietnam?'' New York City. John F. Kennedy Library, 1964, Tape V, Reel 1.</ref> នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៣ ពុទ្ធសាសនិកវៀតណាមខាងត្បូងនៅទីក្រុង[[ហ្វេ]]បានចេញធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងបម្រាមរដ្ឋាភិបាលដែលហាមឃាត់ការបង្ហោះ[[ទង់ព្រះពុទ្ធសាសនា]]នៅ[[បុណ្យវិសាខបូជា|ថ្ងៃបុណ្យវិសាខបូជា]]។ កងកម្លាំងសន្តិសុខក្រោមរបបឌៀមបានបើកការបាញ់ប្រហារដោយសម្លាប់បាតុករចំនួនប្រាំបួននាក់ បង្កបង្កើតជា[[វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា]]។ ចលនាប្រឆាំងរបបឌៀមក្នុងចំណោមពុទ្ធសាសនិកបានរីកធំឡើងៗ ហើយនៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៣ កងកម្លាំងពិសេសរបស់យោធាវៀតណាមក្រោមបញ្ជាការវរសេនីយ៍ឯក[[ឡេ ក្វាងទុង]]ដែលស្មោះស្ម័គ្រភក្ដីភាពចំពោះប្អូនប្រុសប្រធានាធិបតីឌៀមគឺង៉ូ ឌិញញូដែលនិយមកាន់សាសនាកាតូលិកនោះ បានចូលវាយបំផ្លាញវត្តអារាម បណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់រយនាក់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។<ref name="NPV 2018">{{Cite journal |last=Nguyen |first=Phi-Vân |title=A Secular State for a Religious Nation: The Republic of Vietnam and Religious Nationalism, 1946–1963 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-asian-studies/article/secular-state-for-a-religious-nation-the-republic-of-vietnam-and-religious-nationalism-19461963/6686A381A12183648E76430BC646BC85 |journal=The Journal of Asian Studies |date=2018 |volume=77 |issue=3 |pages=741–771 |doi=10.1017/S0021911818000505 }}</ref> [[File:Arvncapture.jpg|thumb|upright=.8|left|កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងកំពុងធ្វើការចាប់ខ្លួនទាហានវៀតកុង]] មន្ត្រីអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមពិភាក្សាអំពីការផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំនៅវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៦៣។ ខណៈក្រសួងការបរទេសអាមេរិកមាននិន្នាការគាំទ្រឱ្យមានរដ្ឋប្រហារ ប៉ុន្តែមន្ទីរបញ្ចកោណវិញចង់បន្តរក្សាឌៀមជាក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង។ ក្នុងចំណោមចំណុចប្តូររបបដែលបានស្នើឡើងនោះគឺ ការដកអំណាចប្អូនប្រុសរបស់ឌៀមឈ្មោះញូ ដែលកាលនុះកំពុងគ្រប់គ្រងនគរបាលសម្ងាត់និងកងកម្លាំងពិសេស ហើយត្រូវបានអាមេរិកមើលឃើញថាជាអ្នកនៅពីក្រោយការបង្ក្រាបគាបសង្កត់បាតុកម្មពុទ្ធសាសនិក និងជាបុគ្គលគ្រប់គ្រងគ្រួសារត្រកូលង៉ូ។ ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ សេអ៊ីអា របស់អាមេរិកបានទាក់ទងក្រុមឧត្តមសេនីយ៍ដែលមានគម្រោងប៉ុនប៉ងដកអំណាចរបស់ឌៀម ហើយបានប្រាប់ពួកគេថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងមិនប្រឆាំង ហើយក៏មិនដាក់ទោសពួកគេតាមការកាត់ផ្តាច់ជំនួយដែរ ប្រសិនបើពួកគេអនុវត្តតាមផែនការនោះ។ ទីបំផុត ឌៀមក៏ត្រូវបានគេផ្តួលរំលំ និងត្រូវប្រហារជីវិតរួមជាមួយប្អូនប្រុសរបស់លោកនៅថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ លោកម៉ាក់ស្វែល ថេល័រនឹកឃើញថា បន្ទាប់ពីដំណឹងបានឆ្លងទៅដល់ខេនណឹឌី គាត់បាន "ប្រញាប់ប្រញាល់រត់ចេញពីបន្ទប់អមដោយទឹកមុខភ្ញាក់ផ្អើល និងចិត្តស្រងាក" ពោលគឺខេនណឹឌីមិនបានរំពឹងទុកជាមុនថាលោកឌៀមនឹងត្រូវបានគេសម្លាប់ដូចនេះសោះ។{{sfn|Karnow|1997|p=326}} ក្រោយពីរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ឌៀម វៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ទៅក្នុងភាពវឹកវរភ្លាមៗបង្កបង្កើតជាអស្ថេរភាពនយោបាយ ដោយរដ្ឋាភិបាលបង្កើតថ្មីៗត្រូវបានផ្ដួលរំលំម្តងហើយម្តងទៀតពីសំណាក់ក្រុមយោធា។ ដោយឃើញពីភាពចលាចលក្នុងរបបដឹកនាំនៅវៀតណាមខាងត្បូងបែបនេះ ទីក្រុងហាណូយក៏បានឆ្លៀតឱកាសបង្កើនការគាំទ្ររបស់ខ្លួនបន្ថែមចំពោះវៀតកុង និងបានចាត់ទុករបបនីមួយៗនៃវៀតណាមខាងត្បូងថាសុទ្ធតែជាអាយ៉ងរបស់អាមេរិក។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣២៨}} អាមេរិកវិញនៅតែស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការបញ្ជូនទ័ព ដោយមជ្ឈដ្ឋានថ្នាក់ដឹកនាំ និងស្ថាប័នផ្សេងៗបានខ្វែងគំនិតគ្នាទៅលើរបៀបអន្តរាគមន៍របស់អាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ។<ref>{{Cite web |date=April 2015 |title=Counterinsurgency in Vietnam: Lessons for Today |url=https://www.afsa.org/counterinsurgency-vietnam-lessons-today |website=The Foreign Service Journal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114858/https://afsa.org/counterinsurgency-vietnam-lessons-today|archive-date=April 7, 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pacification |url=http://www.vietnamgear.com/dictionary/pacification.aspx |website=Vietnam War Dictionary|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405065336/http://www.vietnamgear.com/dictionary.aspx?s=pacification|archive-date=April 5, 2023}}</ref><ref>{{Cite book |last=Blaufarb |first=Douglas S. |title=The Counterinsurgency Era: U.S. Doctrine and Performance, 1950 to the Present |date=1977 |publisher=Free Press |isbn=978-0-02-903700-3 |page=119}}</ref> [[បញ្ជាការជំនួយយោធា (វៀតណាម)|មេបញ្ជាការកងកម្លាំងអាមេរិកនៅវៀតណាមខាងត្បូង]]គឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ផោល ហារឃីនស៍]] បានទស្សន៍ទាយដោយមានទំនុកចិត្តថា វៀតណាមខាងត្បូងនឹងទទួលបានជ័យជម្នះនៅត្រឹមកំឡុងពិធីបុណ្យណូអែលនៃឆ្នាំ១៩៦៣<ref name=Herring/>{{Rp|១០៣}} ប៉ុន្តែទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ សេអ៊ីអា វិញបានសម្ដែងចេញនូវទុទិដ្ឋិនិយម ដោយព្រមានថា "វៀតកុងជាក់ស្ដែងកំពុងគ្រប់គ្រងលើតំបន់ទឹកដីជនបទភាគច្រើននៅវៀតណាមខាងត្បូង ហើយនាពេលថ្មីៗនេះបានកំពុងបង្កើនកិច្ចប្រឹងប្រែងយោធារបស់ពួកគេ"។<ref>{{Cite book |last=Schandler |first=Herbert Y. |url=https://archive.org/details/americainvietnam0000scha |title=America in Vietnam: The War That Couldn't Be Won |date=2009 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6697-2 |page=[https://archive.org/details/americainvietnam0000scha/page/36 36] |url-access=registration}}</ref> ==ឈូងសមុទ្រតុងកឹង និងអាណត្តិចនសុន ឆ្នាំ១៩៦៣–៦៩== {{Main|សង្គ្រាមកិច្ចរួមនៅវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣–១៩៦៩}} ប្រធានាធីបតីខេនណឹឌីត្រូវបានគេលបធ្វើឃាតនៅថ្ងៃទី២២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ លោកអនុប្រធានាធិបតី[[លីនដឹន ប. ចនសុន]]ដែលបានឡើងស្នងពីខេនណឹឌី ដើមឡើយរូបលោកមិនសូវជាជាប់ទាក់ទងនឹងគោលនយោបាយប្រឆាំងលទ្ធិកុម្មុយនីស្តប៉ុន្មានទេ<ref name="Karnow 1997 336_339">{{Harvnb|Karnow|1997|pp=336–339}}</ref> ប៉ុន្តែក្រោយពីក្លាយជាប្រធានាធិបតីនោះ លោកចនសុនក៏បានប្រឡូកចូលក្នុងគោលនយោបាយទាំងមូលនោះភ្លាមៗ។<ref>{{Harvnb|Karnow|1997|p=339}}.</ref> ===ហេតុការណ៍ឈូងសមុទ្រតុងកឹង=== {{Main|ហេតុការណ៍ឈូងសមុទ្រតុងកឹង}} [[File:Bombing in Vietnam.jpg|thumb|upright=.8|យន្តហោះអាមេរិកកំពុងទម្លាក់គ្រាប់បែកលើវៀតណាមខាងជើង]] នៅថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤ នាវាចម្បាំងឈ្មោះ ម៉ាដដុក របស់អាមេរិក ដែលកំពុងស៊ើបការណ៍សម្ងាត់តាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រវៀតណាមខាងជើង បានធ្វើការបាញ់ប្រហារលើ និងបំផ្លាញទូកដឹកគ្រាប់របស់វៀតណាម នៅក្នុងបរិវេណឈូងសមុទ្រតុងកឹង។<ref name=Kolko/>{{Rp|១២៤}} ហេតុការណ៍វាយប្រហារលើកទីពីរត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានកើតឡើងនៅរយៈពេលពីរថ្ងៃក្រោយមក ចំពោះនាវាចម្បាំងអាមេរិកពីរគ្រឿងឈ្មោះ ធើនណឺរ ជ័យ និងម៉ាដដុក ប៉ុន្តែការវាយប្រហារលើកទីពីរនេះមិនមានរបាយការណ៍បញ្ជាក់ជាក់លាក់ច្បាស់លាស់ដូចមុនទេ។{{sfn|Hastings|2018|pp=218–219}} របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ទីភ្ញាក់ងារសន្តិសុខជាតិ]]អាមេរិកនៅឆ្នាំ២០០៥ បានបង្ហាញថា គ្មានភស្តុងតាងណាបានបញ្ជាក់ពីការវាយប្រហារលើកងនាវាអាមេរិកនៅថ្ងៃទី៤ ខែសីហាឡើយ។<ref>{{cite journal |last1=Hanyok |first1=Robert J. |title=Skunks, Bogies, Silent Hounds, and the Flying Fish |journal=Cryptologic Quarterly|url=https://www.nsa.gov/portals/75/documents/news-features/declassified-documents/gulf-of-tonkin/articles/release-1/rel1_skunks_bogies.pdf|location=Fort Meade|publisher=[[ទីភ្ញាក់ងារសន្តិសុខជាតិ|National Security Agency]] |date=2001 |volume=19/20 |issue=4/1 |pages=1–55}}</ref> អ្វីដែលធ្វើឱ្យការវាយប្រហារលើកទីពីរនេះពិសេសនោះគឺវាបានបើកដៃឱ្យអាមេរិកវាយតបតវិញ និងបានជំរុញឱ្យសភាអនុម័ត[[សេចក្តីសម្រេចឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]នៅថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ពោលគឺការប្រកាសសង្គ្រាមលើវៀតណាមខាងជើង។<ref>{{Cite book |last=Moïse |first=Edwin E. |title=Tonkin Gulf and the Escalation of the Vietnam War |edition= revised |location=Annapolis |publisher=Naval Institute Press |year=2019 |isbn=978-1-68247-424-2 }}</ref>{{Rp|២២២–២៤៤}} ក្រោយការអនុម័តសេចក្ដីសម្រេចនោះ [[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិអាមេរិក]]បានណែនាំឱ្យរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកបង្កើនការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅវៀតណាមខាងជើង។ បន្ទាប់ពីវៀតកុងបាន[[ការវាយប្រហារលើជំរុំហូល្លូវ៉េយ៍|វាយប្រហារលើមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក]]ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៥<ref>{{Cite web |last=Simon |first=Dennis M. |date=August 2002 |title=The War in Vietnam, 1965–1968 |url=http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426064833/http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html |archive-date=26 April 2009 |access-date=23 March 2026 |archivedate=26 មេសា 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090426064833/http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html }}</ref> ចំពេលតែមួយនៃដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋនៅវៀតណាមខាងជើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីសូវៀត លោក[[អាឡិចស៊ី កូស៊ីហ្គីន]]។ អាមេរិកក៏បានឆក់យកឱកាសនេះជាលេសដើម្បីផ្តួចផ្តើមយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់ខ្លួនដោយបានអូសបន្លាយអស់រយៈពេលបីឆ្នាំ{{Sfn|Nalty|1998|pp=97, 261}} ក្នុងគោលដៅកាត់ផ្ដាច់ការគាំទ្រវៀតកុងពីវៀតណាមខាងជើង។<ref>{{Cite book |last=Tilford |first=Earl L. |url=https://media.defense.gov/2017/Apr/07/2001728434/-1/-1/0/B_0040_TILFORD_SETUP.PDF |title=Setup: What the Air Force did in Vietnam and Why |date=1991 |publisher=Air University Press |page=89|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230151/https://media.defense.gov/2017/Apr/07/2001728434/-1/-1/0/B_0040_TILFORD_SETUP.PDF|archive-date=April 4, 2023}}</ref> ===ការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅឡាវ=== {{Main|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ}} ការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយអាមេរិកគឺមិនបានកំណត់ចំពោះតែវៀតណាមខាងជើងឡើយ ពោលគឺយុទ្ធនាការតាមផ្លូវអាកាសនេះអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសទាំងអស់ដែលមានវត្តមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធវៀតកុង​ និងវៀតណាមខាងជើង ដូចជាប្រទេសឡាវ និងកម្ពុជាជាដើមដែលមាន[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]]រត់ឆ្លងកាត់។ ប្រទេសឡាវដែលប្រកាន់អព្យាក្រឹតភាពពីមុនបានក្លាយជាសមរភូមិនៃ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]បង្ហូរឈាមដ៏ព្រៃផ្សៃមួយទៀត ដោយក្រុមប៉ៈថេតឡាវដែលគាំទ្រដោយវៀតណាមខាងជើងបានងើបបះបោរប្រឆាំងនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|រាជរដ្ឋាភិបាលឡាវ]]នាពេលនោះដែលមានអាមេរិកជាសម្ព័ន្ធមិត្ត។ ការទម្លាក់គ្រាប់បែកតាមអាកាសប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងប៉ៈថេតឡាវនិងវៀតណាមខាងជើងគឺត្រូវធ្វើឡើងដើម្បីការពារការដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក និងដើម្បីកម្ទេចផ្លូវលំហូជីមិញនោះ។ ចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៦៤ និងឆ្នាំ១៩៧៣ សហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួនពីរលានតោនទៅលើប្រទេសឡាវ ស្រដៀងគ្នាទៅនឹងបរិមាណគ្រាប់បែកចំនួន ២.១ លានតោនដែលសាមីខ្លួនបានទម្លាក់នៅទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាស៊ីកាលពីកំឡុងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដោយនេះបានធ្វើឱ្យឡាវក្លាយជាប្រទេសដែលទទួលរងគ្រាប់ទម្លាក់ច្រើនជាងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref name="KiernanTaylor">{{Cite journal |last1=Kiernan |first1=Ben |author-link=Ben Kiernan |last2=Owen |first2=Taylor |date=26 April 2015 |title=Making More Enemies than We Kill? Calculating U.S. Bomb Tonnages Dropped on Laos and Cambodia, and Weighing Their Implications |url=http://apjjf.org/2015/13/16/Ben-Kiernan/4313.html |journal=The Asia-Pacific Journal |volume=13 |issue=17 |id=4313 |access-date=23 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326111723/https://apjjf.org/Ben-Kiernan/4313.html|archive-date=March 26, 2023}}</ref> តែយ៉ាងណា គោលដៅចម្បងដែលប៉ងកម្ទេចវៀតកុង និងវៀតណាមខាងជើងតាមរយៈការទម្លាក់គ្រាប់បែកនេះគឺមិនបានសម្រេចទេ។{{sfn|Hastings|2018|p=328}} ===ការវាយលុកក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤=== [[File:DongXoaiHuey-65a.JPG|thumb|កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង និងទីប្រឹក្សាយោធាអាមេរិកកំពុងត្រួតពិនិត្យឧទ្ធម្ភាគចក្រដែលត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ក្នុង[[សមរភូមិដុងស្វាយ]] ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៥]] នៅពេលអាមេរិកអនុម័តសេចក្តីសម្រេចតុងកឹង ទីក្រុងហាណូយភ្លាមៗបានរំពឹងទុកជាមុនអំពីវត្តមានឆាប់ៗនៃកងទ័ពអាមេរិក ហើយក៏បានបង្កើននិងពង្រឹងកងកម្លាំងរបស់ខ្លួន ក៏ដូចជាការបញ្ជូនទ័ពបន្ថែមទៅភាគខាងត្បូង។{{sfn|Hastings|2018|p=223}}<ref>{{Cite book |title=Vietnam War After Action Reports |publisher=BACM Research |page=[{{GBurl|id=Dch3m7u2K5YC|p=84}} 84] }}</ref> ប្រវត្តិវិទូបានកត់សម្គាល់ថា "ជួរកងទ័ពវៀតកុងបានកើនពីកម្លាំងប្រមាណត្រឹម ៥,០០០ នាក់នៅដើមឆ្នាំ១៩៥៩ ឡើងរហូតដល់ប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់នៅចុងឆ្នាំ១៩៦៤ ... ចន្លោះឆ្នាំ១៩៦១-៦៤ កម្លាំងវៀតកុងបានកើនឡើងបន្ថែមដល់ប្រមាណ ៨៥០,០០០ នាក់ជិតមួយលាននាក់"។{{Sfn|Demma|1989}} ចំណែកឯចំនួនកងទ័ពអាមេរិកនៅវិញគឺមានកម្រិតទាបជាងច្រើនឆ្ងាយណាស់ ពោលគឺមានប្រមាណ ២,០០០ នាក់នៅឆ្នាំ១៩៦១ ហើយកើនបានត្រឹមតែ ១៦,៥០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះនៅឆ្នាំ១៩៦៤។<ref name="Kahin">{{Cite book |last1=Kahin |first1=George |title=The United States in Vietnam: An analysis in depth of the history of America's involvement in Vietnam |last2=Lewis |first2=John W. |author-link2=John Wilson Lewis |date=1967 |publisher=Delta Books}}</ref> នៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤ វៀតកុងបានទទួលជ័យជម្នះដ៏ធំនៅក្នុង[[សមរភូមិបិញហ្សា]]<ref>{{Cite book |last=Moyar |first=Mark |title=Triumph Forsaken: The Vietnam War, 1954–1965 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86911-9 |page=[{{GBurl|id=phJrZ87RwuAC|p=339}} 339]}}</ref> ដោយពីមុនវៀតកុងធ្លាប់តែប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រទ័ពព្រៃវាយរួចដកថយ ប៉ុន្តែលើកនេះ វៀតកុងបានបំបាក់កម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងដ៏រឹងមាំដោយប្រើ[[សង្គ្រាមកិច្ចតាមអនុសញ្ញា]]។<ref name="McNeill">{{Cite book |last=McNeill |first=Ian |title=To Long Tan: The Australian Army and the Vietnam War 1950–1966 |date=1993 |publisher=Allen & Unwin |isbn=978-1-86373-282-6}}</ref>{{Rp|៥៨}} ជាបន្តបន្ទាប់ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវទទួលបរាជ័យម្តងទៀតនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៥ ក្នុង[[សមរភូមិដុងស្វាយ]]។<ref name=McNeill/>{{Rp|៩៤}} ===សង្គ្រាមដីគោកអាមេរិក=== {{See also|ពុទ្ធបះបោរ}} [[File:Vietcongsuspect.jpg|thumb|កងម៉ារីនអាមេរិកម្នាក់កំពុងចាប់ជនសង្ស័យជាវៀតកុងក្នុងកំឡុងប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងបោសសម្អាតនៅទីតាំងដែលមានចម្ងាយ ២៤ គីឡូម៉ែត្រពីភាគខាងលិច[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសដាណាង]] ឆ្នាំ១៩៦៥។]] នៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៥ កងម៉ារីនអាមេរិកចំនួន ៣,៥០០ នាក់បានចុះចតនៅជិតទីក្រុងដាណាងក្នុងប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង{{sfn|Hastings|2018|pp=246–247}} ដែលជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីការចាប់ផ្តើមនៃសង្គ្រាមដីគោកដោយអាមេរិក។ មតិសាធារណៈអាមេរិកវិញបានគាំទ្រយ៉ាងភ្លូកទឹកភ្លូកដីចំពោះការបញ្ជូនទ័ពមកវៀតណាមនេះ។<ref>{{Cite web |date=17 October 2002 |title=Generations Divide Over Military Action in Iraq |url=http://www.people-press.org/2002/10/17/generations-divide-over-military-action-in-iraq |publisher=Pew Research Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221121005317/https://www.pewresearch.org/politics/2002/10/17/generations-divide-over-military-action-in-iraq/|archive-date=21 November 2022}}</ref> ភារកិច្ចដំបូងរបស់កងម៉ារីននៅវៀតណាមគឺការពារមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសដាណាង។ មកដល់ខែធ្នូនៃឆ្នាំដដែរ ចំនួនទ័ពអាមេរិកបានហក់ឡើងដល់ ២០០,០០០ នាក់។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៤៩–៣៥១}} ដើម្បីឈ្នះសង្គ្រាមនេះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[វ៉ឹល្លៀម វ៉ិសស្មលែន្ត៍]]បានគូសបញ្ជាក់ពីផែនការបីចំណុច៖ *ដំណាក់កាលទី១៖ កងកម្លាំងអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តត្រូវប្ដេជ្ញាធ្វើយ៉ាងមិចឱ្យបង្វែរជោគវាសនាលើសមរភូមិមកឈ្នះលើសត្រូវវិញនៅត្រឹមចុងឆ្នាំ១៩៦៥។ *ដំណាក់កាលទី ២៖ កងកម្លាំងអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តត្រូវធ្វើសកម្មភាពវាយលុកទ្រង់ទ្រាយធំដើម្បីកម្ទេចកម្លាំងទ័ពព្រៃ និងរាល់កម្លាំងសត្រូវទាំងឡាយទៀត។ ដំណាក់កាលនេះនឹងបញ្ចប់ នៅពេលដែលកម្លាំងសត្រូវត្រូវបានកម្ទេចស្ទើរទាំងស្រុង និងដកថយចេញពីតំបន់មានប្រជាជនរស់នៅច្រើន។ *ដំណាក់កាលទី៣៖ ប្រសិនបើសត្រូវនៅបន្តតតាំងវិញ នោះដំណាក់កាលទី២ នឹងត្រូវបន្តរយៈពេល ១២–១៨ ខែបន្ទាប់ ដើម្បីបំផ្លាញកម្លាំងសត្រូវដែលនៅសេសសល់តាមតំបន់មូលដ្ឋានដាច់ស្រយាល។<ref>United States – Vietnam Relations, 1945–1967: A Study Prepared by the Department of Defense, vol. 5, pp. 8–9.</ref> ផែនការខាងលើត្រូវបានអនុម័តដោយចចសុន ដោយវាបានសម្គាល់ពីការចាកឆ្ងាយពីគោលនយោបាយមុនៗដែលអាមេរិកធ្លាប់គ្រាន់តែជាអ្នកផ្ដល់ជំនួយ ខណៈវ៉ិសស្មលែន្ត៍វិញបានព្យាករណ៍ទាយថាខ្លួននឹងទទួលបានជ័យជម្នះត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៧។<ref>United States – Vietnam Relations, 1945–1967: A Study Prepared by the Department of Defense, vol. 4, pp. 117–19. and vol. 5, pp. 8–12.</ref> ថ្វីបើអាមេរិកមកដល់ចំណុចនេះបានប្រកាន់យកគោលនយោបាយបែបប្រទូសប្រឆាំងវៀតកុងនៅវៀតណាមខាងត្បូងមែន ប៉ុន្តែចចសុនបានបដិសេដមិនវាយឆ្លងចូលដល់វៀតណាមខាងជើងឡើយ ដោយបារម្ភខ្លាចចិននិងសូវៀតចូលអន្តរាគមន៍ផ្ទាល់ដូចខ្លួនដែរ។<ref>{{cite book|last=Lind|first=Michael|title=Vietnam, The Necessary War: A Reinterpretation of America's Most Disastrous Military Conflict|publisher=Free Press|year=1999|isbn=0-684-84254-8|pages=83–89}}</ref> វត្តមានរបស់ទ័ពអាមេរិកបានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូងផ្លាស់ប្ដូរ និងបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្លាដល់សង្គម។ ទំនិញផលិតកម្មបរទេសជាច្រើនបាននាំចូលមកវៀតណាមខាងជើង។ ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបានលើកទឹកចិត្តសម្ព័ន្ធមិត្ត[[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាស៊ីអាគ្នេយ៍|ស៊ីតូ]]របស់ខ្លួនឱ្យចូលរួមចំណែកបញ្ជូនកងទ័ពមកជួយវៀតណាមខាងត្បូង ដោយក្នុងនោះមានប្រទេសអូស្ត្រាលី នូវែលសេឡង់ ថៃ និងហ្វីលីពីនបានទទួលយល់ព្រម។{{sfn|Karnow|1997|p=556}} តែយ៉ាងណា សម្ព័ន្ធមិត្តសំខាន់ៗមួយចំនួនទៀតដូចជា កាណាដា និងចក្រភពអង់គ្លេស បានបដិសេធសំណើសុំជំនួយទ័ពពីអាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Church |first=Peter |title=A Short History of South-East Asia |date=2006 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-82481-8 |page=193}}</ref> [[File:Vietnamese villagers suspected of being communists by the US Army - 1966.jpg|thumb|upright=.8|កសិករយួនដែលអាមេរិកចាប់ដោយសង្ស័យថាជាពួកវៀតកុង, ១៩៦៦]] សហរដ្ឋអាមេរិកនិងរួមទាំងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនបានបើកប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចយ៉ាងកំរោល។ នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៥ ទាហានអាមេរិកបានប៉ះទង្គិចគ្នាជាមួយកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងជាលើកដំបូងនៅក្នុង[[សមរភូមិអ៊ីយ៉ាដ្រាង]]<ref>{{Cite web |last=Galloway |first=Joseph |date=18 October 2010 |title=Ia Drang – The Battle That Convinced Ho Chi Minh He Could Win |url=http://www.historynet.com/ia-drang-where-battlefield-losses-convinced-ho-giap-and-mcnamara-the-u-s-could-never-win.htm |access-date=2 May 2016 |publisher=Historynet|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230322083652/https://www.historynet.com/ia-drang-where-battlefield-losses-convinced-ho-giap-and-mcnamara-the-u-s-could-never-win/?f|archive-date=March 22, 2023}}</ref> ដោយនេះជាសមរភូមិដំបូងដែលអាមេរិកបានប្រើប្រាស់ឧទ្ធម្ភាគចក្រវាយប្រហារលើសត្រូវ ក៏ដូចជាយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ [[បី-៥២ ស្ត្រាតូហ្វរត្រេស]]។{{sfn|Hastings|2018|pp=284–285}} យុទ្ធសាស្ត្រទាំងនេះបានអូសបន្លាយក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦–៦៧ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ពួកទាហានវៀតកុងនិងវៀតណាមខាងជើងនៅតែបន្តលេចមុខចេញម្តងហើយម្តងទៀត ដែលនេះបញ្ជាក់ពីភាពបត់បែនខាងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ពួកគេ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ សង្គ្រាមបានរុញឱ្យមានជនភៀសខ្លួនក្នុងស្រុកចំនួនពីរលាននាក់នៅវៀតណាមខាងត្បូង ដោយមានប្រជាជនប្រមាណ ១២៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីផ្ទះសម្បែងពួកគេដោយគ្មានជម្រកអ្វីជ្រកកោន ជាលទ្ធផលនៃប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចទ្រង់ទ្រាយធំរបស់អាមេរិក។<ref>{{Cite book |last1=Ward |first1=Geoffrey C. |title=The Vietnam War: An Intimate History |last2=Burns |first2=Ken |date=5 September 2017 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-1-5247-3310-0 |page=[{{GBurl|id=i4KyDQAAQBAJ|q=125}} 125] }}</ref> ប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចរបស់អាមេរិកនេះផងដែរមានប្រសិទ្ធភាពតែដំបូងនោះទេ ដោយរយៈពេលត្រឹមតែបួនខែប៉ុណ្ណោះ គេបានឃើញមានវត្តមានទាហានវៀតកុងជាថ្មីនៅក្នុងតំបន់ធ្លាប់ស្ថិតក្រោមប្រតិបត្តិការនោះ។<ref name="Ward">{{Cite book |last1=Ward |first1=Geoffrey C. |title=The Vietnam War: An Intimate History |last2=Burns |first2=Ken |date=2017 |publisher=Alfred A. Knopf |isbn=978-0-307-70025-4}}</ref>{{Rp|១៥៣–១៥៦}} ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ នយោបាយវៀតណាមខាងត្បូងក៏បានចាប់ផ្តើមមានស្ថិរភាពឡើងវិញបណ្ដើរៗ បន្ទាប់ពីការឡើងកាន់អំណាចជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដោយលោកសេនាប្រមុខអាកាស[[ង្វៀន កាវកី]] និងប្រមុខរដ្ឋ នាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]នៅកំឡុងពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៦៥។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ លោកធៀវបានក្លាយជាប្រធានាធិបតី ដោយមានកីជាអនុប្រធានាធិបតី បន្ទាប់ពីអ្នកទាំងពីរបានយកឈ្នះក្នុងការបោះឆ្នោតដ៏ពុករលួយមួយ។ ទោះបីជាមានឈ្មោះជារដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលក្ដី ប៉ុន្តែកីបានក្ដោបក្ដាប់អំណាចតាមរយៈស្ថាប័នយោធានៅពីក្រោយឆាក ខណៈលោកវ៉ាន់ធៀវបានបន្តកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។{{sfn|Karnow|1997|p=706}} ==ប្រតិបត្តិការវាយលុកតេត== {{Main|ការវាយលុកតេត}} [[File:T4 Vietcong Tet Offensive.jpg|thumb|ទាហានវៀតកុងថតរូបជុំគ្នាមុនចេញទៅចូលរួមប្រតិបត្តិការតេត]] [[File:ARVN in action HD-SN-99-02062.JPEG|thumb|កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងកំពុងធ្វើសកម្មភាពវាយប្រហារក្នុងតំបន់ឈរជើងវៀតកុងក្នុងតំបន់[[ដីសណ្តមេគង្គ]]]] នៅចុងឆ្នាំ១៩៦៧ កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានប្រទាញកងកម្លាំងអាមេរិកមកប្រយុទ្ធគ្នានៅទីតំបន់ដាច់ស្រយាលក្នុងភូមិសាស្ត្រ[[សមរភូមិដាក់តូ|ដាក់តូ]] និង[[សមរភូមិខេសាញ់|ខេសាញ់]] ដោយនេះជាយុទ្ធសាស្ត្របង្វែរទិសដៅបញ្ឆោតកម្លាំងអាមេរិកឱ្យមកប្រយុទ្ធក្នុង[[តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្ដាល (វៀតណាម)|តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល]]។<ref>{{Cite web |date=12 June 2006 |title=Interview with NVA General Tran Van Tra {{!}} HistoryNet |url=http://www.historynet.com/interview-with-nva-general-tran-van-tra.htm |access-date=25 March 2026 |website=www.historynet.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409152943/https://www.historynet.com/interview-with-nva-general-tran-van-tra/?f|archive-date=April 9, 2023}}</ref> ដំណាលគ្នានេះ ប្រតិបត្តិការតេតបានកំពុងតែគ្រោងទុក ដោយក្នុងនោះ គេបានចាត់ឱ្យកងកម្លាំងក្រោមបញ្ជាការនាយឧត្តមសេនីយ៍[[វ៉ាន់ ទានស៊ុង]] "បើកការវាយប្រហារផ្ទាល់ទៅលើទីតាំងទាហានអាមេរិក និងអាយ៉ងរបស់ពួកគេ ដូចនៅក្នុងទីក្រុងសៃហ្គន [[ហ្វេ]] ដាណាំង ទីប្រជុំជននានា និងមូលដ្ឋានសំខាន់ៗផ្សេងទៀត [...]"។<ref name="Wilson">{{Cite news |date=20 October 2014 |title=The Urban Movement and the Planning and Execution of the Tet Offensive |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/the-urban-movement-and-the-planning-and-execution-the-tet-offensive |access-date=25 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409152950/https://www.wilsoncenter.org/publication/the-urban-movement-and-the-planning-and-execution-the-tet-offensive|archive-date=April 9, 2023}}</ref> លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍ឡេ ស៊ួន​បានលើកឡើងថា យើងអាចទទួលជោគជ័យ​​តាម​ផែនការនេះបានដោយបញ្ឆេះឱ្យមានការ​បះបោរ​នៅ​តាម​ទីក្រុង និង​ទីប្រជុំជន​ផ្សេងៗ<ref name="Nguyen">{{Cite book |last=Nguyen |first=Lien-Hang T. |title=Hanoi's War: An International History of the War for Peace in Vietnam |date=2012 |publisher=Univ of North Carolina Press |isbn=978-1-4696-2835-6}}</ref>{{Rp|៩០–៩៤}}{{Rp|១៤៨}} បន្ថែមពីលើការរត់ចោលជួរក្នុង​ចំណោម​អង្គភាពវៀតណាមខាងត្បូងមកចូលរួមជាមួយកម្លាំងកុម្មុយនីស្ត។<ref>{{Cite news |last=Wiest |first=Andrew |date=1 March 2018 |title=Opinion {{!}} The Tet Offensive Was Not About Americans |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/01/opinion/tet-offensive-americans-vietnam.html |access-date=25 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230416233243/https://www.nytimes.com/2018/03/01/opinion/tet-offensive-americans-vietnam.html|archive-date=April 16, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ប្រតិបត្តិការតេតបានចាប់ផ្តើមនៅកំឡុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៨ នៅពេលដែលទីប្រជុំជននៅវៀតណាមខាងត្បូងជាង ១០០ ទីតាំងត្រូវរងការវាយប្រហារពីសំណាក់កងទ័ពវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងប្រមាណជាង ៨៥,០០០ នាក់ ដោយការវាយប្រហារនីមួយៗច្រើនផ្ដោតលើទីតាំងយោធា ទីស្នាក់ការកណ្តាល និងអគាររដ្ឋាភិបាល រួមទាំងស្ថានទូតអាមេរិកនៅទីក្រុងសៃហ្គនផងដែរ។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៦៣–៣៦៥}} កងកម្លាំងអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងបានកើតការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងចំពោះទំហំ និងកម្រិតវាយប្រហារទាំងនោះ ព្រោះថាការបញ្ជូនទាហាន/ទីប្រឹក្សា និងអាវុធយោធានានាចូលក្នុងទីក្រុងប្រជុំជននៃវៀតណាមខាងត្បូង គឺសុទ្ធតែបានធ្វើឡើងដោយសម្ងាត់។<ref name=Wilson/> ទីក្រុងជាច្រើនត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់កម្លាំងវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើង ប៉ុន្តែត្រូវបានរំដោះវិញក្នុងរយៈពេលត្រឹមមួយ ឬពីរសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ លើកលែងតែ[[សមរភូមិហ្វេ|អតីតរាជធានីហ្វេ]] ដែលត្រូវបានកងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តកាន់កាប់បានរយៈពេល ២៦ ថ្ងៃ។{{sfn|Bowden|2017|p=495}} ជាលទ្ធផល ពួកគេបាន[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅហ្វេ|ប្រហារជីវិតជនស៊ីវិលប្រមាណ​ ២,៨០០ នាក់នៅហ្វេ]] ដែលពួកគេបានសង្ស័យថាជាចារកម្ម<ref>{{Cite book |last=Hosmer |first=Stephen T. |title=Viet Cong Repression and its Implications for the Future |date=1970 |publisher=Rand Corporation |pages=72–8}}</ref>{{sfn|Bowden|2017|p=495}} ហើយទីក្រុងប្រមាណ ៨០% ត្រូវរងការខូចខាតជាទម្ងន់ក្រោមការវាយប្រហារពីសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref name=Kolko/>{{Rp|៣០៨–៣០៩}} នៅទីក្រុងសៃហ្គនវិញ កម្លាំងកុម្មុយនីស្តបានដណ្ដើមកាន់កាប់តំបន់នៅជុំវិញទីក្រុង ដោយបានវាយប្រហារទីតាំងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗរបស់អាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូង មុនពេលត្រូវបានវាយបណ្ដេញចេញវិញ។{{sfn|Hastings|2018|p=479}} នៅក្នុងខែដំបូងនៃប្រតិបត្តិការតេត ទាហានអាមេរិកនិងសម្ព័ន្ធមិត្តប្រមាណ​ ១,១០០ នាក់ ព្រមទាំងទាហានវៀតណាមខាងត្បូង ២,១០០ នាក់ និងជនស៊ីវិល​ ១៤,០០០ នាក់ ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត។<ref name="Trieu">{{Cite journal |last=Triều |first=Họ Trung |date=5 June 2017 |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Lực lượng chính trị và đấu tranh chính trị ở thị xã Nha Trang trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 |journal=Hue University Journal of Science: Social Sciences and Humanities |volume=126 |issue=6 |doi=10.26459/hujos-ssh.v126i6.3770 |doi-broken-date=29 January 2026 |issn=2588-1213}}</ref> បន្ទាប់ពីរយៈពេលពីរខែ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ និងកម្លាំងអាមេរិក ៤,០០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងមានអ្នករបួសសរុប ៤៦,០០០ នាក់។<ref name=Trieu/>​ សហរដ្ឋអាមេរិកវិញបានអះអាងថាខ្លួនបានសម្លាប់ទាហានវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ១៧,០០០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ទាហាន ១៥,០០០ នាក់។<ref name=Ankony/>{{Rp|១០៤}}<ref name=Villard/>{{Rp|៨២}} កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តបានបើកការវាយប្រហារជាថ្មីនៅខែឧសភា ដោយនេះបញ្ជាក់ថា ពួកគេនៅតែមានសមត្ថភាពបំផ្ទុះជម្លោះដដែរ ថ្វីបើមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងពីអាមេរិកក្ដី។ ពួកវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយប្រហារដំណាក់កាលទីបីនៅពីរខែបន្ទាប់។ នៅក្នុងប្រតិបត្តិការវាយប្រហារទាំងប៉ុន្មានខាងលើ ពួកកុម្មុយនីស្តបានបាត់បង់កម្លាំងចំនួន ៤៥,២៦៧ នាក់ និងមានអ្នករងរបួសចំនួន ១១១,១៧៩ នាក់ ដោយភាគច្រើនជាយុទ្ធជនវៀតកុង។<ref>{{Cite news |title=Tết Mậu Thân 1968 qua những số liệu |language=vi-VN |url=http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/item/7976502-.html |access-date=1 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407184326/https://nhandan.vn/tet-mau-than-1968-qua-nhung-so-lieu-post484868.html|archive-date=April 7, 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Eyraud |first=Henri |date=March 1987 |title=Anatomy of a War: Vietnam, the United States, and the Modern Historical Experience. By Kolko Gabriel. [New York: Pantheon Books, 1985. 628 pp.] |journal=The China Quarterly |volume=109 |page=135 |doi=10.1017/s0305741000017653 }}</ref> ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៦៨ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍បានពិចារណាប្រើប្រាស់គ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរដើម្បីទម្លាក់លើវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងគម្រោងផែនការបម្រុងអាសន្នរបស់លោក ដែលមានរហស្សនាមថា [[បំណាក់ថ្គាម]] (Fracture Jaw) ប៉ុន្តែវាត្រូវបានគេទម្លាក់ចោលវិញ នៅពេលដែលផែនការមួយនេះបានលេចបែកធ្លាយទៅដល់សេតវិមាន។<ref>{{Cite news |last=Sanger |first=David E. |date=6 October 2018 |title=U.S. General Considered Nuclear Response in Vietnam War, Cables Show |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/06/world/asia/vietnam-war-nuclear-weapons.html |access-date=29 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314213812/https://www.nytimes.com/2018/10/06/world/asia/vietnam-war-nuclear-weapons.html|archive-date=March 14, 2023 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ដោយដូច្នេះ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍ និងប្រធានអគ្គសេនាធិការចម្រុះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[អ៊ើល វាល្លឺរ]] ក៏បានបែរមកស្នើសុំបញ្ជូនកងទ័ពអាមេរិកបន្ថែមជាង ២០០,០០០ នាក់។<ref>Wheeler to President Johnson, "Report of Chairman, J.C.S., on Situation in Vietnam and MACV Requirements," February 27, 1968, in {{Cite book |last=Sheehan |first=Neil |title=The Pentagon Papers as Published by the New York Times |date=1971 |publisher=Bantam |pages=620–621}}</ref> សំណើនេះក៏បានលេចធ្លាយទៅសាធារណៈ ហើយគួបផ្សំជាមួយការបរាជ័យផ្នែកចារកម្មទៀតនោះ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍ក៏ត្រូវបានដកចេញពីតំណែងនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ ដោយមានលោក[[ខ្រាយអឹន អេប្រែមស៍]]ចូលកាន់តំណែងជំនួស។<ref>{{Cite book |last=Sorley |first=Lewis |title=A Better War: The Unexamined Victories and Final Tragedy of America's Last Years in Vietnam |date=1999 |publisher=Harvest |isbn=0-15-601309-6 |pages=12–16}}</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៨ ដំណើរចរចាសន្តិភាពបានចាប់ផ្តើមរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងវៀតណាមខាងជើងនៅឯទីក្រុងប៉ារីស។ ការចរចានេះបានជាប់គាំងអស់រយៈពេលប្រាំខែ រហូតដល់លោកចនសុនបានបញ្ជាឱ្យឈប់ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើវៀតណាមខាងជើង។ ទីក្រុងហាណូយបានដឹងថាខ្លួនមិនអាចដណ្ដើមយកជ័យជម្នះឆៅៗបាននោះទេ ហើយដូច្នេះក៏បានបង្វែរមកប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រមួយដែលគេស្គាល់ថា "និយាយចរចាពេលកំពុងប្រយុទ្ធ ប្រយុទ្ធពេលកំពុងនិយាយចរចា" ពោលគឺវៀតណាមខាងជើងនៅបន្តការវាយលុកស្របពេលតែមួយនឹងការចរចា។<ref>{{Cite news |date=16 April 2012 |title=North Vietnam's "Talk-Fight" Strategy and the 1968 Peace Negotiations with the United States |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/north-vietnams-talk-fight-strategy-and-the-1968-peace-negotiations-the-united-states |access-date=29 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409174807/https://www.wilsoncenter.org/publication/north-vietnams-talk-fight-strategy-and-the-1968-peace-negotiations-the-united-states|archive-date=April 9, 2023}}</ref> ដំណាលគ្នានោះ លោកប្រធានធិបតីចនសុនបានបដិសេធមិនឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតបន្តអាណត្តិទីពីររបស់លោកឡើយ ដោយឃើញថាអត្រាអ្នកគាំទ្ររូបលោកបានធ្លាក់ចុះពី ៤៨% មកត្រឹម ៣៦%។{{sfn|Hastings|2018|p=486}} ការប្រឡូកចូលក្នុងសង្គ្រាមដោយផ្ទាល់បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអាមេរិកនីមួយៗកើតមានមតិខ្វែងគ្នា បង្កឱ្យមានយោធិនអាមេរិកស្លាប់អស់ប្រមាណ ៣០,០០០ នាក់មកដល់ចំណុចនេះ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមូលហេតុធ្វើឱ្យរលួយឈ្មោះលោកចនសុន។{{sfn|Hastings|2018|p=486}} ថ្វីបើចនសុនមិនបានធ្វើការបង្កើនកម្លាំងទ័ពអាមេរិកក្នុងចំនួនច្រើនដូចដែលនាយឧត្តមសេនីយ៍វ៉ិសស្មលែន្ត៍ និងវាល្លឺរបានស្នើកាលពីប៉ុន្មានសប្តាហ៍មុនមែន ប៉ុន្តែលោកនៅតែបញ្ជូនកម្លាំងទ័ពបន្ថែមក្នុងបរិមាណខ្ពស់មួយមកវៀតណាម។ សហរដ្ឋអាមេរិកមានសមាជិកយោធាប្រមាណ ៥១៥,០០០ នាក់នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ ហើយចំនួននេះបានកើនដល់ ៥៣៦,០០០ នាក់នៅរយៈពេលពីរខែបន្ទាប់។<ref>{{Cite book |last1=Littauer |first1=Raphael |last2=Uphoff |first2=Norman |title=The Air War in Indochina |date=1972 |publisher=Beacon Press |isbn=978-0-8131-7369-6 |pages=269 |edition=revised}}</ref> នៅក្នុងមេសា ទោះជាលោកបានបង្រួមទីតាំងទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាមេរិកមកត្រឹមតំបន់ផ្នែកខាងត្បូងនៃវៀតណាមខាងជើងក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែចំនួនគ្រាប់ត្រូវបានកើនឡើងប្រមាណទ្វេដងបើប្រៀបធៀបទៅនឹងចំនួនគ្រាប់ដែលបានទម្លាក់កាលពីខែមីនានៅទូទាំងវៀតណាមខាងជើង។ បើក្រឡេកមកមើលឥណ្ឌូចិនទាំងមូលវិញ ចំនួនគ្រាប់បែកទម្លាក់ដោយអាមេរិកត្រូវបានកើនឡើង។ ចំនួនគ្រាប់ច្រើនបំផុតដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់នៅឥណ្ឌូចិនក្នុងរយៈពេលណាមួយនៃសង្គ្រាមមុនខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ គឺមានប្រមាណ ៩៨,០០០ តោន ហើយនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៨ តួលេខនេះបានកើនដល់ជិត ១១៣,០០០ តោន។<ref>The most detailed and reliable statistics available on the US air war were compiled by USAF Major General Raymond Furlong, and published in {{Cite book |title=Statement of Information, Book XI, Bombing of Cambodia |date=1974 |publisher=U.S. Government Printing Office |pages=90–111 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39076007050714&view=1up&seq=108}}</ref> វៀតណាមគឺជាវិបត្តិបញ្ហាដ៏ក្ដៅគគុកមួយនៅកំឡុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៦៨|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨]]។ លោក[[រីឆាដ និចសុន]] ដែលជាបេក្ខជនគណបក្សសាធារណរដ្ឋ បានឈ្នះការបោះឆ្នោតនេះ ដោយលោកបានបានអះអាងថាខ្លួនលោកគឺមានផែនការសម្ងាត់មួយដើម្បីបិទបញ្ចប់សង្គ្រាម។{{sfn|Hastings|2018|p=515}}<ref>{{Cite book |last=Johns |first=Andrew |title=Vietnam's Second Front: Domestic Politics, the Republican Party, and the War |date=2010 |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-7369-6 |pages=198 }}</ref> ==វៀតណាមនីយកម្ម ឆ្នាំ១៩៦៩–១៩៧២== ===ការគំរាមកំហែងនុយក្លេអ៊ែរ និងការទូត=== លោកនិចសុនបានចាប់ផ្តើមដកទ័ពអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ ដំណើរដកទ័ពនេះត្រូវជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយ "[[វៀតណាមនីយកម្ម]]" ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អាមេរិកក៏បានបង្កើនជំនួយហ្វឹកហ្វឺន និងបច្ចេកទេសបន្ថែមដល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងផងដែរដើម្បីបណ្ដុះសមត្ថភាពរបស់ពួកគេក្នុងការការពារខ្លួនពីវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុង។ ដោយអាមេរិកលែងប្រឡូកប្រយុទ្ធផ្ទាល់បែបនេះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍អេប្រែមស៍ក៏បានបង្វែរមកប្រើយុទ្ធសាស្ត្រកម្ទេចប្រព័ន្ធភស្តុភាររបស់សត្រូវវិញ ក៏ដូចជាបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការបន្ថែមជាមួយភាគីកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។{{sfn|Hastings|2018|p=517}} នៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៩ លោកនិចសុនបានបញ្ជាឱ្យយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ បេ-៥២ ប្រដាប់ដោយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ឱ្យហោះទៅកៀកដែនអាកាសរបស់សូវៀត ដោយយោងតាម[[ទ្រឹស្តីមនុស្សឆ្កួត]] លោកនិចសុនមានបំណងបង្ហាញសូវៀតថាលោកហ៊ានធ្វើគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅវៀតណាម។<ref>{{Cite journal |last1=Sagan |first1=Scott Douglas |last2=Suri |first2=Jeremi |date=16 June 2003 |title=The Madman Nuclear Alert: Secrecy, Signaling, and Safety in October 1969 |id=43692 |journal=International Security |volume=27 |issue=4 |pages=150–183 |doi=10.1162/016228803321951126 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Evans |first=Michael |title=Nixon's Nuclear Ploy |url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB81/index2.htm |access-date=30 March 2026 |website=nsarchive2.gwu.edu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114836/https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB81/index2.htm|archive-date=April 7, 2023}}</ref> ស្របគ្នានោះដែរ និចសុនបានផ្ដើមអ្វីដែលគេហៅថា [[ដេតង់ត៍]] (បន្ថយភាពតានតឹង) ជាមួយនឹងសហភាពសូវៀត និងបាន[[ទំនាក់ទំនងចិន–សហរដ្ឋអាមេរិក|ស្ដារទំនាក់ទំនង]]ជាមួយប្រទេសចិនឡើងវិញ ហើយជាលទ្ធផល ភាពតានតឹងរវាងមហាអំណាចទាំងពីរបានកាត់បន្ថយគួរឱ្យកត់សម្គាល់ និងការប្រកួតប្រជែងខាងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរក៏បានអន់ថយជាងមុនផងដែរ។ ទោះយ៉ាងណា សហភាពសូវៀតនៅតែបន្តបញ្ជូនជំនួយផ្សេងៗដល់វៀតណាមខាងជើងដដែរ។<ref>{{Cite web |title=Foundations of Foreign Policy, 1969-1972 |url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/i/21100.htm |access-date=4 July 2021 |website=Foreign Relations, 1969-1976, Volume I |publisher=U.S. Department of State|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230513100856/https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/i/21100.htm|archive-date=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Van Ness |first=Peter |date=December 1986 |title=Richard Nixon, the Vietnam War, and the American Accommodation with China: A Review Article |journal=Contemporary Southeast Asia |volume=8 |issue=3 |pages=231–245 |jstor=25797906}}</ref> ===យុទ្ធសាស្ត្រសឹកទីក្រុងហាណូយ=== [[File:Vietnampropaganda.png|thumb|upright=.8|ខិត្តបណ្ណឃោសនាដែលជំរុញឱ្យយុទ្ធជន[[វៀតកុង]] និង[[វៀតណាមខាងជើង]]ផ្តាច់ខ្លួនមកចុះចូលជាមួយ[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]]]] នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៩ ហូ ជីមិញបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។<ref>{{Cite news |date=4 September 1969 |title=Ho Chi Minh Dies of Heart Attack in Hanoi |page=1 |work=The Times}}</ref> ភាពបរាជ័យនៃប្រតិបត្តិការតេតបានធ្វើឱ្យជួរយោធាកុម្មុយនីស្តនៅភាគខាងត្បូងងើបតវ៉ានឹងថ្នាក់លើ ជាហេតុនាំឱ្យយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមទីក្រុងហាណូយប្ដូរទិសដៅភ្លាមៗ<ref name="Currey">{{Cite book |last=Currey |first=Cecil B. |title=Victory at Any Cost: The Genius of Viet Nam's Gen. Vo Nguyen Giap |date=2005 |publisher=Potomac Books, Inc. |isbn=978-1-57488-742-6 |page=[{{GBurl|id=jm-jh1_D0I4C|p=272}} 272]}}</ref>{{Rp|២៧២–២៧៤}} ដូចជាការមកប្រកាន់នូវក្បួនយុទ្ធសាស្ត្រសឹកតាមអនុសញ្ញាជាដើម។<ref name=Nguyen/>{{Rp|១៩៦–២០៥}} កងកម្លាំងខ្លួនបានបំបែកទៅជាអង្គភាពតូចៗដើម្បីមានភាពងាយស្រួលក្នុងការចល័ត<ref name=Currey/> ហើយបានចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់គ្រឿងយន្តបន្ថែមគួបផ្សំនឹងកម្លាំងទាហានធម្មតា។<ref name=Currey/>{{Rp|១៨៩}} ===វិបត្តិផ្ទៃក្នុងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក=== [[ចលនាប្រឆាំងសង្គ្រាម|ចលនាប្រឆាំងនឹងសង្គ្រាម]]បានចាប់ផ្ដើមរីកធំឡើងបន្តិចម្តងៗ ហើយក៏ហក់ស្ទុះឡើងកាន់តែខ្ពស់ បន្ទាប់ពីដំណឹងអំពី[[ការសម្លាប់រង្គាលមីឡៃ|​ការ​សម្លាប់​រង្គាល​នៅមីឡៃ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ បានលេចឡើង ដោយក្នុងនោះ ​កង​អង្គភាពអាមេរិក​មួយ​ក្រុមបាន​រំលោភ​និង​សម្លាប់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​វៀតណាមស្លូតត្រង់ប្រមាណ ៥០០ នាក់។{{sfn|Hastings|2018|pp=518–521}} ការធ្លាក់ទឹកចិត្ត និងការមិនគោរពបទបញ្ជាបានចាក់ឬសបណ្ដើរៗនៅក្នុងជួរយោធាអាមេរិក<ref name="Stewart">{{Cite book |last=Stewart |first=Richard |url=https://history.army.mil/books/AMH-V2/AMH%20V2/chapter11.htm |title=American Military History, Volume II, The United States Army in a Global Era, 1917–2003 |date=2005 |publisher=[[មជ្ឈមណ្ឌលកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិកនៃប្រវត្តិសាស្ត្រយោធា|United States Army Center of Military History]] |isbn=978-0-16-072541-8 |access-date=1 April 2026 |archive-date=14 December 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071214153119/http://www.history.army.mil/books/AMH-V2/AMH%20V2/chapter11.htm |url-status=dead }}</ref>{{Rp|៣៤៩–៣៥០}}<ref name="Daddis">{{Cite book |last=Daddis |first=Gregory A. |title=Withdrawal: Reassessing America's Final Years in Vietnam |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-069110-3 |page=[{{GBurl|id=a3QzDwAAQBAJ|pg=PT172}} 172]}}</ref>{{Rp|១៦៦–១៧៥}} ខណៈអត្រារត់ចោលកាតព្វកិច្ចយោធាបានកើនឡើងស្មើបួនដងបើប្រៀបទៅនឹងកម្រិតក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦។<ref name="Heinl">{{Cite journal |last=Heinl |first=Robert D. Jr. |date=7 June 1971 |title=The Collapse of the Armed Forces |url=https://msuweb.montclair.edu/~furrg/Vietnam/heinl.pdf |journal=Armed Forces Journal |access-date=1 April 2026 |archive-date=12 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412060044/https://msuweb.montclair.edu/~furrg/Vietnam/heinl.pdf |url-status=live }}</ref> នៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៩ និងឆ្នាំ១៩៧០ ក្នុងចំណោមអ្នកដែលបានចុះឈ្មោះធ្វើទាហាន ក្នុងនោះមានតែ ២.៥% ប៉ុណ្ណោះដែលបានជ្រើសរើសបម្រើជាទាហានថ្មើរជើង។<ref name=Heinl/> ចំនួនអ្នកចុះឈ្មោះចូល[[កងបណ្តុះបណ្តាលមន្រ្តីបម្រុង]]បានថយចុះពី ១៩១,៧៤៩ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ មកត្រឹម ៧២,៤៥៩ នាក់នៅឆ្នាំ១៩៧១<ref>{{Cite book |last=Sevy |first=Grace |title=The American Experience in Vietnam: A Reader |date=1991 |publisher=University of Oklahoma Press |isbn=978-0-8061-2390-5 |page=[{{GBurl|id=dZg3emyCL6EC|p=172}} 172]}}</ref> និងបានឈានដល់ចំនួនទាបបំផុតគឺ ៣៣,២២០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤<ref>{{Cite news |last=Richard Halloran |date=12 August 1984 |title=R.O.T.C. Booming as Memories of Vietnam Fade |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1984/08/12/us/rotc-booming-as-memories-of-vietnam-fade.html |access-date=1 April 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415124225/https://www.nytimes.com/1984/08/12/us/rotc-booming-as-memories-of-vietnam-fade.html|archive-date=April 15, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ដោយបង្កជាហេតុធ្វើឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកខ្វះថ្នាក់ដឹកនាំបន្តវេនយោធាក្នុងទ្រង់ទ្រាយច្រើននាពេលនោះ។ ===វៀតណាមនីយកម្ម=== {{See also|វៀតណាមនីយកម្ម}} [[File:ARVN and US Special Forces.jpg|thumb|ទាហាននៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង និងកងកម្លាំងពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក ឆ្នាំ១៩៦៨]] ចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៦៩ កងទ័ពអាមេរិកត្រូវបានដកចេញពីតំបន់ព្រំដែនជាមួយវៀតណាមខាងជើង ដែលជាទីប្រយុទ្ធប៉ះគ្នាសកម្ម ហើយបានមកឈរជើងនៅតាមបណ្តោយតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ និងផ្នែកកណ្ដាលនៃប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូងវិញ។ បន្ទាប់ពីត្រូវបានដកចេញពីតំបន់ប្រយុទ្ធសកម្ម ចំនួនទាហានស្លាប់ និងរបួសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ បានធ្លាក់ដល់កម្រិតមួយតិចជាងប្រមាណពាក់កណ្តាលប្រើប្រៀបនឹងឆ្នាំ១៩៦៩។<ref name="upi1970">{{Cite web |title=Vietnamization: 1970 Year in Review |url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1970/Apollo-13/12303235577467-2/#title |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831125343/http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1970/Apollo-13/12303235577467-2 |archive-date=31 August 2011 |website=UPI.com}}</ref> ខណៈដែលកងកម្លាំងអាមេរិកកំពុងដកចេញពីទល់ដែន កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង (ARVN) បានទទួលនូវកាតព្វកិច្ចបន្តប្រតិបត្តិការប្រយុទ្ធនឹងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តដោយផ្ទាល់ក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ ជាហេតុនាំឱ្យទាហានវៀតណាមខាងជើងជាច្រើននាក់បានស្លាប់ និងរបួសរហូតដល់ទៅទ្វេដងនៃចំនួនទាហានអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៩៦៩ ហើយបានបន្តកើនឡើងដល់ទៅបីដងនៅឆ្នាំ១៩៧០។​<ref name="Wiest">{{Cite book |last=Wiest |first=Andrew |title=Vietnam's Forgotten Army: Heroism and Betrayal in the ARVN |date=2007 |publisher=NYU Press |isbn=978-0-8147-9451-7 |pages=[{{GBurl|id=r3dez4JhXUQC|p=124}} 124]–140}}</ref> ក្រោម[[កងកម្លាំងតំបន់វៀតណាមខាងត្បូង|កងកម្លាំងតំបន់]] និង[[កងជីវពលវៀតណាមខាងត្បូង]]ផងដែរ ភូមិស្រុកជាច្រើនបានទទួលនូវសន្តិសុខការពារប្រសើរជាងកាលនៅក្រោមកងកម្លាំងអាមេរិក។<ref name=Wiest/> នៅឆ្នាំ១៩៧០ លោកនិចសុនបានប្រកាសការដកកងទ័ពអាមេរិកបន្ថែមចំនួន ១៥០,០០០ នាក់ ដែលកាត់បន្ថយចំនួនកងទ័ពអាមេរិកឈរជើងនៅវៀតណាមសរុបមកត្រឹម ២៦៥,៥០០ នាក់។<ref name=upi1970/> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ ដដែរ សមាជិកយុទ្ធជនវៀតកុងជិត ៧០% មានប្រភពដើមកំណើតមកពីវៀតណាមខាងជើង ដែលបញ្ជាក់ថា កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងជាច្រើនពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំត្រូវបានបញ្ជូនមកចូលជួរទាហានវៀតកុង។<ref>{{Cite book |last=Porter |first=Gareth |title=Vietnam: The Politics of Bureaucratic Socialism |date=1993 |isbn=978-0-8014-2168-6 |page=26|publisher=Cornell University Press }}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៦៩ និងឆ្នាំ១៩៧១ កងទ័ពវៀតកុង និងកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងមួយចំនួនបានប្ដូរមកប្រើយុទ្ធសាស្ត្រអង្គភាពតូចៗ ជំនួសឱ្យប្រតិបត្តិការវាយលុកគ្របដណ្ដប់ទូទាំងប្រទេស។<ref name=Nguyen/> នៅឆ្នាំ១៩៧១ អូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់បានដកទាហានរបស់ពួកគេចេញទាំងអស់ ខណៈកងទ័ពអាមេរិកត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹម ១៩៦,៧០០ នាក់ ដោយមានថ្ងៃកំណត់ដកទ័ពបន្ថែមចំនួន ៤៥,០០០ នាក់ទៀតត្រឹមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧២។ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានកាត់បន្ថយអង្គភាពគាំទ្រដែរ ហើយនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧១ [[ក្រុមកងកម្លាំងពិសេសទីប្រាំ (សហរដ្ឋអាមេរិក)|ក្រុមកងកម្លាំងពិសេសទីប្រាំ]] ដែលជាអង្គភាពអាមេរិកដំបូងគេដែលបានបញ្ជូនមកវៀតណាម ត្រូវបានដកចេញទាំងស្រុង។<ref name="StantonVOB">{{Cite book |last=Stanton |first=Shelby L. |title=Vietnam order of battle |date=2003 |publisher=Stackpole Books |isbn=978-0-8117-0071-9}}</ref>{{Rp|២៤០}} ===កម្ពុជា=== {{Main|ប្រតិបត្តិការមីនុយ|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីដឹម​ឌៀល|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា}} [[File:Vietconginterrogation.jpg|thumb|upright=.8|ការចាប់សួរចម្លើយជនសង្ស័យ​ជា​វៀតកុង​ម្នាក់​ ដែលត្រូវបាន​ចាប់ខ្លួនកំឡុង​ពេល​វាយប្រហារ​លើ​ទីតាំងឈរជើង​អាមេរិក​មួយ​ក្បែរ​ព្រំដែន​កម្ពុជា]] ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម សីហនុ]]បានប្រកាសពីអព្យាក្រឹត្យភាពប្រទេសកម្ពុជាចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៥៥ មកម៉្លេះ<ref>{{cite journal |last1=Sihanouk |first1=Norodom |title=Cambodia Neutral: The Dictate of Necessity |journal=Foreign Affairs |date=1958 |volume=36 |issue=4 |pages=582–586 |id={{ProQuest|198176909}} |doi=10.2307/20029312 |jstor=20029312 }}</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ព្រះអង្គនៅតែអនុញ្ញាតបណ្ដោយឱ្យវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងប្រើប្រាស់[[កំពង់ផែស្វយ័តក្រុងព្រះសីហនុ|កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ]] និង[[ផ្លូវលំសីហនុ]]ដើម្បីបញ្ជូនកម្លាំងនិងគ្រឿងសព្វាវុធចូលវៀតណាមខាងត្បូង។ នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៩ លោកប្រធានាធិបតីនិចសុនបានបញ្ជាឱ្យបើកយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកសម្ងាត់មួយក្រោមឈ្មោះថា [[ប្រតិបត្តិការមីនុយ]] ដើម្បីកម្ទេចទីតាំងពួកកុម្មុយនីស្តនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា/វៀតណាម។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ ព្រះនរោត្តម សីហនុត្រូវបាន[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០|ទម្លាក់ចេញពីអំណាច]]ដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីនិយមគាំទ្រអាមេរិករបស់ព្រះអង្គគឺលោកសេនាប្រមុខ[[លន់ នល់]] ហើយក្រោយមក លោកលន់ នល់ក៏បានទាមទារឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងទាំងអស់ត្រូវដកខ្លួនចេញពីទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា បើមិនដូច្នោះនឹងត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងយោធាកម្ពុជា។<ref>{{Cite book |last=Sutsakhan |first=S. |url=https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |title=The Khmer Republic at War and the Final Collapse |date=1987 |publisher=United States Army Center of Military History |page=42 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412060055/https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412060055/https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |date=12 មេសា 2019 }}</ref> មិនយូរប៉ុន្មាន លោកលន់ នល់បានបញ្ជាឱ្យចាប់សម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលវៀតណាមនៅកម្ពុជា ដែលបង្កឱ្យផ្ទុះប្រតិកម្មពីរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងនិងខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last1=Lipsman |first1=Samuel |url=https://archive.org/details/fightingfortime00lips/page/145 |title=The Vietnam Experience Fighting for time |last2=Doyle |first2=Edward |date=1983 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=978-0-939526-07-9 |page=[https://archive.org/details/fightingfortime00lips/page/145 145]}}</ref> នៅចន្លោះខែមេសាដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧០ វៀតណាមខាងជើងបានវាយចូលឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជាទៅតាមសំណើស្នើសុំរបស់[[ខ្មែរក្រហម]] ក្រោយការចរចាគ្នាត្រូវរ៉ូវជាមួយលោក[[នួន ជា]]។ ង្វៀន កូថាច់បានរំលឹកថា "នួន ជាបាន​ស្នើសុំជំនួយ ហើយយើងក៏បានរំដោះខេត្តកម្ពុជាចំនួនប្រាំក្នុងរយៈពេលដប់ថ្ងៃ"។<ref>{{cite book |doi=10.4324/9780203790847 |title=Genocide in Cambodia and Rwanda |date=2017 |isbn=978-0-203-79084-7 |editor-first1=Susan E. |editor-last1=Cook |page=54 }}</ref> កងកម្លាំងអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា]]នៅក្នុងខែឧសភា ក្នុងគោលដៅវាយមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមកុម្មុយនីស្ត។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៧១ កងកម្លាំងកម្ពុជាបានផ្ដើម[[ប្រតិបត្តិការចេនឡា ២]] ក្នុងគោលបំណងវាយបណ្ដេញទ័ពវៀតណាមខាងជើង ប៉ុន្តែយ៉ាងណា វាត្រូវបរាជ័យដោយវៀតណាមកុម្មុយនីស្តនៅរក្សាកាន់កាប់តំបន់ព្រំដែន និងបានបំផ្លាញកងកម្លាំងកម្ពុជាក្នុងតំបន់ស្ទើរទាំងអស់។ ការអន្តរាគមន៍របស់អាមេរិកចូលក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានបង្កឱ្យមាន[[បញ្ជីរាយបាតុកម្មប្រឆាំងសង្គ្រាមវៀតណាម|បាតុកម្មតវ៉ា]]ផ្ទុះឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ខណៈឯលោកនិចសុនបានសន្យាថានឹងកាត់បន្ថយសកម្មភាពអាមេរិក។ នៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧០ និស្សិតអាមេរិកចំនួនបួននាក់ត្រូវបានបាញ់សម្លាប់ដោយឆ្មាំជាតិក្នុងកំឡុងបាតុកម្មតវ៉ានៅ[[សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋឃែនត៍]] ដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនអាមេរិកកាន់តែកើតកំហឹងស្អប់រដ្ឋាភិបាលពួកគេ។ ដោយឃើញថារដ្ឋបាលគ្មានប្រតិកម្មអើពើអ្វីនោះ ចលនាប្រឆាំងសង្គ្រាមនៅវៀតណាមក៏ចាប់ផ្ដើមកើនប្រជាប្រិយភាពបន្ថែម។<ref name=Daddis/>{{Rp|១២៨–១២៩}} យ៉ាងណា អាជ្ញាធរអាមេរិកនៅតែបន្តប្រតិបត្តិការទម្លាក់គ្រាប់បែកមកលើកម្ពុជា ដែលគេតែងនិយមហៅថា [[ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីដឹម​ឌៀល]] នោះ។ ===ឡាវ=== {{Main|ប្រតិបត្តិការខូម្មែនដូហាន់ត៍|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩}} ដោយមើល​ឃើញពី​ភាពជោគជ័យ​របស់​កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងនៅ​កម្ពុជា និង​ដើម្បីតេស្តសាកល្បង​​កម្មវិធី​វៀតណាម​នីយកម្មបន្ថែមទៀត​ យោធាវៀតណាមខាងត្បូងក៏បានចាប់ផ្ដើម[[​ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩]] នៅ​កំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧១ ក្នុងគោលដៅវាយបណ្ដាច់​ផ្លូវលំ​ហូជីមិញ។ នេះក៏​ជា​លើកដំបូង​ផង​ដែរ ដែលយោធាវៀតណាមខាងត្បូងបាន​ធ្វើតេស្ត​សាកល្បងប្រើកងកម្លាំង​ប្រដាប់អាវុធ​រួម​របស់ខ្លួន​នៅលើសមរភូមិ។<ref name=Nguyen/>{{Rp|}} ពីរបីថ្ងៃដំបូងៗនៃប្រតិបត្តិកានេះ កងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងបានទទួលជោគជ័យច្រើន ប៉ុន្តែក្រោយមក កម្លាំងរុញប្រយុទ្ធពួកគេក៏ចាប់ផ្ដើមចុះថមថយក្រោយពីទាហានវៀតណាមខាងជើងបានវាយតបបកមកវិញ។ ធៀវបានបញ្ជាឱ្យបញ្ឈប់ដំណើររុញច្រានបន្តទៅមុខទៀត ដែលជាហេតុនាំឱ្យកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវធ្លាក់ក្នុងការឡោមព័ទ្ធដោយកងពលរថពាសដែកវៀតណាមខាងជើង។{{Sfn|Willbanks|2014|p=89}} ធៀវបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងអាកាសវាយប្រហារលើចំណុចបំបែកផ្លូវលំហូជីមិញនៅស្រុកសេពុញរួចចាំដកថយចេញវិញ ថ្វីបើកម្លាំងខ្លួនត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងសត្រូវដែលមានចំនួនច្រើនជាងរហូតដល់ទៅបួនដងក៏ដោយ។ ខណៈពេលកំពុងតែដកថយ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានវាយបកលើកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង ដែលធ្វើឱ្យពួកគេកើតការស្លន់ស្លោ ហើយជាលទ្ធផល ប្រមាណពាក់កណ្តាលនៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានសត្រូវចាប់បាន ឬសម្លាប់ចោល ហើយពាក់កណ្តាលនៃឧទ្ធម្ភាគចក្រវៀតណាមខាងត្បូង/អាមេរិកត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់។ ប្រតិបត្តិការនេះគឺជាបរាជ័យដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយ និងជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពនៅទន់ជ្រាយរបស់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។{{sfn|Karnow|1997|pp=644–645}} ===យុទ្ធនាការវស្សាន-និទាឃរដូវ និងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៧២=== [[File:DRVA.jpg|thumb|សកម្មភាពបាញ់កាំភ្លើងធំដោយកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមសម្ដៅចូលទីតាំងកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងក្បែរក្រុងកនទូម ឆ្នាំ១៩៧២]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧២ វៀតណាមខាងជើងបានប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមអនុសញ្ញាដោយលើកទ័ពប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ និងរថក្រោះរាប់រយគ្រឿង[[យុទ្ធនាការវស្សាន-និទាឃរដូវ|វាយឈ្លានពាន]]ចូលវៀតណាមខាងត្បូង។ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានត្រួតត្រាខេត្តភាគខាងជើងរបស់វៀតណាមខាងត្បូង និងបានវាយចេញពីប្រទេសកម្ពុជាសម្ដៅទៅទីក្រុងសៃហ្គន ដោយគំរាមហែកវៀតណាមខាងត្បូងជាពីរ។ ការប្រយុទ្ធគ្នាត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ និងយ៉ាងស្វិតស្វាញរវាងកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងនិងត្បូង ជាពិសេសនៅ[[សមរភូមិអានលុក]] និង[[សមរភូមិកនទូម|កនទូម]]។{{Sfn|Hastings|2018|p=610-630}} ទោះជាសហរដ្ឋអាមេរិកបានកំពុងដកទ័ពចេញពីវៀតណាមក៏ដោយក៏អាមេរិកនៅតែបន្តផ្ដល់ជំនួយយោធាតាមផ្លូវអាកាសដើម្បីការពារកងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងដែរ ដោយគេច្រើនស្គាល់ជំនួយនោះថា [[ប្រតិបត្តិការឡាញប៊ែខឺរ]]។ នៅទីបំផុត ប្រតិបត្តិការនេះក៏បានផ្អាកបន្ទាប់ពីគេសង្កេតឃើញថាមានចំនួនទាហាននិងជនស៊ីវិលទាំងសងខាងស្លាប់របួសច្រើនពេករហូតដល់ទៅជាង ២០០,០០០ នាក់ឯណោះ។{{sfn|Hastings|2018|pp=606–637}} ដោយឡែក កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកវិញបានចាប់ផ្ដើម[[ប្រតិបត្តិការផុកឃីតម៉ានីយ៍|ប្រតិបត្តិការទម្លាក់មីនសមុទ្រ]]នៅក្បែរកំពង់ផែទីក្រុង[[ហាយហ្វង]]នៅក្នុងខែឧសភាក្នុងគោលបំណងបិទបង្ខាំងផ្លូវផ្គត់ផ្គង់ពីបរទេសចូលវៀតណាមតាមច្រកសមុទ្រ។<ref>{{Cite web |last=magazine |first=Marcelo Ribeiro da Silva, Vietnam |date=2020-01-14 |title=Inside America's daring plan to mine Haiphong Harbor |url=https://www.navytimes.com/news/your-navy/2020/01/14/inside-americas-daring-plan-to-mine-haiphong-harbor/ |access-date=2026-04-22 |website=Navy Times }}</ref> [[File:СВС у обломков сбитого Б-52 в окрестностях Ханоя 23.12.1972 (1).jpg|thumb|ទីប្រឹក្សាយោធាសូវៀតកំពុងត្រួតពិនិត្យកម្ទេចកម្ទីយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកអាមេរិកប្រភេទប៊ី-៥២ ដែលត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់នៅជិតទីក្រុងហាណូយ]] នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ សកម្មភាពយោធារបស់អាមេរិកទាំងឡាយត្រូវបានបញ្ឈប់ ហើយភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាងក៏បានព្រមព្រៀងគ្នាចុះ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមករា។<ref name=Ward/>{{Rp|៥០៨–៥១៣}} កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានបិទបញ្ចប់ការចូលប្រឡូកដោយផ្ទាល់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាម ក៏ដូចជាបង្កើតបទឈប់បាញ់រវាងវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតណាមខាងត្បូង ធានានូវបូរណភាពទឹកដីវៀតណាមក្រោមសន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ អំពាវនាវឱ្យមានការបោះឆ្នោត ឬដំណោះស្រាយនយោបាយរវាង រ.ប.ប. និងវៀតណាមខាងត្បូង អនុញ្ញាតឱ្យទ័ពកុម្មុយនីស្តចំនួន ២០០,០០០ នាក់បន្តឈរជើងនៅទីតាំងពួកគេកាន់កាប់នៃវៀតណាមខាងត្បូង និងយល់ព្រមលើការដោះដូរឈ្លើយសឹក។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះផងដែរបានកំណត់រយៈពេល ៦០ ថ្ងៃដើម្បីឱ្យអាមេរិកដកកម្លាំងខ្លួនចេញទាំងអស់<ref>{{Cite book |last=Church |first=Peter |title=A Short History of South-East Asia |date=2006 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-82181-7 |pages=193–194}}</ref> ហើយទីបំផុតនៅខែមីនា កងកម្លាំងយោធាអាមេរិកទាំងប៉ុន្មានក៏ត្រូវបានដកចេញពីវៀតណាមដូចការកំណត់ពិតមែន។<ref name=Herring/>{{Rp|២៦០}} ==ការចាកចេញរបស់អាមេរិក និងយុទ្ធនាការចុងក្រោយ ឆ្នាំ១៩៧៣–៧៥== [[File:Hanoi-taxi-march1973.jpg|thumb|ឈ្លើយសឹកអាមេរិកដែលទើបតែងបានដោះលែងចេញពីជំរុំឃុំឃាំងវៀតណាមខាងជើង ឆ្នាំ១៩៧៣]] មុននឹងបទឈប់បាញ់ចូលធរមានក្នុងថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ភាគីទាំងពីរបានព្យាយាមវាយដណ្ដើមកាន់កាប់ទឹកដីតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ តែយ៉ាងណា​ ការប្រយុទ្ធគ្នានៅតែបន្តទោះជាបទឈប់បាញ់បានចូលធរមានហើយក្ដី។<ref name=Ward/>{{Rp|៥០៨–៥១៣}} មេដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងបានរំពឹងថាលក្ខខណ្ឌក្នុងបទឈប់បាញ់នឹងផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ឱ្យសាមីខ្លួនមានប្រៀបជាងគូសត្រូវ ប៉ុន្តែទីក្រុងសៃហ្គន ដោយប្រើប្រាស់ជំនួយអាមេរិកដែលបានបញ្ជូនមកនៅមុនពេលបទឈប់បាញ់ បានចាប់ផ្តើមវាយច្រានកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងចេញពីទឹកដីខ្លួនបណ្ដើរៗ។ យោងតាមលោក[[ជិន វ៉ាន់ចា]] ដើម្បីទប់ទល់នឹងវៀតណាមខាងត្បូង វៀតណាមខាងជើងបានរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រចម្បាំងថ្មីនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣។{{sfn|Karnow|1997|pp=672–674}} ដោយគ្មានការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីអាមេរិកទៀត អាជ្ញាធរវៀតណាមខាងជើងបានចាប់ផ្ដើមពង្រឹងពង្រីកផ្លូវលំហូជីមិញ និងរចនាសម្ព័ន្ធភស្តុភារផ្សេងៗទៀត។ ប្រព័ន្ធភស្តុភារនឹងសម្រួលឱ្យវៀតណាមខាងជើងមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកវគ្គឈ្លានពានថ្មីចូលវៀតណាមខាងត្បូង ដែលអាចនឹងប្រព្រឹត្តិទៅនៅកំឡុងរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំ១៩៧៥–៧៦។ លោកវ៉ាន់ចាបានគណនាថា នេះគឺជាឱកាសចុងក្រោយរបស់ហាណូយក្នុងការវាយប្រហារ មុនពេលកងទ័ពសៃហ្គនអាចពង្រឹងហ្វឹកហ្វឺនសមត្ថភាពខ្លួនបាន។{{sfn|Karnow|1997|pp=672–674}} ទីបំផុត វៀតណាមខាងជើងក៏បានបើកប្រតិបត្តិការវាយលុកនោះនៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំ១៩៧៣ ហើយត្រឹមខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ពួកគេបានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីទាំងប៉ុន្មានដែលបានបាត់បង់កាលរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំមុនមកវិញ។ [[File:Victory Central Highlands.jpg|thumb|upright=.8|វិមានរំលឹកអនុស្សាវរីយនៃយុទ្ធនាការ[[បួនម៉ាធួត]]ឆ្នាំ១៩៧៤ បង្ហាញពីការពលីរបស់[[ម៉ុងតាញ៉ា (វៀតណាម)|ទាហានម៉ុងតាញ៉ា]]នៃ[[តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល (វៀតណាម)|តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល]] រួមជាមួយនឹង[[រថក្រោះតេ-៥៤/តេ-៥៥|រថក្រោះតេ-៥៤]]]] នៅវៀតណាមខាងត្បូង ការដកខ្លួនរបស់អាមេរិកនិង[[វិបត្តិប្រេងឆ្នាំ១៩៧៣]] បានរង្គោះរង្គាយសេដ្ឋកិច្ចជាតិខ្លួនដែលទម្លាប់ពឹងលើជំនួយ និងវត្តមានកងទ័ពអាមេរិក។ ក្រោយការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានបណ្តាលឱ្យទាហានវៀតណាមខាងត្បូងចំនួន ៥៥ នាក់បាត់បង់ជីវិត លោកធៀវបានប្រកាសនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ថា សង្គ្រាមត្រូវបានចាប់ផ្តើមឡើងវិញ ហើយកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពលែងមានសុពលភាពតទៀតហើយ។ នៅកំឡុងបទឈប់បាញ់ ចំនួនមនុស្សស្លាប់របួសខាងវៀតណាមខាងត្បូងមានរហូតដល់ទៅ ២៥,០០០ នាក់។<ref>{{Cite web|title=This Day in History 1974: Thieu announces war has resumed|url=http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-announces-war-has-resumed|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120114757/http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-announces-war-has-resumed |archive-date=20 January 2013|access-date=23 April 2026|publisher=History.com}}</ref>{{sfn|Hastings|2018|pp=683}}{{Rp|៦៨៣}} លោក[[ជេរ៉ល់ដ៍ ហ្វដ]]បានឡើងកាន់អំណាចជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកនៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៤ ហើយក្រោមរដ្ឋបាលលោក សភាអាមេរិកបានសម្រេចកាត់បន្ថយជំនួយហិរញ្ញវត្ថុដល់វៀតណាមខាងត្បូងពី ១ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកក្នុងមួយឆ្នាំ មកត្រឹម ៧០០ លានដុល្លារអាមេរិក។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ សភាក៏បានបោះឆ្នោតអនុម័តលើការរឹតបន្តឹងជំនួយមូលនិធិទាំងឡាយជាដំណាក់ៗនៅពេញមួយឆ្នាំ១៩៧៥ ក្នុងគោលដៅកាត់ផ្តាច់ជំនួយមូលនិធិទាំងស្រុងនៅឆ្នាំ១៩៧៦។{{sfn|Hastings|2018|p=686}} ភាពជោគជ័យពីយុទ្ធនាការវាយលុកក្នុងរដូវប្រាំងឆ្នាំ១៩៧៣–៧៤ បានជម្រុញឱ្យវ៉ាន់ចាធ្វើដំណើរទៅហាណូយនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៤ ដើម្បីសុំស្នើកម្លាំងទ័ពបន្ថែមសម្រាប់បើកការវាយលុកកម្រិតធំជាងនេះនៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំបន្ទាប់។ នៅក្នុងដំណើរទៅទីក្រុងហាណូយ លោកវ៉ាន់ចាបានកត់សម្គាល់ពីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវប្រសើរនិងធំជាងមុន ដែលជាទិដ្ឋភាពខុសពីមុនឆ្ងាយ ពោលកាលដែលផ្លូវលំហូជីមិញធ្លាប់ឆ្លងកាត់ឡើងចុះភ្នំនិងព្រៃក្រាស់ៗ។{{sfn|Karnow|1997|p=676}} សំណើលោកវ៉ាន់ចាត្រូវបានទទួលយកដោយលេខាបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមគឺលោកឡេ​ ស៊ួន។ ផែនការវាយលុកថ្មីរបស់វ៉ាន់ចានឹងផ្ដើមចេញពីប្រទេសកម្ពុជាចូលទៅក្នុង[[ខេត្តភឿកឡុង]]។ ការវាយប្រហារនេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាភស្តុភារ វាស់ស្ទង់ប្រតិកម្មរបស់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង និងកំណត់ថាតើសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងត្រឡប់មកវិញឬអត់។{{sfn|Hastings|2018|pp=685–690}} នៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៤ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបាន[[សមរភូមិភឿកឡុង|វាយចូលខេត្តភឿកឡុង]] ហើយទីរួមខេត្តភឿកប៊ិញក៏បានដួលរលំនៅថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ហ្វដបានខិតខំស្នើសុំសភាឱ្យអនុញ្ញាតបើកថវិកាដើម្បីជួយនិងផ្គត់ផ្គង់ដល់វៀតណាមខាងត្បូងឡើងវិញ<ref name="Ford asks for additional aid">{{Cite news |title=Ford asks for additional aid |work=history.com |url=https://www.history.com/this-day-in-history/ford-asks-for-additional-aid |url-status=dead |access-date=23 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180811232207/https://www.history.com/this-day-in-history/ford-asks-for-additional-aid |archive-date=11 August 2018}}</ref> ប៉ុន្តែសភាបានបដិសេដ។<ref name="Ford asks for additional aid"/> ល្បឿនរហ័សនៃភាពជោគជ័យនេះបាននាំឱ្យការិយាល័យនយោបាយវៀតណាមកុម្មុយនីស្តវាយតម្លៃពីស្ថានភាពសង្គ្រាមឡើងវិញ។ ក្នុងនោះ ពួកគេបានសម្រេចថាប្រតិបត្តិការនៅតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាលនឹងត្រូវប្រគល់ឱ្យលោកឧត្តមសេនីយ៍វ៉ាន់ ទៀនស៊ុងទទួលរ៉ាប់រង ហើយទីក្រុង[[លៃគូ]]គួរត្រូវវាយកាន់កាប់ឱ្យបានឆាប់ៗតាមតែអាចធ្វើបាន។<ref>{{Cite book |last1=Dougan |first1=Clark |title=The Vietnam Experience The Fall of the South |last2=Fulgham |first2=David |publisher=Boston Publishing Company |year=1985 |isbn=978-0-939526-16-1 |page=22}}</ref> នៅដើមឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងមានកាំភ្លើងធំច្រើនជាងខាងជើងដល់ទៅបីដង ព្រមទាំងរថក្រោះនិងរថពាសដែកច្រើនជាងកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមប្រមាណពីរដង។ តែយ៉ាងណា កំណើនតម្លៃប្រេងខ្ពស់មានន័យថាអាវុធទាំងនេះគឺមិនអាចប្រើប្រាស់បានពេញលេញនោះទេ។ លើសពីនេះ ដោយសារគោលនយោបាយវៀតណាមនីយកម្ម កងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវប្រឈមនឹងកង្វះគ្រឿងបន្លាស់ និងក្រុមបច្ចេកទេសផ្សេងៗសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងនោះ។<ref name=Stewart/>{{Rp|៣៦២–៣៦៦}} ===យុទ្ធនាការ ២៧៥=== {{See also|យុទ្ធនាការវស្សានរដូវឆ្នាំ១៩៧៥|សមរភូមិបួនម៉ាធួត|យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង}} នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៥ លោកទៀនស៊ុងបានផ្ដើមយុទ្ធនាការ ២៧៥ ដែលត្រូវជាការវាយលុកមានកំណត់ចូលទៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល ដោយមានការគាំទ្រពីកងរថក្រោះ និងកាំភ្លើងធំធុនធ្ងន់។ គោលដៅចម្បងនៃយុទ្ធនាការនេះគឺ[[សមរភូមិបួនម៉ាធួត|កាន់កាប់ក្រុងបួនម៉ាធួត]]។ ការកាន់កាប់ទីក្រុងនេះគឺប្រៀបបានដូចជាបើកទ្វារឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបន្តយុទ្ធនាការពួកគេចូលទៅត្រួតត្រាទីរួមខេត្តលៃគូ និងផ្លូវផ្សេងៗទៅតំបន់ឆ្នេរអញ្ចឹង។<ref name=Tucker/>{{Rp|}} លោកធៀវបានប្រែមកអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រ "ស្រាលលើ ធ្ងន់ក្រោម" ពោលលោកបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងខ្លួនដកថយពីតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងទីតាំងផ្សេងៗដែលពិបាកការពារ។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងភាគច្រើនដែលព្យាយាមរត់ដកថយ បានបន្សល់ទុកនូវអង្គភាពតូចៗនៅបន្តឈរប្រយុទ្ធតតាំងនឹងសត្រូវ។ នាយឧត្តមសេនីយ៍វៀតណាមខាងត្បូងឈ្មោះភូបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងខ្លួនបោះបង់ក្រុងលៃគូ និងកនទូមចោល ហើយដកថយទៅតំបន់ឆ្នេរវិញ។{{sfn|Hastings|2018|pp=693–694}} នៅថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ធៀវបានផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រមួយចំនួនដោយបញ្ជាឱ្យដាច់ខាតត្រូវតែការពារទីក្រុងហ្វេ ដែលត្រូវជាទីប្រជុំជនវៀតណាមធំបំផុតទីបីនៅកាលនុះ។ នៅថ្ងៃទី២២ ខែមីនា កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានបើក[[យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង|ការវាយប្រហារលើទីក្រុងហ្វេ]] ដែលជាហេតុបង្ខំឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលជាច្រើនរត់ទៅផ្ដុំគ្នានៅអាកាសយានដ្ឋាន និងកំពង់ផែក្រុងដោយសង្ឃឹមថាពួកគេនឹងអាចចាកចេញរួច។ នៅពេលដែលកម្លាំងការពារទីក្រុងហ្វេបានរលំ កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានបង្វែរមកផ្តោលលើទីក្រុងដាណាងម្តងដោយបានបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់រ៉ុក្កែតជាច្រើនចូលក្រុង និងព្រមទាំងអាកាសយានដ្ឋានផង។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា កងទ័ពកុម្មុយនីស្តចំនួន ៣៥,០០០ នាក់បានត្រៀមខ្លួនប្រុងប្រៀបវាយប្រហារជាយក្រុងដាណាង។ នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង ដែលគ្មានមេបញ្ជាការដឹកនាំចំនួន ១០០,០០០ នាក់បានទម្លាក់អាវុធចុះចាញ់ ខណៈកងទ័ពកុម្មុយនីស្តបានសម្រុកចូលទីក្រុងដាណាងជាក្បួនៗ។ ក្រោយក្រុងហ្វេនិងដាណាងបានដួលរលំ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបាត់បង់តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងខេត្តភាគខាងជើងទាំងអស់ទៅពួកកុម្មុយនីស្ត។{{sfn|Hastings|2018|pp=699–700}} ===យុទ្ធនាការវាយបកចុងក្រោយដោយវៀតណាមខាងជើង=== {{Further|topic=យុទ្ធនាការវាយបកចុងក្រោយរបស់វៀតណាមខាងជើង សូមមើល|យុទ្ធនាការហូជីមិញ}} {{See also|សមរភូមិស៊ួនឡុក}} [[File:18thARVNsoldiersatxuanloc by Dirck Halstead.jpg|thumb|ទាហានវៀតណាមខាងត្បូងកំឡុង[[សមរភូមិស៊ួនឡុក]], មេសា ១៩៧៥]] ==ចំណារពន្យល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== ===អាគតដ្ឋាន=== {{reflist}} 3snekk23ky51lxwtgkltcg2zzad6v84 334650 334614 2026-04-24T03:58:23Z TheRandomGoober 27248 /* យុទ្ធនាការវាយបកចុងក្រោយដោយវៀតណាមខាងជើង */ 334650 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict = សង្គ្រាមវៀតណាម<br /><small>{{nobold|Chiến tranh Việt Nam}}</small> |partof = [[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន]] និង [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] |image ={{Multiple image | image1 = U.S. Army UH-1H Hueys insert ARVN troops at Khâm Đức, Vietnam, 12 July 1970 (79431435).jpg | caption1 = [[បិល្លUH-១ អ៊ីររ៉ឹខយ|ឧទ្ធម្ភាគចក្របិល្លUH-១H]]​ របស់អាមេរិកកំពុងទម្លាក់ទាហានវៀតណាមខាងត្បូង, ១៩៧០ | image2 = Pavnbattle.jpg | caption2 = ទាហាននៃ[[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង]]នៅក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ ប្រ. ១៩៦៦ | image3 = Hue Massacre Interment.jpg | caption3 = ការបញ្ចុះសពជនស៊ីវិលដែលបានស្លាប់ក្នុង[[ការសម្លាប់រង្គាលនោហ៊ូអេ|ព្រឹត្តិការណ៍សម្លាប់រង្គាលហ៊ូអេ]], ១៩៦៨ | image4 = Flame Thrower. Operation New Castle. - NARA - 532488.tif | caption4 = [[កងម៉ារីនសហរដ្ឋអាមេរិក|កងម៉ារីនអាមេរិក]]កំពុងប្រើប្រាស់[[កាំភ្លើងព្រួសភ្លើង]], ១៩៦៧ | image5 = A-4E Skyhawk of VA-56 drops bomb over Vietnam c1966.jpg | caption5 = យន្តហោះ [[ដោក្លាសអេ-៤ ស្កាយហក|អេ-៤ ស្កាយហក]] របស់អាមេរិកក្នុងប្រតិបត្តិការទម្លាក់គ្រាប់បែក, ១៩៦៦ | image6 = Saigon Execution.jpg | caption6 = ''[[ការប្រហារជីវិតសៃហ្គន]]''៖ ឧត្តមសេនីយ៍វៀតណាមខាងត្បូង លោក[[ង្វៀន ង៉ុកលាន់]]កំពុងបាញ់ប្រហារជីវិតមន្ត្រីយោធា[[វៀតកុង]] លោក[[ការប្រហារជីវិតសៃហ្គន|ង្វៀន វ៉ាន់លែម]]ក្នុងកំឡុង[[ការវាយលុកតេត|ប្រតិបត្តិការវាយលុកតេត]], ១៩៦៨ | width = 180 | perrow = 1/2/2/1 | border = infobox | total_width = 300 }} |date = ១ វិច្ឆិកា ១៩៥៥<ref group=A name="start date" />&nbsp;– ៣០ មេសា ១៨៧៥<br>(១៩ ឆ្នាំ, ៥ ខែ និង ២៩ ថ្ងៃ) |place = {{flatlist| * [[វៀតណាមខាងត្បូង]] * [[វៀតណាមខាងជើង]] * [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]] * [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|កម្ពុជា]] * [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] * [[ឈូងសមុទ្រថៃ]] (សង្គ្រាមបានបែកចូលក្នុងប្រទេស[[ថៃ]] និង[[ចិន]]បន្តិចបន្តួច)}} |territory = {{bulleted list | ការបង្រួបបង្រួម[[វៀតណាមខាងជើង]] និង[[វៀតណាមខាងត្បូង|ខាងត្បូង]]ទៅជា​[[វៀតណាម|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ | ចិនចូលគ្រប់គ្រង[[ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែល]]}} |result = ជ័យជំនះ[[វៀតណាមខាងជើង]] |combatant1 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[វៀតណាមខាងជើង]] * {{flagicon|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} [[វៀតកុង]] និង [[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង|រ.ប.ប.]] * {{flagicon|Laos}} [[ប៉ៈថេតឡាវ]] * {{flagicon|Cambodia|1975}} [[ខ្មែរក្រហម]] * {{flagicon|Cambodia}} [[រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា]] * {{flag|ចិន}} * {{flag|សហភាពសូវៀត|1955}} * {{flag|កូរ៉េខាងជើង|1948}} {{Endplainlist}} |combatant2 = {{Plainlist}} * {{flag|វៀតណាមខាងត្បូង}} * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}} * {{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}} * {{flag|អូស្ត្រាលី}} * {{flag|នូវែលសេឡង់}} * {{flagicon|Laos|1952}} [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]] (ពីឆ្នាំ១៩៥៩) * {{flag|សាធារណរដ្ឋខ្មែរ}}​ * {{flag|ថៃ}} ​ * {{flag|ហ្វីលីពីន|1919}} * {{flag|តៃវ៉ាន់}}<ref>{{cite web|url=http://www.psywarrior.com/AlliesRepublicVietnam.html|title=ALLIES OF THE REPUBLIC OF VIETNAM |accessdate=24 September 2011 }}</ref> {{Endplainlist}} |strength2 = '''≈១,៤២០,០០០ (១៩៦៨)''' {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតណាមខាងត្បូង'''៖<br />៨៥០,០០០ ១៩៦៨)<br />១,៥០០,០០០ (១៩៧៤–១៩៧៥)<ref>{{Cite book |last=Le Gro |first=William |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-29/CMH_Pub_90-29.pdf |title=Vietnam from ceasefire to capitulation |publisher=US Army Center of Military History |year=1985 |isbn=978-1-4102-2542-9 |page=28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230202012033/https://history.army.mil/html/books/090/90-29/CMH_Pub_90-29.pdf|archive-date=February 2, 2023}}</ref> * {{Flagdeco|សហរដ្ឋ|1960}} '''សហរដ្ឋអាមេរិក'''៖<br />សរុប ២,៧០៩,៩១៨ បានបម្រើការក្នុងវៀតណាម<br />៥៤៣,៤០០០ (ចំនួនកំពូល, មេសា​ ១៩៦៩)<ref name=Tucker/>{{Rp|xlv}} * {{Flagdeco|កម្ពុជា|1970}} '''សាធារណរដ្ឋខ្មែរ'''៖<br />២០០,០០០ (១៩៧៣){{Citation needed|date=March 2026}} * {{Flagdeco|ឡាវ|1952}} '''ឡាវ'''៖<br />៧២,០០០ (កងទ័ព និងជីវពល[[ជនជាតិហ្មុង|ហ្មុង]])<ref>{{Cite web |title=The rise of Communism |url=http://www.footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101117114707/http://footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism/ |archive-date=17 November 2010 |access-date=9 March 2026 |website=www.footprinttravelguides.com |archivedate=17 វិច្ឆិកា 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101117114707/http://footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Hmong rebellion in Laos |url=http://members.ozemail.com.au/~yeulee/Topical/Hmong%20rebellion%20in%20Laos.html |access-date=9 March 2026 |website=Members.ozemail.com.au|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230156/http://members.ozemail.com.au/~yeulee/Topical/Hmong%20rebellion%20in%20Laos.html|archive-date=April 4, 2023}}</ref> * {{Flagicon image|Flag of South Korea (1949–1984).svg}} '''កូរ៉េខាងត្បូង'''៖<br />៤៨,០០០ ក្នុងមួយឆ្នាំ (១៩៦៥–១៩៧៣ ដោយចំនួនសរុប ៣២០,០០០) * {{Flagdeco|ថៃ|1939}} '''ថៃ'''៖ ៣២,០០០ ក្នុងមួយឆ្នាំ (១៩៦៥–១៩៧៣)<br />(នៅវៀតណាម<ref>{{Cite web |title=Vietnam War Allied Troop Levels 1960–73 |url=http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160802134052/http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm |archive-date=2 August 2016 |access-date=9 March 2026 |archivedate=2 សីហា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160802134052/http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm }}, accessed 9 March 2026</ref> និងឡាវ){{Citation needed|date=March 2026}} * {{Flagdeco|អូស្ត្រាលី}} '''អូស្ត្រាលី'''៖ ៥០,១៩០ សរុប<br />(ចំនួនកំពូល៖ ៨,៣០០)<ref>{{Cite web |last1=Doyle |first1=Jeff |last2=Grey |first2=Jeffrey |last3=Pierce |first3=Peter |date=2002 |title=Australia's Vietnam War – A Select Chronology of Australian Involvement in the Vietnam War |url=https://researchonline.jcu.edu.au/14206/3/14206_Doyle_et_al_2002_Back_Pages.pdf |publisher=Texas A&M University Press|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110165929/https://researchonline.jcu.edu.au/14206/3/14206_Doyle_et_al_2002_Back_Pages.pdf|archive-date=November 10, 2022}}</ref> * {{Flagdeco|នូវែលសេឡង់}} '''នូវែលសេឡង់'''៖ ចំនួនកំពូល៖ ៥៥២ ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨<ref name=Blackburn>{{cite book|last=Blackburn|first=Robert M.|title=Mercenaries and Lyndon Johnson's "More Flage": The Hiring of Korean, Filipino, and Thai Soldiers in the Vietnam War|publisher=McFarland|year=1994|isbn=0-89950-931-2}}</ref>{{rp|158}} * {{Flagdeco|ហ្វីលីពីន|1919}} '''ហ្វីលីពីន'''៖ ២,០៦១ {{Endplainlist}} |strength1 = '''≈៨៦០,០០០ (១៩៦៧)''' {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងជើង}} '''វៀតណាមខាងជើង'''៖<br />៦៩០,០០០ (រួមមាន [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|កងទ័ពប្រជាជន]] និងវៀតកុងក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦){{Refn|group=ស|យោងទៅតាមប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវការទីក្រុងហាណូយ វៀតកុងគឺជាស្ថាប័នមួយក្រោមកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម។<ref>{{Harvnb|Military History Institute of Vietnam|2002|p=182}}. "By the end of 1966 the total strength of our armed forces was 690,000 soldiers."</ref>}} * {{Flagdeco|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតកុង'''៖<br />~២០០,០០០ (ចំនួនប៉ាន់ស្មានឆ្នាំ១៩៦៨)<ref>{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |title=The Vietnam Experience The North |last2=Lipsman |first2=Samuel |last3=Maitland |first3=Terence |publisher=Time Life Education |year=1986 |isbn=978-0-939526-21-5 |pages=45–49}}</ref> * {{Flagdeco|ចិន|1949}} '''ចិន'''៖<br />១៧០,០០០ (១៩៦៨)<br />សរុប ៣២០,០០០<ref name="Toledo Blade 320,000 Chinese troops">{{Cite news |date=16 May 1989 |title=China admits 320,000 troops fought in Vietnam |work=Toledo Blade |agency=Reuters |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19890516&id=HkRPAAAAIBAJ&pg=3769,1925460 |access-date=9 March 2026 |archive-date=2 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702034430/https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19890516&id=HkRPAAAAIBAJ&pg=3769,1925460 |url-status=live }}</ref><ref name="Roy">{{Cite book |last=Roy |first=Denny |url=https://archive.org/details/chinasforeignrel0000royd/page/27 |title=China's Foreign Relations |publisher=Rowman & Littlefield |year=1998 |isbn=978-0-8476-9013-8 |page=[https://archive.org/details/chinasforeignrel0000royd/page/27 27]}}</ref><ref name="Womack">{{Cite book |last=Womack |first=Brantly |title=China and Vietnam |year=2006 |isbn=978-0-521-61834-2 |page=[{{GBurl|id=GaZvX2BzeegC|p=176}} 179]|publisher=Cambridge University Press }}</ref> * {{Flagdeco|កម្ពុជា|1975}} '''ខ្មែរក្រហម'''៖<br />៧០,០០០ (១៩៧២)<ref name="Tucker">{{Cite book |last=Tucker |first=Spencer C |title=The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-85109-960-3}}</ref>{{Rp|376}} * {{Flagdeco|ឡាវ}} '''ប៉ៈថេតឡាវ''':<br />៤៨,០០០ (១៩៧០)<ref>{{Cite web |title=Area Handbook Series Laos |url=http://www.country-data.com/frd/cs/laos/la_glos.html#Lao |access-date=9 March 2026 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307033933/http://www.country-data.com/frd/cs/laos/la_glos.html#Lao |url-status=live }}</ref> * {{Flagdeco|សហភាពសូវៀត}} '''សហភាពសូវៀត'''៖ ~៣,០០០<ref>{{Cite book |last=O'Ballance |first=Edgar |title=Tracks of the bear: Soviet imprints in the seventies |publisher=Presidio |year=1982 |isbn=978-0-89141-133-8 |page=171}}</ref> * {{Flagdeco|កូរ៉េខាងជើង|1948}} '''កូរ៉េខាងជើង'''៖ ២០០<ref>{{Cite news |last=Pham Thi Thu Thuy |date=1 August 2013 |title=The colorful history of North Korea-Vietnam relations |work=[[NK News]] |url=https://www.nknews.org/2013/08/the-colorful-history-of-north-korea-vietnam-relations/ |access-date=9 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150424055821/http://www.nknews.org/2013/08/the-colorful-history-of-north-korea-vietnam-relations/|archive-date=April 24, 2015}}</ref> {{Endplainlist}} |commander2 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] {{Assassinated|ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង្វៀន កាវកី]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី|ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]] {{Assassinated|ឃាតកម្មចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី}} * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[លីនដឹន បេន ចនសុន|លីនដឹន ប. ចនសុន]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[រីឆាដ និចសុន]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[រ៉ូបឺត ស៉្ទ្រេង មាំខណឺមែរ៉ា|រ៉ូបឺត​ មាំខណឺមែរ៉ា]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[មែលវីន ឡ៊ែរដ៍]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[វ៉ឹល្លៀម វ៉ិសស្មលែន្ត៍]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ខ្រាយអឹន វ៉ឹល្លៀម អេប៊្រែមស៍|ខ្រាយអឹន អេប្រែមស៍]] * [[មេដឹកនាំនៃសង្គ្រាមវៀតណាម|...''និងមេដឹកនាំដទៃទៀត'']] {{Endplainlist}} |commander1 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ហូ ជីមិញ]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ឡេ ស៊ួន]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[វ៉ក ង្វៀនសាប]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ហ្វាម វ៉ាន់ដុង]] * {{flagicon|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} [[ជិន វ៉ាន់ចា]] * [[មេដឹកនាំនៃសង្គ្រាមវៀតណាម|...''និងមេដឹកនាំដទៃទៀត'']] {{Endplainlist}} |casualties2 = {{Plainlist}} * '''{{Flagu|វៀតណាមខាងត្បូង}}'''៖<br />'''ស្លាប់៖'''<br/>១៩៥,០០០–៤៣០,០០០ (ស៊ីវិល)<ref name=Hirschman/><ref name="Lewy">{{Cite book |last=Lewy |first=Guenter |title=America in Vietnam |publisher=Oxford University Press |year=1978 |isbn=978-0-19-987423-1 |author-link=Guenter Lewy}}</ref>{{Rp|450–453}}{{sfn|Thayer|1985}}<br />៣១៣,០០០ (យោធិនសរុប)<ref name="Rummel">{{Citation |last=Rummel |first=R. J. |title=Vietnam Democide |url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB6.1A.GIF |work=Freedom, Democracy, Peace; Power, Democide, and War, University of Hawaii System |year=1997 |format=GIF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313125242/http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB6.1A.GIF|archive-date=March 13, 2023}}</ref>(ក្នុងនោះមាន ២៥៤,២៥៦ នាក់ស្លាប់ក្នុងសមរភូមិ (រវាងឆ្នាំ១៩៦០ និងឆ្នាំ១៩៧៤)<ref name="Clarke">{{Cite book |last=Clarke |first=Jeffrey J. |title=United States Army in Vietnam: Advice and Support: The Final Years, 1965–1973 |publisher=Center of Military History, United States Army |year=1988 |quote=The Army of the Republic of Vietnam suffered 254,256 recorded combat deaths between 1960 and 1974, with the highest number of recorded deaths being in 1972, with 39,587 combat deaths}}</ref>{{Rp|275}}<br/>'''របួស៖''' ១,១៧០,០០០ (យោធិន)<ref name=Tucker/>{{Rp|}}<br />'''ចាប់ខ្លួន៖''' ≈១,០០០,០០០<ref>{{cite book |last1=Hosmer |first1=Stephen T. |last2=Jenkins |first2=Brian Michael |last3=Kellen |first3=Konrad |title=The Fall of South Vietnam: Statements by Vietnamese Military and Civilian Leaders |date=1978 |publisher=Rand |isbn=978-0-8330-0045-3 |oclc=855302546 |url=https://www.rand.org/pubs/reports/R2208.html }}{{page needed|date=May 2025}}</ref> * '''{{Flagu|សហរដ្ឋ|1960}}'''៖<br />៥៨,២៨១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="2new">{{Cite press release |title=2021 NAME ADDITIONS AND STATUS CHANGES ON THE VIETNAM VETERANS MEMORIAL |date=4 May 2021 |url=https://www.vvmf.org/News/2021-Name-Additions-and-Status-Changes-on-the-Vietnam-Veterans-Memorial/ |author=Vietnam Veterans Memorial Fund|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230429132111/https://www.vvmf.org/News/2021-Name-Additions-and-Status-Changes-on-the-Vietnam-Veterans-Memorial/|archive-date=April 29, 2023}}</ref> (៤៧,៤៣៤ ក្នុងសមរភូមិ)<ref>{{Citation |title=National Archives–Vietnam War US Military Fatal Casualties |date=15 August 2016 |url=https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |access-date=29 July 2020 |archive-date=26 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526173917/https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |url-status=live }}</ref><ref>[https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile "Vietnam War U.S. Military Fatal Casualty Statistics: HOSTILE OR NON-HOSTILE DEATH INDICATOR."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200526173917/https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |date=26 May 2020 }} US National Archives. 29 April 2008. Accessed 9 March 2026.</ref><br />៣០៣,៦៤៤ នាក់បានរងរបួស<ref name="USd&w" group="ស" /> * '''{{Flagu|ឡាវ|1952}}'''៖ ទាហានប្រមាណ​១៥,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite book |last1=Lomperis |first1=Timothy J. |title=From People's War to People's Rule: Insurgency, Intervention, and the Lessons of Vietnam |date=1996 |publisher=University of North Carolina Press |isbn=978-0-8078-2273-9 }}</ref> * '''{{Flagdeco|កម្ពុជា|1970}}''' '''សាធារណរដ្ឋខ្មែរ'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagicon image|Flag of South Korea (1949–1984).svg}}''' '''កូរ៉េខាងត្បូង'''៖ ៥,០៩៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, ១០,៩៦២ នាក់បានរងរបួស និង ៤ នាក់បានបាត់ខ្លួន * '''{{Flagu|អូស្ត្រាលី}}'''៖ ៥២៦ បានបាត់បង់ជីវិត និង ៣,១២៩ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite web |url=https://www.dva.gov.au/news/latest-stories/remembering-those-who-served-in-the-vietnam-war |title=Remembering those who served in the Vietnam War |access-date=2026-03-09 |year=2025 |publisher=Australian Government - Department of Veterans' Affairs}}</ref><ref>{{Cite web |title=Australian casualties in the Vietnam War, 1962–72 |url=http://www.awm.gov.au/encyclopedia/vietnam/statistics |access-date=9 March 2026 |publisher=Australian War Memorial|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230214111653/https://www.awm.gov.au/articles/encyclopedia/vietnam/statistics|archive-date=February 14, 2023}}</ref> * '''{{Flagu|ថៃ|1939}}'''៖ ៣៥១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name=Tucker/>{{Rp|}} * '''{{Flagu|នូវែលសេឡង់}}'''៖ ៣៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web |date=16 July 1965 |title=Overview of the war in Vietnam |url=http://vietnamwar.govt.nz/resources |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726010609/http://vietnamwar.govt.nz/resources |archive-date=26 July 2013 |access-date=9 March 2026 |publisher=New Zealand and the Vietnam War |archivedate=26 កក្កដា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726010609/http://vietnamwar.govt.nz/resources }}</ref> * '''{{Flagu|តៃវ៉ាន់}}'''៖ ២៥ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web |date=2 October 2013 |title=America Wasn't the Only Foreign Power in the Vietnam War |url=http://militaryhistorynow.com/2013/10/02/the-international-vietnam-war-the-other-world-powers-that-fought-in-south-east-asia/ |access-date=9 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418045659/http://militaryhistorynow.com/2013/10/02/the-international-vietnam-war-the-other-world-powers-that-fought-in-south-east-asia/|archive-date=April 18, 2023}}</ref><br />១៧​ នាក់បានចាប់ខ្លួន<ref>{{cite news |id={{ProQuest|115866424}} |title=Vietnam Reds Said to Hold 17 From Taiwan as Spies |url=https://www.nytimes.com/1964/07/13/archives/vietnam-reds-said-to-hold-17-from-taiwan-as-spies.html |work=The New York Times |date=13 July 1964 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307170856/https://www.nytimes.com/1964/07/13/archives/vietnam-reds-said-to-hold-17-from-taiwan-as-spies.html |archive-date=March 7, 2023 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> * '''{{flagdeco|ហ្វីលីពីន|1919}}''' '''ហ្វីលីពីន'''៖ ៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite book |last1=Larsen |first1=Stanley Robert |last2=Collins, Jr. |first2=James Lawton |title=Allied Participation in Vietnam |date=2005 |url=https://history.army.mil/Portals/143/Images/Publications/Publication%20By%20Title%20Images/A%20Titles%20PDF/CMH_Pub_90-5-1.pdf?ver=kNA54nobZmjnmnuA6dNRng%3d%3d }}</ref> ៦៤ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web |date=March 1970 |title=Asian Allies in Vietnam |url=http://175thengineers.homestead.com/Philcav.pdf |access-date=9 March 2026 |publisher=Embassy of South Vietnam|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230521032045/http://175thengineers.homestead.com/Philcav.pdf|archive-date=May 21, 2023}}</ref> {{Endplainlist}} '''ចំនួនយោធិនស្លាប់សរុប<br />៣៣៣,៦២៥ (១៩៦០–១៩៧៤) – ៣៩២,៣៦៩ (សរុប)'''<br />'''ចំនួនយោធិនរបួស៖<br />≈១,៣៤០,០០០+'''<ref name=Tucker/>{{Rp|}}<br />'''ចំនួនយោធិនចាប់ខ្លួនសរុប៖<br /> ១,០០០,០០០+ (ចំ.ប៉ា.ស្ម)''' |casualties1 = {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងជើង}}{{Flagdeco|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតណាមខាងជើង និងវៀតកុង'''៖<br />'''ស្លាប់'''៖<br/>៣០,០០០–១៨២,០០០ (ស៊ីវិល)<ref name=Tucker/>{{Rp|176}}<ref name="Hirschman">{{cite journal |last1=Hirschman |first1=Charles |last2=Preston |first2=Samuel |last3=Loi |first3=Vu Manh |title=Vietnamese Casualties During the American War: A New Estimate |journal=Population and Development Review |date=1995 |volume=21 |issue=4 |pages=783–812 |doi=10.2307/2137774 |jstor=2137774 }}</ref><ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}<ref name=bfvietnam>{{Cite web |title=Battlefield:Vietnam – Timeline |url=http://www.pbs.org/battlefieldvietnam/timeline/index2.html |publisher=PBS|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604101618/http://www.pbs.org/battlefieldvietnam/timeline/index2.html|archive-date=June 4, 2023}}</ref><br />៨៤៩,០១៨ (យោធិនផ្អែកតាមប្រភពវៀតណាម ដោយក្នុងនោះ ១/៣ ជាអសេនិកជន)<ref name="Moyar, Mark" /><ref name="Chuyen">{{Cite web |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Chuyên đề 4 CÔNG TÁC TÌM KIẾM, QUY TẬP HÀI CỐT LIỆT SĨ TỪ NAY ĐẾN NĂM 2020 VÀ NHỮNG NĂM TIẾP THEO |url=http://datafile.chinhsachquandoi.gov.vn/Qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20ch%E1%BB%89%20%C4%91%E1%BA%A1o/Chuy%C3%AAn%20%C4%91%E1%BB%81%204.doc |access-date=9 March 2026 |website=Datafile.chinhsachquandoi.gov.vn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230151/http://datafile.chinhsachquandoi.gov.vn/Qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20ch%E1%BB%89%20%C4%91%E1%BA%A1o/Chuy%C3%AAn%20%C4%91%E1%BB%81%204.doc|archive-date=April 4, 2023}}</ref><ref name="VNMOD">{{Cite web |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ từ nay đến năm 2020 và những năn tiếp theo |trans-title=The work of searching and collecting the remains of martyrs from now to 2020 and the next |url=http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181217065036/http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach |archive-date=17 December 2018 |access-date=9 March 2026 |publisher=[[ក្រសួងការពារជាតិ (វៀតណាម)|ក្រសួងការពារជាតិ]] រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម |archivedate=17 ធ្នូ 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181217065036/http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach }}</ref><br />៦៦៦,០០០–៩៥០,៧៦៥ (ចំនួនប៉ាន់ស្មានដោយ ស.រ.អ ១៩៦៤–១៩៧៤){{Refn|ចំនួនប៉ាន់ស្មាននេះអាចត្រូវបានរាប់លើសប្រមាណ ៣០% បើប្រៀននឹងតួលេខទាប<ref name=Hirschman/><ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}|name=USclaim|group=ស}}<ref name=Hirschman/><ref name=Lewy/>{{Rp|450–451}}<br />'''បាត់ខ្លួន'''៖ យោធិន ២៣២,០០០+ (តួលេខរបស់វៀតណាម)<ref name="Moyar, Mark">Moyar, Mark. "Triumph Regained: The Vietnam War, 1965–1968". Encounter Books, December 2022. Chapter 17 index: "Communists provided further corroboration of the proximity of their casualty figures to American figures in a postwar disclosure of total losses from 1960 to 1975. During that period, they stated, they lost 849,018 killed plus approximately 232,000 missing and 463,000 wounded. Casualties fluctuated considerably from year to year, but a degree of accuracy can be inferred from the fact that 500,000 was 59 percent of the 849,018 total and that 59 percent of the war's days had passed by the time of Fallaci's conversation with Giap. The killed in action figure comes from "Special Subject 4: The Work of Locating and Recovering the Remains of Martyrs From Now Until 2020 And Later Years, "downloaded from the Vietnamese government website datafile on 1 December 2017. The above figures on missing and wounded were calculated using Hanoi's declared casualty ratios for the period of 1945 to 1979, during which time the Communists incurred 1.1 million killed, 300,000 missing, and 600,000 wounded. Ho Khang, ed, ''Lich Su Khang Chien Chong My, Cuu Nuoc 1954–1975, Tap VIII: Toan Thang'' (Hanoi: Nha Xuat Ban Chinh Tri Quoc Gia, 2008), 463."</ref><ref>{{Cite web |last=Joseph Babcock |date=29 April 2019 |title=Lost Souls: The Search for Vietnam's 300,000 or More MIAs |url=https://pulitzercenter.org/stories/lost-souls-search-vietnams-300000-or-more-mias |access-date=9 March 2026 |website=Pulitzer Centre|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110165934/https://pulitzercenter.org/stories/lost-souls-search-vietnams-300000-or-more-mias|archive-date=November 10, 2022}}</ref><br />'''របួស'''៖ យោធិន ៦០០,០០០+ បានរបួស<ref name="Hastings">{{Cite book |last=Hastings |first=Max |title=Vietnam an epic tragedy, 1945–1975 |publisher=Harper Collins |year=2018 |isbn=978-0-06-240567-8}}</ref>{{Rp|739}} * '''{{Flagdeco|កម្ពុជា|1975}}''' '''ខ្មែរក្រហម'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagicon|ឡាវ}}''' '''ប៉ៈថេតឡាវ'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagu|ចិន|1949}}'''៖ ~១,១០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៤,២០០ នាក់បានរងរបួស<ref name=Womack/> * '''{{Flagu|សហភាពសូវៀត}}'''៖ ១៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite book |last1=James F. Dunnigan |title=Dirty Little Secrets of the Vietnam War: Military Information You're Not Supposed to Know |last2=Albert A. Nofi |publisher=Macmillan |year=2000 |isbn=978-0-312-25282-3 |author-link2=Albert A. Nofi}}</ref> * '''{{Flagu|កូរ៉េខាងជើង|1948}}'''៖ ១៤ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite news |date=31 March 2000 |title=North Korea fought in Vietnam War |work=BBC News Online |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/696970.stm |access-date=9 March 2026|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312063506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/696970.stm|archive-date=March 12, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/NKIDP_eDossier_2_North_Korean_Pilots_in_Vietnam_War.pdf|title=North Korean Pilots in the Skies over Vietnam|last=Pribbenow|first=Merle|publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars|date=November 2011|access-date=9 March 2026|page=1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230605173651/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/NKIDP_eDossier_2_North_Korean_Pilots_in_Vietnam_War.pdf|archive-date=June 5, 2023}}</ref> '''ចំនួនស្លាប់/បាត់ខ្លួនយោធិនសរុប៖<br />≈១,១០០,០០០'''<br />'''ចំនួនយោធិនរបួសសរុប<br />≈៦០៤,២០០'''<br />(ដោយមិនរាប់ [[រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា]]/[[ខ្មែរក្រហម]] និង[[ប៉ៈថេតឡាវ]]) {{Endplainlist}} |casualties3 = {{Plainlist}} * '''អសេនិកជនវៀតណាមស្លាប់'''៖ ៤០៥,០០០–២,០០០,០០០<ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}<ref name="Shenon">{{Cite news |last=Shenon |first=Philip |date=23 April 1995 |title=20 Years After Victory, Vietnamese Communists Ponder How to Celebrate |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html |access-date=24 February 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230527230912/https://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html|archive-date=May 27, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref><ref name="Obermeyer">{{Cite journal |last1=Obermeyer |first1=Ziad |last2=Murray |first2=Christopher J. L. |last3=Gakidou |first3=Emmanuela |date=23 April 2008 |title=Fifty years of violent war deaths from Vietnam to Bosnia: analysis of data from the world health survey programme |journal=British Medical Journal |volume=336 |issue=7659 |pages=1482–1486 |doi=10.1136/bmj.a137 |pmc=2440905 |pmid=18566045 }}</ref> * '''វៀតណាមស្លាប់សរុប'''៖ ៩៦៦,០០០<ref name=Hirschman/>–៣,០១០,០០០<ref name=Obermeyer/> * '''សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជាស្លាប់'''៖ ២៧៥,០០០–៣១០,០០០<ref name="Heuveline">{{Cite book |last=Heuveline |first=Patrick |title=Forced Migration and Mortality |publisher=National Academies Press |year=2001 |isbn=978-0-309-07334-9 |pages=102–104, 120, 124 |chapter=The Demographic Analysis of Mortality Crises: The Case of Cambodia, 1970–1979 }}</ref><ref name="Banister">{{Cite book |last1=Banister |first1=Judith |url=https://archive.org/details/genocidedemocrac00kier |title=Genocide and Democracy in Cambodia: The Khmer Rouge, the United Nations and the International Community |last2=Johnson |first2=E. Paige |publisher=Yale University Southeast Asia Studies |year=1993 |isbn=978-0-938692-49-2 |page=[https://archive.org/details/genocidedemocrac00kier/page/97 97] |url-access=registration}}</ref><ref name="Sliwinski">{{Cite book |last=Sliwinski |first=Marek |title=(ជាភាសាបារាំង) Le Génocide Khmer Rouge: Une Analyse Démographique |publisher=L'Harmattan |year=1995 |isbn=978-2-7384-3525-5 |pages=42–43, 48 }}</ref> * '''សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីឡាវស្លាប់'''៖ ២០,០០០–៦២,០០០<ref name=Obermeyer/> * '''យោធិនមិនមែនឥណ្ឌូចិនស្លាប់សរុប'''៖ ៦៥,៤៩៤ * '''សរុបស្លាប់'''៖ ១,៣២៦,៤៩៤–៣,៤៤៧,៤៩៤ * សូមមើល [[#សហេតុភាព|សហេតុភាព]]​ខាងក្រោម <br> ចំពោះព័ត៌មានបន្ថែម សូមមើល [[សហេតុភាពសង្គ្រាមវៀតណាម]] {{Endplainlist}} }} '''សង្គ្រាមវៀតណាម''' ([[ភាសាវៀតណាម]]៖ Chiến tranh Việt Nam) គឺជា[[សង្គ្រាមតំណាង|ជម្លោះយោធា]]សម័យ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]ដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេស[[វៀតណាម]] [[ឡាវ]] និង[[កម្ពុជា]]ចាប់ពីថ្ងៃ១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៥ រហូតដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែ​​​​​​​​​​​​​​​​​មេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ក្រោយពី[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ទីក្រុងសៃហ្គនបានធ្លាក់]]ទៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាមកុម្មុយនីស្ត។ សង្គ្រាមនេះបានបន្តពី[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]] និងត្រូវបានប្រយុទ្ធគ្នារវាង[[វៀតណាមខាងជើង]] គាំទ្រដោយសម្ព័ន្ធមិត្តកុម្មុយនីស្តរបស់ខ្លួន និងរដ្ឋាភិបាល[[វៀតណាមខាងត្បូង]] គាំទ្រដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និងបណ្ដាប្រទេស[[បដិកុម្មុយនីស្តនិយម|ប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត]]។<ref>{{cite web |publisher=Encyclopædia Britannica |title=Vietnam War |quote=Meanwhile, the United States, its military demoralized and its civilian electorate deeply divided, began a process of coming to terms with defeat in its longest and most controversial war |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/628478/Vietnam-War |accessdate=5 March 2008}}</ref> សង្គ្រាមវៀតណាមគឺជា[[សង្គ្រាមឯករាជ្យភាព|សង្គ្រាមរំដោះជាតិ]]មួយដែលកើតឡើងក្រោយសម័យអាណានិគម ក៏ដូចជាជម្លោះមួយនៅក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់ និងជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិល]]។<ref name="Miller 2024">{{cite book |last=Miller |first=Edward |chapter=Introduction: Points of Departure – The Global and Local Origins of the Vietnam War |pages=8–23 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.002 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref> អន្តរាគមន៍យោធាដោយផ្ទាល់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ បានធ្វើឱ្យសង្គ្រាមនេះវិវត្តកាន់តែគ្រោះថ្នាក់សាហាវជាងមុន ហើយបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៣ នៅពេលដែលកងកម្លាំងអាមេរិកបានដកថយចេញពីវៀតណាម។ ជម្លោះសង្គ្រាមនេះបានរីករាលបង្កជាសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីទៅក្នុងប្រទេស[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|កម្ពុជា]] និង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|ឡាវ]] ហើយជម្លោះទាំងបីបានបិទបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ នៅពេលដែលរដ្ឋប្រទេសទាំងបីបានធ្លាក់ក្រោម[[លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត|របបកុម្មុយនីស្ត]]។ បន្ទាប់ពី[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|សហភាពបារាំង]]បានចាញ់[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១]] ដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ ប្រទេសវៀតណាមក៏បានទទួលឯករាជ្យតាមរយៈ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] ប៉ុន្តែទឹកដីប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានគេបំបែកទៅជាពីរផ្នែកត្រង់[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]]៖ ក្រុម[[វៀតមិញ]]ក្រោម[[ហូ ជីមិញ]]បានគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ែកខាងជើង ខណៈប៉ែកខាងត្បូងស្ថិតក្រោម[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ វៀតណាមខាងជើងបានចាប់ផ្ដើមផ្គត់ផ្គង់ និងបញ្ជា[[វៀតកុង]] (វ.ក.) ដែលជារណសិរ្សរួមកុម្មុយនីស្តមួយនៅភាគខាងត្បូងប្រទេស​ រហូតដល់មានសមត្ថភាពបន្ទុះសង្គ្រាមទ័ពព្រៃនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៨ វៀតណាមខាងជើងបានជ្រៀត[[ការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមខាងជើងលើឡាវ|ចូលឈ្លានពានប្រទេសឡាវ]] និងបង្កើត[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]]ឡើងដើម្បីជាច្រកផ្គត់ផ្គង់ភស្តុភារដល់វៀតកុង។ គិតត្រឹមឆ្នាំ១៩៦៣ វៀតណាមខាងជើងបានបញ្ជូនទាហានខ្លួនសរុបប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់ ប្រដាប់ដោយអាវុធកាំភ្លើងចិននិងសូវៀត ទៅគាំទ្រកុបកម្មវៀតកុងនៅភាគខាងត្បូង។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក [[ចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី|ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]]បានបង្កើនអន្តរាគមន៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាមដោយពង្រីកចំនួនទីប្រឹក្សាយោធាពី ៩០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦០ ដល់ ១៦,០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ហើយបានបញ្ជូនជំនួយបន្ថែមទៀតទៅ[[កងទ័ពនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] (ក.ទ.ស.វ.) ប៉ុន្តែយ៉ាងណា លទ្ធផលមិនផ្ដល់ផ្លែផ្កាដូចការប៉ងឡើយ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ឌៀមបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ជាលទ្ធផលនៃ[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣|រដ្ឋប្រហារយោធា]] ដែលគាំទ្រដោយអាមេរិក និងជាកត្តាបង្កអស្ថិរភាពបន្ថែមដល់វៀតណាមខាងត្បូង។ បន្ទាប់ពី[[ឧប្បត្តិហេតុឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ [[រដ្ឋសភា (សហរដ្ឋ)|រដ្ឋសភាអាមេរិក]]បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយដែលប្រគល់សិទ្ធិអំណាចដល់លោកប្រធានាធិបតី [[លីនដឹន បេន ចនសុន|លីនដឹន ប. ចនសុន]] ក្នុងការបង្កើនវត្តមានយោធាដោយមិនចាំបាច់ប្រកាសសង្គ្រាម។ ប្រធានាធិបតីចនសុនបានបញ្ជាប្រតិបត្តិយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅវៀតណាមខាងជើង ហើយបានបញ្ជូនកងទ័ពប្រយុទ្ធបន្ថែមមកវៀតណាម ដោយចំនួនពលទាហានអាមេរិកបានកើនពី ១៨៤,០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ ឡើងមកដល់ ៥៣៦,០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ កងកម្លាំងអាមេរិកបានពឹងផ្អែកលើ[[បរមភាពអាកាស|ឧត្តមភាពអាកាស]] និង កម្លាំងបាញ់ប្រហារលើសលប់ដើម្បីធ្វើប្រតិបត្តិការ[[ស្វែងរកនិងកម្ទេច]]នៅក្នុងសមរភូមិទីជនបទ។ កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តវិញបានប្រយុទ្ធដោយផ្អែកលើ[[សង្គ្រាមកិច្ចទ័ពព្រៃ|យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមទ័ពព្រៃ]]នៅតាមទីជនបទ ក៏ដូចជាក្នុងព្រៃស្បាត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ កម្លាំងកុម្មុយនីស្តវៀតណាមក្រោមបញ្ជាការលោក[[ឡេ ស៊ួន]]បានបើក[[ការវាយលុកតេត]] ​ប៉ុន្តែត្រូវរងការបរាជ័យជាយុទ្ធសាស្ត្រ។ យ៉ាងណាក្ដី យុទ្ធនាការដែលផ្ដួចផ្ដើមដោយវៀតណាមខាងជើងមួយនេះបានបើកភ្នែកប្រជាជនអាមេរិកឱ្យឃើញថាខ្លួនមិនអាចឈ្នះសង្គ្រាមនេះងាយៗដូចការគិតនោះទេ។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកបន្តអាណត្តិពីចនសុនគឺ [[រីឆាដ និចសុន]] បានបង្វែរមកអនុវត្តគោលនយោបាយ[[វៀតណាមនីយកម្ម]]ចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៦៩ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអាមេរិកដកទ័ពចេញពីវៀតណាមបន្តិចម្ដងៗ និងប្រគល់សមរភូមិប្រយុទ្ធមកឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងវិញ។ ក្រោយ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០]] កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងក៏បានវាយចូលឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជា ហើយជាលទ្ធផល អាមេរិក-វៀតណាមខាងត្បូងក៏បានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|យុទ្ធនាការយោធាចូលកម្ពុជា]]ដូចគ្នាដើម្បីបង្ក្រាបកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង ដោយបង្កបង្កើតជាសង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏រ៉ាំរ៉ៃក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ពលទាហានអាមេរិកភាគច្រើនដែលធ្លាប់មានវត្តមានឈរជើងនិងប្រយុទ្ធនៅវៀតណាមពីមុនត្រូវបានដកចេញស្ទើរទាំងស្រុងគិតមកត្រឹមឆ្នាំ១៩៧៣ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា អាមេរិកនៅតែបន្តផ្ដល់ជំនួយយោធាអាកាសជួយកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងប្រឆាំងនឹងខាងជើង និងវៀតកុង។ ក្រោយ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]ឆ្នាំ១៩៧៣ កងកម្លាំងអាមេរិកដែលនៅសេសសល់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានដកចេញពីវៀតណាម។ ទោះជាមានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពចូលជាធរមានក្ដី តែវាត្រូវបានវៀតណាមខាងជើងរំលោភបំពាន ហើយការប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមគ្នាក៏បានបន្តឡើងវិញរហូតដល់[[ការវាយលុកវស្សានរដូវឆ្នាំ១៩៧៥|យុទ្ធនាការវាយលុកវស្សានរដូវ]]ឆ្នាំ១៩៧៥។ ដោយសារ​តែជាប់ផុងក្នុង​អំពើពុករលួយ ក៏ដូចជាបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច​អស់ជាច្រើនឆ្នាំ​ក្រោមរបប[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ|ធៀវ]] ទីក្រុងសៃហ្គនទីបំផុតក៏​បាន[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ធ្លាក់]]ទៅក្នុង​កណ្ដាប់ដៃ​កងទ័ព​ប្រជាជន​វៀតណាម (ក.ប.វ.ណ.) ហើយសង្គ្រាមក៏បានបិទបញ្ចប់ជាផ្លូវការ។ វៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូង​ត្រូវបានបង្រួបបង្រួមគ្នា​ជាប្រទេសតែមួយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ សង្គ្រាមនេះបានតម្រូវឱ្យមាន[[សហេតុភាពសង្គ្រាមវៀតណាម|ការចំណាយដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់]] ដោយក្នុងនោះ គេប៉ាន់ប្រមាណថា វៀតណាមត្រូវបាត់បង់ជីវិតយោធិន និងអសេនិកជន (ស៊ីវិល) ពី ២៧៥,០០០ នាក់ទៅ ៣ លាននាក់។ ចំពោះកម្ពុជាវិញត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតមនុស្សប្រមាណ ២៧៥,០០០–៣១០,០០០ នាក់, ឡាវប្រមាណ ២០,០០០–៦២,០០០ នាក់ និងអាមេរិកចំនួន ៥៨,២២០ នាក់។ សង្គ្រាមនេះផងដែរត្រូវគេកត់សម្គាល់មើលឃើញពីភាពឃោរឃៅជាច្រើនអនេកដូចជា [[ការសម្លាប់រង្គាលនៅហ៊ូអេ|ការសម្លាប់រង្គាល]][[ការសម្លាប់រង្គាលមីឡៃ|ទ្រង់ទ្រាយធំ]]ដែលប្រព្រឹត្តិឡើងដោយភាគីជម្លោះទាំងសងខាង ក៏ដូចជាសកម្មភាពព្រៃផ្សៃជាច្រើនទៀតដូច អំពើភេរវកម្ម ការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយមិនរើសអើង ការរំលោភសេពសន្ថវៈ ការធ្វើទារុណកម្ម និងការបោសសម្អាតជាតិសាសន៍ជាដើម។ ទីបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមបានបង្កឱ្យជនជាតិវៀតណាមជាច្រើននាក់រត់ភៀសខ្លួនទៅតាមទូកនៅឯជាយសមុទ្រ និងបង្កើតជា[[វិបត្តិជនភៀសខ្លួនឥណ្ឌូចិន|វិបត្តិជនភៀសខ្លួនដ៏ធំនៅឥណ្ឌូចិន]] ដោយមនុស្សរាប់លាននាក់រត់ចេញពីឥណ្ឌូចិន ហើយក្នុងនោះមានមនុស្សប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅឯផ្ទៃសមុទ្រ។<ref name="Falk-1973" /><ref name="Chiarini-2022" /> ព្រៃឈើនៅវៀតណាមខាងត្បូងប្រមាណ ២០% ត្រូវរងការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយផ្សែងនិង[[មេទឹកក្រូច|សារធាតុតិណឃាតពុល]] បង្កជាបញ្ហាសុខភាពយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រជាជនក្នុងស្រុក។<ref name="Kolko">{{Cite book |last=Kolko |first=Gabriel |url=https://archive.org/details/anatomyofwarviet00kolk |title=Anatomy of a War: Vietnam, the United States, and the Modern Historical Experience |publisher=Pantheon Books |year=1985 |isbn=978-0-394-74761-3 |url-access=registration}}</ref>{{Rp|១៤៤–១៤៥}}<ref name="Westing-1984">{{Cite book |last=Westing |first=Arthur H. |url={{GBurl|id=4SfwtAEACAAJ}} |title=Herbicides in War: The Long-term Ecological and Human Consequences |date=1984 |publisher=Taylor & Francis |pages=5ff}}</ref> ពួក[[ខ្មែរក្រហម]]បានអនុវត្ត[[ការប្រល័យពូជសាសន៍កម្ពុជា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយនៅឆ្នាំ១៩៧៨ [[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]]ក៏បានផ្ទុះឡើង។ ជាប្រតិកម្មនឹងការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមលើកម្ពុជា ប្រទេសចិនក៏បាន[[ជម្លោះចិន-វៀតណាម (១៩៧៩-១៩៩១)|វាយប្រហារលើវៀតណាម]] នៅតាមបណ្ដោយខ្សែព្រំដែនរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩១។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ សង្គ្រាមនេះបានបង្កើតអ្វីដែលគេហៅថា[[សមាការវៀតណាម]] ពោលគឺអារម្មណ៍ទុទិដ្ឋនិយមក្នុងការលូកដៃប្រឡូកចូលជម្លោះសង្គ្រាមបរទេស។<ref>{{Cite web |last=Kalb |first=Marvin |date=22 January 2013 |title=It's Called the Vietnam Syndrome, and It's Back |url=http://www.brookings.edu/blogs/up-front/posts/2013/01/22-obama-foreign-policy-kalb |access-date=11 March 2026 |publisher=Brookings Institution |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221224132036/https://www.brookings.edu/blog/up-front/2013/01/22/its-called-the-vietnam-syndrome-and-its-back/|archive-date=December 24, 2022}}</ref> ==ឈ្មោះនៃសង្គ្រាម== ឈ្មោះផ្សេងៗត្រូវបានគេប្រើដើម្បីសម្គាល់ដល់ការប៉ះទង្គិចមួយនេះ។ ''សង្គ្រាមវៀតណាម'' គឺជានាមដែលបានប្រើទូទៅបំផុតជាភាសាអង់គ្លេស។ វាក៏ត្រូវបានហៅ ''សង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនទីពីរ'' និង ''ការប៉ះទង្គិចជាមួយវៀតណាម''។ តាមមកក៏មានការប៉ះទង្គិចច្រើនក្នុងឥណ្ឌូចិន ការប៉ះទង្គិចនេះត្រូវបានស្គាល់ដោយឈ្មោះនៃអ្នកប្រឆាំងសំខាន់របស់ខ្លួនដើម្បីធ្វើឱ្យវាប្លែកពីពួកអ្នកដទៃផ្សេង។<ref>Moore, Harold. G and Joseph L. Galloway ''We Are Soldiers Still: A Journey Back to the Battlefields of Vietnam'' (p. 57).</ref> ជា[[ភាសាវៀតណាម]] សង្គ្រាមនេះជាទូទៅត្រូវបានគេស្គាល់ថា ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​''Chiến tranh Việt Nam'' (សង្គ្រាមវៀតណាម)។ វាក៏ត្រូវបានហៅថា ''Kháng chiến chống Mỹ'' (សង្គ្រាមតស៊ូប្រឆាំងនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក) បានប្រែថាឱ្យតែបានថា ''សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអាមេរិក''។<ref>{{cite web|title=Asian-Nation: Asian American History, Demographics, &amp; Issues:: The American / Viet Nam War|quote=The Viet Nam War is also called 'The American War' by the Vietnamese |url=http://www.asian-nation.org/vietnam-war.shtml |accessdate=18 August 2008}}</ref> អង្គការយោធាសំខាន់ៗបានពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងសង្គ្រាមគឺថា នៅម្ខាង [[កងទ័ពសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] (ក.ស.វ.ណ.) និង[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសហរដ្ឋ|យោធាស.រ.]] និងម្ខាងទៀត [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម]] (ក.ប.វ.) (ក៏បានស្គាល់ថាកងទ័ពវៀតណាមខាងជើង រឺ ក.វ.ជ.) និងពួក[[វៀតកុង]] ឬ រណសិរ្សជាតិដើម្បីរំដោះវៀតណាមខាងត្បូង (រ.រ.ជ.) កម្លាំងទ័ពព្រៃកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងត្បូង។ ==សាវតារ== '''{{See also|ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម|យុទ្ធនាការកូសាំងស៊ីន|កឹនវឿញ|គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម|សង្កុបកម្មអៀនបៃ|វៀតណាមកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៤៥-១៩៤៦)}}''' វៀតណាមធ្លាប់បានស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងជាផ្នែកមួយនៃ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៨០ មកម៉្លេះ។ ចលនាទាមទារឯករាជ្យនៅវៀតណាមមួយចំនួនដូចជា [[គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម]] ត្រូវរងការបង្ក្រាបជិះជាន់ពីសំណាក់រដ្ឋបាលអាណានិគម បន្ទាប់ពីប្រមូលបានការគាំទ្រពីសាធារណជនទូទៅ។{{sfn|Tran|2022|pages=5–19}}{{sfn|Goscha|2016|pages=135–136, 170–181, 206}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ លោក[[ហូ ជីមិញ|ង្វៀន សីញគុង]]បានស្ថាបនា[[គណបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន|គណបក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូចិន]]ឡើង ក្នុងគោលបំណងផ្ដួលរំលំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង និងបង្កើតជារបបកុម្មុយនីស្ត។<ref name="Umair Mirza-2017">{{Cite book |last=Umair Mirza |url=http://archive.org/details/thevietnamwarthedefinitiveillustratedhistory_202002 |title=The Vietnam War The Definitive Illustrated History |date=2017-04-01}}</ref> ការបែកបាក់សាមគ្គីភាពរវាងក្រុមជាតិនិយម និងកុម្មុយនីស្តបានលេចឡើងនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០<ref name="Reilly ori">{{cite conference |last=Reilly |first=Brett |title=Before the First Indochina War: Redefining the Origin of Vietnam's Civil War |format= |conference=Association for Asian Studies, Annual Conference |pages= |date=2017 |url=https://www.researchgate.net/publication/317376173 |location= }}<br />{{cite web |last1=Reilly |first1=Brett |title=The True Origin of the Term 'Viet Cong' |url=https://thediplomat.com/2018/01/the-true-origin-of-the-term-viet-cong/ |website=The Diplomat |date=31 January 2018 }}</ref> ដោយក្រុមទាំងពីរមានទស្សនៈផ្សេងគ្នាចំពោះអនាគតនៃប្រជាជាតិវៀតណាម៖ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមប៉ងចង់ឃើញវៀតណាមជាសាធារណរដ្ឋ<ref name="Tran & Vu 2022">{{cite book |last1=Tran |first1=Nu-Anh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=Introduction: Rethinking Vietnamese Republicanism |pages=1–25 |editor-last1=Tran |editor-first1=Nu-Anh |editor-last2=Vu |editor-first2=Tuong |title=Building a Republican Nation in Vietnam, 1920–1963 |date=2022 |publisher=University of Hawaiʻi Press |doi= |chapter-url= |isbn=9780824892111 }}</ref> ចំណែកឯក្រុមពួកកុម្មុយនីស្តចង់ឃើញមានរបបកុម្មុយនីស្តសង្គមអធន។<ref name="Vu 2019">{{Cite journal |last=Vu |first=Tuong |date=2019 |title=In the Service of World Revolution: Vietnamese Communists' Radical Ambitions through the Three Indochina Wars |journal=Journal of Cold War Studies |volume=21|issue=4 |pages=4–30 |doi=10.1162/jcws_a_00905 }}</ref> ដោយហេតុនេះ ក្រុមបក្សពួកទាំងពីរក៏កើតជម្លោះនឹងគ្នា បង្កឱ្យពួកកុម្មុយនីស្តបានប្រើហិង្សាបង្ក្រាបសំណាក់អ្នកជាតិនិយម។<ref name="Asselin 2023">{{Cite journal <!-- Deny Citation Bot-->|last=Asselin |first=Pierre |date=2023 |title=The Indochinese Communist Party's Unfinished Revolution of 1945 and the Origins of Vietnam's 30-Year Civil War |journal=Journal of Cold War Studies |volume=25|issue=1 |pages=4–45 |doi=10.1162/jcws_a_01120 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Thomas |first1=Martin |last2=Asselin |first2=Pierre |title=French Decolonisation and Civil War: The Dynamics of Violence in the Early Phases of Anticolonial War in Vietnam and Algeria, 1940–1956 |journal=Journal of Modern European History |year=2022 |volume=20 |issue=4 |pages=513–535 |doi=10.1177/16118944221130231 }}</ref>{{Rp|៥១៥}} ===ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន=== {{Main|សហភាពឥណ្ឌូចិនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២}} [[File:Flag of North Vietnam (1945–1955).svg|thumb|ទង់របស់[[វៀតមិញ]] ដែលក្រោយមកត្រូវបានកែលម្អប្រើជា[[ទង់ជាតិវៀតណាម|ទង់ជាតិ]]នៃប្រទេស[[វៀតណាម]]បច្ចុប្បន្ន]] នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០ ជប៉ុនបាន[[ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុនលើឥណ្ឌូចិន|វាយចូលឥណ្ឌូចិន]] បន្ទាប់ពីបារាំងធ្លាក់ក្រោម[[សមរភូមិបារាំង|ការត្រួតត្រា]]របស់[[អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី|អាល្លឺម៉ង់]]។ គិតត្រឹមឆ្នាំ១៩៤១ ជប៉ុន​បានទទួល​សិទ្ធិកាន់កាប់​យោធា​ពេញលេញនៅ​ទូទាំង​ឥណ្ឌូចិន ដោយបង្កើតបានរបបគ្រប់គ្រង​អាណានិគម​ពីរក្នុងពេលតែ​មួយ ពោល[[បារាំងវិចឈី|បារាំង]]នៅបន្តមុខងារខាង​រដ្ឋបាល ខណៈជប៉ុនមានទំនួលខាង​ប្រតិបត្តិការ​យោធា។<ref name="Jen 2024">{{cite book |last=Jennings |first=Eric T. |chapter=Indochina during World War II |pages=84–105 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.007 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref> លោកគុង ឬគេនិយមស្គាល់ថាហូ-ជីមិញនោះ បានវិលត្រឡប់ពីនិរទេសវិញ រួចបានបង្កើតចលនា[[វៀតមិញ]]ឡើងដើម្បីប្រឆាំងការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុន។<ref name="Umair Mirza-2017" /> ពីឆ្នាំ១៩៤៤ [[ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្រ]]របស់អាមេរិកបានផ្ដល់វៀតមិញនូវជំនួយសព្វាវុធ និងការហ្វឹកហ្វាត់យោធាប្រឆាំងនឹមត្រួតត្រាជប៉ុន។<ref>{{Cite web |date=2020-07-15 |title=The OSS in Vietnam, 1945: A War of Missed Opportunities by Dixee Bartholomew-Feis |url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/oss-vietnam-1945-dixee-bartholomew-feis |access-date=2026-03-11 |website=The National WWII Museum {{!}} New Orleans |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315115133/https://www.nationalww2museum.org/war/articles/oss-vietnam-1945-dixee-bartholomew-feis |url-status=live }}</ref><ref name="Kinzer-2013" /> ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ហ្រែ្វងគ្លិន រូសឺវេលត៍]]បានបង្ហាញការគាំទ្រចំពោះចលនាតស៊ូរបស់វៀតណាមនោះ និងព្រមទាំងបានស្នើឱ្យផ្តល់ឯករាជ្យភាពដល់វៀតណាមថែមទៀតផងក្រោមអាណត្តិអន្តរជាតិ នៅពេលដែលសង្គ្រាមបានចប់។<ref>{{cite journal |last1=Hess |first1=Gary R. |title=Franklin Roosevelt and Indochina |journal=The Journal of American History |date=1972 |volume=59 |issue=2 |pages=353–368 |doi=10.2307/1890195 |jstor=1890195 }}</ref> ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យវៀតមិញមានប្រៀបចាប់ផ្ដើមបើកសមរភូមិប្រឆាំងនឹងជប៉ុន ពិសេសបន្ទាប់ពីគេបានប្តូរទីតាំងប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនពីខេត្តភាគខាងត្បូងប្រទេសចិនមកក្នុងប្រទេសវៀតណាមផ្ទាល់។{{sfn|Goscha|2016|pages=194–197}} នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ខណៈដែលជប៉ុនកំពុងចាញ់សង្គ្រាមលោក អំណាចយោធាជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិនក៏ឆ្លៀតឱកាស[[រដ្ឋប្រហារយោធាជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន|ផ្តួលរំលំរដ្ឋបាលបារាំងឥណ្ឌូចិន]]តាមរយៈ[[រដ្ឋប្រហារ]] ហើយបានប្រកាសបង្កើត[[ចក្រភពវៀតណាម]]ឡើងដោយមានព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]ជាប្រមុខរដ្ឋ។<ref>{{cite journal |last1=Smith |first1=Ralph B. |title=The Japanese Period in Indochina and the Coup of 9 March 1945 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |date=September 1978 |volume=9 |issue=2 |pages=268–301 |doi=10.1017/S0022463400009784 }}</ref> ជាមួយគ្នានេះដែរ មនោសញ្ចេតនាជាតិនិយមបានកំពុលរាលដាលពាសពេញវៀតណាម ជាហេតុនាំឱ្យប្រជាប្រិយភាពពួកវៀតមិញកាន់តែកើន។<ref name="Guillemot 2019">{{Cite journal |last=Guillemot |first=François |date=2019 |title=The Lessons of Yên Bái, or the "Fascist" Temptation: How the Đại Việt Parties Rethought Anticolonial Nationalist Revolutionary Action, 1932–1945 |journal=Journal of Vietnamese Studies |volume=14 |issue=3 |pages=43–78 |doi=10.1525/vs.2019.14.3.43 }}</ref>{{Rp|៦៤–៦៥}} បន្ទាប់ពីជប៉ុន[[ការទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុន|ប្រកាសចុះចាញ់]]សង្គ្រាមលោកជាផ្លូវការ ពួកវៀតមិញបានផ្ដើម[[បដិវត្តន៍ខែសីហា]] ដោយផ្តួលរំលំរដ្ឋបាលអាយ៉ងជប៉ុន និងរឹបអូសរាល់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងប៉ុន្មានរបស់ជប៉ុន។ នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហូ ជីមិញក៏បានប្រកាសពី[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម|ឯករាជ្យភាពសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]ឡើងនៅចំពោះមុខមហាជនប្រមាណ ៥០០,០០០ នាក់នៅឯទីក្រុង[[ហាណូយ]]។ មិនយូរប៉ុន្មាន កងកម្លាំងអង់គ្លេស និងបារាំងក៏បានធ្វើដំណើរមកដល់ឥណ្ឌូចិនជាថ្មី ដើម្បីត្រួតពិនិត្យដំណើរចុះចាញ់របស់ជប៉ុននៅភាគខាងត្បូងនៃខ្សែស្របទី១៦ ខណៈដែលកងទ័ពជាតិនិយមចិនបានធ្វើ[[ការត្រួតត្រារបស់ចិនលើវៀតណាមខាងជើង (១៩៤៥–១៩៤៦)|សកម្មភាពដូចគ្នានៅឯភាគខាងជើង]]។ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកញ្ញា អង់គ្លេសបានគាំទ្ររដ្ឋប្រហាររបស់បារាំងផ្ដួលរដ្ឋាភិបាលហូ-ជីមិញនៅទីក្រុងសៃហ្គន រួចបានស្ដាររដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំងឡើងវិញ។<ref>{{Cite web|url=https://indochine.uqam.ca/vi/t-in-chin-tranh/7-23-september-1945.html|title=UQAM &#124; Guerre d'Indochine &#124; 23 SEPTEMBER 1945}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Hughes |first1=Geraint |title=A 'Post-war' War: The British Occupation of French-Indochina, September 1945–March 1946 |journal=Small Wars & Insurgencies |date=September 2006 |volume=17 |issue=3 |pages=263–286 |doi=10.1080/09592310600671596 }}</ref> ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្ររបស់អាមេរិកបានដកកម្លាំងចេញដោយទុកឱ្យបារាំង[[សង្គ្រាមនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង (១៩៤៥–១៩៤៦)|ស្ដារការគ្រប់គ្រងឡើងវិញ]]នៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង។ ===សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ=== {{Main|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១}} [[File:Bao Dai and Ho Chi Minh.jpg|thumb|[[បាវ ដាយ]] (ស្ដាំ) កាន់មុខងារជា "ទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់" របស់រដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម ដឹកនាំដោយប្រធានាធិបតី[[ហូ ជីមិញ]] (ឆ្វេង), កញ្ញា ១៩៤៥។]] ចាប់ផ្ដើមនៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ វៀតមិញបានបង្រួបបង្រួមអំណាចក្នុងស្រុក ដោយធ្វើការបំភិតបំភ័យ និងទុក្ខបុកម្នេញលើបក្សពួកជាតិនិយម និងគូបដិបក្ខដទៃផ្សេងៗទៀត។<ref name="Guillemot 2004">{{cite book |last=Guillemot |first=François |chapter=Au coeur de la fracture vietnamienne : l'élimination de l'opposition nationaliste et anticolonialiste dans le Nord du Vietnam (1945–1946) |pages=175–216 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location= Paris |url=https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |isbn=9782846540643}}</ref>{{sfn|Kort|2017|pages=62–63, 81–85}}{{sfn|Tran|2022|pages=24–30}}<ref name="Marr 2013">{{cite book |last1=Marr |first1=David G. |title=Vietnam: State, War, and Revolution (1945–1946) |date=2013 |publisher=University of California Press |url=https://www.ucpress.edu/ebook/9780520954977/vietnam |isbn=9780520954977 |pages= }}</ref>{{Rp|៣៨៣–៤៤១}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ កិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-ចិន និង[[កិច្ចព្រមព្រៀងហូ-សង់តឺនី|ហូ-សង់តឺនី]] បានសម្រួលដល់ការរួមរស់ជាមួយគ្នារវាងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម និងរដ្ឋបាលបារាំង ហើយជាហេតុធ្វើឱ្យក្រុមអ្នកជាតិនិយមដទៃធ្លាក់ចុះខ្សោយ។{{sfn|Goscha|2016|pages=204–208}}{{sfn|Holcombe |2020|pages=35, 38–44}} នៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំដដែរនោះ ពួកវៀតមិញបានឃុបឃិតជាមួយកងកម្លាំងបារាំង ដើម្បីបង្ក្រាបបោសសម្អាតរាល់ពួកជាតិនិយមទាំងអស់ ដែលមាននិន្នាការប្រឆាំងនឹងអាណានិគមកិច្ចបារាំង។{{sfn|Kort|2017|pages=83–84}}<ref name="Guillemot 2004"/>{{Rp|២០៥–២០៧}}<ref name="Reilly 2018">{{cite thesis |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Origins of the Vietnamese Civil War and the State of Vietnam |type=PhD |year=2018 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121}}</ref>{{Rp|១៧៥–១៧៧}}<ref name="Tran 2023">{{cite journal |last1=Tran |first1=Nu-Anh |title=Denouncing the 'Việt Cộng': Tales of revolution and betrayal in the Republic of Vietnam |journal=Journal of Southeast Asian Studies |year=2023 |volume=53 |issue=4 |pages=686–708 |doi=10.1017/S0022463422000790 }}</ref>{{Rp|៦៩៩–៧០០}} បន្ទាប់ពីបក្សពួកជាតិនិយមផ្សេងទៀតត្រូវបានកម្ចាត់ចោលស្ទើរអស់{{sfn|Kort|2017|page=85}}{{sfn|Tran|2022|page=27}} ហើយកិច្ចចរចាត្រូវបានបែកបាក់ទៀតនោះ វៀតមិញនិងបារាំងក៏ចាប់ផ្ដើមកើតមានភាពតានតឹងនឹងគ្នារហូតដល់ផ្ទុះជា[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ]]នៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៦។{{sfn|Asselin|2024|pages=73–81}} បកមកក្រុមជាតិនិយមដែលនៅសេសសល់បន្តិចបន្តួចនោះវិញ ពួកគេបានសម្រេចចូលដៃជាមួយអតីតព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]ដែលកំពុងនិរទេសក្រៅស្រុកដើម្បីបើកកិច្ចចរចាសារឡើងវិញជាមួយ[[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីបួន|បារាំង]] ពិសេសក្នុងការប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនីស្តវៀតមិញ។{{sfn|Goscha|2016|pages= 238–241}}<ref name="Reilly 2018"/>{{Rp|១៨៧–១៨៨}} [[រដ្ឋវៀតណាម]]ថ្មីគាំទ្រដោយបារាំងត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានបាវ ដាយជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ ប៉ុន្តែតាមពិត បារាំងគ្រាន់តែប្រើប្រាស់រដ្ឋមួយនេះដើម្បីពង្រឹងអំណាចត្រួតត្រាបែបអាណានិគមរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។{{sfn|Goscha|2016|pages= 245–248}} ដោយអនុវត្តតាមគោលការណ៍ម៉ាក្ស-លេនីន ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតណាមបានក្រសោបអំណាចផ្តាច់មុខតាមរយៈវិធីសាស្ត្រនិងយុទ្ធនាការមូលវិវត្តជាច្រើនបន្តបន្ទាប់។<ref name="McHale 2004">{{cite book |last=McHale |first=Shawn |chapter=Freedom, Violence, and the Struggle over the Public Arena in the Democratic Republic of Vietnam, 1945–1958 |pages=81–99 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location= Paris |url= |isbn=9782846540643}}</ref><ref name="Vu 2009">{{cite journal |last1=Vu |first1=Tuong |title='It's time for the Indochinese Revolution to show its true colours': The radical turn of Vietnamese politics in 1948 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |year=2009 |volume=40 |issue=3 |pages=519–542 |doi=10.1017/S0022463409990051 }}</ref><ref name="Hoang 2009">{{cite book |last=Hoang |first=Tuan |chapter=The Early South Vietnamese Critique of Communism |pages=17–32 |chapter-url= |doi=10.1057/9780230101999_2 |editor-last1=Vu |editor-first1=Tuong |editor-last2=Wongsurawat |editor-first2=Wasana |title=Dynamics of the Cold War in Asia: Ideology, Identity, and Culture |year=2009 |publisher=Palgrave Macmillan |url= |isbn=9780230101999 }}</ref> នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៧ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ហ៊ែរី ទ្រូមែន]]បានប្រកាសគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមួយហៅថា [[លទ្ធិទ្រូមែន]]។<ref>{{Cite book |last=Administration |first=United States National Archives and Records |url=https://books.google.com/books?id=qqDA6OGvhmUC&pg=PA194 |title=Our Documents: 100 Milestone Documents from the National Archives |date=2006-07-04 |publisher=Oxford University Press, USA |isbn=978-0-19-530959-1 |access-date=12 March 2026 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630110920/https://books.google.com/books?id=qqDA6OGvhmUC&pg=PA194 |url-status=live }}</ref> នៅឥណ្ឌូចិន គោលនយោបាយនេះបានចាប់អនុវត្ត នៅពេលដែលអាមេរិកបានប្រកាសទទួលស្គាល់[[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលគាំទ្រដោយបារាំង រយៈពេលមួយខែក្រោយ[[ចិន]]និង[[សហភាពសូវៀត]]បានទទួលស្គាល់[[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]។<ref name="McNamara">{{Cite book |last1=McNamara |first1=Robert S. |url=https://archive.org/details/argumentwithoute00mcna |title=Argument Without End: In Search of Answers to the Vietnam Tragedy |last2=Blight |first2=James G. |last3=Brigham |first3=Robert K. |last4=Biersteker |first4=Thomas J. |last5=Schandler |first5=Herbert |date=1999 |publisher=PublicAffairs |isbn=978-1-891620-87-4 |location=New York |author-link=Robert McNamara |author-link4=Thomas J. Biersteker |url-access=registration}}</ref>{{Rp|៣៧៧–៣៧៩}}<ref name=Hastings/>{{Rp|៨៨}} ការផ្ទុះ[[សង្គ្រាកូរ៉េ|សង្គ្រាមថ្មីនៅកូរ៉េ]]ក្នុងខែមិថុនាគឺជាសញ្ញាបញ្ជាក់ទៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនថាសង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនគឺជាឧទាហរណ៍មួយបន្ថែមទៀតនៃការវាតទីនិយមនៃលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត ដែលមានសហភាពសូវៀតនាំមុខ។ ទីប្រឹក្សាយោធាមកពីចិនបានចាប់ផ្តើមចុះមកជួយពួកវៀតមិញនៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥០។<ref name="Ang">{{Cite book |last=Ang |first=Cheng Guan |title=The Vietnam War from the Other Side |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=978-0-7007-1615-9}}</ref>{{Rp|១៤}} គ្រឿងសព្វាវុធ ជំនាញបច្ចេកទេស និងកម្មករពលករចិនបានផ្លាស់ប្តូរវៀតមិញពីកម្លាំងទ័ពព្រៃទៅជាកម្លាំងទ័ពនិយ័តមួយ។<ref name=Hastings/>{{Rp|២៦}}<ref name="HistoryPlace">{{Cite web |title=The History Place – Vietnam War 1945–1960 |url=http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |access-date=12 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230312070611/http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html|archive-date=March 12, 2023}}</ref> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥០ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើត[[ក្រុមប្រឹក្សាយោបល់ជំនួយយោធា]] (ក.យ.ជ.យ​​.) ដើម្បីសម្រួលដល់រដ្ឋបាលបារាំង ទាក់ទិននឹងយោបល់យុទ្ធសាស្ត្រ និងការបណ្តុះបណ្តាលទាហានវៀតណាម។.<ref name="Herring">{{Cite book |last=Herring |first=George C. |author-link= George C. Herring |title=America's Longest War: The United States and Vietnam, 1950–1975 (4th ed.) |date=2001 |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-07-253618-8}}</ref>{{Rp|១៨}} មកត្រឹមឆ្នាំ១៩៥៤ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចំណាយទឹកប្រាក់ប្រមាណ ១ ពាន់លានដុល្លារដើម្បីគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់បារាំង ដោយទទួលបន្ទុក ៨០% នៃការចំណាយសរុបនៅលើសង្គ្រាម។<ref name=Hastings/>{{Rp|៣៥}} ====សមរភូមិដៀនបៀនហ្វូ==== {{Main|សមរភូមិដៀនបៀនហ្វូ}} នៅឆ្នាំ១៩៥៤ បារាំងបានព្យាយាមកាត់ផ្ដាច់ខ្សែផ្គត់ផ្គង់របស់វៀតមិញនៅក្រុង[[ដៀនបៀនហ្វូ]]ក្បែរព្រំដែនប្រទេសឡាវ។ កងកម្លាំងវៀតមិញ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក[[វ៉ក ង្វៀនសាប]]បានឡោមព័ទ្ធកងទ័ពបារាំង ហើយបានចល័តកាំភ្លើងធំធុនធ្ងន់និងកងកាំភ្លើងធំប្រឆាំងយន្តហោះបន្ថែម ដើម្បីបាញ់ផ្លោងលើទីតាំងបារាំង។ ជាបន្ទាប់ កងកម្លាំងវៀតមិញក៏បានបើកការវាយប្រហារ​ម្តងហើយម្តងទៀតរហូតដល់ដាច់ប្រព័ន្ធភស្តុភារ​ផ្គត់ផ្គង់​បារាំង និងធ្វើឱ្យ​បារាំងចុះខ្សោយជាខ្លាំង​។{{Sfn|Hastings|2018|p=49-87}} ក្នុងកំឡុងសមរភូមិដៀនបៀនហ្វូនៃឆ្នាំ១៩៥៤ នាវាដឹកយន្តហោះរបស់អាមេរិកបានចូលមកដល់[[ឈូងសមុទ្រតុងកឹង]] រួចក៏បានបង្ហោះយន្តហោះឈ្លបយកការណ៍។ ដំណាលគ្នានោះដែរ បារាំងនិងអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមពិភាក្សាគ្នាអំពីលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អាវុធយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ ប៉ុន្តែគេនៅមិនទាន់ច្បាស់ថាតើកិច្ចពិភាក្សានោះត្រូវបានមន្ត្រីបារាំង-អាមេរិកពិចារណាម៉ត់ចត់ប៉ុណ្ណា និងផ្ដើមដោយអ្នកណាប្រាកដ។<ref name="Maclear">{{Cite book |last=Maclear |first=Michael |url=https://archive.org/details/tenthousanddaywa00mich/page/57 |title=The Ten Thousand Day War: Vietnam 1945–1975 |date=1981 |publisher=Thames |isbn=978-0-312-79094-3 |page=[https://archive.org/details/tenthousanddaywa00mich/page/57 57]}}</ref><ref name="Hastings" />{{Rp|៧៥}} តាមរយៈអនុប្រធានាធិបតីអាមេរិកនាពេលនោះគឺលោក[[រីឆាដ និចសុន]]បានឱ្យដឹងថា ផែនការប្រើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនោះត្រូវបាននាយអគ្គសេនាធិការរួមអាមេរិកគូសវាសឡើងដើម្បីគាំទ្រជួយបារាំង។<ref name="Maclear" /> ប្រធានាធិបតី លោក[[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]]បានបញ្ជាក់ថា អាមេរិកនឹងចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមលុះត្រាតែមានការគាំទ្រពីអង់គ្លេស ប៉ុន្តែត្រូវទីក្រុងឡុងដ៍បានបដិសេដ។<ref name="Tucker" />{{Rp|៧៦}} នៅទីបំផុត លោកអាយសិនហោវើក៏បានសម្រេចចិត្តមិននាំអាមេរិកបញ្ច្រៀតចូលក្នុងសង្គ្រាម<ref name="Hastings" />{{Rp|៧៥–៧៦}} ខណៈចារកម្មអាមេរិកបានកើតការសង្ស័យចំពោះឱកាសជោគជ័យរបស់បារាំង។<ref name="Gravel">{{Cite book |title=The Pentagon Papers (Gravel Edition), Volume 1 |pages=391–404}}</ref> នៅខែឧសភា កងកម្លាំងបារាំងនៅដៀនបៀហ្វូបានប្រកាសសុំចុះចាញ់ ដោយជាសញ្ញាបង្ហាញនូវទីបញ្ចប់នៃអន្តរាគមន៍យោធាបារាំងនៅឥណ្ឌូចិន។ នៅឯ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ]] បារាំងបានចរចារព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ជាមួយពួកវៀតមិញ ហើយបានបញ្ជាក់ប្រគល់ឯករាជ្យភាពដល់កម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម ដោយប្រទេសវៀតណាមត្រូវពុះខណ្ឌចែកជាជើង-ត្បូងជាបណ្ដោះអាសន្ន។<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Goscha |first1=Christopher E. |title=Geneva Accords |encyclopedia=Historical Dictionary of the Indochina War (1945–1954): An International and Interdisciplinary Approach |pages= |date=2011 |publisher=NIAS Press |isbn=9788776940638 |url=https://indochine.uqam.ca/en/component/content/article/1/528-geneva-accords.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Geneva Accords {{!}} history of Indochina {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Geneva-Accords |access-date=12 March 2026 |website=www.britannica.com |archive-date=28 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028002543/https://www.britannica.com/event/Geneva-Accords |url-status=live }}</ref> ==សម័យអន្តរកាល== [[File:Gen-commons.jpg|thumb|right|[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវ]]ឆ្នាំ១៩៥៤]] វៀតណាមត្រូវ[[ការបែងចែកវៀតណាម|បានបែងចែកជាបណ្ដោះអាសន្ន]]នៅ[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]] និងនៅក្រោមលក្ខន្តិកៈនៃកិច្ចព្រមព្រៀងហ្សឺណែវ ពួកអសេនិកជនត្រូវផ្ដល់ឱកាសដើម្បីបម្លាស់ទីដោយសេរីរវាងរដ្ឋបណ្ដោះអាសន្នទាំងពីរក្នុងរយៈកាលបីរយថ្ងៃ។ លោកហូ​ ជីមិញប៉ងចង់បន្តសង្គ្រាមនៅភាគខាងត្បូងវៀតណាម ប៉ុន្តែត្រូវបានសម្ព័ន្ធមិត្តចិនហាមឃាត់ ដោយបានណែនាំថា រូបលោកអាចយកឈ្នះបានតាមរយៈមធ្យោបាយបោះឆ្នោត។<ref>{{Cite news |date=1 January 2001 |title=China Contributed Substantially to Vietnam War Victory, Claims Scholar |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/article/china-contributed-substantially-to-vietnam-war-victory-claims-scholar |access-date=12 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502013703/https://www.wilsoncenter.org/article/china-contributed-substantially-to-vietnam-war-victory-claims-scholar|archive-date=May 2, 2023}}</ref><ref name=Hastings/>{{Rp|៨៧–៨៨}}​ ការបោះឆ្នោតទូទាំងប្រទេសគឺនឹងត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិមួយ។<ref name=Hastings/>{{Rp|៨៨–៩០}} យ៉ាងណា សហរដ្ឋអាមេរិបានចេញមុខជំទាស់នឹងការបោះឆ្នោតនោះផ្ទាល់នៅក្នុងសន្និសីទ ដោយទទួលបានការគាំទ្រតែពីតំណាងបាវ ដាយប៉ុណ្ណោះ។<ref name="Kinzer-2013">{{Cite book |last=Kinzer |first=Stephen |title=The Brothers: John Foster Dulles, Allen Dulles, and Their Secret World War |date=2013 |publisher=Macmillan |isbn=978-1-4299-5352-8 |pages=[{{GBurl|id=LVb4-1l1gF4C|q=lansdale.+attache|p=194}} 195–196]}}</ref> ក្នុងរយៈពេល ៣០០ ថ្ងៃនោះ ប្រជាជនអ្នកស្រុកវៀតណាមខាងជើងប្រមាណមួយលាននាក់បាននាំគ្នារត់គេចទៅវៀតណាមខាងត្បូង ដោយខ្លាចត្រូវធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដោយរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្ត<ref name=Hastings/>{{Rp|៩៦}}<ref>{{Cite web |last=Prados |first=John |date=January–February 2005 |title=The Numbers Game: How Many Vietnamese Fled South In 1954? |url=http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060527190340/http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |archive-date=27 May 2006 |access-date=12 March 2026 |publisher=The VVA Veteran |archivedate=27 ឧសភា 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060527190340/http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |url-status=dead }}</ref> ដោយក្នុងចំណោមអ្នករត់នោះរួមមាន អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិក ៥០០,០០០ នាក់ ពុទ្ធសាសនិក ២០០,០០០ នាក់ និងសហគមន៍ជនជាតិភាគតិចរាប់ពាន់នាក់ទៀត។{{sfn|Goscha|2016|pages=280}} ចលនាផ្លាស់ទីនេះត្រូវបានសម្របសម្រួលគាំទ្រដោយកម្មវិធីប្ដូរទីលំនៅរបស់អាមេរិកប្រមាណ ៩៣ លានដុល្លារ ដោយមានកងនាវាបារាំង និងអាមេរិកជួយចម្លងជនភៀសខ្លួនទាំងនោះ។<ref>{{Cite book |last=Murti |first=B.S.N. |url=https://archive.org/details/vietnamdivided0000unse |title=Vietnam Divided |date=1964 |publisher=Asian Publishing House |url-access=registration}}</ref> ក្រុមជនភៀសខ្លួននេះក៏ជាកម្លាំងចលករពង្រឹងរបប[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]ឱ្យកាន់តែស្អប់ខ្ពើមពួកកុម្មុយនីស្តខាងជើងបន្ថែមដែរ។{{sfn|Karnow|1997|p=238}} យុទ្ធជនវៀតមិញជាង ១០០,០០០ នាក់បានទៅភាគខាងជើងដើម្បីបង្កើតជា ''បុនក្រុមការ'' ដោយរំពឹងថានឹងត្រឡប់ទៅភាគខាងត្បូងវិញក្នុងរយៈកាលក្រោមពីរឆ្នាំ។<ref name=Kolko/>{{Rp|៩៨}} ពួកវៀតមិញនេះដែរបានបន្សល់ទុក[[ពួកបដិវត្តន៍អាជីព|កម្មាភិបាល]]ប្រហែលពី ៥,០០០ ទៅ ១០,០០០ នាក់នៅភាគខាងត្បូងត្រៀមបង្កកុបកម្ម។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៤}} ពួកទាហានបារាំងចុងក្រោយបានចាកចេញពីវៀតណាមនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៦<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៤}} ខណៈចិនវិញបានបង្ហើយការដកទ័ពរបស់ខ្លួនពីវៀតណាមខាងជើងនៅក្បែរៗពេលដូចគ្នានេះដែរ។<ref name=Ang/>{{Rp|១៤}} [[File:903aafd6079a3ed1 landing.jpg|thumb|upright=.7|ក្រុមអ្នកបដិវត្តន៍ប្រឆាំងបាវ ដាយនៃរបប[[រដ្ឋវៀតណាម]] ជួបប្រជុំគ្នានៅសាលាក្រុងសៃហ្គន, ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៥។]] នៅរវាងឆ្នាំ១៩៥៣ និងឆ្នាំ១៩៥៦ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតកំណែទម្រង់កសិកម្មផ្សេងៗ រួមមាន ''ការកាត់បន្ថយថ្លៃជួល'' និង ''កំណែទម្រង់ដីធ្លី''។ ក្នុងកំឡុងកំណែទម្រង់ដីធ្លី ប្រភពចេញពីសក្សីវៀតណាមខាងជើងបានឱ្យដឹងថាមានមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកភូមិ ១៦០ នាក់ត្រូវបានគេចាប់ប្រហារជីវិត ឬសរុបប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់។ យុទ្ធនាការសម្លាប់រង្គាលនេះភាគច្រើនបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ដីសណ្ដទន្លេក្រហម ដោយដូច្នេះ ចំនួនអ្នកស្លាប់ដែលវិជ្ជាករទូទៅច្រើនទទួលស្គាល់គឺ ៥០,០០០ នាក់។<ref name="Turner">{{Cite book |last=Turner |first=Robert F. |title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development |date=1975 |publisher=Hoover Institution Press |isbn=978-0-8179-6431-3}}</ref>{{Rp|១៤៣}}<ref>{{Cite journal |last=Gittinger |first=J. Price |date=1959 |title=Communist Land Policy in North Viet Nam |journal=Far Eastern Survey |volume=28 |issue=8 |pages=113–126 |doi=10.2307/3024603 |jstor=3024603}}</ref><ref name="Courtois">{{Cite book |last1=Courtois |first1=Stephane |title=The Black Book of Communism |title-link=The Black Book of Communism |last2=Werth |first2=Nicolas |last3=Panne |first3=Jean-Louis |last4=Paczkowski |first4=Andrzej |last5=Bartosek |first5=Karel |last6=Margolin |first6=Jean-Louis |date=1997 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-07608-2 |display-authors=1}}</ref>{{Rp|៥៦៩}}<ref>{{Cite book |last=Dommen |first=Arthur J. |title=The Indochinese Experience of the French and the Americans |date=2001 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-33854-9 |page=340}}</ref> ឯកសារពីបណ្ណសារវៀតណាមនិងហុងគ្រីវិញបានរាប់ចំនួនអ្នកស្លាប់តិចជាងនេះ ពោលគឺលើសពី ១៤,០០០ នាក់បន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{Cite web |last=Vu |first=Tuong |date=25 May 2007 |title=Newly released documents on the land reform |url=http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html |archive-date=20 April 2011 |access-date=13 March 2026 |website=Vietnam Studies Group |archivedate=20 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Szalontai |first=Balazs |date=November 2005 |title=Political and Economic Crisis in North Vietnam, 1955–56 |journal=Cold War History |volume=5 |issue=4 |pages=395–426 |doi=10.1080/14682740500284630 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Vu |first=Tuong |title=Paths to Development in Asia: South Korea, Vietnam, China, and Indonesia |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-48901-0 |page=103 }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ថ្នាក់ដឹកនាំទីក្រុងហាណូយបានសារភាពពី "ភាពហួសហេតុ"ក្នុងការអនុវត្តកម្មវិធីនេះ និងបានប្រគល់ដីធ្លីឱ្យពួកម្ចាស់កម្មសិទ្ធិដើមវិញ។<ref name=Hastings/>{{Rp|៩៩–១០០}} នៅភាគខាងត្បូងវិញ [[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលមានបាវ-ដាយជាអធិរាជ និង[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនោះ មិនបានចុះហត្ថលេខាអ្វីនៅក្នុងសន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤ ឡើយ។ គណៈប្រតិភូវៀតណាមមិនមែនកុម្មុយនីស្តបានបដិសេធយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះការបែងចែកប្រទេសវៀតណាមជាពីរ ប៉ុន្តែត្រូវអសារបង់នៅពេលបារាំងបានទទួលស្គាល់សំណើរបស់ប្រតិភូវៀតមិញ[[ហ្វាម វ៉ាន់ដុង]]<ref name="PP">{{Cite book |title=The Pentagon Papers (Gravel Edition), Volume 3 |date=1971 |publisher=Beacon Press}}</ref>{{Rp|១៣៤}} ដែលបានស្នើសុំវិធីបង្រួបបង្រួមវៀតណាមតាមរយៈការបោះឆ្នោតក្រោមការត្រួតពិនិត្យនៃ "គណៈកម្មាការតំបន់"។<ref name=PP/>{{Rp|១១៩}} អាមេរិកបានប្រតិកម្មតបវិញជាមួយនឹង​ "ផែនការអាមេរិក" ដោយទទួលការគាំទ្រពីវៀតណាមខាងត្បូង និងសហរាជាណាចក្រ។<ref name=PP/>{{Rp|១៤០}} ផែនការអាមេរិកនោះបានចាត់ចែងធ្វើការបោះឆ្នោតបង្រួបបង្រួមដូចគ្នា តែត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតមើលពីអង្គការសហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែចុងក្រោយ វាត្រូវបានជំទាស់ដោយគណៈប្រតិភូសូវៀត។<ref name=PP/>{{Rp|១៤០}} សហរដ្ឋអាមេរិកបានលើកឡើងថា៖ "ដោយការគោរពលើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍នៃរដ្ឋវៀតណាម សហរដ្ឋអាមេរិកសុំនិយាយបញ្ជាក់ពីគោលជំហរប្រពៃណីរបស់ខ្លួនឡើងវិញ នោះគឺប្រជាជនគ្រប់រូបត្រូវទទួលបានសិទ្ធកំណត់អនាគតរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ ហើយសាមីខ្លួននឹងមិនចូលរួមក្នុងសំណើ ឬផែនការណាមួយដែលបិទរារាំងដំណើរការនោះឡើយ"។<ref name=PP/>{{Rp|៥៧០–៥៧១}} លោកប្រធានាធិបតីអាយសិនហោវើបានសរសេរនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ ថា៖ {{Blockquote|"ខ្ញុំមិនដែលបាននិយាយ ឬទាក់ទងគ្នាជាមួយមនុស្សដែលមានចំណេះដឹងក្នុងកិច្ចការឥណ្ឌូចិន ដែលគេមិនយល់ស្របថាការបោះឆ្នោតត្រូវធ្វើឡើងក្នុងរយៈកាលនៃជម្លោះសង្គ្រាមទេ ប្រហែលជាប៉ែតសិបភាគរយនៃប្រជាជនទាំងអស់នឹងបោះឆ្នោតឱ្យហូ ជីមិញកុម្មុយនីស្តជាមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនជាជាងអគ្គរដ្ឋបាវ ដាយ។ ពិតមែនទៅ កង្វះពួកមេដឹកនាំ ហើយការដឹកនាំខាងបាវ ដាយគឺជាកត្តាមួយដែលក្នុងអារម្មណ៍ជាទូទៅចំណោមជនវៀតណាមដែលថាពួកគេគ្មានអ្វីត្រូវប្រយុទ្ធដើម្បីបាវ ដាយឡើយ។"{{Sfn|Eisenhower|1963|p=[https://archive.org/details/mandateforchange00eise/page/372 372]}}}} ផ្អែកតាមរយៈ ''ឯកសារបញ្ចកោណ'' បានចាត់ទុកឌៀមជាបេក្ខជនដែលមានប្រជាប្រិយភាពឆ្ងាយជាងបាវ ដាយទាក់ទិននឹងរឿងប្រឆាំងនឹងលោកហូ ដោយសរសេរថា៖ "ប្រាកដណាស់នៅឆ្នាំ១៩៥៦ ចំនួនសមាមាត្រប្រជាជនដែលអាចបោះឆ្នោតឱ្យលោកហូ (ប្រៀបនឹងឌៀម) នៅក្នុងការការបោះឆ្នោតសេរីគឺមិនតិចជាងប៉ែតសិបភាគរយឡើយ"។<ref>{{cite web |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |title=Evolution of the War. Origins of the Insurgency |page=6 |date=January 15, 1969 |website=National Archives |access-date=13 March 2026 |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912155004/https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |url-status=live }}</ref> ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ូឡូញ និងកាណាដាដែលតំណាងឱ្យ[[គណៈកម្មាការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ]] (គ.ត.អ.) បានថ្លែងថា ការបោះឆ្នោតដែលយុត្តិធម៌ និងមិនលម្អៀងតែម្តងគឺមិនអាចទៅរួចទេ ដោយរាយការណ៍បន្ថែមថា ទាំងភាគីខាងជើងនិងខាងត្បូងមិនបានគោរពប្រកាន់ដល់យុទ្ធសន្តិភាពទេ។<ref>{{Harvnb|Woodruff|2005|p=6}} ចែងថា៖ "The elections were not held. South Vietnam, which had not signed the Geneva Accords, did not believe the Communists in North Vietnam would allow a fair election. In January 1957, the International Control Commission (ICC), comprising observers from India, Poland, and Canada, agreed with this perception, reporting that neither South nor North Vietnam had honored the armistice agreement. With the French gone, a return to the traditional power struggle between north and south had begun again.។"</ref> ចាប់ពីខែមេសា ដល់ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥៥ លោកដៀមបានប្រើអំណាចវាយប្រហារទៅលើក្រុមបក្សពួកដែលប្រឆាំងនឹងរូបលោកតាមរយៈការផ្ដើមប្រតិបត្តិការប្រឆាំងនឹងពួកគណៈសាសនាដូចជា [[កាវដៃ]] និងគណៈនិកាយ[[ផ្វាហ៊ែវ]]របស់[[បាគុត]]។ យុទ្ធនាការរបស់ឌៀមក៏បានទៅប៉ះទង្គិចជាមួយនឹងក្រុមឧក្រិដ្ឋកម្ម[[ប៊ីញស្វៀន]]ផងដែរ ដែលត្រូវជាសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងពួកសមាជិកនៃនគរបាលសម្ងាត់កុម្មុយនីស្ត បំពាក់ដោយអាវុធយោធាខ្លះៗ។ [[សមរភូមិសៃហ្គន (១៩៥៥)|ការប្រយុទ្ធគ្នា]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅសៃហ្គនរវាងក្រុមមួយនេះជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលរបស់ឌៀម ហើយទីបំផុតក៏ត្រូវចាញ់ប្រៀបនឹងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលក្នុងខែមេសានៃឆ្នាំនោះ។ ខណៈដែលចំនួនអ្នកប្រឆាំងនឹងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ឃោរឃៅរបស់ឌៀមបានកំពុងកើនឡើង លោកក៏បានបង្វែរកំហុងចោទប្រកាន់លើពួកកុម្មុយនីស្តថាជាឬសគល់នៃបញ្ហា។<ref name=Tucker/> នៅក្នុង[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិមួយស្ដីអំពីអនាគតនៃរដ្ឋវៀតណាម]]ដែលធ្វើឡើងក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ លោកឌៀមបាន[[ការបន្លំការបោះឆ្នោត|លួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោត]]ដោយមានការជួយទំនុកបម្រុងពីបងប្អូនរបស់លោកគឺ [[ង៉ូ ឌិញញូ]] ហើយជាលទ្ធផលបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៩៨.២ ភាគរយ ដោយក្នុងនោះរួមមាន ១៣៣% នៅក្នុងសៃហ្គន។ ថ្វីបើពួកទីប្រឹក្សាអាមេរិករបស់លោកបានផ្ដល់អនុសាសន៍ឱ្យមានការឈ្នះដោយសមហេតុសមផលត្រឹមចន្លោះពី "៦០ ទៅ ៧០ ភាគរយ" ក្ដី តែលោកឌៀមបានមើលឃើញប្រជាមតិនេះថាជាការសាកល្បងនូវអំណាច។{{sfn|Karnow|1997|p=224}} បីថ្ងៃក្រោយមក លោកក៏បានប្រកាសវៀតណាមខាងត្បូងជារដ្ឋឯករាជ្យមួយក្រោមឈ្មោះថា សាធារណរដ្ឋវៀតណាម (ស.វ.) ដែលមានខ្លួនលោកជាប្រធានាធិបតី។<ref name=Hastings/> ដូចគ្នានេះដែរ លោកហូ ជីមិញ និងបក្សពួកមន្ត្រីកុម្មុយនីស្តបានឈ្នះទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៩៩% នៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានធ្វើឡើងនៅវៀតណាមខាងជើង។<ref name=Turner/>{{Rp|១៩៣–១៩៤, ២០២–២០៣, ២១៥–២១៧}} [[ទ្រឹស្ដីដូមីណូ]] ដែលបានលើកឡើងថា បើប្រទេសមួយធ្លាក់ទៅក្រោមលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត នោះប្រទេសដទៃៗទៀតដែលនៅជុំវិញក៏ធ្លាក់ទៅតាមដូចគ្នា ត្រូវបានស្នើឡើងជាគោលនយោបាយដំបូងដោយរដ្ឋបាលអាយសិនហោវើ។<ref name=McNamara/>{{Rp|១៩}} លោក[[ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]] ដែលកាលនុះជាសមាជិក[[ព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិក|ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក]] បាននិយាយថ្លែងថា៖ "ប្រទេសភូមា ថៃ ឥណ្ឌា ជប៉ុន និងហ្វីលីពីន ហើយជាក់ស្ដែង ឡាវ និងកម្ពុជា សន្តិសុខរបស់ពួកគេទាំងអស់នឹងត្រូវរងការគំរាមកំហែង ប្រសិនបើរលកក្រហមនៃកុម្មុយនីស្តហូរចូលក្ដោបប្រទេសវៀតណាម"។<ref>{{Cite web |title=America's Stakes in Vietnam Speech to the American Friends of Vietnam, June 1956 |url=http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626125802/http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx |archive-date=26 June 2012 |access-date=26 June 2012 |publisher=JFK Library |archivedate=26 មិថុនា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120626125802/http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx }}</ref> ==សម័យឌៀម ឆ្នាំ១៩៥៤–១៩៦៣== === របបគ្រប់គ្រង === [[File:Ngo Dinh Diem at Washington - ARC 542189.jpg|thumb|លោកប្រធានាធិបតី[[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]] និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]] កំពុងទទួលស្វាគមន៍ប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូង លោក[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]នៅរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោន, ៨ ឧសភា ១៩៥៧]] ឌៀមគឺជាបុគ្គលម្នាក់ដែលមានការជឿស៊ប់លើសាសនារ៉ូម៉ាំងកាតូលិក ជាអ្នកប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តឥតងាករេ ជាតិនិយម និងអភិរក្សសង្គមមួយរូប។ ប្រវត្តិវិទូបានកត់សម្គាល់ថា៖ "លោកជាមនុស្សតំណាងឱ្យលទ្ធិជាតិនិយមដ៏តូចចង្អៀតនិងជ្រុលនិយម បូករួមជាមួយនឹងការនិយម[[អត្តាធិបតេយ្យ]] និង[[បក្ខពួកនិយម]]"។<ref name=McNamara/>{{Rp|២០០–២០១}} ប្រជាជនវៀតណាមដែលភាគច្រើនជា[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|ពុទ្ធសាសនិក]]បានកើតក្ដីបារម្ភចំពោះសកម្មភាពបូជាកិច្ចនៃប្រទេសជាតិដោយឌៀមទៅ[[ព្រះម៉ែម៉ារី]] (មាតាព្រះយេស៊ូ)។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥<ref>{{Cite web |date=2025-01-13 |title=Some Clarifications on Lịch sử Nam bộ kháng chiến {{!}} Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/some-clarifications-lich-su-nam-bo-khang-chien |access-date=2026-03-16 |website=www.wilsoncenter.org }}</ref> លោកឌៀមបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការ "បរិហារកុម្មុយនីស្ត" ពោលគឺការចាប់ខ្លួន ការធ្វើទារុណកម្ម និងការប្រហារជីវិតក្រុមអ្នកគាំទ្រលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត និងក្រុមប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ លោកបានប្រកាសអនុវត្តច្បាប់ប្រហារជីវិតចំពោះបុគ្គលណាដែលត្រូវបានចោតជាជនកុម្មុយនីស្ត។<ref name="WarBegan" /> រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងបានអះអាងថា គិតត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៧ ប្រជាជនវៀតណាមជាង ៦៥,០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ដាក់ពន្ធនាការ និង ២,១៤៨ នាក់ត្រូវបានប្រហារជីវិតដោយអាជ្ញាធរវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last=Turner |first=Robert F. |title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development |date=1975 |publisher=Hoover Institution Publications |isbn=978-0817964313 |pages=174–178}}</ref> ចូលមកដល់ឆ្នាំ១៩៥៩ អ្នកជាប់ពន្ធនាគារជាលទ្ធផលនៃយុទ្ធនាការនេះបានសល់ត្រឹម ៤០,០០០ នាក់។<ref name=Kolko/>{{Rp|៨៩}} នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ លោកឌៀមបានប្រកាសកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លី ដោយបានកំណត់ទំហំដីកសិកម្មស្រូវក្នុងមួយម្ចាស់ម្នាក់។ ដីកសិកម្មទំហំ ១.៨ លានហិចតា ត្រូវបានដាក់លក់ជូនអ្នកដែលគ្មានកម្មសិទ្ធិដីធ្លី។ មកត្រឹមឆ្នាំ១៩៦០ កំណែទម្រង់មួយនេះបានជាប់គាំង ដោយសារតែអ្នកគាំទ្រធំៗរបស់ឌៀមភាគច្រើនជាម្ចាស់ដីធ្លីធំៗដែរ ដោយពួកគេមិនសុខចិត្តបាត់បង់ដីរបស់គេ។<ref name="Collision">{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |url=https://archive.org/details/collisionofcultu00doyl |title=The Vietnam Experience, a Collision of Cultures |last2=Weiss |first2=Stephen |date=1984 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=978-0939526123 |url-access=registration}}</ref>{{Rp|១៤–១៦}} នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៧ លោកឌៀមធ្វើ[[ដំណើរទស្សនកិច្ចង៉ូ ឌិញឌៀមនៅសហរដ្ឋអាមេរិក|ដំណើរទស្សនកិច្ចរយៈពេលដប់ថ្ងៃ]]ទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកអាយសិនហោវើបានសន្យាផ្តល់ជំនួយគាំទ្រជាបន្តបន្ទាប់ដល់វៀតណាមខាងត្បូង ហើយថែមទាំងប្រារព្ធធ្វើពិធីដង្ហែរក្បួនសម្រាប់លោកដៀមកំឡុងទស្សនកិច្ចលោកទៀតផង។ ចំពោះរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]]វិញ គឺមិនសូវជាពេញចិត្តនឹងឌៀមប៉ុន្មានទេ ប៉ុន្តែលោកត្រូវបង្ខំចិត្តគាំទ្រព្រោះកាលនោះគឺគ្មាននរណាម្នាក់អាចមានប្រៀបដូចនឹងឌៀមឡើយ។{{sfn|Karnow|1997|p=230}} === កុបកម្មនៅភាគខាងត្បូង ឆ្នាំ១៩៥៤–៦០ === {{Main|វៀតកុង|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៥៩–១៩៦៣)}} នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤ និងឆ្នាំ១៩៥៧ រដ្ឋាភិបាលឌៀមបានទទួលជោគជ័យក្នុងការទប់ស្កាត់កោលាហលទ្រង់ទ្រាយធំដែលបានផ្ទុះឡើងនៅតាមទីជនបទ។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៧ ពួកឧទ្ទាមបានបើកយុទ្ធនាការលបធ្វើឃាតដ៏ធំមួយ ដោយសម្ដៅហៅថា "ការប្រល័យជនក្បត់ជាតិ"។<ref name="McNamera35">{{Cite book |last1=McNamera |first1=Robert S. |title=Argument Without End |last2=Blight |first2=James G. |last3=Brigham |first3=Robert K. |date=1999 |publisher=PublicAffairs |isbn=1-891620-22-3 |pages=35}}</ref> នៅដើមឆ្នាំ១៩៥៩ ឌៀម បានចាត់ទុកសកម្មភាពប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលដោយហិង្សាជាទោសប្រហារជីវិត តាយរយៈការអនុវត្តច្បាប់លេខ ១០/៥៩។ <ref>{{Cite web |title=Excerpts from Law 10/59, 6 May 1959 |url=http://vietnam.vassar.edu/doc6.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723163835/http://vietnam.vassar.edu/doc6.html |archive-date=23 July 2008 |access-date=20 មេសា 2013 |archivedate=23 កក្កដា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080723163835/http://vietnam.vassar.edu/doc6.html }}</ref> ប្រវត្តិវិទូលោក[[ដូក្លាស​ ផៃស៍]] បានប៉ាន់ប្រមាណថា ក្រុមពួកឧទ្ទាមបានចាប់ជំរិតមនុស្សប្រហែល ២,០០០ នាក់ និងព្រមទាំងធ្វើឃាតសម្លាប់មន្ត្រី មេភូមិ បុគ្គលិកមន្ទីរពេទ្យ និងគ្រូបង្រៀនប្រមាណ ១,៧០០ នាក់ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦០។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៦}}<ref name="WarBegan" /> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦០ [[ការិយាល័យកណ្ដាលសម្រាប់វៀតណាមខាងត្បូង]] (ក.ក.វ.ណ.ត.) ដែលត្រូវជាទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់វៀតណាមខាងជើងនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង បានបញ្ជាឱ្យមានសកម្មភាពបះបោរព្រមៗគ្នានៅវៀតណាមខាងត្បូង ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមួយភាគបីក៏ធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយក្រុមកុម្មុយនីស្ត។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៦–១០៧}} នៅក្នុងខែធ្នូ វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតក្រុម[[វៀតកុង]] (វ.ក.) ឡើង​ ដោយមានគោលដៅបង្រួបបង្រួមពួកក្រុមឧទ្ទាមទាំងអស់ដែលមាននិន្នាការប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងឱ្យស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់ខ្លួន។ វៀតកុងត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ[[ស្រុកមេមត់]]ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ក.ក.វ.ណ.ត.។<ref name=Ang/>{{Rp|៥៥–៥៨}} ==== ការចូលរួមរបស់វៀតណាមខាងជើង ==== {{See also|ការឈ្លានពានរបសវៀតណាមខាងជើងលើឡាវ|ផ្លូវលំហូជីមិញ}} នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៦ មេដឹកនាំកុម្មុយនីស្តភាគខាងត្បូង លោក[[ឡេ ស៊ួន]]បានបង្ហាញផែនការមួយដើម្បីស្ដារការបះបោរក្រោមឈ្មោះថា "មាគ៌ាទៅភាគខាងត្បូង" ទៅកាន់ការិយាល័យនយោបាយនៅទីក្រុងហាណូយ។ ដោយសារតែប្រទេសចិននិងសូវៀតនាពេលនោះបានប្រឆាំងនឹងការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងវៀតណាមទាំងពីរភាគ ដូច្នេះផែនការរបស់លោកក៏ត្រូវបានរំសាយចោល។<ref name=Ang/>{{Rp|៥៨}} ទោះជាយ៉ាងណា នៅខែធ្នូនៃឆ្នាំដដែរនោះ ថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងក៏បានសម្រេចអនុម័តវិធានការស្ដារការបះបោរសាកល្បង។{{Sfn|Olson|Roberts |2008|p=67}} នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៨ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានត្រួតត្រាមជ្ឈមណ្ឌលដឹកជញ្ជូននៅ[[ស្រុកសេពុញ]]ភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ ក្បែរតំបន់គ្មានយោធារវាងវៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូង។<ref name="Prados-1999">{{Cite book |last=Prados |first=John |title=The Blood Road: The Ho Chi Minh Trail and the Vietnam War |date=1999 |publisher=Wiley |isbn=9780471254652}}</ref>{{Rp|២៤}} បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើងបានអនុម័ត "សង្គ្រាមប្រជាជន" លើវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩<ref name=Hastings/>{{Rp|១១៩–១២០}} ហើយក្នុងខែឧសភា [[ក្រុមលេខ៥៥៩]] ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]] ហើយបន្ទាប់មក ដំណើរសាងសង់ផ្លូវរយៈពេលប្រាំមួយខែឆ្លងកាត់ព្រៃភ្នំប្រទេសឡាវក៏បានដំណើរការ។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង និងកងកម្លាំង[[ប៉ៈថេតឡាវ]]បានឈ្លានពានប្រទេសឡាវ ដោយប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹង[[កងទ័ពភូមិន្ទឡាវ]]តាមបណ្តោយតំបន់ព្រំដែន។<ref name="Morrocco-1985">{{Cite book |last=Morrocco |first=John |title=Rain of Fire: Air War, 1969–1973 |date=1985 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=9780939526147 |series=Volume 14 of Vietnam Experience}}</ref>{{Rp|២៦}} ក្រោយពីធ្វើខ្សែផ្លូវរួច កម្លាំងវៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ៥០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនចូលវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃប្រតិបត្តិការសង្គ្រាមប្រជាជនរបស់ខ្លួន។{{Sfn|Military History Institute of Vietnam|2002|p=xi}} ការដឹកជញ្ជូនគ្រឿងសព្វាអាវុធឆ្លងកាត់ផ្លូវនេះលើកដំបូងត្រូវបានបញ្ចប់នៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៥៩។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦០ វៀតណាមខាងជើងបានចាត់អនុវត្តកម្មវិធីកំណែនទាហានសម្រាប់កងទ័ព។<ref>{{Cite book |last=Prados |first=John |title=Rolling Thunder in a Gentle Land |date=2006 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-84603-020-8 |editor-last=Wiest |editor-first=Andrew |location=Oxford |pages=74–95 |chapter=The Road South: The Ho Chi Minh Trail |chapter-url=https://archive.org/details/rollingthunderin00wies}}</ref> ទាហានកុម្មុយនីស្តប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានលបចូលវៀតណាមខាងត្បូងរវាងឆ្នាំ១៩៦១ និងឆ្នាំ១៩៦៣។<ref name=Ang/>{{Rp|៧៦}} ==អាណត្តិខេនណឹឌី, ឆ្នាំ១៩៦១–៦៣== {{Main|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៥៩–១៩៦៣)|កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច}} [[File:The President's News Conference, 23 March 1961.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីកំពុងពន្យល់បកស្រាយពីស្ថានភាពនៅឥណ្ឌូចិនក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន, ២៣ មីនា ១៩៦១]] បន្ទាប់ពីយកឈ្នះរ៉ូណាល់ និចសុននៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៦០|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីឆ្នាំ១៩៦០]] ចន ផ្វ. ខេនណឹឌីបានប្ដេជ្ញាបន្តគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តដែលបន្សល់ពីរដ្ឋបាលទ្រូមែន និងអាយសិនហោវើ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ បន្ទាប់ពីអាមេរិកបានរងបរាជ័យធំៗជាប់ៗគ្នា (ដូចជា [[ការឈ្លានពានឆកសមុទ្រជ្រូក]] និង[[វិបត្តិមីស៊ីលគុយបា]]) ខេនណឹឌីបានចាប់ផ្ដើមពង្រឹងគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តរបស់អាមេរិក ដោយធ្វើយ៉ាងណានឹងបិទខ្ទប់ក្រុមកុម្មុយនីស្តវៀតណាមកុំឱ្យទទួលជោគជ័យបាន។<ref>{{cite journal |last1=Bostdorff |first1=Denise M. |last2=Goldzwig |first2=Steven R. |title=Idealism and Pragmatism in American Foreign Policy Rhetoric: The Case of John F. Kennedy and Vietnam |journal=Presidential Studies Quarterly |date=1994 |volume=24 |issue=3 |pages=515–530 |id=215692085 |jstor=27551281 }}</ref> គោលនយោបាយខេនណឹឌីផងដែរបានកំណត់មិនបញ្ជូនទាហានអាមេរិកមកច្បាំងលើទឹកដីវៀតណាមឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ លោកចង់ឃើញរដ្ឋាភិបាលឌៀមប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងវៀតណាមកុម្មុយនីស្តដោយខ្លួនឯងជាមួយនឹងជំនួយសព្វាវុធនិងបច្ចេកទេសពីអាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Vietnam Task Force |url=http://media.nara.gov/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-B-4.pdf |title=Report of the Office of the Secretary of Defense Vietnam Task Force |date=1969 |publisher=Office of the Secretary of Defense |location=Washington, DC |pages=1–2 |chapter=IV. B. Evolution of the War 4. Phased Withdrawal of U.S. Forces in Vietnam, 1962–64 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504231323/http://media.nara.gov/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-B-4.pdf |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> តែយ៉ាងណា កម្រិតគុណភាពក្នុងជួរកងទ័ពទាហានវៀតណាមខាងត្បូងគឺនៅខ្វះខាតច្រើន គួបផ្សំជាមួយនឹងអំពើពុករលួយនិងបក្សពួកនិយមពីលើបន្ថែម។ ការគាំទ្ររបស់ទីក្រុងហាណូយចំពោះវៀតមិញបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងការកំណត់ជំនោរនៃសង្គ្រាមនេះពិតមែន ប៉ុន្តែភាពផុយស្រួយរបស់រដ្ឋាភិបាលនិងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងក៏ជាកត្តាសំខាន់មួយផងដែរ។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៦៩}} [[File:President meets with Secretary of Defense. President Kennedy, Secretary McNamara. White House, Cabinet Room - NARA - 194244.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីកំពុងពិភាក្សាជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអាមេរិក លោក[[រ៉ូបឺត​ មាំខណឺមែរ៉ា]] ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦២]] ទីប្រឹក្សា​លោកខេនណឹឌីចំនួនពីររូបគឺលោក[[ម៉ាក់ស្វែល ថេល័រ]] និង[[វ៉លត៍ រ៉ូស្តូវ]]បានណែនាំខេនណឹឌីឱ្យបញ្ជូនកងទ័ពអាមេរិកទៅកាន់វៀតណាមខាងត្បូង ដោយក្លែងពួកគេជាកម្មករជួយសង្គ្រោះក្នុងគ្រោះទឹកជំនន់ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ខេនណឹឌីបានបដិសេដនឹងគំនិតពួកគេ ហើយបែរមកផ្ដោតលើការបញ្ជូនជំនួយផ្គត់ផ្គង់យោធាវិញ។<ref>{{Cite news |last=Stavins |first=Ralph L. |date=22 July 1971 |title=A Special Supplement: Kennedy's Private War |work=The New York Review of Books |url=http://www.nybooks.com/articles/1971/07/22/a-special-supplement-kennedys-private-war/ |access-date=19 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230406045200/https://www.nybooks.com/articles/1971/07/22/a-special-supplement-kennedys-private-war/|archive-date=April 6, 2023}}</ref> នៅក្នុងអាណត្តិអាយសិនហោវើ អាមេរិកបានបញ្ជូនទីប្រឹក្សាយោធា ៩០០ នាក់មកវៀតណាម រួចមកដល់ឆ្នាំ១៩៦១ ក្រោមប្រធានាធិបតីខេនណឹឌី ទីប្រឹក្សាអាមេរិកនៅវៀតណាមបានកើនហក់ឡើងមក ១៩,០០០ នាក់។<ref name=Hastings/>{{Rp|១៣១}} [[កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច]]ត្រូវបានផ្តួចផ្តើមឡើងនៅចុងឆ្នាំ១៩៦១ រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងដោយផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅប្រជាពលរដ្ឋតាមទីជនបទទៅកាន់ទីទួលដែលមានសុវត្ថិភាពពីពួកវៀតកុង។ ក៏ប៉ុន្តែគិតមកត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ វឌ្ឍនភាពកម្មវិធីមួយនេះក៏បានថយចុះ ហើយទីបំផុតក៏បានបិទបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤។<ref name=Tucker/>{{Rp|១០៧០}} រំលងមកខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦២ ប្រទេសចំនួន ១៤ រួមមានប្រទេសចិន វៀតណាមខាងត្បូង សហភាពសូវៀត វៀតណាមខាងជើង និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិស្តីពីអព្យាក្រឹតភាពឡាវ]]។ ===រដ្ឋប្រហារ និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម=== {{Main|ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មង៉ូ​ ឌិញឌៀម}} {{See also|សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣}} នៅលើសមរភូមិវិញ យោធាវៀតណាមខាងត្បូងបានបរាជ័យយ៉ាងអាម៉ាស់ ពិសេសនៅក្នុង[[សមរភូមិអាប់ប៉ាក]] ថ្វីបើខ្លួនមានកម្លាំងច្រើនជាងនិងអាវុធទំនើបជាងវៀតកុងក្ដី។<ref name="Sheehan">{{Cite book |last=Sheehan |first=Neil |title=A Bright Shining Lie – John Paul Vann and the American War in Vietnam |date=1989 |publisher=Vintage |isbn=978-0-679-72414-8|url=https://archive.org/details/brightshininglie0000shee_r0g3}}</ref>{{Rp|២០១–២០៦}} មន្ត្រីអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមសង្ស័យនិងមន្ទិលចំពោះសមត្ថភាពថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង​ ពិសេសគឺលោកប្រធានាធិបតីឌៀមនោះឯង។ ឌៀមខ្លួនលោកផ្ទាល់ ក្រោយពីប្រឈមនឹងរដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងផ្ដួលអំណាចលោកនៅ[[រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦០|ឆ្នាំ១៩៦០]] និង[[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅវិមានឯករាជ្យវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦២|ឆ្នាំ១៩៦២]] លោកក៏ចាប់ផ្ដើមកើតក្ដីសង្ស័យនឹងមនុស្សជុំវិញខ្លួន ដោយដូច្នេះ លោកច្រើនតែផ្ដោតលើការការពារអំណាចតាមរយៈការតម្លើងតំណែងរបស់មនុស្សជំនិតរបស់លោកជាជាងការធ្វើសង្គ្រាមនឹងពួកកុម្មុយនីស្ត។ ប្អូនប្រុសប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីគឺលោក[[រ៉ូបឹត ផ្វ. ខេនណឹឌី]]បានកត់សម្គាល់ថា "ឌៀមគឺមិនព្រមចុះចេញរំលែកអំណាចឡើយ។ គាត់ជាបុគ្គលម្នាក់ដែលពិបាកនិយាយជាមួយណាស់..."។<ref>Live interview by John Bartlow Martin. ''Was Kennedy Planning to Pull out of Vietnam?'' New York City. John F. Kennedy Library, 1964, Tape V, Reel 1.</ref> នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៣ ពុទ្ធសាសនិកវៀតណាមខាងត្បូងនៅទីក្រុង[[ហ្វេ]]បានចេញធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងបម្រាមរដ្ឋាភិបាលដែលហាមឃាត់ការបង្ហោះ[[ទង់ព្រះពុទ្ធសាសនា]]នៅ[[បុណ្យវិសាខបូជា|ថ្ងៃបុណ្យវិសាខបូជា]]។ កងកម្លាំងសន្តិសុខក្រោមរបបឌៀមបានបើកការបាញ់ប្រហារដោយសម្លាប់បាតុករចំនួនប្រាំបួននាក់ បង្កបង្កើតជា[[វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា]]។ ចលនាប្រឆាំងរបបឌៀមក្នុងចំណោមពុទ្ធសាសនិកបានរីកធំឡើងៗ ហើយនៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៣ កងកម្លាំងពិសេសរបស់យោធាវៀតណាមក្រោមបញ្ជាការវរសេនីយ៍ឯក[[ឡេ ក្វាងទុង]]ដែលស្មោះស្ម័គ្រភក្ដីភាពចំពោះប្អូនប្រុសប្រធានាធិបតីឌៀមគឺង៉ូ ឌិញញូដែលនិយមកាន់សាសនាកាតូលិកនោះ បានចូលវាយបំផ្លាញវត្តអារាម បណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់រយនាក់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។<ref name="NPV 2018">{{Cite journal |last=Nguyen |first=Phi-Vân |title=A Secular State for a Religious Nation: The Republic of Vietnam and Religious Nationalism, 1946–1963 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-asian-studies/article/secular-state-for-a-religious-nation-the-republic-of-vietnam-and-religious-nationalism-19461963/6686A381A12183648E76430BC646BC85 |journal=The Journal of Asian Studies |date=2018 |volume=77 |issue=3 |pages=741–771 |doi=10.1017/S0021911818000505 }}</ref> [[File:Arvncapture.jpg|thumb|upright=.8|left|កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងកំពុងធ្វើការចាប់ខ្លួនទាហានវៀតកុង]] មន្ត្រីអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមពិភាក្សាអំពីការផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំនៅវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៦៣។ ខណៈក្រសួងការបរទេសអាមេរិកមាននិន្នាការគាំទ្រឱ្យមានរដ្ឋប្រហារ ប៉ុន្តែមន្ទីរបញ្ចកោណវិញចង់បន្តរក្សាឌៀមជាក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង។ ក្នុងចំណោមចំណុចប្តូររបបដែលបានស្នើឡើងនោះគឺ ការដកអំណាចប្អូនប្រុសរបស់ឌៀមឈ្មោះញូ ដែលកាលនុះកំពុងគ្រប់គ្រងនគរបាលសម្ងាត់និងកងកម្លាំងពិសេស ហើយត្រូវបានអាមេរិកមើលឃើញថាជាអ្នកនៅពីក្រោយការបង្ក្រាបគាបសង្កត់បាតុកម្មពុទ្ធសាសនិក និងជាបុគ្គលគ្រប់គ្រងគ្រួសារត្រកូលង៉ូ។ ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ សេអ៊ីអា របស់អាមេរិកបានទាក់ទងក្រុមឧត្តមសេនីយ៍ដែលមានគម្រោងប៉ុនប៉ងដកអំណាចរបស់ឌៀម ហើយបានប្រាប់ពួកគេថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងមិនប្រឆាំង ហើយក៏មិនដាក់ទោសពួកគេតាមការកាត់ផ្តាច់ជំនួយដែរ ប្រសិនបើពួកគេអនុវត្តតាមផែនការនោះ។ ទីបំផុត ឌៀមក៏ត្រូវបានគេផ្តួលរំលំ និងត្រូវប្រហារជីវិតរួមជាមួយប្អូនប្រុសរបស់លោកនៅថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ លោកម៉ាក់ស្វែល ថេល័រនឹកឃើញថា បន្ទាប់ពីដំណឹងបានឆ្លងទៅដល់ខេនណឹឌី គាត់បាន "ប្រញាប់ប្រញាល់រត់ចេញពីបន្ទប់អមដោយទឹកមុខភ្ញាក់ផ្អើល និងចិត្តស្រងាក" ពោលគឺខេនណឹឌីមិនបានរំពឹងទុកជាមុនថាលោកឌៀមនឹងត្រូវបានគេសម្លាប់ដូចនេះសោះ។{{sfn|Karnow|1997|p=326}} ក្រោយពីរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ឌៀម វៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ទៅក្នុងភាពវឹកវរភ្លាមៗបង្កបង្កើតជាអស្ថេរភាពនយោបាយ ដោយរដ្ឋាភិបាលបង្កើតថ្មីៗត្រូវបានផ្ដួលរំលំម្តងហើយម្តងទៀតពីសំណាក់ក្រុមយោធា។ ដោយឃើញពីភាពចលាចលក្នុងរបបដឹកនាំនៅវៀតណាមខាងត្បូងបែបនេះ ទីក្រុងហាណូយក៏បានឆ្លៀតឱកាសបង្កើនការគាំទ្ររបស់ខ្លួនបន្ថែមចំពោះវៀតកុង និងបានចាត់ទុករបបនីមួយៗនៃវៀតណាមខាងត្បូងថាសុទ្ធតែជាអាយ៉ងរបស់អាមេរិក។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣២៨}} អាមេរិកវិញនៅតែស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការបញ្ជូនទ័ព ដោយមជ្ឈដ្ឋានថ្នាក់ដឹកនាំ និងស្ថាប័នផ្សេងៗបានខ្វែងគំនិតគ្នាទៅលើរបៀបអន្តរាគមន៍របស់អាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ។<ref>{{Cite web |date=April 2015 |title=Counterinsurgency in Vietnam: Lessons for Today |url=https://www.afsa.org/counterinsurgency-vietnam-lessons-today |website=The Foreign Service Journal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114858/https://afsa.org/counterinsurgency-vietnam-lessons-today|archive-date=April 7, 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pacification |url=http://www.vietnamgear.com/dictionary/pacification.aspx |website=Vietnam War Dictionary|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405065336/http://www.vietnamgear.com/dictionary.aspx?s=pacification|archive-date=April 5, 2023}}</ref><ref>{{Cite book |last=Blaufarb |first=Douglas S. |title=The Counterinsurgency Era: U.S. Doctrine and Performance, 1950 to the Present |date=1977 |publisher=Free Press |isbn=978-0-02-903700-3 |page=119}}</ref> [[បញ្ជាការជំនួយយោធា (វៀតណាម)|មេបញ្ជាការកងកម្លាំងអាមេរិកនៅវៀតណាមខាងត្បូង]]គឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ផោល ហារឃីនស៍]] បានទស្សន៍ទាយដោយមានទំនុកចិត្តថា វៀតណាមខាងត្បូងនឹងទទួលបានជ័យជម្នះនៅត្រឹមកំឡុងពិធីបុណ្យណូអែលនៃឆ្នាំ១៩៦៣<ref name=Herring/>{{Rp|១០៣}} ប៉ុន្តែទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ សេអ៊ីអា វិញបានសម្ដែងចេញនូវទុទិដ្ឋិនិយម ដោយព្រមានថា "វៀតកុងជាក់ស្ដែងកំពុងគ្រប់គ្រងលើតំបន់ទឹកដីជនបទភាគច្រើននៅវៀតណាមខាងត្បូង ហើយនាពេលថ្មីៗនេះបានកំពុងបង្កើនកិច្ចប្រឹងប្រែងយោធារបស់ពួកគេ"។<ref>{{Cite book |last=Schandler |first=Herbert Y. |url=https://archive.org/details/americainvietnam0000scha |title=America in Vietnam: The War That Couldn't Be Won |date=2009 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6697-2 |page=[https://archive.org/details/americainvietnam0000scha/page/36 36] |url-access=registration}}</ref> ==ឈូងសមុទ្រតុងកឹង និងអាណត្តិចនសុន ឆ្នាំ១៩៦៣–៦៩== {{Main|សង្គ្រាមកិច្ចរួមនៅវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣–១៩៦៩}} ប្រធានាធីបតីខេនណឹឌីត្រូវបានគេលបធ្វើឃាតនៅថ្ងៃទី២២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ លោកអនុប្រធានាធិបតី[[លីនដឹន ប. ចនសុន]]ដែលបានឡើងស្នងពីខេនណឹឌី ដើមឡើយរូបលោកមិនសូវជាជាប់ទាក់ទងនឹងគោលនយោបាយប្រឆាំងលទ្ធិកុម្មុយនីស្តប៉ុន្មានទេ<ref name="Karnow 1997 336_339">{{Harvnb|Karnow|1997|pp=336–339}}</ref> ប៉ុន្តែក្រោយពីក្លាយជាប្រធានាធិបតីនោះ លោកចនសុនក៏បានប្រឡូកចូលក្នុងគោលនយោបាយទាំងមូលនោះភ្លាមៗ។<ref>{{Harvnb|Karnow|1997|p=339}}.</ref> ===ហេតុការណ៍ឈូងសមុទ្រតុងកឹង=== {{Main|ហេតុការណ៍ឈូងសមុទ្រតុងកឹង}} [[File:Bombing in Vietnam.jpg|thumb|upright=.8|យន្តហោះអាមេរិកកំពុងទម្លាក់គ្រាប់បែកលើវៀតណាមខាងជើង]] នៅថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤ នាវាចម្បាំងឈ្មោះ ម៉ាដដុក របស់អាមេរិក ដែលកំពុងស៊ើបការណ៍សម្ងាត់តាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រវៀតណាមខាងជើង បានធ្វើការបាញ់ប្រហារលើ និងបំផ្លាញទូកដឹកគ្រាប់របស់វៀតណាម នៅក្នុងបរិវេណឈូងសមុទ្រតុងកឹង។<ref name=Kolko/>{{Rp|១២៤}} ហេតុការណ៍វាយប្រហារលើកទីពីរត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានកើតឡើងនៅរយៈពេលពីរថ្ងៃក្រោយមក ចំពោះនាវាចម្បាំងអាមេរិកពីរគ្រឿងឈ្មោះ ធើនណឺរ ជ័យ និងម៉ាដដុក ប៉ុន្តែការវាយប្រហារលើកទីពីរនេះមិនមានរបាយការណ៍បញ្ជាក់ជាក់លាក់ច្បាស់លាស់ដូចមុនទេ។{{sfn|Hastings|2018|pp=218–219}} របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ទីភ្ញាក់ងារសន្តិសុខជាតិ]]អាមេរិកនៅឆ្នាំ២០០៥ បានបង្ហាញថា គ្មានភស្តុងតាងណាបានបញ្ជាក់ពីការវាយប្រហារលើកងនាវាអាមេរិកនៅថ្ងៃទី៤ ខែសីហាឡើយ។<ref>{{cite journal |last1=Hanyok |first1=Robert J. |title=Skunks, Bogies, Silent Hounds, and the Flying Fish |journal=Cryptologic Quarterly|url=https://www.nsa.gov/portals/75/documents/news-features/declassified-documents/gulf-of-tonkin/articles/release-1/rel1_skunks_bogies.pdf|location=Fort Meade|publisher=[[ទីភ្ញាក់ងារសន្តិសុខជាតិ|National Security Agency]] |date=2001 |volume=19/20 |issue=4/1 |pages=1–55}}</ref> អ្វីដែលធ្វើឱ្យការវាយប្រហារលើកទីពីរនេះពិសេសនោះគឺវាបានបើកដៃឱ្យអាមេរិកវាយតបតវិញ និងបានជំរុញឱ្យសភាអនុម័ត[[សេចក្តីសម្រេចឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]នៅថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ពោលគឺការប្រកាសសង្គ្រាមលើវៀតណាមខាងជើង។<ref>{{Cite book |last=Moïse |first=Edwin E. |title=Tonkin Gulf and the Escalation of the Vietnam War |edition= revised |location=Annapolis |publisher=Naval Institute Press |year=2019 |isbn=978-1-68247-424-2 }}</ref>{{Rp|២២២–២៤៤}} ក្រោយការអនុម័តសេចក្ដីសម្រេចនោះ [[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិអាមេរិក]]បានណែនាំឱ្យរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកបង្កើនការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅវៀតណាមខាងជើង។ បន្ទាប់ពីវៀតកុងបាន[[ការវាយប្រហារលើជំរុំហូល្លូវ៉េយ៍|វាយប្រហារលើមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក]]ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៥<ref>{{Cite web |last=Simon |first=Dennis M. |date=August 2002 |title=The War in Vietnam, 1965–1968 |url=http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426064833/http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html |archive-date=26 April 2009 |access-date=23 March 2026 |archivedate=26 មេសា 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090426064833/http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html }}</ref> ចំពេលតែមួយនៃដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋនៅវៀតណាមខាងជើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីសូវៀត លោក[[អាឡិចស៊ី កូស៊ីហ្គីន]]។ អាមេរិកក៏បានឆក់យកឱកាសនេះជាលេសដើម្បីផ្តួចផ្តើមយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់ខ្លួនដោយបានអូសបន្លាយអស់រយៈពេលបីឆ្នាំ{{Sfn|Nalty|1998|pp=97, 261}} ក្នុងគោលដៅកាត់ផ្ដាច់ការគាំទ្រវៀតកុងពីវៀតណាមខាងជើង។<ref>{{Cite book |last=Tilford |first=Earl L. |url=https://media.defense.gov/2017/Apr/07/2001728434/-1/-1/0/B_0040_TILFORD_SETUP.PDF |title=Setup: What the Air Force did in Vietnam and Why |date=1991 |publisher=Air University Press |page=89|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230151/https://media.defense.gov/2017/Apr/07/2001728434/-1/-1/0/B_0040_TILFORD_SETUP.PDF|archive-date=April 4, 2023}}</ref> ===ការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅឡាវ=== {{Main|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ}} ការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយអាមេរិកគឺមិនបានកំណត់ចំពោះតែវៀតណាមខាងជើងឡើយ ពោលគឺយុទ្ធនាការតាមផ្លូវអាកាសនេះអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសទាំងអស់ដែលមានវត្តមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធវៀតកុង​ និងវៀតណាមខាងជើង ដូចជាប្រទេសឡាវ និងកម្ពុជាជាដើមដែលមាន[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]]រត់ឆ្លងកាត់។ ប្រទេសឡាវដែលប្រកាន់អព្យាក្រឹតភាពពីមុនបានក្លាយជាសមរភូមិនៃ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]បង្ហូរឈាមដ៏ព្រៃផ្សៃមួយទៀត ដោយក្រុមប៉ៈថេតឡាវដែលគាំទ្រដោយវៀតណាមខាងជើងបានងើបបះបោរប្រឆាំងនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|រាជរដ្ឋាភិបាលឡាវ]]នាពេលនោះដែលមានអាមេរិកជាសម្ព័ន្ធមិត្ត។ ការទម្លាក់គ្រាប់បែកតាមអាកាសប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងប៉ៈថេតឡាវនិងវៀតណាមខាងជើងគឺត្រូវធ្វើឡើងដើម្បីការពារការដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក និងដើម្បីកម្ទេចផ្លូវលំហូជីមិញនោះ។ ចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៦៤ និងឆ្នាំ១៩៧៣ សហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួនពីរលានតោនទៅលើប្រទេសឡាវ ស្រដៀងគ្នាទៅនឹងបរិមាណគ្រាប់បែកចំនួន ២.១ លានតោនដែលសាមីខ្លួនបានទម្លាក់នៅទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាស៊ីកាលពីកំឡុងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដោយនេះបានធ្វើឱ្យឡាវក្លាយជាប្រទេសដែលទទួលរងគ្រាប់ទម្លាក់ច្រើនជាងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref name="KiernanTaylor">{{Cite journal |last1=Kiernan |first1=Ben |author-link=Ben Kiernan |last2=Owen |first2=Taylor |date=26 April 2015 |title=Making More Enemies than We Kill? Calculating U.S. Bomb Tonnages Dropped on Laos and Cambodia, and Weighing Their Implications |url=http://apjjf.org/2015/13/16/Ben-Kiernan/4313.html |journal=The Asia-Pacific Journal |volume=13 |issue=17 |id=4313 |access-date=23 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326111723/https://apjjf.org/Ben-Kiernan/4313.html|archive-date=March 26, 2023}}</ref> តែយ៉ាងណា គោលដៅចម្បងដែលប៉ងកម្ទេចវៀតកុង និងវៀតណាមខាងជើងតាមរយៈការទម្លាក់គ្រាប់បែកនេះគឺមិនបានសម្រេចទេ។{{sfn|Hastings|2018|p=328}} ===ការវាយលុកក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤=== [[File:DongXoaiHuey-65a.JPG|thumb|កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង និងទីប្រឹក្សាយោធាអាមេរិកកំពុងត្រួតពិនិត្យឧទ្ធម្ភាគចក្រដែលត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ក្នុង[[សមរភូមិដុងស្វាយ]] ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៥]] នៅពេលអាមេរិកអនុម័តសេចក្តីសម្រេចតុងកឹង ទីក្រុងហាណូយភ្លាមៗបានរំពឹងទុកជាមុនអំពីវត្តមានឆាប់ៗនៃកងទ័ពអាមេរិក ហើយក៏បានបង្កើននិងពង្រឹងកងកម្លាំងរបស់ខ្លួន ក៏ដូចជាការបញ្ជូនទ័ពបន្ថែមទៅភាគខាងត្បូង។{{sfn|Hastings|2018|p=223}}<ref>{{Cite book |title=Vietnam War After Action Reports |publisher=BACM Research |page=[{{GBurl|id=Dch3m7u2K5YC|p=84}} 84] }}</ref> ប្រវត្តិវិទូបានកត់សម្គាល់ថា "ជួរកងទ័ពវៀតកុងបានកើនពីកម្លាំងប្រមាណត្រឹម ៥,០០០ នាក់នៅដើមឆ្នាំ១៩៥៩ ឡើងរហូតដល់ប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់នៅចុងឆ្នាំ១៩៦៤ ... ចន្លោះឆ្នាំ១៩៦១-៦៤ កម្លាំងវៀតកុងបានកើនឡើងបន្ថែមដល់ប្រមាណ ៨៥០,០០០ នាក់ជិតមួយលាននាក់"។{{Sfn|Demma|1989}} ចំណែកឯចំនួនកងទ័ពអាមេរិកនៅវិញគឺមានកម្រិតទាបជាងច្រើនឆ្ងាយណាស់ ពោលគឺមានប្រមាណ ២,០០០ នាក់នៅឆ្នាំ១៩៦១ ហើយកើនបានត្រឹមតែ ១៦,៥០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះនៅឆ្នាំ១៩៦៤។<ref name="Kahin">{{Cite book |last1=Kahin |first1=George |title=The United States in Vietnam: An analysis in depth of the history of America's involvement in Vietnam |last2=Lewis |first2=John W. |author-link2=John Wilson Lewis |date=1967 |publisher=Delta Books}}</ref> នៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤ វៀតកុងបានទទួលជ័យជម្នះដ៏ធំនៅក្នុង[[សមរភូមិបិញហ្សា]]<ref>{{Cite book |last=Moyar |first=Mark |title=Triumph Forsaken: The Vietnam War, 1954–1965 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86911-9 |page=[{{GBurl|id=phJrZ87RwuAC|p=339}} 339]}}</ref> ដោយពីមុនវៀតកុងធ្លាប់តែប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រទ័ពព្រៃវាយរួចដកថយ ប៉ុន្តែលើកនេះ វៀតកុងបានបំបាក់កម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងដ៏រឹងមាំដោយប្រើ[[សង្គ្រាមកិច្ចតាមអនុសញ្ញា]]។<ref name="McNeill">{{Cite book |last=McNeill |first=Ian |title=To Long Tan: The Australian Army and the Vietnam War 1950–1966 |date=1993 |publisher=Allen & Unwin |isbn=978-1-86373-282-6}}</ref>{{Rp|៥៨}} ជាបន្តបន្ទាប់ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវទទួលបរាជ័យម្តងទៀតនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៥ ក្នុង[[សមរភូមិដុងស្វាយ]]។<ref name=McNeill/>{{Rp|៩៤}} ===សង្គ្រាមដីគោកអាមេរិក=== {{See also|ពុទ្ធបះបោរ}} [[File:Vietcongsuspect.jpg|thumb|កងម៉ារីនអាមេរិកម្នាក់កំពុងចាប់ជនសង្ស័យជាវៀតកុងក្នុងកំឡុងប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងបោសសម្អាតនៅទីតាំងដែលមានចម្ងាយ ២៤ គីឡូម៉ែត្រពីភាគខាងលិច[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសដាណាង]] ឆ្នាំ១៩៦៥។]] នៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៥ កងម៉ារីនអាមេរិកចំនួន ៣,៥០០ នាក់បានចុះចតនៅជិតទីក្រុងដាណាងក្នុងប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង{{sfn|Hastings|2018|pp=246–247}} ដែលជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីការចាប់ផ្តើមនៃសង្គ្រាមដីគោកដោយអាមេរិក។ មតិសាធារណៈអាមេរិកវិញបានគាំទ្រយ៉ាងភ្លូកទឹកភ្លូកដីចំពោះការបញ្ជូនទ័ពមកវៀតណាមនេះ។<ref>{{Cite web |date=17 October 2002 |title=Generations Divide Over Military Action in Iraq |url=http://www.people-press.org/2002/10/17/generations-divide-over-military-action-in-iraq |publisher=Pew Research Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221121005317/https://www.pewresearch.org/politics/2002/10/17/generations-divide-over-military-action-in-iraq/|archive-date=21 November 2022}}</ref> ភារកិច្ចដំបូងរបស់កងម៉ារីននៅវៀតណាមគឺការពារមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសដាណាង។ មកដល់ខែធ្នូនៃឆ្នាំដដែរ ចំនួនទ័ពអាមេរិកបានហក់ឡើងដល់ ២០០,០០០ នាក់។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៤៩–៣៥១}} ដើម្បីឈ្នះសង្គ្រាមនេះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[វ៉ឹល្លៀម វ៉ិសស្មលែន្ត៍]]បានគូសបញ្ជាក់ពីផែនការបីចំណុច៖ *ដំណាក់កាលទី១៖ កងកម្លាំងអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តត្រូវប្ដេជ្ញាធ្វើយ៉ាងមិចឱ្យបង្វែរជោគវាសនាលើសមរភូមិមកឈ្នះលើសត្រូវវិញនៅត្រឹមចុងឆ្នាំ១៩៦៥។ *ដំណាក់កាលទី ២៖ កងកម្លាំងអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តត្រូវធ្វើសកម្មភាពវាយលុកទ្រង់ទ្រាយធំដើម្បីកម្ទេចកម្លាំងទ័ពព្រៃ និងរាល់កម្លាំងសត្រូវទាំងឡាយទៀត។ ដំណាក់កាលនេះនឹងបញ្ចប់ នៅពេលដែលកម្លាំងសត្រូវត្រូវបានកម្ទេចស្ទើរទាំងស្រុង និងដកថយចេញពីតំបន់មានប្រជាជនរស់នៅច្រើន។ *ដំណាក់កាលទី៣៖ ប្រសិនបើសត្រូវនៅបន្តតតាំងវិញ នោះដំណាក់កាលទី២ នឹងត្រូវបន្តរយៈពេល ១២–១៨ ខែបន្ទាប់ ដើម្បីបំផ្លាញកម្លាំងសត្រូវដែលនៅសេសសល់តាមតំបន់មូលដ្ឋានដាច់ស្រយាល។<ref>United States – Vietnam Relations, 1945–1967: A Study Prepared by the Department of Defense, vol. 5, pp. 8–9.</ref> ផែនការខាងលើត្រូវបានអនុម័តដោយចចសុន ដោយវាបានសម្គាល់ពីការចាកឆ្ងាយពីគោលនយោបាយមុនៗដែលអាមេរិកធ្លាប់គ្រាន់តែជាអ្នកផ្ដល់ជំនួយ ខណៈវ៉ិសស្មលែន្ត៍វិញបានព្យាករណ៍ទាយថាខ្លួននឹងទទួលបានជ័យជម្នះត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៧។<ref>United States – Vietnam Relations, 1945–1967: A Study Prepared by the Department of Defense, vol. 4, pp. 117–19. and vol. 5, pp. 8–12.</ref> ថ្វីបើអាមេរិកមកដល់ចំណុចនេះបានប្រកាន់យកគោលនយោបាយបែបប្រទូសប្រឆាំងវៀតកុងនៅវៀតណាមខាងត្បូងមែន ប៉ុន្តែចចសុនបានបដិសេដមិនវាយឆ្លងចូលដល់វៀតណាមខាងជើងឡើយ ដោយបារម្ភខ្លាចចិននិងសូវៀតចូលអន្តរាគមន៍ផ្ទាល់ដូចខ្លួនដែរ។<ref>{{cite book|last=Lind|first=Michael|title=Vietnam, The Necessary War: A Reinterpretation of America's Most Disastrous Military Conflict|publisher=Free Press|year=1999|isbn=0-684-84254-8|pages=83–89}}</ref> វត្តមានរបស់ទ័ពអាមេរិកបានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូងផ្លាស់ប្ដូរ និងបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្លាដល់សង្គម។ ទំនិញផលិតកម្មបរទេសជាច្រើនបាននាំចូលមកវៀតណាមខាងជើង។ ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបានលើកទឹកចិត្តសម្ព័ន្ធមិត្ត[[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាស៊ីអាគ្នេយ៍|ស៊ីតូ]]របស់ខ្លួនឱ្យចូលរួមចំណែកបញ្ជូនកងទ័ពមកជួយវៀតណាមខាងត្បូង ដោយក្នុងនោះមានប្រទេសអូស្ត្រាលី នូវែលសេឡង់ ថៃ និងហ្វីលីពីនបានទទួលយល់ព្រម។{{sfn|Karnow|1997|p=556}} តែយ៉ាងណា សម្ព័ន្ធមិត្តសំខាន់ៗមួយចំនួនទៀតដូចជា កាណាដា និងចក្រភពអង់គ្លេស បានបដិសេធសំណើសុំជំនួយទ័ពពីអាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Church |first=Peter |title=A Short History of South-East Asia |date=2006 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-82481-8 |page=193}}</ref> [[File:Vietnamese villagers suspected of being communists by the US Army - 1966.jpg|thumb|upright=.8|កសិករយួនដែលអាមេរិកចាប់ដោយសង្ស័យថាជាពួកវៀតកុង, ១៩៦៦]] សហរដ្ឋអាមេរិកនិងរួមទាំងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនបានបើកប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចយ៉ាងកំរោល។ នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៥ ទាហានអាមេរិកបានប៉ះទង្គិចគ្នាជាមួយកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងជាលើកដំបូងនៅក្នុង[[សមរភូមិអ៊ីយ៉ាដ្រាង]]<ref>{{Cite web |last=Galloway |first=Joseph |date=18 October 2010 |title=Ia Drang – The Battle That Convinced Ho Chi Minh He Could Win |url=http://www.historynet.com/ia-drang-where-battlefield-losses-convinced-ho-giap-and-mcnamara-the-u-s-could-never-win.htm |access-date=2 May 2016 |publisher=Historynet|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230322083652/https://www.historynet.com/ia-drang-where-battlefield-losses-convinced-ho-giap-and-mcnamara-the-u-s-could-never-win/?f|archive-date=March 22, 2023}}</ref> ដោយនេះជាសមរភូមិដំបូងដែលអាមេរិកបានប្រើប្រាស់ឧទ្ធម្ភាគចក្រវាយប្រហារលើសត្រូវ ក៏ដូចជាយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ [[បី-៥២ ស្ត្រាតូហ្វរត្រេស]]។{{sfn|Hastings|2018|pp=284–285}} យុទ្ធសាស្ត្រទាំងនេះបានអូសបន្លាយក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦–៦៧ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ពួកទាហានវៀតកុងនិងវៀតណាមខាងជើងនៅតែបន្តលេចមុខចេញម្តងហើយម្តងទៀត ដែលនេះបញ្ជាក់ពីភាពបត់បែនខាងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ពួកគេ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ សង្គ្រាមបានរុញឱ្យមានជនភៀសខ្លួនក្នុងស្រុកចំនួនពីរលាននាក់នៅវៀតណាមខាងត្បូង ដោយមានប្រជាជនប្រមាណ ១២៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីផ្ទះសម្បែងពួកគេដោយគ្មានជម្រកអ្វីជ្រកកោន ជាលទ្ធផលនៃប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចទ្រង់ទ្រាយធំរបស់អាមេរិក។<ref>{{Cite book |last1=Ward |first1=Geoffrey C. |title=The Vietnam War: An Intimate History |last2=Burns |first2=Ken |date=5 September 2017 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-1-5247-3310-0 |page=[{{GBurl|id=i4KyDQAAQBAJ|q=125}} 125] }}</ref> ប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចរបស់អាមេរិកនេះផងដែរមានប្រសិទ្ធភាពតែដំបូងនោះទេ ដោយរយៈពេលត្រឹមតែបួនខែប៉ុណ្ណោះ គេបានឃើញមានវត្តមានទាហានវៀតកុងជាថ្មីនៅក្នុងតំបន់ធ្លាប់ស្ថិតក្រោមប្រតិបត្តិការនោះ។<ref name="Ward">{{Cite book |last1=Ward |first1=Geoffrey C. |title=The Vietnam War: An Intimate History |last2=Burns |first2=Ken |date=2017 |publisher=Alfred A. Knopf |isbn=978-0-307-70025-4}}</ref>{{Rp|១៥៣–១៥៦}} ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ នយោបាយវៀតណាមខាងត្បូងក៏បានចាប់ផ្តើមមានស្ថិរភាពឡើងវិញបណ្ដើរៗ បន្ទាប់ពីការឡើងកាន់អំណាចជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដោយលោកសេនាប្រមុខអាកាស[[ង្វៀន កាវកី]] និងប្រមុខរដ្ឋ នាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]នៅកំឡុងពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៦៥។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ លោកធៀវបានក្លាយជាប្រធានាធិបតី ដោយមានកីជាអនុប្រធានាធិបតី បន្ទាប់ពីអ្នកទាំងពីរបានយកឈ្នះក្នុងការបោះឆ្នោតដ៏ពុករលួយមួយ។ ទោះបីជាមានឈ្មោះជារដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលក្ដី ប៉ុន្តែកីបានក្ដោបក្ដាប់អំណាចតាមរយៈស្ថាប័នយោធានៅពីក្រោយឆាក ខណៈលោកវ៉ាន់ធៀវបានបន្តកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។{{sfn|Karnow|1997|p=706}} ==ប្រតិបត្តិការវាយលុកតេត== {{Main|ការវាយលុកតេត}} [[File:T4 Vietcong Tet Offensive.jpg|thumb|ទាហានវៀតកុងថតរូបជុំគ្នាមុនចេញទៅចូលរួមប្រតិបត្តិការតេត]] [[File:ARVN in action HD-SN-99-02062.JPEG|thumb|កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងកំពុងធ្វើសកម្មភាពវាយប្រហារក្នុងតំបន់ឈរជើងវៀតកុងក្នុងតំបន់[[ដីសណ្តមេគង្គ]]]] នៅចុងឆ្នាំ១៩៦៧ កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានប្រទាញកងកម្លាំងអាមេរិកមកប្រយុទ្ធគ្នានៅទីតំបន់ដាច់ស្រយាលក្នុងភូមិសាស្ត្រ[[សមរភូមិដាក់តូ|ដាក់តូ]] និង[[សមរភូមិខេសាញ់|ខេសាញ់]] ដោយនេះជាយុទ្ធសាស្ត្របង្វែរទិសដៅបញ្ឆោតកម្លាំងអាមេរិកឱ្យមកប្រយុទ្ធក្នុង[[តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្ដាល (វៀតណាម)|តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល]]។<ref>{{Cite web |date=12 June 2006 |title=Interview with NVA General Tran Van Tra {{!}} HistoryNet |url=http://www.historynet.com/interview-with-nva-general-tran-van-tra.htm |access-date=25 March 2026 |website=www.historynet.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409152943/https://www.historynet.com/interview-with-nva-general-tran-van-tra/?f|archive-date=April 9, 2023}}</ref> ដំណាលគ្នានេះ ប្រតិបត្តិការតេតបានកំពុងតែគ្រោងទុក ដោយក្នុងនោះ គេបានចាត់ឱ្យកងកម្លាំងក្រោមបញ្ជាការនាយឧត្តមសេនីយ៍[[វ៉ាន់ ទានស៊ុង]] "បើកការវាយប្រហារផ្ទាល់ទៅលើទីតាំងទាហានអាមេរិក និងអាយ៉ងរបស់ពួកគេ ដូចនៅក្នុងទីក្រុងសៃហ្គន [[ហ្វេ]] ដាណាំង ទីប្រជុំជននានា និងមូលដ្ឋានសំខាន់ៗផ្សេងទៀត [...]"។<ref name="Wilson">{{Cite news |date=20 October 2014 |title=The Urban Movement and the Planning and Execution of the Tet Offensive |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/the-urban-movement-and-the-planning-and-execution-the-tet-offensive |access-date=25 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409152950/https://www.wilsoncenter.org/publication/the-urban-movement-and-the-planning-and-execution-the-tet-offensive|archive-date=April 9, 2023}}</ref> លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍ឡេ ស៊ួន​បានលើកឡើងថា យើងអាចទទួលជោគជ័យ​​តាម​ផែនការនេះបានដោយបញ្ឆេះឱ្យមានការ​បះបោរ​នៅ​តាម​ទីក្រុង និង​ទីប្រជុំជន​ផ្សេងៗ<ref name="Nguyen">{{Cite book |last=Nguyen |first=Lien-Hang T. |title=Hanoi's War: An International History of the War for Peace in Vietnam |date=2012 |publisher=Univ of North Carolina Press |isbn=978-1-4696-2835-6}}</ref>{{Rp|៩០–៩៤}}{{Rp|១៤៨}} បន្ថែមពីលើការរត់ចោលជួរក្នុង​ចំណោម​អង្គភាពវៀតណាមខាងត្បូងមកចូលរួមជាមួយកម្លាំងកុម្មុយនីស្ត។<ref>{{Cite news |last=Wiest |first=Andrew |date=1 March 2018 |title=Opinion {{!}} The Tet Offensive Was Not About Americans |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/01/opinion/tet-offensive-americans-vietnam.html |access-date=25 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230416233243/https://www.nytimes.com/2018/03/01/opinion/tet-offensive-americans-vietnam.html|archive-date=April 16, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ប្រតិបត្តិការតេតបានចាប់ផ្តើមនៅកំឡុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៨ នៅពេលដែលទីប្រជុំជននៅវៀតណាមខាងត្បូងជាង ១០០ ទីតាំងត្រូវរងការវាយប្រហារពីសំណាក់កងទ័ពវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងប្រមាណជាង ៨៥,០០០ នាក់ ដោយការវាយប្រហារនីមួយៗច្រើនផ្ដោតលើទីតាំងយោធា ទីស្នាក់ការកណ្តាល និងអគាររដ្ឋាភិបាល រួមទាំងស្ថានទូតអាមេរិកនៅទីក្រុងសៃហ្គនផងដែរ។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៦៣–៣៦៥}} កងកម្លាំងអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងបានកើតការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងចំពោះទំហំ និងកម្រិតវាយប្រហារទាំងនោះ ព្រោះថាការបញ្ជូនទាហាន/ទីប្រឹក្សា និងអាវុធយោធានានាចូលក្នុងទីក្រុងប្រជុំជននៃវៀតណាមខាងត្បូង គឺសុទ្ធតែបានធ្វើឡើងដោយសម្ងាត់។<ref name=Wilson/> ទីក្រុងជាច្រើនត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់កម្លាំងវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើង ប៉ុន្តែត្រូវបានរំដោះវិញក្នុងរយៈពេលត្រឹមមួយ ឬពីរសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ លើកលែងតែ[[សមរភូមិហ្វេ|អតីតរាជធានីហ្វេ]] ដែលត្រូវបានកងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តកាន់កាប់បានរយៈពេល ២៦ ថ្ងៃ។{{sfn|Bowden|2017|p=495}} ជាលទ្ធផល ពួកគេបាន[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅហ្វេ|ប្រហារជីវិតជនស៊ីវិលប្រមាណ​ ២,៨០០ នាក់នៅហ្វេ]] ដែលពួកគេបានសង្ស័យថាជាចារកម្ម<ref>{{Cite book |last=Hosmer |first=Stephen T. |title=Viet Cong Repression and its Implications for the Future |date=1970 |publisher=Rand Corporation |pages=72–8}}</ref>{{sfn|Bowden|2017|p=495}} ហើយទីក្រុងប្រមាណ ៨០% ត្រូវរងការខូចខាតជាទម្ងន់ក្រោមការវាយប្រហារពីសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref name=Kolko/>{{Rp|៣០៨–៣០៩}} នៅទីក្រុងសៃហ្គនវិញ កម្លាំងកុម្មុយនីស្តបានដណ្ដើមកាន់កាប់តំបន់នៅជុំវិញទីក្រុង ដោយបានវាយប្រហារទីតាំងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗរបស់អាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូង មុនពេលត្រូវបានវាយបណ្ដេញចេញវិញ។{{sfn|Hastings|2018|p=479}} នៅក្នុងខែដំបូងនៃប្រតិបត្តិការតេត ទាហានអាមេរិកនិងសម្ព័ន្ធមិត្តប្រមាណ​ ១,១០០ នាក់ ព្រមទាំងទាហានវៀតណាមខាងត្បូង ២,១០០ នាក់ និងជនស៊ីវិល​ ១៤,០០០ នាក់ ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត។<ref name="Trieu">{{Cite journal |last=Triều |first=Họ Trung |date=5 June 2017 |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Lực lượng chính trị và đấu tranh chính trị ở thị xã Nha Trang trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 |journal=Hue University Journal of Science: Social Sciences and Humanities |volume=126 |issue=6 |doi=10.26459/hujos-ssh.v126i6.3770 |doi-broken-date=29 January 2026 |issn=2588-1213}}</ref> បន្ទាប់ពីរយៈពេលពីរខែ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ និងកម្លាំងអាមេរិក ៤,០០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងមានអ្នករបួសសរុប ៤៦,០០០ នាក់។<ref name=Trieu/>​ សហរដ្ឋអាមេរិកវិញបានអះអាងថាខ្លួនបានសម្លាប់ទាហានវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ១៧,០០០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ទាហាន ១៥,០០០ នាក់។<ref name=Ankony/>{{Rp|១០៤}}<ref name=Villard/>{{Rp|៨២}} កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តបានបើកការវាយប្រហារជាថ្មីនៅខែឧសភា ដោយនេះបញ្ជាក់ថា ពួកគេនៅតែមានសមត្ថភាពបំផ្ទុះជម្លោះដដែរ ថ្វីបើមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងពីអាមេរិកក្ដី។ ពួកវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយប្រហារដំណាក់កាលទីបីនៅពីរខែបន្ទាប់។ នៅក្នុងប្រតិបត្តិការវាយប្រហារទាំងប៉ុន្មានខាងលើ ពួកកុម្មុយនីស្តបានបាត់បង់កម្លាំងចំនួន ៤៥,២៦៧ នាក់ និងមានអ្នករងរបួសចំនួន ១១១,១៧៩ នាក់ ដោយភាគច្រើនជាយុទ្ធជនវៀតកុង។<ref>{{Cite news |title=Tết Mậu Thân 1968 qua những số liệu |language=vi-VN |url=http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/item/7976502-.html |access-date=1 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407184326/https://nhandan.vn/tet-mau-than-1968-qua-nhung-so-lieu-post484868.html|archive-date=April 7, 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Eyraud |first=Henri |date=March 1987 |title=Anatomy of a War: Vietnam, the United States, and the Modern Historical Experience. By Kolko Gabriel. [New York: Pantheon Books, 1985. 628 pp.] |journal=The China Quarterly |volume=109 |page=135 |doi=10.1017/s0305741000017653 }}</ref> ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៦៨ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍បានពិចារណាប្រើប្រាស់គ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរដើម្បីទម្លាក់លើវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងគម្រោងផែនការបម្រុងអាសន្នរបស់លោក ដែលមានរហស្សនាមថា [[បំណាក់ថ្គាម]] (Fracture Jaw) ប៉ុន្តែវាត្រូវបានគេទម្លាក់ចោលវិញ នៅពេលដែលផែនការមួយនេះបានលេចបែកធ្លាយទៅដល់សេតវិមាន។<ref>{{Cite news |last=Sanger |first=David E. |date=6 October 2018 |title=U.S. General Considered Nuclear Response in Vietnam War, Cables Show |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/06/world/asia/vietnam-war-nuclear-weapons.html |access-date=29 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314213812/https://www.nytimes.com/2018/10/06/world/asia/vietnam-war-nuclear-weapons.html|archive-date=March 14, 2023 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ដោយដូច្នេះ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍ និងប្រធានអគ្គសេនាធិការចម្រុះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[អ៊ើល វាល្លឺរ]] ក៏បានបែរមកស្នើសុំបញ្ជូនកងទ័ពអាមេរិកបន្ថែមជាង ២០០,០០០ នាក់។<ref>Wheeler to President Johnson, "Report of Chairman, J.C.S., on Situation in Vietnam and MACV Requirements," February 27, 1968, in {{Cite book |last=Sheehan |first=Neil |title=The Pentagon Papers as Published by the New York Times |date=1971 |publisher=Bantam |pages=620–621}}</ref> សំណើនេះក៏បានលេចធ្លាយទៅសាធារណៈ ហើយគួបផ្សំជាមួយការបរាជ័យផ្នែកចារកម្មទៀតនោះ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍ក៏ត្រូវបានដកចេញពីតំណែងនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ ដោយមានលោក[[ខ្រាយអឹន អេប្រែមស៍]]ចូលកាន់តំណែងជំនួស។<ref>{{Cite book |last=Sorley |first=Lewis |title=A Better War: The Unexamined Victories and Final Tragedy of America's Last Years in Vietnam |date=1999 |publisher=Harvest |isbn=0-15-601309-6 |pages=12–16}}</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៨ ដំណើរចរចាសន្តិភាពបានចាប់ផ្តើមរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងវៀតណាមខាងជើងនៅឯទីក្រុងប៉ារីស។ ការចរចានេះបានជាប់គាំងអស់រយៈពេលប្រាំខែ រហូតដល់លោកចនសុនបានបញ្ជាឱ្យឈប់ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើវៀតណាមខាងជើង។ ទីក្រុងហាណូយបានដឹងថាខ្លួនមិនអាចដណ្ដើមយកជ័យជម្នះឆៅៗបាននោះទេ ហើយដូច្នេះក៏បានបង្វែរមកប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រមួយដែលគេស្គាល់ថា "និយាយចរចាពេលកំពុងប្រយុទ្ធ ប្រយុទ្ធពេលកំពុងនិយាយចរចា" ពោលគឺវៀតណាមខាងជើងនៅបន្តការវាយលុកស្របពេលតែមួយនឹងការចរចា។<ref>{{Cite news |date=16 April 2012 |title=North Vietnam's "Talk-Fight" Strategy and the 1968 Peace Negotiations with the United States |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/north-vietnams-talk-fight-strategy-and-the-1968-peace-negotiations-the-united-states |access-date=29 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409174807/https://www.wilsoncenter.org/publication/north-vietnams-talk-fight-strategy-and-the-1968-peace-negotiations-the-united-states|archive-date=April 9, 2023}}</ref> ដំណាលគ្នានោះ លោកប្រធានធិបតីចនសុនបានបដិសេធមិនឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតបន្តអាណត្តិទីពីររបស់លោកឡើយ ដោយឃើញថាអត្រាអ្នកគាំទ្ររូបលោកបានធ្លាក់ចុះពី ៤៨% មកត្រឹម ៣៦%។{{sfn|Hastings|2018|p=486}} ការប្រឡូកចូលក្នុងសង្គ្រាមដោយផ្ទាល់បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអាមេរិកនីមួយៗកើតមានមតិខ្វែងគ្នា បង្កឱ្យមានយោធិនអាមេរិកស្លាប់អស់ប្រមាណ ៣០,០០០ នាក់មកដល់ចំណុចនេះ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមូលហេតុធ្វើឱ្យរលួយឈ្មោះលោកចនសុន។{{sfn|Hastings|2018|p=486}} ថ្វីបើចនសុនមិនបានធ្វើការបង្កើនកម្លាំងទ័ពអាមេរិកក្នុងចំនួនច្រើនដូចដែលនាយឧត្តមសេនីយ៍វ៉ិសស្មលែន្ត៍ និងវាល្លឺរបានស្នើកាលពីប៉ុន្មានសប្តាហ៍មុនមែន ប៉ុន្តែលោកនៅតែបញ្ជូនកម្លាំងទ័ពបន្ថែមក្នុងបរិមាណខ្ពស់មួយមកវៀតណាម។ សហរដ្ឋអាមេរិកមានសមាជិកយោធាប្រមាណ ៥១៥,០០០ នាក់នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ ហើយចំនួននេះបានកើនដល់ ៥៣៦,០០០ នាក់នៅរយៈពេលពីរខែបន្ទាប់។<ref>{{Cite book |last1=Littauer |first1=Raphael |last2=Uphoff |first2=Norman |title=The Air War in Indochina |date=1972 |publisher=Beacon Press |isbn=978-0-8131-7369-6 |pages=269 |edition=revised}}</ref> នៅក្នុងមេសា ទោះជាលោកបានបង្រួមទីតាំងទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាមេរិកមកត្រឹមតំបន់ផ្នែកខាងត្បូងនៃវៀតណាមខាងជើងក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែចំនួនគ្រាប់ត្រូវបានកើនឡើងប្រមាណទ្វេដងបើប្រៀបធៀបទៅនឹងចំនួនគ្រាប់ដែលបានទម្លាក់កាលពីខែមីនានៅទូទាំងវៀតណាមខាងជើង។ បើក្រឡេកមកមើលឥណ្ឌូចិនទាំងមូលវិញ ចំនួនគ្រាប់បែកទម្លាក់ដោយអាមេរិកត្រូវបានកើនឡើង។ ចំនួនគ្រាប់ច្រើនបំផុតដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់នៅឥណ្ឌូចិនក្នុងរយៈពេលណាមួយនៃសង្គ្រាមមុនខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ គឺមានប្រមាណ ៩៨,០០០ តោន ហើយនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៨ តួលេខនេះបានកើនដល់ជិត ១១៣,០០០ តោន។<ref>The most detailed and reliable statistics available on the US air war were compiled by USAF Major General Raymond Furlong, and published in {{Cite book |title=Statement of Information, Book XI, Bombing of Cambodia |date=1974 |publisher=U.S. Government Printing Office |pages=90–111 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39076007050714&view=1up&seq=108}}</ref> វៀតណាមគឺជាវិបត្តិបញ្ហាដ៏ក្ដៅគគុកមួយនៅកំឡុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៦៨|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨]]។ លោក[[រីឆាដ និចសុន]] ដែលជាបេក្ខជនគណបក្សសាធារណរដ្ឋ បានឈ្នះការបោះឆ្នោតនេះ ដោយលោកបានបានអះអាងថាខ្លួនលោកគឺមានផែនការសម្ងាត់មួយដើម្បីបិទបញ្ចប់សង្គ្រាម។{{sfn|Hastings|2018|p=515}}<ref>{{Cite book |last=Johns |first=Andrew |title=Vietnam's Second Front: Domestic Politics, the Republican Party, and the War |date=2010 |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-7369-6 |pages=198 }}</ref> ==វៀតណាមនីយកម្ម ឆ្នាំ១៩៦៩–១៩៧២== ===ការគំរាមកំហែងនុយក្លេអ៊ែរ និងការទូត=== លោកនិចសុនបានចាប់ផ្តើមដកទ័ពអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ ដំណើរដកទ័ពនេះត្រូវជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយ "[[វៀតណាមនីយកម្ម]]" ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អាមេរិកក៏បានបង្កើនជំនួយហ្វឹកហ្វឺន និងបច្ចេកទេសបន្ថែមដល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងផងដែរដើម្បីបណ្ដុះសមត្ថភាពរបស់ពួកគេក្នុងការការពារខ្លួនពីវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុង។ ដោយអាមេរិកលែងប្រឡូកប្រយុទ្ធផ្ទាល់បែបនេះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍អេប្រែមស៍ក៏បានបង្វែរមកប្រើយុទ្ធសាស្ត្រកម្ទេចប្រព័ន្ធភស្តុភាររបស់សត្រូវវិញ ក៏ដូចជាបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការបន្ថែមជាមួយភាគីកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។{{sfn|Hastings|2018|p=517}} នៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៩ លោកនិចសុនបានបញ្ជាឱ្យយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ បេ-៥២ ប្រដាប់ដោយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ឱ្យហោះទៅកៀកដែនអាកាសរបស់សូវៀត ដោយយោងតាម[[ទ្រឹស្តីមនុស្សឆ្កួត]] លោកនិចសុនមានបំណងបង្ហាញសូវៀតថាលោកហ៊ានធ្វើគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅវៀតណាម។<ref>{{Cite journal |last1=Sagan |first1=Scott Douglas |last2=Suri |first2=Jeremi |date=16 June 2003 |title=The Madman Nuclear Alert: Secrecy, Signaling, and Safety in October 1969 |id=43692 |journal=International Security |volume=27 |issue=4 |pages=150–183 |doi=10.1162/016228803321951126 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Evans |first=Michael |title=Nixon's Nuclear Ploy |url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB81/index2.htm |access-date=30 March 2026 |website=nsarchive2.gwu.edu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114836/https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB81/index2.htm|archive-date=April 7, 2023}}</ref> ស្របគ្នានោះដែរ និចសុនបានផ្ដើមអ្វីដែលគេហៅថា [[ដេតង់ត៍]] (បន្ថយភាពតានតឹង) ជាមួយនឹងសហភាពសូវៀត និងបាន[[ទំនាក់ទំនងចិន–សហរដ្ឋអាមេរិក|ស្ដារទំនាក់ទំនង]]ជាមួយប្រទេសចិនឡើងវិញ ហើយជាលទ្ធផល ភាពតានតឹងរវាងមហាអំណាចទាំងពីរបានកាត់បន្ថយគួរឱ្យកត់សម្គាល់ និងការប្រកួតប្រជែងខាងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរក៏បានអន់ថយជាងមុនផងដែរ។ ទោះយ៉ាងណា សហភាពសូវៀតនៅតែបន្តបញ្ជូនជំនួយផ្សេងៗដល់វៀតណាមខាងជើងដដែរ។<ref>{{Cite web |title=Foundations of Foreign Policy, 1969-1972 |url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/i/21100.htm |access-date=4 July 2021 |website=Foreign Relations, 1969-1976, Volume I |publisher=U.S. Department of State|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230513100856/https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/i/21100.htm|archive-date=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Van Ness |first=Peter |date=December 1986 |title=Richard Nixon, the Vietnam War, and the American Accommodation with China: A Review Article |journal=Contemporary Southeast Asia |volume=8 |issue=3 |pages=231–245 |jstor=25797906}}</ref> ===យុទ្ធសាស្ត្រសឹកទីក្រុងហាណូយ=== [[File:Vietnampropaganda.png|thumb|upright=.8|ខិត្តបណ្ណឃោសនាដែលជំរុញឱ្យយុទ្ធជន[[វៀតកុង]] និង[[វៀតណាមខាងជើង]]ផ្តាច់ខ្លួនមកចុះចូលជាមួយ[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]]]] នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៩ ហូ ជីមិញបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។<ref>{{Cite news |date=4 September 1969 |title=Ho Chi Minh Dies of Heart Attack in Hanoi |page=1 |work=The Times}}</ref> ភាពបរាជ័យនៃប្រតិបត្តិការតេតបានធ្វើឱ្យជួរយោធាកុម្មុយនីស្តនៅភាគខាងត្បូងងើបតវ៉ានឹងថ្នាក់លើ ជាហេតុនាំឱ្យយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមទីក្រុងហាណូយប្ដូរទិសដៅភ្លាមៗ<ref name="Currey">{{Cite book |last=Currey |first=Cecil B. |title=Victory at Any Cost: The Genius of Viet Nam's Gen. Vo Nguyen Giap |date=2005 |publisher=Potomac Books, Inc. |isbn=978-1-57488-742-6 |page=[{{GBurl|id=jm-jh1_D0I4C|p=272}} 272]}}</ref>{{Rp|២៧២–២៧៤}} ដូចជាការមកប្រកាន់នូវក្បួនយុទ្ធសាស្ត្រសឹកតាមអនុសញ្ញាជាដើម។<ref name=Nguyen/>{{Rp|១៩៦–២០៥}} កងកម្លាំងខ្លួនបានបំបែកទៅជាអង្គភាពតូចៗដើម្បីមានភាពងាយស្រួលក្នុងការចល័ត<ref name=Currey/> ហើយបានចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់គ្រឿងយន្តបន្ថែមគួបផ្សំនឹងកម្លាំងទាហានធម្មតា។<ref name=Currey/>{{Rp|១៨៩}} ===វិបត្តិផ្ទៃក្នុងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក=== [[ចលនាប្រឆាំងសង្គ្រាម|ចលនាប្រឆាំងនឹងសង្គ្រាម]]បានចាប់ផ្ដើមរីកធំឡើងបន្តិចម្តងៗ ហើយក៏ហក់ស្ទុះឡើងកាន់តែខ្ពស់ បន្ទាប់ពីដំណឹងអំពី[[ការសម្លាប់រង្គាលមីឡៃ|​ការ​សម្លាប់​រង្គាល​នៅមីឡៃ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ បានលេចឡើង ដោយក្នុងនោះ ​កង​អង្គភាពអាមេរិក​មួយ​ក្រុមបាន​រំលោភ​និង​សម្លាប់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​វៀតណាមស្លូតត្រង់ប្រមាណ ៥០០ នាក់។{{sfn|Hastings|2018|pp=518–521}} ការធ្លាក់ទឹកចិត្ត និងការមិនគោរពបទបញ្ជាបានចាក់ឬសបណ្ដើរៗនៅក្នុងជួរយោធាអាមេរិក<ref name="Stewart">{{Cite book |last=Stewart |first=Richard |url=https://history.army.mil/books/AMH-V2/AMH%20V2/chapter11.htm |title=American Military History, Volume II, The United States Army in a Global Era, 1917–2003 |date=2005 |publisher=[[មជ្ឈមណ្ឌលកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិកនៃប្រវត្តិសាស្ត្រយោធា|United States Army Center of Military History]] |isbn=978-0-16-072541-8 |access-date=1 April 2026 |archive-date=14 December 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071214153119/http://www.history.army.mil/books/AMH-V2/AMH%20V2/chapter11.htm |url-status=dead }}</ref>{{Rp|៣៤៩–៣៥០}}<ref name="Daddis">{{Cite book |last=Daddis |first=Gregory A. |title=Withdrawal: Reassessing America's Final Years in Vietnam |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-069110-3 |page=[{{GBurl|id=a3QzDwAAQBAJ|pg=PT172}} 172]}}</ref>{{Rp|១៦៦–១៧៥}} ខណៈអត្រារត់ចោលកាតព្វកិច្ចយោធាបានកើនឡើងស្មើបួនដងបើប្រៀបទៅនឹងកម្រិតក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦។<ref name="Heinl">{{Cite journal |last=Heinl |first=Robert D. Jr. |date=7 June 1971 |title=The Collapse of the Armed Forces |url=https://msuweb.montclair.edu/~furrg/Vietnam/heinl.pdf |journal=Armed Forces Journal |access-date=1 April 2026 |archive-date=12 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412060044/https://msuweb.montclair.edu/~furrg/Vietnam/heinl.pdf |url-status=live }}</ref> នៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៩ និងឆ្នាំ១៩៧០ ក្នុងចំណោមអ្នកដែលបានចុះឈ្មោះធ្វើទាហាន ក្នុងនោះមានតែ ២.៥% ប៉ុណ្ណោះដែលបានជ្រើសរើសបម្រើជាទាហានថ្មើរជើង។<ref name=Heinl/> ចំនួនអ្នកចុះឈ្មោះចូល[[កងបណ្តុះបណ្តាលមន្រ្តីបម្រុង]]បានថយចុះពី ១៩១,៧៤៩ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ មកត្រឹម ៧២,៤៥៩ នាក់នៅឆ្នាំ១៩៧១<ref>{{Cite book |last=Sevy |first=Grace |title=The American Experience in Vietnam: A Reader |date=1991 |publisher=University of Oklahoma Press |isbn=978-0-8061-2390-5 |page=[{{GBurl|id=dZg3emyCL6EC|p=172}} 172]}}</ref> និងបានឈានដល់ចំនួនទាបបំផុតគឺ ៣៣,២២០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤<ref>{{Cite news |last=Richard Halloran |date=12 August 1984 |title=R.O.T.C. Booming as Memories of Vietnam Fade |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1984/08/12/us/rotc-booming-as-memories-of-vietnam-fade.html |access-date=1 April 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415124225/https://www.nytimes.com/1984/08/12/us/rotc-booming-as-memories-of-vietnam-fade.html|archive-date=April 15, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ដោយបង្កជាហេតុធ្វើឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកខ្វះថ្នាក់ដឹកនាំបន្តវេនយោធាក្នុងទ្រង់ទ្រាយច្រើននាពេលនោះ។ ===វៀតណាមនីយកម្ម=== {{See also|វៀតណាមនីយកម្ម}} [[File:ARVN and US Special Forces.jpg|thumb|ទាហាននៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង និងកងកម្លាំងពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក ឆ្នាំ១៩៦៨]] ចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៦៩ កងទ័ពអាមេរិកត្រូវបានដកចេញពីតំបន់ព្រំដែនជាមួយវៀតណាមខាងជើង ដែលជាទីប្រយុទ្ធប៉ះគ្នាសកម្ម ហើយបានមកឈរជើងនៅតាមបណ្តោយតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ និងផ្នែកកណ្ដាលនៃប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូងវិញ។ បន្ទាប់ពីត្រូវបានដកចេញពីតំបន់ប្រយុទ្ធសកម្ម ចំនួនទាហានស្លាប់ និងរបួសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ បានធ្លាក់ដល់កម្រិតមួយតិចជាងប្រមាណពាក់កណ្តាលប្រើប្រៀបនឹងឆ្នាំ១៩៦៩។<ref name="upi1970">{{Cite web |title=Vietnamization: 1970 Year in Review |url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1970/Apollo-13/12303235577467-2/#title |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831125343/http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1970/Apollo-13/12303235577467-2 |archive-date=31 August 2011 |website=UPI.com}}</ref> ខណៈដែលកងកម្លាំងអាមេរិកកំពុងដកចេញពីទល់ដែន កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង (ARVN) បានទទួលនូវកាតព្វកិច្ចបន្តប្រតិបត្តិការប្រយុទ្ធនឹងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តដោយផ្ទាល់ក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ ជាហេតុនាំឱ្យទាហានវៀតណាមខាងជើងជាច្រើននាក់បានស្លាប់ និងរបួសរហូតដល់ទៅទ្វេដងនៃចំនួនទាហានអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៩៦៩ ហើយបានបន្តកើនឡើងដល់ទៅបីដងនៅឆ្នាំ១៩៧០។​<ref name="Wiest">{{Cite book |last=Wiest |first=Andrew |title=Vietnam's Forgotten Army: Heroism and Betrayal in the ARVN |date=2007 |publisher=NYU Press |isbn=978-0-8147-9451-7 |pages=[{{GBurl|id=r3dez4JhXUQC|p=124}} 124]–140}}</ref> ក្រោម[[កងកម្លាំងតំបន់វៀតណាមខាងត្បូង|កងកម្លាំងតំបន់]] និង[[កងជីវពលវៀតណាមខាងត្បូង]]ផងដែរ ភូមិស្រុកជាច្រើនបានទទួលនូវសន្តិសុខការពារប្រសើរជាងកាលនៅក្រោមកងកម្លាំងអាមេរិក។<ref name=Wiest/> នៅឆ្នាំ១៩៧០ លោកនិចសុនបានប្រកាសការដកកងទ័ពអាមេរិកបន្ថែមចំនួន ១៥០,០០០ នាក់ ដែលកាត់បន្ថយចំនួនកងទ័ពអាមេរិកឈរជើងនៅវៀតណាមសរុបមកត្រឹម ២៦៥,៥០០ នាក់។<ref name=upi1970/> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ ដដែរ សមាជិកយុទ្ធជនវៀតកុងជិត ៧០% មានប្រភពដើមកំណើតមកពីវៀតណាមខាងជើង ដែលបញ្ជាក់ថា កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងជាច្រើនពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំត្រូវបានបញ្ជូនមកចូលជួរទាហានវៀតកុង។<ref>{{Cite book |last=Porter |first=Gareth |title=Vietnam: The Politics of Bureaucratic Socialism |date=1993 |isbn=978-0-8014-2168-6 |page=26|publisher=Cornell University Press }}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៦៩ និងឆ្នាំ១៩៧១ កងទ័ពវៀតកុង និងកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងមួយចំនួនបានប្ដូរមកប្រើយុទ្ធសាស្ត្រអង្គភាពតូចៗ ជំនួសឱ្យប្រតិបត្តិការវាយលុកគ្របដណ្ដប់ទូទាំងប្រទេស។<ref name=Nguyen/> នៅឆ្នាំ១៩៧១ អូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់បានដកទាហានរបស់ពួកគេចេញទាំងអស់ ខណៈកងទ័ពអាមេរិកត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹម ១៩៦,៧០០ នាក់ ដោយមានថ្ងៃកំណត់ដកទ័ពបន្ថែមចំនួន ៤៥,០០០ នាក់ទៀតត្រឹមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧២។ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានកាត់បន្ថយអង្គភាពគាំទ្រដែរ ហើយនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧១ [[ក្រុមកងកម្លាំងពិសេសទីប្រាំ (សហរដ្ឋអាមេរិក)|ក្រុមកងកម្លាំងពិសេសទីប្រាំ]] ដែលជាអង្គភាពអាមេរិកដំបូងគេដែលបានបញ្ជូនមកវៀតណាម ត្រូវបានដកចេញទាំងស្រុង។<ref name="StantonVOB">{{Cite book |last=Stanton |first=Shelby L. |title=Vietnam order of battle |date=2003 |publisher=Stackpole Books |isbn=978-0-8117-0071-9}}</ref>{{Rp|២៤០}} ===កម្ពុជា=== {{Main|ប្រតិបត្តិការមីនុយ|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីដឹម​ឌៀល|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា}} [[File:Vietconginterrogation.jpg|thumb|upright=.8|ការចាប់សួរចម្លើយជនសង្ស័យ​ជា​វៀតកុង​ម្នាក់​ ដែលត្រូវបាន​ចាប់ខ្លួនកំឡុង​ពេល​វាយប្រហារ​លើ​ទីតាំងឈរជើង​អាមេរិក​មួយ​ក្បែរ​ព្រំដែន​កម្ពុជា]] ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម សីហនុ]]បានប្រកាសពីអព្យាក្រឹត្យភាពប្រទេសកម្ពុជាចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៥៥ មកម៉្លេះ<ref>{{cite journal |last1=Sihanouk |first1=Norodom |title=Cambodia Neutral: The Dictate of Necessity |journal=Foreign Affairs |date=1958 |volume=36 |issue=4 |pages=582–586 |id={{ProQuest|198176909}} |doi=10.2307/20029312 |jstor=20029312 }}</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ព្រះអង្គនៅតែអនុញ្ញាតបណ្ដោយឱ្យវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងប្រើប្រាស់[[កំពង់ផែស្វយ័តក្រុងព្រះសីហនុ|កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ]] និង[[ផ្លូវលំសីហនុ]]ដើម្បីបញ្ជូនកម្លាំងនិងគ្រឿងសព្វាវុធចូលវៀតណាមខាងត្បូង។ នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៩ លោកប្រធានាធិបតីនិចសុនបានបញ្ជាឱ្យបើកយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកសម្ងាត់មួយក្រោមឈ្មោះថា [[ប្រតិបត្តិការមីនុយ]] ដើម្បីកម្ទេចទីតាំងពួកកុម្មុយនីស្តនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា/វៀតណាម។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ ព្រះនរោត្តម សីហនុត្រូវបាន[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០|ទម្លាក់ចេញពីអំណាច]]ដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីនិយមគាំទ្រអាមេរិករបស់ព្រះអង្គគឺលោកសេនាប្រមុខ[[លន់ នល់]] ហើយក្រោយមក លោកលន់ នល់ក៏បានទាមទារឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងទាំងអស់ត្រូវដកខ្លួនចេញពីទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា បើមិនដូច្នោះនឹងត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងយោធាកម្ពុជា។<ref>{{Cite book |last=Sutsakhan |first=S. |url=https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |title=The Khmer Republic at War and the Final Collapse |date=1987 |publisher=United States Army Center of Military History |page=42 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412060055/https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412060055/https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |date=12 មេសា 2019 }}</ref> មិនយូរប៉ុន្មាន លោកលន់ នល់បានបញ្ជាឱ្យចាប់សម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលវៀតណាមនៅកម្ពុជា ដែលបង្កឱ្យផ្ទុះប្រតិកម្មពីរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងនិងខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last1=Lipsman |first1=Samuel |url=https://archive.org/details/fightingfortime00lips/page/145 |title=The Vietnam Experience Fighting for time |last2=Doyle |first2=Edward |date=1983 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=978-0-939526-07-9 |page=[https://archive.org/details/fightingfortime00lips/page/145 145]}}</ref> នៅចន្លោះខែមេសាដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧០ វៀតណាមខាងជើងបានវាយចូលឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជាទៅតាមសំណើស្នើសុំរបស់[[ខ្មែរក្រហម]] ក្រោយការចរចាគ្នាត្រូវរ៉ូវជាមួយលោក[[នួន ជា]]។ ង្វៀន កូថាច់បានរំលឹកថា "នួន ជាបាន​ស្នើសុំជំនួយ ហើយយើងក៏បានរំដោះខេត្តកម្ពុជាចំនួនប្រាំក្នុងរយៈពេលដប់ថ្ងៃ"។<ref>{{cite book |doi=10.4324/9780203790847 |title=Genocide in Cambodia and Rwanda |date=2017 |isbn=978-0-203-79084-7 |editor-first1=Susan E. |editor-last1=Cook |page=54 }}</ref> កងកម្លាំងអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា]]នៅក្នុងខែឧសភា ក្នុងគោលដៅវាយមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមកុម្មុយនីស្ត។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៧១ កងកម្លាំងកម្ពុជាបានផ្ដើម[[ប្រតិបត្តិការចេនឡា ២]] ក្នុងគោលបំណងវាយបណ្ដេញទ័ពវៀតណាមខាងជើង ប៉ុន្តែយ៉ាងណា វាត្រូវបរាជ័យដោយវៀតណាមកុម្មុយនីស្តនៅរក្សាកាន់កាប់តំបន់ព្រំដែន និងបានបំផ្លាញកងកម្លាំងកម្ពុជាក្នុងតំបន់ស្ទើរទាំងអស់។ ការអន្តរាគមន៍របស់អាមេរិកចូលក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានបង្កឱ្យមាន[[បញ្ជីរាយបាតុកម្មប្រឆាំងសង្គ្រាមវៀតណាម|បាតុកម្មតវ៉ា]]ផ្ទុះឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ខណៈឯលោកនិចសុនបានសន្យាថានឹងកាត់បន្ថយសកម្មភាពអាមេរិក។ នៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧០ និស្សិតអាមេរិកចំនួនបួននាក់ត្រូវបានបាញ់សម្លាប់ដោយឆ្មាំជាតិក្នុងកំឡុងបាតុកម្មតវ៉ានៅ[[សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋឃែនត៍]] ដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនអាមេរិកកាន់តែកើតកំហឹងស្អប់រដ្ឋាភិបាលពួកគេ។ ដោយឃើញថារដ្ឋបាលគ្មានប្រតិកម្មអើពើអ្វីនោះ ចលនាប្រឆាំងសង្គ្រាមនៅវៀតណាមក៏ចាប់ផ្ដើមកើនប្រជាប្រិយភាពបន្ថែម។<ref name=Daddis/>{{Rp|១២៨–១២៩}} យ៉ាងណា អាជ្ញាធរអាមេរិកនៅតែបន្តប្រតិបត្តិការទម្លាក់គ្រាប់បែកមកលើកម្ពុជា ដែលគេតែងនិយមហៅថា [[ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីដឹម​ឌៀល]] នោះ។ ===ឡាវ=== {{Main|ប្រតិបត្តិការខូម្មែនដូហាន់ត៍|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩}} ដោយមើល​ឃើញពី​ភាពជោគជ័យ​របស់​កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងនៅ​កម្ពុជា និង​ដើម្បីតេស្តសាកល្បង​​កម្មវិធី​វៀតណាម​នីយកម្មបន្ថែមទៀត​ យោធាវៀតណាមខាងត្បូងក៏បានចាប់ផ្ដើម[[​ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩]] នៅ​កំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧១ ក្នុងគោលដៅវាយបណ្ដាច់​ផ្លូវលំ​ហូជីមិញ។ នេះក៏​ជា​លើកដំបូង​ផង​ដែរ ដែលយោធាវៀតណាមខាងត្បូងបាន​ធ្វើតេស្ត​សាកល្បងប្រើកងកម្លាំង​ប្រដាប់អាវុធ​រួម​របស់ខ្លួន​នៅលើសមរភូមិ។<ref name=Nguyen/>{{Rp|}} ពីរបីថ្ងៃដំបូងៗនៃប្រតិបត្តិកានេះ កងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងបានទទួលជោគជ័យច្រើន ប៉ុន្តែក្រោយមក កម្លាំងរុញប្រយុទ្ធពួកគេក៏ចាប់ផ្ដើមចុះថមថយក្រោយពីទាហានវៀតណាមខាងជើងបានវាយតបបកមកវិញ។ ធៀវបានបញ្ជាឱ្យបញ្ឈប់ដំណើររុញច្រានបន្តទៅមុខទៀត ដែលជាហេតុនាំឱ្យកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវធ្លាក់ក្នុងការឡោមព័ទ្ធដោយកងពលរថពាសដែកវៀតណាមខាងជើង។{{Sfn|Willbanks|2014|p=89}} ធៀវបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងអាកាសវាយប្រហារលើចំណុចបំបែកផ្លូវលំហូជីមិញនៅស្រុកសេពុញរួចចាំដកថយចេញវិញ ថ្វីបើកម្លាំងខ្លួនត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងសត្រូវដែលមានចំនួនច្រើនជាងរហូតដល់ទៅបួនដងក៏ដោយ។ ខណៈពេលកំពុងតែដកថយ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានវាយបកលើកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង ដែលធ្វើឱ្យពួកគេកើតការស្លន់ស្លោ ហើយជាលទ្ធផល ប្រមាណពាក់កណ្តាលនៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានសត្រូវចាប់បាន ឬសម្លាប់ចោល ហើយពាក់កណ្តាលនៃឧទ្ធម្ភាគចក្រវៀតណាមខាងត្បូង/អាមេរិកត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់។ ប្រតិបត្តិការនេះគឺជាបរាជ័យដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយ និងជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពនៅទន់ជ្រាយរបស់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។{{sfn|Karnow|1997|pp=644–645}} ===យុទ្ធនាការវស្សាន-និទាឃរដូវ និងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៧២=== [[File:DRVA.jpg|thumb|សកម្មភាពបាញ់កាំភ្លើងធំដោយកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមសម្ដៅចូលទីតាំងកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងក្បែរក្រុងកនទូម ឆ្នាំ១៩៧២]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧២ វៀតណាមខាងជើងបានប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមអនុសញ្ញាដោយលើកទ័ពប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ និងរថក្រោះរាប់រយគ្រឿង[[យុទ្ធនាការវស្សាន-និទាឃរដូវ|វាយឈ្លានពាន]]ចូលវៀតណាមខាងត្បូង។ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានត្រួតត្រាខេត្តភាគខាងជើងរបស់វៀតណាមខាងត្បូង និងបានវាយចេញពីប្រទេសកម្ពុជាសម្ដៅទៅទីក្រុងសៃហ្គន ដោយគំរាមហែកវៀតណាមខាងត្បូងជាពីរ។ ការប្រយុទ្ធគ្នាត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ និងយ៉ាងស្វិតស្វាញរវាងកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងនិងត្បូង ជាពិសេសនៅ[[សមរភូមិអានលុក]] និង[[សមរភូមិកនទូម|កនទូម]]។{{Sfn|Hastings|2018|p=610-630}} ទោះជាសហរដ្ឋអាមេរិកបានកំពុងដកទ័ពចេញពីវៀតណាមក៏ដោយក៏អាមេរិកនៅតែបន្តផ្ដល់ជំនួយយោធាតាមផ្លូវអាកាសដើម្បីការពារកងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងដែរ ដោយគេច្រើនស្គាល់ជំនួយនោះថា [[ប្រតិបត្តិការឡាញប៊ែខឺរ]]។ នៅទីបំផុត ប្រតិបត្តិការនេះក៏បានផ្អាកបន្ទាប់ពីគេសង្កេតឃើញថាមានចំនួនទាហាននិងជនស៊ីវិលទាំងសងខាងស្លាប់របួសច្រើនពេករហូតដល់ទៅជាង ២០០,០០០ នាក់ឯណោះ។{{sfn|Hastings|2018|pp=606–637}} ដោយឡែក កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកវិញបានចាប់ផ្ដើម[[ប្រតិបត្តិការផុកឃីតម៉ានីយ៍|ប្រតិបត្តិការទម្លាក់មីនសមុទ្រ]]នៅក្បែរកំពង់ផែទីក្រុង[[ហាយហ្វង]]នៅក្នុងខែឧសភាក្នុងគោលបំណងបិទបង្ខាំងផ្លូវផ្គត់ផ្គង់ពីបរទេសចូលវៀតណាមតាមច្រកសមុទ្រ។<ref>{{Cite web |last=magazine |first=Marcelo Ribeiro da Silva, Vietnam |date=2020-01-14 |title=Inside America's daring plan to mine Haiphong Harbor |url=https://www.navytimes.com/news/your-navy/2020/01/14/inside-americas-daring-plan-to-mine-haiphong-harbor/ |access-date=2026-04-22 |website=Navy Times }}</ref> [[File:СВС у обломков сбитого Б-52 в окрестностях Ханоя 23.12.1972 (1).jpg|thumb|ទីប្រឹក្សាយោធាសូវៀតកំពុងត្រួតពិនិត្យកម្ទេចកម្ទីយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកអាមេរិកប្រភេទប៊ី-៥២ ដែលត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់នៅជិតទីក្រុងហាណូយ]] នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ សកម្មភាពយោធារបស់អាមេរិកទាំងឡាយត្រូវបានបញ្ឈប់ ហើយភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាងក៏បានព្រមព្រៀងគ្នាចុះ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមករា។<ref name=Ward/>{{Rp|៥០៨–៥១៣}} កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានបិទបញ្ចប់ការចូលប្រឡូកដោយផ្ទាល់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាម ក៏ដូចជាបង្កើតបទឈប់បាញ់រវាងវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតណាមខាងត្បូង ធានានូវបូរណភាពទឹកដីវៀតណាមក្រោមសន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ អំពាវនាវឱ្យមានការបោះឆ្នោត ឬដំណោះស្រាយនយោបាយរវាង រ.ប.ប. និងវៀតណាមខាងត្បូង អនុញ្ញាតឱ្យទ័ពកុម្មុយនីស្តចំនួន ២០០,០០០ នាក់បន្តឈរជើងនៅទីតាំងពួកគេកាន់កាប់នៃវៀតណាមខាងត្បូង និងយល់ព្រមលើការដោះដូរឈ្លើយសឹក។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះផងដែរបានកំណត់រយៈពេល ៦០ ថ្ងៃដើម្បីឱ្យអាមេរិកដកកម្លាំងខ្លួនចេញទាំងអស់<ref>{{Cite book |last=Church |first=Peter |title=A Short History of South-East Asia |date=2006 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-82181-7 |pages=193–194}}</ref> ហើយទីបំផុតនៅខែមីនា កងកម្លាំងយោធាអាមេរិកទាំងប៉ុន្មានក៏ត្រូវបានដកចេញពីវៀតណាមដូចការកំណត់ពិតមែន។<ref name=Herring/>{{Rp|២៦០}} ==ការចាកចេញរបស់អាមេរិក និងយុទ្ធនាការចុងក្រោយ ឆ្នាំ១៩៧៣–៧៥== [[File:Hanoi-taxi-march1973.jpg|thumb|ឈ្លើយសឹកអាមេរិកដែលទើបតែងបានដោះលែងចេញពីជំរុំឃុំឃាំងវៀតណាមខាងជើង ឆ្នាំ១៩៧៣]] មុននឹងបទឈប់បាញ់ចូលធរមានក្នុងថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ភាគីទាំងពីរបានព្យាយាមវាយដណ្ដើមកាន់កាប់ទឹកដីតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ តែយ៉ាងណា​ ការប្រយុទ្ធគ្នានៅតែបន្តទោះជាបទឈប់បាញ់បានចូលធរមានហើយក្ដី។<ref name=Ward/>{{Rp|៥០៨–៥១៣}} មេដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងបានរំពឹងថាលក្ខខណ្ឌក្នុងបទឈប់បាញ់នឹងផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ឱ្យសាមីខ្លួនមានប្រៀបជាងគូសត្រូវ ប៉ុន្តែទីក្រុងសៃហ្គន ដោយប្រើប្រាស់ជំនួយអាមេរិកដែលបានបញ្ជូនមកនៅមុនពេលបទឈប់បាញ់ បានចាប់ផ្តើមវាយច្រានកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងចេញពីទឹកដីខ្លួនបណ្ដើរៗ។ យោងតាមលោក[[ជិន វ៉ាន់ចា]] ដើម្បីទប់ទល់នឹងវៀតណាមខាងត្បូង វៀតណាមខាងជើងបានរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រចម្បាំងថ្មីនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣។{{sfn|Karnow|1997|pp=672–674}} ដោយគ្មានការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីអាមេរិកទៀត អាជ្ញាធរវៀតណាមខាងជើងបានចាប់ផ្ដើមពង្រឹងពង្រីកផ្លូវលំហូជីមិញ និងរចនាសម្ព័ន្ធភស្តុភារផ្សេងៗទៀត។ ប្រព័ន្ធភស្តុភារនឹងសម្រួលឱ្យវៀតណាមខាងជើងមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកវគ្គឈ្លានពានថ្មីចូលវៀតណាមខាងត្បូង ដែលអាចនឹងប្រព្រឹត្តិទៅនៅកំឡុងរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំ១៩៧៥–៧៦។ លោកវ៉ាន់ចាបានគណនាថា នេះគឺជាឱកាសចុងក្រោយរបស់ហាណូយក្នុងការវាយប្រហារ មុនពេលកងទ័ពសៃហ្គនអាចពង្រឹងហ្វឹកហ្វឺនសមត្ថភាពខ្លួនបាន។{{sfn|Karnow|1997|pp=672–674}} ទីបំផុត វៀតណាមខាងជើងក៏បានបើកប្រតិបត្តិការវាយលុកនោះនៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំ១៩៧៣ ហើយត្រឹមខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ពួកគេបានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីទាំងប៉ុន្មានដែលបានបាត់បង់កាលរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំមុនមកវិញ។ [[File:Victory Central Highlands.jpg|thumb|upright=.8|វិមានរំលឹកអនុស្សាវរីយនៃយុទ្ធនាការ[[បួនម៉ាធួត]]ឆ្នាំ១៩៧៤ បង្ហាញពីការពលីរបស់[[ម៉ុងតាញ៉ា (វៀតណាម)|ទាហានម៉ុងតាញ៉ា]]នៃ[[តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល (វៀតណាម)|តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល]] រួមជាមួយនឹង[[រថក្រោះតេ-៥៤/តេ-៥៥|រថក្រោះតេ-៥៤]]]] នៅវៀតណាមខាងត្បូង ការដកខ្លួនរបស់អាមេរិកនិង[[វិបត្តិប្រេងឆ្នាំ១៩៧៣]] បានរង្គោះរង្គាយសេដ្ឋកិច្ចជាតិខ្លួនដែលទម្លាប់ពឹងលើជំនួយ និងវត្តមានកងទ័ពអាមេរិក។ ក្រោយការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានបណ្តាលឱ្យទាហានវៀតណាមខាងត្បូងចំនួន ៥៥ នាក់បាត់បង់ជីវិត លោកធៀវបានប្រកាសនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ថា សង្គ្រាមត្រូវបានចាប់ផ្តើមឡើងវិញ ហើយកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពលែងមានសុពលភាពតទៀតហើយ។ នៅកំឡុងបទឈប់បាញ់ ចំនួនមនុស្សស្លាប់របួសខាងវៀតណាមខាងត្បូងមានរហូតដល់ទៅ ២៥,០០០ នាក់។<ref>{{Cite web|title=This Day in History 1974: Thieu announces war has resumed|url=http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-announces-war-has-resumed|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120114757/http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-announces-war-has-resumed |archive-date=20 January 2013|access-date=23 April 2026|publisher=History.com}}</ref>{{sfn|Hastings|2018|pp=683}}{{Rp|៦៨៣}} លោក[[ជេរ៉ល់ដ៍ ហ្វដ]]បានឡើងកាន់អំណាចជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកនៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៤ ហើយក្រោមរដ្ឋបាលលោក សភាអាមេរិកបានសម្រេចកាត់បន្ថយជំនួយហិរញ្ញវត្ថុដល់វៀតណាមខាងត្បូងពី ១ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកក្នុងមួយឆ្នាំ មកត្រឹម ៧០០ លានដុល្លារអាមេរិក។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ សភាក៏បានបោះឆ្នោតអនុម័តលើការរឹតបន្តឹងជំនួយមូលនិធិទាំងឡាយជាដំណាក់ៗនៅពេញមួយឆ្នាំ១៩៧៥ ក្នុងគោលដៅកាត់ផ្តាច់ជំនួយមូលនិធិទាំងស្រុងនៅឆ្នាំ១៩៧៦។{{sfn|Hastings|2018|p=686}} ភាពជោគជ័យពីយុទ្ធនាការវាយលុកក្នុងរដូវប្រាំងឆ្នាំ១៩៧៣–៧៤ បានជម្រុញឱ្យវ៉ាន់ចាធ្វើដំណើរទៅហាណូយនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៤ ដើម្បីសុំស្នើកម្លាំងទ័ពបន្ថែមសម្រាប់បើកការវាយលុកកម្រិតធំជាងនេះនៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំបន្ទាប់។ នៅក្នុងដំណើរទៅទីក្រុងហាណូយ លោកវ៉ាន់ចាបានកត់សម្គាល់ពីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវប្រសើរនិងធំជាងមុន ដែលជាទិដ្ឋភាពខុសពីមុនឆ្ងាយ ពោលកាលដែលផ្លូវលំហូជីមិញធ្លាប់ឆ្លងកាត់ឡើងចុះភ្នំនិងព្រៃក្រាស់ៗ។{{sfn|Karnow|1997|p=676}} សំណើលោកវ៉ាន់ចាត្រូវបានទទួលយកដោយលេខាបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមគឺលោកឡេ​ ស៊ួន។ ផែនការវាយលុកថ្មីរបស់វ៉ាន់ចានឹងផ្ដើមចេញពីប្រទេសកម្ពុជាចូលទៅក្នុង[[ខេត្តភឿកឡុង]]។ ការវាយប្រហារនេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាភស្តុភារ វាស់ស្ទង់ប្រតិកម្មរបស់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង និងកំណត់ថាតើសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងត្រឡប់មកវិញឬអត់។{{sfn|Hastings|2018|pp=685–690}} នៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៤ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបាន[[សមរភូមិភឿកឡុង|វាយចូលខេត្តភឿកឡុង]] ហើយទីរួមខេត្តភឿកប៊ិញក៏បានដួលរលំនៅថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ហ្វដបានខិតខំស្នើសុំសភាឱ្យអនុញ្ញាតបើកថវិកាដើម្បីជួយនិងផ្គត់ផ្គង់ដល់វៀតណាមខាងត្បូងឡើងវិញ<ref name="Ford asks for additional aid">{{Cite news |title=Ford asks for additional aid |work=history.com |url=https://www.history.com/this-day-in-history/ford-asks-for-additional-aid |url-status=dead |access-date=23 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180811232207/https://www.history.com/this-day-in-history/ford-asks-for-additional-aid |archive-date=11 August 2018}}</ref> ប៉ុន្តែសភាបានបដិសេដ។<ref name="Ford asks for additional aid"/> ល្បឿនរហ័សនៃភាពជោគជ័យនេះបាននាំឱ្យការិយាល័យនយោបាយវៀតណាមកុម្មុយនីស្តវាយតម្លៃពីស្ថានភាពសង្គ្រាមឡើងវិញ។ ក្នុងនោះ ពួកគេបានសម្រេចថាប្រតិបត្តិការនៅតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាលនឹងត្រូវប្រគល់ឱ្យលោកឧត្តមសេនីយ៍វ៉ាន់ ទៀនស៊ុងទទួលរ៉ាប់រង ហើយទីក្រុង[[លៃគូ]]គួរត្រូវវាយកាន់កាប់ឱ្យបានឆាប់ៗតាមតែអាចធ្វើបាន។<ref>{{Cite book |last1=Dougan |first1=Clark |title=The Vietnam Experience The Fall of the South |last2=Fulgham |first2=David |publisher=Boston Publishing Company |year=1985 |isbn=978-0-939526-16-1 |page=22}}</ref> នៅដើមឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងមានកាំភ្លើងធំច្រើនជាងខាងជើងដល់ទៅបីដង ព្រមទាំងរថក្រោះនិងរថពាសដែកច្រើនជាងកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមប្រមាណពីរដង។ តែយ៉ាងណា កំណើនតម្លៃប្រេងខ្ពស់មានន័យថាអាវុធទាំងនេះគឺមិនអាចប្រើប្រាស់បានពេញលេញនោះទេ។ លើសពីនេះ ដោយសារគោលនយោបាយវៀតណាមនីយកម្ម កងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវប្រឈមនឹងកង្វះគ្រឿងបន្លាស់ និងក្រុមបច្ចេកទេសផ្សេងៗសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងនោះ។<ref name=Stewart/>{{Rp|៣៦២–៣៦៦}} ===យុទ្ធនាការ ២៧៥=== {{See also|យុទ្ធនាការវស្សានរដូវឆ្នាំ១៩៧៥|សមរភូមិបួនម៉ាធួត|យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង}} នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៥ លោកទៀនស៊ុងបានផ្ដើមយុទ្ធនាការ ២៧៥ ដែលត្រូវជាការវាយលុកមានកំណត់ចូលទៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល ដោយមានការគាំទ្រពីកងរថក្រោះ និងកាំភ្លើងធំធុនធ្ងន់។ គោលដៅចម្បងនៃយុទ្ធនាការនេះគឺ[[សមរភូមិបួនម៉ាធួត|កាន់កាប់ក្រុងបួនម៉ាធួត]]។ ការកាន់កាប់ទីក្រុងនេះគឺប្រៀបបានដូចជាបើកទ្វារឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបន្តយុទ្ធនាការពួកគេចូលទៅត្រួតត្រាទីរួមខេត្តលៃគូ និងផ្លូវផ្សេងៗទៅតំបន់ឆ្នេរអញ្ចឹង។<ref name=Tucker/>{{Rp|}} លោកធៀវបានប្រែមកអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រ "ស្រាលលើ ធ្ងន់ក្រោម" ពោលលោកបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងខ្លួនដកថយពីតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងទីតាំងផ្សេងៗដែលពិបាកការពារ។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងភាគច្រើនដែលព្យាយាមរត់ដកថយ បានបន្សល់ទុកនូវអង្គភាពតូចៗនៅបន្តឈរប្រយុទ្ធតតាំងនឹងសត្រូវ។ នាយឧត្តមសេនីយ៍វៀតណាមខាងត្បូងឈ្មោះភូបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងខ្លួនបោះបង់ក្រុងលៃគូ និងកនទូមចោល ហើយដកថយទៅតំបន់ឆ្នេរវិញ។{{sfn|Hastings|2018|pp=693–694}} នៅថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ធៀវបានផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រមួយចំនួនដោយបញ្ជាឱ្យដាច់ខាតត្រូវតែការពារទីក្រុងហ្វេ ដែលត្រូវជាទីប្រជុំជនវៀតណាមធំបំផុតទីបីនៅកាលនុះ។ នៅថ្ងៃទី២២ ខែមីនា កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានបើក[[យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង|ការវាយប្រហារលើទីក្រុងហ្វេ]] ដែលជាហេតុបង្ខំឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលជាច្រើនរត់ទៅផ្ដុំគ្នានៅអាកាសយានដ្ឋាន និងកំពង់ផែក្រុងដោយសង្ឃឹមថាពួកគេនឹងអាចចាកចេញរួច។ នៅពេលដែលកម្លាំងការពារទីក្រុងហ្វេបានរលំ កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានបង្វែរមកផ្តោលលើទីក្រុងដាណាងម្តងដោយបានបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់រ៉ុក្កែតជាច្រើនចូលក្រុង និងព្រមទាំងអាកាសយានដ្ឋានផង។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា កងទ័ពកុម្មុយនីស្តចំនួន ៣៥,០០០ នាក់បានត្រៀមខ្លួនប្រុងប្រៀបវាយប្រហារជាយក្រុងដាណាង។ នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង ដែលគ្មានមេបញ្ជាការដឹកនាំចំនួន ១០០,០០០ នាក់បានទម្លាក់អាវុធចុះចាញ់ ខណៈកងទ័ពកុម្មុយនីស្តបានសម្រុកចូលទីក្រុងដាណាងជាក្បួនៗ។ ក្រោយក្រុងហ្វេនិងដាណាងបានដួលរលំ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបាត់បង់តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងខេត្តភាគខាងជើងទាំងអស់ទៅពួកកុម្មុយនីស្ត។{{sfn|Hastings|2018|pp=699–700}} ===យុទ្ធនាការវាយបកចុងក្រោយដោយវៀតណាមខាងជើង=== {{Further|topic=យុទ្ធនាការវាយបកចុងក្រោយរបស់វៀតណាមខាងជើង សូមមើល|យុទ្ធនាការហូជីមិញ}} {{See also|សមរភូមិស៊ួនឡុក}} [[File:18thARVNsoldiersatxuanloc by Dirck Halstead.jpg|thumb|ទាហានវៀតណាមខាងត្បូងកំឡុង[[សមរភូមិស៊ួនឡុក]], មេសា ១៩៧៥]] បន្ទាប់ពីពាក់កណ្ដាលនៃទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត​ ការិយាល័យ​នយោបាយ​វៀតណាមខាងជើងក៏បាន​បញ្ជា​ឱ្យ​ទៀនស៊ុងបើក​វគ្គ​វាយលុក​ចុងក្រោយ។ គោលដៅក្នុងគម្រោង[[យុទ្ធនាការ​ហូជីមិញ​]]គឺធ្វើយ៉ាងណាត្រូវវាយដណ្តើម​កាន់កាប់ទីក្រុង​សៃហ្គន​ឱ្យបាននៅមុន​ថ្ងៃទី១ ខែឧសភា។ ក្រោយទទួលបានជ័យជម្នះជាប់ៗគ្នាកន្លងមក កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបន្ត​​រុញចូលកាន់កាប់ទីក្រុង[[​ញ៉ាត្រាង]] [[កាំរ៉ាញ]] និង[[ដាឡាត]]។{{sfn|Hastings|2018|pp=702–704}} នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា កងពលធំនៃកម្លាំងកុម្មុយនីស្តចំនួនបីបានវាយលុកស្រុក[[ស៊ួនឡុក]] ដែលមានចម្ងាយ ៦៤ គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងសៃហ្គន។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងបានប្រឹងប្រែងការពារយ៉ាងស្វិតស្វាញ ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ពួកគេត្រូវបង្ខំដកថយទៅសៃហ្គនវិញ។{{sfn|Hastings|2018|pp=704–707}} លោកធៀវបានលាលែងពីតំណែងដោយទឹកមុខក្រៀមក្រំនិងទឹកភ្នែកសស្រាក់សស្រាំ ដោយថ្លែងថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានផិតក្បត់នឹងវៀតណាមខាងត្បូង។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ធៀវបានបន្ថែមទៀតថា លោកឃីស៊ីងហ្គ័របានបោកបញ្ឆោតឱ្យលោកព្រមចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ដោយសន្យានឹងផ្តល់ជំនួយយោធា ដែលមកទល់ពេលនេះគឺគ្មានបានផ្លែផ្កាអ្វីសោះឡើយ។ បន្ទាប់ពីធៀវបានផ្ទេរអំណាចទៅឱ្យ[[ជិន វ៉ាន់ហឿង]]នៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា លោកក៏បានចាកចេញទៅ[[តៃវ៉ាន់]]។{{sfn|Hastings|2018|p=714}} នៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ បន្ទាប់ពីសភាបានបដិសេដកញ្ចប់ជំនួយថវិកាចំនួន ៧២២ លានដុល្លារសម្រាប់វៀតណាមខាងត្បូង លោកប្រធានាធិបតីហ្វដបានថ្លែងសុន្ទរកថាតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ថា សង្គ្រាមនៅវៀតណាមបានបិទបញ្ចប់ហើយ ចំណែកឯជំនួយអាមេរិកក៏លែងមានទៀតដែរ។<ref>{{Cite web |last=Finney |first=John W. |date=12 April 1975 |title=Congress Resists U.S. Aid In Evacuating Vietnamese |url=https://www.nytimes.com/1975/04/12/archives/congress-resists-us-aid-in-evacuating-vietnamese-congress-resists.html |access-date=24 April 2026 |website=The New York Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409033130/https://www.nytimes.com/1975/04/12/archives/congress-resists-us-aid-in-evacuating-vietnamese-congress-resists.html|archive-date=April 9, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=Transcript of speech by President Gerald R. Ford - April 23, 1975 |url=https://digitallibrary.tulane.edu/islandora/object/tulane%3A75293 |access-date=24 April 2026 |publisher=Tulane University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409183152/https://digitallibrary.tulane.edu/islandora/object/tulane:75293|archive-date=April 9, 2023}}</ref> នៅចុងខែមេសា កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបែកជួររលំស្ទើរទាំងអស់លើកលែងតែនៅតំបន់[[ដីសណ្តមេគង្គ]] ខណៈជនភៀសសឹកជាច្រើននាក់បានរត់មកប្រមូលផ្ដុំនៅប៉ែកខាងត្បូងប្រទេស។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់បានចូលឡោមព័ទ្ធទីក្រុងសៃហ្គន ខណៈកងការពារវៀតណាមខាងត្បូងមានត្រឹមតែប្រមាណ ៣០,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ដើម្បីពន្លឿនការចូលកាន់កាប់ក្រុង កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបាញ់គ្រាប់ផ្លោងចូលក្នុង[[អាកាសយានដ្ឋានតានសូនណាត្ត|អាកាសយានដ្ឋានតាន់សឺនញ៉ាត់]] ជាហេតុបង្ខំឱ្យវាបិទទ្វារ ក៏ដូចជាកាត់ផ្ដាច់មធ្យោបាយចាកចេញរបស់ប្រជាជនស៊ីវិលផងដែរ។{{sfn|Hastings|2018|p=716}} ===ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន=== {{Main|ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍}} ==ចំណារពន្យល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== ===អាគតដ្ឋាន=== {{reflist}} argb07zbrqhx3j2suoz1wmci577ycor 0 25762 334656 331783 2026-04-24T04:31:34Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 334656 wikitext text/x-wiki [[File:Entraves esclave.jpg|thumb|នេះ​ជា​ច្រវាក់​ដែលគេ​បាន​ប្រើ ដើម្បី​ឃាត់​មិន​ឲ្យ​ទាសករ​លួច​រត់]] '''ទាសភាព''' (ហៅ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា ''ភាព​ជា​ខ្ញុំគេ'') គឺ​ជា​ប្រព័ន្ធ​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ។ នៅ​ក្នុង​នោះ មនុស្ស​មួយ​ចំនួន​ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​ការ​ដោយ​គ្មាន​ប្រាក់​កម្រៃ។ មនុស្ស​ទាំង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា​ទាសករ។ មាន​ភស្តុតាង​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ទាសភាព​បាន​កើត​ឡើង​មុន​គេ​កត់ត្រា​ក្នុង​សៀវភៅ​ទៅ​ទៀត។ ទាសភាព​មាន​ច្រើន​ប្រភេទ​ផ្សេងៗ​ពី​គ្នា ហើយ​បាន​កើត​មាន​នៅ​ស្ទើរ​តែ​គ្រប់​វប្បធម៌និង​ទ្វីប​នានា។<ref name=Slavery>[http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156 Historical survey > Slave-owning societies]. ''Encyclopædia Britannica.''</ref> នៅ​តាម​បណ្ដា​សង្គម​មួយ​ចំនួន គេ​បាន​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ច្បាប់​ស្ដី​ពី​ទាសភាព ហើយ​ពេល​ខ្លះ​គេ​បាន​បង្កើត​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ​លើ​ទាសភាព​នោះ។ នៅ​ក្នុង​កំឡុង​សតវត្ស​ទី២០​នេះ ប្រទេស​ស្ទើរ​តែ​ទាំង​អស់​បាន​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ច្បាប់​ហាម​ប្រាម​ទាសភាព។ សេចក្ដី​ប្រកាស​ជា​សាកល​ស្ដី​ពី​សិទ្ធិ​មនុស្ស បាន​និយាយ​ថា ទាសភាព​គឺ​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​ទេ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ទាសភាព​នៅ​តែ​បន្ត​កើត​មាន​ឡើង​ក្នុង​ទម្រង់​ផ្សេងៗ​ក្នុង​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន។<ref name="BBC Millions 'forced into slavery'">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/2010401.stm BBC Millions 'forced into slavery']</ref> គេ​មិន​បាន​ផ្ដល់​សិទ្ធិ​ណា​មួយ​ដល់​ទាសករ​នោះ​ទេ។ == ទាសភាព​បច្ចុប្បន្ន == មនុស្ស​នៅ​តែ​បន្ត​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ទាសករ​នៅ​ភាគ​ខ្លះ​នៃ​ពិភពលោក ជា​ពិសេស​នៅ [[អាស៊ីខាងត្បូង]] និង [[អាព្រិច]]។ ទាសភាព​នៅ​មាន​តិច​តួច​ក្នុង [[ប្រទេសអភិវឌ្ឍ]] នេះ​ក៏​ព្រោះ​តែ​ការ​អនុវត្ត​ច្បាប់​របស់​គេ​មាន​ភាព​ល្អ​ប្រសើរ។<ref name="BBC Millions 'forced into slavery'"/> គេ​បាន​ផ្លាស់​ប្ដូរ​វិធី​ដែល​ធ្លាប់​បាន​ប្រើ​ពី​មុន​មក។ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ទាសករ​អាច​នឹង​ត្រូវ​ធ្វើ​ការ ដើម្បី​របស់​មួយ​ចំនួន​ដូច​ជា​បំណុល​ជាដើម (ជា​ឧទាហរណ៍៖ ទាសករ​ត្រូវ​ធ្វើការ​ដើម្បី​សង​បំណុល​)។ ជន​រង​គ្រោះ​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​គេ​គម្រាម​ថា គ្រួសារ​គេ​នឹង​មាន​គ្រោះ​ថ្នាក់ ប្រសិន​បើ​គេ​រាយការណ៍​ទៅ​ម្ចាស់​ទាសករ។ ទាសករ​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ខំ​ឲ្យ​ធ្វើ​ការ​នៅ​ក្នុង​ស្រុក។ ហើយ​នៅ​ក្នុង​ករណី​ខ្លះ​ទៀត គ្រួសារ​ពួក​គេ​បាន​លក់​គេ​ទៅ​ម្ចាស់​ទាសករ។ ទាសករ​ខ្លះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ជួញ​ដូរ​ពី​កន្លែង​មួយ​ទៅ​កន្លែង​មួយ​ទៀត​នៅ​លើ​ពិភព​លោក។ ការ​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ពេស្យាចារ​លើ​ក្មេង​ស្រី និង​ស្ត្រី ក៏​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ចូល​ជា​ប្រភេទ​ទាសភាព​ដែរ។ ទម្រង់​ទាសភាព​មួយ​ដែល​នៅ​តែ​បន្ត​កើត​មាន​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​គឺ ការ​រំលោភ​លើ​ពលកម្ម​កុមារ។ កុមារ​មួយ​ចំនួន​ត្រូវ​ធ្វើការ​នៅ​ក្នុង​ស្ថានីយ​រ៉ែ ​ឬ​ក្នុង​ចម្ការ ឬ​ពួក​គេ​ត្រូវ​ចូល​ក្នុង​សមរភូមិ ដោយ​គ្មាន​ប្រាក់​ចំណូល។ ការសិក្សា​មួយ​បាន​និយាយ​ថា​មាន​មនុស្ស​ប្រមាណ ២៧​លាន​នាក់ (ប៉ុន្តែ​តាម​ការ​សិក្សា​ដទៃ​បាន​លើក​ឡើង​ថា​អាច​នឹង​មាន​ដល់ ២០០​លាន​នាក់​) ដែល​កំពុង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ទាសភាព​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។<ref>Kevin Bales, ''Disposable People''</ref> === បណ្ដា​ប្រទេស === [[File:Slavecontract doc.jpg|thumb|250px|left|Slave contract [[Lima]]/[[Peru]] 13/10/[[1794]]]] ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​នៅ​មាន​ទាសភាព​នៅ​ឡើយ ដូច​ជា​អាព្រិច មជ្ឈិមបូព៌ា និង​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង។<ref name="antislaverysociety">{{cite web |url=http://www.anti-slaverysociety.org/slavery.htm |title=Does Slavery Still Exist? |accessdate=2008-01-04 |last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher=Anti-Slavery Society |archive-date=2018-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808135831/http://www.anti-slaverysociety.org/slavery.htm |url-status=dead |archivedate=2018-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180808135831/http://www.anti-slaverysociety.org/slavery.htm }}</ref> នៅ​រដូវ​ក្ដៅ​ឆ្នាំ​២០០៧ គេ​បាន​រក​ឃើញ​ថា​មនុស្ស ៥៧០ នាក់ ជា​ទាសករ​នៅ​ឡ​ឥដ្ឋ​ប្រទេស​ចិន។<ref name="brickkiln">{{cite news |first= |last= |authorlink= |coauthors= |title=Convictions in China slave trial |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/6902459.stm |work= |publisher=BBC |date=July 17, 2007 |accessdate=2008-01-04 }}</ref> ក្នុង​នោះ​មាន ៦៩ នាក់​គឺ​ជា​កុមារ។<ref>{{cite news |first=Zhu |last=Zhe |authorlink= |coauthors= |title=More than 460 rescued from brick kiln slavery |url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-06/15/content_894802.htm |work= |publisher=''China Daily'' |date=June 15, 2007 |accessdate=2008-01-04 }}</ref> រដ្ឋាភិបាល​ចិន​បាន​ឲ្យ​កម្លាំង​ប៉ូលិស ៣៥០០០នាក់​ត្រួត​ពិនិត្យ​មើលឡឥដ្ឋ នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង​ប្រទេស​ចិន ដើម្បី​រក​មើល​ទាសករ ហើយ​បាន​បញ្ជូន​អ្នក​គ្រប់គ្រង​ឡឥដ្ឋ​ទាំង​នោះ​ទៅ​ពន្ធនាគារ និង​កាត់​ទោស​មេការ​ឡឥដ្ឋ​ម្នាក់​រហូត​ដល់​ស្លាប់ ដោយ​សារ​គេ​បាន​សម្លាប់​កម្មករ​ម្នាក់។<ref name="brickkiln"/> នៅ Mauritania គេ​បាន​ប្រមាណ​ថា​បុរស ៦សែន​នាក់, ស្ត្រី​និង​កុមារ ដែល​ស្មើ​នឹង ២០ភាគ​រយ​នៃ​ប្រជាជន​សរុប គឺ​ជា​ទាសករ ហើយ​ពួក​គេ​ភាគច្រើន​ប្រើ​កម្លាំង​ពលកម្ម​ទាំង​អស់។<ref>{{Cite web |url=http://www.saiia.org.za/index.php?option=com_content&view=article&id=635:mauritaniamadeslaveryillegallastmonth&catid=62:governance-a-aprm-opinion&Itemid=159 |title=Mauritania made slavery illegal last month |access-date=2014-02-28 |archivedate=2010-11-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101121020916/http://www.saiia.org.za/governance-and-aprm-opinion/mauritania-made-slavery-illegal-last-month.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1458_abolition/page4.shtml The Abolition season on BBC World Service]</ref> ទាសភាព​នៅ Mauritania ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ថា​ខុស​ច្បាប់​នៅ​ខែ​សីហា ឆ្នាំ​២០០៧។<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6938032.stm Mauritanian MPs pass slavery law]</ref> នៅ នីហ្សេរីយ៉ា ក៏​មាន​ទាសភាព​ច្រើន​ដែរ។ ការ​សិក្សា​មួយ​បាន​រកឃើញ​ថា ប្រជាជន​នីហ្សេរីយ៉ា​ប្រមាណ ៨សែន​នាក់​គឺ​ជា​ទាសករ ដែល​ស្មើ​ទៅ​នឹង ៨ភាគរយ​នៃ​ប្រជាជន​សរុប​។<ref>[http://abcnews.go.com/International/Story?id=813618&page=1 The Shackles of Slavery in Niger]</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/from_our_own_correspondent/4250709.stm Born to be a slave in Niger]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1357_slavery_today/page3.shtml BBC World Service | Slavery Today]</ref> [[Child slavery]] has commonly been used when making [[cash crop]]s and [[mining]]. ជា​ទូទៅ ទាសភាព​កុមារ​ត្រូវបាន​ប្រើ​នៅ​ពេល​ធ្វើ​ដំណាំ​សាច់​ប្រាក់ (cash crop) និង​ក្នុង​ស្ថានីយ​រ៉ែ។ យោង​ទៅ​តាម​នាយកដ្ឋាន​រដ្ឋ​នៃ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​ឲ្យ​ដឹងថា កុមារ​ច្រើន​ជាង ១០៩០០០នាក់ បាន​ធ្វើ​ការ​នៅ​ក្នុង​ចម្ការ​កាកាវ​តែ​ម្នាក់​ឯង​នៅ កូឌីវ័រ ​) នៅ​ក្នុង 'ទម្រង់​ធ្ងន់ធ្ងរ​បំផុត​នៃ​ពលកម្ម​កុមារ "នៅ​ឆ្នាំ 2002 ។</ref> == គោល​នយោបាយទាសភាព == [[File:Jean-Léon Gérôme - Vente d'esclaves à Rome, 1884.jpg|thumb|''ការ​ដេញថ្លៃ​ទាសករ​នៅ​រ៉ូម'', គូរ​ដោយ [[Jean-Léon Gérôme]]]] ពួក​គេ​ទទួល​បានប្រាក់​កម្រៃ​ចាប់​ពី ៤០ដុល្លារ​អាមេរិកនៅ​ប្រទេស​ម៉ាលី សម្រាប់​កម្មករ​វ័យ​ជំទង់។ គេ​អាច​ជួញដូរ​ស្ត្រី​ក្មេង ឬ​កុមារី​ម្នាក់ បាន​តម្លៃ ១០០០ ដុល្លារ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​។<ref>Slavery Today. ed. Auriana Ojeda. Greenhaven Press 2004.</ref> នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨០ គេ​អាច​ជួញដូរ​ទាសករ​នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​តម្លៃ ១០០០ដុល្លារ​អាមេរិក - ហើយ​បច្ចុប្បន្ននេះ​ប្រហែល ២៥៨០០​ដុល្លារ​អាមេរិក។ នៅ​ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០០៦ អង្គការ​ពលកម្ម​អន្តរជាតិ​បាន​ថ្លែង​ថា ខ្លួន​នឹង​កាត់​ទោស​សមាជិក​ក្រុម​ប្រឹក្សា​យោធា​ដែល​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា នៅ​ឯ​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ ក្រោម​បទ "ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ប្រឆាំង​មនុស្ស​ជាតិ" ។ នេះ​ក៏​ព្រោះ​តែ​ពួក​យោធា​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ធ្វើ​ពលកម្ម​ទាំង​បង្ខំ។<ref>{{cite news |url=http://in.today.reuters.com/news/newsArticle.aspx?type=worldNews&storyID=2006-11-16T163442Z_01_NOOTR_RTRJONC_0_India-276537-1.xml&archived=False |title=ILO seeks to charge Myanmar junta with atrocities |publisher=Reuters |date=[[2006-11-16]] |accessdate=2006-11-17 }}{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.reuters.com/article/asiaCrisis/idUSL14863912 ILO asks Myanmar to declare forced labour banned]</ref>អង្គការ​ពលកម្ម​អន្តរជាតិ​បាន​និយាយ​ថា មនុស្ស​ប្រមាណ​៨​សែន​នាក់ ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ខំ​ឲ្យ​ធ្វើ​យ៉ាង​ដូច្នេះ។<ref>{{Cite web |url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/GC29Ae02.html |title=ILO cracks the whip at Yangon |access-date=2014-02-28 |archive-date=2017-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171119044024/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/GC29Ae02.html |url-status=dead |archivedate=2017-11-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171119044024/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/GC29Ae02.html }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.suntimes.com/news/world/926083,thailand050108.article |title=Critics: Myanmar biofuel drive uses forced labor |access-date=2014-02-28 |archive-date=2010-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101204150428/http://www.suntimes.com/news/world/926083,thailand050108.article |url-status=dead |archivedate=2010-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101204150428/http://www.suntimes.com/news/world/926083,thailand050108.article }}</ref> == ការ​បញ្ឈប់​ទាសភាព == សកម្មភាព​មួយ​ដែល​គេ​ហៅ​ថា "ការ​បំបិទ​និយម" ឬ​ជា​ភាសាអង់គ្លេស Abolitionism បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​កាន់​សាសនា​គ្រិស្ត​នៅ​សតវត្ស​ទី១៨ ដើម្បី​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​ទាសភាព។ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៣៣ ចក្រភព​អង់គ្លេស បាន​បញ្ឈប់​ទាសភាព ហើយ​មាន​ប្រទេស​ប៉ុន្មាន​ទៀត​បាន​ធ្វើ​តាម។ នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ការ​ខ្វែង​គំនិត​គ្នា​លើ​ទាសភាព បាន​នាំ​ឲ្យ​កើត​មាន​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​អាមេរិក និង​សេចក្ដី​ប្រកាស​រួចផុត​ពី​អាណាព្យបាល (Emacipation Proclamation)។ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦៥ ទាសករ​ទាំង​អស់​ត្រូវ​បាន​ដោះលែង ពេល​ដែល​ប្រទេស​លោក​ខាង​ជើង​បាន​ឈ្នះ ហើយ​ប្រទេស​ជា​ច្រើន​បាន​បន្ត​បំបាត់​ទាសភាព​ចេញ​ពី​ប្រទេស​របស់​ខ្លួន។ ពលកម្ម​ដោយ​បង្ខំ​នៅ​តែ​បន្ត​កើត​មាន​ឡើង ទោះ​បី​ខុស​ទៅ​នឹង​ច្បាប់​ក៏ដោយ ហើយ​វា​ក៏​កើត​ឡើង​ក្រោម​រូបភាព​ផ្សេងៗ​ដែល​ច្បាប់​នៅ​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​មិន​បាន​ចាត់ទុក​ថា​ជា​ទាសភាព។ [[File:Cicatrices de flagellation sur un esclave.jpg|right|thumb|upright|ទាសករ​ម្នាក់​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ទារុណកម្មយ៉ាង​វេទនា។]] == មនុស្ស​ល្បី​ល្បាញ​ដែល​ធ្លាប់​ជា​ទាសករ == * [[Aesop]] circa 6th century BC * [[Spartacus]] (died 71 BC) * [[Epictetus]] (about AD 55 - AD 125) * [[Pope Callixtus I]] (died AD 222) * [[Saint Patrick]] (circa AD 387-461) * [[Olaudah Equiano]] (circa 1745-1790) * [[George John Scipio Africanus]] (1763-1834) * [[Denmark Vesey]] (circa 1767-1822) * [[Sojourner Truth]] (circa 1797-1883) * [[Dred Scott]] (circa 1799-1845) * [[Nat Turner]] (1800-1831) * [[Frederick Douglass]] (circa 1812-1895) * [[Harriet Tubman]] (1820-1913) * [[Booker T. Washington]] (1856-1915) == ឯកសារ​យោង== {{reflist|2}} {{commonscat|ទាសភាព}} [[Category:ទាសភាព|*]] dwwshxh7ltwlqvbainvsie9g27zyc1t 0 51890 334664 316384 2026-04-24T09:33:08Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 334664 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint|name=ម៉ាកុសដំណឹងល្អ|birth_date={{ប្រហែល|ឆ្នាំ១២ នៃគ.ស}}|birth_place=[[Cyrene, Libya|ស៊ីរ៉ែន]], [[ក្រេត និង ស៊ីរ៉ែន]], [[ចក្រភពរ៉ូម]]<br/>(according to Coptic tradition)<ref name=cocn>{{cite web | title=St. Mark The Apostle, Evangelist | publisher=Coptic Orthodox Church Network| url= http://www.copticchurch.net/topics/synexarion/mark.html| access-date = November 21, 2012}}</ref>|death_date={{ប្រហែល|ឆ្នាំ៦៨}} (ចាស់ {{ប្រហែល|ឆ្នាំ៥៦}})|death_place=[[អាឡិចសាន់ឌ្រី]], [[អេស៊ីព (ខេត្តរ៉ូម)|អេស៊ីព]], ចក្រភពរ៉ូម|image=Frans Hals 085.jpg|imagesize=|caption=''[[St Mark (Hals)|សន្តម៉ាកុស ]]'' ដោយ [[ហ្វ្រង់ ហាល]] (១៦២៥)|titles=អ្នកផ្សាយដំណឹងល្អ, ទុក្ករបុគ្គល|feast_day=* ២៥មេសា ([[Catholic Church|កាតូលិក]], វិហារអង់គ្លីកង់, និង [[ គ្រិស្តអូស្សូដក់ខាងកើត]] [[ប្រតិទិនជូលៀន]] ឆ្នាំ) * [[Parmouti 30 (គ្រិស្តអូស្សូដក់ Coptic)|៣០ Parmouti]] ឬ ៨មេសា ([[គ្រិស្តអូស្សូដក់ Coptic]] និង [[គ្រិស្តអូស្សូដក់ខាងកើត]] [[ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន]] ឆ្នាំ)|venerated_in=ព្រះវិហារគ្រិស្តសាសនាទាំងអស់ដែលគោរពបូជាពួកបរិសុទ្ធ|beatified_date=|beatified_place=|beatified_by=|canonized_date=|canonized_place=|canonized_by=|major_shrine={{unbulleted list|[[St Mark's Basilica]] ([[Venice]])|[[Saint Mark's Coptic Orthodox Cathedral (Alexandria)]]}}|patronage=[[Barristers]], [[Venice]],<ref name="Walsh, p. 21">[[#Walsh|Walsh]], p. 21.</ref> [[Egypt]], [[Copts]],<ref>{{cite book|title=Through Cyprus|first=Agnes Smith |last=Lewis|year= 2008| isbn=978-0-88402-284-8| page =65|publisher=University of Michigan Press|quote=St. Mark is the patron saint of the Copts.}}</ref> [[Mainar]], [[Podgorica]]<ref>{{Cite web|url=https://borba.me/markovdan-slava-podgorice/|title=Markovdan: Slava Podgorice|date=May 8, 2023|website=Borba}}</ref> Pangil, Laguna|suppressed_date=|major_works=[[ដំណឹងល្អម៉ាកុស]] (កំណត់គុណលក្ខណៈ)}} '''ម៉ាកុស''' {{Efn|{{langx|la|Marcus}}; {{langx|grc|Μᾶρκος|Mârkos}}; {{langx|arc|ܡܪܩܘܣ|Marqōs}}; {{langx|he|מַרְקוֹס|Marqōs}}; {{langx|gez|ማርቆስ|Marḳos}}.}} ( Koinē Greek : Μᾶρκος, <small>romanized</small> : ''Mârkos'' ) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា '''យ៉ូហានម៉ាកុស''' ( Koinē Greek : Ἰωάννης Μᾶρκος, <small>romanized :</small> ''Iōánnēs Mârkos ;'' [[ភាសាអារ៉ាម|អារាមិក]] '': ͚͘ Yōḥannān'' ) ឬ '''សន្ត ម៉ាកុស''' គឺជាមនុស្សដែលត្រូវបានគេសន្មតថាជាអ្នកនិពន្ធនៃ ដំណឹងល្អម៉ាកុស ។ អ្នកប្រាជ្ញព្រះគម្ពីរសម័យទំនើបភាគច្រើនបានសន្និដ្ឋានថា ដំណឹងល្អរបស់ម៉ាកុសត្រូវបានសរសេរដោយអ្នកនិពន្ធអនាមិក ជាជាងជាបុគ្គលប្រវត្តិសាស្ត្រដែលអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណបាន ទោះបីជាប្រធានបទនេះនៅតែមានជម្លោះក្នុងចំណោមអ្នកជំនាញក៏ដោយ។ យោងទៅតាមទំនៀមទម្លាប់របស់សាសនាចក្រ ម៉ាកុសបានបង្កើត គ្រឹស្តសាសនា នៃ អាឡិចសាន់ឌ្រី ដែលជា ការមើលឃើញដ៏សំខាន់បំផុតទាំងប្រាំ នៃ គ្រីស្ទសាសនាសម័យដើម ។ ថ្ងៃបុណ្យ របស់គាត់ត្រូវបានប្រារព្ធនៅថ្ងៃទី ២៥ ខែមេសាហើយ និមិត្តសញ្ញា របស់គាត់គឺ សត្វតោដែលមានស្លាប ។ <ref name="EECp720">{{Citation|last=Senior|first=Donald P.|year=1998|edition=2nd|chapter=Mark|editor1-last=Ferguson|editor1-first=Everett|title=Encyclopedia of Early Christianity|place=New York and London|publisher=Garland Publishing, Inc.|page=720|isbn=0-8153-3319-6}}</ref> == អត្តសញ្ញាណ == [[ឯកសារ:Leone_marciano_andante_-_Vittore_Carpaccio_-_Google_Cultural_Institute.jpg|រូបភាពតូច| Mark the Evangelist’s symbol is the winged Lion, the Lion of Saint Mark ។ សិលាចារឹក៖ {{Lang|la|PAX TIBI MARCE EVANGELISTA MEVS}} ('សន្តិភាព​មាន​លើ​អ្នក ម៉ាកុស អ្នក​ផ្សាយ​ដំណឹង​ល្អ​របស់​ខ្ញុំ')។ សត្វតោដូចគ្នាក៏ជានិមិត្តសញ្ញានៃ ទីក្រុង Venice (នៅលើរូបភាព)។]] យោងតាម លោក William Lane (១៩៧៤) "ប្រពៃណីដែលមិនចេះរីងស្ងួត" កំណត់អត្តសញ្ញាណ ម៉ាកុសអ្នកដំណឹងល្អ ជាមួយ យ៉ូហានម៉ាកុស, <ref>{{Cite book|last=Lane|first=William L.|author-link=William L. Lane|contribution=The Author of the Gospel|title=The Gospel According to Mark|year=1974|publisher=Eerdmans|place=Grand Rapids|pages=21–3|isbn=978-0-8028-2502-5}}</ref> និង យ៉ូហានម៉ាកុស ជាបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ បាណាបាស់ ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា ហ៊ីបប៉ូលីតុស​នៃ​ទីក្រុង​រ៉ូម នៅ​ក្នុង ''​ក្រុម​សាវ័ក​ចិតសិប​នាក់'' បាន​សម្គាល់​ម៉ាកុស​អ្នក​ផ្សាយ​ដំណឹង​ល្អ ( ២ធីម៉ូថេទី ៤:១១ ), <ref name="bibleverse|2 Timothy|4:11">{{Bibleverse|2 Timothy|4:11}}</ref> យ៉ូហាន ម៉ាកុស ( កិច្ចការ ១២:១២, 25; 13:5, 13; 15:37), <ref>{{Bibleverse|Acts|12:12–25}}, {{Bibleverse|Acts|13:5–13}}, {{Bibleverse|Acts|15:37}}</ref> និង ​ម៉ាកុស​ជា​បងប្អូន​ជីដូនមួយ​របស់​បាណាបាស ( កូល៉ុស 4:10 <ref name="bibleverse|Colossians|4:10">{{Bibleverse|Colossians|4:10}}</ref> 24) ។ <ref name="bibleverse|Philemon|1:24">{{Bibleverse|Philemon|1:24}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Hippolytus|author-link=Hippolytus of Rome|contribution=The same Hippolytus on the Seventy Apostles|title=Ante-Nicene Fathers}}</ref> យោង​តាម​ហ៊ីបប៉ូលីតុស ពួកគេ​ទាំង​អស់​គ្នា​ជា​របស់​«​សាវ័ក​ចិតសិប​នាក់​» ដែល​ត្រូវ​បាន [[ព្រះយេស៊ូ|​ព្រះ​យេស៊ូ]] ​ចាត់​ឲ្យ​ចេញ​ទៅ​ផ្សព្វផ្សាយ ​ដំណឹង​ល្អ ( លូកា ១០:១) <ref name="bibleverse|Luke|10:1">{{Bibleverse|Luke|10:1}}</ref> នៅ ​ស្រុក​យូដា ។ យោងទៅតាម Eusebius នៃសេសារា ហេរ៉ូឌ អាគ្រីប៉ាទី 1 [[បុណ្យរំលង|ក្នុង]] ឆ្នាំ ដំបូងនៃរជ្ជកាលរបស់ [[យ៉ាកុបកូនសេបេដេ|ទ្រង់]] លើតំបន់យូដាទាំងមូល (គ.ស៤១) ពេត្រុស​ត្រូវ​បាន​សង្គ្រោះ​ដោយ​អព្ភូតហេតុ​ដោយ [[ទូតសួគ៌|​ពួក​ទេវតា]] ហើយ​បាន​រត់​ចេញ​ពី​អាណាចក្រ​ហេរ៉ូឌ (កិច្ចការ ១២:១–១៩)។ <ref>{{Bibleverse|Acts|12:1–19}}</ref> ពេត្រុស​បាន​ទៅ ​ក្រុង​អាន់ទីយ៉ូក បន្ទាប់​មក​ឆ្លង​កាត់ ​អាស៊ីមីន័រ (ទៅ​មើល​ព្រះវិហារ​នៅ ​ក្រុង Pontus, Galatia, Cappadocia, Asia, និង Bithynia ដូច​បាន​និយាយ​នៅ​ក្នុង ពេត្រុសទី១ ១:១), <ref>{{Bibleverse|1 Peter|1:1}}</ref> ហើយ​បាន​មក​ដល់​ទីក្រុង​រ៉ូម​ក្នុង​ឆ្នាំ​ទីពីរ​នៃ ​អធិរាជ​ក្លូឌាស ( គ.ស ៤២)។ នៅកន្លែងណាមួយនៅតាមផ្លូវ ពេត្រុសបានជួបម៉ាកុស ហើយយកគាត់ធ្វើជាដៃគូធ្វើដំណើរ និងអ្នកបកប្រែ។ ម៉ាកុសដំណឹងល្អ បាន​សរសេរ ​សេចក្ដីអធិប្បាយ ​របស់​ពេត្រុស ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​សរសេរ​ដំណឹងល្អ​តាម​ម៉ាកុស មុន​ពេល​គាត់​ចាកចេញ​ទៅ ​អាឡិចសាន់ឌ្រី ​ក្នុង​ឆ្នាំ​ទី​បី​នៃ​គ្រិស្តសករាជ (គ.ស. ៤៣)។ <ref>{{Cite book|title=Handbook of Biblical Chronology|location=Peabody, Massachusetts|year=1998|page=374|isbn=978-1-56563-143-4}}</ref> យោងតាមកិច្ចការ <ref>{{Bibleverse|Acts|15:39}}</ref> បានទៅកោះស៊ីបជាមួយបាណាបាស បន្ទាប់ពីក្រុមប្រឹក្សាក្រុងយេរូសាឡឹម។ យោងទៅតាមទំនៀមទម្លាប់ នៅឆ្នាំ 49 នៃគ.ស ប្រហែល 16 ឆ្នាំបន្ទាប់ពីការ ឡើងសោយរាជ្យរបស់ព្រះយេស៊ូវ ម៉ាកុសបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ អាឡិចសាន់ឌ្រី ហើយបានបង្កើត ព្រះវិហារអាឡិចសាន់ឌ្រី ដោយបានទៅប្រទេសអេស៊ីបអស់រយៈពេល 4-5 ឆ្នាំមកហើយ។ វិហារគ្រិស្តអូស្សូដក់ គ្រិស្ត អូស្សូដក់ គ្រិស្តអូស្សូដក់ នៃ អាឡិចសាន់ឌ្រី និង វិហារកាតូលិក កូបទិក ទាំងអស់តាមដានប្រភពដើមរបស់ពួកគេចំពោះសហគមន៍ដើមនេះ។ <ref name="georgetown1">{{Cite web |title=Egypt |url=http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/egypt |archive-url=https://web.archive.org/web/20111220145046/http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/egypt |archive-date=December 20, 2011 |access-date=December 14, 2011 |publisher=[[Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs]]}}</ref> ទិដ្ឋភាពនៃពិធីបុណ្យ Coptic អាចត្រូវបានតាមដានត្រលប់ទៅ ម៉ាកុស ខ្លួនឯង។ <ref>{{Cite web |title=The Christian Coptic Orthodox Church Of Egypt |url=http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20050831164722/http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/ |archive-date=August 31, 2005 |access-date=26 January 2018 |website=Encyclopedia Coptica}}</ref> គាត់​បាន​ក្លាយ​ជា ​ប៊ីស្សព ​ទី​មួយ​របស់​អាឡិចសាន់ឌ្រី ហើយ​គាត់​ត្រូវ​បាន​ផ្តល់​កិត្តិយស​ជា​អ្នក​បង្កើត ​សាសនា​គ្រឹស្ត​នៅ​អាហ្វ្រិក ។ <ref name="OSVESp401">{{Cite book|title=Our Sunday Visitor's Encyclopedia of Saints|year=1998|page=401|isbn=0-87973-588-0}}</ref> == ព័ត៌មានព្រះគម្ពីរ និងប្រពៃណី == ភស្តុតាង​សម្រាប់​ការ​និពន្ធ​របស់ ម៉ាកុស នៃ គម្ពីរម៉ាកុសដែល​មាន​ឈ្មោះ​របស់​គាត់​មាន​ប្រភព​មកពី Papias ( c. ៦០ – គ. ១៣០ គ.ស. )។ <ref>{{Cite web |title=From Stories to Canon |url=http://oyc.yale.edu/sites/default/files/canon_0.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160705013329/http://oyc.yale.edu/sites/default/files/canon_0.pdf |archive-date=2016-07-05 |access-date=2023-08-20}}</ref> <ref name="Papias01">{{Cite book|title=Ante-Nicene Christian Library, Volume I|year=1885|author-link=Papias of Hierapolis}}</ref> <ref name="NJBCp596">{{Citation|last=Harrington|first=Daniel J.|year=1990|chapter=The Gospel According to Mark|editor1-last=Brown|editor1-first=Raymond E.|editor1-link=Raymond E. Brown|editor2-last=Fitzmyer|editor2-first=Joseph A.|editor2-link=Joseph A. Fitzmyer|editor3-last=Murphy|editor3-first=Roland E.|title=The New Jerome Biblical Commentary|place=Englewood Cliffs, New Jersey|publisher=Prentice Hall|page=596|isbn=0-13-614934-0}}</ref> អ្នកប្រាជ្ញនៃ សាលា Trinity Evangelical Divinity គឺ "ស្ទើរតែប្រាកដ" ដែល Papias កំពុងសំដៅទៅលើ យ៉ូហានម៉ាកុស ។ អ្នកប្រាជ្ញព្រះគម្ពីរសម័យទំនើបរកឃើញថាព័ត៌មានរបស់ Papias ពិបាកបកស្រាយណាស់។ <ref name="MuddimanBarton2010">{{Cite book|title=The Gospels|url=https://books.google.com/books?id=utMUDAAAQBAJ&pg=PA243|date=22 April 2010|isbn=978-0-19-958025-5|page=243|quote=Finally it is important to realize that none of the four gospels originally included an attribution to an author. All were anonymous, and it is only from the fragmentary and enigmatic and—according to Eusebius, from whom we derive the quotation—unreliable evidence of Papias in 120/130 CE that we can begin to piece together any external evidence about the names of their authors and their compilers. This evidence is so difficult to interpret that most modern scholars form their opinions from the content of the gospels themselves, and only then appeal selectively to the external evidence for confirmation of their findings.}}</ref> សាសនាចក្រ Coptic អនុលោមតាមការកំណត់អត្តសញ្ញាណ ម៉ាកុស ជាមួយ យ៉ូហាន ម៉ាកុស ក៏ដូចជាថាគាត់គឺជាសិស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកចិតសិបនាក់ដែលព្រះយេស៊ូវបានបញ្ជូនចេញ (លូកា 10:1) <ref name="bibleverse|Luke|10:1">{{Bibleverse|Luke|10:1}}</ref> ដូចដែល Hippolytus បានបញ្ជាក់។ <ref name="Shen01" /> ទំនៀមទំលាប់ Coptic ក៏ប្រកាន់ថា ម៉ាកុសបានរៀបចំពួកសិស្សនៅក្នុងផ្ទះរបស់គាត់បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះយេស៊ូវថាព្រះយេស៊ូវដែលបានរស់ឡើងវិញបានមកផ្ទះរបស់ម៉ាកុស ( យ៉ូហាន 20 ) ហើយថា ព្រះវិញ្ញាណបរិសុទ្ធ បានយាងចុះមកលើពួកសិស្សនៅឯ ថ្ងៃបុណ្យទី៥០ នៅក្នុងផ្ទះតែមួយ។ <ref name="Shen01" /> លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត ម៉ាកុស​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ជឿ​ថា​បាន​ស្ថិត​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​បម្រើ​ក្នុង ​ពិធី​អាពាហ៍ពិពាហ៍​នៅ​កាណា ដែល​បាន​បង្ហូរ​ទឹក​ដែល​ព្រះយេស៊ូវ​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ស្រា ( យ៉ូហាន ២ :១–១១)។ <ref>{{Bibleverse|John|2:1–11}}</ref> យោងតាមប្រពៃណីរបស់ Coptic លោក Mark កើតនៅ Cyrene ដែលជាទីក្រុងមួយនៅ Pentapolis នៃអាហ្វ្រិកខាងជើង (ឥឡូវនេះ [[លីប៊ី|ប្រទេសលីប៊ី]] ) ។ ទំនៀម​ទម្លាប់​នេះ​បន្ថែម​ថា​ម៉ាកុស​បាន​ត្រឡប់​ទៅ​ក្រុង​ប៉ិនតាប៉ូលី​វិញ​ក្នុង​ជីវិត​បន្ទាប់​ពី​ត្រូវ​បាន [[សាវកប៉ុល|​ប៉ូល]] ​បញ្ជូន​ទៅ ​ក្រុង​កូល៉ុស ( កូល៉ុស 4:10; <ref name="bibleverse|Colossians|4:10">{{Bibleverse|Colossians|4:10}}</ref> ភីលេម៉ូន 24.) <ref>{{Bibleverse|Philemon|24}}</ref> ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ អ្នក​ខ្លះ​គិត​ថា​ការ​ទាំង​នេះ​ពិត​ជា​សំដៅ​ទៅ​លើ ​ម៉ាកុស​បងប្អូន​ជីដូន​មួយ​របស់​បាណាបាស )។ ហើយ​បម្រើ​ជា​មួយ​នឹង​លោក​នៅ​ក្រុង​រ៉ូម (២ធីម៉ូថេ ៤:១១); <ref name="bibleverse|2 Timothy|4:11">{{Bibleverse|2 Timothy|4:11}}</ref> ពី Pentapolis គាត់បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ Alexandria ។ <ref name="SUSCopt">{{Cite web |title=About the Diocese |url=http://www.suscopts.org/diocese/about/ |publisher=Coptic Orthodox Diocese of the Southern United States |access-date=2025-01-27 |archivedate=2013-01-13 |archiveurl=https://archive.today/20130113145639/http://www.suscopts.org/diocese/about/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Saint Mark |url=http://www.suscopts.org/coptic-orthodox/church/saint-mark/ |access-date=May 14, 2009 |archivedate=ធ្នូ 10, 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231210053927/http://www.suscopts.org/coptic-orthodox/church/saint-mark/ |url-status=dead }}</ref> នៅ​ពេល​ម៉ាកុស​ត្រឡប់​ទៅ​ក្រុង​អាឡិចសាន់ឌ្រី អ្នក​មិន​គោរព​សាសនា​នៃ​ទីក្រុង​បាន​អន់ចិត្ត​នឹង​ការ​ខិតខំ​របស់​គាត់​ដើម្បី​បង្វែរ​ពួក​អាឡិចសាន់ឌ័រ​ចេញ​ពី​ការ​គោរព​បូជា ​ព្រះ​ប្រពៃណី ​របស់​ពួកគេ។ <ref name="Shen07" /> នៅឆ្នាំ ៦៨ គ.ស ពួកគេបានយកខ្សែពួរជុំវិញករបស់គាត់ ហើយអូសគាត់តាមដងផ្លូវរហូតដល់គាត់ស្លាប់។ 6hv8q2z7pe9uzockqkh28jvlkft5bld 0 53415 334657 333501 2026-04-24T05:29:24Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីនិងរដ្ឋធានី */ 334657 wikitext text/x-wiki នេះ​គឺជា'''បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីនិង​រដ្ឋធានីថ្នាក់​ជាតិ'''ដែលរួមបញ្ចូល​ទាំង[[:en:Capital_city|រាជធានីនិងរដ្ឋធានី]]នៃ​[[:en:Territory|ដែនដី]]និង[[:en:Dependent_territory|តំបន់ស្ថិតនៅក្រោមអាណាព្យាបាល]] រដ្ឋដែល​មិនមាន​អធិបតេយ្យភាពពេញលេញ រួមទាំង[[:en:Associated_state|រដ្ឋភ្ជាប់ដោយកិច្ចព្រមព្រៀង]] និង ​អង្គភាព​ដែល[[:en:Sovereignty|អធិបតេយ្យភាព]]​របស់​ពួកគេ​កំពុងមាន[[:en:Territorial_dispute|ជម្លោះទឹកដី]]។ រាជធានីនិងរដ្ឋធានី​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​បញ្ជី​នេះ​គឺជា​រាជធានីនិងរដ្ឋធានី​​ដែល​មានឈ្មោះនៅក្នុងបញ្ជីស្តង់ដារ​អន្តរជាតិ [[ISO 3166-1]] ឬ​​ត្រូវ​បាន​រួម​បញ្ចូល​នៅ​ក្នុងបញ្ជី​ប្រទេសដែល​មាន​ការ​ទទួល​ស្គាល់​មាន​កម្រិត។ រដ្ឋអធិបតេយ្យនិងរដ្ឋសង្កេតការណ៍នៅក្នុង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ត្រូវបានបង្ហាញជាអក្សរដិត។ == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីនិងរដ្ឋធានី == {{Clear}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !scope="col" style="width:130px;"|ទីក្រុង !scope="col" style="width:200px;"|ប្រទេស / ដែនដី ! ទ្វីប ! class="sortable" |កំណត់សម្គាល់ |- id="A" | [[:en:Abidjan|អាប៊ីដចាន]] {{small|(''គឺជាអតីតរដ្ឋធានីប៉ុន្តែនៅតែជាទីតាំងការិយាល័យរដ្ឋាភិបាលមួយចំនួន'')}}|| rowspan="2" | '''{{flagicon|Ivory Coast}} [[:en:Ivory Coast|កូតឌីវ័រ]]''' | rowspan="2" |អាហ្វ្រិក|| rowspan="2" |ទីក្រុងអាប៊ីដចាន គឺជាទីក្រុងធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេសកូតឌីវ័រហើយត្រូវបានកំណត់ជារដ្ឋធានីសេដ្ឋកិច្ចជាផ្លូវការ។ |- | [[:en:Yamoussoukro|យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] {{small|(''ស្របច្បាប់'')}} |- | [[:en:Abu Dhabi|អាប៊ូដាប៊ី]] || '''{{flagicon|United Arab Emirates}} [[:en:United Arab Emirates|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]''' | អាស៊ី|| |- | [[:en:Abuja|អាប៊ូចា]] || '''{{flagicon|Nigeria}} [[:en:Nigeria|នីហ្សេរីយ៉ា]]''' | rowspan="2" |អាហ្វ្រិក|| [[:en:Lagos|ទីក្រុងឡេហ្គោស]] គឺជារដ្ឋធានីពីឆ្នាំ ១៩១៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩៩១។ |- | [[:en:Accra|អាក្រា]] || '''{{flagicon|Ghana}} [[:en:Ghana|ហ្គាណា]]''' || |- | [[:en:Adamstown, Pitcairn Islands|អាដាមស៍ថោន]] || [[File:Flag_of_the_Pitcairn_Islands.svg|25px|]] [[:en:Pitcairn Islands|ប្រជុំកេាះភីតខៀន]] | អូសេអានី|| [[:en:British Overseas Territories|ដែនដីក្រៅប្រទេសរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស]]។ |- | [[:en:Addis Ababa|អាឌីស អាបាបា]] || '''{{flagicon|Ethiopia}} [[:en:Ethiopia|អេត្យូពី]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Aden|អេដេន]] {{small|(''ស្ថានភាពជាក់ស្ដែង'', បណ្ដោះអាសន្ន)}}|| rowspan="2" | '''{{flagicon|YEM}} [[:en:Yemen|យេម៉ែន]]''' | rowspan="3" |អាស៊ី|| rowspan="2" | ប្រទេសយេម៉ែនកំពុងស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាព[[:en:Yemeni civil war (2014–present)|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ហើយទីក្រុងសាណាត្រូវបាន[[:en:Houthi movement|ក្រុមឧទ្ទាមហ៊ូធី]]ឡើងកាន់កាប់តាំងពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៤ មកម្ល៉េះ។ទីក្រុងអេដេនដែលជាអតីតរដ្ឋធានីនៅ[[:en:South Yemen|យេម៉ែនខាងត្បូង]]បានបម្រើការជារដ្ឋធានីបណ្ដោះអាសន្នរបស់រដ្ឋាភិបាលនិងទទួលស្គាល់ដោយសហគមន៍អន្តរជាតិ។ទោះជាយ៉ាងណាក្ដីមានសេចក្ដីរាយការណ៍មកថាមេដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលនោះបានចាកចេញពីទីក្រុងអេដេនបន្ទាប់ពីក្រុមបំបែកខ្លួនបានដណ្ដើម[[:en:2025 Southern Yemen offensive|កាន់កាប់ទីក្រុងនេះនៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៥]]។<ref>{{cite news |title=Separatists claim broad control of southern Yemen |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/separatists-claim-broad-control-southern-yemen-2025-12-08/ |access-date=12 December 2025 |work=Reuters |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Pro-coalition government flees Aden as tensions with STC escalate |url=https://en.ypagency.net/378552 |access-date=12 December 2025 |work=Yemen Press Agency |date=8 December 2025}}</ref> |- | [[:en:Sanaa|សាណា]] {{small|(''ស្របច្បាប់'')}} |- | [[:en:Episkopi Cantonment|អេពីស្កូពី ខែនថូនមិន]] || [[File:Flag_of_the_United_Kingdom_(1-2).svg|25px]] [[:en:Akrotiri and Dhekelia|អាក្រូទីរី និង ដេឃីលីយ៉ា]]|| [[:en:British Overseas Territories|ដែនដីក្រៅប្រទេសរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស]]។ |- | [[:en:Algiers|អាល់ហ្សែរ]] || '''{{flagicon|Algeria}} [[:en:Algeria|អាល់ហ្សេរី]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Alofi|អាឡូហ្វី]] || {{flagicon|Niue}} [[:en:Niue|នីយូ]] | អូសេអានី|| [[:en:Political status of the Cook Islands and Niue|មានអំណាចគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯងនៅក្នុងសម្ព័ន្ធភាពសេរី]]ជាមួយនឹង[[:en:New Zealand|ប្រទេសនូវែលសេឡង់]]។ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាលត្រូវបានបែងចែកតាំងនៅទាំងអាឡូហ្វីខាងជើងនិងអាឡូហ្វីខាងត្បូង។ |- | [[:en:Amman|អាម៉ាន់]] || '''{{flagicon|Jordan}} [[:en:Jordan|ហ្សកដានី]]''' | អាស៊ី|| |- | [[:en:Amsterdam|អាំស្ទែរដាំ]] {{small|(official)}} || rowspan="2" | '''{{flagicon|Netherlands}} [[:en:Netherlands|ហូឡង់]]''' | rowspan="3" |អឺរ៉ុប|| rowspan="2" | The Hague hosts [[Noordeinde Palace|the monarch]], [[Cabinet of the Netherlands|government ministries]], [[Supreme Court of the Netherlands|judiciary]] and [[List of diplomatic missions in the Netherlands|diplomatic missions]]. See also [[Capital of the Netherlands]]. |- | [[:en:The Hague|ឡាអេ]] {{small|(''de facto'')}} |- | [[:en:Andorra la Vella|អង់ដូរ៉ាឡាវេឡា]] || '''{{flagicon|Andorra}} [[:en:Andorra|អង់ដូរ៉ា]]''' || |- | [[:en:Ankara|អង់ការ៉ា]] || '''{{flagicon|Turkey}} [[:en:Turkey|តួកគី]]''' | អាស៊ី||​ Ankara became capital of the newly-formed Republic of Turkey in 1923, after the [[Turkish War of Independence]]. The capital of Turkey's predecessor, the [[Ottoman Empire]], was [[Constantinople]] (now [[Istanbul]]). |- | [[:en:Antananarivo|អង់តាណាណារីវ៉ូ]] || '''{{flagicon|Madagascar}} [[:en:Madagascar|ម៉ាដាហ្គាស្ការ]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Apia|អាភីយ៉ា]] || '''{{flagicon|Samoa}} [[:en:Samoa|សាម័រ]]''' | អូសេអានី|| |- | [[:en:Ashgabat|អាស្កាបាត]] || '''{{flagicon|Turkmenistan}} [[:en:Turkmenistan|តួកមេនីស្ថាន]]''' | អាស៊ី|| |- | [[:en:Asmara|អាស្មារ៉ា]] || '''{{flagicon|Eritrea}} [[:en:Eritrea|អេរីទ្រា]]''' | អាហ្រ្វិក|| |- | [[:en:Astana|អាស្តាណា]] || '''{{flagicon|Kazakhstan}} [[:en:Kazakhstan|កាហ្សាក់ស្ថាន]]''' |អាសុី|| Astana was named Nur-Sultan from 2019 to 2022. [[Almaty]] was the capital of Kazakhstan from 1991 to 1997 and its predecessor the [[Kazakh Soviet Socialist Republic|Kazakh SSR]] from 1929 to 1991. |- | [[:en:Asunción|អាស៊ុនស្យុង]] || '''{{flagicon|Paraguay}} [[:en:Paraguay|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]]''' | អាមេរិកខាងត្បូង|| |- | [[:en:Atafu|អាតាហ្វូ]] {{small|(atoll administration)}} || rowspan="3" | [[File:Flag_of_Tokelau.svg|25px]] [[:en:Tokelau|តូកេឡូ]] | rowspan="3" |អូសេអានី|| Most populous city and smallest [[atoll]]. [[New Zealand]] owns [[Tokelau]]. |- | [[:en:Nukunonu|នូគូណូនូ]] {{small|(atoll administration)}} || Largest [[atoll]]. The population of people living there is 531. |- | [[:en:Fakaofo|ហ្វាកាវហ្វូ]] {{small|(atoll administration)}} || Most populous city in this [[atoll]] is [[Fale, Tokelau]] |- | [[:en:Athens|អាតែន]] || '''{{flagicon|Greece}} [[:en:Greece|ក្រិក]]''' | អឺរ៉ុប|| |- | [[:en:Avarua|អាវ៉ារូអា]] || {{flagicon|Cook Islands}} [[:en:Cook Islands|ប្រជុំកោះឃុក]] | អូសេអានី|| [[Political status of the Cook Islands and Niue|Self-governing in free association]] with [[New Zealand]]. The capital is sometimes incorrectly stated as [[Rarotonga]], the island on which Avarua is located. |- id="B" | [[:en:Baghdad|បាកដាដ]] || '''{{flagicon|Iraq}} [[:en:Iraq|អ៊ីរ៉ាក់]]''' | អាស៊ី|| |- | [[:en:Baku|បាគូ]] || '''{{flagicon|Azerbaijan}} [[:en:Azerbaijan|អាស៊ែបៃហ្សង់]]''' | អាសុី & អឺរ៉ុប|| |- | [[:en:Bamako|បាម៉ាកូ]] || '''{{flagicon|Mali}} [[:en:Mali|ម៉ាលី]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Bandar Seri Begawan|បង់ដា⁠សេរីបេកាវ៉ាន់]] || '''{{flagicon|Brunei}} [[:en:Brunei|ប្រ៊ុយណេ]]''' | rowspan="2" |អាស៊ី|| |- | [[:en:Bangkok|បាងកក]] || '''{{flagicon|Thailand}} [[:en:Thailand|សៀម]]''' || |- | [[:en:Bangui|បាងហ្គី]] || '''{{flagicon|Central African Republic}} [[:en:Central African Republic|សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]]''' | rowspan="2" |អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Banjul|បានជុល]] || '''{{flagicon|Gambia}} [[:en:Gambia|ហ្គាំប៊ី]]''' || |- | [[:en:Basseterre|បាស្ទែរ]] || '''{{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[:en:Saint Kitts and Nevis|សាំងឃីត និង ណេវីស]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[:en:Beijing|ប៉េកាំង]] || '''{{flagicon|China}} [[:en:China|ចិន]]''' | rowspan="2" |អាស៊ី|| See also: [[Historical capitals of China]]. |- | [[:en:Beirut|បេរូត]] || '''{{flagicon|Lebanon}} [[:en:Lebanon|លីបង់]]''' || |- | [[:en:Belgrade|ប៊ែលក្រាដ]] || '''{{flagicon|Serbia}} [[:en:Serbia|ស៊ែប៊ី]]''' | អឺរ៉ុប|| |- | [[:en:Belmopan|ប៊ែលម៉ូផេន]] || '''{{flagicon|Belize}} [[:en:Belize|បេលីស]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| [[Belize City]] was the capital of Belize's predecessor, [[British Honduras]]. |- | [[:en:Berlin|ប៊ែរឡាំង]] || '''{{flagicon|Germany}} [[:en:Germany|អាល្លឺម៉ង់]]''' | rowspan="2" |អឺរ៉ុប|| [[Bonn]] was the capital of [[West Germany]] and remained the [[seat of government]] for reunified Germany until 1999, and is still the primary seat of six [[Cabinet of Germany|ministries]]. See also [[Capital of Germany]]. |- | [[:en:Bern|ប៊ើន]] {{Small|(''de facto'')}}|| '''{{flagicon|Switzerland}} [[:en:Switzerland|ស្វីស]]''' || |- | [[:en:Bishkek|ប៊ីស្កេក]] || '''{{flagicon|Kyrgyzstan}} [[:en:Kyrgyzstan|កៀហ្ស៊ីស្ថាន]]''' | អាស៊ី|| |- | [[:en:Bissau|ប៊ីស្សូ]] || '''{{flagicon|Guinea-Bissau}} [[:en:Guinea-Bissau|ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]]''' | rowspan="4" |អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Bloemfontein|ប្លូមហ្វ្រង់តាញ]] {{small|(judicial)}} || rowspan="3" | '''{{flagicon|South Africa}} [[:en:South Africa|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]''' || |- | [[:en:Cape Town|ខេបថោន]] {{small|(legislative)}} || |- | [[:en:Pretoria|ប្រេតូរីយ៉ា]] {{small|(executive)}} || |- | [[:en:Bogotá|បូហ្គោតា]] || '''{{flagicon|Colombia}} [[:en:Colombia|កូឡុំប៊ី]]''' | អាមេរិកខាងត្បូង|| |- | [[:en:Brades|ប្រេដស៍]] {{small|(''de facto'')}}|| rowspan="2" | [[File:Flag_of_Montserrat.svg|25px]] [[:en:Montserrat|ម៉ុងសេរ៉ាត]] | rowspan="2" |អាមេរិកខាងជើង|| rowspan="2" | [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]]. Plymouth was abandoned after the [[Soufrière Hills]] volcano erupted in 1997. Since then, government offices have been moved to [[Brades]], which is in northwestern Montserrat. A new capital, [[Little Bay, Montserrat|Little Bay]], is currently under construction. |- | [[:en:Plymouth, Montserrat|ភ្លីម៉ោត]] {{small|(''de jure'')}} |- | [[:en:Brasília|ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] || '''{{flagicon|Brazil}} [[:en:Brazil|ប្រេស៊ីល]]''' | អាមេរិកខាងត្បូង|| [[Rio de Janeiro]] was the capital until 1960. See also: [[Capitals of Brazil]]. |- | [[:en:Bratislava|ប្រាទីស្លាវ៉ា]] || '''{{flagicon|Slovakia}} [[:en:Slovakia|ស្លូវ៉ាគី]]''' | អឺរ៉ុប|| |- | [[:en:Brazzaville|ប្រាហ្សាវីល]] || '''{{flagicon|Congo}} [[:en:Congo|កុងហ្គោ]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Bridgetown|ប្រ៊ីជថោន]] || '''{{flagicon|Barbados}} [[:en:Barbados|បាបាដូស]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| |- | rowspan="2" | [[:en:City of Brussels|ព្រុចសែល]] || '''{{flagicon|Belgium}} [[:en:Belgium|បែលហ្ស៊ិក]]'''<br> | rowspan="4" |អឺរ៉ុប | rowspan="2" |Brussels also [[Brussels and the European Union|serves as]] ''de facto'' [[Institutional seats of the European Union|capital]] of the [[European Union]].<ref name="capital">{{Cite book |last=Cybriwsky |first=Roman Adrian |title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture |publisher=[[ABC-CLIO]] |year=2013 |isbn=978-1-61069-248-9 |page=[{{GBurl|id=qb6NAQAAQBAJ|p=64}} 64] |quote=Brussels, the capital of Belgium, is considered to be the de facto capital of the EU}}</ref> |- | {{flagicon|European Union}} [[:en:European Union|សហភាពអឺរ៉ុប]] {{Small|(''de facto'')}} |- | [[:en:Bucharest|ប៊ុយការែស]] || '''{{flagicon|Romania}} [[:en:Romania|រ៉ូម៉ានី]]''' || |- | [[:en:Budapest|ប៊ុយដាបែស]] || '''{{flagicon|Hungary}} [[:en:Hungary|ហុងគ្រី]]''' || See also: [[List of historical capitals of Hungary]]. |- | [[:en:Buenos Aires|ប៊ុយណូស៊ែរ]] || '''{{flagicon|Argentina}} [[:en:Argentina|អាហ្សង់ទីន]]''' | អាមេរិកខាងត្បូង|| |- id="C" | [[:en:Cairo|គែរ]]||'''{{flagicon|Egypt}} [[:en:Egypt|អេហ្ស៊ីប]]''' | អាហ្វ្រិក|| A new capital is being built at [[New Administrative Capital|the New Capital]]. It might be named Egypt. See also: [[List of historical capitals of Egypt]]. |- |[[:en:Canberra|កង់បេរ៉ា]]||'''{{flagicon|Australia}} [[:en:Australia|អូស្ត្រាលី]]''' | អូសេអានី|| Planned city built to mitigate the rivalry between [[Melbourne]] (''de facto'' capital at the time) and [[Sydney]] (economic capital and most populous city), both of which were put forward as potential capitals in the Australasia Federation Conventions of the 1890s. [[Section 125 of the Constitution of Australia|Section 125 of the Constitution]] gives basic details about the location of the capital, size of the encompassing territory and so forth, while the [[Seat of Government Act 1908]] specified its precise location. |- |[[:en:Caracas|ការ៉ាកាស ]]||'''{{flagicon|Venezuela|state}} [[:en:Venezuela|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]]''' | អាមេរិកខាងត្បូង|| |- | [[:en:Castries|កាស្ទ្រីស]] || '''{{flagicon |Saint Lucia}} [[:en:Saint Lucia|សាំងលូស៊ី]]''' | rowspan="2" |អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[:en:Charlotte Amalie, U.S. Virgin Islands|ឆាឡុត អាម៉ាលី]] || {{flagicon|VIR}} [[:en:United States Virgin Islands|ប្រជុំកោះវឺជីនអាមេរិក]] || [[Territories of the United States|Territory of the United States]]. |- | [[:en:Chișinău|ឃីសុីណូ]] || '''{{flagicon|Moldova}} [[:en:Moldova|ម៉ុលដាវី]]''' | អឺរ៉ុប|| |- | [[:en:Ciudad de la Paz|ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ផាហ្ស]] || '''{{flagicon|Equatorial Guinea}} [[:en:Equatorial Guinea|ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]]''' | អាហ្វ្រិក|| [[Malabo]] was the capital until 2026. |- | [[:en:Cockburn Town|កូកប៊ើនថោន]] || [[File:Flag_of_the_Turks_and_Caicos_Islands.svg|25px]] [[:en:Turks and Caicos Islands|ប្រជុំកោះទួក និង កៃកូស]] | អាមេរិកខាងជើង|| [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]]. |- | [[:en:Colombo|កូឡុំបូ]] {{small|(executive, judicial)}} || rowspan="2" | '''{{flagicon|Sri Lanka}} [[:en:Sri Lanka|ស្រីលង្កា]]''' | rowspan="2" |អាស៊ី|| Until 1982, the capital was Colombo, where many governmental institutions remain; it is still designated as the commercial capital of Sri Lanka. See also: [[Capital of Sri Lanka]]. |- | [[:en:Sri Jayawardenepura Kotte|ស្រីជ័យវធ៌នបុរៈកូត្តេ]] {{small|(official)}} || Also known as Kotte, the city is a [[suburb]] of Colombo. |- | [[:en:Conakry|កូណាគ្រី]] || '''{{flagicon|Guinea}} [[:en:Guinea|ហ្គីណេ]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Copenhagen|កូពិណហេហ្គិន]] || '''{{flagicon|Denmark}} [[:en:Denmark|ដាណឺម៉ាក]]''' | អឺរ៉ុប|| |- | [[:en:Cotonou|ខូថននូ]] {{small|(de facto)}} || rowspan="2" | '''{{flagicon|Benin}} [[:en:Benin|បេនីន]]''' | rowspan="3" |អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Porto-Novo|ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] {{small|(official)}} || |- id="D" | [[:en:Dakar|ដាការ]] || '''{{flagicon|Senegal}} [[:en: Senegal|សេណេហ្គាល់]]''' || |- | [[:en:Damascus|ដាម៉ាស់]] || '''{{flagicon|Syria}} [[:en:Syria|ស៊ីរី]]''' | rowspan="3" |អាស៊ី|| |- | [[:en:Dhaka|ដាកា]] || '''{{flagicon|Bangladesh}} [[:en:Bangladesh|បង់ក្លាដែស]]''' || |- | [[:en:Dili|ឌីលី]] || '''{{flagicon|East Timor}} [[:en:East Timor|ទីម័រខាងកើត ]]''' || |- | [[:en:Djibouti City|ជីប៊ូទី]] || '''{{flagicon|Djibouti}} [[:en:Djibouti|ជីប៊ូទី]]''' | rowspan="2" |អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Dodoma|ដូដូហា]] |'''{{flagicon|Tanzania}} [[:en:Tanzania|តង់ហ្សានី]]'''|| [[Dar es Salaam]], the former capital and largest city, still hosts some [[Cabinet of Tanzania|government ministries]], the [[High Court of Tanzania|judiciary]], and [[List of diplomatic missions in Tanzania|diplomatic missions]]. |- | [[:en:Doha|ដូហា]] || '''{{flagicon|Qatar}} [[:en:Qatar|កាតា]]''' | អាស៊ី|| |- | [[:en:Douglas, Isle of Man|ដូក្លាស]] || {{flagicon|Isle of Man}} [[:en:Isle of Man|កេាះម៉ាន]] | rowspan="2" |អឺរ៉ុប|| [[Crown Dependencies|British Crown Dependency]]. |- | [[:en:Dublin|ឌុប្លីន]] || '''{{flagicon|Ireland}} [[:en:Ireland|អៀរឡង់]]''' || |- | [[:en:Dushanbe|ឌូសង់បេ]] || '''{{flagicon|Tajikistan}} [[:en:Tajikistan|តាជីគីស្ថាន]]''' | អាស៊ី|| |- id="E" | [[:en:Edinburgh of the Seven Seas|អេឌីនបឺក អហ្វ ឌឹ សេវិន សុី]] || [[File:Flag_of_Tristan_da_Cunha.svg|25px]] [[:en:Tristan da Cunha|ទ្រីស្ថាន ដា គុនហា]] | || Part of the [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]] of [[Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]]. |- id="F" | [[:en:Flying Fish Cove|វ្លាយីង ហ្វីស ខូវ]] || {{flagicon|Christmas Island}} [[:en:Christmas Island|កោះ​គ្រីស្មាស]] | || [[States and territories of Australia|External territory]] of [[Australia]]. |- | [[:en:Freetown|ហ្វ្រីថោន]] || '''[[File:Flag_of_Sierra_Leone.svg|25px]] [[:en:Sierra Leone|សៀរ៉ា ឡេអូន]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Funafuti|ហ្វូណាហ្វូទី]] || '''{{flagicon|Tuvalu}} [[:en:Tuvalu|ទូវ៉ាលូ]]''' | អូសេអានី|| |- id="G" | [[:en:Gaborone|ហ្គាបូរ៉ូន]] || '''{{flagicon|Botswana}} [[:en:Botswana|បុតស្វាណា]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:George Town, Cayman Islands|ចចថោន]] || {{flagicon|Cayman Islands}} [[:en:Cayman Islands|ប្រជុំកោះកៃម៉ាន]] | អាមេរិកខាងជើង|| [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]]. |- | [[:en:Georgetown, Ascension Island|ចចថោន]] || [[File:Flag_of_Ascension_Island.svg|25px]] [[:en:Ascension Island|កោះអាសេនសិន]] | || Part of the [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]] of [[Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]]. |- | [[:en:Georgetown, Guyana|ចចថោន]] || '''{{flagicon|Guyana}} [[:en:Guyana|ហ្គីយ៉ាណា]]''' | អាមេរិកខាងត្បូង|| |- | [[:en:Gibraltar|ហ្គីប្រាលតា]] || {{flagicon|Gibraltar}} [[:en:Gibraltar|ហ្គីប្រាលតា]] | អឺរ៉ុប|| [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]] and [[city-state]]. |- | [[:en:Gitega|ហ្គីតេហ្គា]] {{small|(''de jure'')}}|| rowspan="2" | '''{{flagicon|Burundi}} [[:en:Burundi|ប៊ូរុនឌី]]''' | rowspan="2" |អាហ្វ្រិក|| rowspan="2" | Bujumbura was the capital from 1962 to 2018. |- | [[:en:Bujumbura|ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] {{small|(''de facto'')}} |- | [[:en:Guatemala City|ក្វាតេម៉ាឡា]] || '''{{flagicon|Guatemala}} [[:en:Guatemala|ហ្គាតេម៉ាឡា]]''' | rowspan="2" |អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[:en:Gustavia, Saint Barthélemy|ហ្គូស្តាវីយ៉ា]] || [[File:Flag_of_Saint_Barth%C3%A9lemy_(local).svg|25px]] [[:en:Saint Barthélemy|សាំងបាតេលេមី]] || [[Overseas collectivity]] of [[France]]. |- id="H" | [[:en:Hagåtña|ហាហ្គេតញ៉ា]] || {{flagicon|Guam}} [[:en:Guam|ហ្គាំ]] | អូសេអានី|| [[Territories of the United States|Territory of the United States]]. |- | [[:en:Hamilton, Bermuda|ហាមីលតុន]] || {{flagicon|Bermuda}} [[:en:Bermuda|ប៊ឺមូដា]] | អាមេរិកខាងជើង|| [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]]. |- | [[:en:Hanoi|ហាណូយ]] || '''{{flagicon|Vietnam}} [[:en:Vietnam|យួន]]''' | អាស៊ី|| See also: [[List of historical capitals of Vietnam]]. |- | [[:en:Harare|ហារ៉ារ៉េ]] || '''{{flagicon|Zimbabwe}} [[:en:Zimbabwe|ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]]''' | rowspan="2" |អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Hargeisa|ហាហ្គីសា]] || {{flagicon|Somaliland}} [[:en:Somaliland|សូម៉ាលីឡែនដ៍]] ||''De facto'' independent state, deemed by the UN to be ''de jure'' part of Somalia. |- | [[:en:Havana|ហាវ៉ាណា]] || '''{{flagicon|Cuba}} [[:en:Cuba|គុយបា]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[:en:Helsinki|ហែលសុីនគី]] || '''{{flagicon|Finland}} [[:en:Finland|ហ្វាំងឡង់]]''' | អឺរ៉ុប|| |- | [[:en:Honiara|ហូនីអារ៉ា]] || '''[[File:Flag_of_the_Solomon_Islands.svg|25px]] [[:en:Solomon Islands|ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]]''' | អូសេអានី|| Honiara is a settlement on the island of [[Guadalcanal]]. |- id="I" | [[:en:Islamabad|អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] || '''{{flagicon|Pakistan}} [[:en:Pakistan|ប៉ាគីស្ថាន]]''' | rowspan="3" |អាស៊ី|| [[Karachi]] served as the first capital of Pakistan from 1948. A planned capital, Islamabad, was then designated, and in 1958, as an interim measure, the capital was shifted to [[Rawalpindi]], near to the future capital. Islamabad became capital in 1967 when its construction was completed. |- id="J" | [[:en:Jakarta|ហ្សាការតា]] {{small|(''de facto'')}} | rowspan="2" | '''{{flagicon|Indonesia}} [[:en:Indonesia|ឥណ្ឌូនេស៊ី]]''' || The capital will be moved to [[Nusantara (city)|Nusantara]] on Borneo. See also: [[Capital of Indonesia]]. |- | [[:en:Nusantara (city)|នូសានតារា]] || |- | [[:en:Jamestown, Saint Helena|ជេមស៍ថោន]] || [[File:Flag_of_Saint_Helena.svg|25px]] [[:en:Saint Helena|សាំងហេលេណា]] | || Part of the [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]] of [[Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]]. |- | rowspan="2" | [[:en:Jerusalem|យេរូសាឡឹម]] |'''{{flagicon|Israel}} [[:en:Israel|អ៊ីស្រាអែល]]''' | rowspan="3" |អាស៊ី | rowspan="3" |The [[Jerusalem Law]] states that "Jerusalem, complete and united, is the capital of Israel" and the city serves as the seat of the Israeli government and its institutions. [[United Nations Security Council Resolution 478]] declared the Jerusalem Law "null and void" and called on member states to withdraw their diplomatic missions from Jerusalem. Nearly all countries currently have [[List of diplomatic missions in Israel|their embassies]] in and around [[Tel Aviv]]. Defying the [[United Nations|UN]],<ref>{{cite web | url=https://press.un.org/en/2017/ga11995.doc.htm | title=General Assembly Overwhelmingly Adopts Resolution Asking Nations Not to Locate Diplomatic Missions in Jerusalem &#124; Meetings Coverage and Press Releases | access-date=2026-03-03 | archivedate=2025-09-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250913020355/https://press.un.org/en/2017/ga11995.doc.htm | url-status=dead }}</ref> the United States [[United States recognition of Jerusalem as capital of Israel|recognized Jerusalem as the capital]] and moved [[Embassy of the United States, Jerusalem|its embassy]] there in May 2018.<ref>See the [https://web.archive.org/web/20260118073834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/israel/ CIA Factbook] and [https://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/israel.pdf Map of Israel]</ref> Many countries officially adhere to the proposal that Jerusalem should have international status, as called for in the [[United Nations Partition Plan for Palestine|1947 Partition Plan]].<ref>{{cite book |last=Sharkansky |first=Ira |author-link=Ira Sharkansky |title=Governing Jerusalem: Again on the world's agenda |page=[https://archive.org/details/governingjerusal0000shar/page/23 23] |publisher=Wayne State University Press |year=1996 |isbn=0-8143-2592-0 |url=https://archive.org/details/governingjerusal0000shar/page/23 }}</ref> |- | rowspan="2" | '''{{flagicon|Palestine}} [[:en:Palestine|ប៉ាឡេស្ទីន]]''' |- | [[:en:Ramallah|រ៉ាំអាឡា]] {{small|(''de facto'')}} |- | [[:en:Juba|ជូបា]] || '''{{flagicon|South Sudan}} [[:en:South Sudan|ស៊ូដង់ខាងត្បូង]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- id="K" | [[:en:Kabul|កាប៊ុល]] || '''{{flagicon|Afghanistan}} [[:en:Afghanistan|អាហ្វហ្គានីស្ថាន]]''' | អាស៊ី|| |- | [[:en:Kampala|កាំប៉ាឡា]] || '''{{flagicon|Uganda}} [[:en:Uganda|អ៊ូហ្គង់ដា]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Kathmandu|កាត់ថ្មាន់ឌូ]] || '''{{flagicon|Nepal}} [[:en:Nepal|នេប៉ាល់]]''' | អាស៊ី|| |- | [[:en:Khartoum|ខារធូម]] || '''{{flagicon|Sudan}} [[:en:Sudan|ស៊ូដង់]]''' | rowspan="2" |អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Kigali|គីហ្គាលី]] || '''{{flagicon|Rwanda}} [[:en:Rwanda|រ៉វ៉ាន់ដា]]''' || |- | [[:en:King Edward Point|ឃីន អេដវីដ ផញត៍]] || [[File:Flag_of_South_Georgia_and_the_South_Sandwich_Islands.svg|25px]] [[:en:South Georgia and the South Sandwich Islands|កោះហ្សកហ្ស៊ីខាងត្បូង និង កោះសាំងវិចខាងត្បូង]] | || [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]]. |- | [[:en:Kingston, Jamaica|ឃីងស្តុន]] || '''{{flagicon|Jamaica}} [[:en:Jamaica|ចាម៉ៃកា]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[:en:Kingston, Norfolk Island|ឃីងស្តុន]] || {{flagicon|Norfolk Island}} [[:en:Norfolk Island|កោះន័រហ្វក]] | អូសេអានី|| [[States and territories of Australia|External territory]] of [[Australia]]. |- | [[:en:Kingstown, Saint Vincent and the Grenadines|ឃីងស្តុន]] || '''{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[:en:Saint Vincent and the Grenadines|សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[:en:Kinshasa|គីនសាសា]] || '''{{flagicon|Democratic Republic of the Congo}} [[:en:Democratic Republic of the Congo|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Kuala Lumpur|កូឡាឡាំពួរ]] {{small|(''de jure'', legislative and royal)}}|| rowspan="2" | '''{{flagicon|Malaysia}} [[:en: Malaysia|ម៉ាឡេស៊ី]]''' | rowspan="2" |អាស៊ី|| |- | [[:en:Putrajaya|បុត្រាជ័យ]] {{small|(administrative and judicial)}} || |- | [[:en:Kuwait City|គុយវ៉ែត]] || '''{{flagicon|Kuwait}} [[:en:Kuwait|គុយវ៉ែត]]''' | អាស៊ី|| |- | [[:en:Kyiv|គៀវ]] || '''{{flagicon|Ukraine}} [[:en:Ukraine|អ៊ុយក្រែន]]''' | អឺរ៉ុប|| |- id="L" | [[:en:La Paz|ឡាផាហ្ស]] {{small|(administrative)}} || rowspan="2" | '''{{flagicon|Bolivia}} [[:en:Bolivia|បូលីវី]]''' | rowspan="2" |អាមេរិកខាងត្បូង|| [[La Paz]] is the [[List of capital cities by elevation|highest administrative capital]] (3,650 m) in the world, higher than Quito.<ref name="Highest"/> |- | [[:en:Sucre|ស៊ូក្រេ]] {{small|(constitutional)}} || |- | [[:en:Laayoune|ឡាយ៉ូន]] {{small|(declared)}} || rowspan="2" | [[File:Flag_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.svg|25px]] [[:en:Sahrawi Arab Democratic Republic|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអារ៉ាប់សារ៉ាវី]] | rowspan="4" |អាហ្វ្រិក|| rowspan="2" | [[List of states with limited recognition|''De facto'' independent state]] contested by both the [[Sahrawi Arab Democratic Republic]] (SADR), and [[Morocco]]. Laayoune is within [[Moroccan-occupied Western Sahara|Moroccan-controlled territory]] while Tifariti is within [[Free Zone (region)|Sahrawi-controlled territory]] and serves as the [[temporary capital]] (previously [[Bir Lehlou]]). Some government and military buildings reside in exile in [[Tindouf, Algeria]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wi.html|title=CIA - The World Factbook -- Western Sahara|date=June 12, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070612210735/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wi.html|archive-date=2007-06-12|access-date=2026-03-03|archivedate=2007-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612210735/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wi.html|url-status=dead}}</ref> See also: [[Politics of the Sahrawi Arab Democratic Republic]]. |- | [[:en:Tifariti|ទីហ្វារីធី]] {{small|(''de facto'')}} |- | [[:en:Libreville|លីប្រេវីល]] || '''{{flagicon|Gabon}} [[:en:Gabon|ហ្គាបុង]]''' || |- | [[:en:Lilongwe|លីឡុងវេ]] || '''{{flagicon|Malawi}} [[:en:Malawi|ម៉ាឡាវី]]''' || |- | [[:en:Lima|លីម៉ា]] || '''{{flagicon|Peru}} [[:en:Peru|ប៉េរូ]]''' | អាមេរិកខាងត្បូង|| [[Cusco]] is declared the "historical capital" ({{langx|es|capital histórica}}), by Article 49 of the [[Constitution of Peru|Peruvian Constitution]], a merely symbolic statement. [[Arequipa]] is deemed the "legal capital" as it is the seat of the [[Constitutional Court of Peru|Constitutional Court]]. |- | [[:en:Lisbon|លីស្បោន]] || '''{{flagicon|Portugal}} [[:en:Portugal|ព័រទុយហ្គាល់]]''' | rowspan="2" |អឺរ៉ុប|| |- | [[:en:Ljubljana|លូលីអនណា]] || '''{{flagicon|Slovenia}} [[:en:Slovenia|ស្លូវេនី]]''' || |- | [[:en:Lobamba|ឡូបាំបា]] {{small|(royal and legislative)}} || rowspan="2" | '''{{flagicon|Eswatini}} [[:en:Eswatini|អេសវ៉ាទីនី]]''' | rowspan="3" |អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Mbabane|អឹមបាបានណេ]] {{small|(administrative)}} || |- | [[:en:Lomé|ឡូមេ]] || '''{{flagicon|Togo}} [[:en:Togo|តូហ្គោ]]''' || |- | [[:en:London|ឡុងដ៍]] || '''{{flagicon|United Kingdom}} [[:en:United Kingdom|ចក្រភពអង់គ្លេស]]''' | អឺរ៉ុប|| Prior to the [[Acts of Union 1707|Acts of Union in 1707]], London was the capital of England only; Edinburgh was the capital of the [[Kingdom of Scotland]]. The United Kingdom includes the subdivisions of {{Flagu|England}} |- |[[:en:London|ឡុងដ៍]] {{Small|(administration)}} | rowspan="2" | [[File:Flag_of_the_Commissioner_of_the_British_Indian_Ocean_Territory.svg|25px]] [[:en:British Indian Ocean Territory|ដែនដីមហាសមុទ្រឥណ្ឌារបស់ចក្រភពអង់គ្លេស]] | rowspan="2" |អាស៊ី | rowspan="2" |[[British Overseas Territories|British Overseas Territory]]. Officially, the British Indian Ocean Territory is administered from London,<ref>{{Cite web |title=Governance {{!}} British Indian Ocean Territory |url=https://www.biot.gov.io/governance/ |access-date=2023-09-03 |website=www.biot.gov.io}}</ref> though some consider the capital to be [[Diego Garcia]].<ref>{{Cite web |title=British Indian Ocean Territory (BIOT) |url=https://islandstudies.com/files/2016/11/British-Indian-Ocean-Territory-BIOT.pdf |website=Island Studies |publisher=[[University of Prince Edward Island]]}}</ref> |- | [[:en:Diego Garcia|ឌីអេហ្គោ ហ្គាស៊ីយ៉ា]] {{Small|(''de facto'')}} |- | [[:en:Luanda|លូអង់ដា]] || '''{{flagicon|Angola}} [[:en:Angola|អង់ហ្គោឡា]]''' | rowspan="2" |អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Lusaka|លូសាកា]] || '''{{flagicon|Zambia}} [[:en:Zambia|ហ្សំប៊ី]]''' || |- | [[:en:Luxembourg City|លុចហ្សំបួរ]] || '''{{flagicon|Luxembourg}} [[:en:Luxembourg|លុចហ្សំបួរ]]''' | rowspan="2" |អឺរ៉ុប|| |- id="M" | [[:en:Madrid|ម៉ាឌ្រីដ]] || '''{{flagicon|Spain}} [[:en:Spain|អេស្ប៉ាញ]]''' || |- | [[:en:Majuro|ម៉ាជូរ៉ូ]] || '''{{flagicon|Marshall Islands}} [[:en:Marshall Islands|ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]]''' | អូសេអានី|| Self-governing in [[associated state|free association]] with the [[United States]]. The seat of government is at [[Delap-Uliga-Djarrit]], a settlement on the atoll of Majuro. |- | [[:en:Malé|ម៉ាឡេ]] || '''{{flagicon|Maldives}} [[:en:Maldives|ម៉ាល់ឌីវ]]''' | អាស៊ី|| |- | [[:en:Managua|ម៉ាណាក្វា]] || '''{{flagicon|Nicaragua}} [[:en:Nicaragua|នីការ៉ាហ្គា]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[:en:Manama|ម៉ាណាម៉ា]] || '''{{flagicon|Bahrain}} [[:en:Bahrain|បារ៉ែន]]''' | rowspan="2" |អាស៊ី|| |- | [[:en:Manila|ម៉ានីល]] || '''{{flagicon|Philippines}} [[:en:Philippines|ហ្វីលីពីន]]''' || |- | [[:en:Maputo|ម៉ាពូតូ]] || '''{{flagicon|Mozambique}} [[:en:Mozambique|ម៉ូសំប៊ិក]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[Mariehamn]] || [[File:Flag_of_%C3%85land.svg|25px]] [[:en:Åland Islands|ប្រជុំកោះអាឡង់]] | អឺរ៉ុប|| Autonomous region of [[Finland]]. |- | [[Marigot, Saint Martin|Marigot]] || [[File:Local_flag_of_the_Collectivity_of_Saint_Martin.svg|25px]] [[:en:Collectivity of Saint Martin|សាំងម៉ាទីន]] | អាមេរិកខាងជើង|| [[Overseas collectivity]] of [[France]]. |- | [[Maseru]] || '''{{flagicon|Lesotho}} [[:en:Lesotho|ឡេសូតូ]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[Mata Utu]] || [[File:Flag_of_Wallis_and_Futuna.svg|25px]] [[:en:Wallis and Futuna|វ៉ាលីស និង ហ្វូទូណា]] | អូសេអានី|| [[Overseas collectivity]] of [[France]]. |- | [[:en:Mexico City|ម៉ិកស៊ិក]] || '''{{flagicon|Mexico}} [[:en:Mexico|ម៉ិកស៊ីកូ]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[Minsk]] || '''{{flagicon|Belarus}} [[:en:Belarus|បេឡារុស]]''' | អឺរ៉ុប|| |- | [[Mogadishu]] || '''{{flagicon|Somalia}} [[:en:Somalia|សូម៉ាលី]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Municipality of Monaco|ម៉ូណាកូ]] || '''{{flagicon|Monaco}} [[:en:Monaco|ម៉ូណាកូ]]''' | អឺរ៉ុប|| [[City-state]]. Monaco does not have a capital designated in [[Constitution of Monaco|its constitution]]; however, the Commune of Monaco, the country's only [[Commune (administrative division)|commune]], is coterminous with the nation, making it the ''de facto'' capital.<ref name="Gouvernement Princier Principauté de Monaco">{{cite web |title=Constitution of the Principality |url=https://en.gouv.mc/Government-Institutions/Institutions/Constitution-of-the-Principality |website=Gouvernement Princier Principauté de Monaco |publisher=Principauté de Monaco |access-date=28 February 2020 |language=en |date=17 December 1962 |archivedate=29 មេសា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200429231958/https://en.gouv.mc/Government-Institutions/Institutions/Constitution-of-the-Principality |url-status=dead }}</ref><ref name="Britannica">{{cite web |title=Monaco |url=https://www.britannica.com/place/Monaco |website=Britannica |access-date=28 February 2020 |language=en}}</ref> |- | [[Monrovia]] || '''{{flagicon|Liberia}} [[:en:Liberia|លីបេរីយ៉ា]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[Montevideo]] || '''{{flagicon|Uruguay}} [[:en:Uruguay|អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]]''' | អាមេរិកខាងត្បូង|| |- | [[Moroni, Comoros|Moroni]] || '''{{flagicon|Comoros}} [[:en:Comoros|កូម៉ូរ៉ូស]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Moscow|ម៉ូស្គូ]] || '''{{flagicon|Russia}} [[:en:Russia|រុស្ស៊ី]]''' | អឺរ៉ុប|| [[Saint Petersburg]] is residence of [[Constitutional Court of Russia]] |- | [[Muscat, Oman|Muscat]] || '''{{flagicon|Oman}} [[:en:Oman|អូម៉ង់]]''' | អាស៊ី|| |- id="N" | [[Nairobi]] || '''{{flagicon|Kenya}} [[:en:Kenya|កេនយ៉ា]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[Nassau, Bahamas|Nassau]] || '''{{flagicon|Bahamas}} [[:en:The Bahamas|បាហាម៉ាស]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[:en:Naypyidaw|ណៃពិដោ]] || '''{{flagicon|Myanmar}} [[:en:Myanmar|ភូមា]]''' | អាស៊ី|| Yangon was the capital until 2006.<ref>{{Cite web |title=Nay Pyi Taw {{!}} national capital, Myanmar {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nay-Pyi-Taw |access-date=2022-05-29 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> See also: [[List of capitals of Myanmar]]. |- | [[N'Djamena]] || '''{{flagicon|Chad}} [[:en:Chad|ឆាដ]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:New Delhi|ញូវដេលី]] || '''{{flagicon|India}} [[:en:India|ឥណ្ឌា]]''' | អាស៊ី|| [[Kolkata|Calcutta]] was the capital of [[India]] until 1911 during the [[British Raj]]. |- | [[Ngerulmud]] || '''{{flagicon|Palau}} [[:en:Palau|ប៉ាឡូ]]''' | អូសេអានី|| Self-governing in [[associated state|free association]] with the [[United States]]. [[Koror City]] was the capital until 2006. |- | [[Niamey]] || '''{{flagicon|Niger}} [[:en:Niger|នីហ្សេរ]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | rowspan="2" | [[Nicosia]] || '''{{flagicon|Cyprus}} [[:en:Cyprus|ស៊ីប]]'''<br> | rowspan="2" |អាស៊ី | rowspan="2" |Nicosia is a [[List of divided cities|divided capital]], split between Cyprus, which claims the whole city, and the [[Foreign relations of Northern Cyprus|internationally unrecognized]] breakaway state of Northern Cyprus. |- | {{flagicon|Northern Cyprus}} [[:en:Northern Cyprus|ស៊ីបខាងជើង]] |- | [[Nouakchott]] || '''{{flagicon|Mauritania}} [[:en:Mauritania|ម៉ូរីតានី]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[Nouméa]] || {{flagicon|New Caledonia}} [[:en:New Caledonia|នូវែលកាឡេដូនី]] | rowspan="2" |អូសេអានី|| [[Overseas territory]] of [[France]]. |- | [[Nukuʻalofa]] || '''{{flagicon|Tonga}} [[:en:Tonga|តុងហ្គា]]''' || |- | [[:en:Nuuk|នូក]] || {{flagicon|Greenland}} [[:en:Greenland|ហ្គ្រីនឡែន]] | អាមេរិកខាងជើង|| Self-governing country within the [[Danish Realm|Kingdom of Denmark]]. |- id="O" | [[Oranjestad]] || {{flagicon|Aruba}} [[:en:Aruba|អារូបា]] | អាមេរិកខាងត្បូង|| Self-governing country within the [[Kingdom of the Netherlands]]. |- | [[Oslo]] || '''{{flagicon|Norway}} [[:en:Norway|ន័រវែស]]''' | អឺរ៉ុប|| See also: [[List of historical capitals of Norway]]. |- | [[:en:Ottawa|អូតាវ៉ា]] || '''{{flagicon|Canada}} [[:en:Canada|កាណាដា]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[Ouagadougou]] || '''{{flagicon|Burkina Faso}} [[:en:Burkina Faso|ប៊ូគីណាហ្វាសូ]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- id="P" | [[Pago Pago]] || [[File:Flag_of_American_Samoa.svg|25px]] [[:en:American Samoa|សាម័រអាមេរិក]] | rowspan="2" |អូសេអានី|| [[Territories of the United States|Territory]] of the [[United States]]. |- | [[Palikir]] || '''{{flagicon|Micronesia}} [[:en:Micronesia|មីក្រូណេស៊ី]]''' || Self-governing in [[associated state|free association]] with the [[United States]]. [[Kolonia]] is the former capital and [[Australia]], [[China]], [[Japan]] and the [[United States]] retain embassies there. |- | [[:en:Panama City|ប៉ាណាម៉ា]] || '''{{flagicon|Panama}} [[:en:Panama|ប៉ាណាម៉ា]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[Papeete]] || [[File:Flag_of_French_Polynesia.svg|25px]] [[:en:French Polynesia|ប៉ូលីណេស៊ីបារាំង]] | អូសេអានី|| [[Overseas collectivity]] of [[France]]. |- | [[Paramaribo]] || '''{{flagicon|Suriname}} [[:en:Suriname|ស៊ូរីណាម]]'''<ref>{{Cite web |last=Team |first=WordCapital org |date=2025-09-25 |title=Suriname |url=https://worldcapitals.org/south-america/suriname/ |access-date=2025-10-20 |website=Capital |language=en}}</ref> | អាមេរិកខាងត្បូង|| |- | [[:en:Paris|ប៉ារីស]] || '''{{flagicon|France}} [[:en: France|បារាំង]]''' | អឺរ៉ុប|| See also: [[List of capitals of France|List of Capitals of France]]. |- | [[Philipsburg, Sint Maarten|Philipsburg]] || {{flagicon |Sint Maarten}} [[:en:Sint Maarten|ស៊ីនម៉ាទីន]] | អាមេរិកខាងជើង|| Self-governing country within the [[Kingdom of the Netherlands]]. |- | [[:en:Phnom Penh|ភ្នំពេញ]] || '''{{flagicon|Cambodia}} [[:en:Cambodia|កម្ពុជា]]''' | អាស៊ី|| |- | [[Podgorica]] | '''{{flagicon|Montenegro}} [[:en:Montenegro|ម៉ុងតេណេក្រូ]]''' | អឺរ៉ុប |[[Cetinje]] has been designated the "Old Royal Capital" and is the present seat of the [[President of Montenegro|President]]. |- | [[:en:Port Louis|ផតល្វីស]] || '''{{flagicon|Mauritius}} [[:en:Mauritius|ម៉ូរីស]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[:en:Port Moresby|ផតម៉ូរេសប៊ី]] || '''{{flagicon|Papua New Guinea}} [[:en:Papua New Guinea|ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]]''' | អូសេអានី|| |- | [[Port of Spain]] || '''{{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[:en:Trinidad and Tobago|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]]''' | អាមេរិកខាងត្បូង|| |- | [[:en:Port Vila|ផតវីឡា]] || '''{{flagicon|Vanuatu}} [[:en:Vanuatu|វ៉ានូអាទូ]]''' | អូសេអានី|| |- | [[Port-au-Prince]] || '''{{flagicon|Haiti}} [[:en:Haiti|ហៃទី]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[Prague]] || '''{{flagicon|Czech Republic}} [[:en:Czech Republic|សាធារណរដ្ឋឆេក]]''' | អឺរ៉ុប|| The [[Supreme Court of the Czech Republic]] is located in [[Brno]].<ref>{{Cite web |date=2022-10-30 |title=Countries With More Than One Capital City |url=https://www.worldatlas.com/cities/countries-with-more-than-one-capital-city.html |access-date=2023-09-03 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> |- | [[Praia]] || '''{{flagicon|Cape Verde}} [[:en:Cape Verde|ខេប វើប]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[Pristina]] || {{flagicon|Kosovo}} [[:en:Kosovo|កូសូវ៉ូ]] | អឺរ៉ុប|| [[List of states with limited recognition|''De facto'' independent state]] claimed entirely by [[Serbia]] as part of its [[Autonomous Province of Kosovo and Metohija]]. |- | [[:en:Pyongyang|ព្យុងយ៉ាង]] || '''{{flagicon|North Korea}} [[:en:North Korea|កូរ៉េខាងជើង]]''' | អាស៊ី|| |- id="Q" | [[Quito]] || '''{{flagicon|Ecuador}} [[:en:Ecuador|អេក្វាឌ័រ]]''' | អាមេរិកខាងត្បូង|| [[List of capital cities by elevation|Highest official capital]] (2,850 m).<ref name = "Highest">{{cite news|url=http://opinionator.blogs.nytimes.com/2012/06/19/amazonia-or-bust/#ftn3 |title=Amazonia or Bust! |last=Jacobs |first=Frank |newspaper=New York Times |date=19 June 2012 |access-date=28 June 2012}}</ref> |- id="R" | [[:en:Rabat|រ៉ាបាត]] || '''{{flagicon|Morocco}} [[:en:Morocco|ម៉ារ៉ុក]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[Reykjavík]] || '''{{flagicon|Iceland}} [[:en:Iceland|អ៊ីស្លង់]]''' | rowspan="2" |អឺរ៉ុប|| |- | [[:en:Riga|រីហ្គា]] || '''{{flagicon|Latvia}} [[:en:Latvia|ឡេតូនី]]''' || |- | [[:en:Riyadh|រីយ៉ាដ]] || '''{{flagicon|Saudi Arabia}} [[:en:Saudi Arabia|អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]]''' | អាស៊ី|| |- | [[:en:Road Town|រ៉ូដថោន]] || {{flagicon|British Virgin Islands}} [[:en:British Virgin Islands|កោះវឺជីនអង់គ្លេស]] | អាមេរិកខាងជើង|| [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]]. |- | [[:en:Rome|រ៉ូម]] || '''{{flagicon|Italy}} [[:en:Italy|អុីតាលី]]''' | អឺរ៉ុប|| |- | [[Roseau]] || '''{{flagicon|Dominica}} [[:en:Dominica|ដូមីនីកា]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[Rothera Research Station|Rothera]] || [[File:Flag_of_the_British_Antarctic_Territory.svg|25px]] [[:en:British Antarctic Territory|ដែនដីអង់តាកទិករបស់ចក្រភពអង់គ្លេស]] | អង់តាកទិក|| [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]] |- id="S" | [[Saipan]] || {{flagicon|Northern Mariana Islands|2020}} [[:en:Northern Mariana Islands|ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង]] | អូសេអានី|| [[Territories of the United States|Territory]] of the [[United States]]. The seat of government is at [[Capitol Hill, Saipan|Capitol Hill]], a settlement on the island of Saipan. |- | [[San José, Costa Rica|San José]] || '''{{flagicon|Costa Rica}} [[:en:Costa Rica|កូស្តារីកា]]''' | rowspan="2" |អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] || {{flagicon|Puerto Rico}} [[:en:Puerto Rico|ព័រតូរីកូ]]|| [[Territories of the United States|Territory]] of the [[United States]]. |- | [[:en:City of San Marino|សានម៉ារីណូ]] || '''{{flagicon|San Marino}} [[:en:San Marino|សានម៉ារីណូ]]''' | អឺរ៉ុប|| |- | [[:en:San Salvador|សានសាល់វ៉ាឌ័រ]] || '''{{flagicon|El Salvador}} [[:en:El Salvador|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[Santiago]]|| '''{{flagicon|Chile}} [[:en:Chile|ឈីលី]]''' | អាមេរិកខាងត្បូង|| The [[National Congress of Chile]] is located in [[Valparaíso]]. |- | [[Santo Domingo]] || '''{{flagicon|Dominican Republic}} [[:en:Dominican Republic|សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[São Tomé]] || '''{{flagicon|São Tomé and Príncipe}} [[:en:São Tomé and Príncipe|សៅតូម៉េ និង ព្រីនសុីប]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[Sarajevo]] || '''{{flagicon|BIH}} [[:en:Bosnia and Herzegovina|បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]]''' | អឺរ៉ុប|| |- | [[:en:Seoul|សេអ៊ូល]] || '''{{flagicon|South Korea}} [[:en:South Korea|កូរ៉េខាងត្បូង]]''' | rowspan="2" |អាស៊ី||On 2 July 2012, some government functions moved to [[Sejong City]], which became the ''de facto'' administrative capital. |- | [[:en:Singapore|សិង្ហបុរី]] || '''{{flagicon|Singapore}} [[:en:Singapore|សិង្ហបុរី]]''' || [[City-state]]. |- | [[Skopje]] || '''{{flagicon|North Macedonia}} [[:en:North Macedonia|ម៉ាសេដូនីខាងជើង]]''' | rowspan="2" |អឺរ៉ុប|| |- | [[Sofia]] || '''{{flagicon|Bulgaria}} [[:en:Bulgaria|ប៊ុលហ្គារី]]''' || |- | [[South Tarawa]] || '''{{flagicon|Kiribati}} [[:en:Kiribati|គីរីបាទី]]''' | អូសេអានី|| South Tarawa is a settlement on the atoll of [[Tarawa]]. |- | [[St. George's, Grenada|St. George's]] || '''{{flagicon|Grenada}} [[:en:Grenada|ហ្គ្រេណាដា]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[St. Helier]] || {{flagicon|Jersey}} [[:en:Jersey|ជឺស៊ី]] | អឺរ៉ុប|| [[United Kingdom|British]] [[Crown Dependencies|Crown Dependency]]. |- || [[St. John's, Antigua and Barbuda|St. John's]]<ref name='cia'>[https://web.archive.org/web/20260115003123/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/antigua-and-barbuda/ Antigua and Barbuda] - CIA World Factbook</ref><ref>[https://www.britannica.com/place/Antigua-and-Barbuda Antigua and Barbuda] - Encyclopaedia Britannica</ref> || '''{{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[:en:Antigua and Barbuda|អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]]''' | អាមេរិកខាងជើង|| |- | [[St. Peter Port]] || {{flagicon|Guernsey}} [[:en:Guernsey|ហ្គើនស៊ី]] | អឺរ៉ុប|| [[United Kingdom|British]] [[Crown Dependencies|Crown Dependency]]. |- | [[St. Pierre, Saint-Pierre and Miquelon|St. Pierre]] || [[File:Flag_of_Saint-Pierre_and_Miquelon.svg|25px]] [[:en:Saint Pierre and Miquelon|សាំងព្យែរ និង មីឃ្យូឡុង]] | អាមេរិកខាងជើង|| [[Overseas collectivity]] of [[France]]. |- | [[Stanley, Falkland Islands|Stanley]] || [[File:Flag_of_the_Falkland_Islands.svg|25px]] [[:en:Falkland Islands|ប្រជុំកោះហ្វកឡែន]] | អាមេរិកខាងត្បូង|| [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]]. |- | [[:en:Stockholm|ស្តុកខូម]] || '''{{flagicon|Sweden}} [[:en:Sweden|ស៊ុយអែត]]''' | អឺរ៉ុប|| |- | [[Sukhumi]] || {{flagicon|Abkhazia}} [[:en:Abkhazia|អាបាខាហ្ស៊ី]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប|| ''De facto'' independent state [[International recognition of Abkhazia and South Ossetia|with partial recognition]] claimed in whole by [[Georgia (country)|Georgia]] as the [[Government of the Autonomous Republic of Abkhazia|Autonomous Republic of Abkhazia]]. |- | [[Suva]] || '''{{flagicon|Fiji}} [[:en:Fiji|ហ្វីជី]]''' | អូសេអានី|| |- id="T" | [[:en:Taipei|តៃប៉ិ]] || {{flagicon|Taiwan}} [[:en:Taiwan|តៃវ៉ាន់]] | អាស៊ី|| ''De facto'' independent state, officially called the Republic of China, in competition with the [[China|People's Republic of China]] for recognition as the [[One China|sole Chinese government]] since 1949. Taiwan controls the [[Geography of Taiwan|island of Taiwan]] and the [[List of islands of Taiwan|associated islands]] Quemoy, Matsu, the Pratas, and part of the [[Spratly Islands]].<ref name="Spratly" group="Note">Sovereignty over the Spratly Islands is disputed by the PRC, the ROC, [[Vietnam]], the [[Philippines]] (part), [[Malaysia]] (part), and [[Brunei]] (part).</ref> Its territory is claimed in whole by the People's Republic of China.<ref name="TAI2" group=Note>In 1949, the Republic of China government led by the [[Kuomintang]] (KMT) lost the [[Chinese Civil War]] to the [[Chinese Communist Party]] (CCP) and set up a provisional capital in Taipei. The CPC established the People's Republic. As such, the [[Political status of Taiwan|political status]] of the ROC and the [[legal status of Taiwan]] (alongside the [[Free Area of the Republic of China|territories]] under ROC jurisdiction) are in dispute. In 1971, the [[United Nations]] gave the [[China and the United Nations|China seat]] to the PRC instead of the ROC: most states recognize the PRC to be the [[One-China policy|sole legitimate representative of all China]], and the UN classifies Taiwan as "[[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan, Province of China]]". The ROC has de facto relations with most sovereign states. A significant political movement within Taiwan advocates [[Taiwan independence]].</ref> The Republic of China participates in a number of international organizations under a variety of pseudonyms, most commonly [[Chinese Taipei]]. |- | [[Tallinn]] || '''{{flagicon|Estonia}} [[:en:Estonia|អេស្តូនី]]''' | អឺរ៉ុប|| |- | [[Tashkent]] || '''{{flagicon|Uzbekistan}} [[:en:Uzbekistan|អ៊ូបេគីស្ថាន]]''' | អាស៊ី|| |- | [[:en:Tbilisi|ទីប៊ីលីស៊ី]] || '''{{flagicon|GEO}} [[:en:Georgia (country)|ហ្សកហ្ស៊ី]]''' | អាស៊ី & អឺរ៉ុប||From 2012 to 2018, [[Kutaisi]] served as Georgia's legislative capital. Additionally, [[Mtskheta]] is sometimes called an "ancient capital" of Georgia.<ref>{{Cite web |title=Mtskheta {{!}} Ancient Capital, UNESCO Site {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Mtskheta |access-date=2023-09-03 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Georgia marks day of ancient capital Mtskheta, Svetitskhoveli UNESCO monument |url=https://agenda.ge/en/news/2022/3999 |access-date=2023-09-03 |website=Agenda.ge}}</ref> |- | [[Tegucigalpa]] || rowspan="2" | '''{{flagicon|Honduras}} [[:en:Honduras|ហុងឌូរ៉ាស]]''' | rowspan="2" |អាមេរិកខាងជើង|| rowspan="2" |Comayagüela is declared in the [[Constitution of Honduras|Honduran Constitution]] as co-official capital with Tegucigalpa.<ref>{{Cite web |date=2010-07-05 |title=Constitution of Honduras |url=http://congreso.gob.hn/constituciones/CONSTITUCION%201982%20DECRETO%20131-82.pdf |access-date=2022-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100705043950/http://congreso.gob.hn/constituciones/CONSTITUCION%201982%20DECRETO%20131-82.pdf |archive-date=2010-07-05 |language=es |archivedate=2010-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100705043950/http://congreso.gob.hn/constituciones/CONSTITUCION%201982%20DECRETO%20131-82.pdf |url-status=dead }}</ref> The cities have since merged into a single urban area. |- | [[Comayagüela]] |- | [[:en:Tehran|តេហេរ៉ង់]] || '''{{flagicon|Iran}} [[:en:Iran|អ៊ីរ៉ង់]]''' | rowspan="2" |អាស៊ី|| |- | [[Thimphu]] || '''{{flagicon |Bhutan}} [[:en:Bhutan|ប៊ូតាន]]''' || |- | [[Tirana]] || '''{{flagicon|Albania}} [[:en:Albania|អាល់បានី]]''' | rowspan="2" |អឺរ៉ុប|| |- | [[Tiraspol]] || [[File:Flag_of_Transnistria_(state).svg|25px]] [[:en:Transnistria|ត្រានស៍នីស្ទ្រី]] || ''De facto'' independent state, [[Foreign relations of Transnistria|recognized by only non UN members]]. Claimed in whole by [[Moldova]] as the autonomous territorial unit of [[Administrative-Territorial Units of the Left Bank of the Dniester]] |- | [[:en:Tokyo|តូក្យូ]] || '''{{flagicon|Japan}} [[:en:Japan|ជប៉ុន]]''' | អាស៊ី|| See also: [[Capital of Japan]]. |- | [[Tórshavn]] || {{flagicon|Faroe Islands}} [[:en:Faroe Islands|ប្រជុំកោះហ្វារ៉ូ]] | អឺរ៉ុប|| Self-governing country within the [[Danish Realm|Kingdom of Denmark]]. |- | [[Tripoli, Libya|Tripoli]] || '''{{flagicon|Libya}} [[:en:Libya|លីប៊ី]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[Tskhinvali]] || {{flagicon|South Ossetia}} [[:en:South Ossetia|អូសេទីខាងត្បូង]] | អាស៊ី & អឺរ៉ុប|| ''De facto'' independent state [[International recognition of Abkhazia and South Ossetia|with limited recognition]]. Claimed in whole by [[Georgia (country)|Georgia]] as the [[Provisional Administration of South Ossetia]]. |- | [[Tunis]] || '''{{flagicon|Tunisia}} [[:en:Tunisia|ទុយនីស៊ី]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- id="U" | [[Ulaanbaatar]] || '''{{flagicon|Mongolia}} [[:en:Mongolia|ម៉ុងហ្គោល]]''' | អាស៊ី|| |- id="V" | [[Vaduz]] || '''{{flagicon|Liechtenstein}} [[:en:Liechtenstein|លីចថេនស្តាញ]]''' | rowspan="2" |អឺរ៉ុប|| |- | [[Valletta]] || '''{{flagicon|Malta}} [[:en:Malta|ម៉ាល់តា]]''' || |- | [[The Valley, Anguilla|The Valley]] || [[File:Flag_of_Anguilla.svg|25px]] [[:en:Anguilla|អង់ហ្គីឡា]] | អាមេរិកខាងជើង|| [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]]. |- | [[:en:Vatican City|វ៉ាទីកង់]] || '''{{flagicon|Vatican City}} [[:en:Vatican City|បុរីវ៉ាទីកង់]]''' | អឺរ៉ុប|| [[City-state]]. |- | [[:en:Victoria, Seychelles|វិចតូរីយ៉ា]] || '''{{flagicon|Seychelles}} [[:en:Seychelles|សីស្ហែល]]''' | អាហ្វ្រិក|| |- | [[Vienna]] || '''{{flagicon|Austria}} [[:en:Austria|អូទ្រីស]]''' | អឺរ៉ុប|| |- | [[:en:Vientiane|វៀងចន្ទន៍]] || '''{{flagicon|Laos}} [[:en:Laos|លាវ]]''' | អាស៊ី|| |- | [[Vilnius]] || '''{{flagicon|Lithuania}} [[:en:Lithuania|លីទុយអានី]]''' | rowspan="2" |អឺរ៉ុប|| |- id="W" | [[Warsaw]] || '''{{flagicon|Poland}} [[:en:Poland|ប៉ូឡូញ]]''' ||Former capitals listed in [[Template:Historical capitals of Poland]]. |- | [[:en:Washington, D.C.|វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] || '''{{flagicon|United States of America}} [[:en:United States of America|សហរដ្ឋអាមេរិក]]''' |អាមេរិកខាងជើង|| The capital of the United States has moved several times. See also: [[List of capitals in the United States#National capitals|National capitals of the United States]]. |- | [[:en:Wellington|វែលលីងតុន]] || '''{{flagicon|New Zealand}} [[:en:New Zealand|នូវែលសេឡង់]]''' | អូសេអានី|| Since 1865. Wellington is New Zealand's third capital. See also: [[Capital of New Zealand]]. |- | [[West Island, Cocos (Keeling) Islands|West Island]] || [[File:Flag_of_the_Cocos_(Keeling)_Islands.svg|25px]] [[:en:Cocos (Keeling) Islands|ប្រជុំកោះកូកូស(ឃីលីង)]] | || [[States and territories of Australia|External territory]] of [[Australia]]. |- | [[Willemstad]] || {{flagicon|Curaçao}} [[:en:Curaçao|គូរ៉ាកាវ]] | || Self-governing country within the [[Kingdom of the Netherlands]]. |- | [[Windhoek]] || '''{{flagicon|Namibia}} [[:en:Namibia|ណាមីប៊ី]]''' | rowspan="2" |អាហ្វ្រិក|| |- id="Y" | [[Yaoundé]] || '''{{flagicon|Cameroon}} [[:en:Cameroon|កាមេរូន]]''' || |- | [[Yaren]] {{small|(''de facto'')}}|| '''{{flagicon|Nauru}} [[:en:Nauru|ណូរូ]]''' | អូសេអានី|| Nauru has no official capital, nor cities; the government offices are in Yaren district. |- | [[Yerevan]] || '''{{flagicon|Armenia}} [[:en:Armenia|អាមេនី]]''' | អាស៊ី & អឺរ៉ុប|| |- id="Z" | [[Zagreb]] || '''{{flagicon|Croatia}} [[:en:Croatia|ក្រូអាត]]''' | អឺរ៉ុប|| |} == កំណត់សម្គាល់ == == ឯកសារយោង == ihf1ogv6g728v93m5gn7y5wzlm00kqu 334659 334657 2026-04-24T05:59:44Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 ជំនួសខ្លឹមសារនៃទំព័រដោយ 'នេះ​គឺជា'''បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីនិង​រដ្ឋធានីថ្នាក់​ជាតិ'''ដែលរួមបញ្ចូល​ទាំង[[:en:Capital_city|រាជធានីនិងរដ្ឋធានី]]នៃ​[[:en:Territory|ដែនដី]]និង:en:Dependent_territory|តំបន់ស្ថិតនៅក្រោមអាណ...' 334659 wikitext text/x-wiki នេះ​គឺជា'''បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីនិង​រដ្ឋធានីថ្នាក់​ជាតិ'''ដែលរួមបញ្ចូល​ទាំង[[:en:Capital_city|រាជធានីនិងរដ្ឋធានី]]នៃ​[[:en:Territory|ដែនដី]]និង[[:en:Dependent_territory|តំបន់ស្ថិតនៅក្រោមអាណាព្យាបាល]] រដ្ឋដែល​មិនមាន​អធិបតេយ្យភាពពេញលេញ រួមទាំង[[:en:Associated_state|រដ្ឋភ្ជាប់ដោយកិច្ចព្រមព្រៀង]] និង ​អង្គភាព​ដែល[[:en:Sovereignty|អធិបតេយ្យភាព]]​របស់​ពួកគេ​កំពុងមាន[[:en:Territorial_dispute|ជម្លោះទឹកដី]]។ រាជធានីនិងរដ្ឋធានី​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​បញ្ជី​នេះ​គឺជា​រាជធានីនិងរដ្ឋធានី​​ដែល​មានឈ្មោះនៅក្នុងបញ្ជីស្តង់ដារ​អន្តរជាតិ [[ISO 3166-1]] ឬ​​ត្រូវ​បាន​រួម​បញ្ចូល​នៅ​ក្នុងបញ្ជី​ប្រទេសដែល​មាន​ការ​ទទួល​ស្គាល់​មាន​កម្រិត។ រដ្ឋអធិបតេយ្យនិងរដ្ឋសង្កេតការណ៍នៅក្នុង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ត្រូវបានបង្ហាញជាអក្សរដិត។ == កំណត់សម្គាល់ == == ឯកសារយោង == 4esbfcyv9jivf4co1frdoc4otiixars 334660 334659 2026-04-24T05:59:58Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 334660 wikitext text/x-wiki នេះ​គឺជា'''បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីនិង​រដ្ឋធានីថ្នាក់​ជាតិ'''ដែលរួមបញ្ចូល​ទាំង[[:en:Capital_city|រាជធានីនិងរដ្ឋធានី]]នៃ​[[:en:Territory|ដែនដី]]និង[[:en:Dependent_territory|តំបន់ស្ថិតនៅក្រោមអាណាព្យាបាល]] រដ្ឋដែល​មិនមាន​អធិបតេយ្យភាពពេញលេញ រួមទាំង[[:en:Associated_state|រដ្ឋភ្ជាប់ដោយកិច្ចព្រមព្រៀង]] និង ​អង្គភាព​ដែល[[:en:Sovereignty|អធិបតេយ្យភាព]]​របស់​ពួកគេ​កំពុងមាន[[:en:Territorial_dispute|ជម្លោះទឹកដី]]។ រាជធានីនិងរដ្ឋធានី​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​បញ្ជី​នេះ​គឺជា​រាជធានីនិងរដ្ឋធានី​​ដែល​មានឈ្មោះនៅក្នុងបញ្ជីស្តង់ដារ​អន្តរជាតិ [[ISO 3166-1]] ឬ​​ត្រូវ​បាន​រួម​បញ្ចូល​នៅ​ក្នុងបញ្ជី​ប្រទេសដែល​មាន​ការ​ទទួល​ស្គាល់​មាន​កម្រិត។ រដ្ឋអធិបតេយ្យនិងរដ្ឋសង្កេតការណ៍នៅក្នុង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ត្រូវបានបង្ហាញជាអក្សរដិត។ == ឯកសារយោង == a1yvrwfvbzasq43c8z6d0azwiuxu9sc 334661 334660 2026-04-24T06:01:27Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* មើលផងដែរ */ 334661 wikitext text/x-wiki នេះ​គឺជា'''បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីនិង​រដ្ឋធានីថ្នាក់​ជាតិ'''ដែលរួមបញ្ចូល​ទាំង[[:en:Capital_city|រាជធានីនិងរដ្ឋធានី]]នៃ​[[:en:Territory|ដែនដី]]និង[[:en:Dependent_territory|តំបន់ស្ថិតនៅក្រោមអាណាព្យាបាល]] រដ្ឋដែល​មិនមាន​អធិបតេយ្យភាពពេញលេញ រួមទាំង[[:en:Associated_state|រដ្ឋភ្ជាប់ដោយកិច្ចព្រមព្រៀង]] និង ​អង្គភាព​ដែល[[:en:Sovereignty|អធិបតេយ្យភាព]]​របស់​ពួកគេ​កំពុងមាន[[:en:Territorial_dispute|ជម្លោះទឹកដី]]។ រាជធានីនិងរដ្ឋធានី​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​បញ្ជី​នេះ​គឺជា​រាជធានីនិងរដ្ឋធានី​​ដែល​មានឈ្មោះនៅក្នុងបញ្ជីស្តង់ដារ​អន្តរជាតិ [[ISO 3166-1]] ឬ​​ត្រូវ​បាន​រួម​បញ្ចូល​នៅ​ក្នុងបញ្ជី​ប្រទេសដែល​មាន​ការ​ទទួល​ស្គាល់​មាន​កម្រិត។ រដ្ឋអធិបតេយ្យនិងរដ្ឋសង្កេតការណ៍នៅក្នុង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ត្រូវបានបង្ហាញជាអក្សរដិត។ == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == orr4vb66q3n0tsu54fmsb5faxhbf4zh 0 53549 334615 334611 2026-04-23T15:44:12Z TheRandomGoober 27248 Requesting deletion per [[WP:G11]] 334615 wikitext text/x-wiki {{Db-g11}} {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ|ឈ្មោះ=អ៊ុក ចន្ថា|រូបភាព==|ចំណងជើងរូបភាព=កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ|ឈ្មោះកំណើត=អ៊ុក ចន្ថា|ថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើត={{ថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើតនិងអាយុ|1982|5|11}}|ទីកន្លែងកំណើត=[[ភ្នំពេញ]], [[កម្ពុជា]]|អាជីព=[[កវីនិពន្ធ]], អ្នកសរសេរបទចម្រៀង|ឆ្នាំសកម្ម=២០០០-បច្ចុប្បន្ន|សមាជិកភាព=[[សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ]], [[សមាគមសិល្បករខ្មែរ]]}} លោក '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន '''（张国文）''' ត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ '''ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ''' លោក '''អ៊ុក ចន្ថា''' មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ បច្ចុប្បន្នក្រៅពីអាជីពអ្នកនិពន្ធ លោកបានបើកហាងលក់ស្រាមួយកន្លែងនៅទីក្រុង ហ្វីឡាដឺហ្វៀ សហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ '''ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ''' បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី និង បទចម្រៀងជាច្រើនបទទៀត។ == ឯកសារយោង == https://www.facebook.com/reel/866593432893737, https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=727040550267207&rdid=wD9kU8IFvzZazEAA <nowiki>https://www.facebook.com/reel/1473282236790859</nowiki> (DARA NEWS) <nowiki>https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=1220061249198626&rdid=CQB1QTaEHRPLfMXV</nowiki> (Ministry of tourism of Cambodia)<references /> fbhw1cyoi1wiy5n9zcg5qgpsrqhn17r 334618 334615 2026-04-23T20:45:21Z Oukchantha 50656 update 334618 wikitext text/x-wiki {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ | ឈ្មោះ = អ៊ុក ចន្ថា | រូបភាព = Ouk-Chantha-Songwriter.jpg | ចំណងជើងរូបភាព = កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ | ឈ្មោះកំណើត = អ៊ុក ចន្ថា | ថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើត = {{ថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើតនិងអាយុ|1982|5|11}} | ទីកន្លែងកំណើត = ភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង [[ខេត្តស្វាយរៀង]] | អាជីព = [[កវីនិពន្ធ]], អ្នកសរសេរបទចម្រៀង | ឆ្នាំសកម្ម = ២០០០-បច្ចុប្បន្ន | សមាជិកភាព = [[សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ]], [[សមាគមសិល្បករខ្មែរ]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' (កើតថ្ងៃទី ១១ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៨២) ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ == ឯកសារយោង == <references /> Write to អ៊ុក ចន្ថា កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ 5to7mdxupydrwt1o5s1zh2hdxgzfxvh 334619 334618 2026-04-23T20:46:19Z Oukchantha 50656 334619 wikitext text/x-wiki {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ | ឈ្មោះ = អ៊ុក ចន្ថា | រូបភាព = Ouk-Chantha-Songwriter.jpg | ចំណងជើងរូបភាព = កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ | ឈ្មោះកំណើត = អ៊ុក ចន្ថា | ទីកន្លែងកំណើត = ភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង [[ខេត្តស្វាយរៀង]] | អាជីព = [[កវីនិពន្ធ]], អ្នកសរសេរបទចម្រៀង | ឆ្នាំសកម្ម = ២០០០-បច្ចុប្បន្ន | សមាជិកភាព = [[សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ]], [[សមាគមសិល្បករខ្មែរ]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' (កើតថ្ងៃទី ១១ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៨២) ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ == ឯកសារយោង == <references /> Write to អ៊ុក ចន្ថា កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ 0vso5iavpv9jk802bu17c94ec3m26i5 334620 334619 2026-04-23T20:50:27Z Oukchantha 50656 334620 wikitext text/x-wiki {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ | ឈ្មោះ = អ៊ុក ចន្ថា | រូបភាព = Ouk-Chantha-Songwriter.jpg | ចំណងជើងរូបភាព = កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ | ឈ្មោះកំណើត = អ៊ុក ចន្ថា | ទីកន្លែងកំណើត = ភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង [[ខេត្តស្វាយរៀង]] | អាជីព = [[កវីនិពន្ធ]], អ្នកសរសេរបទចម្រៀង | ឆ្នាំសកម្ម = ២០០០-បច្ចុប្បន្ន | សមាជិកភាព = [[សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ]], [[សមាគមសិល្បករខ្មែរ]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ == ឯកសារយោង == <references /> Write to អ៊ុក ចន្ថា កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ ssfw2ymrd85icgztkri0z2mr83uum96 334621 334620 2026-04-23T20:58:15Z Oukchantha 50656 334621 wikitext text/x-wiki {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ | ឈ្មោះ = អ៊ុក ចន្ថា | រូបភាព = Ouk-Chantha-Songwriter.jpg | ចំណងជើងរូបភាព = កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ | ឈ្មោះកំណើត = អ៊ុក ចន្ថា | ទីកន្លែងកំណើត = ភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង | អាជីព = កវីនិពន្ធ, អ្នកសរសេរបទចម្រៀង | ឆ្នាំសកម្ម = ២០២២-បច្ចុប្បន្ន | សមាជិកភាព = សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ, សមាគមសិល្បករខ្មែរ }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ == ឯកសារយោង == <references /> Write to អ៊ុក ចន្ថា កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ emk91qsa7vena2d7dpr6syp7ki5qsbt 334622 334621 2026-04-23T20:59:24Z Oukchantha 50656 334622 wikitext text/x-wiki {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ | ឈ្មោះ = អ៊ុក ចន្ថា | រូបភាព = Ouk-Chantha-Songwriter.jpg | ចំណងជើងរូបភាព = កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ | ឈ្មោះកំណើត = អ៊ុក ចន្ថា | ទីកន្លែងកំណើត = ភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង | អាជីព = កវីនិពន្ធ, អ្នកសរសេរបទចម្រៀង | ឆ្នាំសកម្ម = ២០២២-បច្ចុប្បន្ន | សមាជិកភាព = សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ, សមាគមសិល្បករខ្មែរ '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ == ឯកសារយោង == <references /> Write to អ៊ុក ចន្ថា កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ 8jc016e63ls0o1cme5vgpom6ocprgf1 334623 334622 2026-04-23T21:00:57Z Oukchantha 50656 334623 wikitext text/x-wiki {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ | ឈ្មោះ = អ៊ុក ចន្ថា | រូបភាព = | ចំណងជើងរូបភាព = កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ | ឈ្មោះកំណើត = អ៊ុក ចន្ថា | ទីកន្លែងកំណើត = [[ភ្នំពេញ]], [[កម្ពុជា]] | អាជីព = [[កវីនិពន្ធ]], អ្នកសរសេរបទចម្រៀង | ឆ្នាំសកម្ម = ២០០០-បច្ចុប្បន្ន | សមាជិកភាព = [[សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ]], [[សមាគមសិល្បករខ្មែរ]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ == ឯកសារយោង == <references /> Write to អ៊ុក ចន្ថា កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ gsd8bj1ybuwbmsdrnxalama4ej1vv9e 334624 334623 2026-04-23T21:13:20Z Oukchantha 50656 334624 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Ouk Chantha | image = Ouk-Chantha-Songwriter.jpg | caption = Ouk Chantha (Kavee Nipon Nay Samuth) | birth_name = Ouk Chantha | birth_place = [[Phnom Penh]], [[Cambodia]] | occupation = [[Songwriter]], Lyricist | years_active = 2022-present | association = [[Khmer Writers Association]], [[Khmer Artist Association]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ == ឯកសារយោង == <references /> Write to អ៊ុក ចន្ថា កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ msrqwrdy399rk3g8f6q4pu0o4g51emb 334625 334624 2026-04-23T21:19:57Z Oukchantha 50656 334625 wikitext text/x-wiki {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ | ឈ្មោះ = អ៊ុក ចន្ថា | រូបភាព = Ouk-Chantha-Songwriter.jpg | ទំហំរូបភាព = 250px | ចំណងជើងរូបភាព = កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ (អ៊ុក ចន្ថា) | ឈ្មោះកំណើត = អ៊ុក ចន្ថា | ទីកន្លែងកំណើត = ភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង [[ខេត្តស្វាយរៀង]] | អាជីព = [[កវីនិពន្ធ]], អ្នកសរសេរបទចម្រៀង | ឆ្នាំសកម្ម = ២០២២-បច្ចុប្បន្ន | សមាជិកភាព = [[សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ]], [[សមាគមសិល្បករខ្មែរ]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សរស់]] q4l7cx8xed322sguhjwrhu2lbn3d8ef 334626 334625 2026-04-23T21:36:11Z Oukchantha 50656 334626 wikitext text/x-wiki {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ | ឈ្មោះ = អ៊ុក ចន្ថា | រូបភាព = Ouk-Chantha.jpg | ទំហំរូបភាព = 250px | ចំណងជើងរូបភាព = កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ (អ៊ុក ចន្ថា) | ឈ្មោះកំណើត = អ៊ុក ចន្ថា | ទីកន្លែងកំណើត = ភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង [[ខេត្តស្វាយរៀង]] | អាជីព = [[កវីនិពន្ធ]], អ្នកសរសេរបទចម្រៀង | ឆ្នាំសកម្ម = ២០២២-បច្ចុប្បន្ន | សមាជិកភាព = [[សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ]], [[សមាគមសិល្បករខ្មែរ]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សរស់]] cryglmowg1e3cn71jgom7lxh8taxgr8 334627 334626 2026-04-23T21:53:02Z Oukchantha 50656 334627 wikitext text/x-wiki {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ | ឈ្មោះ = អ៊ុក ចន្ថា [[File:Ouk-Chantha.jpg|thumb|]] | ទំហំរូបភាព = 250px | ចំណងជើងរូបភាព = កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ (អ៊ុក ចន្ថា) | ឈ្មោះកំណើត = អ៊ុក ចន្ថា | ទីកន្លែងកំណើត = ភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង [[ខេត្តស្វាយរៀង]] | អាជីព = [[កវីនិពន្ធ]], អ្នកសរសេរបទចម្រៀង | ឆ្នាំសកម្ម = ២០២២-បច្ចុប្បន្ន | សមាជិកភាព = [[សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ]], [[សមាគមសិល្បករខ្មែរ]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សរស់]] 96vwipupm366poufrpqvj2y2qc6c2j3 334628 334627 2026-04-23T21:55:20Z Oukchantha 50656 update 334628 wikitext text/x-wiki {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ | ឈ្មោះ = អ៊ុក ចន្ថា | រូបភាព = Ouk-Chantha.jpg | ទំហំរូបភាព = 250px | ចំណងជើងរូបភាព = កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ (អ៊ុក ចន្ថា) | ឈ្មោះកំណើត = អ៊ុក ចន្ថា | ទីកន្លែងកំណើត = ភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង [[ខេត្តស្វាយរៀង]] | អាជីព = [[កវីនិពន្ធ]], អ្នកសរសេរបទចម្រៀង | ឆ្នាំសកម្ម = ២០២២-បច្ចុប្បន្ន | សមាជិកភាព = [[សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ]], [[សមាគមសិល្បករខ្មែរ]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សរស់]] cryglmowg1e3cn71jgom7lxh8taxgr8 334629 334628 2026-04-23T21:59:38Z Oukchantha 50656 334629 wikitext text/x-wiki {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ | ឈ្មោះ = អ៊ុក ចន្ថា | រូបភាព = [Ouk-Chantha.jpg] | ទំហំរូបភាព = 250px | ចំណងជើងរូបភាព = កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ (អ៊ុក ចន្ថា) | ឈ្មោះកំណើត = អ៊ុក ចន្ថា | ទីកន្លែងកំណើត = ភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង [[ខេត្តស្វាយរៀង]] | អាជីព = [[កវីនិពន្ធ]], អ្នកសរសេរបទចម្រៀង | ឆ្នាំសកម្ម = ២០២២-បច្ចុប្បន្ន | សមាជិកភាព = [[សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ]], [[សមាគមសិល្បករខ្មែរ]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សរស់]] jxybtem7dhyg4cjfels6zdn5riwspsc 334630 334629 2026-04-23T22:05:24Z Oukchantha 50656 334630 wikitext text/x-wiki {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ | ឈ្មោះ = អ៊ុក ចន្ថា | [[File:Ouk-Chantha.jpg|thumb|]] | ទំហំរូបភាព = 250px | ចំណងជើងរូបភាព = កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ (អ៊ុក ចន្ថា) | ឈ្មោះកំណើត = អ៊ុក ចន្ថា | ទីកន្លែងកំណើត = ភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង [[ខេត្តស្វាយរៀង]] | អាជីព = [[កវីនិពន្ធ]], អ្នកសរសេរបទចម្រៀង | ឆ្នាំសកម្ម = ២០២២-បច្ចុប្បន្ន | សមាជិកភាព = [[សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ]], [[សមាគមសិល្បករខ្មែរ]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សរស់]] b82jts1zew180zz8aqk95a13vasz4ma 334631 334630 2026-04-23T22:09:52Z Oukchantha 50656 334631 wikitext text/x-wiki {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ | ឈ្មោះ = អ៊ុក ចន្ថា | រូបភាព = Ouk-Chantha.jpg | ទំហំរូបភាព = 250px | ចំណងជើងរូបភាព = កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ (អ៊ុក ចន្ថា) | ឈ្មោះកំណើត = អ៊ុក ចន្ថា | ទីកន្លែងកំណើត = ភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង [[ខេត្តស្វាយរៀង]] | អាជីព = [[កវីនិពន្ធ]], អ្នកសរសេរបទចម្រៀង | ឆ្នាំសកម្ម = ២០២២-បច្ចុប្បន្ន | សមាជិកភាព = [[សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ]], [[សមាគមសិល្បករខ្មែរ]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សរស់]] cryglmowg1e3cn71jgom7lxh8taxgr8 334632 334631 2026-04-23T22:10:21Z Oukchantha 50656 334632 wikitext text/x-wiki {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ | ឈ្មោះ = អ៊ុក ចន្ថា | រូបភាព = Ouk-Chantha.jpg | ទំហំរូបភាព = 50px | ចំណងជើងរូបភាព = កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ (អ៊ុក ចន្ថា) | ឈ្មោះកំណើត = អ៊ុក ចន្ថា | ទីកន្លែងកំណើត = ភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង [[ខេត្តស្វាយរៀង]] | អាជីព = [[កវីនិពន្ធ]], អ្នកសរសេរបទចម្រៀង | ឆ្នាំសកម្ម = ២០២២-បច្ចុប្បន្ន | សមាជិកភាព = [[សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ]], [[សមាគមសិល្បករខ្មែរ]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សរស់]] lmz0jpj1ov2acin15nsqjzbdi5ubsxd 334633 334632 2026-04-23T22:10:34Z Oukchantha 50656 334633 wikitext text/x-wiki {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ | ឈ្មោះ = អ៊ុក ចន្ថា | រូបភាព = Ouk-Chantha.jpg | ទំហំរូបភាព = 250px | ចំណងជើងរូបភាព = កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ (អ៊ុក ចន្ថា) | ឈ្មោះកំណើត = អ៊ុក ចន្ថា | ទីកន្លែងកំណើត = ភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង [[ខេត្តស្វាយរៀង]] | អាជីព = [[កវីនិពន្ធ]], អ្នកសរសេរបទចម្រៀង | ឆ្នាំសកម្ម = ២០២២-បច្ចុប្បន្ន | សមាជិកភាព = [[សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ]], [[សមាគមសិល្បករខ្មែរ]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សរស់]] cryglmowg1e3cn71jgom7lxh8taxgr8 334634 334633 2026-04-23T22:14:18Z Oukchantha 50656 334634 wikitext text/x-wiki {{ព័ត៌មានបុគ្គលសិល្បៈ | ឈ្មោះ = អ៊ុក ចន្ថា | រូបភាព = Ouk-Chantha.jpg (file) | ទំហំរូបភាព = 250px | ចំណងជើងរូបភាព = កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ (អ៊ុក ចន្ថា) | ឈ្មោះកំណើត = អ៊ុក ចន្ថា | ទីកន្លែងកំណើត = ភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង [[ខេត្តស្វាយរៀង]] | អាជីព = [[កវីនិពន្ធ]], អ្នកសរសេរបទចម្រៀង | ឆ្នាំសកម្ម = ២០២២-បច្ចុប្បន្ន | សមាជិកភាព = [[សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ]], [[សមាគមសិល្បករខ្មែរ]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សរស់]] ldojmxri2lozwd9u0hzecl2dmyb4bd2 334635 334634 2026-04-23T22:15:34Z Oukchantha 50656 334635 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Ouk Chantha | image = Ouk-Chantha.jpg | caption = Ouk Chantha (Kavee Nipon Nay Samuth) | birth_name = Ouk Chantha | birth_place = [[Phnom Penh]], [[Cambodia]] | occupation = [[Songwriter]], Lyricist | years_active = 2022-present | association = [[Khmer Writers Association]], [[Khmer Artist Association]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សរស់]] 1o8cnf6s5d1e7znkn071f4o5nkvoxrw 334636 334635 2026-04-23T22:22:09Z Oukchantha 50656 update 334636 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Ouk Chantha | image = Ouk-Chantha.jpg | caption = អ៊ុក​ ចន្ថា (កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ) | birth_name = Ouk Chantha | birth_place = [[Phnom Penh]], [[Cambodia]] | occupation = [[Songwriter]], Lyricist | years_active = 2022-present | association = [[Khmer Writers Association]], [[Khmer Artist Association]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> https://www.facebook.com/reel/1473282236790859 (Dara News) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=727040550267207&rdid=RxmD3uwVoPlMcD9j (TVK) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=1220061249198626&rdid=elVLRlTmJyDYr1Hk (Ministry of Tourism Cambodia) [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] qrlhaiw0f2appum2byhy3d15oq52fhz 334637 334636 2026-04-23T22:25:01Z Oukchantha 50656 334637 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Ouk Chantha | image = Ouk-Chantha.jpg | caption = អ៊ុក​ ចន្ថា (កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ) | birth_name = Ouk Chantha | birth_place = [[SvayRieng]], [[Cambodia]] | occupation = [[Songwriter]], Lyricist | years_active = 2022-present | association = [[Khmer Writers Association]], [[Khmer Artist Association]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> https://www.facebook.com/reel/1473282236790859 (Dara News) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=727040550267207&rdid=RxmD3uwVoPlMcD9j (TVK) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=1220061249198626&rdid=elVLRlTmJyDYr1Hk (Ministry of Tourism Cambodia) [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] d1q1kd9ngw8xlhx208rqsbe1fgh5dim 334638 334637 2026-04-23T22:25:26Z Oukchantha 50656 334638 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Ouk Chantha | image = Ouk-Chantha.jpg | caption = អ៊ុក​ ចន្ថា (កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ) | birth_name = Ouk Chantha | birth_place = [[Svay Rieng]], [[Cambodia]] | occupation = [[Songwriter]], Lyricist | years_active = 2022-present | association = [[Khmer Writers Association]], [[Khmer Artist Association]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> https://www.facebook.com/reel/1473282236790859 (Dara News) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=727040550267207&rdid=RxmD3uwVoPlMcD9j (TVK) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=1220061249198626&rdid=elVLRlTmJyDYr1Hk (Ministry of Tourism Cambodia) [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] mfmzxuntv4g59w2suq8t1vuv96rxgc7 334639 334638 2026-04-23T22:26:21Z Oukchantha 50656 334639 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Ouk Chantha | image = Ouk-Chantha.jpg | caption = អ៊ុក​ ចន្ថា (កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ) | birth_name = Ouk Chantha | birth_place = [[Svay Rieng province]], [[Cambodia]] | occupation = [[Songwriter]], Lyricist | years_active = 2022-present | association = [[Khmer Writers Association]], [[Khmer Artist Association]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> https://www.facebook.com/reel/1473282236790859 (Dara News) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=727040550267207&rdid=RxmD3uwVoPlMcD9j (TVK) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=1220061249198626&rdid=elVLRlTmJyDYr1Hk (Ministry of Tourism Cambodia) [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] h1yn98sqnu2706k7eouaz6zlfeujgeu 334640 334639 2026-04-23T22:27:09Z Oukchantha 50656 334640 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Ouk Chantha | image = Ouk-Chantha.jpg | caption = អ៊ុក​ ចន្ថា (កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ) | birth_name = Ouk Chantha | birth_place = [[Svay Rieng]], [[Cambodia]] | occupation = [[Songwriter]], Lyricist | years_active = 2022-present | association = [[Khmer Writers Association]], [[Khmer Artist Association]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> https://www.facebook.com/reel/1473282236790859 (Dara News) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=727040550267207&rdid=RxmD3uwVoPlMcD9j (TVK) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=1220061249198626&rdid=elVLRlTmJyDYr1Hk (Ministry of Tourism Cambodia) [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] mfmzxuntv4g59w2suq8t1vuv96rxgc7 334642 334640 2026-04-24T01:22:54Z TheRandomGoober 27248 Requesting deletion per [[WP:G11]] (Do not remove tag unless discussion has been decided) 334642 wikitext text/x-wiki {{Db-g11}} {{Infobox musical artist | name = Ouk Chantha | image = Ouk-Chantha.jpg | caption = អ៊ុក​ ចន្ថា (កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ) | birth_name = Ouk Chantha | birth_place = [[Svay Rieng]], [[Cambodia]] | occupation = [[Songwriter]], Lyricist | years_active = 2022-present | association = [[Khmer Writers Association]], [[Khmer Artist Association]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> https://www.facebook.com/reel/1473282236790859 (Dara News) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=727040550267207&rdid=RxmD3uwVoPlMcD9j (TVK) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=1220061249198626&rdid=elVLRlTmJyDYr1Hk (Ministry of Tourism Cambodia) [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] qynqv3brf0kgkj128a3i4oilmbm8sbo 334645 334642 2026-04-24T03:48:36Z Oukchantha 50656 update 334645 wikitext text/x-wiki {{Db-g11}} {{Infobox musical artist | name = Ouk Chantha | image = Ouk-Chantha.jpg | caption = អ៊ុក​ ចន្ថា (កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ) | birth_name = Ouk Chantha | birth_place = [[Svay Rieng]], [[Cambodia]] | occupation = [[Songwriter]], Lyricist | years_active = 2022-present | association = [[Khmer Writers Association]], [[Khmer Artist Association]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> [https://www.facebook.com/TVK.Official ទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការរបស់ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ទទក] * [https://khmerwriters.com/ សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ] https://www.facebook.com/reel/1473282236790859 (Dara News) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=727040550267207&rdid=RxmD3uwVoPlMcD9j (TVK) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=1220061249198626&rdid=elVLRlTmJyDYr1Hk (Ministry of Tourism Cambodia) [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] 0s257gnwn7hy12lfku9qfyef81taz96 334647 334645 2026-04-24T03:51:10Z Oukchantha 50656 334647 wikitext text/x-wiki {{Db-g11}} {{Infobox musical artist | name = Ouk Chantha | image = Ouk-Chantha.jpg | caption = អ៊ុក​ ចន្ថា (កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ) | birth_name = Ouk Chantha | birth_place = [[Svay Rieng]], [[Cambodia]] | occupation = [[Songwriter]], Lyricist | years_active = 2022-present | association = [[Khmer Writers Association]], [[Khmer Artist Association]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> [https://www.facebook.com/cambodiatvk ទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការរបស់ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ទទក] * [https://www.facebook.com/KhmerWritersAssociation សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ] https://www.facebook.com/reel/1473282236790859 (Dara News) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=727040550267207&rdid=RxmD3uwVoPlMcD9j (TVK) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=1220061249198626&rdid=elVLRlTmJyDYr1Hk (Ministry of Tourism Cambodia) [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] 794m6n97i1ewwkx04ucsk2kuwoqupz0 334651 334647 2026-04-24T04:00:06Z Oukchantha 50656 334651 wikitext text/x-wiki {{Db-g11}} {{Infobox musical artist | name = Ouk Chantha | image = Ouk-Chantha.jpg | caption = អ៊ុក​ ចន្ថា (កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ) | birth_name = Ouk Chantha | birth_place = [[Svay Rieng]], [[Cambodia]] | occupation = [[Songwriter]], Lyricist | years_active = 2022-present | association = [[Khmer Writers Association]], [[Khmer Artist Association]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> *[https://www.facebook.com/cambodiatvk ទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការរបស់ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ទទក] * [https://www.facebook.com/KhmerWritersAssociation សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ] *[https://www.youtube.com/watch?v=iqs6ADpXASM បទចម្រៀងស្នាដៃលោកអ៊ុកចន្ថា ក្នង Chanel Youtube Fresh News] https://www.facebook.com/reel/1473282236790859 (Dara News) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=727040550267207&rdid=RxmD3uwVoPlMcD9j (TVK) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=1220061249198626&rdid=elVLRlTmJyDYr1Hk (Ministry of Tourism Cambodia) [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] 6qjetno3a46px5vo1wujan267ky7jw9 334652 334651 2026-04-24T04:03:07Z Oukchantha 50656 334652 wikitext text/x-wiki {{Db-g11}} {{Infobox musical artist | name = Ouk Chantha | image = Ouk-Chantha.jpg | caption = អ៊ុក​ ចន្ថា (កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ) | birth_name = Ouk Chantha | birth_place = [[Svay Rieng]], [[Cambodia]] | occupation = [[Songwriter]], Lyricist | years_active = 2022-present | association = [[Khmer Writers Association]], [[Khmer Artist Association]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ឯកសារយោង == <references /> *[https://www.facebook.com/cambodiatvk ទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការរបស់ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ទទក] * [https://www.facebook.com/KhmerWritersAssociation សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ] *[https://www.youtube.com/watch?v=iqs6ADpXASM បទចម្រៀងស្នាដៃលោកអ៊ុកចន្ថា ក្នង Chanel Youtube Fresh News] *[https://www.youtube.com/@Ouk_Chantha បទចម្រៀងស្នាដៃលោកអ៊ុកចន្ថា ក្នង Chanel Youtube] https://www.facebook.com/reel/1473282236790859 (Dara News) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=727040550267207&rdid=RxmD3uwVoPlMcD9j (TVK) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=1220061249198626&rdid=elVLRlTmJyDYr1Hk (Ministry of Tourism Cambodia) [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] 817it9c0a4vhp3n5e280k4fv6r0cwha 334658 334652 2026-04-24T05:56:28Z TheRandomGoober 27248 Tag removed 334658 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Ouk Chantha | image = Ouk-Chantha.jpg | caption = អ៊ុក​ ចន្ថា (កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ) | birth_name = Ouk Chantha | birth_place = [[Svay Rieng]], [[Cambodia]] | occupation = [[Songwriter]], Lyricist | years_active = 2022-present | association = [[Khmer Writers Association]], [[Khmer Artist Association]] }} '''អ៊ុក ចន្ថា''' ឈ្មោះជាភាសាចិន ('''张国文''') ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅក្នុងវិស័យសិល្បៈថា '''កវីនិពន្ធនាយសមុទ្រ''' គឺជាកវីនិពន្ធបទចម្រៀងដ៏លេចធ្លោមួយរូបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លោកគឺជាសមាជិកផ្លូវការនៃសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ១១៩៨២៣៣៧) និងសមាគមសិល្បករខ្មែរ (លេខសម្គាល់៖ ០៦៦៣)។ == ជីវប្រវត្តិ និងការងារសិល្បៈ == លោក អ៊ុក ចន្ថា មានស្រុកកំណើតនៅភូមិវាលយន្ត ស្រុកស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង។ ក្នុងអាជីពជាអ្នកនិពន្ធ លោកបានសាងស្នាដៃជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម វប្បធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈស្ថានីយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ([[ទទក]]) និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន។ == ស្នាដៃនិពន្ធល្បីៗ == បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងរួមមាន៖ * ''បងមានប្រពន្ធកូនហើយ'' - ច្រៀងដោយ៖ ចាន់ មករា * ''ម្ចាស់កេរគុនខ្មែរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផាប៉ារីស'' - ច្រៀងដោយ៖ ហេង ប៊ុនលាភ * ''លង់ស្នេហ៍បុប្ផានិរតី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''តើអូនសាសន៍អី'' - ច្រៀងដោយ៖ ធែល ថៃ * ''រក្សាសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធមនុស្ស'' - ច្រៀងដោយ៖ អុីណូ * ''សមរាត្រីទឹកដីអង្គរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សាទីយ៉ា * ''អាណិកជនស្មោះស្នេហ៍'' - ច្រៀងដោយ៖ នៅ ស៊ីនឿន * ''Youtube ម្ហូបឆ្ងាញ់'' - ច្រៀងដោយ៖ សុន ស្រីណុន * ''ខេមរាមហានគរ'' - ច្រៀងដោយ៖ សម សក្កិគីមលី == ប្រភព == <references /> *[https://www.facebook.com/cambodiatvk ទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការរបស់ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ទទក] * [https://www.facebook.com/KhmerWritersAssociation សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ] *[https://www.youtube.com/watch?v=iqs6ADpXASM បទចម្រៀងស្នាដៃលោកអ៊ុកចន្ថា ក្នង Chanel Youtube Fresh News] *[https://www.youtube.com/@Ouk_Chantha បទចម្រៀងស្នាដៃលោកអ៊ុកចន្ថា ក្នង Chanel Youtube] https://www.facebook.com/reel/1473282236790859 (Dara News) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=727040550267207&rdid=RxmD3uwVoPlMcD9j (TVK) https://www.facebook.com/watch/?mibextid=wwXIfr&v=1220061249198626&rdid=elVLRlTmJyDYr1Hk (Ministry of Tourism Cambodia) [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កវីនិពន្ធខ្មែរ]] d7siu70ddzv758v2z0mafev3gdo3x3z 0 53559 334653 334562 2026-04-24T04:07:36Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 334653 wikitext text/x-wiki '''តារម័ណ ស្ហានមុករត្នណាម''' {{Efn|{{IPAc-en|ipa|ˈ|t|ɑːr|m|ə|n|_|ʃ|ɑː|n|m|uː|ɡ|ə|ˈ|r|ɑː|t|n|ə|m|,_|ˈ|θ|ɑːr|-|,_|-|ɑːr|m|ʌ|n}}; {{langx|ta|தர்மன் சண்முகரத்தினம்|translit=Tarmaṉ Caṇmukarattiṉam}}}} PPA(E) (កើតថ្ងៃទី ២៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៥៧) គឺជាអ្នកនយោបាយ និងជាអ្នកសេដ្ឋកិច្ចសិង្ហបុរី ដែលជាប្រធានាធិបតីបច្ចុប្បន្ន និងជា [[ប្រធានាធិបតីនៃសិង្ហបុរី|ប្រធានាធិបតីទីប្រាំបួននៃសិង្ហបុរី]] ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២៣។ [[ឯកសារ:Tharman Shanmugaratnam at the official opening of Yuan Ching Secondary School's new building, Singapore - 20100716 (cropped).jpg|រូបភាពតូច|លោកក្នុងពិធីសម្ពោធជាផ្លូវការនៃអគារថ្មីរបស់សាលាមធ្យមសិក្សាយាងឈីង នៅសិង្ហបុរី។]] មុនពេលឡើងកាន់តំណែងប្រធានាធិបតី លោក បានបម្រើការជា [[រដ្ឋមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់សិង្ហបុរី|រដ្ឋមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៃសិង្ហបុរី]] ចន្លោះឆ្នាំ ២០១៩ និង ២០២៣ ប្រធាន [[អាជ្ញាធររូបិយវត្ថុសិង្ហបុរី]] ចន្លោះឆ្នាំ ២០១១ និង ២០២៣ និងជា[[ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីសិង្ហបុរី|ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី]] ចន្លោះឆ្នាំ ២០១១ និង ២០១៩។ លោកក៏បានបម្រើការជា [[រដ្ឋមន្ត្រីសម្របសម្រួលគោលនយោបាយសង្គម|រដ្ឋមន្ត្រីសម្របសម្រួលគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម]] <ref>{{Cite web |title=Senior Minister and Coordinating Minister for Social Policies – Senior Minister and Coordinating Minister for Social Policies |url=https://www.parliament.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/cv-of-senior-minister-tharman-shanmugaratnam.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123004538/https://www.parliament.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/cv-of-senior-minister-tharman-shanmugaratnam.pdf |archive-date=23 November 2024 |access-date=17 July 2024 |website=www.parliament.gov.sg |archivedate=23 វិច្ឆិកា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241123004538/https://www.parliament.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/cv-of-senior-minister-tharman-shanmugaratnam.pdf }}</ref> ចន្លោះឆ្នាំ ២០១១ និង ២០១៥ [[ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ (សិង្ហបុរី)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ]] ចន្លោះឆ្នាំ ២០០៧ និង ២០១៥ [[ក្រសួងអប់រំ (សិង្ហបុរី)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំ]] ចន្លោះឆ្នាំ ២០០៣ និង ២០០៨ និង [[ក្រសួងកម្លាំងពលកម្ម (សិង្ហបុរី)#រដ្ឋមន្ត្រី|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងកម្លាំងពលកម្ម]] ក្នុងឆ្នាំ ២០១១ និង ២០១២។ ជាអតីតសមាជិកនៃ [[គណបក្សសកម្មភាពប្រជាជន]] (PAP) ដែលកំពុងកាន់អំណាច លោកជាសមាជិកសភា (MP) តំណាងឱ្យ [[មណ្ឌលតំណាងក្រុមជូរ៉ុង|មណ្ឌលបោះឆ្នោតតំណាងក្រុមជូរ៉ុង]] (GRC) ចន្លោះឆ្នាំ ២០០១ និង ២០២៣។ <ref name=":missed">{{Cite news|last=Siow|first=Christine|last2=Diviyadhaarshini|first2=B. N. B.|last3=Kannan|first3=Yugesh|last4=Chan|first4=Suzanne|date=10 June 2023|title=Tharman a 'great MP' who will be missed, say Jurong GRC residents|work=The Straits Times|url=https://www.straitstimes.com/singapore/politics/great-mp-who-will-be-missed-jurong-grc-residents-on-tharman-s-presidential-bid|access-date=30 April 2025|issn=0585-3923}}</ref> លោក បានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងក្នុងឆាកនយោបាយក្នុង [[ការបោះឆ្នោតសកលសិង្ហបុរីឆ្នាំ ២០០១|ការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ ២០០១]] <ref name="President's Biography">{{Cite web |date=June 2024 |title=President's Biography |url=https://www.istana.gov.sg/The-President/President-In-Office |access-date= |website=Istana Singapore}}</ref> <ref name=":missed" /> ហើយត្រូវបានជាប់ឆ្នោតឡើងវិញនៅក្នុងសភាចំនួនបួនដងក្នុងការបោះឆ្នោតសកលជាបន្តបន្ទាប់ក្នុង ឆ្នាំ ២០០៦, ២០១១, ២០១៥ និង ២០២០។ <ref name="President's Biography" /> នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ លោក បានប្រកាសពីចេតនារបស់លោកក្នុងការឈរឈ្មោះ [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសិង្ហបុរីឆ្នាំ ២០២៣|បោះឆ្នោតប្រធានាធិបតី]] ។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ លោកលោក បានលាលែងពីតំណែងពីគណបក្ស PAP និងសភា ដោយសារតំណែងប្រធានាធិបតីជាតំណែងមិនលំអៀង។ <ref name=":3547586">{{Cite web |date=8 June 2023 |title=Tharman Shanmugaratnam to run for President in Singapore, will resign from PAP |url=https://www.channelnewsasia.com/singapore/tharman-shanmugaratnam-singapore-presidential-election-candidate-3547586 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609190850/https://www.channelnewsasia.com/singapore/tharman-shanmugaratnam-singapore-presidential-election-candidate-3547586 |archive-date=9 June 2023 |access-date=9 June 2023 |website=CNA}}</ref> <ref name="TPR">{{Cite web |last=Goh |first=Han Yan |date=8 June 2023 |title=SM Tharman to run for president, will resign from Govt and PAP on July 7 |url=https://www.straitstimes.com/singapore/politics/sm-tharman-to-run-for-president-will-resign-from-govt-and-pap-on-july-7 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815231707/https://www.straitstimes.com/singapore/politics/sm-tharman-to-run-for-president-will-resign-from-govt-and-pap-on-july-7 |archive-date=15 August 2023 |access-date=8 June 2023 |website=The Straits Times}}</ref> នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា លោក Tharman ត្រូវបានប្រកាសជាអ្នកឈ្នះ បន្ទាប់ពីទទួលបានសំឡេងគាំទ្រ ៧០.៤% ក្នុង[[ជ័យជម្នះដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល|ជ័យជម្នះយ៉ាងភ្លូកទឹកភ្លូកដី]] ហើយត្រូវបានជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតីទីប្រាំបួនរបស់ប្រទេសសិង្ហបុរី។ <ref>{{Cite news|date=1 September 2023|title=Tharman Shanmugaratnam to be Singapore's 9th President after 70.4% landslide win|work=CNA|url=https://www.channelnewsasia.com/singapore/presidential-election-tharman-elected-70-cent-landslide-win-ng-kok-song-tan-kin-lian-3740526|access-date=18 July 2024}}</ref> លោកគឺជាបេក្ខជនប្រធានាធិបតីដំបូងគេដែល [[ប្រជាសាស្ត្រនៃប្រទេសសិង្ហបុរី|មិនមែនជាជនជាតិចិន]] ដែលបានឈ្នះការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីដែលមានការប្រកួតប្រជែងនៅក្នុងប្រទេសសិង្ហបុរី។ <ref>{{Cite news|last=Tan|first=Eugene|date=5 September 2023|title=What Tharman's massive election win could mean for politics in Singapore|work=The Straits Times|url=https://www.straitstimes.com/opinion/what-tharman-s-massive-election-win-could-mean-for-politics-in-singapore|access-date=18 July 2024}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]] k2kvapjip43l3tsodnh8nl8muqq25nx 0 53561 334655 334576 2026-04-24T04:15:36Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 334655 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ការតាំងទីលំនៅដ្ឋាន | name = Central Region | settlement_type = [[Regions of Singapore|Region]] | translit_lang1 = Other | translit_lang1_type1 = [[Malay language|Malay]] | translit_lang1_info1 = ''Wilayah Tengah (Singapura)'' | translit_lang1_type2 = [[Standard Chinese|Chinese]] | translit_lang1_info2 = 中央区域 (新加坡) | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 2/2/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Holland Village 13-05-2024(52).jpg | caption1 = [[Holland Village, Singapore|Holland Village]] | image2 = Aerial perspective of Sentosa Island.jpg | caption2 = [[Sentosa]] | image3 = Fusionopolis, One-North, Singapore (3321960431).jpg | caption3 = [[Fusionopolis]] | image4 = A walk in Haw Par Villa Singapore (2025) - img 15.jpg | caption4 = [[Haw Par Villa]] | image5 = Looking north up Kallang River at Bishan-Ang Mo Kio Park.jpg | caption5 = [[Bishan–Ang Mo Kio Park]] | image6 = Toa Payoh 14-05-2024(27).jpg | caption6 = [[Toa Payoh]] Town Centre }} | image_map = Central Region locator map with label.png | map_caption = Planning areas in the Central Region (excluding those in the [[Central Area, Singapore|Central Area]], which is depicted as if it were a single PA) | coordinates = {{Coord|1|18|2|N|103|49|18|E|type:adm1st_tegion:SG-01|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = {{Flag|Singapore}} | subdivision_type2 = Planning Areas | subdivision_name2 = {{Collapsible list | title = 22 | bullets = true | 1 = [[Bishan, Singapore|Bishan]] | 2 = [[Bukit Merah]] | 3 = [[Bukit Timah]] | 4 = [[Downtown Core]] | 5 = [[Geylang]] | 6 = [[Kallang]] | 7 = [[Marina East]] | 8 = [[Marina South]] | 9 = [[Marine Parade]] | 10 = [[Museum District, Singapore|Museum]] | 11 = [[Newton, Singapore|Newton]] | 12 = [[Novena, Singapore|Novena]] | 13 = [[Orchard, Singapore|Orchard]] | 14 = [[Outram, Singapore|Outram]] | 15 = [[Queenstown, Singapore|Queenstown]] | 16 = [[River Valley, Singapore|River Valley]] | 17 = [[Rochor]] | 18 = [[Singapore River]] | 19 = [[Southern Islands]] | 20 = [[Straits View]] | 21 = [[Tanglin]] | 22 = [[Toa Payoh]] }} ----- | subdivision_type3 = [[Community Development Council|CDC]] | subdivision_name3 = {{Bulleted list|list_style=line-height: inherit; | [[Central Singapore Community Development Council|Central Singapore CDC]] | [[North West Community Development Council|North West CDC]] | [[South East Community Development Council|South East CDC]] | [[South West Community Development Council|South West CDC]] }} | seat_type = Regional centre | seat = [[Central Area, Singapore|Central Area]] (''[[de facto]]'') | parts_type = Largest PA | parts_style = para | p1 = [[Bukit Merah]] | leader_title = Mayors | leader_name = '''Central Singapore CDC''' * [[Denise Phua]] '''North West CDC''' * [[Alex Yam]] '''South East CDC''' * [[Mohd Fahmi Aliman]] '''South West CDC''' * [[Low Yen Ling]] | area_total_km2 = 132.7 | population_as_of = 2020 | population_footnotes = <ref name=citypopulation/> | population_total = 922,580 | population_density_km2 = auto | official_name = | iso_code = SG-01 | area_footnotes = <ref name=citypopulation>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/singapore/cities/|title=Singapore: Regions & Major Planning Areas - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=www.citypopulation.de}}</ref> }} '''តំបន់កណ្តាល''' គឺជាតំបន់មួយក្នុងចំណោម [[តំបន់នានានៃប្រទេសសិង្ហបុរី|តំបន់]]ទាំងប្រាំនៅក្នុង[[ទីក្រុង-រដ្ឋ|ក្រុង-រដ្ឋ]]នៃ[[សិង្ហបុរី]] ។ វាគឺជា [[តំបន់ទីប្រជុំជន]]សំខាន់ដែលព័ទ្ធជុំវិញ [[តំបន់កណ្តាល (សិង្ហបុរី)|តំបន់កណ្តាល]] មាន {{Convert|132.7|km2}} នៃផ្ទៃដី <ref name="ura.gov.sg">{{Cite web |title=Draft Master Plan 2008 - Central Region |url=http://www.ura.gov.sg/DMP2008/central.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022222141/http://www.ura.gov.sg/DMP2008/central.htm |archive-date=2008-10-22 |access-date=2008-05-25 |archivedate=2008-10-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081022222141/http://www.ura.gov.sg/DMP2008/central.htm }}</ref> ដោយរួមបញ្ចូលទាំង [[តំបន់ផែនការនៃប្រទេសសិង្ហបុរី|តំបន់ផែនការ]] (PAs) ចំនួន ១១ នៅក្នុងតំបន់កណ្តាល ក៏ដូចជាតំបន់ចំនួន ១១ ផ្សេងទៀតនៅខាងក្រៅវា។ តំបន់នេះគឺជាទីជម្រកនៃ [[វិមានជាតិនៃសិង្ហបុរី|វិមានជាតិ]] ជាច្រើនរបស់សិង្ហបុរី ព្រោះវាជាតំបន់ដែលទីក្រុងនេះ[[កន្លែងចុះចតរបស់រ៉ាហ្វលស៍|ត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូង]] និងមាន [[តំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោក]] ([[យូណេស្កូ]]) តែមួយគត់ របស់ប្រទេសគឺ [[សួនរុក្ខសាស្ត្រសិង្ហបុរី]] ។ ទោះបីជាតំបន់កណ្តាលមាន [[ពាណិជ្ជកម្ម|លក្ខណៈពាណិជ្ជកម្ម]] ជាចម្បងក៏ដោយ ជាពិសេសតំបន់នៅក្នុង [[មជ្ឈមណ្ឌលកណ្តាលទីក្រុង]] វាក៏រួមបញ្ចូល [[វីឡា]] [[លំនៅដ្ឋានឯកជន|លំនៅដ្ឋាន]] ជាច្រើនប្រភេទផងដែរ <ref name="ura.gov.sg"/> ចាប់ពី [[ក្រុមប្រឹក្សាភិបាលលំនៅដ្ឋាន និងអភិវឌ្ឍន៍|ផ្ទះល្វែងសាធារណៈរបស់ក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍លំនៅដ្ឋាន]] (HDB) រហូតដល់ទម្រង់លំនៅដ្ឋានដ៏សម្បូរបែប ដូចជា [[ខុនដូ]] ឯកជន និង [[ផ្ទះវីឡា]] ។ មានយ៉ាងហោចណាស់ {{Convert|1000|ha|acre}} នៃទីធ្លាបៃតង រួមទាំង ឧទ្យាន សួនច្បារ និងកន្លែងកម្សាន្ត ផ្សេងទៀតដែលភ្ជាប់ដោយ...&nbsp;គីឡូម៉ែត្រនៃ បណ្ដាញតភ្ជាប់ឧទ្យាន ។ == ឯកសារយោង == fdsrm74tkyrvfzdlfv5tkau0h4184zu 0 53569 334662 334605 2026-04-24T07:57:01Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 334662 wikitext text/x-wiki ព្រះពុទ្ធសាសនាគឺជា[[សាសនានៅសិង្ហបុរី|សាសនាធំបំផុតនៅក្នុងសិង្ហបុរី]] ដែលមានប្រជាជនប្រមាណ ៣១.១% កាន់សាសនានេះគិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២០។ <ref name="Singapore Census 2020">{{Cite web |date=16 June 2021 |title=Census of Population 2020: Religion |url=https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/visualising_data/infographics/c2020/c2020-religion.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711220117/https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/visualising_data/infographics/c2020/c2020-religion.pdf |archive-date=11 July 2021 |access-date=25 June 2021 |website=Department of Statistics Singapore |archivedate=22 តុលា 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221022053824/http://www.singstat.gov.sg/-/media/files/visualising_data/infographics/c2020/c2020-religion.pdf }}</ref> យោងតាមជំរឿន ក្នុងចំណោម[[ប្រជាជនសិង្ហបុរី]] ចំនួន ៣,៤៥៩,០៩៣ នាក់ដែលបានស្ទង់មតិ មានមនុស្ស ១,០៧៤,១៥៩ នាក់បានកំណត់អត្តសញ្ញាណខ្លួនឯងថាជាពុទ្ធសាសនិកជន។ <ref name="Singapore Census 2020" /> [[ឯកសារ:Main Shrine Hall of Singapore Buddhist Lodge.jpg|រូបភាពតូច|សាលសក្ការៈបូជាសំខាន់នៃផ្ទះសំណាក់ព្រះពុទ្ធសាសនាសិង្ហបុរី]] [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]] ត្រូវបានណែនាំនៅក្នុង [[សិង្ហបុរី|ប្រទេសសិង្ហបុរី]] ជាចម្បងដោយជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីជុំវិញពិភពលោកក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានសតវត្សកន្លងមកនេះ។ ប្រវត្តិដែលបានកត់ត្រាដំបូងនៃ [[សាសនាឥណ្ឌា]] នៅក្នុងប្រទេសសិង្ហបុរីអាចត្រូវបានគេសង្កេតឃើញនៅក្នុងវត្តអារាម និងវត្តអារាមដំបូងៗដូចជា[[វត្តធៀនហុកកេង]] និង [[វត្តជីនឡុង|វត្តជីនឡុងស៊ី]] ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយអ្នកតាំងលំនៅដែលមកពីតំបន់ផ្សេងៗនៃ [[អាស៊ី]] ។ មានអង្គការព្រះពុទ្ធសាសនាជាច្រើននៅក្នុងប្រទេសសិង្ហបុរី ដែលក្នុងនោះអាជ្ញាធរដែលមានអំណាចលេចធ្លោជាងគេគឺស្ថាប័នដែលមានការបង្កើតឡើង ដូចជាសហព័ន្ធព្រះពុទ្ធសាសនាសិង្ហបុរី (SBF)។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == ដោយសារឋានៈប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់[[សិង្ហបុរី]] ជាកំពង់ផែពាណិជ្ជកម្ម និងជារដ្ឋអាណានិគមរបស់អង់គ្លេស ក៏ដូចជារយៈពេលដ៏ខ្លីនៃការគ្រប់គ្រងរបស់អាណានិគមជប៉ុនក្នុងអំឡុង [[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនសតវត្សមកហើយ វង្សត្រកូលពុទ្ធសាសនិកជាច្រើនមកពីជុំវិញពិភពលោកបានលេចឡើងបន្តិចម្តងៗនៅលើកោះនេះ។ ពួកវារួមបញ្ចូលទាំងការបកស្រាយរបស់ជប៉ុន និងលោកខាងលិចនៃ [[ព្រះត្រៃបិដក ភាសាខ្មែរ|ព្រះត្រៃបិដក]] ទោះបីជាវត្តមានក្នុងស្រុកដ៏សំខាន់មួយមានប្រភពដើមតាំងពីនគរប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងអាស៊ីបូព៌ាក៏ដោយ។ == ឯកសារយោង == as9petmyrrrh9vedtcj6fvx3j2aki35 0 53570 334646 334606 2026-04-24T03:50:33Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 334646 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន រូបិយវត្ថុ|currency_name_in_local={{native name|ms|Dolar Singapura|italics=no}}<br />{{native name|zh|新加坡元|italics=no}}<br />{{native name|ta|சிங்கப்பூர் வெள்ளி|italics=no}}|image_1=SGD 10000 Paper f.jpg|image_title_1=Singapore 10,000 dollar banknote|iso_code=SGD|date_of_introduction={{start date and age|df=yes|1967|6|12}}|using_countries={{ubl|{{SGP}}|{{BRU}}}}|unofficial_users=|inflation_rate=0.36% at 2024|pegged_by=[[Brunei dollar]] at par|subunit_ratio_1={{frac|100}}|subunit_name_1=[[Cent (currency)|cent]]|plural=dollars|plural_subunit_1=cents|symbol_subunit_1=¢|symbol=$, S$|nickname=sing-dollar, sing|frequently_used_coins=5c, 10c, 20c, 50c, $1|rarely_used_coins=1c (discontinued in 2002, still legal tender)|frequently_used_banknotes=$2, $5, $10, $50, $100|rarely_used_banknotes=$1, $20; $25, $500, $1,000, $10,000 (discontinued, still legal tender), $10 (Commemorative), $20 (Commemorative), $25 (Commemorative), $50 (Commemorative)|issuing_authority_title=[[Monetary authority]]|issuing_authority=[[Monetary Authority of Singapore]]|issuing_authority_website={{URL|www.mas.gov.sg}}|mint=[[Singapore Mint]]|mint_website={{URL|www.singaporemint.com}}}} '''ដុល្លារសិង្ហបុរី''' ( [[និមិត្តសញ្ញាលុយ|និមិត្តសញ្ញា]] ៖ '''S$''' ; [[ISO 4217|លេខកូដ]] ៖ '''SGD''' ) គឺជា[[រូបិយប័ណ្ណ]]ផ្លូវការរបស់ [[សិង្ហបុរី|សាធារណរដ្ឋសិង្ហបុរី]] ។ វាត្រូវបានបែងចែកជា ១០០ [[សេន (លុយ)|សេន]] ជាធម្មតាវាត្រូវបានសរសេរជាអក្សរកាត់ដោយ [[និមិត្តសញ្ញាដុល្លារ|និមិត្តដុល្លារ]] '''$''' ឬ '''S$''' ដើម្បីសម្គាល់វាពីរូបិយប័ណ្ណដុល្លារផ្សេងទៀត។ [[អាជ្ញាធររូបិយវត្ថុសិង្ហបុរី]] (MAS) ចេញក្រដាសប្រាក់ និងកាក់ប្រាក់ដុល្លារសិង្ហបុរី។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៤ ដុល្លារសិង្ហបុរីគឺជារូបិយប័ណ្ណដែលមានការជួញដូរច្រើនជាងគេលំដាប់ទី ១៣ នៅលើពិភពលោក។ <ref>{{Cite web |title=TOP 10 - The Most Stable Currencies in the World in 2025 |url=https://fxssi.com/top-10-world-most-stable-currencies |access-date=2025-02-11 |website=FXSSI - Forex Sentiment Board |language=en}}</ref> ក្រៅពីការប្រើប្រាស់របស់វានៅក្នុងប្រទេសសិង្ហបុរី ដុល្លារសិង្ហបុរីក៏ត្រូវបានទទួលយកជាសាច់ប្រាក់ធម្មតានៅក្នុង [[ប្រ៊ុយណេ|ប្រទេសប្រ៊ុយណេ]] ផងដែរ ស្របតាម [[កិច្ចព្រមព្រៀងប្តូររូបិយប័ណ្ណរវាងប្រ៊ុយណេ និងសិង្ហបុរី|កិច្ចព្រមព្រៀងផ្លាស់ប្តូររូបិយប័ណ្ណ]] រវាង [[អាជ្ញាធរសិង្ហបុរី|អាជ្ញាធររូបិយវត្ថុសិង្ហបុរី]] និង [[ធនាគារកណ្តាលប្រ៊ុយណេដារូសាឡាម|អាជ្ញាធររូបិយវត្ថុប្រ៊ុយណេដារូសាឡឹម]] (អាជ្ញាធររូបិយវត្ថុប្រ៊ុយណេដារូសាឡឹម)។ <ref>{{Cite web |last=[[Monetary Authority of Singapore]] |title=The Currency Interchangeability Agreement |url=http://www.mas.gov.sg/en/Currency/Currency-Interchangeability-Agreement-with-Brunei.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025000510/http://www.mas.gov.sg/en/Currency/Currency-Interchangeability-Agreement-with-Brunei.aspx |archive-date=25 October 2012 |access-date=23 October 2012 |archivedate=25 តុលា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025000510/http://www.mas.gov.sg/en/Currency/Currency-Interchangeability-Agreement-with-Brunei.aspx }}</ref> ដូចគ្នានេះដែរ [[ដុល្លារប្រ៊ុយណេ]] ក៏ត្រូវបានទទួលយកជាទម្លាប់នៅក្នុងប្រទេសសិង្ហបុរីផងដែរ។ <ref name="Chogath Kog'sante">{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=April 2017 |title=Macroeconomic Review |url=https://www.mas.gov.sg/-/media/mas/macroeconomic-review-2017/mrapr17.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260129142801/https://www.mas.gov.sg/-/media/mas/macroeconomic-review-2017/mrapr17.pdf |archive-date=January 29, 2026 |access-date=January 29, 2026 |publisher=Monetary Authority of Singapore |page=73 to 76, Box C}}</ref> == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:10_dollar_note,_Oriental_Bank_Corporation,_Singapore,_1885._On_display_at_the_British_Museum_in_London.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|ក្រដាសប្រាក់ ១០ ដុល្លារ សាជីវកម្មធនាគារអូរីយ៉ាល់ សិង្ហបុរី ឆ្នាំ១៨៨៥។ កំពុងដាក់តាំងបង្ហាញនៅសារមន្ទីរអង់គ្លេសក្នុងទីក្រុងឡុងដ៍។]] [[ដុល្លារអេស្ប៉ាញ|ដុល្លារប្រាក់អេស្ប៉ាញ-អាមេរិក]] ដែល [[កប៉ាល់ម៉ានីល]] នាំយកមកនោះ ត្រូវបានចរាចរយ៉ាងទូលំទូលាយនៅអាស៊ី និងអាមេរិកចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី១៦ ដល់ទី១៩។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៨៤៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៤៥ [[ការតាំងទីលំនៅស្ទ្រីត|ការតាំងទីលំនៅតាមច្រកសមុទ្រ]] (ដែល[[សិង្ហបុរី]]ធ្លាប់ជាផ្នែកមួយ) បានចេញប្រាក់សមមូលក្នុងស្រុករបស់ខ្លួន គឺ [[ដុល្លារច្រកសមុទ្រ]] ។ <ref name="Currency History">{{Cite web |date=9 April 2007 |title=The Currency History of Singapore |url=http://www.mas.gov.sg/currency/currency_info/Heritage_Collection.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100202075742/http://www.mas.gov.sg/currency/currency_info/Heritage_Collection.html |archive-date=2 February 2010 |access-date=28 December 2007 |publisher=Monetary Authority of Singapore |quote=Official Currencies of The Straits Settlements (1826–1939); Currencies of the Board of Commissioners of Currency, Malaya (1939–1951); Currencies of the Board of Commissioners of Currency, Malaya and British Borneo (1952–1957); Currencies of the Independent Malaya (1957 -1963); On 12 June 1967, the currency union which had been operating for 29 years came to an end, and the three participating countries, Malaysia, Singapore and Brunei each issued its own currency. The currencies of the 3 countries were interchangeable at par value under the Interchangeability Agreement until 8 May 1973 when the Malaysian government decided to terminate it. Brunei and Singapore however continue with the Agreement until the present day. |archivedate=2 កុម្ភៈ 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100202075742/http://www.mas.gov.sg/currency/currency_info/Heritage_Collection.html }}</ref> ដុល្លារនេះត្រូវបានជំនួសដោយ [[ដុល្លារម៉ាឡេស៊ី|ដុល្លារម៉ាឡេ]] ហើយចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៣ [[ដុល្លារម៉ាឡាយ៉ា និងប្រាក់ដុល្លារបូរណេអូអង់គ្លេស|ដុល្លារម៉ាឡាយ៉ា និងដុល្លារបរណេអូរបស់អង់គ្លេស]] ដែលត្រូវបានចេញដោយ [[ក្រុមប្រឹក្សាភិបាលនៃគណៈកម្មការរូបិយប័ណ្ណ ម៉ាឡាយ៉ា និងកោះបូរណេអូអង់គ្លេស|ក្រុមប្រឹក្សាភិបាលនៃគណៈកម្មការរូបិយប័ណ្ណ ម៉ាឡាយ៉ា និងបរណេអូរបស់អង់គ្លេស]] ។ <ref name="Currency History" /> ប្រទេសសិង្ហបុរីបានបន្តប្រើប្រាស់រូបិយប័ណ្ណរួមនៅពេលចូលរួមជាមួយ[[ម៉ាឡេស៊ី]] នៅឆ្នាំ១៩៦៣ និងបន្ទាប់ពីសិង្ហបុរីទទួលបានឯករាជ្យពីម៉ាឡេស៊ីនៅឆ្នាំ ១៩៦៥ <ref name="Currency History"/> ប៉ុន្តែសហភាពរូបិយវត្ថុផ្លូវការរវាងម៉ាឡេស៊ី សិង្ហបុរី និង [[ប្រ៊ុយណេ]] បានឈប់នៅឆ្នាំ ១៩៦៧ ហើយប្រទេសសិង្ហបុរីបានបង្កើត[[ក្រុមប្រឹក្សាភិបាលនៃគណៈកម្មការរូបិយប័ណ្ណ សិង្ហបុរី|ក្រុមប្រឹក្សាភិបាលនៃគណៈកម្មការរូបិយវត្ថុសិង្ហបុរី]] (BCCS) នៅថ្ងៃទី ៧ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៦៧ <ref>{{Cite book|title=The Future of Money / Organisation for Economic Co-operation and Development <!-- http://www.oecd.org/bookshop?pub=032002011P1 -->|url=http://www.oecd.org/dataoecd/40/31/35391062.pdf <!-- backup url = http://213.253.134.43/oecd/pdfs/browseit/0302011E.PDF --> <!-- backup url = http://www.oecdbookshop.org/oecd/get-it.asp?REF=0302011E.PDF&TYPE=browse -->|access-date=28 December 2007|location=France|isbn=92-64-19672-2 <!-- ISBN 9789264196728 -->|pages=147|quote=The Board of Commissioners of Currency, Singapore (BCCS) was established on 7 April 1967 by the enactment of the Currency Act (Chapter 69). It has the sole right to issue currency notes and coins as legal tender in Singapore.|archive-date=16 February 2008}}</ref> ហើយបានចេញកាក់ និងក្រដាសប្រាក់ដំបូងរបស់ខ្លួន។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ដុល្លារសិង្ហបុរីអាចប្តូរបានស្មើនឹង [[រីងហ្គីតម៉ាឡេស៊ី]] រហូតដល់ថ្ងៃទី ៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៧៣ ក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងផ្លាស់ប្តូរគ្នា ហើយការផ្លាស់ប្តូរជាមួយ [[ដុល្លារប្រ៊ុយណេ]] នៅតែត្រូវបានរក្សាទុក។ <ref name="Currency History" /> ដំបូងឡើយ ប្រាក់ដុល្លារសិង្ហបុរីត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹង [[ប្រាក់ផោនស្ទឺលីង]] ក្នុងអត្រាពីរស្ទឺលីង និងបួនផេនក្នុងមួយដុល្លារ ឬ ១ផោន = ៦០ដុល្លារសិង្ហបុរី/៧ដុល្លារ ឬ ៨,៥៧ដុល្លារសិង្ហបុរី។ ជាលទ្ធផល ១ផោន = ២,៨០ដុល្លារអាមេរិក ពីឆ្នាំ ១៩៤៩ ដល់ ១៩៦៧ ដូច្នេះ ១ដុល្លារអាមេរិក = ៣,០៦ដុល្លារសិង្ហបុរី។ ការភ្ជាប់ទៅនឹងប្រាក់ផោនស្ទឺលីងនេះត្រូវបានបំបែកនៅឆ្នាំ ១៩៦៧ នៅពេលដែលប្រាក់ផោនត្រូវបានបន្ទាបតម្លៃមកត្រឹម ២,៤០ដុល្លារអាមេរិក ប៉ុន្តែការភ្ជាប់ទៅនឹង [[ដុល្លារ​អាមេរិក|ប្រាក់ដុល្លារ]] អាមេរិក ១ដុល្លារអាមេរិក = ៣,០៦ដុល្លារសិង្ហបុរី ត្រូវបានរក្សាទុក។ ការភ្ជាប់ទៅនឹងប្រាក់ដុល្លារអាមេរិកនេះនៅតែមានមួយរយៈពេលខ្លី បន្ទាប់ពី [[និច្សុន ទង្គ្រុករង្គើ|ទង្គ្រុករង្គើលោកនិច្សុន]] នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០។ នៅពេលដែលសេដ្ឋកិច្ចសិង្ហបុរីរីកចម្រើន និងទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មរបស់ខ្លួនបានធ្វើពិពិធកម្មទៅកាន់ប្រទេស និងតំបន់ជាច្រើនទៀត សិង្ហបុរីបានផ្លាស់ប្តូរទៅរកការភ្ជាប់ទៅនឹងរូបិយប័ណ្ណរបស់ខ្លួនទល់នឹងកញ្ចប់រូបិយប័ណ្ណដែលមានទម្ងន់ពាណិជ្ជកម្មថេរ និងមិនបានបង្ហាញឱ្យឃើញពីឆ្នាំ ១៩៧៣ ដល់ ១៩៨៥។ <ref>{{Cite journal|last=Huff|first=W. G.|date=1995|title=What is the Singapore model of economic development?|url=https://www.jstor.org/stable/23600207|journal=Cambridge Journal of Economics|volume=19|issue=6|pages=735–759|issn=0309-166X|accessdate=21 November 2025}}</ref> មុនឆ្នាំ១៩៧០ មុខងាររូបិយវត្ថុផ្សេងៗដែលជាប់ទាក់ទងនឹងធនាគារកណ្តាលត្រូវបានអនុវត្តដោយក្រសួង និងភ្នាក់ងាររដ្ឋាភិបាលជាច្រើន។ <ref>{{Cite journal|last=Peng|first=Nathan|last2=Phang|first2=Sock-Yong|date=2 January 2018|title=Singapore’s economic development: pro- or anti-Washington Consensus?|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/20954816.2018.1426364|journal=Economic and Political Studies|volume=6|issue=1|pages=30–52|doi=10.1080/20954816.2018.1426364|issn=2095-4816|url-access=subscription|accessdate=21 November 2025}}</ref> នៅពេលដែលសិង្ហបុរីរីកចម្រើន តម្រូវការនៃបរិយាកាសធនាគារ និងរូបិយវត្ថុកាន់តែស្មុគស្មាញ បានធ្វើឱ្យមុខងារទាំងនោះមានភាពសាមញ្ញ ដើម្បីសម្រួលដល់ការអភិវឌ្ឍគោលនយោបាយកាន់តែស្វាហាប់ និងស៊ីសង្វាក់គ្នាលើបញ្ហារូបិយវត្ថុ។ <ref>{{Cite journal|last=Kapur|first=Basant K.|date=1 June 1983|title=A short-term analytical model of the Singapore economy|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0304387883900196|journal=Journal of Development Economics|volume=12|issue=3|pages=355–376|doi=10.1016/0304-3878(83)90019-6|issn=0304-3878|url-access=subscription|accessdate=21 November 2025}}</ref> ដូច្នេះ [[សភាសិង្ហបុរី]] បានអនុម័តច្បាប់អាជ្ញាធររូបិយវត្ថុសិង្ហបុរីក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០ ដែលនាំឱ្យមានការបង្កើត MAS នៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧១។ ច្បាប់ MAS បានផ្តល់អំណាចដល់ MAS ក្នុងការគ្រប់គ្រងធាតុផ្សំទាំងអស់នៃរូបិយវត្ថុ ធនាគារ និងហិរញ្ញវត្ថុរបស់សិង្ហបុរី។ <ref>{{Cite journal|last=Cheang|first=Bryan|last2=Lim|first2=Hanniel|date=1 December 2023|title=Institutional diversity and state-led development: Singapore as a unique variety of capitalism|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0954349X2300098X|journal=Structural Change and Economic Dynamics|volume=67|pages=182–192|doi=10.1016/j.strueco.2023.07.007|issn=0954-349X|accessdate=21 November 2025|doi-access=free}}</ref> ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៨៥ តទៅ សិង្ហបុរីបានអនុម័តរបបប្តូរប្រាក់ដែលផ្តោតលើទីផ្សារច្រើនជាងមុន ដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាក្រុមត្រួតពិនិត្យ ដែលដុល្លារសិង្ហបុរីត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យអណ្តែត (ក្នុងកម្រិតបញ្ជូនដែលមិនបានបង្ហាញឱ្យឃើញនៃសមភាពកណ្តាល) ប៉ុន្តែត្រូវបានត្រួតពិនិត្យយ៉ាងដិតដល់ដោយ [[អាជ្ញាធររូបិយវត្ថុសិង្ហបុរី]] (MAS) ប្រឆាំងនឹងកញ្ចប់រូបិយប័ណ្ណលាក់កំបាំងរបស់ដៃគូពាណិជ្ជកម្ម និងដៃគូប្រកួតប្រជែងសំខាន់ៗរបស់ប្រទេសសិង្ហបុរី។ តាមទ្រឹស្តី នេះអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋាភិបាលសិង្ហបុរីមានការគ្រប់គ្រងកាន់តែច្រើនលើអតិផរណានាំចូល និងធានាថាការនាំចេញរបស់ប្រទេសសិង្ហបុរីនៅតែមានការប្រកួតប្រជែង។ <ref>{{Cite journal|last=Yan|first=Tinghao|date=4 July 2024|title=Singapore Innovation Economy: Present and Future|url=https://drpress.org/ojs/index.php/EHSS/article/view/22744|journal=Journal of Education, Humanities and Social Sciences|language=en|volume=35|pages=532–538|doi=10.54097/8evf4w06|issn=2771-2907|accessdate=21 November 2025|doi-access=free}}</ref> នៅថ្ងៃទី ១ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០០២ ក្រុមប្រឹក្សាភិបាលនៃគណៈកម្មការរូបិយប័ណ្ណសិង្ហបុរី (BCCS) បានរួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយអាជ្ញាធររូបិយវត្ថុសិង្ហបុរី (MAS) ដែលបានទទួលខុសត្រូវលើការចេញក្រដាសប្រាក់។ <ref>{{Cite web |title=BCCS Merges with MAS on 1 October 30 September 2002 |url=http://www.mas.gov.sg/News-and-Publications/Media-Releases/2002/BCCS-Merges-with-MAS-on-1-October--30-September-2002.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619190149/http://www.mas.gov.sg/News-and-Publications/Media-Releases/2002/BCCS-Merges-with-MAS-on-1-October--30-September-2002.aspx |archive-date=19 June 2018 |access-date=2018-06-19 |website=www.mas.gov.sg |language=en |archivedate=19 មិថុនា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180619190149/http://www.mas.gov.sg/News-and-Publications/Media-Releases/2002/BCCS-Merges-with-MAS-on-1-October--30-September-2002.aspx }}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]] gems7grmwvb81fky9u3q0qe2h53ujfi 0 53571 334641 334609 2026-04-23T23:55:12Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 334641 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន កោះ|name=កោះសិង្ហបុរី|native_name=|image_name=Singapore Landsat 5.jpg|location=[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]|area_km2=៧៣០|country=សិង្ហបុរី|population=៦ លាននាក់}} '''សិង្ហបុរី''' {{Efn|{{lang|ms|Pulau Ujong}} ([[Malay language|Malay]])<br>{{lang|ms-arab|{{Script|Arab|ڤولاو اوجوڠ}}}} ([[Jawi alphabet|Jawi Malay]])<br>{{lang|zh-Hans|新加坡岛}} ([[Simplified Chinese characters|Simplified Chinese]])<br>{{lang|zh-Hant|新加坡島}} ([[Traditional Chinese characters|Traditional Chinese]])<br>{{lang|ta|உஜோங் தீவு}} ([[Tamil language|Tamil]])<br>{{lang|mcm|Pedra Draku}} ([[Kristang language|Kristang]])}} គឺជា[[កោះសំខាន់]]នៃ[[ប្រទេសដីកោះ]][[អធិបតេយ្យ]] និងជា [[ទីក្រុង-រដ្ឋ]] នៃ [[សិង្ហបុរី|សាធារណរដ្ឋសិង្ហបុរី]] ។ វាមានទីតាំងស្ថិតនៅចុងខាងត្បូងនៃ[[ទៀបកោះម៉ាឡេ|ឧបទ្វីបម៉ាឡេ]] ចន្លោះ [[ទ្វារសមុទ្រមលក្កា|ច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកា]] និង [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ។ [[ច្រកសិង្ហបុរី|ច្រកសមុទ្រសិង្ហបុរី]] ស្ថិតនៅភាគខាងត្បូង ខណៈដែល [[ច្រកចូហរ|ច្រកសមុទ្រចូហរ]] ស្ថិតនៅភាគខាងជើង។ កោះនេះបង្កើតបានជាកោះធំមួយរបស់ប្រទេសទាក់ទងនឹងផ្ទៃដី ចំនួនប្រជាជន និងភាពលេចធ្លោ ដោយសារតំបន់ដែលស្ថិតនៅលើកោះតូចៗរបស់ប្រទេសមានតំបន់យោធា ឬឧស្សាហកម្ម លើកលែងតែ [[កោះសេនតូសា]] និង [[កោះអ៊ូប៊ីន]] ។ <ref>{{Cite web |date=May 24, 2004 |title=Pulau Ubin Stories |url=http://habitatnews.nus.edu.sg/heritage/ubin/stories/2004/05/money-cant-buy-my-perfect-island.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813050743/http://habitatnews.nus.edu.sg/heritage/ubin/stories/2004/05/money-cant-buy-my-perfect-island.html |archive-date=August 13, 2017 |access-date=July 1, 2015 |publisher=National University of Singapore |archivedate=សីហា 13, 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170813050743/http://habitatnews.nus.edu.sg/heritage/ubin/stories/2004/05/money-cant-buy-my-perfect-island.html }}</ref> គិតត្រឹមពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០២០ ប្រជាជនសិង្ហបុរីមានចំនួនជាង ៦លាននាក់ ហើយដីគោកមានផ្ទៃដីប្រហែល ៧៣០ Km^២ ។ <ref name="DSS">{{Cite web |title=Statistics Singapore – Population |url=https://www.singstat.gov.sg/modules/infographics/population |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119074147/https://www.singstat.gov.sg/modules/infographics/population |archive-date=19 January 2021 |access-date=25 June 2021 |website=Department of Statistics Singapore |archivedate=19 មករា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119074147/https://www.singstat.gov.sg/modules/infographics/population }}</ref> == ភូមិសាស្ត្រ == នៅលើបន្ទាត់ត្រង់មួយ កោះនេះមានប្រវែងប្រហែល ៥៥ ម៉ែត្រ ពីកើតទៅលិច និង ២៨ ម៉ែត្រ ពីជើងទៅត្បូង មាន ២១០ ម៉ែត្រ នៃឆ្នេរសមុទ្រ។ <ref name="Department of Statistics Singapore">{{Cite web |title=Yearbook of Statistics Singapore 2012 |url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/reference/yos12/statsT-climate.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113151613/http://www.singstat.gov.sg/pubn/reference/yos12/statsT-climate.pdf |archive-date=13 November 2012 |access-date=24 October 2012 |publisher=Department of Statistics Singapore}}</ref> ចំណុចខ្ពស់បំផុតរបស់សិង្ហបុរីគឺ [[ភ្នំប៊ូគីតទីម៉ា]] ដែលផ្សំឡើងពី [[ថ្មភ្លើង]] និង [[ថ្មក្រានីត]] និងមានកម្ពស់ ១៦៣.៦៣ ម៉ែត្រ ខ្ពស់។ ភ្នំ និងជ្រលងភ្នំនៃ [[ថ្មល្បាប់]] គ្របដណ្តប់លើភាគពាយ័ព្យ ខណៈដែលតំបន់ភាគខាងកើតមាន [[ដីខ្សាច់]] និងដីរាបស្មើ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៨២២ មក មានការងារទាមទារដីឡើងវិញ ដំបូងឡើយដោយ [[សិង្ហបុរីនៅក្នុងការតាំងទីលំនៅច្រកសមុទ្រ|ចក្រភពអង់គ្លេស]] ដែលបន្ទាប់មកបានគ្រប់គ្រងកោះនេះជាអាណានិគម។ ចាប់តាំងពីទទួលបានឯករាជ្យមក រដ្ឋាភិបាលសិង្ហបុរីសហសម័យបានបន្តបង្កើនទំហំកោះ ដោយបានបង្កើនផ្ទៃដីកោះសំខាន់ពី ៥៨០ Km^២ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ ដល់ ១៩៧០ ៧១០ Km^២ បច្ចុប្បន្ននេះ ២០០ Km^២បន្ថែមទៀត នៃដីក៏ត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងត្រូវបានបន្ថែមទៅលើកោះសំខាន់ផងដែរ។ <ref>{{Cite web |title=Long-Term Plan Review |url=https://www.ura.gov.sg/Corporate/Planning/Long-Term-Plan-Review |access-date=13 June 2022 |website=www.ura.gov.sg}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]] dgi2r3pq7fh7rkx7pz4s78exqk4yxd4 0 53572 334616 334613 2026-04-23T17:56:10Z Mtmew 50696 334616 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជីវប្រវត្តិ | name = ត្រីណផប់ ថងឆាយ | image = Trinnaphopp.jpg | caption = ត្រីណផប់ ថងឆាយ នៅឆ្នាំ ២០၂៤ | native_name = ตฤณณภพ ทองฉาย | native_name_lang = th | other_names = {{Hlist|អាហ្វុង|អាវ៉ូ|លី អ៊ីឆឹង}} | birth_name = '''ធណាដាត់ ស្រីរច្ឆាហា'''<ref name="tpop">{{cite web|url=https://tpop.fandom.com/th/wiki/%E0%B8%AD%E0%B8%B2%E0%B8%9F%E0%B8%87|title=Afong - T-pop Wiki|website=T-pop Wiki|access-date=23 April 2026|language=th}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2006|4|21}} | birth_place = [[ខេត្តប្រាចិនបុរី]], ប្រទេសថៃ | death_date = | death_place = | education = សិល្បៈទំនាក់ទំនង (ជំនាញការសម្តែង) | alma_mater = សាកលវិទ្យាល័យមិងឈួន (តៃវ៉ាន់)<ref name="mcu">{{cite web|url=https://www.mcu.edu.tw|title=Ming Chuan University Alumni and Students|website=MCU Official|access-date=23 April 2026}}</ref> | occupation = {{Hlist|តារាសម្តែង|តារាម៉ូដែល|តារាចម្រៀង}} | years_active = ២០၁၈–បច្ចុប្បន្ន | height = ១ invisible ៧៥ សង់ទីម៉ែត្រ | parents = វ៉ាន់ឆៃ ថងឆាយ (ឪពុកចិញ្ចឹម) <br> កណុកអន ថងឆាយ (ម្តាយចិញ្ចឹម) }} [[Category:Articles with hCards]] '''ត្រីណផប់ ថងឆាយ''' ( {{Lang-th|ตฤณณภพ ทองฉาย}} ; កើតថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០៦ ) ឬដែលគេស្គាល់តាមឈ្មោះចិនថា '''លី អ៊ីឆឹង''' ({{lang-zh|李懿丞}}; Lǐ Yìchéng) គឺជាតារាសម្តែង តារាម៉ូដែល និងជាតារាចម្រៀងថៃ។<ref name="tmdb">{{cite web|url=https://www.themoviedb.org/person/6105683|title=Trinnaphop Thongchay Profile|website=TMDB|access-date=23 April 2026}}</ref> ត្រីណផប់ ថងឆាយ ឈ្មោះកំណើត ធណាដាត់ ស្រីរច្ឆាហា កើតនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០៦ នៅខេត្តខេត្តប្រាចិនបុរី ប្រទេសថៃ។ លោកគឺជាកូនចិញ្ចឹមរបស់ វ៉ាន់ឆៃ ថងឆាយ និង កណុកអន ថងឆាយ។ លោកមានបងប្អូន ៤ នាក់ ហើយលោកគឺជាកូនច្បង។ លោកមានសមត្ថភាពលេងព្យាណូ និងវីយូឡុង តាំងពីបឋមសិក្សា។ គាត់បានបញ្ចប់ការសិក្សាពី សាកលវិទ្យាល័យមិងឈួន (Ming Chuan University) ប្រទេសតៃវ៉ាន់ ជាមួយបរិញ្ញាបត្រផ្នែកសិល្បៈទំនាក់ទំនង (ជំនាញការសម្តែង)។ នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ ២០ concert ២៥ លោកបានឈ្នះពានរង្វាន់ "New Face of the Year" ពីកម្មវិធី The Guitar Mag Awards ២០២៥។<ref name="guitarmag">{{cite web|url=https://www.theguitarmag.com|title=The Guitar Mag Awards 2025 Winners|website=The Guitar Mag|access-date=23 April 2026}}</ref> == ឯកសារយោង == {{reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] mmsibgtb1u1nocu3jiny4u1zpu3k4w0 1 53573 334617 2026-04-23T20:02:11Z Oukchantha 50656 /* ការលុបចោលប្រកួតប្រជែង */ ផ្នែកថ្មី 334617 wikitext text/x-wiki == ការលុបចោលប្រកួតប្រជែង == រាល់ពត៌មានរបស់ខ្ញុំជាពត៌មានពិត និង ប្រភពច្បាស់លាស់ ហេតុអីត្រូវលុប? r66p3sauod1n3bo2deesa2563kz3a4s 334643 334617 2026-04-24T01:53:20Z TheRandomGoober 27248 Response 334643 wikitext text/x-wiki == ការលុបចោលប្រកួតប្រជែង == រាល់ពត៌មានរបស់ខ្ញុំជាពត៌មានពិត និង ប្រភពច្បាស់លាស់ ហេតុអីត្រូវលុប? ជម្រាបសួរ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Oukchantha|Oukchantha]]។ អត្ថបទនេះត្រូវបានក្លាយជាបេក្ខភាពនៃការលុបបន្ទាន់ព្រោះវាបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យនៃ [[វិគីភីឌា:លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យនៃលុបជាបន្ទាន់#|G11 ឬការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម ឬផ្សព្វផ្សាយមិនច្បាស់លាស់]]។ ចំពោះបញ្ហាលម្អិត អត្ថបទនេះគឺ៖ * '''ប្រភព'''ទាញចេញពីបណ្ដាញសង្គម ខណៈអត្ថបទនៅលើវិគីភីឌាត្រូវការឯកសារយោងចេញពីប្រភពដើមច្បាស់លាស់ និងឯករាជ្យ (សម្រាប់ព័ត៌មានលម្អិត សូមមើល [[:en:Wikipedia:Verifiability#Reliable Sources|វិគីភីឌា:ការផ្ទៀងផ្ទាត់]]) * អត្ថបទនៅលើវិគីភីឌាគឺសរសេរឡើងឱ្យស្របជា'''អត្ថបទសព្វវចនាធិប្បាយ''' និងមិនមែនជាការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មបម្រើផលប្រយោជន៍បុគ្គល ឬក្រុមណាមួយឡើយ។ អត្ថបទវិគីភីឌាគឺត្រូវស្ដីអំពីប្រធានបទណាដែលមានប្រជាប្រិយគួរកត់សម្គាល់ (សូមមើល [[:en:Wikipedia:Notability|វិគីភីឌា:Notability]]) ហើយខ្លឹមសារក្នុងអត្ថបទគឺត្រូវសរសេរចេញពីទស្សនៈអព្យាក្រឹត។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:TheRandomGoober|TheRandomGoober]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:TheRandomGoober|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៥៣ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) 2oy8yw7clinfrz61idkf8znbolq1bfd 334644 334643 2026-04-24T03:41:27Z Oukchantha 50656 /* ការលុបចោលប្រកួតប្រជែង */ ផ្នែកថ្មី 334644 wikitext text/x-wiki == ការលុបចោលប្រកួតប្រជែង == រាល់ពត៌មានរបស់ខ្ញុំជាពត៌មានពិត និង ប្រភពច្បាស់លាស់ ហេតុអីត្រូវលុប? ជម្រាបសួរ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Oukchantha|Oukchantha]]។ អត្ថបទនេះត្រូវបានក្លាយជាបេក្ខភាពនៃការលុបបន្ទាន់ព្រោះវាបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យនៃ [[វិគីភីឌា:លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យនៃលុបជាបន្ទាន់#|G11 ឬការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម ឬផ្សព្វផ្សាយមិនច្បាស់លាស់]]។ ចំពោះបញ្ហាលម្អិត អត្ថបទនេះគឺ៖ * '''ប្រភព'''ទាញចេញពីបណ្ដាញសង្គម ខណៈអត្ថបទនៅលើវិគីភីឌាត្រូវការឯកសារយោងចេញពីប្រភពដើមច្បាស់លាស់ និងឯករាជ្យ (សម្រាប់ព័ត៌មានលម្អិត សូមមើល [[:en:Wikipedia:Verifiability#Reliable Sources|វិគីភីឌា:ការផ្ទៀងផ្ទាត់]]) * អត្ថបទនៅលើវិគីភីឌាគឺសរសេរឡើងឱ្យស្របជា'''អត្ថបទសព្វវចនាធិប្បាយ''' និងមិនមែនជាការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មបម្រើផលប្រយោជន៍បុគ្គល ឬក្រុមណាមួយឡើយ។ អត្ថបទវិគីភីឌាគឺត្រូវស្ដីអំពីប្រធានបទណាដែលមានប្រជាប្រិយគួរកត់សម្គាល់ (សូមមើល [[:en:Wikipedia:Notability|វិគីភីឌា:Notability]]) ហើយខ្លឹមសារក្នុងអត្ថបទគឺត្រូវសរសេរចេញពីទស្សនៈអព្យាក្រឹត។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:TheRandomGoober|TheRandomGoober]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:TheRandomGoober|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៥៣ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == ការលុបចោលប្រកួតប្រជែង == រាល់បទចម្រៀងលោកអ៊ុកចន្ថា​ និពន្ធតែងតែផ្តល់នូវចំណេះដឹង និង ការអប់រំ c6t3nx19yt5l61b9xts1ohefvw8h2w0 334648 334644 2026-04-24T03:56:48Z Oukchantha 50656 /* សំណើដកចេញនូវការលុបបន្ទាន់! */ ផ្នែកថ្មី 334648 wikitext text/x-wiki == ការលុបចោលប្រកួតប្រជែង == រាល់ពត៌មានរបស់ខ្ញុំជាពត៌មានពិត និង ប្រភពច្បាស់លាស់ ហេតុអីត្រូវលុប? ជម្រាបសួរ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Oukchantha|Oukchantha]]។ អត្ថបទនេះត្រូវបានក្លាយជាបេក្ខភាពនៃការលុបបន្ទាន់ព្រោះវាបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យនៃ [[វិគីភីឌា:លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យនៃលុបជាបន្ទាន់#|G11 ឬការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម ឬផ្សព្វផ្សាយមិនច្បាស់លាស់]]។ ចំពោះបញ្ហាលម្អិត អត្ថបទនេះគឺ៖ * '''ប្រភព'''ទាញចេញពីបណ្ដាញសង្គម ខណៈអត្ថបទនៅលើវិគីភីឌាត្រូវការឯកសារយោងចេញពីប្រភពដើមច្បាស់លាស់ និងឯករាជ្យ (សម្រាប់ព័ត៌មានលម្អិត សូមមើល [[:en:Wikipedia:Verifiability#Reliable Sources|វិគីភីឌា:ការផ្ទៀងផ្ទាត់]]) * អត្ថបទនៅលើវិគីភីឌាគឺសរសេរឡើងឱ្យស្របជា'''អត្ថបទសព្វវចនាធិប្បាយ''' និងមិនមែនជាការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មបម្រើផលប្រយោជន៍បុគ្គល ឬក្រុមណាមួយឡើយ។ អត្ថបទវិគីភីឌាគឺត្រូវស្ដីអំពីប្រធានបទណាដែលមានប្រជាប្រិយគួរកត់សម្គាល់ (សូមមើល [[:en:Wikipedia:Notability|វិគីភីឌា:Notability]]) ហើយខ្លឹមសារក្នុងអត្ថបទគឺត្រូវសរសេរចេញពីទស្សនៈអព្យាក្រឹត។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:TheRandomGoober|TheRandomGoober]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:TheRandomGoober|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៥៣ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == ការលុបចោលប្រកួតប្រជែង == រាល់បទចម្រៀងលោកអ៊ុកចន្ថា​ និពន្ធតែងតែផ្តល់នូវចំណេះដឹង និង ការអប់រំ == សំណើដកចេញនូវការលុបបន្ទាន់! == ជម្រាបសួរលោកអ្នកគ្រប់គ្រង ខ្ញុំបាទបានកែសម្រួលអត្ថបទនេះរួចរាល់ហើយ ដោយបានបន្ថែមព័ត៌មានលម្អិត និងឯកសារយោងត្រឹមត្រូវ។ អត្ថបទនេះនិយាយអំពីបុគ្គលសាធារណៈដែលមានស្នាដៃពិតប្រាកដក្នុងសិល្បៈខ្មែរ។ សូមលោកអ្នកជួយពិនិត្យ និងដកសញ្ញាព្រមានចេញវិញផង។ សូមអរគុណ!" [[អ្នកប្រើប្រាស់:Oukchantha|Oukchantha]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Oukchantha|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៣:៥៦ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) j1ing86pp7xfej7erkfp4maiff7seix 0 53574 334649 2026-04-24T03:58:00Z Asa MILAI 50298 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1349896170|Halimah Yacob]]" 334649 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Halimah Yacob<!-- No Jawi for SG politics, only MY applies. --> | honorific_prefix = <!-- avoid disambiguation "Madame" --> | honorific_suffix = {{post-nominals|list=[[Darjah Utama Temasek|DUT]]}}<ref>{{Cite web |title=Singapore's former President Halimah Yacob awarded nation's highest civilian honour |url=https://www.channelnewsasia.com/singapore/former-president-halimah-yacob-order-temasek-high-distinction-award-civilian-honour-tharman-shanmugaratnam-3871086 |archive-date= |access-date=27 October 2024 |publisher=[[CNA (TV network)|Channel NewsAsia]] |publication-date=25 October 2023}}</ref> | image = President_Halimah_Yacob_in_2019.jpg | caption = Halimah in 2019 | order = 8th | office = President of Singapore | primeminister = [[Lee Hsien Loong]] | termstart = 14 September 2017 | termend = 14 September 2023 | predecessor = [[Tony Tan]]<br/>[[J. Y. Pillay]] (acting) | successor = [[Tharman Shanmugaratnam]] | order1 = 7th | office1 = Speaker of the Parliament of Singapore | deputy1 = [[Charles Chong]]<br />[[Seah Kian Peng]]<br />[[Lim Biow Chuan]] | termstart1 = 14 January 2013 | termend1 = 7 August 2017 | predecessor1 = [[Michael Palmer (politician)|Michael Palmer]] | successor1 = [[Tan Chuan-Jin]] | termstart2 = 11 September 2015 | termend2 = 7 August 2017 | predecessor2 = ''Constituency established'' | successor2 = [[People's Action Party|PAP]] held | term_end6 = 3 November 2001 | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1954|8|23|df=y}} | birth_place = [[Colony of Singapore]] | death_date = | death_place = | party = [[Independent politician|Independent]] (2017–present) | otherparty = [[People's Action Party]] (2001–2017) | spouse = {{marriage|Mohammed Abdullah Alhabshee|1980}} | children = 5 | occupation = | profession = | education = | signature = Halimah Yacob signature.svg | alma_mater = [[National University of Singapore#University of Singapore (1962–1980)|University of Singapore]] ([[Bachelor of Laws|LLB]])<br>[[National University of Singapore]] ([[Master of Laws|LLM]]) }} '''ហាលិម៉ា ប៊ីនទី យ៉ាកុប''' <ref name="pm2006sg">{{Citation|url=https://www.eld.gov.sg/gazettes/2006/MembersElected.pdf|title=No. 1040 —— PARLIAMENTARY ELECTIONS ACT (CHAPTER 218)|language=en|date=2006-04-28|publisher=[[Government of Singapore]]|access-date=2025-10-31}}</ref> (កើតថ្ងៃទី ២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៥៤) គឺជាអ្នកនយោបាយ និងជាមេធាវីជនជាតិសិង្ហបុរី ដែលជា[[ប្រធានាធិបតីសិង្ហបុរី|ប្រធានាធិបតីទីប្រាំបីរបស់សិង្ហបុរី]] ពីឆ្នាំ ២០១៧ ដល់ឆ្នាំ ២០២៣ ដែលធ្វើឱ្យលោកស្រីក្លាយជា [[បញ្ជីឈ្មោះប្រមុខរដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាលស្ត្រីដែលត្រូវបានជ្រើសតាំង និងតែងតាំង|ស្ត្រីដំបូងគេ]] ដែលបម្រើការក្នុងតួនាទីនេះ បន្ទាប់ពីត្រូវបានជ្រើសរើសដោយគ្មានគូប្រជែងក្នុង [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសិង្ហបុរី ឆ្នាំ២០១៧|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ ២០១៧]] ។ ជាអតីតសមាជិកនៃ [[គណបក្សសកម្មភាពប្រជាជន]] (PAP) លោកស្រី បានបម្រើការជា [[សភាសិង្ហបុរី|សមាជិកសភា]] (MP) សម្រាប់ផ្នែក [[ប៊ូគីត បាតុក ខាងកើត]] នៃ [[មណ្ឌលតំណាងក្រុម|មណ្ឌលបោះឆ្នោតតំណាងក្រុម]][[មណ្ឌលតំណាងក្រុមជុរ៉ុង|ជុរ៉ុង]] (GRC) ពីឆ្នាំ ២០០១ ដល់ឆ្នាំ ២០១៥ ហើយបន្ទាប់មកសម្រាប់ផ្នែក [[ម៉ាស៊ីល្លីង]] នៃ [[មណ្ឌលតំណាងក្រុម Marsiling–Yew Tee|មណ្ឌលបោះឆ្នោតតំណាង ម៉ាស៊ីល្លីង-យូ ទី]] ពីឆ្នាំ ២០១៥ ដល់ឆ្នាំ ២០១៧។ លោកស្រីបានក្លាយជា[[ប្រធានសភាសិង្ហបុរី|ប្រធានសភា]]ស្ត្រីដំបូងគេរបស់ប្រទេសសិង្ហបុរី ដែលជាតំណែងដែលលោកស្រីបានកាន់ពីឆ្នាំ ២០១៣ ដល់ឆ្នាំ ២០១៧។ បន្ទាប់ពីវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ ២០១៧ ត្រូវបានរក្សាទុកសម្រាប់បេក្ខជនមកពី [[ជនជាតិម៉ាឡេស៊ីសិង្ហបុរី|សហគមន៍ម៉ាឡេ]] ។ ដើម្បីមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ លោកស្រី បានលាលែងពីតំណែងពីគណបក្សសកម្មភាពប្រជាជន (PAP) និងតំណែងរបស់លោកស្រីជាសមាជិកសភា ដោយផ្នែកម៉ាស៊ីល្លីងរបស់លោកស្រីត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយសមាជិកផ្សេងទៀតនៃមណ្ឌលបោះឆ្នោតចាប់ពីថ្ងៃទី ៧ ខែសីហា រហូតដល់ការបោះឆ្នោតទូទៅលើកក្រោយ។ <ref name="pal_gov_sg_2017">{{Cite web |date=2017-08-07 |title=RESIGNATION OF MDM HALIMAH YACOB AS SPEAKER OF PARLIAMENT AND MEMBER OF PARLIAMENT FOR MARSILING-YEW TEE GROUP REPRESENTATION CONSTITUENCY |url=https://www.parliament.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/resignation-of-mdm-halimah-yacob-as-speaker-of-parliament-and-member-of-parliament-for-marsiling-yew-tee-group-representation-constituency54c720dbcb5f64e2b198ff00006af031.pdf?sfvrsn=7a984408_0 |url-status=live |access-date=2025-12-02 |website=PRESS RELEASE |publisher=[[Government of Singapore]]}}</ref> លោកស្រីបានឈរឈ្មោះជាបេក្ខជនឯករាជ្យ តាមតម្រូវការសម្រាប់លក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ ហើយបន្ទាប់មកបានឈ្នះក្នុង[[ការបោះឆ្នោតដែលគ្មានការប្រកួតប្រជែង]] ពីព្រោះគូប្រជែងរបស់លោកស្រីមិនបានបំពេញតាមលក្ខណៈសម្បត្តិចាំបាច់។ លោកស្រីបានស្បថចូលកាន់តំណែងនៅថ្ងៃទី ១៤ ខែកញ្ញា។ ក្នុងអំឡុងពេលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតី លោកស្រី បានប្រើប្រាស់អំណាចសម្រេចចិត្តរបស់លោកស្រី ដើម្បីអនុម័តថវិកាសង្គ្រោះបន្ទាន់សម្រាប់ [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅប្រទេសសិង្ហបុរី|ការឆ្លើយតបរបស់ប្រទេសសិង្ហបុរីចំពោះជំងឺរាតត្បាត កូវីដ-១៩]] និងបានតស៊ូមតិដើម្បី [[សិទ្ធិស្ត្រីនៅសិង្ហបុរី|សិទ្ធិស្ត្រី]] ។ លោកស្រីបានជ្រើសរើសមិនឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតឡើងវិញនៅក្នុង [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសិង្ហបុរីឆ្នាំ ២០២៣|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ២០២៣]] ដោយបញ្ចប់អាណត្តិរបស់លោកស្រីនៅថ្ងៃទី ១៣ ខែកញ្ញា បន្ទាប់ពីនោះ លោកស្រីត្រូវបានជំនួសដោយលោក [[តារម័ណ ស្ហានមុករត្នណាម]] ។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] 1bf6ppet56hbnhb396pekzxrcbzgbaz 334654 334649 2026-04-24T04:12:56Z Asa MILAI 50298 334654 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ហាលិម៉ា យ៉ាកុប<!-- No Jawi for SG politics, only MY applies. --> | honorific_prefix = <!-- avoid disambiguation "Madame" --> | honorific_suffix = {{post-nominals|list=[[Darjah Utama Temasek|DUT]]}}<ref>{{Cite web |title=Singapore's former President Halimah Yacob awarded nation's highest civilian honour |url=https://www.channelnewsasia.com/singapore/former-president-halimah-yacob-order-temasek-high-distinction-award-civilian-honour-tharman-shanmugaratnam-3871086 |archive-date= |access-date=27 October 2024 |publisher=[[CNA (TV network)|Channel NewsAsia]] |publication-date=25 October 2023}}</ref> | image = President_Halimah_Yacob_in_2019.jpg | caption = លោកស្រីក្នុងឆ្នាំ២០១៩ | order = ទី៨ | office = ប្រធានាធិបតីសិង្ហបុរី | primeminister = [[លី ស៊ានឡុង]] | termstart = ១៤ កញ្ញា ២០១៧ | termend = ១៤ កញ្ញា ២០២៣ | predecessor = [[តូនី តាន់]]<br/>[[ជេ.វ៉ាយ.ពិល្លី]] (ស្ដីទី) | successor = [[តារម័ណ ស្ហានមុករត្នណាម]] | order1 = ទី៧ | office1 = ប្រធានសភាសិង្ហបុរី | deputy1 = [[ឆាលស៍ ជុង]]<br />[[ស៊ា គៀន ប៉េង]]<br />[[លិម ប៊ីអូវ ឈ័ន]] | termstart1 = ១៤ មករា ២០១៣ | termend1 = ៧ សីហា ២០១៧ | predecessor1 = [[ម៉ៃឃើល ផាលមើរ (អ្នកនយោបាយ) | ម៉ៃឃើល ផាលមើរ]] | successor1 = [[តាន់ ឈ័ន-ជិន]] | termstart2 = ១១ កញ្ញា ២០១៥ | termend2 = ៧ សីហា ២០១៧ | predecessor2 = ''មណ្ឌលបោះឆ្នោតត្រូវបានបង្កើតឡើង'' | successor2 = [[គណបក្សសកម្មភាពប្រជាជន]] បានធ្វើ | term_end6 = ៣ វិច្ឆិកា ២០០១ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1954|8|23|df=y}} | birth_place = [[អាណានិគមសិង្ហបុរី]] | death_date = | death_place = | party = [[អ្នកនយោបាយឯករាជ្យ | ឯករាជ្យ]] (២០១៧–បច្ចុប្បន្ន) | otherparty = [[គណបក្សសកម្មភាពប្រជាជន]] (២០០១–២០១៧) | spouse = {{marriage|ម៉ូហាំម៉ាត់ អាប់ឌុលឡា អាល់ហាបស៊ី|1980}} | children = ៥ | occupation = | profession = | education = | signature = Halimah Yacob signature.svg | alma_mater = [[National University of Singapore#សាកលវិទ្យាល័យសិង្ហបុរី (១៩៦២–១៩៨០) | សាកលវិទ្យាល័យសិង្ហបុរី]] ([[បរិញ្ញាបត្រច្បាប់]])<br>[[សាកលវិទ្យាល័យជាតិសិង្ហបុរី]] ([[អនុបណ្ឌិតផ្នែកច្បាប់]]) }} '''ហាលិម៉ា ប៊ីនទី យ៉ាកុប''' <ref name="pm2006sg">{{Citation|url=https://www.eld.gov.sg/gazettes/2006/MembersElected.pdf|title=No. 1040 —— PARLIAMENTARY ELECTIONS ACT (CHAPTER 218)|language=en|date=2006-04-28|publisher=[[Government of Singapore]]|access-date=2025-10-31}}</ref> (កើតថ្ងៃទី ២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៥៤) គឺជាអ្នកនយោបាយ និងជាមេធាវីជនជាតិសិង្ហបុរី ដែលជា[[ប្រធានាធិបតីសិង្ហបុរី|ប្រធានាធិបតីទីប្រាំបីរបស់សិង្ហបុរី]] ពីឆ្នាំ ២០១៧ ដល់ឆ្នាំ ២០២៣ ដែលធ្វើឱ្យលោកស្រីក្លាយជា [[បញ្ជីឈ្មោះប្រមុខរដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាលស្ត្រីដែលត្រូវបានជ្រើសតាំង និងតែងតាំង|ស្ត្រីដំបូងគេ]] ដែលបម្រើការក្នុងតួនាទីនេះ បន្ទាប់ពីត្រូវបានជ្រើសរើសដោយគ្មានគូប្រជែងក្នុង [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសិង្ហបុរី ឆ្នាំ២០១៧|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ ២០១៧]] ។ ជាអតីតសមាជិកនៃ [[គណបក្សសកម្មភាពប្រជាជន]] (PAP) លោកស្រី បានបម្រើការជា [[សភាសិង្ហបុរី|សមាជិកសភា]] (MP) សម្រាប់ផ្នែក [[ប៊ូគីត បាតុក ខាងកើត]] នៃ [[មណ្ឌលតំណាងក្រុម|មណ្ឌលបោះឆ្នោតតំណាងក្រុម]][[មណ្ឌលតំណាងក្រុមជុរ៉ុង|ជុរ៉ុង]] (GRC) ពីឆ្នាំ ២០០១ ដល់ឆ្នាំ ២០១៥ ហើយបន្ទាប់មកសម្រាប់ផ្នែក [[ម៉ាស៊ីល្លីង]] នៃ [[មណ្ឌលតំណាងក្រុម Marsiling–Yew Tee|មណ្ឌលបោះឆ្នោតតំណាង ម៉ាស៊ីល្លីង-យូ ទី]] ពីឆ្នាំ ២០១៥ ដល់ឆ្នាំ ២០១៧។ លោកស្រីបានក្លាយជា[[ប្រធានសភាសិង្ហបុរី|ប្រធានសភា]]ស្ត្រីដំបូងគេរបស់ប្រទេសសិង្ហបុរី ដែលជាតំណែងដែលលោកស្រីបានកាន់ពីឆ្នាំ ២០១៣ ដល់ឆ្នាំ ២០១៧។ បន្ទាប់ពីវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ ២០១៧ ត្រូវបានរក្សាទុកសម្រាប់បេក្ខជនមកពី [[ជនជាតិម៉ាឡេស៊ីសិង្ហបុរី|សហគមន៍ម៉ាឡេ]] ។ ដើម្បីមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ លោកស្រី បានលាលែងពីតំណែងពីគណបក្សសកម្មភាពប្រជាជន (PAP) និងតំណែងរបស់លោកស្រីជាសមាជិកសភា ដោយផ្នែកម៉ាស៊ីល្លីងរបស់លោកស្រីត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយសមាជិកផ្សេងទៀតនៃមណ្ឌលបោះឆ្នោតចាប់ពីថ្ងៃទី ៧ ខែសីហា រហូតដល់ការបោះឆ្នោតទូទៅលើកក្រោយ។ <ref name="pal_gov_sg_2017">{{Cite web |date=2017-08-07 |title=RESIGNATION OF MDM HALIMAH YACOB AS SPEAKER OF PARLIAMENT AND MEMBER OF PARLIAMENT FOR MARSILING-YEW TEE GROUP REPRESENTATION CONSTITUENCY |url=https://www.parliament.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/resignation-of-mdm-halimah-yacob-as-speaker-of-parliament-and-member-of-parliament-for-marsiling-yew-tee-group-representation-constituency54c720dbcb5f64e2b198ff00006af031.pdf?sfvrsn=7a984408_0 |url-status=live |access-date=2025-12-02 |website=PRESS RELEASE |publisher=[[Government of Singapore]]}}</ref> លោកស្រីបានឈរឈ្មោះជាបេក្ខជនឯករាជ្យ តាមតម្រូវការសម្រាប់លក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ ហើយបន្ទាប់មកបានឈ្នះក្នុង[[ការបោះឆ្នោតដែលគ្មានការប្រកួតប្រជែង]] ពីព្រោះគូប្រជែងរបស់លោកស្រីមិនបានបំពេញតាមលក្ខណៈសម្បត្តិចាំបាច់។ លោកស្រីបានស្បថចូលកាន់តំណែងនៅថ្ងៃទី ១៤ ខែកញ្ញា។ ក្នុងអំឡុងពេលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតី លោកស្រី បានប្រើប្រាស់អំណាចសម្រេចចិត្តរបស់លោកស្រី ដើម្បីអនុម័តថវិកាសង្គ្រោះបន្ទាន់សម្រាប់ [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅប្រទេសសិង្ហបុរី|ការឆ្លើយតបរបស់ប្រទេសសិង្ហបុរីចំពោះជំងឺរាតត្បាត កូវីដ-១៩]] និងបានតស៊ូមតិដើម្បី [[សិទ្ធិស្ត្រីនៅសិង្ហបុរី|សិទ្ធិស្ត្រី]] ។ លោកស្រីបានជ្រើសរើសមិនឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតឡើងវិញនៅក្នុង [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសិង្ហបុរីឆ្នាំ ២០២៣|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ២០២៣]] ដោយបញ្ចប់អាណត្តិរបស់លោកស្រីនៅថ្ងៃទី ១៣ ខែកញ្ញា បន្ទាប់ពីនោះ លោកស្រីត្រូវបានជំនួសដោយលោក [[តារម័ណ ស្ហានមុករត្នណាម]] ។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] 76p88lit4kxk9lr8ytvzlw3w9ep41ed 2 53575 334663 2026-04-24T08:53:25Z Maris Dreshmanis 50712 Creating user page 334663 wikitext text/x-wiki {{#babel:lv|ru-4}} == Maris Dreshmanis == Open data researcher. Contributor to [[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]] on Wikidata. * '''[[d:User:Maris Dreshmanis|Wikidata contributions]]''' — 37,000+ edits * '''GSCO''' — Global Standard Classification of Occupations (140 national registries, 245,000+ entries) * '''[[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]]''' — coordinating occupation label enrichment in 21 languages [[Category:Wikipedians]] bhwbuqpk2yn05lbwnfuckwjwbrdzu54