វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2069 334743 334225 2026-04-27T04:13:42Z CommonsDelinker 142 Removing [[:c:File:New_Siem_Reap-Angkor_International_Airport_01.jpg|New_Siem_Reap-Angkor_International_Airport_01.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Abzeronow|Abzeronow]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Sie 334743 wikitext text/x-wiki '''ខេត្តសៀមរាប'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[សៀម]]នៅ[[លង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ខ្មែរ]]។[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[សៀម]]ហើយទីបំផុត[[ក្រុងអង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]ទៅ[[សម័យកាលចតុមុខ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[សម័យកាលចតុមុខ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[បារាំង|ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat from moat.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]](ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{CAM}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជាតំបន់[[ទុនបម្រុងជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[:en:World Heritage Site|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[:en:Wonders of the World|អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ហើយក៏ជាទីតាំងប្រាសាទល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដូចជា[[ប្រាសាទបាយ័ន]] [[ប្រាសាទព្រះខ័ន]] [[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]] [[ប្រាសាទភ្នំបាខែង]] [[ប្រាសាទបាគង]] [[ប្រាសាទបឹងមាលា]] [[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]និង[[ប្រាសាទក្នុងខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនានា]]ផ្សេងៗទៀតដែលជាសម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌរបស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តមិនអាចរំលងបាន។ [[File:Angkor Wat aerial view.jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពប្រាសាទអង្គរវត្តពីលើផ្ទៃអាកាស]] [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] == ឈ្មោះនៃខេត្ត == ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីត[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]។បើតាម[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជ[[:en:Monarchy_of_Thailand|ស្ដេចអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុង[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]។ទ័ព[[សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកទ័ព[[:en:Monarchy_of_Thailand|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា '''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរះ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វរ្ម័ន​ទី​ ១]] ជាអ្នកស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​ទ័ព​[[សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​អង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយកង​ទ័ព​[[សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[សៀម]]ចេញ​ពី​[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ខ្មែរ]]លើពួក[[សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​នឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​ជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === សម័យមុនអង្គរ === [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន(មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ទ្រង់គង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកទ្រង់គង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។និងចុងក្រោយបំផុតទ្រង់គង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[វប្បធម៌កម្ពុជា|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា[[នគរគម្ពីរ]]ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ព្រះបាទច័ន្រ្ទវរ្ម័ន]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសង្គមរបស់[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាង[[ឥដ្ឋ|ប្រាសាទឥដ្ឋ]]ដំបូងបង្អស់ជាច្រើនមានជាអាទិ៍[[ប្រាសាទព្រៃក្មេង|ប្រាសាទព្រៃកេ្មង]] [[ប្រាសាទពោធិ៍]] [[ប្រាសាទគោកតាសៀន]] [[ប្រាសាទវត្តខ្នាត]] និង [[ប្រាសាទព្រៃប្រាសាទ]]ជាដើម។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរៗ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ === សម័យអង្គរ === [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។ខេត្តសៀមរាបមានចំណុចគួរឲ្យទាក់ទាញជាច្រើនដូចជា[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] [[ប្រាសាទបាយ័ន]] [[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]ជាដើម។នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]][[ខ្មែរ]]បានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] === សម័យក្រោយអង្គរ === [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ថតដោយលោក [[:en:Emile Gsell|Emile Gsell]] (១៨៣៨-១៨៧៩)]] [[File:Western facade of the Temple of Ongau Wat ILN0-1868-0201-0004.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨]] [[File:Bonzerie_de_la_Grande_Pagode_(2).jpg|thumb|វត្តពុទ្ធសាសនានៅលើទឹកដីអង្គរនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ថតដោយលោក [[:en:Emile Gsell|Emile Gsell]] (១៨៣៨-១៨៧៩)]] [[File:AngkorWat_Delaporte1880.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តរបស់លោក [[:en:Louis Delaporte|Louis Delaporte]] (១៨៤២-១៩២៥) នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៨០]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ព[[ខ្មែរ]]របស់[[អង្គចន្ទទី១|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]បានទទួលជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[អង្គចន្ទទី១|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួកវាក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[ខេត្តមហានគរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតក្នុងខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួកវាត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[ខេត្តព្រះនគរស្រីអយុធ្យា|ក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីបវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវរ្ម័នទី៨|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣|ព្រះបាទស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]]រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួកវាបានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើទ័ព[[ខ្មែរ]]ដោយពួកវាបានកាន់កាប់[[ក្រុងអង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួកវាក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[អង្គចន្ទទី១|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[បន្ទាយលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ខ្មែរ]]ដោយ[[:en:Monarchy_of_Thailand|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរេសួរ|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[:en:Monarchy_of_Thailand|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[ក្រុងអង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា|សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនគ្រាន់តែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះទេក៏ប៉ុន្តែទ្រង់ថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[សៀម|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដូចជា[[ខេត្តនគររាជសីមា]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] [[ខេត្តសុរិន្ទ្រ]] [[ខេត្តសង្គឹត]] [[ខេត្តគោកខ័ណ្ឌ]] [[ខេត្តស៊ីសាកេត|ខេត្តសិរីសាកេត]] [[ខេត្តសុវណ៌ភូមិ ឬ សុវណ្ណភូមិ|ខេត្តសុវណ្ណភូមិ]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]] [[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] [[ខេត្តត្រាច]] [[ខេត្តស្រះកែវ]] [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តរយ៉ង]] [[ខេត្តបស្ចឹមបុរី]] [[ខេត្តនាងរង]]ជាដើមដែល[[សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ខ្មែរ]]និង[[សៀម]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកនគរវត្ត]]គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចេស្ដាបតិន្ទ្រ|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះទ្រង់បានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[មង្កុដ|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ខ្មែរ]]និង[[សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់ពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ្ឌ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[បារាំង|ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> == សាសនា == {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ == ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់ == [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]'''នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ក្រុងភ្នំពេញ|ទីក្រុងភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនបឹងកាឡូឬហ្គ្រេនហូថែល)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[ក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រីអភិរក្សអង្គរខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យអភិរក្សអង្គរហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ទ្រង់បានបញ្ជូនទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់[[សាសនា]]នៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកជំទាវ[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវរ្ម័ន''' ជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ១]](គ.ស ១០០៦-១០៥០)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវរ្ម័ន'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរះ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[ក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវតី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់'''ពួករាមន្យ'''([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' ជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី ២]](គ.ស ១០៥០-១០៦៦)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២]](គ.ស ៨០២-៨៣៤)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវរ្ម័ន''' ជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ២]](គ.ស ១១១៣-១១៥០)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវរ្ម័ន''' ជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពី'''តំបន់អ្នកចិះ'''(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ២]](គ.ស ១១១៣-១១៥០)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧]](គ.ស ១១៨១-១២១៨) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ ជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧]](គ.ស ១១៨១-១២១៨)ជាមួយ[[ជយរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់'''ភរតរាហូ'''ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី ២]](គ.ស ១១៦០-១១៦៥)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' ជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ២]](គ.ស ១១១៣-១១៥០)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី ២]](គ.ស ១១៦០-១១៦៥)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ'''ភរតរាហូ'''រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧]](គ.ស ១១៨១-១២១៨)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ ឬ អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ២]](គ.ស ១១១៣-១១៥០)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើ'''ភ្នំសិវបាទ'''([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បូនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី​ ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវ''' ជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរ''' ជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរះ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់'''ភរតរាហូ'''ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវរ្ម័នទី៧|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជាអ្នកសញ្ជកនា[[សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជយសិង្ហវរ្ម័ន''' ជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពី'''តំបន់ល្វោ'''([[ទ្វារវតី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវរ្ម័ន''' ជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅ'''តំបន់ឆោកព្កុល'''(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ២]](គ.ស ១១១៣-១១៥០)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ២]] ដែលចុះពី'''ភ្នំសិវបាទ'''([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវរ្ម័ន'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> == ប្រាសាទ == {{For|ប្រាសាទនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប|បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប}} == ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត == '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' ត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[ក្រុងអង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជន ដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] == ស្ទឹងសៀមរាប == [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[ក្រុងអង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១|ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[:en:Varanasi|ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[:en:Himalayas|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[សាសនាហិណ្ឌូ|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[:en:Himalayas|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅទីក្រុងពារាណសី]] == លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ == [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] == រដ្ឋបាល == ខេត្តសៀមរាប ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref>៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reab |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Ek |- |} == មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន == [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាបអង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជា[[:en:International airport|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិគោកដូង]] [[សង្កាត់ទឹកវិល]] [[ក្រុងសៀមរាប]]សម្រាប់បម្រើឲ្យ[[ក្រុងអង្គរ|ខេត្តសៀមរាបទឹកដីអង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាបអង្គរ]]ត្រូវបានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាបអង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[:en:International airport|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិក្រៀលពង]] [[ឃុំពពេល]] និង [[ភូមិប្រវ៉ាល]] [[ឃុំតាយ៉ែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]]សម្រាប់បម្រើឲ្យ[[ក្រុងអង្គរ|ខេត្តសៀមរាបទឹកដីអង្គរ]]ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]នៅក្នុង[[ភូមិតាព្រហ្ម]] [[ឃុំបឹងខ្យាង]] [[ស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង]] [[ខេត្តកណ្តាល]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref>[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៧០០ ហិកតានិងមានផ្លូវរត់ប្រវែង ៣៦០០ ម៉ែត្រ។<ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/business/2023/10/16/cambodia-airport-angkor-wat-tourism-siem-reap/1fa94f8e-6c2f-11ee-b01a-f593caa04363_story.html|title=Cambodia Opens New Airport To Serve Angkor Wat|website=Washingtonpost.com|accessdate= October 18, 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត|ទីក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត|ទីក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[:en:Rong_Kluea_Market|ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> == តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប == [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅក្នុង[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[:en:Fourth Dynasty of Egypt|រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[:en:Portuguese_people#p-lang|ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[:en:French_people|ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូ|ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[សៀម]]បានប្រគល់[[ក្រុងអង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[ក្រុងអង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺអង្គរធំនិងអង្គរតូចដែលមានប្រាសាទជាច្រើនដូចជា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] [[ប្រាសាទភ្នំបាខែង]] [[ប្រាសាទបាយ័ន]] [[ប្រាសាទព្រះខ័ន]] [[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]] [[ស្រះស្រង់]]និងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញប្រាសាទមួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនាប្រាសាទល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដូចជា[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]] [[ប្រាសាទបាគង]] [[ប្រាសាទលលៃ]] [[ប្រាសាទបន្ទាយសំរែ]] [[ប្រាសាទបេងមាលា|ប្រាសាទបឹងមាលា]] [[ប្រាសាទភ្នំក្រោម]] [[ប្រាសាទចៅស្រីវិបុលកេរ្តិ៍]] [[ប្រាសាទភ្នំបូក]]ជាដើមដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[ក្រុងអង្គរ|តំបន់អង្គរ]]បន្តិច។ == ឯកសារពិគ្រោះ == fuedji6wofaoxvu4mho41y4pxrawfr6 0 2668 334761 327811 2026-04-27T08:50:01Z CommonsDelinker 142 Removing [[:c:File:Preap_Sovath_2024.jpg|Preap_Sovath_2024.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: https://norkorthom.com/archives/200326. 334761 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #778899;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS Battambang; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> ព្រាប សុវត្ថិ </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" | |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="2" |ព្រាប សុវត្ថិ ឆ្នាំ2024 <br> |- style="background: #f1f5fc;" |'''ឈ្មោះ''' | [[ព្រាប សុវត្ថិ]] |- style="vertical-align:center;" |'''ថ្ងៃ.ខែ.ឆ្នាំកំណើត''' |{{Birth date and age|1975|5|25|df=yes}} |- style="vertical-align:center;" |'''សញ្ជាតិ''' | {{KHM}} |- style="vertical-align:center;" |'''ប្រភេទតន្ត្រី''' |​Khmer Music, Cha Cha Cha, Jazz, Madizone, Classic, R&B, Rock, Hip hop & Pop Music. |- style="vertical-align:center;" |'''ឆ្នាំសកម្ម''' |1995-បច្ចុប្បន្ន |- style="vertical-align:center;" |'''អជីបសិល្បៈ''' | * អ្នកចម្រៀង * តួសម្ដែងប្រុស * អគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈម៉ាកល្បី (Brand Ambassador) |- style="vertical-align:center;" |'''ស្លាកតន្ត្រី''' | ផលិតកម្ម ហ្គាឡាក់សុីណាវ៉ាត្រា (Galaxy) 2020-បច្ចុប្បន្ន |} '''ព្រាប សុវតិ្ថ''' ([[អង់គ្លេស]]: Preap Sovath) (កើតថ្ងៃទី២៥ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៧៥) លោក គឺជាកុំពូលតារាចម្រៀងកម្ពុជាមួយរូប ដែលទទួលបាននូវការចាប់អារម្មណ៍ពីទស្សនិជន ជាមួយនិងការបង្ហាញខ្លួនរបស់លោកក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥ ជាមួយនិង អាល់ប៊ុម (Album) បទចម្រៀងពេញនិយមក្នុងបទ (ទូរសព្ទប្រាប់អូន) ចេញផ្សាយដោយ [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស]] បទចម្រៀងមួយនេះ ធ្វើឱ្យលោកទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីទស្សនិជន និង ទទួលបានប្រជាប្រិយភាពជាបន្តបន្ទាប់ លោកក៏ជាតារាភាពយន្ត ជាអគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈម៉ាកយីហោល្បី ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាចៅក្រម និងជាសមាជិកគណៈកម្មាធិការ សវនាកម្មដែលជាអ្នកវាយតម្លៃ សម្រាប់ភាពពិតនៃសម្លេងដែលបង្ហាញក្នុងវគ្គ Blind audition ក្នុងកម្មវិធី [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Voice_Cambodia The Voice Cambodia] ហើយលោកក៏បានក្លាយជា Jugde Audition ក្នុងកម្មវិធីបន្តបន្ទាប់ទៀតដូចជា៖ ([https://en.wikipedia.org/wiki/Cambodian_Idol Cambodian Idol]) (The Voice Kid Cambodia) and (X Factor Cambodia) ផងដែរ។ == ជីវិតចាប់ផ្ដើម == '''Early Life''' '''ព្រាប សុវត្ថិ''' កើតនៅថ្ងៃទី២៥ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៧៥ កំឡុងពេលដែលកងទ័ព [[ខ្មែរក្រហម]] ធ្វើការជម្លៀសប្រជាពលរដ្ឋចេញពីទីក្រុងភ្នំពេញ នាថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥។ ម្តាយរបស់លោកបានបង្កើតលោក នាតាមផ្លូវធ្វើដំណើរពេលកំពុងជម្លៀស ដែលជាពេលយប់ក្រោមដើមស្នាយមួយ ដូចនេះម្ដាយលោកក៏ដាក់ឈ្មោះអោយលោកថា (ស្នាយ) ។ ឪពុករបស់ព្រាប សុវត្ថ ត្រូវបានសម្លាប់ដោយកងទ័ពខ្មែរក្រហមនៅឆ្នាំ ១៩៧៧ ក្រោយមកលោក និងម្តាយរបស់លោកបានផ្លាស់លំនៅទៅ [[ស្រុកកោះធំ]] ក្នុង [[ខេត្តកណ្តាល]] ម្តាយរបស់លោកត្រូវ បានពួកខ្មែរក្រហមបង្ខំអោយទៅធ្វើការនៅកសិដ្ឋានប្រមូលផ្តុំជាមួយពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើនទៀតជារៀងរាល់ថ្ងៃខណៈពេលដែល ព្រាប សុវត្ថិ ធំធាត់នៅក្នុងមណ្ឌលកុមារ ក្នងរបបវាលពិឃាត ក្រោមការដឹកនាំរបស់ [[ប៉ុលពត]] ។ ក្រោយពេលដួលរលំរបបខ្មែរក្រហម គ្រួសាររបស់លោក ព្រាប សុវត្ថិ បានផ្លាស់ទីលំនៅទៅរស់នៅទី [[ក្រុងភ្នំពេញ]] ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ លោកស្រីបានចូលធ្វើទាហ៊ាននៅអគ្គស្នងការនយោបាយ ហើយបានរៀនផ្នែកបរិក្ខាហិរញ្ញវត្ថុ ហើយបានចូលបម្រើការងារក្នុងក្របខ័ណ្ឌរដ្ឋ ជាហរិញ្ញឹក។ បន្ទាប់មកម្តាយរបស់លោកបានខិតខំយ៉ាងខ្លាំងដើម្បីបញ្ជូនលោក ព្រាប សុវត្ថ ទៅសាលារៀនហើយនៅទីបំផុតលោកបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅវិទ្យាល័យក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១ ហើយបន្តការសិក្សាបរិញ្ញាប័ត្រច្បាប់និងសេដ្ឋកិច្ចនៅសកលវិទ្យាល័យសេដ្ឋកិច្ច ក្នុងអំឡុងពេលនោះផងដែរ លោកបានដាក់ពាក្យបម្រើកងទ័ព ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩២ លោកបានចូលធ្វើទាហាន​ នៅអគ្គស្នងការនយោបាយ ពេលលោកបានចូលទាហាន លោកឩស្សាហ៍ បានឡើងច្រៀងក្នុងកម្មវីធីជប់លៀង សម្លេងទឹកដមរបស់លោក ត្រូវបានមិត្តភ័ក្ដនែនាំ អោយទៅចេញច្រៀងតាមរាង្គសាល និង តាមបារប៊ីហ្គាដេន ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៤ លោកដើរច្រៀងតាមភោជនីដ្ឋានផ្សេងៗផងដែរ លោកចេញច្រៀងបានរយៈពេលតែ ១ឆ្នាំ លោកក៏បានទៅច្រៀងឱ្យ [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស]] ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥ ពេលនោះហើយដែល លោក បានបោះជំហ៊ានឈានចូលក្នុងវិស័យសិល្បះយ៉ាងពេញលេញជាលើកដំបូង និង បានចេញបទចម្រៀងជាលើកដំបូងក្នុងបទ "អូនជាបេះដូងបង" (Oun Chea Besdong Bong) ចេញផ្សាយក្នុងអាល់ប៊ុម [[RHM Album (CD Vol.04)]]។<ref> [https://en.wikipedia.org/wiki/Radio_France_Internationale Radio France Internationale] (2011) [http://go.metrolagu.ru/getmp3?v=rmUqzNNIPsk Preap Sovath Biography], Website: go.metrolagu.ru, Publication: September 11, 2011. </ref> == អាជីពតន្ត្រី == '''Music career''' === ព្រាបសុវត្ថិ បទចម្រៀងក្នុងឆ្នាំ (១៩៩៥ - ១៩៩៥) === ''' Preap Sovath Song in (1995 - 1995)''' ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩៩៥ ព្រាប សុវត្ថិ បានចូលច្រៀងក្នុង [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស]] និងបានចេញបទចម្រៀងជាលើកដំបូងរបស់ខ្លួនចំនួន២បទ ដែលមានចំណងជើងថា "ចាំអូនមួយជីវិត" (Cham Oun Mouy Jivit) និងបទ "អូនជាបេះដូងបង" (Oun Chea Besdong Bong) ចេញផ្សាយក្នុងអាល់ប៊ុម [[RHM Album (CD Vol.04)]] ការបង្ហាញខ្លួនរបស់ ព្រាប សុវត្ថិ ក្នុងបទចម្រៀងលើកដំបូងពេលនោះមិនទាន់ទទួលបាន ការពេញនិយមស្ដាប់ច្រើននោះទេ ត្បិតពេលនោះ ព្រាប សុវត្ថិ ត្រូវប្រកួតប្រជែងជាមួយតារាចម្រៀងជួរមុខ និងតារាចម្រៀងរាមច្បងជាច្រើនទៀត ក្នុងផលិតកម្មដូចគ្នា។<ref> Nokorthom News (2020) [https://norkorthom.com/2020/08/%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%b6%e1%9e%94-%e1%9e%9f%e1%9e%bb%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%90%e1%9e%b7-%e1%9e%93%e1%9f%85%e1%9e%87%e1%9e%b6%e1%9e%98%e1%9e%bd%e1%9e%99%e1%9e%a0%e1%9e%84%e1%9f%92/ ព្រាប សុវត្ថិ នៅជាមួយហង្សមាស ២៣ឆ្នាំ អស់និស្ស័យ ដើរចូល Galaxy], Website: norkorthom.com, Publication: August 20, 2020 </ref> ព្រាប សុវត្ថិ បានបន្តច្រៀងក្នុងផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស ពីឆ្នាំ ១៩៩៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៩៧ ជាមួយតារាចម្រៀងជាច្រើនដូចជា៖ លោក [[សុះ ម៉ាច]] និង អ្នកស្រី [[សួន ចន្ថា]] ក្នុងអាល់ប៊ុមរស្មីហង្សមាស [[RHM Album (CD Vol.19)]] និង កញ្ញា [[ទូច ស៊ុននិច]] ក្នុងអាល់ប៊ុមរស្មីហង្សមាស [[RHM Album (CD Vol.20)]], RHM Album CD Vol.24, RHM Album CD Vol.25។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨-១៩៩៩ ព្រាប សុវត្ថិ បានចាប់ដៃគូចម្រៀង ជាមួយអ្នកស្រី [[ហ៊ឹម ស៊ីវន]] និង អ្នកស្រី សួន ចន្ថា ចេញនូវអាល់ប៊ុមរួមគ្នា ក្នុងអាល់ប៊ុមរស្មីហង្សមាស RHM Album CD Vol.26, RHM Album CD Vol.27 និង RHM Album CD Vol.29, RHM Album CD Vol.33, RHM Album CD Vol.34 ដែលជាអាល់ប៊ុមចម្រៀងឆ្លងឆ្លើយដែលមានការពេញនិយមស្ដាប់ជាច្រើនផងដែរ។ <ref> Tnaot News (2021) [https://m.tnaot.com/km/m/detail/article/12307256 លោក ព្រាបសុវត្ថិ], Website: tnaot.com, Publication: November 25, 2021 </ref> === ភាពពេញនិយម (២០០០-២០០៥) === '''Popularity (2000 - 2005)''' ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០០០ លោក ព្រាប សុវត្ថិ បានចេញនូវបទចម្រៀង [[រាំវង់]] ដើម្បីចូលរួមអបអរ [[ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ]] ក្នុងនោះមានបទ "រាំវង់សហស្សវត្សរ៍ថ្មី" ចេញក្នុងអាល់ប៊ុម RHM Album (CD Vol.56), និងបានចេញក្នុងអាល់ប៊ុមដៃគូ (Partner Album) ជាមួយអ្នកស្រី ហុឹម សុីវន ក្នុងអាល់ប៊ុម RHM Album (CD Vol.58) បទចម្រៀងដែលធ្វើឱ្យលោក ព្រាប សុវត្ថិ កាន់តែមានភាពល្បីល្បាញក្នុងពេលនោះគឺបទ "មានថ្មីម្ដេចមិនប្រាប់" ចេញក្នុងអាល់ប៊ុមទោល (Solo Album) RHM Album (CD Vol.63) បទមួយនេះបានជាប់ក្នុងកម្មធី Top1 Music Apsara Radio FM.97 ផងដែរ ដែលក្លាយជាបទចម្រៀងមានការចាក់ស្ដាប់ច្រើនបទផុតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០០១ លោក ព្រាប សុវត្ថិ បានចូលរួមក្នុងកម្មវិធីប្រគុំតន្រ្តី សុខភាពមាតា ពិភពលោក ដែលរៀបចំឡើងដោយ អង្គការ យូនីសេហ្វ ([https://en.wikipedia.org/wiki/UNICEF UNICEF]) ស្ដីពី "សប្ដាហ៍ពិភពលោក បំបៅកូនដោយទឹកដោះម្ដាយ" (World Breastfeeding Week) និងមានការផ្សាយផ្ទាល់ក្នុងទូរទស្សន៍ បុស្តិ៍លេខ៣ ផងដែរ។<ref> UNICEF (2001) [https://bophana.org/events/world-breastfeeding-week-online/ World Breastfeeding Week – Online], Website: bophana.org, Publication: Bophana Center August 19, 2021 </ref> === ចូលរួមការប្រគុំតន្ត្រីពេញនិយមអាស៊ានជប៉ុន (២០០៣) === === '''Joined Japan Asean Pop Concert (2003)''' === ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០០៣ ជាកិត្តិយសមួយផងដែរសម្រាប់លោក ព្រាប សុវត្ថិ តំណាងឱ្យតារាចម្រៀងពេញនិយមរបស់កម្ពុជា ចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ នៃការប្រគុំតន្ត្រី J-ASEAN POPs ដែលធ្វើឡើងនៅទីក្រុង [https://en.wikipedia.org/wiki/Yokohama Yokohama] [[ប្រទេសជប៉ុន]] ដែលរៀបចំដោយមូលនិធិជប៉ុន បទចម្រៀងដែលនិពន្ធរួមគ្នាដោយសិល្បករជប៉ុន និងសិង្ហបុរី និងរៀបចំតាមរបៀបរបស់ពួកគេតាមភាសារបស់ពួកគេគឺជា បទចម្រៀងដោយសិល្បករកំពូលរបស់ប្រទេសជប៉ុន និងប្រទេសអាស៊ានទាំងដប់ច្រៀង ក្នុងគោលបំណង ស្វែងរកការរួមផ្សំគ្នាក្នុងចំណោមវប្បធម៌ចម្រុះនៃប្រទេសជប៉ុន និងបណ្តាប្រទេសអាស៊ាន និងនាំមកនូវអារម្មណ៍នៃការរួមគ្នា និងសហគមន៍ក្នុងចំណោមប្រជាជនដ៏ធំទូលាយដែលគាំទ្រវាតាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរតន្ត្រីដ៏ពេញនិយម។<ref> MOFA: Japan (2003) [https://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/asean/year2003/concert.html Japan and ASEAN Pop Stars Dream Concert 2003 J-ASEAN POPs in Yokohama], Website: mofa.go.jp </ref> កំពូលតារាចម្រៀងឧកញ៉ា ព្រាប សុវត្ថិ បានចេញសារប្រកាសថ្កោសទោសយ៉ាងខ្លាំង ចំពោះទង្វើរំលោភបំពានរបស់អាជ្ញាធរថៃ មកដែនអធិបតេយ្យភាពជាតិ បូរណភាពទឹកដី និងសិទ្ធិមនុស្សមកលើប្រទេសកម្ពុជា យ៉ាងកម្រោល និងយ៉ាងគឃ្លើនបំផុត តាមរយៈការអនុវត្តច្បាប់របស់ថៃមកលើដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជា។ == ព្រាបសុវត្ថិ បទល្បីប្រចាំឆ្នាំ (២០០៤ - ២០០៦) == '''Preab Sovath Hits Songs of the Year (2004 - 2006)''' == សមិទ្ធិផល == '''Achievement''' {| class="wikitable" ! style="background-color:#F0DC82" width=10% | ឆ្នាំ ! style="background-color:#F0DC82" width=20% | ការដាក់ចូល ! style="background-color:#F0DC82" width=20% | ប្រភេទពាន ! style="background-color:#F0DC82" width=10% | លទ្ធផល ! style="background-color:#F0DC82" width=20% | ស្ថាប័នផ្សព្វផ្សាយ |- | align="center" | 2000 | align="center" | មានថ្មីម្ដេចមិនប្រាប់ | align="center" | Top1 Music Apsara FM | align="center" style="background:#FFB6C1;" | Nominated | align="center" | Apsara Radio FM.97 Cambodia |- | align="center" | 2005 | align="center" | U Better Not Come Home | align="center" | Top1 Music Apsara FM | align="center" style="background:#FFB6C1;" | Nominated | align="center" | Apsara Radio FM.97 Cambodia |- | align="center" | 2012 | align="center" | Cambodia Top Singer | align="center" | Anachakdara Awards | align="center" style="background:#90EE90;" | Won | align="center" | [https://sabay.com/ Sabay Digital Corporation]{{Dead link|date=មិថុនា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<ref>Phnom Penh Post (2012) [https://www.postkhmer.com/%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%9B%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9F%88%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%98/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93%E2%80%8B%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%8B-%E1%9E%A2%E1%9E%B6%E1%9E%8E%E1%9E%B6%E1%9E%85%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E2%80%8B%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%B6 ពានរង្វាន់ អាណាចក្រតារា] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230516053033/https://www.postkhmer.com/%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%9B%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9F%88%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%98/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%93%E2%80%8B%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%8B-%E1%9E%A2%E1%9E%B6%E1%9E%8E%E1%9E%B6%E1%9E%85%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E2%80%8B%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%B6 |date=2023-05-16 }}, Website: postkhmer.com, Publication: February 17, 2012</ref> |- | align="center" | 2018 | align="center" | Best Male Artist of The Year | align="center" | NRG Music Awards | align="center" style="background:#90EE90;" | Won | align="center" | NRG Radio FM.89 Cambodia.<ref>World Bridge Media (2018) [https://www.worldbridgemedia.com.kh/history/ NRG Music Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221109164939/https://www.worldbridgemedia.com.kh/history/ |date=2022-11-09 }}, Website: worldbridgemedia.com.kh Publication: © WorldBridge Media | All Rights Reserved</ref> |} == កាត់ឡុកតន្ត្រី == '''Discography''' === ព្រាប សុវត្ថិ អាល់ប៊ុម (១៩៩៥ - ១៩៩៩) === '''Preap Sovath Album (1995 - 1999)''' {| class="wikitable" ! style="background-color:#D3D3D3" width=20% | អាល់ប៊ុម ! style="background-color:#D3D3D3" width=10% | ប្រភេទតន្ត្រី ! style="background-color:#D3D3D3" width=15% | សិល្បៈ ! style="background-color:#D3D3D3" width=10% | ឆ្នាំចេញផ្សាយ ! style="background-color:#D3D3D3" width=20% | ផលិតកម្ម |- | align="center" | [[RHM Album (CD Vol.04)|អូនជាបេះដូងបង]] | align="center" | Blues | align="center" | [[ព្រាប សុវត្ថិ]] | align="center" | 1995 | align="center" | [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស|RHM]] CD Vol.04 |- | align="center" | [[RHM Album (CD Vol.19)|ម្ដេចអូនដាច់មេត្តា]] | align="center" | Classic | align="center" | [[ព្រាប សុវត្ថិ]] | align="center" | 1996 | align="center" | [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស|RHM]] CD Vol.19 |- | align="center" | [[RHM Album (CD Vol.20)|បេះដូងក្រៀមស្វិត]] | align="center" | Classic | align="center" | [[ព្រាប សុវត្ថិ]] | align="center" | 1996 | align="center" | [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស|RHM]] CD Vol.20 |- | align="center" | [[RHM Album (CD Vol.24)|មិនដឹងមិនឮ]] | align="center" | Cha Cha Cha | align="center" | [[ព្រាប សុវត្ថិ]] | align="center" | 1997 | align="center" | [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស|RHM]] CD Vol.24 |- | align="center" | [[RHM Album (CD Vol.25)|ហេតុអ្វីទៅអូន]] | align="center" | Classic | align="center" | [[ព្រាប សុវត្ថិ]] | align="center" | 1997 | align="center" | [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស|RHM]] CD Vol.25 |- | align="center" | [[RHM Album (CD Vol.26)|លេខ១បីនាក់]] | align="center" | Dance Music | align="center" | [[ព្រាប សុវត្ថិ]] Ft. ហុឹម សុីវន | align="center" | 1998 | align="center" | [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស|RHM]] CD Vol.26 |- | align="center" | [[RHM Album (CD Vol.27)|កម្មពៀរស្នេហា]] | align="center" | Dance Music | align="center" | [[ព្រាប សុវត្ថិ]] | align="center" | 1998 | align="center" | [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស|RHM]] CD Vol.27 |- | align="center" | [[RHM Album (CD Vol.29)|កិច្ចសន្យាស្នេហ៍]] | align="center" | Classic | align="center" | [[ព្រាប សុវត្ថិ]] | align="center" | 1998 | align="center" | [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស|RHM]] CD Vol.29 |- | align="center" | [[RHM Album (CD Vol.33)|សល់តែពាក្យ Good Bye]] | align="center" | Classic | align="center" | [[ព្រាប សុវត្ថិ]] | align="center" | 1999 | align="center" | [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស|RHM]] CD Vol.33 |- | align="center" | [[RHM Album (CD Vol.34)|រួមក្ដីស្នេហ៍]] | align="center" | Dance Music | align="center" | [[ព្រាប សុវត្ថិ]] Ft. ហុឹម សុីវន | align="center" | 1999 | align="center" | [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស|RHM]] CD Vol.34 |- | align="center" | [[RHM Album (CD Vol.37)|គ្រាន់តែសុំស្រលាញ់]] | align="center" | Dance Music | align="center" | [[ព្រាប សុវត្ថិ]] | align="center" | 1999 | align="center" | [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស|RHM]] CD Vol.37 |- | align="center" | [[RHM Album (CD Vol.39)|គូកម្ម]] | align="center" | Classic | align="center" | [[ព្រាប សុវត្ថិ]] Ft. ហុឹម សុីវន | align="center" | 1999 | align="center" | [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស|RHM]] CD Vol.39 |- | align="center" | [[RHM Album (CD Vol.45)|ទូរសព្ទប្រាប់អូន]] | align="center" | Classic | align="center" | [[ព្រាប សុវត្ថិ]] | align="center" | 1999 | align="center" | [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស|RHM]] CD Vol.45 |- | align="center" | [[RHM Album (CD Vol.50)|ឱ!ក្ដីស្នេហា]] | align="center" | Classic | align="center" | [[ព្រាប សុវត្ថិ]] | align="center" | 1999 | align="center" | [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស|RHM]] CD Vol.50 |- | align="center" | ថ្នមម្ចាស់ស្នេហ៍ | align="center" | Classic | align="center" | [[ព្រាប សុវត្ថិ]] | align="center" | 1999 | align="center" | [[ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស|RHM]] CD Vol.53 |} == ដូច្នេះ == * [[អ្នកចម្រៀងកម្ពុជា]] * [[តួសម្ដែងកម្ពុជា]] == ឯកសារយោង == [[Category:អ្នកចម្រៀងខ្មែរ]] qvdf5qbsir8mgyewkjsuml5e0bnn5f5 0 11580 334756 286759 2026-04-27T06:25:59Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ទីក្រុងបូកូតា]] ទៅ [[បូហ្គោតា]] 286759 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement |official_name ={{Pagename}} |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = Bogota legal.JPG |imagesize = 250px |image_flag = |flag_size = |image_seal = Bogota (escudo).svg |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = Flag of Bogotá.svg |mapsize = |map_caption = ទង់ជាតិ ទីក្រុង បូកូតា |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = កូឡុំប៊ី |subdivision_type1 = ក្រុង |subdivision_name1 = បូកូតា |subdivision_type2 = ក្រសួង |subdivision_name2 = [[ខន់ឌីណាម៉ាកា]] Cundinamarca |subdivision_type3 = បង្កើត |subdivision_name3 = ទី៦ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៥៣៨ |subdivision_type4 = រកឃើញដោយ |subdivision_name4 =[[ហ្គូនស្យាឡូ ចិមេនេស្យ ដេ ខ្វេះសេដា]] Gonzalo Jiménez de Quesada |government_footnotes = |government_type = |leader_title =ចៅហ្វាយក្រុង |leader_name =[[សាម៉ូល ម៉ូរីណូ រ៉ូចាស]] Samuel Moreno Rojas (PDA) |population_as_of = ២០១០ |population_footnotes = |population_note = |population_total = 7,332,788 |population_density_km2 = 4,620.5 |population_density_sq_mi = 11,967.1 |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=11 |latm=33 |lats= |latNS=N |longd=104 |longm=55 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = [http://www.bogota.gov.co/portel/libreria/php/01.27.html​ ''City Official Site'']<br /> [http://www.samuelalcalde.com/ ''Mayor Official Site''] |footnotes = }} ទី ក្រុង '''បូកូ តា''' [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/c/ca/Bogot%C3%A1.ogg '''ស្តាប់ការអាន'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111129133136/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/c/ca/Bogot%C3%A1.ogg |date=2011-11-29 }} គឺ ជា ទីក្រុង មួយ ដែល ស្ថិត នៅ [[ប្រទេសកូឡុំប៊ី]] កាលពី ពេល ម៉ុន វា ត្រូវ បាន គេ ហៅ ថា [[សានតា ហ្វេ ដេ បូកូតា]] Santa Fé de Bogotá វា គី ជាទី ក្រុង ដែល មាន ចំនួន ប្រជាជន ច្រើន បំផុត នៅ ក្នុង ប្រទេស វា មាន ចំនួន ប្រជាជន ប្រមាណ ជា ៧,៣០៤,៣៨៤ នាក់ កាល ពី ឆ្នាំ ២០០៩។ បើ បូក បញ្ចូល ទីក្រុង បូកូតា ហើយ និង តំបន់ រាជ ធានី របស់ វា ដែល រាប់ បញ្ចូល រាជការ ក្រុង ដូច ជា [[ឆា]]Chía, [[កូតា]]Cota , [[សៅឆា]]Soacha , [[ខាជីកា]] Cajicá និង​ [[លើកាលឡើរា]]La Calera​ មាន ចំនូន ប្រជាជន តែ ៨,៥៦៦,៩២៦នាក់ ប៉ុន្នោះ បើ ធ្វើ ការ ស្ថិតិ កាល ពី ឆ្នាំ២០០៩។ បូកូតា មាន ផ្ទៃ ដី ធំបំផុត​ នៅ ក្នុង ប្រទេស កូឡុំប៊ី វា គី ជាទី ក្រុង ធំ បំផុត នៅ អាមេរិក ឡាទីន វា មាន ចំណាត់ ថ្នាក់ ធំ បំផុត លេខ ១៦ ក្នុង ចំណោម ទីក្រុង នៅ លើ ពីភព លោក។ ហើយ កំពស់ របស់ វា គឺ មាន កំពស់ រហូត ដល់ ២,៦៤០ បើ ប្រៀប ទៅ និង នីវូ ទឹក សមុទ្រ គឺ មាន ចំណាត់ ថ្នាក់​ ជា ទី ក្រុង ដែល មាន កំពស់ ខ្ពស់បំផុត ទីបី នៅ ក្នុង ចំណោម ទីក្រុង នា ប្រទេស លើ ពីភព លោក បន្ទាប់ ពី ទីក្រុង [[ឡាប៉ាស]] និង ទីក្រុង [[ខ្វីតូ]]។ ជា មួយ​ និង សាកល់ វិទ្យាលយ័​ និង បណ្ណាល័យ ជា ច្រើន បូកូតា បាន ក្លាយ ជា មាន ភាព ល្បីល្បាញ ថា ជាទីក្រុអាតែន នៅ អាព្រិច ខាង ត្បូង។ មិន ត្រឹម តែ ប៉ុន្នោះ ទី ក្រុង បូកូតា ថែម ទាំង មាន ទំនាប ដែល ធំ បំផុត នៅ លើ ពីភព លោក ទៀត ផង៕ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Jimenezdequesada.png|thumb|200px|left|កូសា ឡូ ជីមីនីស ដេ ខ្វីសាដា]]បូកូតា កាល ពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ត្រូវបានគេហៅថា បាកាតា ដែល មាន នយ័ ថា​ កន្លែង ដាំដុះ។ វាគឺជាអរិយធម៌ដ៏រុង រឿងមួយមុនពេលដែល ពួកអាណានិគមន៏ អេស្បាញចូលមកធ្វើការគ្រប់គ្រង នៅតំបន់ នេះ។ វាមានកំនើន ប្រជាជនយ៉ាងច្រើន។ វាត្រូវបានជនជាតិ​ អ៊ឺរ៉ុ មកតាំងលំនៅ ហើយបង្កើត ឡើង នៅថ្ងៃទី ៦ ខែសីហា ឆ្នាំ១៥៣៨ ដោយ លោក[[កូសា ឡូ ជីមីនីស ដេ ខ្វីសាដា]]Gonzalo Jiménez de Quesada ហើយត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះអោយ ថា សានតា ហ្វេ ដេ​ បាកាតា(Santa Fé de Bacatá) តាមឈ្មោះស្រុកកំនើត សានតា ហ្វេ​ និង ឈ្មោះក្នុងតំបន់។ បាកាតា បានក្លាយជាទីក្រុងទំនើប បូកូតា​ តាំងពីមុនពេលដែល វាបានបង្កើតជាទីក្រុង [[ញូ ខិងដុម អោប ក្រែនណាដា]] (New Kingdom of Granada) ដែលជាផ្នែកមួយ នៃ [[វិចសឺ រូយាធី អោប ប៉េរ៉ូ]](Viceroyalty of Peru) ហើយបន្ទាប់ មក បានក្លាយជា [[វិចសឺ រូយាធី អូប ញ៉ួ ក្រែនណាដា]] (Viceroyalty of New Granada)។ ទីក្រុង បានក្លាយជាទីក្រុង មជ្ឈបណ្ឌល ក្រោមអាណានិគមន៏ នៃ អេស្បាញ និង មានសេក្ដីរីកចំរើន នៅ ក្នុង អាម្រេចខាងត្បូង។ នៅ​ ឆ្នាំ ១៨១០- ១១ ប្រជាជនបានធ្វើការបះប៉ោះម្ដងទៀត ទៅលើ ច្បាប់ អេស្បាញ ហើយ លើកអោយមានរដ្ឋាភិបាលផ្ទាល់ខ្លួន ប៉ុន្ដែ ត្រូវត្រូវបានបរាជយ័ ហើយការ ប្រយទ្ធតស៊ូនោះ បែងចែក ខ្ចាត់ខ្ចាយបាត់ទៅ ហើយត្រឡប់ ទៅនៅក្រោម ឥទ្ឋិពល កង ទព័ អេស្បាញម្តងទៀតនៅឆ្នាំ ១៨១៦។ នៅឆ្នាំ១៨១៩ លោក[[ស៊ីម៉ន បូលីវា]] Simón Bolívar បានរំដោះ បន្ទាប់ពីការបរាជយ័របស់គាត់ នៅឯ [[បូយាកា]] (Boyacá)។ បូកូតា ពេលនោះ បានបង្កើត​ ជាសហពន្ឋ័ [[ហ្គ្រែន កូឡុំប៊ី]] Gran Colombia ដែលរួមបញ្ចូលអាណាខេត្តទំនើបៗ មួយចំនួនដូចជា ប៉ាណាម៉ា Panama, កូឡុំប៊ី Colombia, វង់ណេហ្សូលេ Venezuela, ហើយនិង អ៊ីកូដូរ Ecuador។ ក្រោយពី [[ហ្គ្រែន កូឡុំប៊ី]]បាន បែកបាក់​ ហើយ ទីក្រុងបូកូតា​ បានបន្សល់ទុក នៅញ៉ូក្រែណាដា (New Granada) ដែលបន្ទាប់មក វាបានក្លាយជា សាធារណះរដ្ឋកូឡុំប៊ី។ នៅឆ្នាំ១៩៥៦ ក្រុងមឿង បានចូលរួម ក្រុងមឿងជីតខាងផ្សេងទៀត បង្កបង្កើតជាទីក្រុងពីសេស [[ភាសាអង់គ្លេស]]Special District [[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]Distrito Especial។ រដ្ឋធម្មនុញ នៅឆ្នាំ ១៩៩១ បាន​ បញ្ជាក់ ថា​ទីក្រុង​បូកូតា​គឺជាទីក្រុង របស់ ប្រទសស​ កូឡុំប៊ី ហើយ បានដាក់ ឈ្មោះអោយថា​ ទីក្រុងសានតាហ្វេ ដេ បូកូតា​ Santafé de Bogotá។ ហើយផ្លាស់ប្តូពីស្ពេសល ឌីស្រិក ទៅជាកាពីតាល ឌីស្រិកវិញ។ == ភូមិសាស្រ្ត == === ទីតាំង === បូកូតា មានទីតាំង ស្ថិតនៅ ពីខាងលិច [[បូកូតា​ សាវាណាស]] Bogota Savannah មានកំពស់ ២៦៤០ម ពី [[នីវ៉ូទឹកសមុទ្រ]] ទោះបីជាយ៉ាងណា ក៏ដោយ ក៏វាមាន ចំនួន ប្រជាជនច្រើនលើសលុប ដែល គេ ហៅវាថា សាបាណា sabana បើតាមនៃនៃពាក្យមាននយ័ថា[[សាវាណាស]]"savannah" វាមានទីតាំងស្តិតនៅ [[ហាយផ្លេត ទូ]] high plateau នៅ លើភ្នំអែនដេស (Andes mountains)។ ដែលវាមានទីតាំងលាតសន្ឋឹង ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែថាជា អាលធីផ្លាណូ ខាន់ឌិបបូយសែន"Altiplano Cundiboyacense" ដែលមាននយ័ថា ("high plateau of Cundinamarca and Boyacá")។ ទន្លេបូកូតា​ លាតសន្ឋឹង ឆ្លងកាត់ សាបាណា ដែលមានប្រភពមកពី [[តេខ្វីនដាមា ហ្វល]] Tequendama Falls ហូរទៅទិសខាងត្បូង។ ទន្លេរ ត្រិបបូឡារី បានហូកាត់ ភូមិ​ ហើយធ្វើ អោយ ភូមិ​ មាន ភាពរីកចំរើន។ ហើយសេដ្ឋកិច្ចទាំង នោះបានចាប់ផ្ដើមពីកសិកម្ម ការលើកដំកើង បសុសត្វ និង ផលិតផលសិប្បកម្ម នៅទីនោះ។ សាបាណា មានព្រំប្រទាល់ ជាប់ភាគខាងកើត ខាងកើតជួរភ្នំ អានឌី។ កូនភ្នំ សរ៉ងឌិង ដែលជាទីក្រុង រីកចំរើនលូតលាស់ លាតសន្ឋឹង ពី ត្បូងទៅជើង ស្របជាមួយនិង ភ្នំ [[ហ្គាដាឡូប]]Guadalupe ហើយនិង ភ្នំ [[មូនសើរែត]] Monserrate។ ភាគខាងលិចនៃទីក្រុង មានព្រំប្រទាល់ ជាប់ជាមួយនិង [[ទន្លេ បូកូតា]]។ សុមាប៉ាសSumapaz Paramo (moorland) (ដីទំនាប) មានព្រំប្រទាល់ខាងជើង និង ខាង ត្បូងបូកូតាបានពង្រាប ធ្វើអោយ ខ្ពង់រាប រហូតដល់ ទីក្រុង [[ឆាយ]]Chía និង [[សូពេ]]Sopó។ === អាកាសធាតុ === អាកាសធាតុ នៅក្នុង ទីក្រុង​កូបូតា​គីជាអាកាសធាតុ នៅ[[មហាសមុទ្រ]] សីតុណ្ហភាពជាមធ្យម នៅ សាបាណា គឺ ១៤.០ អង្សា (57&nbsp;°F)^{[http://en.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1#cite_note-9]} ប្រែប្រួល ពី ៣ទៅ ២៥ អង្សាសេ (37 to 77&nbsp;°F) ក្តៅ​ហើយនិង​ភ្លៀង ផ្លាសគ្នា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ រដូវក្តៅបំផុត ចាប់ ពី មករា, គម្ភះ, មីនា។ ហើយពេលដែលកក់ក្ដៅ បំផុត គឺនៅ ខែកុម្ភះ ដែលមានអាកាសធាតុ ១៩.៧អង្សាសេ។ (67.5&nbsp;°F)។ ពេលដែលត្រជាក់ បំថុត កើតឡើង នៅ ក្នុង ពេលរាត្រីខែមករា ដែលមាន សីតុណ្ហភាព ជាមធ្យម ៥៤ អង្សាសេ (41.7&nbsp;°F) នៅក្នុងទីក្រុង សីតុណ្ហភាព អាច ចុះត្រជាក់ នៅក្បែរទីក្រុង ជាពិសេស នៅពេលព្រឹក។ ជាមួយនិង របាយការណអាកាសធាតុ ទាបបំផុត នៅក្នុងទីក្រុង អាចទាបជា−៧.២ អង្សាសេ (19.0&nbsp;°F) កាលពីខែ មិនា ឆ្នាំ ២០០៧។ សីតុណ្ហភាព ខ្ពស់បំផុត ជាធម្មតា គឺ ២៤.៩ អង្សាសេ(77&nbsp;°F) កាលពី ខែមករា ១៩៩២​ និង ១៩៩៥។ ខែដែលមានភ្លៀងច្រើនបំផុត គឺ ខែ មេសា ឧសភា កញ្ញា វិច្ឆិការ មួយថ្ងៃមួយថ្ងៃស្ទើតែ បាក់មេឃ ជាមួយនិង ពពកតិចតួច និង មានខ្យល់ខ្លះ ដែលនាំមកសីតុណ្ហភាព ខ្ពស់បំផុត ១៨ អង្សាសេ(64&nbsp;°F) និង ទាបបំផុត ៧ អង្សាសេ(45&nbsp;°F) ។ ខែ មិថុនា និង កក្កដា​គឺតែងតែមាន ភ្លៀងធ្លាក់យ៉ាងទៀងទាត់ ហើយនៅខែសីហា គី ជា ខែដែលមាន ពន្លឺថ្ងៃ ជាមួយនិង ខ្យល់ខ្លាំង។ [[ព្យុះព្រឹល]] ជាធម្មតាតែងតែមាននៅ រដូវស្សា ហើយអាចខ្លាំងខ្លា ជាពិសេស នៅ ខែតុលា។ ពេលថ្ងៃអាចជាត្រជាក់មិនសូវខ្លាំង ហើយនៅពេលយប់ អាច ត្រជាក់គួសម នៅទីក្រុង មាន ខ្យល់ នៅពេលយប់ ពេញមួយឆ្នាំ។ ស្ថានភាពនៃអាកាសធាតុ តែងតែប្រែប្រួល បាតុភូតអាកាសធាតុ ដែលតែងតែកើតឡើង នៅក្នុង មហាសមុទ្រ អាតាឡង់តិច គឺតែងតែបានទទួលចំលើយ ពីអ្នកព្យាករឧតុនិយមយ៉ាងច្បាស់ជាក់លាក។ ទាំនេះហើយដែលធ្វើអោយអាកាសធាតុ នៅទីក្រុង មិនអាចទាយបាន នៅពេលព្រឹកដែលមានពន្លឺថ្ងៃ តែអាចជាត្រឡប់ទៅ ជាមាន ព្យុខ្លាំងនៅពេលល្ងាច ក៏មាន។ === ទិដ្ឋភាពទីក្រុង === [[ឯកសារ:7th avenue in Bogotá.jpg|left|thumb|200px]] បូកូតាមាន២០ កន្លែង ឬ ២០ ស្រុក ''អត្ថបទជាអក្សរទ្រេត'' [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកូឡុំប៊ី]] q1qgp2we4huj75g8b9ok4rvavxbw8yb 0 23271 334739 334665 2026-04-26T15:43:03Z TheRandomGoober 27248 /* ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន */ 334739 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict = សង្គ្រាមវៀតណាម<br /><small>{{nobold|Chiến tranh Việt Nam}}</small> |partof = [[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន]] និង [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] |image ={{Multiple image | image1 = U.S. Army UH-1H Hueys insert ARVN troops at Khâm Đức, Vietnam, 12 July 1970 (79431435).jpg | caption1 = [[បិល្លUH-១ អ៊ីររ៉ឹខយ|ឧទ្ធម្ភាគចក្របិល្លUH-១H]]​ របស់អាមេរិកកំពុងទម្លាក់ទាហានវៀតណាមខាងត្បូង, ១៩៧០ | image2 = Pavnbattle.jpg | caption2 = ទាហាននៃ[[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង]]នៅក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ ប្រ. ១៩៦៦ | image3 = Hue Massacre Interment.jpg | caption3 = ការបញ្ចុះសពជនស៊ីវិលដែលបានស្លាប់ក្នុង[[ការសម្លាប់រង្គាលនោហ៊ូអេ|ព្រឹត្តិការណ៍សម្លាប់រង្គាលហ៊ូអេ]], ១៩៦៨ | image4 = Flame Thrower. Operation New Castle. - NARA - 532488.tif | caption4 = [[កងម៉ារីនសហរដ្ឋអាមេរិក|កងម៉ារីនអាមេរិក]]កំពុងប្រើប្រាស់[[កាំភ្លើងព្រួសភ្លើង]], ១៩៦៧ | image5 = A-4E Skyhawk of VA-56 drops bomb over Vietnam c1966.jpg | caption5 = យន្តហោះ [[ដោក្លាសអេ-៤ ស្កាយហក|អេ-៤ ស្កាយហក]] របស់អាមេរិកក្នុងប្រតិបត្តិការទម្លាក់គ្រាប់បែក, ១៩៦៦ | image6 = Saigon Execution.jpg | caption6 = ''[[ការប្រហារជីវិតសៃហ្គន]]''៖ ឧត្តមសេនីយ៍វៀតណាមខាងត្បូង លោក[[ង្វៀន ង៉ុកលាន់]]កំពុងបាញ់ប្រហារជីវិតមន្ត្រីយោធា[[វៀតកុង]] លោក[[ការប្រហារជីវិតសៃហ្គន|ង្វៀន វ៉ាន់លែម]]ក្នុងកំឡុង[[ការវាយលុកតេត|ប្រតិបត្តិការវាយលុកតេត]], ១៩៦៨ | width = 180 | perrow = 1/2/2/1 | border = infobox | total_width = 300 }} |date = ១ វិច្ឆិកា ១៩៥៥<ref group=A name="start date" />&nbsp;– ៣០ មេសា ១៨៧៥<br>(១៩ ឆ្នាំ, ៥ ខែ និង ២៩ ថ្ងៃ) |place = {{flatlist| * [[វៀតណាមខាងត្បូង]] * [[វៀតណាមខាងជើង]] * [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]] * [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|កម្ពុជា]] * [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] * [[ឈូងសមុទ្រថៃ]] (សង្គ្រាមបានបែកចូលក្នុងប្រទេស[[ថៃ]] និង[[ចិន]]បន្តិចបន្តួច)}} |territory = {{bulleted list | ការបង្រួបបង្រួម[[វៀតណាមខាងជើង]] និង[[វៀតណាមខាងត្បូង|ខាងត្បូង]]ទៅជា​[[វៀតណាម|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ | ចិនចូលគ្រប់គ្រង[[ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែល]]}} |result = ជ័យជំនះ[[វៀតណាមខាងជើង]] |combatant1 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[វៀតណាមខាងជើង]] * {{flagicon|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} [[វៀតកុង]] និង [[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង|រ.ប.ប.]] * {{flagicon|Laos}} [[ប៉ៈថេតឡាវ]] * {{flagicon|Cambodia|1975}} [[ខ្មែរក្រហម]] * {{flagicon|Cambodia}} [[រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា]] * {{flag|ចិន}} * {{flag|សហភាពសូវៀត|1955}} * {{flag|កូរ៉េខាងជើង|1948}} {{Endplainlist}} |combatant2 = {{Plainlist}} * {{flag|វៀតណាមខាងត្បូង}} * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}} * {{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}} * {{flag|អូស្ត្រាលី}} * {{flag|នូវែលសេឡង់}} * {{flagicon|Laos|1952}} [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]] (ពីឆ្នាំ១៩៥៩) * {{flag|សាធារណរដ្ឋខ្មែរ}}​ * {{flag|ថៃ}} ​ * {{flag|ហ្វីលីពីន|1919}} * {{flag|តៃវ៉ាន់}}<ref>{{cite web|url=http://www.psywarrior.com/AlliesRepublicVietnam.html|title=ALLIES OF THE REPUBLIC OF VIETNAM |accessdate=24 September 2011 }}</ref> {{Endplainlist}} |strength2 = '''≈១,៤២០,០០០ (១៩៦៨)''' {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតណាមខាងត្បូង'''៖<br />៨៥០,០០០ ១៩៦៨)<br />១,៥០០,០០០ (១៩៧៤–១៩៧៥)<ref>{{Cite book |last=Le Gro |first=William |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-29/CMH_Pub_90-29.pdf |title=Vietnam from ceasefire to capitulation |publisher=US Army Center of Military History |year=1985 |isbn=978-1-4102-2542-9 |page=28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230202012033/https://history.army.mil/html/books/090/90-29/CMH_Pub_90-29.pdf|archive-date=February 2, 2023}}</ref> * {{Flagdeco|សហរដ្ឋ|1960}} '''សហរដ្ឋអាមេរិក'''៖<br />សរុប ២,៧០៩,៩១៨ បានបម្រើការក្នុងវៀតណាម<br />៥៤៣,៤០០០ (ចំនួនកំពូល, មេសា​ ១៩៦៩)<ref name=Tucker/>{{Rp|xlv}} * {{Flagdeco|កម្ពុជា|1970}} '''សាធារណរដ្ឋខ្មែរ'''៖<br />២០០,០០០ (១៩៧៣){{Citation needed|date=March 2026}} * {{Flagdeco|ឡាវ|1952}} '''ឡាវ'''៖<br />៧២,០០០ (កងទ័ព និងជីវពល[[ជនជាតិហ្មុង|ហ្មុង]])<ref>{{Cite web |title=The rise of Communism |url=http://www.footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101117114707/http://footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism/ |archive-date=17 November 2010 |access-date=9 March 2026 |website=www.footprinttravelguides.com |archivedate=17 វិច្ឆិកា 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101117114707/http://footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Hmong rebellion in Laos |url=http://members.ozemail.com.au/~yeulee/Topical/Hmong%20rebellion%20in%20Laos.html |access-date=9 March 2026 |website=Members.ozemail.com.au|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230156/http://members.ozemail.com.au/~yeulee/Topical/Hmong%20rebellion%20in%20Laos.html|archive-date=April 4, 2023}}</ref> * {{Flagicon image|Flag of South Korea (1949–1984).svg}} '''កូរ៉េខាងត្បូង'''៖<br />៤៨,០០០ ក្នុងមួយឆ្នាំ (១៩៦៥–១៩៧៣ ដោយចំនួនសរុប ៣២០,០០០) * {{Flagdeco|ថៃ|1939}} '''ថៃ'''៖ ៣២,០០០ ក្នុងមួយឆ្នាំ (១៩៦៥–១៩៧៣)<br />(នៅវៀតណាម<ref>{{Cite web |title=Vietnam War Allied Troop Levels 1960–73 |url=http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160802134052/http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm |archive-date=2 August 2016 |access-date=9 March 2026 |archivedate=2 សីហា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160802134052/http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm }}, accessed 9 March 2026</ref> និងឡាវ){{Citation needed|date=March 2026}} * {{Flagdeco|អូស្ត្រាលី}} '''អូស្ត្រាលី'''៖ ៥០,១៩០ សរុប<br />(ចំនួនកំពូល៖ ៨,៣០០)<ref>{{Cite web |last1=Doyle |first1=Jeff |last2=Grey |first2=Jeffrey |last3=Pierce |first3=Peter |date=2002 |title=Australia's Vietnam War – A Select Chronology of Australian Involvement in the Vietnam War |url=https://researchonline.jcu.edu.au/14206/3/14206_Doyle_et_al_2002_Back_Pages.pdf |publisher=Texas A&M University Press|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110165929/https://researchonline.jcu.edu.au/14206/3/14206_Doyle_et_al_2002_Back_Pages.pdf|archive-date=November 10, 2022}}</ref> * {{Flagdeco|នូវែលសេឡង់}} '''នូវែលសេឡង់'''៖ ចំនួនកំពូល៖ ៥៥២ ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨<ref name=Blackburn>{{cite book|last=Blackburn|first=Robert M.|title=Mercenaries and Lyndon Johnson's "More Flage": The Hiring of Korean, Filipino, and Thai Soldiers in the Vietnam War|publisher=McFarland|year=1994|isbn=0-89950-931-2}}</ref>{{rp|158}} * {{Flagdeco|ហ្វីលីពីន|1919}} '''ហ្វីលីពីន'''៖ ២,០៦១ {{Endplainlist}} |strength1 = '''≈៨៦០,០០០ (១៩៦៧)''' {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងជើង}} '''វៀតណាមខាងជើង'''៖<br />៦៩០,០០០ (រួមមាន [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|កងទ័ពប្រជាជន]] និងវៀតកុងក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦){{Refn|group=ស|យោងទៅតាមប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវការទីក្រុងហាណូយ វៀតកុងគឺជាស្ថាប័នមួយក្រោមកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម។<ref>{{Harvnb|Military History Institute of Vietnam|2002|p=182}}. "By the end of 1966 the total strength of our armed forces was 690,000 soldiers."</ref>}} * {{Flagdeco|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតកុង'''៖<br />~២០០,០០០ (ចំនួនប៉ាន់ស្មានឆ្នាំ១៩៦៨)<ref>{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |title=The Vietnam Experience The North |last2=Lipsman |first2=Samuel |last3=Maitland |first3=Terence |publisher=Time Life Education |year=1986 |isbn=978-0-939526-21-5 |pages=45–49}}</ref> * {{Flagdeco|ចិន|1949}} '''ចិន'''៖<br />១៧០,០០០ (១៩៦៨)<br />សរុប ៣២០,០០០<ref name="Toledo Blade 320,000 Chinese troops">{{Cite news |date=16 May 1989 |title=China admits 320,000 troops fought in Vietnam |work=Toledo Blade |agency=Reuters |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19890516&id=HkRPAAAAIBAJ&pg=3769,1925460 |access-date=9 March 2026 |archive-date=2 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702034430/https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19890516&id=HkRPAAAAIBAJ&pg=3769,1925460 |url-status=live }}</ref><ref name="Roy">{{Cite book |last=Roy |first=Denny |url=https://archive.org/details/chinasforeignrel0000royd/page/27 |title=China's Foreign Relations |publisher=Rowman & Littlefield |year=1998 |isbn=978-0-8476-9013-8 |page=[https://archive.org/details/chinasforeignrel0000royd/page/27 27]}}</ref><ref name="Womack">{{Cite book |last=Womack |first=Brantly |title=China and Vietnam |year=2006 |isbn=978-0-521-61834-2 |page=[{{GBurl|id=GaZvX2BzeegC|p=176}} 179]|publisher=Cambridge University Press }}</ref> * {{Flagdeco|កម្ពុជា|1975}} '''ខ្មែរក្រហម'''៖<br />៧០,០០០ (១៩៧២)<ref name="Tucker">{{Cite book |last=Tucker |first=Spencer C |title=The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-85109-960-3}}</ref>{{Rp|376}} * {{Flagdeco|ឡាវ}} '''ប៉ៈថេតឡាវ''':<br />៤៨,០០០ (១៩៧០)<ref>{{Cite web |title=Area Handbook Series Laos |url=http://www.country-data.com/frd/cs/laos/la_glos.html#Lao |access-date=9 March 2026 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307033933/http://www.country-data.com/frd/cs/laos/la_glos.html#Lao |url-status=live }}</ref> * {{Flagdeco|សហភាពសូវៀត}} '''សហភាពសូវៀត'''៖ ~៣,០០០<ref>{{Cite book |last=O'Ballance |first=Edgar |title=Tracks of the bear: Soviet imprints in the seventies |publisher=Presidio |year=1982 |isbn=978-0-89141-133-8 |page=171}}</ref> * {{Flagdeco|កូរ៉េខាងជើង|1948}} '''កូរ៉េខាងជើង'''៖ ២០០<ref>{{Cite news |last=Pham Thi Thu Thuy |date=1 August 2013 |title=The colorful history of North Korea-Vietnam relations |work=[[NK News]] |url=https://www.nknews.org/2013/08/the-colorful-history-of-north-korea-vietnam-relations/ |access-date=9 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150424055821/http://www.nknews.org/2013/08/the-colorful-history-of-north-korea-vietnam-relations/|archive-date=April 24, 2015}}</ref> {{Endplainlist}} |commander2 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] {{Assassinated|ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង្វៀន កាវកី]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី|ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]] {{Assassinated|ឃាតកម្មចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី}} * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[លីនដឹន បេន ចនសុន|លីនដឹន ប. ចនសុន]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[រីឆាដ និចសុន]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[រ៉ូបឺត ស៉្ទ្រេង មាំខណឺមែរ៉ា|រ៉ូបឺត​ មាំខណឺមែរ៉ា]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[មែលវីន ឡ៊ែរដ៍]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[វ៉ឹល្លៀម វ៉ិសស្មលែន្ត៍]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ខ្រាយអឹន វ៉ឹល្លៀម អេប៊្រែមស៍|ខ្រាយអឹន អេប្រែមស៍]] * [[មេដឹកនាំនៃសង្គ្រាមវៀតណាម|...''និងមេដឹកនាំដទៃទៀត'']] {{Endplainlist}} |commander1 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ហូ ជីមិញ]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ឡេ ស៊ួន]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[វ៉ក ង្វៀនសាប]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ហ្វាម វ៉ាន់ដុង]] * {{flagicon|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} [[ជិន វ៉ាន់ចា]] * [[មេដឹកនាំនៃសង្គ្រាមវៀតណាម|...''និងមេដឹកនាំដទៃទៀត'']] {{Endplainlist}} |casualties2 = {{Plainlist}} * '''{{Flagu|វៀតណាមខាងត្បូង}}'''៖<br />'''ស្លាប់៖'''<br/>១៩៥,០០០–៤៣០,០០០ (ស៊ីវិល)<ref name=Hirschman/><ref name="Lewy">{{Cite book |last=Lewy |first=Guenter |title=America in Vietnam |publisher=Oxford University Press |year=1978 |isbn=978-0-19-987423-1 |author-link=Guenter Lewy}}</ref>{{Rp|450–453}}{{sfn|Thayer|1985}}<br />៣១៣,០០០ (យោធិនសរុប)<ref name="Rummel">{{Citation |last=Rummel |first=R. J. |title=Vietnam Democide |url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB6.1A.GIF |work=Freedom, Democracy, Peace; Power, Democide, and War, University of Hawaii System |year=1997 |format=GIF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313125242/http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB6.1A.GIF|archive-date=March 13, 2023}}</ref>(ក្នុងនោះមាន ២៥៤,២៥៦ នាក់ស្លាប់ក្នុងសមរភូមិ (រវាងឆ្នាំ១៩៦០ និងឆ្នាំ១៩៧៤)<ref name="Clarke">{{Cite book |last=Clarke |first=Jeffrey J. |title=United States Army in Vietnam: Advice and Support: The Final Years, 1965–1973 |publisher=Center of Military History, United States Army |year=1988 |quote=The Army of the Republic of Vietnam suffered 254,256 recorded combat deaths between 1960 and 1974, with the highest number of recorded deaths being in 1972, with 39,587 combat deaths}}</ref>{{Rp|275}}<br/>'''របួស៖''' ១,១៧០,០០០ (យោធិន)<ref name=Tucker/>{{Rp|}}<br />'''ចាប់ខ្លួន៖''' ≈១,០០០,០០០<ref>{{cite book |last1=Hosmer |first1=Stephen T. |last2=Jenkins |first2=Brian Michael |last3=Kellen |first3=Konrad |title=The Fall of South Vietnam: Statements by Vietnamese Military and Civilian Leaders |date=1978 |publisher=Rand |isbn=978-0-8330-0045-3 |oclc=855302546 |url=https://www.rand.org/pubs/reports/R2208.html }}{{page needed|date=May 2025}}</ref> * '''{{Flagu|សហរដ្ឋ|1960}}'''៖<br />៥៨,២៨១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="2new">{{Cite press release |title=2021 NAME ADDITIONS AND STATUS CHANGES ON THE VIETNAM VETERANS MEMORIAL |date=4 May 2021 |url=https://www.vvmf.org/News/2021-Name-Additions-and-Status-Changes-on-the-Vietnam-Veterans-Memorial/ |author=Vietnam Veterans Memorial Fund|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230429132111/https://www.vvmf.org/News/2021-Name-Additions-and-Status-Changes-on-the-Vietnam-Veterans-Memorial/|archive-date=April 29, 2023}}</ref> (៤៧,៤៣៤ ក្នុងសមរភូមិ)<ref>{{Citation |title=National Archives–Vietnam War US Military Fatal Casualties |date=15 August 2016 |url=https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |access-date=29 July 2020 |archive-date=26 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526173917/https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |url-status=live }}</ref><ref>[https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile "Vietnam War U.S. Military Fatal Casualty Statistics: HOSTILE OR NON-HOSTILE DEATH INDICATOR."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200526173917/https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |date=26 May 2020 }} US National Archives. 29 April 2008. Accessed 9 March 2026.</ref><br />៣០៣,៦៤៤ នាក់បានរងរបួស<ref name="USd&w" group="ស" /> * '''{{Flagu|ឡាវ|1952}}'''៖ ទាហានប្រមាណ​១៥,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite book |last1=Lomperis |first1=Timothy J. |title=From People's War to People's Rule: Insurgency, Intervention, and the Lessons of Vietnam |date=1996 |publisher=University of North Carolina Press |isbn=978-0-8078-2273-9 }}</ref> * '''{{Flagdeco|កម្ពុជា|1970}}''' '''សាធារណរដ្ឋខ្មែរ'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagicon image|Flag of South Korea (1949–1984).svg}}''' '''កូរ៉េខាងត្បូង'''៖ ៥,០៩៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, ១០,៩៦២ នាក់បានរងរបួស និង ៤ នាក់បានបាត់ខ្លួន * '''{{Flagu|អូស្ត្រាលី}}'''៖ ៥២៦ បានបាត់បង់ជីវិត និង ៣,១២៩ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite web |url=https://www.dva.gov.au/news/latest-stories/remembering-those-who-served-in-the-vietnam-war |title=Remembering those who served in the Vietnam War |access-date=2026-03-09 |year=2025 |publisher=Australian Government - Department of Veterans' Affairs}}</ref><ref>{{Cite web |title=Australian casualties in the Vietnam War, 1962–72 |url=http://www.awm.gov.au/encyclopedia/vietnam/statistics |access-date=9 March 2026 |publisher=Australian War Memorial|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230214111653/https://www.awm.gov.au/articles/encyclopedia/vietnam/statistics|archive-date=February 14, 2023}}</ref> * '''{{Flagu|ថៃ|1939}}'''៖ ៣៥១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name=Tucker/>{{Rp|}} * '''{{Flagu|នូវែលសេឡង់}}'''៖ ៣៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web |date=16 July 1965 |title=Overview of the war in Vietnam |url=http://vietnamwar.govt.nz/resources |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726010609/http://vietnamwar.govt.nz/resources |archive-date=26 July 2013 |access-date=9 March 2026 |publisher=New Zealand and the Vietnam War |archivedate=26 កក្កដា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726010609/http://vietnamwar.govt.nz/resources }}</ref> * '''{{Flagu|តៃវ៉ាន់}}'''៖ ២៥ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web |date=2 October 2013 |title=America Wasn't the Only Foreign Power in the Vietnam War |url=http://militaryhistorynow.com/2013/10/02/the-international-vietnam-war-the-other-world-powers-that-fought-in-south-east-asia/ |access-date=9 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418045659/http://militaryhistorynow.com/2013/10/02/the-international-vietnam-war-the-other-world-powers-that-fought-in-south-east-asia/|archive-date=April 18, 2023}}</ref><br />១៧​ នាក់បានចាប់ខ្លួន<ref>{{cite news |id={{ProQuest|115866424}} |title=Vietnam Reds Said to Hold 17 From Taiwan as Spies |url=https://www.nytimes.com/1964/07/13/archives/vietnam-reds-said-to-hold-17-from-taiwan-as-spies.html |work=The New York Times |date=13 July 1964 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307170856/https://www.nytimes.com/1964/07/13/archives/vietnam-reds-said-to-hold-17-from-taiwan-as-spies.html |archive-date=March 7, 2023 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> * '''{{flagdeco|ហ្វីលីពីន|1919}}''' '''ហ្វីលីពីន'''៖ ៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite book |last1=Larsen |first1=Stanley Robert |last2=Collins, Jr. |first2=James Lawton |title=Allied Participation in Vietnam |date=2005 |url=https://history.army.mil/Portals/143/Images/Publications/Publication%20By%20Title%20Images/A%20Titles%20PDF/CMH_Pub_90-5-1.pdf?ver=kNA54nobZmjnmnuA6dNRng%3d%3d }}</ref> ៦៤ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web |date=March 1970 |title=Asian Allies in Vietnam |url=http://175thengineers.homestead.com/Philcav.pdf |access-date=9 March 2026 |publisher=Embassy of South Vietnam|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230521032045/http://175thengineers.homestead.com/Philcav.pdf|archive-date=May 21, 2023}}</ref> {{Endplainlist}} '''ចំនួនយោធិនស្លាប់សរុប<br />៣៣៣,៦២៥ (១៩៦០–១៩៧៤) – ៣៩២,៣៦៩ (សរុប)'''<br />'''ចំនួនយោធិនរបួស៖<br />≈១,៣៤០,០០០+'''<ref name=Tucker/>{{Rp|}}<br />'''ចំនួនយោធិនចាប់ខ្លួនសរុប៖<br /> ១,០០០,០០០+ (ចំ.ប៉ា.ស្ម)''' |casualties1 = {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងជើង}}{{Flagdeco|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតណាមខាងជើង និងវៀតកុង'''៖<br />'''ស្លាប់'''៖<br/>៣០,០០០–១៨២,០០០ (ស៊ីវិល)<ref name=Tucker/>{{Rp|176}}<ref name="Hirschman">{{cite journal |last1=Hirschman |first1=Charles |last2=Preston |first2=Samuel |last3=Loi |first3=Vu Manh |title=Vietnamese Casualties During the American War: A New Estimate |journal=Population and Development Review |date=1995 |volume=21 |issue=4 |pages=783–812 |doi=10.2307/2137774 |jstor=2137774 }}</ref><ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}<ref name=bfvietnam>{{Cite web |title=Battlefield:Vietnam – Timeline |url=http://www.pbs.org/battlefieldvietnam/timeline/index2.html |publisher=PBS|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604101618/http://www.pbs.org/battlefieldvietnam/timeline/index2.html|archive-date=June 4, 2023}}</ref><br />៨៤៩,០១៨ (យោធិនផ្អែកតាមប្រភពវៀតណាម ដោយក្នុងនោះ ១/៣ ជាអសេនិកជន)<ref name="Moyar, Mark" /><ref name="Chuyen">{{Cite web |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Chuyên đề 4 CÔNG TÁC TÌM KIẾM, QUY TẬP HÀI CỐT LIỆT SĨ TỪ NAY ĐẾN NĂM 2020 VÀ NHỮNG NĂM TIẾP THEO |url=http://datafile.chinhsachquandoi.gov.vn/Qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20ch%E1%BB%89%20%C4%91%E1%BA%A1o/Chuy%C3%AAn%20%C4%91%E1%BB%81%204.doc |access-date=9 March 2026 |website=Datafile.chinhsachquandoi.gov.vn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230151/http://datafile.chinhsachquandoi.gov.vn/Qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20ch%E1%BB%89%20%C4%91%E1%BA%A1o/Chuy%C3%AAn%20%C4%91%E1%BB%81%204.doc|archive-date=April 4, 2023}}</ref><ref name="VNMOD">{{Cite web |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ từ nay đến năm 2020 và những năn tiếp theo |trans-title=The work of searching and collecting the remains of martyrs from now to 2020 and the next |url=http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181217065036/http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach |archive-date=17 December 2018 |access-date=9 March 2026 |publisher=[[ក្រសួងការពារជាតិ (វៀតណាម)|ក្រសួងការពារជាតិ]] រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម |archivedate=17 ធ្នូ 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181217065036/http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach }}</ref><br />៦៦៦,០០០–៩៥០,៧៦៥ (ចំនួនប៉ាន់ស្មានដោយ ស.រ.អ ១៩៦៤–១៩៧៤){{Refn|ចំនួនប៉ាន់ស្មាននេះអាចត្រូវបានរាប់លើសប្រមាណ ៣០% បើប្រៀននឹងតួលេខទាប<ref name=Hirschman/><ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}|name=USclaim|group=ស}}<ref name=Hirschman/><ref name=Lewy/>{{Rp|450–451}}<br />'''បាត់ខ្លួន'''៖ យោធិន ២៣២,០០០+ (តួលេខរបស់វៀតណាម)<ref name="Moyar, Mark">Moyar, Mark. "Triumph Regained: The Vietnam War, 1965–1968". Encounter Books, December 2022. Chapter 17 index: "Communists provided further corroboration of the proximity of their casualty figures to American figures in a postwar disclosure of total losses from 1960 to 1975. During that period, they stated, they lost 849,018 killed plus approximately 232,000 missing and 463,000 wounded. Casualties fluctuated considerably from year to year, but a degree of accuracy can be inferred from the fact that 500,000 was 59 percent of the 849,018 total and that 59 percent of the war's days had passed by the time of Fallaci's conversation with Giap. The killed in action figure comes from "Special Subject 4: The Work of Locating and Recovering the Remains of Martyrs From Now Until 2020 And Later Years, "downloaded from the Vietnamese government website datafile on 1 December 2017. The above figures on missing and wounded were calculated using Hanoi's declared casualty ratios for the period of 1945 to 1979, during which time the Communists incurred 1.1 million killed, 300,000 missing, and 600,000 wounded. Ho Khang, ed, ''Lich Su Khang Chien Chong My, Cuu Nuoc 1954–1975, Tap VIII: Toan Thang'' (Hanoi: Nha Xuat Ban Chinh Tri Quoc Gia, 2008), 463."</ref><ref>{{Cite web |last=Joseph Babcock |date=29 April 2019 |title=Lost Souls: The Search for Vietnam's 300,000 or More MIAs |url=https://pulitzercenter.org/stories/lost-souls-search-vietnams-300000-or-more-mias |access-date=9 March 2026 |website=Pulitzer Centre|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110165934/https://pulitzercenter.org/stories/lost-souls-search-vietnams-300000-or-more-mias|archive-date=November 10, 2022}}</ref><br />'''របួស'''៖ យោធិន ៦០០,០០០+ បានរបួស<ref name="Hastings">{{Cite book |last=Hastings |first=Max |title=Vietnam an epic tragedy, 1945–1975 |publisher=Harper Collins |year=2018 |isbn=978-0-06-240567-8}}</ref>{{Rp|739}} * '''{{Flagdeco|កម្ពុជា|1975}}''' '''ខ្មែរក្រហម'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagicon|ឡាវ}}''' '''ប៉ៈថេតឡាវ'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagu|ចិន|1949}}'''៖ ~១,១០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៤,២០០ នាក់បានរងរបួស<ref name=Womack/> * '''{{Flagu|សហភាពសូវៀត}}'''៖ ១៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite book |last1=James F. Dunnigan |title=Dirty Little Secrets of the Vietnam War: Military Information You're Not Supposed to Know |last2=Albert A. Nofi |publisher=Macmillan |year=2000 |isbn=978-0-312-25282-3 |author-link2=Albert A. Nofi}}</ref> * '''{{Flagu|កូរ៉េខាងជើង|1948}}'''៖ ១៤ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite news |date=31 March 2000 |title=North Korea fought in Vietnam War |work=BBC News Online |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/696970.stm |access-date=9 March 2026|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312063506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/696970.stm|archive-date=March 12, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/NKIDP_eDossier_2_North_Korean_Pilots_in_Vietnam_War.pdf|title=North Korean Pilots in the Skies over Vietnam|last=Pribbenow|first=Merle|publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars|date=November 2011|access-date=9 March 2026|page=1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230605173651/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/NKIDP_eDossier_2_North_Korean_Pilots_in_Vietnam_War.pdf|archive-date=June 5, 2023}}</ref> '''ចំនួនស្លាប់/បាត់ខ្លួនយោធិនសរុប៖<br />≈១,១០០,០០០'''<br />'''ចំនួនយោធិនរបួសសរុប<br />≈៦០៤,២០០'''<br />(ដោយមិនរាប់ [[រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា]]/[[ខ្មែរក្រហម]] និង[[ប៉ៈថេតឡាវ]]) {{Endplainlist}} |casualties3 = {{Plainlist}} * '''អសេនិកជនវៀតណាមស្លាប់'''៖ ៤០៥,០០០–២,០០០,០០០<ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}<ref name="Shenon">{{Cite news |last=Shenon |first=Philip |date=23 April 1995 |title=20 Years After Victory, Vietnamese Communists Ponder How to Celebrate |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html |access-date=24 February 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230527230912/https://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html|archive-date=May 27, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref><ref name="Obermeyer">{{Cite journal |last1=Obermeyer |first1=Ziad |last2=Murray |first2=Christopher J. L. |last3=Gakidou |first3=Emmanuela |date=23 April 2008 |title=Fifty years of violent war deaths from Vietnam to Bosnia: analysis of data from the world health survey programme |journal=British Medical Journal |volume=336 |issue=7659 |pages=1482–1486 |doi=10.1136/bmj.a137 |pmc=2440905 |pmid=18566045 }}</ref> * '''វៀតណាមស្លាប់សរុប'''៖ ៩៦៦,០០០<ref name=Hirschman/>–៣,០១០,០០០<ref name=Obermeyer/> * '''សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជាស្លាប់'''៖ ២៧៥,០០០–៣១០,០០០<ref name="Heuveline">{{Cite book |last=Heuveline |first=Patrick |title=Forced Migration and Mortality |publisher=National Academies Press |year=2001 |isbn=978-0-309-07334-9 |pages=102–104, 120, 124 |chapter=The Demographic Analysis of Mortality Crises: The Case of Cambodia, 1970–1979 }}</ref><ref name="Banister">{{Cite book |last1=Banister |first1=Judith |url=https://archive.org/details/genocidedemocrac00kier |title=Genocide and Democracy in Cambodia: The Khmer Rouge, the United Nations and the International Community |last2=Johnson |first2=E. Paige |publisher=Yale University Southeast Asia Studies |year=1993 |isbn=978-0-938692-49-2 |page=[https://archive.org/details/genocidedemocrac00kier/page/97 97] |url-access=registration}}</ref><ref name="Sliwinski">{{Cite book |last=Sliwinski |first=Marek |title=(ជាភាសាបារាំង) Le Génocide Khmer Rouge: Une Analyse Démographique |publisher=L'Harmattan |year=1995 |isbn=978-2-7384-3525-5 |pages=42–43, 48 }}</ref> * '''សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីឡាវស្លាប់'''៖ ២០,០០០–៦២,០០០<ref name=Obermeyer/> * '''យោធិនមិនមែនឥណ្ឌូចិនស្លាប់សរុប'''៖ ៦៥,៤៩៤ * '''សរុបស្លាប់'''៖ ១,៣២៦,៤៩៤–៣,៤៤៧,៤៩៤ * សូមមើល [[#សហេតុភាព|សហេតុភាព]]​ខាងក្រោម <br> ចំពោះព័ត៌មានបន្ថែម សូមមើល [[សហេតុភាពសង្គ្រាមវៀតណាម]] {{Endplainlist}} }} '''សង្គ្រាមវៀតណាម''' ([[ភាសាវៀតណាម]]៖ Chiến tranh Việt Nam) គឺជា[[សង្គ្រាមតំណាង|ជម្លោះយោធា]]សម័យ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]ដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេស[[វៀតណាម]] [[ឡាវ]] និង[[កម្ពុជា]]ចាប់ពីថ្ងៃ១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៥ រហូតដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែ​​​​​​​​​​​​​​​​​មេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ក្រោយពី[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ទីក្រុងសៃហ្គនបានធ្លាក់]]ទៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាមកុម្មុយនីស្ត។ សង្គ្រាមនេះបានបន្តពី[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]] និងត្រូវបានប្រយុទ្ធគ្នារវាង[[វៀតណាមខាងជើង]] គាំទ្រដោយសម្ព័ន្ធមិត្តកុម្មុយនីស្តរបស់ខ្លួន និងរដ្ឋាភិបាល[[វៀតណាមខាងត្បូង]] គាំទ្រដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និងបណ្ដាប្រទេស[[បដិកុម្មុយនីស្តនិយម|ប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត]]។<ref>{{cite web |publisher=Encyclopædia Britannica |title=Vietnam War |quote=Meanwhile, the United States, its military demoralized and its civilian electorate deeply divided, began a process of coming to terms with defeat in its longest and most controversial war |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/628478/Vietnam-War |accessdate=5 March 2008}}</ref> សង្គ្រាមវៀតណាមគឺជា[[សង្គ្រាមឯករាជ្យភាព|សង្គ្រាមរំដោះជាតិ]]មួយដែលកើតឡើងក្រោយសម័យអាណានិគម ក៏ដូចជាជម្លោះមួយនៅក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់ និងជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិល]]។<ref name="Miller 2024">{{cite book |last=Miller |first=Edward |chapter=Introduction: Points of Departure – The Global and Local Origins of the Vietnam War |pages=8–23 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.002 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref> អន្តរាគមន៍យោធាដោយផ្ទាល់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ បានធ្វើឱ្យសង្គ្រាមនេះវិវត្តកាន់តែគ្រោះថ្នាក់សាហាវជាងមុន ហើយបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៣ នៅពេលដែលកងកម្លាំងអាមេរិកបានដកថយចេញពីវៀតណាម។ ជម្លោះសង្គ្រាមនេះបានរីករាលបង្កជាសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីទៅក្នុងប្រទេស[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|កម្ពុជា]] និង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|ឡាវ]] ហើយជម្លោះទាំងបីបានបិទបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ នៅពេលដែលរដ្ឋប្រទេសទាំងបីបានធ្លាក់ក្រោម[[លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត|របបកុម្មុយនីស្ត]]។ បន្ទាប់ពី[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|សហភាពបារាំង]]បានចាញ់[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១]] ដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ ប្រទេសវៀតណាមក៏បានទទួលឯករាជ្យតាមរយៈ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] ប៉ុន្តែទឹកដីប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានគេបំបែកទៅជាពីរផ្នែកត្រង់[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]]៖ ក្រុម[[វៀតមិញ]]ក្រោម[[ហូ ជីមិញ]]បានគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ែកខាងជើង ខណៈប៉ែកខាងត្បូងស្ថិតក្រោម[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ វៀតណាមខាងជើងបានចាប់ផ្ដើមផ្គត់ផ្គង់ និងបញ្ជា[[វៀតកុង]] (វ.ក.) ដែលជារណសិរ្សរួមកុម្មុយនីស្តមួយនៅភាគខាងត្បូងប្រទេស​ រហូតដល់មានសមត្ថភាពបន្ទុះសង្គ្រាមទ័ពព្រៃនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៨ វៀតណាមខាងជើងបានជ្រៀត[[ការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមខាងជើងលើឡាវ|ចូលឈ្លានពានប្រទេសឡាវ]] និងបង្កើត[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]]ឡើងដើម្បីជាច្រកផ្គត់ផ្គង់ភស្តុភារដល់វៀតកុង។ គិតត្រឹមឆ្នាំ១៩៦៣ វៀតណាមខាងជើងបានបញ្ជូនទាហានខ្លួនសរុបប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់ ប្រដាប់ដោយអាវុធកាំភ្លើងចិននិងសូវៀត ទៅគាំទ្រកុបកម្មវៀតកុងនៅភាគខាងត្បូង។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក [[ចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី|ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]]បានបង្កើនអន្តរាគមន៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាមដោយពង្រីកចំនួនទីប្រឹក្សាយោធាពី ៩០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦០ ដល់ ១៦,០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ហើយបានបញ្ជូនជំនួយបន្ថែមទៀតទៅ[[កងទ័ពនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] (ក.ទ.ស.វ.) ប៉ុន្តែយ៉ាងណា លទ្ធផលមិនផ្ដល់ផ្លែផ្កាដូចការប៉ងឡើយ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ឌៀមបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ជាលទ្ធផលនៃ[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣|រដ្ឋប្រហារយោធា]] ដែលគាំទ្រដោយអាមេរិក និងជាកត្តាបង្កអស្ថិរភាពបន្ថែមដល់វៀតណាមខាងត្បូង។ បន្ទាប់ពី[[ឧប្បត្តិហេតុឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ [[រដ្ឋសភា (សហរដ្ឋ)|រដ្ឋសភាអាមេរិក]]បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយដែលប្រគល់សិទ្ធិអំណាចដល់លោកប្រធានាធិបតី [[លីនដឹន បេន ចនសុន|លីនដឹន ប. ចនសុន]] ក្នុងការបង្កើនវត្តមានយោធាដោយមិនចាំបាច់ប្រកាសសង្គ្រាម។ ប្រធានាធិបតីចនសុនបានបញ្ជាប្រតិបត្តិយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅវៀតណាមខាងជើង ហើយបានបញ្ជូនកងទ័ពប្រយុទ្ធបន្ថែមមកវៀតណាម ដោយចំនួនពលទាហានអាមេរិកបានកើនពី ១៨៤,០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ ឡើងមកដល់ ៥៣៦,០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ កងកម្លាំងអាមេរិកបានពឹងផ្អែកលើ[[បរមភាពអាកាស|ឧត្តមភាពអាកាស]] និង កម្លាំងបាញ់ប្រហារលើសលប់ដើម្បីធ្វើប្រតិបត្តិការ[[ស្វែងរកនិងកម្ទេច]]នៅក្នុងសមរភូមិទីជនបទ។ កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តវិញបានប្រយុទ្ធដោយផ្អែកលើ[[សង្គ្រាមកិច្ចទ័ពព្រៃ|យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមទ័ពព្រៃ]]នៅតាមទីជនបទ ក៏ដូចជាក្នុងព្រៃស្បាត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ កម្លាំងកុម្មុយនីស្តវៀតណាមក្រោមបញ្ជាការលោក[[ឡេ ស៊ួន]]បានបើក[[ការវាយលុកតេត]] ​ប៉ុន្តែត្រូវរងការបរាជ័យជាយុទ្ធសាស្ត្រ។ យ៉ាងណាក្ដី យុទ្ធនាការដែលផ្ដួចផ្ដើមដោយវៀតណាមខាងជើងមួយនេះបានបើកភ្នែកប្រជាជនអាមេរិកឱ្យឃើញថាខ្លួនមិនអាចឈ្នះសង្គ្រាមនេះងាយៗដូចការគិតនោះទេ។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកបន្តអាណត្តិពីចនសុនគឺ [[រីឆាដ និចសុន]] បានបង្វែរមកអនុវត្តគោលនយោបាយ[[វៀតណាមនីយកម្ម]]ចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៦៩ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអាមេរិកដកទ័ពចេញពីវៀតណាមបន្តិចម្ដងៗ និងប្រគល់សមរភូមិប្រយុទ្ធមកឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងវិញ។ ក្រោយ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០]] កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងក៏បានវាយចូលឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជា ហើយជាលទ្ធផល អាមេរិក-វៀតណាមខាងត្បូងក៏បានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|យុទ្ធនាការយោធាចូលកម្ពុជា]]ដូចគ្នាដើម្បីបង្ក្រាបកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង ដោយបង្កបង្កើតជាសង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏រ៉ាំរ៉ៃក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ពលទាហានអាមេរិកភាគច្រើនដែលធ្លាប់មានវត្តមានឈរជើងនិងប្រយុទ្ធនៅវៀតណាមពីមុនត្រូវបានដកចេញស្ទើរទាំងស្រុងគិតមកត្រឹមឆ្នាំ១៩៧៣ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា អាមេរិកនៅតែបន្តផ្ដល់ជំនួយយោធាអាកាសជួយកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងប្រឆាំងនឹងខាងជើង និងវៀតកុង។ ក្រោយ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]ឆ្នាំ១៩៧៣ កងកម្លាំងអាមេរិកដែលនៅសេសសល់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានដកចេញពីវៀតណាម។ ទោះជាមានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពចូលជាធរមានក្ដី តែវាត្រូវបានវៀតណាមខាងជើងរំលោភបំពាន ហើយការប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមគ្នាក៏បានបន្តឡើងវិញរហូតដល់[[ការវាយលុកវស្សានរដូវឆ្នាំ១៩៧៥|យុទ្ធនាការវាយលុកវស្សានរដូវ]]ឆ្នាំ១៩៧៥។ ដោយសារ​តែជាប់ផុងក្នុង​អំពើពុករលួយ ក៏ដូចជាបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច​អស់ជាច្រើនឆ្នាំ​ក្រោមរបប[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ|ធៀវ]] ទីក្រុងសៃហ្គនទីបំផុតក៏​បាន[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ធ្លាក់]]ទៅក្នុង​កណ្ដាប់ដៃ​កងទ័ព​ប្រជាជន​វៀតណាម (ក.ប.វ.ណ.) ហើយសង្គ្រាមក៏បានបិទបញ្ចប់ជាផ្លូវការ។ វៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូង​ត្រូវបានបង្រួបបង្រួមគ្នា​ជាប្រទេសតែមួយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ សង្គ្រាមនេះបានតម្រូវឱ្យមាន[[សហេតុភាពសង្គ្រាមវៀតណាម|ការចំណាយដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់]] ដោយក្នុងនោះ គេប៉ាន់ប្រមាណថា វៀតណាមត្រូវបាត់បង់ជីវិតយោធិន និងអសេនិកជន (ស៊ីវិល) ពី ២៧៥,០០០ នាក់ទៅ ៣ លាននាក់។ ចំពោះកម្ពុជាវិញត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតមនុស្សប្រមាណ ២៧៥,០០០–៣១០,០០០ នាក់, ឡាវប្រមាណ ២០,០០០–៦២,០០០ នាក់ និងអាមេរិកចំនួន ៥៨,២២០ នាក់។ សង្គ្រាមនេះផងដែរត្រូវគេកត់សម្គាល់មើលឃើញពីភាពឃោរឃៅជាច្រើនអនេកដូចជា [[ការសម្លាប់រង្គាលនៅហ៊ូអេ|ការសម្លាប់រង្គាល]][[ការសម្លាប់រង្គាលមីឡៃ|ទ្រង់ទ្រាយធំ]]ដែលប្រព្រឹត្តិឡើងដោយភាគីជម្លោះទាំងសងខាង ក៏ដូចជាសកម្មភាពព្រៃផ្សៃជាច្រើនទៀតដូច អំពើភេរវកម្ម ការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយមិនរើសអើង ការរំលោភសេពសន្ថវៈ ការធ្វើទារុណកម្ម និងការបោសសម្អាតជាតិសាសន៍ជាដើម។ ទីបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមបានបង្កឱ្យជនជាតិវៀតណាមជាច្រើននាក់រត់ភៀសខ្លួនទៅតាមទូកនៅឯជាយសមុទ្រ និងបង្កើតជា[[វិបត្តិជនភៀសខ្លួនឥណ្ឌូចិន|វិបត្តិជនភៀសខ្លួនដ៏ធំនៅឥណ្ឌូចិន]] ដោយមនុស្សរាប់លាននាក់រត់ចេញពីឥណ្ឌូចិន ហើយក្នុងនោះមានមនុស្សប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅឯផ្ទៃសមុទ្រ។<ref name="Falk-1973" /><ref name="Chiarini-2022" /> ព្រៃឈើនៅវៀតណាមខាងត្បូងប្រមាណ ២០% ត្រូវរងការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយផ្សែងនិង[[មេទឹកក្រូច|សារធាតុតិណឃាតពុល]] បង្កជាបញ្ហាសុខភាពយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រជាជនក្នុងស្រុក។<ref name="Kolko">{{Cite book |last=Kolko |first=Gabriel |url=https://archive.org/details/anatomyofwarviet00kolk |title=Anatomy of a War: Vietnam, the United States, and the Modern Historical Experience |publisher=Pantheon Books |year=1985 |isbn=978-0-394-74761-3 |url-access=registration}}</ref>{{Rp|១៤៤–១៤៥}}<ref name="Westing-1984">{{Cite book |last=Westing |first=Arthur H. |url={{GBurl|id=4SfwtAEACAAJ}} |title=Herbicides in War: The Long-term Ecological and Human Consequences |date=1984 |publisher=Taylor & Francis |pages=5ff}}</ref> ពួក[[ខ្មែរក្រហម]]បានអនុវត្ត[[ការប្រល័យពូជសាសន៍កម្ពុជា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយនៅឆ្នាំ១៩៧៨ [[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]]ក៏បានផ្ទុះឡើង។ ជាប្រតិកម្មនឹងការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមលើកម្ពុជា ប្រទេសចិនក៏បាន[[ជម្លោះចិន-វៀតណាម (១៩៧៩-១៩៩១)|វាយប្រហារលើវៀតណាម]] នៅតាមបណ្ដោយខ្សែព្រំដែនរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩១។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ សង្គ្រាមនេះបានបង្កើតអ្វីដែលគេហៅថា[[សមាការវៀតណាម]] ពោលគឺអារម្មណ៍ទុទិដ្ឋនិយមក្នុងការលូកដៃប្រឡូកចូលជម្លោះសង្គ្រាមបរទេស។<ref>{{Cite web |last=Kalb |first=Marvin |date=22 January 2013 |title=It's Called the Vietnam Syndrome, and It's Back |url=http://www.brookings.edu/blogs/up-front/posts/2013/01/22-obama-foreign-policy-kalb |access-date=11 March 2026 |publisher=Brookings Institution |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221224132036/https://www.brookings.edu/blog/up-front/2013/01/22/its-called-the-vietnam-syndrome-and-its-back/|archive-date=December 24, 2022}}</ref> ==ឈ្មោះនៃសង្គ្រាម== ឈ្មោះផ្សេងៗត្រូវបានគេប្រើដើម្បីសម្គាល់ដល់ការប៉ះទង្គិចមួយនេះ។ ''សង្គ្រាមវៀតណាម'' គឺជានាមដែលបានប្រើទូទៅបំផុតជាភាសាអង់គ្លេស។ វាក៏ត្រូវបានហៅ ''សង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនទីពីរ'' និង ''ការប៉ះទង្គិចជាមួយវៀតណាម''។ តាមមកក៏មានការប៉ះទង្គិចច្រើនក្នុងឥណ្ឌូចិន ការប៉ះទង្គិចនេះត្រូវបានស្គាល់ដោយឈ្មោះនៃអ្នកប្រឆាំងសំខាន់របស់ខ្លួនដើម្បីធ្វើឱ្យវាប្លែកពីពួកអ្នកដទៃផ្សេង។<ref>Moore, Harold. G and Joseph L. Galloway ''We Are Soldiers Still: A Journey Back to the Battlefields of Vietnam'' (p. 57).</ref> ជា[[ភាសាវៀតណាម]] សង្គ្រាមនេះជាទូទៅត្រូវបានគេស្គាល់ថា ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​''Chiến tranh Việt Nam'' (សង្គ្រាមវៀតណាម)។ វាក៏ត្រូវបានហៅថា ''Kháng chiến chống Mỹ'' (សង្គ្រាមតស៊ូប្រឆាំងនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក) បានប្រែថាឱ្យតែបានថា ''សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអាមេរិក''។<ref>{{cite web|title=Asian-Nation: Asian American History, Demographics, &amp; Issues:: The American / Viet Nam War|quote=The Viet Nam War is also called 'The American War' by the Vietnamese |url=http://www.asian-nation.org/vietnam-war.shtml |accessdate=18 August 2008}}</ref> អង្គការយោធាសំខាន់ៗបានពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងសង្គ្រាមគឺថា នៅម្ខាង [[កងទ័ពសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] (ក.ស.វ.ណ.) និង[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសហរដ្ឋ|យោធាស.រ.]] និងម្ខាងទៀត [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម]] (ក.ប.វ.) (ក៏បានស្គាល់ថាកងទ័ពវៀតណាមខាងជើង រឺ ក.វ.ជ.) និងពួក[[វៀតកុង]] ឬ រណសិរ្សជាតិដើម្បីរំដោះវៀតណាមខាងត្បូង (រ.រ.ជ.) កម្លាំងទ័ពព្រៃកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងត្បូង។ ==សាវតារ== '''{{See also|ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម|យុទ្ធនាការកូសាំងស៊ីន|កឹនវឿញ|គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម|សង្កុបកម្មអៀនបៃ|វៀតណាមកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៤៥-១៩៤៦)}}''' វៀតណាមធ្លាប់បានស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងជាផ្នែកមួយនៃ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៨០ មកម៉្លេះ។ ចលនាទាមទារឯករាជ្យនៅវៀតណាមមួយចំនួនដូចជា [[គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម]] ត្រូវរងការបង្ក្រាបជិះជាន់ពីសំណាក់រដ្ឋបាលអាណានិគម បន្ទាប់ពីប្រមូលបានការគាំទ្រពីសាធារណជនទូទៅ។{{sfn|Tran|2022|pages=5–19}}{{sfn|Goscha|2016|pages=135–136, 170–181, 206}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ លោក[[ហូ ជីមិញ|ង្វៀន សីញគុង]]បានស្ថាបនា[[គណបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន|គណបក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូចិន]]ឡើង ក្នុងគោលបំណងផ្ដួលរំលំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង និងបង្កើតជារបបកុម្មុយនីស្ត។<ref name="Umair Mirza-2017">{{Cite book |last=Umair Mirza |url=http://archive.org/details/thevietnamwarthedefinitiveillustratedhistory_202002 |title=The Vietnam War The Definitive Illustrated History |date=2017-04-01}}</ref> ការបែកបាក់សាមគ្គីភាពរវាងក្រុមជាតិនិយម និងកុម្មុយនីស្តបានលេចឡើងនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០<ref name="Reilly ori">{{cite conference |last=Reilly |first=Brett |title=Before the First Indochina War: Redefining the Origin of Vietnam's Civil War |format= |conference=Association for Asian Studies, Annual Conference |pages= |date=2017 |url=https://www.researchgate.net/publication/317376173 |location= }}<br />{{cite web |last1=Reilly |first1=Brett |title=The True Origin of the Term 'Viet Cong' |url=https://thediplomat.com/2018/01/the-true-origin-of-the-term-viet-cong/ |website=The Diplomat |date=31 January 2018 }}</ref> ដោយក្រុមទាំងពីរមានទស្សនៈផ្សេងគ្នាចំពោះអនាគតនៃប្រជាជាតិវៀតណាម៖ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមប៉ងចង់ឃើញវៀតណាមជាសាធារណរដ្ឋ<ref name="Tran & Vu 2022">{{cite book |last1=Tran |first1=Nu-Anh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=Introduction: Rethinking Vietnamese Republicanism |pages=1–25 |editor-last1=Tran |editor-first1=Nu-Anh |editor-last2=Vu |editor-first2=Tuong |title=Building a Republican Nation in Vietnam, 1920–1963 |date=2022 |publisher=University of Hawaiʻi Press |doi= |chapter-url= |isbn=9780824892111 }}</ref> ចំណែកឯក្រុមពួកកុម្មុយនីស្តចង់ឃើញមានរបបកុម្មុយនីស្តសង្គមអធន។<ref name="Vu 2019">{{Cite journal |last=Vu |first=Tuong |date=2019 |title=In the Service of World Revolution: Vietnamese Communists' Radical Ambitions through the Three Indochina Wars |journal=Journal of Cold War Studies |volume=21|issue=4 |pages=4–30 |doi=10.1162/jcws_a_00905 }}</ref> ដោយហេតុនេះ ក្រុមបក្សពួកទាំងពីរក៏កើតជម្លោះនឹងគ្នា បង្កឱ្យពួកកុម្មុយនីស្តបានប្រើហិង្សាបង្ក្រាបសំណាក់អ្នកជាតិនិយម។<ref name="Asselin 2023">{{Cite journal <!-- Deny Citation Bot-->|last=Asselin |first=Pierre |date=2023 |title=The Indochinese Communist Party's Unfinished Revolution of 1945 and the Origins of Vietnam's 30-Year Civil War |journal=Journal of Cold War Studies |volume=25|issue=1 |pages=4–45 |doi=10.1162/jcws_a_01120 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Thomas |first1=Martin |last2=Asselin |first2=Pierre |title=French Decolonisation and Civil War: The Dynamics of Violence in the Early Phases of Anticolonial War in Vietnam and Algeria, 1940–1956 |journal=Journal of Modern European History |year=2022 |volume=20 |issue=4 |pages=513–535 |doi=10.1177/16118944221130231 }}</ref>{{Rp|៥១៥}} ===ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន=== {{Main|សហភាពឥណ្ឌូចិនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២}} [[File:Flag of North Vietnam (1945–1955).svg|thumb|ទង់របស់[[វៀតមិញ]] ដែលក្រោយមកត្រូវបានកែលម្អប្រើជា[[ទង់ជាតិវៀតណាម|ទង់ជាតិ]]នៃប្រទេស[[វៀតណាម]]បច្ចុប្បន្ន]] នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០ ជប៉ុនបាន[[ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុនលើឥណ្ឌូចិន|វាយចូលឥណ្ឌូចិន]] បន្ទាប់ពីបារាំងធ្លាក់ក្រោម[[សមរភូមិបារាំង|ការត្រួតត្រា]]របស់[[អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី|អាល្លឺម៉ង់]]។ គិតត្រឹមឆ្នាំ១៩៤១ ជប៉ុន​បានទទួល​សិទ្ធិកាន់កាប់​យោធា​ពេញលេញនៅ​ទូទាំង​ឥណ្ឌូចិន ដោយបង្កើតបានរបបគ្រប់គ្រង​អាណានិគម​ពីរក្នុងពេលតែ​មួយ ពោល[[បារាំងវិចឈី|បារាំង]]នៅបន្តមុខងារខាង​រដ្ឋបាល ខណៈជប៉ុនមានទំនួលខាង​ប្រតិបត្តិការ​យោធា។<ref name="Jen 2024">{{cite book |last=Jennings |first=Eric T. |chapter=Indochina during World War II |pages=84–105 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.007 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref> លោកគុង ឬគេនិយមស្គាល់ថាហូ-ជីមិញនោះ បានវិលត្រឡប់ពីនិរទេសវិញ រួចបានបង្កើតចលនា[[វៀតមិញ]]ឡើងដើម្បីប្រឆាំងការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុន។<ref name="Umair Mirza-2017" /> ពីឆ្នាំ១៩៤៤ [[ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្រ]]របស់អាមេរិកបានផ្ដល់វៀតមិញនូវជំនួយសព្វាវុធ និងការហ្វឹកហ្វាត់យោធាប្រឆាំងនឹមត្រួតត្រាជប៉ុន។<ref>{{Cite web |date=2020-07-15 |title=The OSS in Vietnam, 1945: A War of Missed Opportunities by Dixee Bartholomew-Feis |url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/oss-vietnam-1945-dixee-bartholomew-feis |access-date=2026-03-11 |website=The National WWII Museum {{!}} New Orleans |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315115133/https://www.nationalww2museum.org/war/articles/oss-vietnam-1945-dixee-bartholomew-feis |url-status=live }}</ref><ref name="Kinzer-2013" /> ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ហ្រែ្វងគ្លិន រូសឺវេលត៍]]បានបង្ហាញការគាំទ្រចំពោះចលនាតស៊ូរបស់វៀតណាមនោះ និងព្រមទាំងបានស្នើឱ្យផ្តល់ឯករាជ្យភាពដល់វៀតណាមថែមទៀតផងក្រោមអាណត្តិអន្តរជាតិ នៅពេលដែលសង្គ្រាមបានចប់។<ref>{{cite journal |last1=Hess |first1=Gary R. |title=Franklin Roosevelt and Indochina |journal=The Journal of American History |date=1972 |volume=59 |issue=2 |pages=353–368 |doi=10.2307/1890195 |jstor=1890195 }}</ref> ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យវៀតមិញមានប្រៀបចាប់ផ្ដើមបើកសមរភូមិប្រឆាំងនឹងជប៉ុន ពិសេសបន្ទាប់ពីគេបានប្តូរទីតាំងប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនពីខេត្តភាគខាងត្បូងប្រទេសចិនមកក្នុងប្រទេសវៀតណាមផ្ទាល់។{{sfn|Goscha|2016|pages=194–197}} នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ខណៈដែលជប៉ុនកំពុងចាញ់សង្គ្រាមលោក អំណាចយោធាជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិនក៏ឆ្លៀតឱកាស[[រដ្ឋប្រហារយោធាជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន|ផ្តួលរំលំរដ្ឋបាលបារាំងឥណ្ឌូចិន]]តាមរយៈ[[រដ្ឋប្រហារ]] ហើយបានប្រកាសបង្កើត[[ចក្រភពវៀតណាម]]ឡើងដោយមានព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]ជាប្រមុខរដ្ឋ។<ref>{{cite journal |last1=Smith |first1=Ralph B. |title=The Japanese Period in Indochina and the Coup of 9 March 1945 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |date=September 1978 |volume=9 |issue=2 |pages=268–301 |doi=10.1017/S0022463400009784 }}</ref> ជាមួយគ្នានេះដែរ មនោសញ្ចេតនាជាតិនិយមបានកំពុលរាលដាលពាសពេញវៀតណាម ជាហេតុនាំឱ្យប្រជាប្រិយភាពពួកវៀតមិញកាន់តែកើន។<ref name="Guillemot 2019">{{Cite journal |last=Guillemot |first=François |date=2019 |title=The Lessons of Yên Bái, or the "Fascist" Temptation: How the Đại Việt Parties Rethought Anticolonial Nationalist Revolutionary Action, 1932–1945 |journal=Journal of Vietnamese Studies |volume=14 |issue=3 |pages=43–78 |doi=10.1525/vs.2019.14.3.43 }}</ref>{{Rp|៦៤–៦៥}} បន្ទាប់ពីជប៉ុន[[ការទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុន|ប្រកាសចុះចាញ់]]សង្គ្រាមលោកជាផ្លូវការ ពួកវៀតមិញបានផ្ដើម[[បដិវត្តន៍ខែសីហា]] ដោយផ្តួលរំលំរដ្ឋបាលអាយ៉ងជប៉ុន និងរឹបអូសរាល់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងប៉ុន្មានរបស់ជប៉ុន។ នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហូ ជីមិញក៏បានប្រកាសពី[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម|ឯករាជ្យភាពសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]ឡើងនៅចំពោះមុខមហាជនប្រមាណ ៥០០,០០០ នាក់នៅឯទីក្រុង[[ហាណូយ]]។ មិនយូរប៉ុន្មាន កងកម្លាំងអង់គ្លេស និងបារាំងក៏បានធ្វើដំណើរមកដល់ឥណ្ឌូចិនជាថ្មី ដើម្បីត្រួតពិនិត្យដំណើរចុះចាញ់របស់ជប៉ុននៅភាគខាងត្បូងនៃខ្សែស្របទី១៦ ខណៈដែលកងទ័ពជាតិនិយមចិនបានធ្វើ[[ការត្រួតត្រារបស់ចិនលើវៀតណាមខាងជើង (១៩៤៥–១៩៤៦)|សកម្មភាពដូចគ្នានៅឯភាគខាងជើង]]។ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកញ្ញា អង់គ្លេសបានគាំទ្ររដ្ឋប្រហាររបស់បារាំងផ្ដួលរដ្ឋាភិបាលហូ-ជីមិញនៅទីក្រុងសៃហ្គន រួចបានស្ដាររដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំងឡើងវិញ។<ref>{{Cite web|url=https://indochine.uqam.ca/vi/t-in-chin-tranh/7-23-september-1945.html|title=UQAM &#124; Guerre d'Indochine &#124; 23 SEPTEMBER 1945}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Hughes |first1=Geraint |title=A 'Post-war' War: The British Occupation of French-Indochina, September 1945–March 1946 |journal=Small Wars & Insurgencies |date=September 2006 |volume=17 |issue=3 |pages=263–286 |doi=10.1080/09592310600671596 }}</ref> ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្ររបស់អាមេរិកបានដកកម្លាំងចេញដោយទុកឱ្យបារាំង[[សង្គ្រាមនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង (១៩៤៥–១៩៤៦)|ស្ដារការគ្រប់គ្រងឡើងវិញ]]នៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង។ ===សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ=== {{Main|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១}} [[File:Bao Dai and Ho Chi Minh.jpg|thumb|[[បាវ ដាយ]] (ស្ដាំ) កាន់មុខងារជា "ទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់" របស់រដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម ដឹកនាំដោយប្រធានាធិបតី[[ហូ ជីមិញ]] (ឆ្វេង), កញ្ញា ១៩៤៥។]] ចាប់ផ្ដើមនៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ វៀតមិញបានបង្រួបបង្រួមអំណាចក្នុងស្រុក ដោយធ្វើការបំភិតបំភ័យ និងទុក្ខបុកម្នេញលើបក្សពួកជាតិនិយម និងគូបដិបក្ខដទៃផ្សេងៗទៀត។<ref name="Guillemot 2004">{{cite book |last=Guillemot |first=François |chapter=Au coeur de la fracture vietnamienne : l'élimination de l'opposition nationaliste et anticolonialiste dans le Nord du Vietnam (1945–1946) |pages=175–216 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location= Paris |url=https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |isbn=9782846540643}}</ref>{{sfn|Kort|2017|pages=62–63, 81–85}}{{sfn|Tran|2022|pages=24–30}}<ref name="Marr 2013">{{cite book |last1=Marr |first1=David G. |title=Vietnam: State, War, and Revolution (1945–1946) |date=2013 |publisher=University of California Press |url=https://www.ucpress.edu/ebook/9780520954977/vietnam |isbn=9780520954977 |pages= }}</ref>{{Rp|៣៨៣–៤៤១}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ កិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-ចិន និង[[កិច្ចព្រមព្រៀងហូ-សង់តឺនី|ហូ-សង់តឺនី]] បានសម្រួលដល់ការរួមរស់ជាមួយគ្នារវាងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម និងរដ្ឋបាលបារាំង ហើយជាហេតុធ្វើឱ្យក្រុមអ្នកជាតិនិយមដទៃធ្លាក់ចុះខ្សោយ។{{sfn|Goscha|2016|pages=204–208}}{{sfn|Holcombe |2020|pages=35, 38–44}} នៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំដដែរនោះ ពួកវៀតមិញបានឃុបឃិតជាមួយកងកម្លាំងបារាំង ដើម្បីបង្ក្រាបបោសសម្អាតរាល់ពួកជាតិនិយមទាំងអស់ ដែលមាននិន្នាការប្រឆាំងនឹងអាណានិគមកិច្ចបារាំង។{{sfn|Kort|2017|pages=83–84}}<ref name="Guillemot 2004"/>{{Rp|២០៥–២០៧}}<ref name="Reilly 2018">{{cite thesis |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Origins of the Vietnamese Civil War and the State of Vietnam |type=PhD |year=2018 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121}}</ref>{{Rp|១៧៥–១៧៧}}<ref name="Tran 2023">{{cite journal |last1=Tran |first1=Nu-Anh |title=Denouncing the 'Việt Cộng': Tales of revolution and betrayal in the Republic of Vietnam |journal=Journal of Southeast Asian Studies |year=2023 |volume=53 |issue=4 |pages=686–708 |doi=10.1017/S0022463422000790 }}</ref>{{Rp|៦៩៩–៧០០}} បន្ទាប់ពីបក្សពួកជាតិនិយមផ្សេងទៀតត្រូវបានកម្ចាត់ចោលស្ទើរអស់{{sfn|Kort|2017|page=85}}{{sfn|Tran|2022|page=27}} ហើយកិច្ចចរចាត្រូវបានបែកបាក់ទៀតនោះ វៀតមិញនិងបារាំងក៏ចាប់ផ្ដើមកើតមានភាពតានតឹងនឹងគ្នារហូតដល់ផ្ទុះជា[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ]]នៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៦។{{sfn|Asselin|2024|pages=73–81}} បកមកក្រុមជាតិនិយមដែលនៅសេសសល់បន្តិចបន្តួចនោះវិញ ពួកគេបានសម្រេចចូលដៃជាមួយអតីតព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]ដែលកំពុងនិរទេសក្រៅស្រុកដើម្បីបើកកិច្ចចរចាសារឡើងវិញជាមួយ[[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីបួន|បារាំង]] ពិសេសក្នុងការប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនីស្តវៀតមិញ។{{sfn|Goscha|2016|pages= 238–241}}<ref name="Reilly 2018"/>{{Rp|១៨៧–១៨៨}} [[រដ្ឋវៀតណាម]]ថ្មីគាំទ្រដោយបារាំងត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានបាវ ដាយជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ ប៉ុន្តែតាមពិត បារាំងគ្រាន់តែប្រើប្រាស់រដ្ឋមួយនេះដើម្បីពង្រឹងអំណាចត្រួតត្រាបែបអាណានិគមរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។{{sfn|Goscha|2016|pages= 245–248}} ដោយអនុវត្តតាមគោលការណ៍ម៉ាក្ស-លេនីន ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតណាមបានក្រសោបអំណាចផ្តាច់មុខតាមរយៈវិធីសាស្ត្រនិងយុទ្ធនាការមូលវិវត្តជាច្រើនបន្តបន្ទាប់។<ref name="McHale 2004">{{cite book |last=McHale |first=Shawn |chapter=Freedom, Violence, and the Struggle over the Public Arena in the Democratic Republic of Vietnam, 1945–1958 |pages=81–99 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location= Paris |url= |isbn=9782846540643}}</ref><ref name="Vu 2009">{{cite journal |last1=Vu |first1=Tuong |title='It's time for the Indochinese Revolution to show its true colours': The radical turn of Vietnamese politics in 1948 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |year=2009 |volume=40 |issue=3 |pages=519–542 |doi=10.1017/S0022463409990051 }}</ref><ref name="Hoang 2009">{{cite book |last=Hoang |first=Tuan |chapter=The Early South Vietnamese Critique of Communism |pages=17–32 |chapter-url= |doi=10.1057/9780230101999_2 |editor-last1=Vu |editor-first1=Tuong |editor-last2=Wongsurawat |editor-first2=Wasana |title=Dynamics of the Cold War in Asia: Ideology, Identity, and Culture |year=2009 |publisher=Palgrave Macmillan |url= |isbn=9780230101999 }}</ref> នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៧ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ហ៊ែរី ទ្រូមែន]]បានប្រកាសគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមួយហៅថា [[លទ្ធិទ្រូមែន]]។<ref>{{Cite book |last=Administration |first=United States National Archives and Records |url=https://books.google.com/books?id=qqDA6OGvhmUC&pg=PA194 |title=Our Documents: 100 Milestone Documents from the National Archives |date=2006-07-04 |publisher=Oxford University Press, USA |isbn=978-0-19-530959-1 |access-date=12 March 2026 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630110920/https://books.google.com/books?id=qqDA6OGvhmUC&pg=PA194 |url-status=live }}</ref> នៅឥណ្ឌូចិន គោលនយោបាយនេះបានចាប់អនុវត្ត នៅពេលដែលអាមេរិកបានប្រកាសទទួលស្គាល់[[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលគាំទ្រដោយបារាំង រយៈពេលមួយខែក្រោយ[[ចិន]]និង[[សហភាពសូវៀត]]បានទទួលស្គាល់[[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]។<ref name="McNamara">{{Cite book |last1=McNamara |first1=Robert S. |url=https://archive.org/details/argumentwithoute00mcna |title=Argument Without End: In Search of Answers to the Vietnam Tragedy |last2=Blight |first2=James G. |last3=Brigham |first3=Robert K. |last4=Biersteker |first4=Thomas J. |last5=Schandler |first5=Herbert |date=1999 |publisher=PublicAffairs |isbn=978-1-891620-87-4 |location=New York |author-link=Robert McNamara |author-link4=Thomas J. Biersteker |url-access=registration}}</ref>{{Rp|៣៧៧–៣៧៩}}<ref name=Hastings/>{{Rp|៨៨}} ការផ្ទុះ[[សង្គ្រាកូរ៉េ|សង្គ្រាមថ្មីនៅកូរ៉េ]]ក្នុងខែមិថុនាគឺជាសញ្ញាបញ្ជាក់ទៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនថាសង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនគឺជាឧទាហរណ៍មួយបន្ថែមទៀតនៃការវាតទីនិយមនៃលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត ដែលមានសហភាពសូវៀតនាំមុខ។ ទីប្រឹក្សាយោធាមកពីចិនបានចាប់ផ្តើមចុះមកជួយពួកវៀតមិញនៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥០។<ref name="Ang">{{Cite book |last=Ang |first=Cheng Guan |title=The Vietnam War from the Other Side |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=978-0-7007-1615-9}}</ref>{{Rp|១៤}} គ្រឿងសព្វាវុធ ជំនាញបច្ចេកទេស និងកម្មករពលករចិនបានផ្លាស់ប្តូរវៀតមិញពីកម្លាំងទ័ពព្រៃទៅជាកម្លាំងទ័ពនិយ័តមួយ។<ref name=Hastings/>{{Rp|២៦}}<ref name="HistoryPlace">{{Cite web |title=The History Place – Vietnam War 1945–1960 |url=http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |access-date=12 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230312070611/http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html|archive-date=March 12, 2023}}</ref> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥០ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើត[[ក្រុមប្រឹក្សាយោបល់ជំនួយយោធា]] (ក.យ.ជ.យ​​.) ដើម្បីសម្រួលដល់រដ្ឋបាលបារាំង ទាក់ទិននឹងយោបល់យុទ្ធសាស្ត្រ និងការបណ្តុះបណ្តាលទាហានវៀតណាម។.<ref name="Herring">{{Cite book |last=Herring |first=George C. |author-link= George C. Herring |title=America's Longest War: The United States and Vietnam, 1950–1975 (4th ed.) |date=2001 |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-07-253618-8}}</ref>{{Rp|១៨}} មកត្រឹមឆ្នាំ១៩៥៤ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចំណាយទឹកប្រាក់ប្រមាណ ១ ពាន់លានដុល្លារដើម្បីគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់បារាំង ដោយទទួលបន្ទុក ៨០% នៃការចំណាយសរុបនៅលើសង្គ្រាម។<ref name=Hastings/>{{Rp|៣៥}} ====សមរភូមិដៀនបៀនហ្វូ==== {{Main|សមរភូមិដៀនបៀនហ្វូ}} នៅឆ្នាំ១៩៥៤ បារាំងបានព្យាយាមកាត់ផ្ដាច់ខ្សែផ្គត់ផ្គង់របស់វៀតមិញនៅក្រុង[[ដៀនបៀនហ្វូ]]ក្បែរព្រំដែនប្រទេសឡាវ។ កងកម្លាំងវៀតមិញ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក[[វ៉ក ង្វៀនសាប]]បានឡោមព័ទ្ធកងទ័ពបារាំង ហើយបានចល័តកាំភ្លើងធំធុនធ្ងន់និងកងកាំភ្លើងធំប្រឆាំងយន្តហោះបន្ថែម ដើម្បីបាញ់ផ្លោងលើទីតាំងបារាំង។ ជាបន្ទាប់ កងកម្លាំងវៀតមិញក៏បានបើកការវាយប្រហារ​ម្តងហើយម្តងទៀតរហូតដល់ដាច់ប្រព័ន្ធភស្តុភារ​ផ្គត់ផ្គង់​បារាំង និងធ្វើឱ្យ​បារាំងចុះខ្សោយជាខ្លាំង​។{{Sfn|Hastings|2018|p=49-87}} ក្នុងកំឡុងសមរភូមិដៀនបៀនហ្វូនៃឆ្នាំ១៩៥៤ នាវាដឹកយន្តហោះរបស់អាមេរិកបានចូលមកដល់[[ឈូងសមុទ្រតុងកឹង]] រួចក៏បានបង្ហោះយន្តហោះឈ្លបយកការណ៍។ ដំណាលគ្នានោះដែរ បារាំងនិងអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមពិភាក្សាគ្នាអំពីលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អាវុធយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ ប៉ុន្តែគេនៅមិនទាន់ច្បាស់ថាតើកិច្ចពិភាក្សានោះត្រូវបានមន្ត្រីបារាំង-អាមេរិកពិចារណាម៉ត់ចត់ប៉ុណ្ណា និងផ្ដើមដោយអ្នកណាប្រាកដ។<ref name="Maclear">{{Cite book |last=Maclear |first=Michael |url=https://archive.org/details/tenthousanddaywa00mich/page/57 |title=The Ten Thousand Day War: Vietnam 1945–1975 |date=1981 |publisher=Thames |isbn=978-0-312-79094-3 |page=[https://archive.org/details/tenthousanddaywa00mich/page/57 57]}}</ref><ref name="Hastings" />{{Rp|៧៥}} តាមរយៈអនុប្រធានាធិបតីអាមេរិកនាពេលនោះគឺលោក[[រីឆាដ និចសុន]]បានឱ្យដឹងថា ផែនការប្រើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនោះត្រូវបាននាយអគ្គសេនាធិការរួមអាមេរិកគូសវាសឡើងដើម្បីគាំទ្រជួយបារាំង។<ref name="Maclear" /> ប្រធានាធិបតី លោក[[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]]បានបញ្ជាក់ថា អាមេរិកនឹងចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមលុះត្រាតែមានការគាំទ្រពីអង់គ្លេស ប៉ុន្តែត្រូវទីក្រុងឡុងដ៍បានបដិសេដ។<ref name="Tucker" />{{Rp|៧៦}} នៅទីបំផុត លោកអាយសិនហោវើក៏បានសម្រេចចិត្តមិននាំអាមេរិកបញ្ច្រៀតចូលក្នុងសង្គ្រាម<ref name="Hastings" />{{Rp|៧៥–៧៦}} ខណៈចារកម្មអាមេរិកបានកើតការសង្ស័យចំពោះឱកាសជោគជ័យរបស់បារាំង។<ref name="Gravel">{{Cite book |title=The Pentagon Papers (Gravel Edition), Volume 1 |pages=391–404}}</ref> នៅខែឧសភា កងកម្លាំងបារាំងនៅដៀនបៀហ្វូបានប្រកាសសុំចុះចាញ់ ដោយជាសញ្ញាបង្ហាញនូវទីបញ្ចប់នៃអន្តរាគមន៍យោធាបារាំងនៅឥណ្ឌូចិន។ នៅឯ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ]] បារាំងបានចរចារព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ជាមួយពួកវៀតមិញ ហើយបានបញ្ជាក់ប្រគល់ឯករាជ្យភាពដល់កម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម ដោយប្រទេសវៀតណាមត្រូវពុះខណ្ឌចែកជាជើង-ត្បូងជាបណ្ដោះអាសន្ន។<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Goscha |first1=Christopher E. |title=Geneva Accords |encyclopedia=Historical Dictionary of the Indochina War (1945–1954): An International and Interdisciplinary Approach |pages= |date=2011 |publisher=NIAS Press |isbn=9788776940638 |url=https://indochine.uqam.ca/en/component/content/article/1/528-geneva-accords.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Geneva Accords {{!}} history of Indochina {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Geneva-Accords |access-date=12 March 2026 |website=www.britannica.com |archive-date=28 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028002543/https://www.britannica.com/event/Geneva-Accords |url-status=live }}</ref> ==សម័យអន្តរកាល== [[File:Gen-commons.jpg|thumb|right|[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវ]]ឆ្នាំ១៩៥៤]] វៀតណាមត្រូវ[[ការបែងចែកវៀតណាម|បានបែងចែកជាបណ្ដោះអាសន្ន]]នៅ[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]] និងនៅក្រោមលក្ខន្តិកៈនៃកិច្ចព្រមព្រៀងហ្សឺណែវ ពួកអសេនិកជនត្រូវផ្ដល់ឱកាសដើម្បីបម្លាស់ទីដោយសេរីរវាងរដ្ឋបណ្ដោះអាសន្នទាំងពីរក្នុងរយៈកាលបីរយថ្ងៃ។ លោកហូ​ ជីមិញប៉ងចង់បន្តសង្គ្រាមនៅភាគខាងត្បូងវៀតណាម ប៉ុន្តែត្រូវបានសម្ព័ន្ធមិត្តចិនហាមឃាត់ ដោយបានណែនាំថា រូបលោកអាចយកឈ្នះបានតាមរយៈមធ្យោបាយបោះឆ្នោត។<ref>{{Cite news |date=1 January 2001 |title=China Contributed Substantially to Vietnam War Victory, Claims Scholar |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/article/china-contributed-substantially-to-vietnam-war-victory-claims-scholar |access-date=12 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502013703/https://www.wilsoncenter.org/article/china-contributed-substantially-to-vietnam-war-victory-claims-scholar|archive-date=May 2, 2023}}</ref><ref name=Hastings/>{{Rp|៨៧–៨៨}}​ ការបោះឆ្នោតទូទាំងប្រទេសគឺនឹងត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិមួយ។<ref name=Hastings/>{{Rp|៨៨–៩០}} យ៉ាងណា សហរដ្ឋអាមេរិបានចេញមុខជំទាស់នឹងការបោះឆ្នោតនោះផ្ទាល់នៅក្នុងសន្និសីទ ដោយទទួលបានការគាំទ្រតែពីតំណាងបាវ ដាយប៉ុណ្ណោះ។<ref name="Kinzer-2013">{{Cite book |last=Kinzer |first=Stephen |title=The Brothers: John Foster Dulles, Allen Dulles, and Their Secret World War |date=2013 |publisher=Macmillan |isbn=978-1-4299-5352-8 |pages=[{{GBurl|id=LVb4-1l1gF4C|q=lansdale.+attache|p=194}} 195–196]}}</ref> ក្នុងរយៈពេល ៣០០ ថ្ងៃនោះ ប្រជាជនអ្នកស្រុកវៀតណាមខាងជើងប្រមាណមួយលាននាក់បាននាំគ្នារត់គេចទៅវៀតណាមខាងត្បូង ដោយខ្លាចត្រូវធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដោយរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្ត<ref name=Hastings/>{{Rp|៩៦}}<ref>{{Cite web |last=Prados |first=John |date=January–February 2005 |title=The Numbers Game: How Many Vietnamese Fled South In 1954? |url=http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060527190340/http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |archive-date=27 May 2006 |access-date=12 March 2026 |publisher=The VVA Veteran |archivedate=27 ឧសភា 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060527190340/http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |url-status=dead }}</ref> ដោយក្នុងចំណោមអ្នករត់នោះរួមមាន អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិក ៥០០,០០០ នាក់ ពុទ្ធសាសនិក ២០០,០០០ នាក់ និងសហគមន៍ជនជាតិភាគតិចរាប់ពាន់នាក់ទៀត។{{sfn|Goscha|2016|pages=280}} ចលនាផ្លាស់ទីនេះត្រូវបានសម្របសម្រួលគាំទ្រដោយកម្មវិធីប្ដូរទីលំនៅរបស់អាមេរិកប្រមាណ ៩៣ លានដុល្លារ ដោយមានកងនាវាបារាំង និងអាមេរិកជួយចម្លងជនភៀសខ្លួនទាំងនោះ។<ref>{{Cite book |last=Murti |first=B.S.N. |url=https://archive.org/details/vietnamdivided0000unse |title=Vietnam Divided |date=1964 |publisher=Asian Publishing House |url-access=registration}}</ref> ក្រុមជនភៀសខ្លួននេះក៏ជាកម្លាំងចលករពង្រឹងរបប[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]ឱ្យកាន់តែស្អប់ខ្ពើមពួកកុម្មុយនីស្តខាងជើងបន្ថែមដែរ។{{sfn|Karnow|1997|p=238}} យុទ្ធជនវៀតមិញជាង ១០០,០០០ នាក់បានទៅភាគខាងជើងដើម្បីបង្កើតជា ''បុនក្រុមការ'' ដោយរំពឹងថានឹងត្រឡប់ទៅភាគខាងត្បូងវិញក្នុងរយៈកាលក្រោមពីរឆ្នាំ។<ref name=Kolko/>{{Rp|៩៨}} ពួកវៀតមិញនេះដែរបានបន្សល់ទុក[[ពួកបដិវត្តន៍អាជីព|កម្មាភិបាល]]ប្រហែលពី ៥,០០០ ទៅ ១០,០០០ នាក់នៅភាគខាងត្បូងត្រៀមបង្កកុបកម្ម។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៤}} ពួកទាហានបារាំងចុងក្រោយបានចាកចេញពីវៀតណាមនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៦<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៤}} ខណៈចិនវិញបានបង្ហើយការដកទ័ពរបស់ខ្លួនពីវៀតណាមខាងជើងនៅក្បែរៗពេលដូចគ្នានេះដែរ។<ref name=Ang/>{{Rp|១៤}} [[File:903aafd6079a3ed1 landing.jpg|thumb|upright=.7|ក្រុមអ្នកបដិវត្តន៍ប្រឆាំងបាវ ដាយនៃរបប[[រដ្ឋវៀតណាម]] ជួបប្រជុំគ្នានៅសាលាក្រុងសៃហ្គន, ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៥។]] នៅរវាងឆ្នាំ១៩៥៣ និងឆ្នាំ១៩៥៦ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតកំណែទម្រង់កសិកម្មផ្សេងៗ រួមមាន ''ការកាត់បន្ថយថ្លៃជួល'' និង ''កំណែទម្រង់ដីធ្លី''។ ក្នុងកំឡុងកំណែទម្រង់ដីធ្លី ប្រភពចេញពីសក្សីវៀតណាមខាងជើងបានឱ្យដឹងថាមានមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកភូមិ ១៦០ នាក់ត្រូវបានគេចាប់ប្រហារជីវិត ឬសរុបប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់។ យុទ្ធនាការសម្លាប់រង្គាលនេះភាគច្រើនបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ដីសណ្ដទន្លេក្រហម ដោយដូច្នេះ ចំនួនអ្នកស្លាប់ដែលវិជ្ជាករទូទៅច្រើនទទួលស្គាល់គឺ ៥០,០០០ នាក់។<ref name="Turner">{{Cite book |last=Turner |first=Robert F. |title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development |date=1975 |publisher=Hoover Institution Press |isbn=978-0-8179-6431-3}}</ref>{{Rp|១៤៣}}<ref>{{Cite journal |last=Gittinger |first=J. Price |date=1959 |title=Communist Land Policy in North Viet Nam |journal=Far Eastern Survey |volume=28 |issue=8 |pages=113–126 |doi=10.2307/3024603 |jstor=3024603}}</ref><ref name="Courtois">{{Cite book |last1=Courtois |first1=Stephane |title=The Black Book of Communism |title-link=The Black Book of Communism |last2=Werth |first2=Nicolas |last3=Panne |first3=Jean-Louis |last4=Paczkowski |first4=Andrzej |last5=Bartosek |first5=Karel |last6=Margolin |first6=Jean-Louis |date=1997 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-07608-2 |display-authors=1}}</ref>{{Rp|៥៦៩}}<ref>{{Cite book |last=Dommen |first=Arthur J. |title=The Indochinese Experience of the French and the Americans |date=2001 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-33854-9 |page=340}}</ref> ឯកសារពីបណ្ណសារវៀតណាមនិងហុងគ្រីវិញបានរាប់ចំនួនអ្នកស្លាប់តិចជាងនេះ ពោលគឺលើសពី ១៤,០០០ នាក់បន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{Cite web |last=Vu |first=Tuong |date=25 May 2007 |title=Newly released documents on the land reform |url=http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html |archive-date=20 April 2011 |access-date=13 March 2026 |website=Vietnam Studies Group |archivedate=20 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Szalontai |first=Balazs |date=November 2005 |title=Political and Economic Crisis in North Vietnam, 1955–56 |journal=Cold War History |volume=5 |issue=4 |pages=395–426 |doi=10.1080/14682740500284630 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Vu |first=Tuong |title=Paths to Development in Asia: South Korea, Vietnam, China, and Indonesia |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-48901-0 |page=103 }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ថ្នាក់ដឹកនាំទីក្រុងហាណូយបានសារភាពពី "ភាពហួសហេតុ"ក្នុងការអនុវត្តកម្មវិធីនេះ និងបានប្រគល់ដីធ្លីឱ្យពួកម្ចាស់កម្មសិទ្ធិដើមវិញ។<ref name=Hastings/>{{Rp|៩៩–១០០}} នៅភាគខាងត្បូងវិញ [[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលមានបាវ-ដាយជាអធិរាជ និង[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនោះ មិនបានចុះហត្ថលេខាអ្វីនៅក្នុងសន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤ ឡើយ។ គណៈប្រតិភូវៀតណាមមិនមែនកុម្មុយនីស្តបានបដិសេធយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះការបែងចែកប្រទេសវៀតណាមជាពីរ ប៉ុន្តែត្រូវអសារបង់នៅពេលបារាំងបានទទួលស្គាល់សំណើរបស់ប្រតិភូវៀតមិញ[[ហ្វាម វ៉ាន់ដុង]]<ref name="PP">{{Cite book |title=The Pentagon Papers (Gravel Edition), Volume 3 |date=1971 |publisher=Beacon Press}}</ref>{{Rp|១៣៤}} ដែលបានស្នើសុំវិធីបង្រួបបង្រួមវៀតណាមតាមរយៈការបោះឆ្នោតក្រោមការត្រួតពិនិត្យនៃ "គណៈកម្មាការតំបន់"។<ref name=PP/>{{Rp|១១៩}} អាមេរិកបានប្រតិកម្មតបវិញជាមួយនឹង​ "ផែនការអាមេរិក" ដោយទទួលការគាំទ្រពីវៀតណាមខាងត្បូង និងសហរាជាណាចក្រ។<ref name=PP/>{{Rp|១៤០}} ផែនការអាមេរិកនោះបានចាត់ចែងធ្វើការបោះឆ្នោតបង្រួបបង្រួមដូចគ្នា តែត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតមើលពីអង្គការសហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែចុងក្រោយ វាត្រូវបានជំទាស់ដោយគណៈប្រតិភូសូវៀត។<ref name=PP/>{{Rp|១៤០}} សហរដ្ឋអាមេរិកបានលើកឡើងថា៖ "ដោយការគោរពលើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍នៃរដ្ឋវៀតណាម សហរដ្ឋអាមេរិកសុំនិយាយបញ្ជាក់ពីគោលជំហរប្រពៃណីរបស់ខ្លួនឡើងវិញ នោះគឺប្រជាជនគ្រប់រូបត្រូវទទួលបានសិទ្ធកំណត់អនាគតរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ ហើយសាមីខ្លួននឹងមិនចូលរួមក្នុងសំណើ ឬផែនការណាមួយដែលបិទរារាំងដំណើរការនោះឡើយ"។<ref name=PP/>{{Rp|៥៧០–៥៧១}} លោកប្រធានាធិបតីអាយសិនហោវើបានសរសេរនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ ថា៖ {{Blockquote|"ខ្ញុំមិនដែលបាននិយាយ ឬទាក់ទងគ្នាជាមួយមនុស្សដែលមានចំណេះដឹងក្នុងកិច្ចការឥណ្ឌូចិន ដែលគេមិនយល់ស្របថាការបោះឆ្នោតត្រូវធ្វើឡើងក្នុងរយៈកាលនៃជម្លោះសង្គ្រាមទេ ប្រហែលជាប៉ែតសិបភាគរយនៃប្រជាជនទាំងអស់នឹងបោះឆ្នោតឱ្យហូ ជីមិញកុម្មុយនីស្តជាមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនជាជាងអគ្គរដ្ឋបាវ ដាយ។ ពិតមែនទៅ កង្វះពួកមេដឹកនាំ ហើយការដឹកនាំខាងបាវ ដាយគឺជាកត្តាមួយដែលក្នុងអារម្មណ៍ជាទូទៅចំណោមជនវៀតណាមដែលថាពួកគេគ្មានអ្វីត្រូវប្រយុទ្ធដើម្បីបាវ ដាយឡើយ។"{{Sfn|Eisenhower|1963|p=[https://archive.org/details/mandateforchange00eise/page/372 372]}}}} ផ្អែកតាមរយៈ ''ឯកសារបញ្ចកោណ'' បានចាត់ទុកឌៀមជាបេក្ខជនដែលមានប្រជាប្រិយភាពឆ្ងាយជាងបាវ ដាយទាក់ទិននឹងរឿងប្រឆាំងនឹងលោកហូ ដោយសរសេរថា៖ "ប្រាកដណាស់នៅឆ្នាំ១៩៥៦ ចំនួនសមាមាត្រប្រជាជនដែលអាចបោះឆ្នោតឱ្យលោកហូ (ប្រៀបនឹងឌៀម) នៅក្នុងការការបោះឆ្នោតសេរីគឺមិនតិចជាងប៉ែតសិបភាគរយឡើយ"។<ref>{{cite web |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |title=Evolution of the War. Origins of the Insurgency |page=6 |date=January 15, 1969 |website=National Archives |access-date=13 March 2026 |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912155004/https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |url-status=live }}</ref> ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ូឡូញ និងកាណាដាដែលតំណាងឱ្យ[[គណៈកម្មាការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ]] (គ.ត.អ.) បានថ្លែងថា ការបោះឆ្នោតដែលយុត្តិធម៌ និងមិនលម្អៀងតែម្តងគឺមិនអាចទៅរួចទេ ដោយរាយការណ៍បន្ថែមថា ទាំងភាគីខាងជើងនិងខាងត្បូងមិនបានគោរពប្រកាន់ដល់យុទ្ធសន្តិភាពទេ។<ref>{{Harvnb|Woodruff|2005|p=6}} ចែងថា៖ "The elections were not held. South Vietnam, which had not signed the Geneva Accords, did not believe the Communists in North Vietnam would allow a fair election. In January 1957, the International Control Commission (ICC), comprising observers from India, Poland, and Canada, agreed with this perception, reporting that neither South nor North Vietnam had honored the armistice agreement. With the French gone, a return to the traditional power struggle between north and south had begun again.។"</ref> ចាប់ពីខែមេសា ដល់ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥៥ លោកដៀមបានប្រើអំណាចវាយប្រហារទៅលើក្រុមបក្សពួកដែលប្រឆាំងនឹងរូបលោកតាមរយៈការផ្ដើមប្រតិបត្តិការប្រឆាំងនឹងពួកគណៈសាសនាដូចជា [[កាវដៃ]] និងគណៈនិកាយ[[ផ្វាហ៊ែវ]]របស់[[បាគុត]]។ យុទ្ធនាការរបស់ឌៀមក៏បានទៅប៉ះទង្គិចជាមួយនឹងក្រុមឧក្រិដ្ឋកម្ម[[ប៊ីញស្វៀន]]ផងដែរ ដែលត្រូវជាសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងពួកសមាជិកនៃនគរបាលសម្ងាត់កុម្មុយនីស្ត បំពាក់ដោយអាវុធយោធាខ្លះៗ។ [[សមរភូមិសៃហ្គន (១៩៥៥)|ការប្រយុទ្ធគ្នា]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅសៃហ្គនរវាងក្រុមមួយនេះជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលរបស់ឌៀម ហើយទីបំផុតក៏ត្រូវចាញ់ប្រៀបនឹងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលក្នុងខែមេសានៃឆ្នាំនោះ។ ខណៈដែលចំនួនអ្នកប្រឆាំងនឹងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ឃោរឃៅរបស់ឌៀមបានកំពុងកើនឡើង លោកក៏បានបង្វែរកំហុងចោទប្រកាន់លើពួកកុម្មុយនីស្តថាជាឬសគល់នៃបញ្ហា។<ref name=Tucker/> នៅក្នុង[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិមួយស្ដីអំពីអនាគតនៃរដ្ឋវៀតណាម]]ដែលធ្វើឡើងក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ លោកឌៀមបាន[[ការបន្លំការបោះឆ្នោត|លួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោត]]ដោយមានការជួយទំនុកបម្រុងពីបងប្អូនរបស់លោកគឺ [[ង៉ូ ឌិញញូ]] ហើយជាលទ្ធផលបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៩៨.២ ភាគរយ ដោយក្នុងនោះរួមមាន ១៣៣% នៅក្នុងសៃហ្គន។ ថ្វីបើពួកទីប្រឹក្សាអាមេរិករបស់លោកបានផ្ដល់អនុសាសន៍ឱ្យមានការឈ្នះដោយសមហេតុសមផលត្រឹមចន្លោះពី "៦០ ទៅ ៧០ ភាគរយ" ក្ដី តែលោកឌៀមបានមើលឃើញប្រជាមតិនេះថាជាការសាកល្បងនូវអំណាច។{{sfn|Karnow|1997|p=224}} បីថ្ងៃក្រោយមក លោកក៏បានប្រកាសវៀតណាមខាងត្បូងជារដ្ឋឯករាជ្យមួយក្រោមឈ្មោះថា សាធារណរដ្ឋវៀតណាម (ស.វ.) ដែលមានខ្លួនលោកជាប្រធានាធិបតី។<ref name=Hastings/> ដូចគ្នានេះដែរ លោកហូ ជីមិញ និងបក្សពួកមន្ត្រីកុម្មុយនីស្តបានឈ្នះទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៩៩% នៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានធ្វើឡើងនៅវៀតណាមខាងជើង។<ref name=Turner/>{{Rp|១៩៣–១៩៤, ២០២–២០៣, ២១៥–២១៧}} [[ទ្រឹស្ដីដូមីណូ]] ដែលបានលើកឡើងថា បើប្រទេសមួយធ្លាក់ទៅក្រោមលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត នោះប្រទេសដទៃៗទៀតដែលនៅជុំវិញក៏ធ្លាក់ទៅតាមដូចគ្នា ត្រូវបានស្នើឡើងជាគោលនយោបាយដំបូងដោយរដ្ឋបាលអាយសិនហោវើ។<ref name=McNamara/>{{Rp|១៩}} លោក[[ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]] ដែលកាលនុះជាសមាជិក[[ព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិក|ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក]] បាននិយាយថ្លែងថា៖ "ប្រទេសភូមា ថៃ ឥណ្ឌា ជប៉ុន និងហ្វីលីពីន ហើយជាក់ស្ដែង ឡាវ និងកម្ពុជា សន្តិសុខរបស់ពួកគេទាំងអស់នឹងត្រូវរងការគំរាមកំហែង ប្រសិនបើរលកក្រហមនៃកុម្មុយនីស្តហូរចូលក្ដោបប្រទេសវៀតណាម"។<ref>{{Cite web |title=America's Stakes in Vietnam Speech to the American Friends of Vietnam, June 1956 |url=http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626125802/http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx |archive-date=26 June 2012 |access-date=26 June 2012 |publisher=JFK Library |archivedate=26 មិថុនា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120626125802/http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx }}</ref> ==សម័យឌៀម ឆ្នាំ១៩៥៤–១៩៦៣== === របបគ្រប់គ្រង === [[File:Ngo Dinh Diem at Washington - ARC 542189.jpg|thumb|លោកប្រធានាធិបតី[[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]] និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]] កំពុងទទួលស្វាគមន៍ប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូង លោក[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]នៅរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោន, ៨ ឧសភា ១៩៥៧]] ឌៀមគឺជាបុគ្គលម្នាក់ដែលមានការជឿស៊ប់លើសាសនារ៉ូម៉ាំងកាតូលិក ជាអ្នកប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តឥតងាករេ ជាតិនិយម និងអភិរក្សសង្គមមួយរូប។ ប្រវត្តិវិទូបានកត់សម្គាល់ថា៖ "លោកជាមនុស្សតំណាងឱ្យលទ្ធិជាតិនិយមដ៏តូចចង្អៀតនិងជ្រុលនិយម បូករួមជាមួយនឹងការនិយម[[អត្តាធិបតេយ្យ]] និង[[បក្ខពួកនិយម]]"។<ref name=McNamara/>{{Rp|២០០–២០១}} ប្រជាជនវៀតណាមដែលភាគច្រើនជា[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|ពុទ្ធសាសនិក]]បានកើតក្ដីបារម្ភចំពោះសកម្មភាពបូជាកិច្ចនៃប្រទេសជាតិដោយឌៀមទៅ[[ព្រះម៉ែម៉ារី]] (មាតាព្រះយេស៊ូ)។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥<ref>{{Cite web |date=2025-01-13 |title=Some Clarifications on Lịch sử Nam bộ kháng chiến {{!}} Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/some-clarifications-lich-su-nam-bo-khang-chien |access-date=2026-03-16 |website=www.wilsoncenter.org }}</ref> លោកឌៀមបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការ "បរិហារកុម្មុយនីស្ត" ពោលគឺការចាប់ខ្លួន ការធ្វើទារុណកម្ម និងការប្រហារជីវិតក្រុមអ្នកគាំទ្រលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត និងក្រុមប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ លោកបានប្រកាសអនុវត្តច្បាប់ប្រហារជីវិតចំពោះបុគ្គលណាដែលត្រូវបានចោតជាជនកុម្មុយនីស្ត។<ref name="WarBegan" /> រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងបានអះអាងថា គិតត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៧ ប្រជាជនវៀតណាមជាង ៦៥,០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ដាក់ពន្ធនាការ និង ២,១៤៨ នាក់ត្រូវបានប្រហារជីវិតដោយអាជ្ញាធរវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last=Turner |first=Robert F. |title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development |date=1975 |publisher=Hoover Institution Publications |isbn=978-0817964313 |pages=174–178}}</ref> ចូលមកដល់ឆ្នាំ១៩៥៩ អ្នកជាប់ពន្ធនាគារជាលទ្ធផលនៃយុទ្ធនាការនេះបានសល់ត្រឹម ៤០,០០០ នាក់។<ref name=Kolko/>{{Rp|៨៩}} នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ លោកឌៀមបានប្រកាសកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លី ដោយបានកំណត់ទំហំដីកសិកម្មស្រូវក្នុងមួយម្ចាស់ម្នាក់។ ដីកសិកម្មទំហំ ១.៨ លានហិចតា ត្រូវបានដាក់លក់ជូនអ្នកដែលគ្មានកម្មសិទ្ធិដីធ្លី។ មកត្រឹមឆ្នាំ១៩៦០ កំណែទម្រង់មួយនេះបានជាប់គាំង ដោយសារតែអ្នកគាំទ្រធំៗរបស់ឌៀមភាគច្រើនជាម្ចាស់ដីធ្លីធំៗដែរ ដោយពួកគេមិនសុខចិត្តបាត់បង់ដីរបស់គេ។<ref name="Collision">{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |url=https://archive.org/details/collisionofcultu00doyl |title=The Vietnam Experience, a Collision of Cultures |last2=Weiss |first2=Stephen |date=1984 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=978-0939526123 |url-access=registration}}</ref>{{Rp|១៤–១៦}} នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៧ លោកឌៀមធ្វើ[[ដំណើរទស្សនកិច្ចង៉ូ ឌិញឌៀមនៅសហរដ្ឋអាមេរិក|ដំណើរទស្សនកិច្ចរយៈពេលដប់ថ្ងៃ]]ទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកអាយសិនហោវើបានសន្យាផ្តល់ជំនួយគាំទ្រជាបន្តបន្ទាប់ដល់វៀតណាមខាងត្បូង ហើយថែមទាំងប្រារព្ធធ្វើពិធីដង្ហែរក្បួនសម្រាប់លោកដៀមកំឡុងទស្សនកិច្ចលោកទៀតផង។ ចំពោះរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]]វិញ គឺមិនសូវជាពេញចិត្តនឹងឌៀមប៉ុន្មានទេ ប៉ុន្តែលោកត្រូវបង្ខំចិត្តគាំទ្រព្រោះកាលនោះគឺគ្មាននរណាម្នាក់អាចមានប្រៀបដូចនឹងឌៀមឡើយ។{{sfn|Karnow|1997|p=230}} === កុបកម្មនៅភាគខាងត្បូង ឆ្នាំ១៩៥៤–៦០ === {{Main|វៀតកុង|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៥៩–១៩៦៣)}} នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤ និងឆ្នាំ១៩៥៧ រដ្ឋាភិបាលឌៀមបានទទួលជោគជ័យក្នុងការទប់ស្កាត់កោលាហលទ្រង់ទ្រាយធំដែលបានផ្ទុះឡើងនៅតាមទីជនបទ។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៧ ពួកឧទ្ទាមបានបើកយុទ្ធនាការលបធ្វើឃាតដ៏ធំមួយ ដោយសម្ដៅហៅថា "ការប្រល័យជនក្បត់ជាតិ"។<ref name="McNamera35">{{Cite book |last1=McNamera |first1=Robert S. |title=Argument Without End |last2=Blight |first2=James G. |last3=Brigham |first3=Robert K. |date=1999 |publisher=PublicAffairs |isbn=1-891620-22-3 |pages=35}}</ref> នៅដើមឆ្នាំ១៩៥៩ ឌៀម បានចាត់ទុកសកម្មភាពប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលដោយហិង្សាជាទោសប្រហារជីវិត តាយរយៈការអនុវត្តច្បាប់លេខ ១០/៥៩។ <ref>{{Cite web |title=Excerpts from Law 10/59, 6 May 1959 |url=http://vietnam.vassar.edu/doc6.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723163835/http://vietnam.vassar.edu/doc6.html |archive-date=23 July 2008 |access-date=20 មេសា 2013 |archivedate=23 កក្កដា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080723163835/http://vietnam.vassar.edu/doc6.html }}</ref> ប្រវត្តិវិទូលោក[[ដូក្លាស​ ផៃស៍]] បានប៉ាន់ប្រមាណថា ក្រុមពួកឧទ្ទាមបានចាប់ជំរិតមនុស្សប្រហែល ២,០០០ នាក់ និងព្រមទាំងធ្វើឃាតសម្លាប់មន្ត្រី មេភូមិ បុគ្គលិកមន្ទីរពេទ្យ និងគ្រូបង្រៀនប្រមាណ ១,៧០០ នាក់ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦០។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៦}}<ref name="WarBegan" /> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦០ [[ការិយាល័យកណ្ដាលសម្រាប់វៀតណាមខាងត្បូង]] (ក.ក.វ.ណ.ត.) ដែលត្រូវជាទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់វៀតណាមខាងជើងនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង បានបញ្ជាឱ្យមានសកម្មភាពបះបោរព្រមៗគ្នានៅវៀតណាមខាងត្បូង ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមួយភាគបីក៏ធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយក្រុមកុម្មុយនីស្ត។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៦–១០៧}} នៅក្នុងខែធ្នូ វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតក្រុម[[វៀតកុង]] (វ.ក.) ឡើង​ ដោយមានគោលដៅបង្រួបបង្រួមពួកក្រុមឧទ្ទាមទាំងអស់ដែលមាននិន្នាការប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងឱ្យស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់ខ្លួន។ វៀតកុងត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ[[ស្រុកមេមត់]]ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ក.ក.វ.ណ.ត.។<ref name=Ang/>{{Rp|៥៥–៥៨}} ==== ការចូលរួមរបស់វៀតណាមខាងជើង ==== {{See also|ការឈ្លានពានរបសវៀតណាមខាងជើងលើឡាវ|ផ្លូវលំហូជីមិញ}} នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៦ មេដឹកនាំកុម្មុយនីស្តភាគខាងត្បូង លោក[[ឡេ ស៊ួន]]បានបង្ហាញផែនការមួយដើម្បីស្ដារការបះបោរក្រោមឈ្មោះថា "មាគ៌ាទៅភាគខាងត្បូង" ទៅកាន់ការិយាល័យនយោបាយនៅទីក្រុងហាណូយ។ ដោយសារតែប្រទេសចិននិងសូវៀតនាពេលនោះបានប្រឆាំងនឹងការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងវៀតណាមទាំងពីរភាគ ដូច្នេះផែនការរបស់លោកក៏ត្រូវបានរំសាយចោល។<ref name=Ang/>{{Rp|៥៨}} ទោះជាយ៉ាងណា នៅខែធ្នូនៃឆ្នាំដដែរនោះ ថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងក៏បានសម្រេចអនុម័តវិធានការស្ដារការបះបោរសាកល្បង។{{Sfn|Olson|Roberts |2008|p=67}} នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៨ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានត្រួតត្រាមជ្ឈមណ្ឌលដឹកជញ្ជូននៅ[[ស្រុកសេពុញ]]ភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ ក្បែរតំបន់គ្មានយោធារវាងវៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូង។<ref name="Prados-1999">{{Cite book |last=Prados |first=John |title=The Blood Road: The Ho Chi Minh Trail and the Vietnam War |date=1999 |publisher=Wiley |isbn=9780471254652}}</ref>{{Rp|២៤}} បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើងបានអនុម័ត "សង្គ្រាមប្រជាជន" លើវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩<ref name=Hastings/>{{Rp|១១៩–១២០}} ហើយក្នុងខែឧសភា [[ក្រុមលេខ៥៥៩]] ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]] ហើយបន្ទាប់មក ដំណើរសាងសង់ផ្លូវរយៈពេលប្រាំមួយខែឆ្លងកាត់ព្រៃភ្នំប្រទេសឡាវក៏បានដំណើរការ។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង និងកងកម្លាំង[[ប៉ៈថេតឡាវ]]បានឈ្លានពានប្រទេសឡាវ ដោយប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹង[[កងទ័ពភូមិន្ទឡាវ]]តាមបណ្តោយតំបន់ព្រំដែន។<ref name="Morrocco-1985">{{Cite book |last=Morrocco |first=John |title=Rain of Fire: Air War, 1969–1973 |date=1985 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=9780939526147 |series=Volume 14 of Vietnam Experience}}</ref>{{Rp|២៦}} ក្រោយពីធ្វើខ្សែផ្លូវរួច កម្លាំងវៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ៥០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនចូលវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃប្រតិបត្តិការសង្គ្រាមប្រជាជនរបស់ខ្លួន។{{Sfn|Military History Institute of Vietnam|2002|p=xi}} ការដឹកជញ្ជូនគ្រឿងសព្វាអាវុធឆ្លងកាត់ផ្លូវនេះលើកដំបូងត្រូវបានបញ្ចប់នៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៥៩។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦០ វៀតណាមខាងជើងបានចាត់អនុវត្តកម្មវិធីកំណែនទាហានសម្រាប់កងទ័ព។<ref>{{Cite book |last=Prados |first=John |title=Rolling Thunder in a Gentle Land |date=2006 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-84603-020-8 |editor-last=Wiest |editor-first=Andrew |location=Oxford |pages=74–95 |chapter=The Road South: The Ho Chi Minh Trail |chapter-url=https://archive.org/details/rollingthunderin00wies}}</ref> ទាហានកុម្មុយនីស្តប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានលបចូលវៀតណាមខាងត្បូងរវាងឆ្នាំ១៩៦១ និងឆ្នាំ១៩៦៣។<ref name=Ang/>{{Rp|៧៦}} ==អាណត្តិខេនណឹឌី, ឆ្នាំ១៩៦១–៦៣== {{Main|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៥៩–១៩៦៣)|កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច}} [[File:The President's News Conference, 23 March 1961.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីកំពុងពន្យល់បកស្រាយពីស្ថានភាពនៅឥណ្ឌូចិនក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន, ២៣ មីនា ១៩៦១]] បន្ទាប់ពីយកឈ្នះរ៉ូណាល់ និចសុននៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៦០|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីឆ្នាំ១៩៦០]] ចន ផ្វ. ខេនណឹឌីបានប្ដេជ្ញាបន្តគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តដែលបន្សល់ពីរដ្ឋបាលទ្រូមែន និងអាយសិនហោវើ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ បន្ទាប់ពីអាមេរិកបានរងបរាជ័យធំៗជាប់ៗគ្នា (ដូចជា [[ការឈ្លានពានឆកសមុទ្រជ្រូក]] និង[[វិបត្តិមីស៊ីលគុយបា]]) ខេនណឹឌីបានចាប់ផ្ដើមពង្រឹងគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តរបស់អាមេរិក ដោយធ្វើយ៉ាងណានឹងបិទខ្ទប់ក្រុមកុម្មុយនីស្តវៀតណាមកុំឱ្យទទួលជោគជ័យបាន។<ref>{{cite journal |last1=Bostdorff |first1=Denise M. |last2=Goldzwig |first2=Steven R. |title=Idealism and Pragmatism in American Foreign Policy Rhetoric: The Case of John F. Kennedy and Vietnam |journal=Presidential Studies Quarterly |date=1994 |volume=24 |issue=3 |pages=515–530 |id=215692085 |jstor=27551281 }}</ref> គោលនយោបាយខេនណឹឌីផងដែរបានកំណត់មិនបញ្ជូនទាហានអាមេរិកមកច្បាំងលើទឹកដីវៀតណាមឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ លោកចង់ឃើញរដ្ឋាភិបាលឌៀមប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងវៀតណាមកុម្មុយនីស្តដោយខ្លួនឯងជាមួយនឹងជំនួយសព្វាវុធនិងបច្ចេកទេសពីអាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Vietnam Task Force |url=http://media.nara.gov/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-B-4.pdf |title=Report of the Office of the Secretary of Defense Vietnam Task Force |date=1969 |publisher=Office of the Secretary of Defense |location=Washington, DC |pages=1–2 |chapter=IV. B. Evolution of the War 4. Phased Withdrawal of U.S. Forces in Vietnam, 1962–64 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504231323/http://media.nara.gov/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-B-4.pdf |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> តែយ៉ាងណា កម្រិតគុណភាពក្នុងជួរកងទ័ពទាហានវៀតណាមខាងត្បូងគឺនៅខ្វះខាតច្រើន គួបផ្សំជាមួយនឹងអំពើពុករលួយនិងបក្សពួកនិយមពីលើបន្ថែម។ ការគាំទ្ររបស់ទីក្រុងហាណូយចំពោះវៀតមិញបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងការកំណត់ជំនោរនៃសង្គ្រាមនេះពិតមែន ប៉ុន្តែភាពផុយស្រួយរបស់រដ្ឋាភិបាលនិងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងក៏ជាកត្តាសំខាន់មួយផងដែរ។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៦៩}} [[File:President meets with Secretary of Defense. President Kennedy, Secretary McNamara. White House, Cabinet Room - NARA - 194244.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីកំពុងពិភាក្សាជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអាមេរិក លោក[[រ៉ូបឺត​ មាំខណឺមែរ៉ា]] ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦២]] ទីប្រឹក្សា​លោកខេនណឹឌីចំនួនពីររូបគឺលោក[[ម៉ាក់ស្វែល ថេល័រ]] និង[[វ៉លត៍ រ៉ូស្តូវ]]បានណែនាំខេនណឹឌីឱ្យបញ្ជូនកងទ័ពអាមេរិកទៅកាន់វៀតណាមខាងត្បូង ដោយក្លែងពួកគេជាកម្មករជួយសង្គ្រោះក្នុងគ្រោះទឹកជំនន់ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ខេនណឹឌីបានបដិសេដនឹងគំនិតពួកគេ ហើយបែរមកផ្ដោតលើការបញ្ជូនជំនួយផ្គត់ផ្គង់យោធាវិញ។<ref>{{Cite news |last=Stavins |first=Ralph L. |date=22 July 1971 |title=A Special Supplement: Kennedy's Private War |work=The New York Review of Books |url=http://www.nybooks.com/articles/1971/07/22/a-special-supplement-kennedys-private-war/ |access-date=19 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230406045200/https://www.nybooks.com/articles/1971/07/22/a-special-supplement-kennedys-private-war/|archive-date=April 6, 2023}}</ref> នៅក្នុងអាណត្តិអាយសិនហោវើ អាមេរិកបានបញ្ជូនទីប្រឹក្សាយោធា ៩០០ នាក់មកវៀតណាម រួចមកដល់ឆ្នាំ១៩៦១ ក្រោមប្រធានាធិបតីខេនណឹឌី ទីប្រឹក្សាអាមេរិកនៅវៀតណាមបានកើនហក់ឡើងមក ១៩,០០០ នាក់។<ref name=Hastings/>{{Rp|១៣១}} [[កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច]]ត្រូវបានផ្តួចផ្តើមឡើងនៅចុងឆ្នាំ១៩៦១ រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងដោយផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅប្រជាពលរដ្ឋតាមទីជនបទទៅកាន់ទីទួលដែលមានសុវត្ថិភាពពីពួកវៀតកុង។ ក៏ប៉ុន្តែគិតមកត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ វឌ្ឍនភាពកម្មវិធីមួយនេះក៏បានថយចុះ ហើយទីបំផុតក៏បានបិទបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤។<ref name=Tucker/>{{Rp|១០៧០}} រំលងមកខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦២ ប្រទេសចំនួន ១៤ រួមមានប្រទេសចិន វៀតណាមខាងត្បូង សហភាពសូវៀត វៀតណាមខាងជើង និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិស្តីពីអព្យាក្រឹតភាពឡាវ]]។ ===រដ្ឋប្រហារ និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម=== {{Main|ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មង៉ូ​ ឌិញឌៀម}} {{See also|សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣}} នៅលើសមរភូមិវិញ យោធាវៀតណាមខាងត្បូងបានបរាជ័យយ៉ាងអាម៉ាស់ ពិសេសនៅក្នុង[[សមរភូមិអាប់ប៉ាក]] ថ្វីបើខ្លួនមានកម្លាំងច្រើនជាងនិងអាវុធទំនើបជាងវៀតកុងក្ដី។<ref name="Sheehan">{{Cite book |last=Sheehan |first=Neil |title=A Bright Shining Lie – John Paul Vann and the American War in Vietnam |date=1989 |publisher=Vintage |isbn=978-0-679-72414-8|url=https://archive.org/details/brightshininglie0000shee_r0g3}}</ref>{{Rp|២០១–២០៦}} មន្ត្រីអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមសង្ស័យនិងមន្ទិលចំពោះសមត្ថភាពថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង​ ពិសេសគឺលោកប្រធានាធិបតីឌៀមនោះឯង។ ឌៀមខ្លួនលោកផ្ទាល់ ក្រោយពីប្រឈមនឹងរដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងផ្ដួលអំណាចលោកនៅ[[រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦០|ឆ្នាំ១៩៦០]] និង[[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅវិមានឯករាជ្យវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦២|ឆ្នាំ១៩៦២]] លោកក៏ចាប់ផ្ដើមកើតក្ដីសង្ស័យនឹងមនុស្សជុំវិញខ្លួន ដោយដូច្នេះ លោកច្រើនតែផ្ដោតលើការការពារអំណាចតាមរយៈការតម្លើងតំណែងរបស់មនុស្សជំនិតរបស់លោកជាជាងការធ្វើសង្គ្រាមនឹងពួកកុម្មុយនីស្ត។ ប្អូនប្រុសប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីគឺលោក[[រ៉ូបឹត ផ្វ. ខេនណឹឌី]]បានកត់សម្គាល់ថា "ឌៀមគឺមិនព្រមចុះចេញរំលែកអំណាចឡើយ។ គាត់ជាបុគ្គលម្នាក់ដែលពិបាកនិយាយជាមួយណាស់..."។<ref>Live interview by John Bartlow Martin. ''Was Kennedy Planning to Pull out of Vietnam?'' New York City. John F. Kennedy Library, 1964, Tape V, Reel 1.</ref> នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៣ ពុទ្ធសាសនិកវៀតណាមខាងត្បូងនៅទីក្រុង[[ហ្វេ]]បានចេញធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងបម្រាមរដ្ឋាភិបាលដែលហាមឃាត់ការបង្ហោះ[[ទង់ព្រះពុទ្ធសាសនា]]នៅ[[បុណ្យវិសាខបូជា|ថ្ងៃបុណ្យវិសាខបូជា]]។ កងកម្លាំងសន្តិសុខក្រោមរបបឌៀមបានបើកការបាញ់ប្រហារដោយសម្លាប់បាតុករចំនួនប្រាំបួននាក់ បង្កបង្កើតជា[[វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា]]។ ចលនាប្រឆាំងរបបឌៀមក្នុងចំណោមពុទ្ធសាសនិកបានរីកធំឡើងៗ ហើយនៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៣ កងកម្លាំងពិសេសរបស់យោធាវៀតណាមក្រោមបញ្ជាការវរសេនីយ៍ឯក[[ឡេ ក្វាងទុង]]ដែលស្មោះស្ម័គ្រភក្ដីភាពចំពោះប្អូនប្រុសប្រធានាធិបតីឌៀមគឺង៉ូ ឌិញញូដែលនិយមកាន់សាសនាកាតូលិកនោះ បានចូលវាយបំផ្លាញវត្តអារាម បណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់រយនាក់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។<ref name="NPV 2018">{{Cite journal |last=Nguyen |first=Phi-Vân |title=A Secular State for a Religious Nation: The Republic of Vietnam and Religious Nationalism, 1946–1963 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-asian-studies/article/secular-state-for-a-religious-nation-the-republic-of-vietnam-and-religious-nationalism-19461963/6686A381A12183648E76430BC646BC85 |journal=The Journal of Asian Studies |date=2018 |volume=77 |issue=3 |pages=741–771 |doi=10.1017/S0021911818000505 }}</ref> [[File:Arvncapture.jpg|thumb|upright=.8|left|កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងកំពុងធ្វើការចាប់ខ្លួនទាហានវៀតកុង]] មន្ត្រីអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមពិភាក្សាអំពីការផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំនៅវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៦៣។ ខណៈក្រសួងការបរទេសអាមេរិកមាននិន្នាការគាំទ្រឱ្យមានរដ្ឋប្រហារ ប៉ុន្តែមន្ទីរបញ្ចកោណវិញចង់បន្តរក្សាឌៀមជាក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង។ ក្នុងចំណោមចំណុចប្តូររបបដែលបានស្នើឡើងនោះគឺ ការដកអំណាចប្អូនប្រុសរបស់ឌៀមឈ្មោះញូ ដែលកាលនុះកំពុងគ្រប់គ្រងនគរបាលសម្ងាត់និងកងកម្លាំងពិសេស ហើយត្រូវបានអាមេរិកមើលឃើញថាជាអ្នកនៅពីក្រោយការបង្ក្រាបគាបសង្កត់បាតុកម្មពុទ្ធសាសនិក និងជាបុគ្គលគ្រប់គ្រងគ្រួសារត្រកូលង៉ូ។ ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ សេអ៊ីអា របស់អាមេរិកបានទាក់ទងក្រុមឧត្តមសេនីយ៍ដែលមានគម្រោងប៉ុនប៉ងដកអំណាចរបស់ឌៀម ហើយបានប្រាប់ពួកគេថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងមិនប្រឆាំង ហើយក៏មិនដាក់ទោសពួកគេតាមការកាត់ផ្តាច់ជំនួយដែរ ប្រសិនបើពួកគេអនុវត្តតាមផែនការនោះ។ ទីបំផុត ឌៀមក៏ត្រូវបានគេផ្តួលរំលំ និងត្រូវប្រហារជីវិតរួមជាមួយប្អូនប្រុសរបស់លោកនៅថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ លោកម៉ាក់ស្វែល ថេល័រនឹកឃើញថា បន្ទាប់ពីដំណឹងបានឆ្លងទៅដល់ខេនណឹឌី គាត់បាន "ប្រញាប់ប្រញាល់រត់ចេញពីបន្ទប់អមដោយទឹកមុខភ្ញាក់ផ្អើល និងចិត្តស្រងាក" ពោលគឺខេនណឹឌីមិនបានរំពឹងទុកជាមុនថាលោកឌៀមនឹងត្រូវបានគេសម្លាប់ដូចនេះសោះ។{{sfn|Karnow|1997|p=326}} ក្រោយពីរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ឌៀម វៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ទៅក្នុងភាពវឹកវរភ្លាមៗបង្កបង្កើតជាអស្ថេរភាពនយោបាយ ដោយរដ្ឋាភិបាលបង្កើតថ្មីៗត្រូវបានផ្ដួលរំលំម្តងហើយម្តងទៀតពីសំណាក់ក្រុមយោធា។ ដោយឃើញពីភាពចលាចលក្នុងរបបដឹកនាំនៅវៀតណាមខាងត្បូងបែបនេះ ទីក្រុងហាណូយក៏បានឆ្លៀតឱកាសបង្កើនការគាំទ្ររបស់ខ្លួនបន្ថែមចំពោះវៀតកុង និងបានចាត់ទុករបបនីមួយៗនៃវៀតណាមខាងត្បូងថាសុទ្ធតែជាអាយ៉ងរបស់អាមេរិក។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣២៨}} អាមេរិកវិញនៅតែស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការបញ្ជូនទ័ព ដោយមជ្ឈដ្ឋានថ្នាក់ដឹកនាំ និងស្ថាប័នផ្សេងៗបានខ្វែងគំនិតគ្នាទៅលើរបៀបអន្តរាគមន៍របស់អាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ។<ref>{{Cite web |date=April 2015 |title=Counterinsurgency in Vietnam: Lessons for Today |url=https://www.afsa.org/counterinsurgency-vietnam-lessons-today |website=The Foreign Service Journal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114858/https://afsa.org/counterinsurgency-vietnam-lessons-today|archive-date=April 7, 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pacification |url=http://www.vietnamgear.com/dictionary/pacification.aspx |website=Vietnam War Dictionary|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405065336/http://www.vietnamgear.com/dictionary.aspx?s=pacification|archive-date=April 5, 2023}}</ref><ref>{{Cite book |last=Blaufarb |first=Douglas S. |title=The Counterinsurgency Era: U.S. Doctrine and Performance, 1950 to the Present |date=1977 |publisher=Free Press |isbn=978-0-02-903700-3 |page=119}}</ref> [[បញ្ជាការជំនួយយោធា (វៀតណាម)|មេបញ្ជាការកងកម្លាំងអាមេរិកនៅវៀតណាមខាងត្បូង]]គឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ផោល ហារឃីនស៍]] បានទស្សន៍ទាយដោយមានទំនុកចិត្តថា វៀតណាមខាងត្បូងនឹងទទួលបានជ័យជម្នះនៅត្រឹមកំឡុងពិធីបុណ្យណូអែលនៃឆ្នាំ១៩៦៣<ref name=Herring/>{{Rp|១០៣}} ប៉ុន្តែទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ សេអ៊ីអា វិញបានសម្ដែងចេញនូវទុទិដ្ឋិនិយម ដោយព្រមានថា "វៀតកុងជាក់ស្ដែងកំពុងគ្រប់គ្រងលើតំបន់ទឹកដីជនបទភាគច្រើននៅវៀតណាមខាងត្បូង ហើយនាពេលថ្មីៗនេះបានកំពុងបង្កើនកិច្ចប្រឹងប្រែងយោធារបស់ពួកគេ"។<ref>{{Cite book |last=Schandler |first=Herbert Y. |url=https://archive.org/details/americainvietnam0000scha |title=America in Vietnam: The War That Couldn't Be Won |date=2009 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6697-2 |page=[https://archive.org/details/americainvietnam0000scha/page/36 36] |url-access=registration}}</ref> ==ឈូងសមុទ្រតុងកឹង និងអាណត្តិចនសុន ឆ្នាំ១៩៦៣–៦៩== {{Main|សង្គ្រាមកិច្ចរួមនៅវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣–១៩៦៩}} ប្រធានាធីបតីខេនណឹឌីត្រូវបានគេលបធ្វើឃាតនៅថ្ងៃទី២២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ លោកអនុប្រធានាធិបតី[[លីនដឹន ប. ចនសុន]]ដែលបានឡើងស្នងពីខេនណឹឌី ដើមឡើយរូបលោកមិនសូវជាជាប់ទាក់ទងនឹងគោលនយោបាយប្រឆាំងលទ្ធិកុម្មុយនីស្តប៉ុន្មានទេ<ref name="Karnow 1997 336_339">{{Harvnb|Karnow|1997|pp=336–339}}</ref> ប៉ុន្តែក្រោយពីក្លាយជាប្រធានាធិបតីនោះ លោកចនសុនក៏បានប្រឡូកចូលក្នុងគោលនយោបាយទាំងមូលនោះភ្លាមៗ។<ref>{{Harvnb|Karnow|1997|p=339}}.</ref> ===ហេតុការណ៍ឈូងសមុទ្រតុងកឹង=== {{Main|ហេតុការណ៍ឈូងសមុទ្រតុងកឹង}} [[File:Bombing in Vietnam.jpg|thumb|upright=.8|យន្តហោះអាមេរិកកំពុងទម្លាក់គ្រាប់បែកលើវៀតណាមខាងជើង]] នៅថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤ នាវាចម្បាំងឈ្មោះ ម៉ាដដុក របស់អាមេរិក ដែលកំពុងស៊ើបការណ៍សម្ងាត់តាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រវៀតណាមខាងជើង បានធ្វើការបាញ់ប្រហារលើ និងបំផ្លាញទូកដឹកគ្រាប់របស់វៀតណាម នៅក្នុងបរិវេណឈូងសមុទ្រតុងកឹង។<ref name=Kolko/>{{Rp|១២៤}} ហេតុការណ៍វាយប្រហារលើកទីពីរត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានកើតឡើងនៅរយៈពេលពីរថ្ងៃក្រោយមក ចំពោះនាវាចម្បាំងអាមេរិកពីរគ្រឿងឈ្មោះ ធើនណឺរ ជ័យ និងម៉ាដដុក ប៉ុន្តែការវាយប្រហារលើកទីពីរនេះមិនមានរបាយការណ៍បញ្ជាក់ជាក់លាក់ច្បាស់លាស់ដូចមុនទេ។{{sfn|Hastings|2018|pp=218–219}} របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ទីភ្ញាក់ងារសន្តិសុខជាតិ]]អាមេរិកនៅឆ្នាំ២០០៥ បានបង្ហាញថា គ្មានភស្តុងតាងណាបានបញ្ជាក់ពីការវាយប្រហារលើកងនាវាអាមេរិកនៅថ្ងៃទី៤ ខែសីហាឡើយ។<ref>{{cite journal |last1=Hanyok |first1=Robert J. |title=Skunks, Bogies, Silent Hounds, and the Flying Fish |journal=Cryptologic Quarterly|url=https://www.nsa.gov/portals/75/documents/news-features/declassified-documents/gulf-of-tonkin/articles/release-1/rel1_skunks_bogies.pdf|location=Fort Meade|publisher=[[ទីភ្ញាក់ងារសន្តិសុខជាតិ|National Security Agency]] |date=2001 |volume=19/20 |issue=4/1 |pages=1–55}}</ref> អ្វីដែលធ្វើឱ្យការវាយប្រហារលើកទីពីរនេះពិសេសនោះគឺវាបានបើកដៃឱ្យអាមេរិកវាយតបតវិញ និងបានជំរុញឱ្យសភាអនុម័ត[[សេចក្តីសម្រេចឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]នៅថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ពោលគឺការប្រកាសសង្គ្រាមលើវៀតណាមខាងជើង។<ref>{{Cite book |last=Moïse |first=Edwin E. |title=Tonkin Gulf and the Escalation of the Vietnam War |edition= revised |location=Annapolis |publisher=Naval Institute Press |year=2019 |isbn=978-1-68247-424-2 }}</ref>{{Rp|២២២–២៤៤}} ក្រោយការអនុម័តសេចក្ដីសម្រេចនោះ [[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិអាមេរិក]]បានណែនាំឱ្យរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកបង្កើនការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅវៀតណាមខាងជើង។ បន្ទាប់ពីវៀតកុងបាន[[ការវាយប្រហារលើជំរុំហូល្លូវ៉េយ៍|វាយប្រហារលើមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក]]ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៥<ref>{{Cite web |last=Simon |first=Dennis M. |date=August 2002 |title=The War in Vietnam, 1965–1968 |url=http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426064833/http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html |archive-date=26 April 2009 |access-date=23 March 2026 |archivedate=26 មេសា 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090426064833/http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html }}</ref> ចំពេលតែមួយនៃដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋនៅវៀតណាមខាងជើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីសូវៀត លោក[[អាឡិចស៊ី កូស៊ីហ្គីន]]។ អាមេរិកក៏បានឆក់យកឱកាសនេះជាលេសដើម្បីផ្តួចផ្តើមយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់ខ្លួនដោយបានអូសបន្លាយអស់រយៈពេលបីឆ្នាំ{{Sfn|Nalty|1998|pp=97, 261}} ក្នុងគោលដៅកាត់ផ្ដាច់ការគាំទ្រវៀតកុងពីវៀតណាមខាងជើង។<ref>{{Cite book |last=Tilford |first=Earl L. |url=https://media.defense.gov/2017/Apr/07/2001728434/-1/-1/0/B_0040_TILFORD_SETUP.PDF |title=Setup: What the Air Force did in Vietnam and Why |date=1991 |publisher=Air University Press |page=89|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230151/https://media.defense.gov/2017/Apr/07/2001728434/-1/-1/0/B_0040_TILFORD_SETUP.PDF|archive-date=April 4, 2023}}</ref> ===ការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅឡាវ=== {{Main|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ}} ការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយអាមេរិកគឺមិនបានកំណត់ចំពោះតែវៀតណាមខាងជើងឡើយ ពោលគឺយុទ្ធនាការតាមផ្លូវអាកាសនេះអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសទាំងអស់ដែលមានវត្តមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធវៀតកុង​ និងវៀតណាមខាងជើង ដូចជាប្រទេសឡាវ និងកម្ពុជាជាដើមដែលមាន[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]]រត់ឆ្លងកាត់។ ប្រទេសឡាវដែលប្រកាន់អព្យាក្រឹតភាពពីមុនបានក្លាយជាសមរភូមិនៃ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]បង្ហូរឈាមដ៏ព្រៃផ្សៃមួយទៀត ដោយក្រុមប៉ៈថេតឡាវដែលគាំទ្រដោយវៀតណាមខាងជើងបានងើបបះបោរប្រឆាំងនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|រាជរដ្ឋាភិបាលឡាវ]]នាពេលនោះដែលមានអាមេរិកជាសម្ព័ន្ធមិត្ត។ ការទម្លាក់គ្រាប់បែកតាមអាកាសប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងប៉ៈថេតឡាវនិងវៀតណាមខាងជើងគឺត្រូវធ្វើឡើងដើម្បីការពារការដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក និងដើម្បីកម្ទេចផ្លូវលំហូជីមិញនោះ។ ចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៦៤ និងឆ្នាំ១៩៧៣ សហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួនពីរលានតោនទៅលើប្រទេសឡាវ ស្រដៀងគ្នាទៅនឹងបរិមាណគ្រាប់បែកចំនួន ២.១ លានតោនដែលសាមីខ្លួនបានទម្លាក់នៅទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាស៊ីកាលពីកំឡុងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដោយនេះបានធ្វើឱ្យឡាវក្លាយជាប្រទេសដែលទទួលរងគ្រាប់ទម្លាក់ច្រើនជាងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref name="KiernanTaylor">{{Cite journal |last1=Kiernan |first1=Ben |author-link=Ben Kiernan |last2=Owen |first2=Taylor |date=26 April 2015 |title=Making More Enemies than We Kill? Calculating U.S. Bomb Tonnages Dropped on Laos and Cambodia, and Weighing Their Implications |url=http://apjjf.org/2015/13/16/Ben-Kiernan/4313.html |journal=The Asia-Pacific Journal |volume=13 |issue=17 |id=4313 |access-date=23 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326111723/https://apjjf.org/Ben-Kiernan/4313.html|archive-date=March 26, 2023}}</ref> តែយ៉ាងណា គោលដៅចម្បងដែលប៉ងកម្ទេចវៀតកុង និងវៀតណាមខាងជើងតាមរយៈការទម្លាក់គ្រាប់បែកនេះគឺមិនបានសម្រេចទេ។{{sfn|Hastings|2018|p=328}} ===ការវាយលុកក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤=== [[File:DongXoaiHuey-65a.JPG|thumb|កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង និងទីប្រឹក្សាយោធាអាមេរិកកំពុងត្រួតពិនិត្យឧទ្ធម្ភាគចក្រដែលត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ក្នុង[[សមរភូមិដុងស្វាយ]] ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៥]] នៅពេលអាមេរិកអនុម័តសេចក្តីសម្រេចតុងកឹង ទីក្រុងហាណូយភ្លាមៗបានរំពឹងទុកជាមុនអំពីវត្តមានឆាប់ៗនៃកងទ័ពអាមេរិក ហើយក៏បានបង្កើននិងពង្រឹងកងកម្លាំងរបស់ខ្លួន ក៏ដូចជាការបញ្ជូនទ័ពបន្ថែមទៅភាគខាងត្បូង។{{sfn|Hastings|2018|p=223}}<ref>{{Cite book |title=Vietnam War After Action Reports |publisher=BACM Research |page=[{{GBurl|id=Dch3m7u2K5YC|p=84}} 84] }}</ref> ប្រវត្តិវិទូបានកត់សម្គាល់ថា "ជួរកងទ័ពវៀតកុងបានកើនពីកម្លាំងប្រមាណត្រឹម ៥,០០០ នាក់នៅដើមឆ្នាំ១៩៥៩ ឡើងរហូតដល់ប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់នៅចុងឆ្នាំ១៩៦៤ ... ចន្លោះឆ្នាំ១៩៦១-៦៤ កម្លាំងវៀតកុងបានកើនឡើងបន្ថែមដល់ប្រមាណ ៨៥០,០០០ នាក់ជិតមួយលាននាក់"។{{Sfn|Demma|1989}} ចំណែកឯចំនួនកងទ័ពអាមេរិកនៅវិញគឺមានកម្រិតទាបជាងច្រើនឆ្ងាយណាស់ ពោលគឺមានប្រមាណ ២,០០០ នាក់នៅឆ្នាំ១៩៦១ ហើយកើនបានត្រឹមតែ ១៦,៥០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះនៅឆ្នាំ១៩៦៤។<ref name="Kahin">{{Cite book |last1=Kahin |first1=George |title=The United States in Vietnam: An analysis in depth of the history of America's involvement in Vietnam |last2=Lewis |first2=John W. |author-link2=John Wilson Lewis |date=1967 |publisher=Delta Books}}</ref> នៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤ វៀតកុងបានទទួលជ័យជម្នះដ៏ធំនៅក្នុង[[សមរភូមិបិញហ្សា]]<ref>{{Cite book |last=Moyar |first=Mark |title=Triumph Forsaken: The Vietnam War, 1954–1965 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86911-9 |page=[{{GBurl|id=phJrZ87RwuAC|p=339}} 339]}}</ref> ដោយពីមុនវៀតកុងធ្លាប់តែប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រទ័ពព្រៃវាយរួចដកថយ ប៉ុន្តែលើកនេះ វៀតកុងបានបំបាក់កម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងដ៏រឹងមាំដោយប្រើ[[សង្គ្រាមកិច្ចតាមអនុសញ្ញា]]។<ref name="McNeill">{{Cite book |last=McNeill |first=Ian |title=To Long Tan: The Australian Army and the Vietnam War 1950–1966 |date=1993 |publisher=Allen & Unwin |isbn=978-1-86373-282-6}}</ref>{{Rp|៥៨}} ជាបន្តបន្ទាប់ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវទទួលបរាជ័យម្តងទៀតនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៥ ក្នុង[[សមរភូមិដុងស្វាយ]]។<ref name=McNeill/>{{Rp|៩៤}} ===សង្គ្រាមដីគោកអាមេរិក=== {{See also|ពុទ្ធបះបោរ}} [[File:Vietcongsuspect.jpg|thumb|កងម៉ារីនអាមេរិកម្នាក់កំពុងចាប់ជនសង្ស័យជាវៀតកុងក្នុងកំឡុងប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងបោសសម្អាតនៅទីតាំងដែលមានចម្ងាយ ២៤ គីឡូម៉ែត្រពីភាគខាងលិច[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសដាណាង]] ឆ្នាំ១៩៦៥។]] នៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៥ កងម៉ារីនអាមេរិកចំនួន ៣,៥០០ នាក់បានចុះចតនៅជិតទីក្រុងដាណាងក្នុងប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង{{sfn|Hastings|2018|pp=246–247}} ដែលជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីការចាប់ផ្តើមនៃសង្គ្រាមដីគោកដោយអាមេរិក។ មតិសាធារណៈអាមេរិកវិញបានគាំទ្រយ៉ាងភ្លូកទឹកភ្លូកដីចំពោះការបញ្ជូនទ័ពមកវៀតណាមនេះ។<ref>{{Cite web |date=17 October 2002 |title=Generations Divide Over Military Action in Iraq |url=http://www.people-press.org/2002/10/17/generations-divide-over-military-action-in-iraq |publisher=Pew Research Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221121005317/https://www.pewresearch.org/politics/2002/10/17/generations-divide-over-military-action-in-iraq/|archive-date=21 November 2022}}</ref> ភារកិច្ចដំបូងរបស់កងម៉ារីននៅវៀតណាមគឺការពារមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសដាណាង។ មកដល់ខែធ្នូនៃឆ្នាំដដែរ ចំនួនទ័ពអាមេរិកបានហក់ឡើងដល់ ២០០,០០០ នាក់។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៤៩–៣៥១}} ដើម្បីឈ្នះសង្គ្រាមនេះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[វ៉ឹល្លៀម វ៉ិសស្មលែន្ត៍]]បានគូសបញ្ជាក់ពីផែនការបីចំណុច៖ *ដំណាក់កាលទី១៖ កងកម្លាំងអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តត្រូវប្ដេជ្ញាធ្វើយ៉ាងមិចឱ្យបង្វែរជោគវាសនាលើសមរភូមិមកឈ្នះលើសត្រូវវិញនៅត្រឹមចុងឆ្នាំ១៩៦៥។ *ដំណាក់កាលទី ២៖ កងកម្លាំងអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តត្រូវធ្វើសកម្មភាពវាយលុកទ្រង់ទ្រាយធំដើម្បីកម្ទេចកម្លាំងទ័ពព្រៃ និងរាល់កម្លាំងសត្រូវទាំងឡាយទៀត។ ដំណាក់កាលនេះនឹងបញ្ចប់ នៅពេលដែលកម្លាំងសត្រូវត្រូវបានកម្ទេចស្ទើរទាំងស្រុង និងដកថយចេញពីតំបន់មានប្រជាជនរស់នៅច្រើន។ *ដំណាក់កាលទី៣៖ ប្រសិនបើសត្រូវនៅបន្តតតាំងវិញ នោះដំណាក់កាលទី២ នឹងត្រូវបន្តរយៈពេល ១២–១៨ ខែបន្ទាប់ ដើម្បីបំផ្លាញកម្លាំងសត្រូវដែលនៅសេសសល់តាមតំបន់មូលដ្ឋានដាច់ស្រយាល។<ref>United States – Vietnam Relations, 1945–1967: A Study Prepared by the Department of Defense, vol. 5, pp. 8–9.</ref> ផែនការខាងលើត្រូវបានអនុម័តដោយចចសុន ដោយវាបានសម្គាល់ពីការចាកឆ្ងាយពីគោលនយោបាយមុនៗដែលអាមេរិកធ្លាប់គ្រាន់តែជាអ្នកផ្ដល់ជំនួយ ខណៈវ៉ិសស្មលែន្ត៍វិញបានព្យាករណ៍ទាយថាខ្លួននឹងទទួលបានជ័យជម្នះត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៧។<ref>United States – Vietnam Relations, 1945–1967: A Study Prepared by the Department of Defense, vol. 4, pp. 117–19. and vol. 5, pp. 8–12.</ref> ថ្វីបើអាមេរិកមកដល់ចំណុចនេះបានប្រកាន់យកគោលនយោបាយបែបប្រទូសប្រឆាំងវៀតកុងនៅវៀតណាមខាងត្បូងមែន ប៉ុន្តែចចសុនបានបដិសេដមិនវាយឆ្លងចូលដល់វៀតណាមខាងជើងឡើយ ដោយបារម្ភខ្លាចចិននិងសូវៀតចូលអន្តរាគមន៍ផ្ទាល់ដូចខ្លួនដែរ។<ref>{{cite book|last=Lind|first=Michael|title=Vietnam, The Necessary War: A Reinterpretation of America's Most Disastrous Military Conflict|publisher=Free Press|year=1999|isbn=0-684-84254-8|pages=83–89}}</ref> វត្តមានរបស់ទ័ពអាមេរិកបានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូងផ្លាស់ប្ដូរ និងបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្លាដល់សង្គម។ ទំនិញផលិតកម្មបរទេសជាច្រើនបាននាំចូលមកវៀតណាមខាងជើង។ ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបានលើកទឹកចិត្តសម្ព័ន្ធមិត្ត[[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាស៊ីអាគ្នេយ៍|ស៊ីតូ]]របស់ខ្លួនឱ្យចូលរួមចំណែកបញ្ជូនកងទ័ពមកជួយវៀតណាមខាងត្បូង ដោយក្នុងនោះមានប្រទេសអូស្ត្រាលី នូវែលសេឡង់ ថៃ និងហ្វីលីពីនបានទទួលយល់ព្រម។{{sfn|Karnow|1997|p=556}} តែយ៉ាងណា សម្ព័ន្ធមិត្តសំខាន់ៗមួយចំនួនទៀតដូចជា កាណាដា និងចក្រភពអង់គ្លេស បានបដិសេធសំណើសុំជំនួយទ័ពពីអាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Church |first=Peter |title=A Short History of South-East Asia |date=2006 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-82481-8 |page=193}}</ref> [[File:Vietnamese villagers suspected of being communists by the US Army - 1966.jpg|thumb|upright=.8|កសិករយួនដែលអាមេរិកចាប់ដោយសង្ស័យថាជាពួកវៀតកុង, ១៩៦៦]] សហរដ្ឋអាមេរិកនិងរួមទាំងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនបានបើកប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចយ៉ាងកំរោល។ នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៥ ទាហានអាមេរិកបានប៉ះទង្គិចគ្នាជាមួយកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងជាលើកដំបូងនៅក្នុង[[សមរភូមិអ៊ីយ៉ាដ្រាង]]<ref>{{Cite web |last=Galloway |first=Joseph |date=18 October 2010 |title=Ia Drang – The Battle That Convinced Ho Chi Minh He Could Win |url=http://www.historynet.com/ia-drang-where-battlefield-losses-convinced-ho-giap-and-mcnamara-the-u-s-could-never-win.htm |access-date=2 May 2016 |publisher=Historynet|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230322083652/https://www.historynet.com/ia-drang-where-battlefield-losses-convinced-ho-giap-and-mcnamara-the-u-s-could-never-win/?f|archive-date=March 22, 2023}}</ref> ដោយនេះជាសមរភូមិដំបូងដែលអាមេរិកបានប្រើប្រាស់ឧទ្ធម្ភាគចក្រវាយប្រហារលើសត្រូវ ក៏ដូចជាយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ [[បី-៥២ ស្ត្រាតូហ្វរត្រេស]]។{{sfn|Hastings|2018|pp=284–285}} យុទ្ធសាស្ត្រទាំងនេះបានអូសបន្លាយក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦–៦៧ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ពួកទាហានវៀតកុងនិងវៀតណាមខាងជើងនៅតែបន្តលេចមុខចេញម្តងហើយម្តងទៀត ដែលនេះបញ្ជាក់ពីភាពបត់បែនខាងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ពួកគេ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ សង្គ្រាមបានរុញឱ្យមានជនភៀសខ្លួនក្នុងស្រុកចំនួនពីរលាននាក់នៅវៀតណាមខាងត្បូង ដោយមានប្រជាជនប្រមាណ ១២៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីផ្ទះសម្បែងពួកគេដោយគ្មានជម្រកអ្វីជ្រកកោន ជាលទ្ធផលនៃប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចទ្រង់ទ្រាយធំរបស់អាមេរិក។<ref>{{Cite book |last1=Ward |first1=Geoffrey C. |title=The Vietnam War: An Intimate History |last2=Burns |first2=Ken |date=5 September 2017 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-1-5247-3310-0 |page=[{{GBurl|id=i4KyDQAAQBAJ|q=125}} 125] }}</ref> ប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចរបស់អាមេរិកនេះផងដែរមានប្រសិទ្ធភាពតែដំបូងនោះទេ ដោយរយៈពេលត្រឹមតែបួនខែប៉ុណ្ណោះ គេបានឃើញមានវត្តមានទាហានវៀតកុងជាថ្មីនៅក្នុងតំបន់ធ្លាប់ស្ថិតក្រោមប្រតិបត្តិការនោះ។<ref name="Ward">{{Cite book |last1=Ward |first1=Geoffrey C. |title=The Vietnam War: An Intimate History |last2=Burns |first2=Ken |date=2017 |publisher=Alfred A. Knopf |isbn=978-0-307-70025-4}}</ref>{{Rp|១៥៣–១៥៦}} ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ នយោបាយវៀតណាមខាងត្បូងក៏បានចាប់ផ្តើមមានស្ថិរភាពឡើងវិញបណ្ដើរៗ បន្ទាប់ពីការឡើងកាន់អំណាចជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដោយលោកសេនាប្រមុខអាកាស[[ង្វៀន កាវកី]] និងប្រមុខរដ្ឋ នាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]នៅកំឡុងពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៦៥។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ លោកធៀវបានក្លាយជាប្រធានាធិបតី ដោយមានកីជាអនុប្រធានាធិបតី បន្ទាប់ពីអ្នកទាំងពីរបានយកឈ្នះក្នុងការបោះឆ្នោតដ៏ពុករលួយមួយ។ ទោះបីជាមានឈ្មោះជារដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលក្ដី ប៉ុន្តែកីបានក្ដោបក្ដាប់អំណាចតាមរយៈស្ថាប័នយោធានៅពីក្រោយឆាក ខណៈលោកវ៉ាន់ធៀវបានបន្តកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។{{sfn|Karnow|1997|p=706}} ==ប្រតិបត្តិការវាយលុកតេត== {{Main|ការវាយលុកតេត}} [[File:T4 Vietcong Tet Offensive.jpg|thumb|ទាហានវៀតកុងថតរូបជុំគ្នាមុនចេញទៅចូលរួមប្រតិបត្តិការតេត]] [[File:ARVN in action HD-SN-99-02062.JPEG|thumb|កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងកំពុងធ្វើសកម្មភាពវាយប្រហារក្នុងតំបន់ឈរជើងវៀតកុងក្នុងតំបន់[[ដីសណ្តមេគង្គ]]]] នៅចុងឆ្នាំ១៩៦៧ កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានប្រទាញកងកម្លាំងអាមេរិកមកប្រយុទ្ធគ្នានៅទីតំបន់ដាច់ស្រយាលក្នុងភូមិសាស្ត្រ[[សមរភូមិដាក់តូ|ដាក់តូ]] និង[[សមរភូមិខេសាញ់|ខេសាញ់]] ដោយនេះជាយុទ្ធសាស្ត្របង្វែរទិសដៅបញ្ឆោតកម្លាំងអាមេរិកឱ្យមកប្រយុទ្ធក្នុង[[តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្ដាល (វៀតណាម)|តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល]]។<ref>{{Cite web |date=12 June 2006 |title=Interview with NVA General Tran Van Tra {{!}} HistoryNet |url=http://www.historynet.com/interview-with-nva-general-tran-van-tra.htm |access-date=25 March 2026 |website=www.historynet.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409152943/https://www.historynet.com/interview-with-nva-general-tran-van-tra/?f|archive-date=April 9, 2023}}</ref> ដំណាលគ្នានេះ ប្រតិបត្តិការតេតបានកំពុងតែគ្រោងទុក ដោយក្នុងនោះ គេបានចាត់ឱ្យកងកម្លាំងក្រោមបញ្ជាការនាយឧត្តមសេនីយ៍[[វ៉ាន់ ទានស៊ុង]] "បើកការវាយប្រហារផ្ទាល់ទៅលើទីតាំងទាហានអាមេរិក និងអាយ៉ងរបស់ពួកគេ ដូចនៅក្នុងទីក្រុងសៃហ្គន [[ហ្វេ]] ដាណាំង ទីប្រជុំជននានា និងមូលដ្ឋានសំខាន់ៗផ្សេងទៀត [...]"។<ref name="Wilson">{{Cite news |date=20 October 2014 |title=The Urban Movement and the Planning and Execution of the Tet Offensive |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/the-urban-movement-and-the-planning-and-execution-the-tet-offensive |access-date=25 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409152950/https://www.wilsoncenter.org/publication/the-urban-movement-and-the-planning-and-execution-the-tet-offensive|archive-date=April 9, 2023}}</ref> លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍ឡេ ស៊ួន​បានលើកឡើងថា យើងអាចទទួលជោគជ័យ​​តាម​ផែនការនេះបានដោយបញ្ឆេះឱ្យមានការ​បះបោរ​នៅ​តាម​ទីក្រុង និង​ទីប្រជុំជន​ផ្សេងៗ<ref name="Nguyen">{{Cite book |last=Nguyen |first=Lien-Hang T. |title=Hanoi's War: An International History of the War for Peace in Vietnam |date=2012 |publisher=Univ of North Carolina Press |isbn=978-1-4696-2835-6}}</ref>{{Rp|៩០–៩៤}}{{Rp|១៤៨}} បន្ថែមពីលើការរត់ចោលជួរក្នុង​ចំណោម​អង្គភាពវៀតណាមខាងត្បូងមកចូលរួមជាមួយកម្លាំងកុម្មុយនីស្ត។<ref>{{Cite news |last=Wiest |first=Andrew |date=1 March 2018 |title=Opinion {{!}} The Tet Offensive Was Not About Americans |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/01/opinion/tet-offensive-americans-vietnam.html |access-date=25 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230416233243/https://www.nytimes.com/2018/03/01/opinion/tet-offensive-americans-vietnam.html|archive-date=April 16, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ប្រតិបត្តិការតេតបានចាប់ផ្តើមនៅកំឡុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៨ នៅពេលដែលទីប្រជុំជននៅវៀតណាមខាងត្បូងជាង ១០០ ទីតាំងត្រូវរងការវាយប្រហារពីសំណាក់កងទ័ពវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងប្រមាណជាង ៨៥,០០០ នាក់ ដោយការវាយប្រហារនីមួយៗច្រើនផ្ដោតលើទីតាំងយោធា ទីស្នាក់ការកណ្តាល និងអគាររដ្ឋាភិបាល រួមទាំងស្ថានទូតអាមេរិកនៅទីក្រុងសៃហ្គនផងដែរ។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៦៣–៣៦៥}} កងកម្លាំងអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងបានកើតការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងចំពោះទំហំ និងកម្រិតវាយប្រហារទាំងនោះ ព្រោះថាការបញ្ជូនទាហាន/ទីប្រឹក្សា និងអាវុធយោធានានាចូលក្នុងទីក្រុងប្រជុំជននៃវៀតណាមខាងត្បូង គឺសុទ្ធតែបានធ្វើឡើងដោយសម្ងាត់។<ref name=Wilson/> ទីក្រុងជាច្រើនត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់កម្លាំងវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើង ប៉ុន្តែត្រូវបានរំដោះវិញក្នុងរយៈពេលត្រឹមមួយ ឬពីរសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ លើកលែងតែ[[សមរភូមិហ្វេ|អតីតរាជធានីហ្វេ]] ដែលត្រូវបានកងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តកាន់កាប់បានរយៈពេល ២៦ ថ្ងៃ។{{sfn|Bowden|2017|p=495}} ជាលទ្ធផល ពួកគេបាន[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅហ្វេ|ប្រហារជីវិតជនស៊ីវិលប្រមាណ​ ២,៨០០ នាក់នៅហ្វេ]] ដែលពួកគេបានសង្ស័យថាជាចារកម្ម<ref>{{Cite book |last=Hosmer |first=Stephen T. |title=Viet Cong Repression and its Implications for the Future |date=1970 |publisher=Rand Corporation |pages=72–8}}</ref>{{sfn|Bowden|2017|p=495}} ហើយទីក្រុងប្រមាណ ៨០% ត្រូវរងការខូចខាតជាទម្ងន់ក្រោមការវាយប្រហារពីសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref name=Kolko/>{{Rp|៣០៨–៣០៩}} នៅទីក្រុងសៃហ្គនវិញ កម្លាំងកុម្មុយនីស្តបានដណ្ដើមកាន់កាប់តំបន់នៅជុំវិញទីក្រុង ដោយបានវាយប្រហារទីតាំងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗរបស់អាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូង មុនពេលត្រូវបានវាយបណ្ដេញចេញវិញ។{{sfn|Hastings|2018|p=479}} នៅក្នុងខែដំបូងនៃប្រតិបត្តិការតេត ទាហានអាមេរិកនិងសម្ព័ន្ធមិត្តប្រមាណ​ ១,១០០ នាក់ ព្រមទាំងទាហានវៀតណាមខាងត្បូង ២,១០០ នាក់ និងជនស៊ីវិល​ ១៤,០០០ នាក់ ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត។<ref name="Trieu">{{Cite journal |last=Triều |first=Họ Trung |date=5 June 2017 |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Lực lượng chính trị và đấu tranh chính trị ở thị xã Nha Trang trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 |journal=Hue University Journal of Science: Social Sciences and Humanities |volume=126 |issue=6 |doi=10.26459/hujos-ssh.v126i6.3770 |doi-broken-date=29 January 2026 |issn=2588-1213}}</ref> បន្ទាប់ពីរយៈពេលពីរខែ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ និងកម្លាំងអាមេរិក ៤,០០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងមានអ្នករបួសសរុប ៤៦,០០០ នាក់។<ref name=Trieu/>​ សហរដ្ឋអាមេរិកវិញបានអះអាងថាខ្លួនបានសម្លាប់ទាហានវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ១៧,០០០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ទាហាន ១៥,០០០ នាក់។<ref name=Ankony/>{{Rp|១០៤}}<ref name=Villard/>{{Rp|៨២}} កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តបានបើកការវាយប្រហារជាថ្មីនៅខែឧសភា ដោយនេះបញ្ជាក់ថា ពួកគេនៅតែមានសមត្ថភាពបំផ្ទុះជម្លោះដដែរ ថ្វីបើមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងពីអាមេរិកក្ដី។ ពួកវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយប្រហារដំណាក់កាលទីបីនៅពីរខែបន្ទាប់។ នៅក្នុងប្រតិបត្តិការវាយប្រហារទាំងប៉ុន្មានខាងលើ ពួកកុម្មុយនីស្តបានបាត់បង់កម្លាំងចំនួន ៤៥,២៦៧ នាក់ និងមានអ្នករងរបួសចំនួន ១១១,១៧៩ នាក់ ដោយភាគច្រើនជាយុទ្ធជនវៀតកុង។<ref>{{Cite news |title=Tết Mậu Thân 1968 qua những số liệu |language=vi-VN |url=http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/item/7976502-.html |access-date=1 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407184326/https://nhandan.vn/tet-mau-than-1968-qua-nhung-so-lieu-post484868.html|archive-date=April 7, 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Eyraud |first=Henri |date=March 1987 |title=Anatomy of a War: Vietnam, the United States, and the Modern Historical Experience. By Kolko Gabriel. [New York: Pantheon Books, 1985. 628 pp.] |journal=The China Quarterly |volume=109 |page=135 |doi=10.1017/s0305741000017653 }}</ref> ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៦៨ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍បានពិចារណាប្រើប្រាស់គ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរដើម្បីទម្លាក់លើវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងគម្រោងផែនការបម្រុងអាសន្នរបស់លោក ដែលមានរហស្សនាមថា [[បំណាក់ថ្គាម]] (Fracture Jaw) ប៉ុន្តែវាត្រូវបានគេទម្លាក់ចោលវិញ នៅពេលដែលផែនការមួយនេះបានលេចបែកធ្លាយទៅដល់សេតវិមាន។<ref>{{Cite news |last=Sanger |first=David E. |date=6 October 2018 |title=U.S. General Considered Nuclear Response in Vietnam War, Cables Show |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/06/world/asia/vietnam-war-nuclear-weapons.html |access-date=29 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314213812/https://www.nytimes.com/2018/10/06/world/asia/vietnam-war-nuclear-weapons.html|archive-date=March 14, 2023 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ដោយដូច្នេះ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍ និងប្រធានអគ្គសេនាធិការចម្រុះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[អ៊ើល វាល្លឺរ]] ក៏បានបែរមកស្នើសុំបញ្ជូនកងទ័ពអាមេរិកបន្ថែមជាង ២០០,០០០ នាក់។<ref>Wheeler to President Johnson, "Report of Chairman, J.C.S., on Situation in Vietnam and MACV Requirements," February 27, 1968, in {{Cite book |last=Sheehan |first=Neil |title=The Pentagon Papers as Published by the New York Times |date=1971 |publisher=Bantam |pages=620–621}}</ref> សំណើនេះក៏បានលេចធ្លាយទៅសាធារណៈ ហើយគួបផ្សំជាមួយការបរាជ័យផ្នែកចារកម្មទៀតនោះ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍ក៏ត្រូវបានដកចេញពីតំណែងនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ ដោយមានលោក[[ខ្រាយអឹន អេប្រែមស៍]]ចូលកាន់តំណែងជំនួស។<ref>{{Cite book |last=Sorley |first=Lewis |title=A Better War: The Unexamined Victories and Final Tragedy of America's Last Years in Vietnam |date=1999 |publisher=Harvest |isbn=0-15-601309-6 |pages=12–16}}</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៨ ដំណើរចរចាសន្តិភាពបានចាប់ផ្តើមរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងវៀតណាមខាងជើងនៅឯទីក្រុងប៉ារីស។ ការចរចានេះបានជាប់គាំងអស់រយៈពេលប្រាំខែ រហូតដល់លោកចនសុនបានបញ្ជាឱ្យឈប់ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើវៀតណាមខាងជើង។ ទីក្រុងហាណូយបានដឹងថាខ្លួនមិនអាចដណ្ដើមយកជ័យជម្នះឆៅៗបាននោះទេ ហើយដូច្នេះក៏បានបង្វែរមកប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រមួយដែលគេស្គាល់ថា "និយាយចរចាពេលកំពុងប្រយុទ្ធ ប្រយុទ្ធពេលកំពុងនិយាយចរចា" ពោលគឺវៀតណាមខាងជើងនៅបន្តការវាយលុកស្របពេលតែមួយនឹងការចរចា។<ref>{{Cite news |date=16 April 2012 |title=North Vietnam's "Talk-Fight" Strategy and the 1968 Peace Negotiations with the United States |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/north-vietnams-talk-fight-strategy-and-the-1968-peace-negotiations-the-united-states |access-date=29 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409174807/https://www.wilsoncenter.org/publication/north-vietnams-talk-fight-strategy-and-the-1968-peace-negotiations-the-united-states|archive-date=April 9, 2023}}</ref> ដំណាលគ្នានោះ លោកប្រធានធិបតីចនសុនបានបដិសេធមិនឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតបន្តអាណត្តិទីពីររបស់លោកឡើយ ដោយឃើញថាអត្រាអ្នកគាំទ្ររូបលោកបានធ្លាក់ចុះពី ៤៨% មកត្រឹម ៣៦%។{{sfn|Hastings|2018|p=486}} ការប្រឡូកចូលក្នុងសង្គ្រាមដោយផ្ទាល់បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអាមេរិកនីមួយៗកើតមានមតិខ្វែងគ្នា បង្កឱ្យមានយោធិនអាមេរិកស្លាប់អស់ប្រមាណ ៣០,០០០ នាក់មកដល់ចំណុចនេះ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមូលហេតុធ្វើឱ្យរលួយឈ្មោះលោកចនសុន។{{sfn|Hastings|2018|p=486}} ថ្វីបើចនសុនមិនបានធ្វើការបង្កើនកម្លាំងទ័ពអាមេរិកក្នុងចំនួនច្រើនដូចដែលនាយឧត្តមសេនីយ៍វ៉ិសស្មលែន្ត៍ និងវាល្លឺរបានស្នើកាលពីប៉ុន្មានសប្តាហ៍មុនមែន ប៉ុន្តែលោកនៅតែបញ្ជូនកម្លាំងទ័ពបន្ថែមក្នុងបរិមាណខ្ពស់មួយមកវៀតណាម។ សហរដ្ឋអាមេរិកមានសមាជិកយោធាប្រមាណ ៥១៥,០០០ នាក់នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ ហើយចំនួននេះបានកើនដល់ ៥៣៦,០០០ នាក់នៅរយៈពេលពីរខែបន្ទាប់។<ref>{{Cite book |last1=Littauer |first1=Raphael |last2=Uphoff |first2=Norman |title=The Air War in Indochina |date=1972 |publisher=Beacon Press |isbn=978-0-8131-7369-6 |pages=269 |edition=revised}}</ref> នៅក្នុងមេសា ទោះជាលោកបានបង្រួមទីតាំងទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាមេរិកមកត្រឹមតំបន់ផ្នែកខាងត្បូងនៃវៀតណាមខាងជើងក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែចំនួនគ្រាប់ត្រូវបានកើនឡើងប្រមាណទ្វេដងបើប្រៀបធៀបទៅនឹងចំនួនគ្រាប់ដែលបានទម្លាក់កាលពីខែមីនានៅទូទាំងវៀតណាមខាងជើង។ បើក្រឡេកមកមើលឥណ្ឌូចិនទាំងមូលវិញ ចំនួនគ្រាប់បែកទម្លាក់ដោយអាមេរិកត្រូវបានកើនឡើង។ ចំនួនគ្រាប់ច្រើនបំផុតដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់នៅឥណ្ឌូចិនក្នុងរយៈពេលណាមួយនៃសង្គ្រាមមុនខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ គឺមានប្រមាណ ៩៨,០០០ តោន ហើយនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៨ តួលេខនេះបានកើនដល់ជិត ១១៣,០០០ តោន។<ref>The most detailed and reliable statistics available on the US air war were compiled by USAF Major General Raymond Furlong, and published in {{Cite book |title=Statement of Information, Book XI, Bombing of Cambodia |date=1974 |publisher=U.S. Government Printing Office |pages=90–111 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39076007050714&view=1up&seq=108}}</ref> វៀតណាមគឺជាវិបត្តិបញ្ហាដ៏ក្ដៅគគុកមួយនៅកំឡុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៦៨|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨]]។ លោក[[រីឆាដ និចសុន]] ដែលជាបេក្ខជនគណបក្សសាធារណរដ្ឋ បានឈ្នះការបោះឆ្នោតនេះ ដោយលោកបានបានអះអាងថាខ្លួនលោកគឺមានផែនការសម្ងាត់មួយដើម្បីបិទបញ្ចប់សង្គ្រាម។{{sfn|Hastings|2018|p=515}}<ref>{{Cite book |last=Johns |first=Andrew |title=Vietnam's Second Front: Domestic Politics, the Republican Party, and the War |date=2010 |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-7369-6 |pages=198 }}</ref> ==វៀតណាមនីយកម្ម ឆ្នាំ១៩៦៩–១៩៧២== ===ការគំរាមកំហែងនុយក្លេអ៊ែរ និងការទូត=== លោកនិចសុនបានចាប់ផ្តើមដកទ័ពអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ ដំណើរដកទ័ពនេះត្រូវជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយ "[[វៀតណាមនីយកម្ម]]" ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អាមេរិកក៏បានបង្កើនជំនួយហ្វឹកហ្វឺន និងបច្ចេកទេសបន្ថែមដល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងផងដែរដើម្បីបណ្ដុះសមត្ថភាពរបស់ពួកគេក្នុងការការពារខ្លួនពីវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុង។ ដោយអាមេរិកលែងប្រឡូកប្រយុទ្ធផ្ទាល់បែបនេះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍អេប្រែមស៍ក៏បានបង្វែរមកប្រើយុទ្ធសាស្ត្រកម្ទេចប្រព័ន្ធភស្តុភាររបស់សត្រូវវិញ ក៏ដូចជាបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការបន្ថែមជាមួយភាគីកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។{{sfn|Hastings|2018|p=517}} នៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៩ លោកនិចសុនបានបញ្ជាឱ្យយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ បេ-៥២ ប្រដាប់ដោយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ឱ្យហោះទៅកៀកដែនអាកាសរបស់សូវៀត ដោយយោងតាម[[ទ្រឹស្តីមនុស្សឆ្កួត]] លោកនិចសុនមានបំណងបង្ហាញសូវៀតថាលោកហ៊ានធ្វើគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅវៀតណាម។<ref>{{Cite journal |last1=Sagan |first1=Scott Douglas |last2=Suri |first2=Jeremi |date=16 June 2003 |title=The Madman Nuclear Alert: Secrecy, Signaling, and Safety in October 1969 |id=43692 |journal=International Security |volume=27 |issue=4 |pages=150–183 |doi=10.1162/016228803321951126 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Evans |first=Michael |title=Nixon's Nuclear Ploy |url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB81/index2.htm |access-date=30 March 2026 |website=nsarchive2.gwu.edu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114836/https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB81/index2.htm|archive-date=April 7, 2023}}</ref> ស្របគ្នានោះដែរ និចសុនបានផ្ដើមអ្វីដែលគេហៅថា [[ដេតង់ត៍]] (បន្ថយភាពតានតឹង) ជាមួយនឹងសហភាពសូវៀត និងបាន[[ទំនាក់ទំនងចិន–សហរដ្ឋអាមេរិក|ស្ដារទំនាក់ទំនង]]ជាមួយប្រទេសចិនឡើងវិញ ហើយជាលទ្ធផល ភាពតានតឹងរវាងមហាអំណាចទាំងពីរបានកាត់បន្ថយគួរឱ្យកត់សម្គាល់ និងការប្រកួតប្រជែងខាងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរក៏បានអន់ថយជាងមុនផងដែរ។ ទោះយ៉ាងណា សហភាពសូវៀតនៅតែបន្តបញ្ជូនជំនួយផ្សេងៗដល់វៀតណាមខាងជើងដដែរ។<ref>{{Cite web |title=Foundations of Foreign Policy, 1969-1972 |url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/i/21100.htm |access-date=4 July 2021 |website=Foreign Relations, 1969-1976, Volume I |publisher=U.S. Department of State|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230513100856/https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/i/21100.htm|archive-date=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Van Ness |first=Peter |date=December 1986 |title=Richard Nixon, the Vietnam War, and the American Accommodation with China: A Review Article |journal=Contemporary Southeast Asia |volume=8 |issue=3 |pages=231–245 |jstor=25797906}}</ref> ===យុទ្ធសាស្ត្រសឹកទីក្រុងហាណូយ=== [[File:Vietnampropaganda.png|thumb|upright=.8|ខិត្តបណ្ណឃោសនាដែលជំរុញឱ្យយុទ្ធជន[[វៀតកុង]] និង[[វៀតណាមខាងជើង]]ផ្តាច់ខ្លួនមកចុះចូលជាមួយ[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]]]] នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៩ ហូ ជីមិញបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។<ref>{{Cite news |date=4 September 1969 |title=Ho Chi Minh Dies of Heart Attack in Hanoi |page=1 |work=The Times}}</ref> ភាពបរាជ័យនៃប្រតិបត្តិការតេតបានធ្វើឱ្យជួរយោធាកុម្មុយនីស្តនៅភាគខាងត្បូងងើបតវ៉ានឹងថ្នាក់លើ ជាហេតុនាំឱ្យយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមទីក្រុងហាណូយប្ដូរទិសដៅភ្លាមៗ<ref name="Currey">{{Cite book |last=Currey |first=Cecil B. |title=Victory at Any Cost: The Genius of Viet Nam's Gen. Vo Nguyen Giap |date=2005 |publisher=Potomac Books, Inc. |isbn=978-1-57488-742-6 |page=[{{GBurl|id=jm-jh1_D0I4C|p=272}} 272]}}</ref>{{Rp|២៧២–២៧៤}} ដូចជាការមកប្រកាន់នូវក្បួនយុទ្ធសាស្ត្រសឹកតាមអនុសញ្ញាជាដើម។<ref name=Nguyen/>{{Rp|១៩៦–២០៥}} កងកម្លាំងខ្លួនបានបំបែកទៅជាអង្គភាពតូចៗដើម្បីមានភាពងាយស្រួលក្នុងការចល័ត<ref name=Currey/> ហើយបានចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់គ្រឿងយន្តបន្ថែមគួបផ្សំនឹងកម្លាំងទាហានធម្មតា។<ref name=Currey/>{{Rp|១៨៩}} ===វិបត្តិផ្ទៃក្នុងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក=== [[ចលនាប្រឆាំងសង្គ្រាម|ចលនាប្រឆាំងនឹងសង្គ្រាម]]បានចាប់ផ្ដើមរីកធំឡើងបន្តិចម្តងៗ ហើយក៏ហក់ស្ទុះឡើងកាន់តែខ្ពស់ បន្ទាប់ពីដំណឹងអំពី[[ការសម្លាប់រង្គាលមីឡៃ|​ការ​សម្លាប់​រង្គាល​នៅមីឡៃ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ បានលេចឡើង ដោយក្នុងនោះ ​កង​អង្គភាពអាមេរិក​មួយ​ក្រុមបាន​រំលោភ​និង​សម្លាប់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​វៀតណាមស្លូតត្រង់ប្រមាណ ៥០០ នាក់។{{sfn|Hastings|2018|pp=518–521}} ការធ្លាក់ទឹកចិត្ត និងការមិនគោរពបទបញ្ជាបានចាក់ឬសបណ្ដើរៗនៅក្នុងជួរយោធាអាមេរិក<ref name="Stewart">{{Cite book |last=Stewart |first=Richard |url=https://history.army.mil/books/AMH-V2/AMH%20V2/chapter11.htm |title=American Military History, Volume II, The United States Army in a Global Era, 1917–2003 |date=2005 |publisher=[[មជ្ឈមណ្ឌលកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិកនៃប្រវត្តិសាស្ត្រយោធា|United States Army Center of Military History]] |isbn=978-0-16-072541-8 |access-date=1 April 2026 |archive-date=14 December 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071214153119/http://www.history.army.mil/books/AMH-V2/AMH%20V2/chapter11.htm |url-status=dead }}</ref>{{Rp|៣៤៩–៣៥០}}<ref name="Daddis">{{Cite book |last=Daddis |first=Gregory A. |title=Withdrawal: Reassessing America's Final Years in Vietnam |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-069110-3 |page=[{{GBurl|id=a3QzDwAAQBAJ|pg=PT172}} 172]}}</ref>{{Rp|១៦៦–១៧៥}} ខណៈអត្រារត់ចោលកាតព្វកិច្ចយោធាបានកើនឡើងស្មើបួនដងបើប្រៀបទៅនឹងកម្រិតក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦។<ref name="Heinl">{{Cite journal |last=Heinl |first=Robert D. Jr. |date=7 June 1971 |title=The Collapse of the Armed Forces |url=https://msuweb.montclair.edu/~furrg/Vietnam/heinl.pdf |journal=Armed Forces Journal |access-date=1 April 2026 |archive-date=12 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412060044/https://msuweb.montclair.edu/~furrg/Vietnam/heinl.pdf |url-status=live }}</ref> នៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៩ និងឆ្នាំ១៩៧០ ក្នុងចំណោមអ្នកដែលបានចុះឈ្មោះធ្វើទាហាន ក្នុងនោះមានតែ ២.៥% ប៉ុណ្ណោះដែលបានជ្រើសរើសបម្រើជាទាហានថ្មើរជើង។<ref name=Heinl/> ចំនួនអ្នកចុះឈ្មោះចូល[[កងបណ្តុះបណ្តាលមន្រ្តីបម្រុង]]បានថយចុះពី ១៩១,៧៤៩ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ មកត្រឹម ៧២,៤៥៩ នាក់នៅឆ្នាំ១៩៧១<ref>{{Cite book |last=Sevy |first=Grace |title=The American Experience in Vietnam: A Reader |date=1991 |publisher=University of Oklahoma Press |isbn=978-0-8061-2390-5 |page=[{{GBurl|id=dZg3emyCL6EC|p=172}} 172]}}</ref> និងបានឈានដល់ចំនួនទាបបំផុតគឺ ៣៣,២២០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤<ref>{{Cite news |last=Richard Halloran |date=12 August 1984 |title=R.O.T.C. Booming as Memories of Vietnam Fade |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1984/08/12/us/rotc-booming-as-memories-of-vietnam-fade.html |access-date=1 April 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415124225/https://www.nytimes.com/1984/08/12/us/rotc-booming-as-memories-of-vietnam-fade.html|archive-date=April 15, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ដោយបង្កជាហេតុធ្វើឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកខ្វះថ្នាក់ដឹកនាំបន្តវេនយោធាក្នុងទ្រង់ទ្រាយច្រើននាពេលនោះ។ ===វៀតណាមនីយកម្ម=== {{See also|វៀតណាមនីយកម្ម}} [[File:ARVN and US Special Forces.jpg|thumb|ទាហាននៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង និងកងកម្លាំងពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក ឆ្នាំ១៩៦៨]] ចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៦៩ កងទ័ពអាមេរិកត្រូវបានដកចេញពីតំបន់ព្រំដែនជាមួយវៀតណាមខាងជើង ដែលជាទីប្រយុទ្ធប៉ះគ្នាសកម្ម ហើយបានមកឈរជើងនៅតាមបណ្តោយតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ និងផ្នែកកណ្ដាលនៃប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូងវិញ។ បន្ទាប់ពីត្រូវបានដកចេញពីតំបន់ប្រយុទ្ធសកម្ម ចំនួនទាហានស្លាប់ និងរបួសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ បានធ្លាក់ដល់កម្រិតមួយតិចជាងប្រមាណពាក់កណ្តាលប្រើប្រៀបនឹងឆ្នាំ១៩៦៩។<ref name="upi1970">{{Cite web |title=Vietnamization: 1970 Year in Review |url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1970/Apollo-13/12303235577467-2/#title |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831125343/http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1970/Apollo-13/12303235577467-2 |archive-date=31 August 2011 |website=UPI.com}}</ref> ខណៈដែលកងកម្លាំងអាមេរិកកំពុងដកចេញពីទល់ដែន កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង (ARVN) បានទទួលនូវកាតព្វកិច្ចបន្តប្រតិបត្តិការប្រយុទ្ធនឹងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តដោយផ្ទាល់ក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ ជាហេតុនាំឱ្យទាហានវៀតណាមខាងជើងជាច្រើននាក់បានស្លាប់ និងរបួសរហូតដល់ទៅទ្វេដងនៃចំនួនទាហានអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៩៦៩ ហើយបានបន្តកើនឡើងដល់ទៅបីដងនៅឆ្នាំ១៩៧០។​<ref name="Wiest">{{Cite book |last=Wiest |first=Andrew |title=Vietnam's Forgotten Army: Heroism and Betrayal in the ARVN |date=2007 |publisher=NYU Press |isbn=978-0-8147-9451-7 |pages=[{{GBurl|id=r3dez4JhXUQC|p=124}} 124]–140}}</ref> ក្រោម[[កងកម្លាំងតំបន់វៀតណាមខាងត្បូង|កងកម្លាំងតំបន់]] និង[[កងជីវពលវៀតណាមខាងត្បូង]]ផងដែរ ភូមិស្រុកជាច្រើនបានទទួលនូវសន្តិសុខការពារប្រសើរជាងកាលនៅក្រោមកងកម្លាំងអាមេរិក។<ref name=Wiest/> នៅឆ្នាំ១៩៧០ លោកនិចសុនបានប្រកាសការដកកងទ័ពអាមេរិកបន្ថែមចំនួន ១៥០,០០០ នាក់ ដែលកាត់បន្ថយចំនួនកងទ័ពអាមេរិកឈរជើងនៅវៀតណាមសរុបមកត្រឹម ២៦៥,៥០០ នាក់។<ref name=upi1970/> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ ដដែរ សមាជិកយុទ្ធជនវៀតកុងជិត ៧០% មានប្រភពដើមកំណើតមកពីវៀតណាមខាងជើង ដែលបញ្ជាក់ថា កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងជាច្រើនពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំត្រូវបានបញ្ជូនមកចូលជួរទាហានវៀតកុង។<ref>{{Cite book |last=Porter |first=Gareth |title=Vietnam: The Politics of Bureaucratic Socialism |date=1993 |isbn=978-0-8014-2168-6 |page=26|publisher=Cornell University Press }}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៦៩ និងឆ្នាំ១៩៧១ កងទ័ពវៀតកុង និងកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងមួយចំនួនបានប្ដូរមកប្រើយុទ្ធសាស្ត្រអង្គភាពតូចៗ ជំនួសឱ្យប្រតិបត្តិការវាយលុកគ្របដណ្ដប់ទូទាំងប្រទេស។<ref name=Nguyen/> នៅឆ្នាំ១៩៧១ អូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់បានដកទាហានរបស់ពួកគេចេញទាំងអស់ ខណៈកងទ័ពអាមេរិកត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹម ១៩៦,៧០០ នាក់ ដោយមានថ្ងៃកំណត់ដកទ័ពបន្ថែមចំនួន ៤៥,០០០ នាក់ទៀតត្រឹមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧២។ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានកាត់បន្ថយអង្គភាពគាំទ្រដែរ ហើយនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧១ [[ក្រុមកងកម្លាំងពិសេសទីប្រាំ (សហរដ្ឋអាមេរិក)|ក្រុមកងកម្លាំងពិសេសទីប្រាំ]] ដែលជាអង្គភាពអាមេរិកដំបូងគេដែលបានបញ្ជូនមកវៀតណាម ត្រូវបានដកចេញទាំងស្រុង។<ref name="StantonVOB">{{Cite book |last=Stanton |first=Shelby L. |title=Vietnam order of battle |date=2003 |publisher=Stackpole Books |isbn=978-0-8117-0071-9}}</ref>{{Rp|២៤០}} ===កម្ពុជា=== {{Main|ប្រតិបត្តិការមីនុយ|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីដឹម​ឌៀល|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា}} [[File:Vietconginterrogation.jpg|thumb|upright=.8|ការចាប់សួរចម្លើយជនសង្ស័យ​ជា​វៀតកុង​ម្នាក់​ ដែលត្រូវបាន​ចាប់ខ្លួនកំឡុង​ពេល​វាយប្រហារ​លើ​ទីតាំងឈរជើង​អាមេរិក​មួយ​ក្បែរ​ព្រំដែន​កម្ពុជា]] ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម សីហនុ]]បានប្រកាសពីអព្យាក្រឹត្យភាពប្រទេសកម្ពុជាចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៥៥ មកម៉្លេះ<ref>{{cite journal |last1=Sihanouk |first1=Norodom |title=Cambodia Neutral: The Dictate of Necessity |journal=Foreign Affairs |date=1958 |volume=36 |issue=4 |pages=582–586 |id={{ProQuest|198176909}} |doi=10.2307/20029312 |jstor=20029312 }}</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ព្រះអង្គនៅតែអនុញ្ញាតបណ្ដោយឱ្យវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងប្រើប្រាស់[[កំពង់ផែស្វយ័តក្រុងព្រះសីហនុ|កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ]] និង[[ផ្លូវលំសីហនុ]]ដើម្បីបញ្ជូនកម្លាំងនិងគ្រឿងសព្វាវុធចូលវៀតណាមខាងត្បូង។ នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៩ លោកប្រធានាធិបតីនិចសុនបានបញ្ជាឱ្យបើកយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកសម្ងាត់មួយក្រោមឈ្មោះថា [[ប្រតិបត្តិការមីនុយ]] ដើម្បីកម្ទេចទីតាំងពួកកុម្មុយនីស្តនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា/វៀតណាម។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ ព្រះនរោត្តម សីហនុត្រូវបាន[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០|ទម្លាក់ចេញពីអំណាច]]ដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីនិយមគាំទ្រអាមេរិករបស់ព្រះអង្គគឺលោកសេនាប្រមុខ[[លន់ នល់]] ហើយក្រោយមក លោកលន់ នល់ក៏បានទាមទារឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងទាំងអស់ត្រូវដកខ្លួនចេញពីទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា បើមិនដូច្នោះនឹងត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងយោធាកម្ពុជា។<ref>{{Cite book |last=Sutsakhan |first=S. |url=https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |title=The Khmer Republic at War and the Final Collapse |date=1987 |publisher=United States Army Center of Military History |page=42 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412060055/https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412060055/https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |date=12 មេសា 2019 }}</ref> មិនយូរប៉ុន្មាន លោកលន់ នល់បានបញ្ជាឱ្យចាប់សម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលវៀតណាមនៅកម្ពុជា ដែលបង្កឱ្យផ្ទុះប្រតិកម្មពីរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងនិងខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last1=Lipsman |first1=Samuel |url=https://archive.org/details/fightingfortime00lips/page/145 |title=The Vietnam Experience Fighting for time |last2=Doyle |first2=Edward |date=1983 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=978-0-939526-07-9 |page=[https://archive.org/details/fightingfortime00lips/page/145 145]}}</ref> នៅចន្លោះខែមេសាដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧០ វៀតណាមខាងជើងបានវាយចូលឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជាទៅតាមសំណើស្នើសុំរបស់[[ខ្មែរក្រហម]] ក្រោយការចរចាគ្នាត្រូវរ៉ូវជាមួយលោក[[នួន ជា]]។ ង្វៀន កូថាច់បានរំលឹកថា "នួន ជាបាន​ស្នើសុំជំនួយ ហើយយើងក៏បានរំដោះខេត្តកម្ពុជាចំនួនប្រាំក្នុងរយៈពេលដប់ថ្ងៃ"។<ref>{{cite book |doi=10.4324/9780203790847 |title=Genocide in Cambodia and Rwanda |date=2017 |isbn=978-0-203-79084-7 |editor-first1=Susan E. |editor-last1=Cook |page=54 }}</ref> កងកម្លាំងអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា]]នៅក្នុងខែឧសភា ក្នុងគោលដៅវាយមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមកុម្មុយនីស្ត។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៧១ កងកម្លាំងកម្ពុជាបានផ្ដើម[[ប្រតិបត្តិការចេនឡា ២]] ក្នុងគោលបំណងវាយបណ្ដេញទ័ពវៀតណាមខាងជើង ប៉ុន្តែយ៉ាងណា វាត្រូវបរាជ័យដោយវៀតណាមកុម្មុយនីស្តនៅរក្សាកាន់កាប់តំបន់ព្រំដែន និងបានបំផ្លាញកងកម្លាំងកម្ពុជាក្នុងតំបន់ស្ទើរទាំងអស់។ ការអន្តរាគមន៍របស់អាមេរិកចូលក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានបង្កឱ្យមាន[[បញ្ជីរាយបាតុកម្មប្រឆាំងសង្គ្រាមវៀតណាម|បាតុកម្មតវ៉ា]]ផ្ទុះឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ខណៈឯលោកនិចសុនបានសន្យាថានឹងកាត់បន្ថយសកម្មភាពអាមេរិក។ នៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧០ និស្សិតអាមេរិកចំនួនបួននាក់ត្រូវបានបាញ់សម្លាប់ដោយឆ្មាំជាតិក្នុងកំឡុងបាតុកម្មតវ៉ានៅ[[សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋឃែនត៍]] ដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនអាមេរិកកាន់តែកើតកំហឹងស្អប់រដ្ឋាភិបាលពួកគេ។ ដោយឃើញថារដ្ឋបាលគ្មានប្រតិកម្មអើពើអ្វីនោះ ចលនាប្រឆាំងសង្គ្រាមនៅវៀតណាមក៏ចាប់ផ្ដើមកើនប្រជាប្រិយភាពបន្ថែម។<ref name=Daddis/>{{Rp|១២៨–១២៩}} យ៉ាងណា អាជ្ញាធរអាមេរិកនៅតែបន្តប្រតិបត្តិការទម្លាក់គ្រាប់បែកមកលើកម្ពុជា ដែលគេតែងនិយមហៅថា [[ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីដឹម​ឌៀល]] នោះ។ ===ឡាវ=== {{Main|ប្រតិបត្តិការខូម្មែនដូហាន់ត៍|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩}} ដោយមើល​ឃើញពី​ភាពជោគជ័យ​របស់​កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងនៅ​កម្ពុជា និង​ដើម្បីតេស្តសាកល្បង​​កម្មវិធី​វៀតណាម​នីយកម្មបន្ថែមទៀត​ យោធាវៀតណាមខាងត្បូងក៏បានចាប់ផ្ដើម[[​ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩]] នៅ​កំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧១ ក្នុងគោលដៅវាយបណ្ដាច់​ផ្លូវលំ​ហូជីមិញ។ នេះក៏​ជា​លើកដំបូង​ផង​ដែរ ដែលយោធាវៀតណាមខាងត្បូងបាន​ធ្វើតេស្ត​សាកល្បងប្រើកងកម្លាំង​ប្រដាប់អាវុធ​រួម​របស់ខ្លួន​នៅលើសមរភូមិ។<ref name=Nguyen/>{{Rp|}} ពីរបីថ្ងៃដំបូងៗនៃប្រតិបត្តិកានេះ កងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងបានទទួលជោគជ័យច្រើន ប៉ុន្តែក្រោយមក កម្លាំងរុញប្រយុទ្ធពួកគេក៏ចាប់ផ្ដើមចុះថមថយក្រោយពីទាហានវៀតណាមខាងជើងបានវាយតបបកមកវិញ។ ធៀវបានបញ្ជាឱ្យបញ្ឈប់ដំណើររុញច្រានបន្តទៅមុខទៀត ដែលជាហេតុនាំឱ្យកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវធ្លាក់ក្នុងការឡោមព័ទ្ធដោយកងពលរថពាសដែកវៀតណាមខាងជើង។{{Sfn|Willbanks|2014|p=89}} ធៀវបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងអាកាសវាយប្រហារលើចំណុចបំបែកផ្លូវលំហូជីមិញនៅស្រុកសេពុញរួចចាំដកថយចេញវិញ ថ្វីបើកម្លាំងខ្លួនត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងសត្រូវដែលមានចំនួនច្រើនជាងរហូតដល់ទៅបួនដងក៏ដោយ។ ខណៈពេលកំពុងតែដកថយ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានវាយបកលើកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង ដែលធ្វើឱ្យពួកគេកើតការស្លន់ស្លោ ហើយជាលទ្ធផល ប្រមាណពាក់កណ្តាលនៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានសត្រូវចាប់បាន ឬសម្លាប់ចោល ហើយពាក់កណ្តាលនៃឧទ្ធម្ភាគចក្រវៀតណាមខាងត្បូង/អាមេរិកត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់។ ប្រតិបត្តិការនេះគឺជាបរាជ័យដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយ និងជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពនៅទន់ជ្រាយរបស់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។{{sfn|Karnow|1997|pp=644–645}} ===យុទ្ធនាការវស្សាន-និទាឃរដូវ និងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៧២=== [[File:DRVA.jpg|thumb|សកម្មភាពបាញ់កាំភ្លើងធំដោយកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមសម្ដៅចូលទីតាំងកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងក្បែរក្រុងកនទូម ឆ្នាំ១៩៧២]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧២ វៀតណាមខាងជើងបានប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមអនុសញ្ញាដោយលើកទ័ពប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ និងរថក្រោះរាប់រយគ្រឿង[[យុទ្ធនាការវស្សាន-និទាឃរដូវ|វាយឈ្លានពាន]]ចូលវៀតណាមខាងត្បូង។ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានត្រួតត្រាខេត្តភាគខាងជើងរបស់វៀតណាមខាងត្បូង និងបានវាយចេញពីប្រទេសកម្ពុជាសម្ដៅទៅទីក្រុងសៃហ្គន ដោយគំរាមហែកវៀតណាមខាងត្បូងជាពីរ។ ការប្រយុទ្ធគ្នាត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ និងយ៉ាងស្វិតស្វាញរវាងកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងនិងត្បូង ជាពិសេសនៅ[[សមរភូមិអានលុក]] និង[[សមរភូមិកនទូម|កនទូម]]។{{Sfn|Hastings|2018|p=610-630}} ទោះជាសហរដ្ឋអាមេរិកបានកំពុងដកទ័ពចេញពីវៀតណាមក៏ដោយក៏អាមេរិកនៅតែបន្តផ្ដល់ជំនួយយោធាតាមផ្លូវអាកាសដើម្បីការពារកងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងដែរ ដោយគេច្រើនស្គាល់ជំនួយនោះថា [[ប្រតិបត្តិការឡាញប៊ែខឺរ]]។ នៅទីបំផុត ប្រតិបត្តិការនេះក៏បានផ្អាកបន្ទាប់ពីគេសង្កេតឃើញថាមានចំនួនទាហាននិងជនស៊ីវិលទាំងសងខាងស្លាប់របួសច្រើនពេករហូតដល់ទៅជាង ២០០,០០០ នាក់ឯណោះ។{{sfn|Hastings|2018|pp=606–637}} ដោយឡែក កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកវិញបានចាប់ផ្ដើម[[ប្រតិបត្តិការផុកឃីតម៉ានីយ៍|ប្រតិបត្តិការទម្លាក់មីនសមុទ្រ]]នៅក្បែរកំពង់ផែទីក្រុង[[ហាយហ្វង]]នៅក្នុងខែឧសភាក្នុងគោលបំណងបិទបង្ខាំងផ្លូវផ្គត់ផ្គង់ពីបរទេសចូលវៀតណាមតាមច្រកសមុទ្រ។<ref>{{Cite web |last=magazine |first=Marcelo Ribeiro da Silva, Vietnam |date=2020-01-14 |title=Inside America's daring plan to mine Haiphong Harbor |url=https://www.navytimes.com/news/your-navy/2020/01/14/inside-americas-daring-plan-to-mine-haiphong-harbor/ |access-date=2026-04-22 |website=Navy Times }}</ref> [[File:СВС у обломков сбитого Б-52 в окрестностях Ханоя 23.12.1972 (1).jpg|thumb|ទីប្រឹក្សាយោធាសូវៀតកំពុងត្រួតពិនិត្យកម្ទេចកម្ទីយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកអាមេរិកប្រភេទប៊ី-៥២ ដែលត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់នៅជិតទីក្រុងហាណូយ]] នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ សកម្មភាពយោធារបស់អាមេរិកទាំងឡាយត្រូវបានបញ្ឈប់ ហើយភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាងក៏បានព្រមព្រៀងគ្នាចុះ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមករា។<ref name=Ward/>{{Rp|៥០៨–៥១៣}} កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានបិទបញ្ចប់ការចូលប្រឡូកដោយផ្ទាល់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាម ក៏ដូចជាបង្កើតបទឈប់បាញ់រវាងវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតណាមខាងត្បូង ធានានូវបូរណភាពទឹកដីវៀតណាមក្រោមសន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ អំពាវនាវឱ្យមានការបោះឆ្នោត ឬដំណោះស្រាយនយោបាយរវាង រ.ប.ប. និងវៀតណាមខាងត្បូង អនុញ្ញាតឱ្យទ័ពកុម្មុយនីស្តចំនួន ២០០,០០០ នាក់បន្តឈរជើងនៅទីតាំងពួកគេកាន់កាប់នៃវៀតណាមខាងត្បូង និងយល់ព្រមលើការដោះដូរឈ្លើយសឹក។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះផងដែរបានកំណត់រយៈពេល ៦០ ថ្ងៃដើម្បីឱ្យអាមេរិកដកកម្លាំងខ្លួនចេញទាំងអស់<ref>{{Cite book |last=Church |first=Peter |title=A Short History of South-East Asia |date=2006 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-82181-7 |pages=193–194}}</ref> ហើយទីបំផុតនៅខែមីនា កងកម្លាំងយោធាអាមេរិកទាំងប៉ុន្មានក៏ត្រូវបានដកចេញពីវៀតណាមដូចការកំណត់ពិតមែន។<ref name=Herring/>{{Rp|២៦០}} ==ការចាកចេញរបស់អាមេរិក និងយុទ្ធនាការចុងក្រោយ ឆ្នាំ១៩៧៣–៧៥== [[File:Hanoi-taxi-march1973.jpg|thumb|ឈ្លើយសឹកអាមេរិកដែលទើបតែងបានដោះលែងចេញពីជំរុំឃុំឃាំងវៀតណាមខាងជើង ឆ្នាំ១៩៧៣]] មុននឹងបទឈប់បាញ់ចូលធរមានក្នុងថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ភាគីទាំងពីរបានព្យាយាមវាយដណ្ដើមកាន់កាប់ទឹកដីតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ តែយ៉ាងណា​ ការប្រយុទ្ធគ្នានៅតែបន្តទោះជាបទឈប់បាញ់បានចូលធរមានហើយក្ដី។<ref name=Ward/>{{Rp|៥០៨–៥១៣}} មេដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងបានរំពឹងថាលក្ខខណ្ឌក្នុងបទឈប់បាញ់នឹងផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ឱ្យសាមីខ្លួនមានប្រៀបជាងគូសត្រូវ ប៉ុន្តែទីក្រុងសៃហ្គន ដោយប្រើប្រាស់ជំនួយអាមេរិកដែលបានបញ្ជូនមកនៅមុនពេលបទឈប់បាញ់ បានចាប់ផ្តើមវាយច្រានកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងចេញពីទឹកដីខ្លួនបណ្ដើរៗ។ យោងតាមលោក[[ជិន វ៉ាន់ចា]] ដើម្បីទប់ទល់នឹងវៀតណាមខាងត្បូង វៀតណាមខាងជើងបានរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រចម្បាំងថ្មីនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣។{{sfn|Karnow|1997|pp=672–674}} ដោយគ្មានការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីអាមេរិកទៀត អាជ្ញាធរវៀតណាមខាងជើងបានចាប់ផ្ដើមពង្រឹងពង្រីកផ្លូវលំហូជីមិញ និងរចនាសម្ព័ន្ធភស្តុភារផ្សេងៗទៀត។ ប្រព័ន្ធភស្តុភារនឹងសម្រួលឱ្យវៀតណាមខាងជើងមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកវគ្គឈ្លានពានថ្មីចូលវៀតណាមខាងត្បូង ដែលអាចនឹងប្រព្រឹត្តិទៅនៅកំឡុងរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំ១៩៧៥–៧៦។ លោកវ៉ាន់ចាបានគណនាថា នេះគឺជាឱកាសចុងក្រោយរបស់ហាណូយក្នុងការវាយប្រហារ មុនពេលកងទ័ពសៃហ្គនអាចពង្រឹងហ្វឹកហ្វឺនសមត្ថភាពខ្លួនបាន។{{sfn|Karnow|1997|pp=672–674}} ទីបំផុត វៀតណាមខាងជើងក៏បានបើកប្រតិបត្តិការវាយលុកនោះនៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំ១៩៧៣ ហើយត្រឹមខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ពួកគេបានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីទាំងប៉ុន្មានដែលបានបាត់បង់កាលរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំមុនមកវិញ។ [[File:Victory Central Highlands.jpg|thumb|upright=.8|វិមានរំលឹកអនុស្សាវរីយនៃយុទ្ធនាការ[[បួនម៉ាធួត]]ឆ្នាំ១៩៧៤ បង្ហាញពីការពលីរបស់[[ម៉ុងតាញ៉ា (វៀតណាម)|ទាហានម៉ុងតាញ៉ា]]នៃ[[តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល (វៀតណាម)|តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល]] រួមជាមួយនឹង[[រថក្រោះតេ-៥៤/តេ-៥៥|រថក្រោះតេ-៥៤]]]] នៅវៀតណាមខាងត្បូង ការដកខ្លួនរបស់អាមេរិកនិង[[វិបត្តិប្រេងឆ្នាំ១៩៧៣]] បានរង្គោះរង្គាយសេដ្ឋកិច្ចជាតិខ្លួនដែលទម្លាប់ពឹងលើជំនួយ និងវត្តមានកងទ័ពអាមេរិក។ ក្រោយការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានបណ្តាលឱ្យទាហានវៀតណាមខាងត្បូងចំនួន ៥៥ នាក់បាត់បង់ជីវិត លោកធៀវបានប្រកាសនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ថា សង្គ្រាមត្រូវបានចាប់ផ្តើមឡើងវិញ ហើយកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពលែងមានសុពលភាពតទៀតហើយ។ នៅកំឡុងបទឈប់បាញ់ ចំនួនមនុស្សស្លាប់របួសខាងវៀតណាមខាងត្បូងមានរហូតដល់ទៅ ២៥,០០០ នាក់។<ref>{{Cite web|title=This Day in History 1974: Thieu announces war has resumed|url=http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-announces-war-has-resumed|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120114757/http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-announces-war-has-resumed|archive-date=20 January 2013|access-date=23 April 2026|publisher=History.com|archivedate=20 មករា 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120114757/http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-announces-war-has-resumed}}</ref>{{sfn|Hastings|2018|pp=683}}{{Rp|៦៨៣}} លោក[[ជេរ៉ល់ដ៍ ហ្វដ]]បានឡើងកាន់អំណាចជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកនៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៤ ហើយក្រោមរដ្ឋបាលលោក សភាអាមេរិកបានសម្រេចកាត់បន្ថយជំនួយហិរញ្ញវត្ថុដល់វៀតណាមខាងត្បូងពី ១ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកក្នុងមួយឆ្នាំ មកត្រឹម ៧០០ លានដុល្លារអាមេរិក។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ សភាក៏បានបោះឆ្នោតអនុម័តលើការរឹតបន្តឹងជំនួយមូលនិធិទាំងឡាយជាដំណាក់ៗនៅពេញមួយឆ្នាំ១៩៧៥ ក្នុងគោលដៅកាត់ផ្តាច់ជំនួយមូលនិធិទាំងស្រុងនៅឆ្នាំ១៩៧៦។{{sfn|Hastings|2018|p=686}} ភាពជោគជ័យពីយុទ្ធនាការវាយលុកក្នុងរដូវប្រាំងឆ្នាំ១៩៧៣–៧៤ បានជម្រុញឱ្យវ៉ាន់ចាធ្វើដំណើរទៅហាណូយនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៤ ដើម្បីសុំស្នើកម្លាំងទ័ពបន្ថែមសម្រាប់បើកការវាយលុកកម្រិតធំជាងនេះនៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំបន្ទាប់។ នៅក្នុងដំណើរទៅទីក្រុងហាណូយ លោកវ៉ាន់ចាបានកត់សម្គាល់ពីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវប្រសើរនិងធំជាងមុន ដែលជាទិដ្ឋភាពខុសពីមុនឆ្ងាយ ពោលកាលដែលផ្លូវលំហូជីមិញធ្លាប់ឆ្លងកាត់ឡើងចុះភ្នំនិងព្រៃក្រាស់ៗ។{{sfn|Karnow|1997|p=676}} សំណើលោកវ៉ាន់ចាត្រូវបានទទួលយកដោយលេខាបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមគឺលោកឡេ​ ស៊ួន។ ផែនការវាយលុកថ្មីរបស់វ៉ាន់ចានឹងផ្ដើមចេញពីប្រទេសកម្ពុជាចូលទៅក្នុង[[ខេត្តភឿកឡុង]]។ ការវាយប្រហារនេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាភស្តុភារ វាស់ស្ទង់ប្រតិកម្មរបស់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង និងកំណត់ថាតើសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងត្រឡប់មកវិញឬអត់។{{sfn|Hastings|2018|pp=685–690}} នៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៤ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបាន[[សមរភូមិភឿកឡុង|វាយចូលខេត្តភឿកឡុង]] ហើយទីរួមខេត្តភឿកប៊ិញក៏បានដួលរលំនៅថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ហ្វដបានខិតខំស្នើសុំសភាឱ្យអនុញ្ញាតបើកថវិកាដើម្បីជួយនិងផ្គត់ផ្គង់ដល់វៀតណាមខាងត្បូងឡើងវិញ<ref name="Ford asks for additional aid">{{Cite news |title=Ford asks for additional aid |work=history.com |url=https://www.history.com/this-day-in-history/ford-asks-for-additional-aid |url-status=dead |access-date=23 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180811232207/https://www.history.com/this-day-in-history/ford-asks-for-additional-aid |archive-date=11 August 2018}}</ref> ប៉ុន្តែសភាបានបដិសេដ។<ref name="Ford asks for additional aid"/> ល្បឿនរហ័សនៃភាពជោគជ័យនេះបាននាំឱ្យការិយាល័យនយោបាយវៀតណាមកុម្មុយនីស្តវាយតម្លៃពីស្ថានភាពសង្គ្រាមឡើងវិញ។ ក្នុងនោះ ពួកគេបានសម្រេចថាប្រតិបត្តិការនៅតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាលនឹងត្រូវប្រគល់ឱ្យលោកឧត្តមសេនីយ៍វ៉ាន់ ទៀនស៊ុងទទួលរ៉ាប់រង ហើយទីក្រុង[[លៃគូ]]គួរត្រូវវាយកាន់កាប់ឱ្យបានឆាប់ៗតាមតែអាចធ្វើបាន។<ref>{{Cite book |last1=Dougan |first1=Clark |title=The Vietnam Experience The Fall of the South |last2=Fulgham |first2=David |publisher=Boston Publishing Company |year=1985 |isbn=978-0-939526-16-1 |page=22}}</ref> នៅដើមឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងមានកាំភ្លើងធំច្រើនជាងខាងជើងដល់ទៅបីដង ព្រមទាំងរថក្រោះនិងរថពាសដែកច្រើនជាងកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមប្រមាណពីរដង។ តែយ៉ាងណា កំណើនតម្លៃប្រេងខ្ពស់មានន័យថាអាវុធទាំងនេះគឺមិនអាចប្រើប្រាស់បានពេញលេញនោះទេ។ លើសពីនេះ ដោយសារគោលនយោបាយវៀតណាមនីយកម្ម កងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវប្រឈមនឹងកង្វះគ្រឿងបន្លាស់ និងក្រុមបច្ចេកទេសផ្សេងៗសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងនោះ។<ref name=Stewart/>{{Rp|៣៦២–៣៦៦}} ===យុទ្ធនាការ ២៧៥=== {{See also|យុទ្ធនាការវស្សានរដូវឆ្នាំ១៩៧៥|សមរភូមិបួនម៉ាធួត|យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង}} នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៥ លោកទៀនស៊ុងបានផ្ដើមយុទ្ធនាការ ២៧៥ ដែលត្រូវជាការវាយលុកមានកំណត់ចូលទៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល ដោយមានការគាំទ្រពីកងរថក្រោះ និងកាំភ្លើងធំធុនធ្ងន់។ គោលដៅចម្បងនៃយុទ្ធនាការនេះគឺ[[សមរភូមិបួនម៉ាធួត|កាន់កាប់ក្រុងបួនម៉ាធួត]]។ ការកាន់កាប់ទីក្រុងនេះគឺប្រៀបបានដូចជាបើកទ្វារឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបន្តយុទ្ធនាការពួកគេចូលទៅត្រួតត្រាទីរួមខេត្តលៃគូ និងផ្លូវផ្សេងៗទៅតំបន់ឆ្នេរអញ្ចឹង។<ref name=Tucker/>{{Rp|}} លោកធៀវបានប្រែមកអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រ "ស្រាលលើ ធ្ងន់ក្រោម" ពោលលោកបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងខ្លួនដកថយពីតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងទីតាំងផ្សេងៗដែលពិបាកការពារ។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងភាគច្រើនដែលព្យាយាមរត់ដកថយ បានបន្សល់ទុកនូវអង្គភាពតូចៗនៅបន្តឈរប្រយុទ្ធតតាំងនឹងសត្រូវ។ នាយឧត្តមសេនីយ៍វៀតណាមខាងត្បូងឈ្មោះភូបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងខ្លួនបោះបង់ក្រុងលៃគូ និងកនទូមចោល ហើយដកថយទៅតំបន់ឆ្នេរវិញ។{{sfn|Hastings|2018|pp=693–694}} នៅថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ធៀវបានផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រមួយចំនួនដោយបញ្ជាឱ្យដាច់ខាតត្រូវតែការពារទីក្រុងហ្វេ ដែលត្រូវជាទីប្រជុំជនវៀតណាមធំបំផុតទីបីនៅកាលនុះ។ នៅថ្ងៃទី២២ ខែមីនា កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានបើក[[យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង|ការវាយប្រហារលើទីក្រុងហ្វេ]] ដែលជាហេតុបង្ខំឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលជាច្រើនរត់ទៅផ្ដុំគ្នានៅអាកាសយានដ្ឋាន និងកំពង់ផែក្រុងដោយសង្ឃឹមថាពួកគេនឹងអាចចាកចេញរួច។ នៅពេលដែលកម្លាំងការពារទីក្រុងហ្វេបានរលំ កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានបង្វែរមកផ្តោលលើទីក្រុងដាណាងម្តងដោយបានបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់រ៉ុក្កែតជាច្រើនចូលក្រុង និងព្រមទាំងអាកាសយានដ្ឋានផង។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា កងទ័ពកុម្មុយនីស្តចំនួន ៣៥,០០០ នាក់បានត្រៀមខ្លួនប្រុងប្រៀបវាយប្រហារជាយក្រុងដាណាង។ នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង ដែលគ្មានមេបញ្ជាការដឹកនាំចំនួន ១០០,០០០ នាក់បានទម្លាក់អាវុធចុះចាញ់ ខណៈកងទ័ពកុម្មុយនីស្តបានសម្រុកចូលទីក្រុងដាណាងជាក្បួនៗ។ ក្រោយក្រុងហ្វេនិងដាណាងបានដួលរលំ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបាត់បង់តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងខេត្តភាគខាងជើងទាំងអស់ទៅពួកកុម្មុយនីស្ត។{{sfn|Hastings|2018|pp=699–700}} ===យុទ្ធនាការវាយបកចុងក្រោយដោយវៀតណាមខាងជើង=== {{Further|topic=យុទ្ធនាការវាយបកចុងក្រោយរបស់វៀតណាមខាងជើង សូមមើល|យុទ្ធនាការហូជីមិញ}} {{See also|សមរភូមិស៊ួនឡុក}} [[File:18thARVNsoldiersatxuanloc by Dirck Halstead.jpg|thumb|ទាហានវៀតណាមខាងត្បូងកំឡុង[[សមរភូមិស៊ួនឡុក]], មេសា ១៩៧៥]] បន្ទាប់ពីពាក់កណ្ដាលនៃទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត​ ការិយាល័យ​នយោបាយ​វៀតណាមខាងជើងក៏បាន​បញ្ជា​ឱ្យ​ទៀនស៊ុងបើក​វគ្គ​វាយលុក​ចុងក្រោយ។ គោលដៅក្នុងគម្រោង[[យុទ្ធនាការ​ហូជីមិញ​]]គឺធ្វើយ៉ាងណាត្រូវវាយដណ្តើម​កាន់កាប់ទីក្រុង​សៃហ្គន​ឱ្យបាននៅមុន​ថ្ងៃទី១ ខែឧសភា។ ក្រោយទទួលបានជ័យជម្នះជាប់ៗគ្នាកន្លងមក កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបន្ត​​រុញចូលកាន់កាប់ទីក្រុង[[​ញ៉ាត្រាង]] [[កាំរ៉ាញ]] និង[[ដាឡាត]]។{{sfn|Hastings|2018|pp=702–704}} នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា កងពលធំនៃកម្លាំងកុម្មុយនីស្តចំនួនបីបានវាយលុកស្រុក[[ស៊ួនឡុក]] ដែលមានចម្ងាយ ៦៤ គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងសៃហ្គន។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងបានប្រឹងប្រែងការពារយ៉ាងស្វិតស្វាញ ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ពួកគេត្រូវបង្ខំដកថយទៅសៃហ្គនវិញ។{{sfn|Hastings|2018|pp=704–707}} លោកធៀវបានលាលែងពីតំណែងដោយទឹកមុខក្រៀមក្រំនិងទឹកភ្នែកសស្រាក់សស្រាំ ដោយថ្លែងថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានផិតក្បត់នឹងវៀតណាមខាងត្បូង។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ធៀវបានបន្ថែមទៀតថា លោកឃីស៊ីងហ្គ័របានបោកបញ្ឆោតឱ្យលោកព្រមចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ដោយសន្យានឹងផ្តល់ជំនួយយោធា ដែលមកទល់ពេលនេះគឺគ្មានបានផ្លែផ្កាអ្វីសោះឡើយ។ បន្ទាប់ពីធៀវបានផ្ទេរអំណាចទៅឱ្យ[[ជិន វ៉ាន់ហឿង]]នៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា លោកក៏បានចាកចេញទៅ[[តៃវ៉ាន់]]។{{sfn|Hastings|2018|p=714}} នៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ បន្ទាប់ពីសភាបានបដិសេដកញ្ចប់ជំនួយថវិកាចំនួន ៧២២ លានដុល្លារសម្រាប់វៀតណាមខាងត្បូង លោកប្រធានាធិបតីហ្វដបានថ្លែងសុន្ទរកថាតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ថា សង្គ្រាមនៅវៀតណាមបានបិទបញ្ចប់ហើយ ចំណែកឯជំនួយអាមេរិកក៏លែងមានទៀតដែរ។<ref>{{Cite web |last=Finney |first=John W. |date=12 April 1975 |title=Congress Resists U.S. Aid In Evacuating Vietnamese |url=https://www.nytimes.com/1975/04/12/archives/congress-resists-us-aid-in-evacuating-vietnamese-congress-resists.html |access-date=24 April 2026 |website=The New York Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409033130/https://www.nytimes.com/1975/04/12/archives/congress-resists-us-aid-in-evacuating-vietnamese-congress-resists.html|archive-date=April 9, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=Transcript of speech by President Gerald R. Ford - April 23, 1975 |url=https://digitallibrary.tulane.edu/islandora/object/tulane%3A75293 |access-date=24 April 2026 |publisher=Tulane University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409183152/https://digitallibrary.tulane.edu/islandora/object/tulane:75293|archive-date=April 9, 2023}}</ref> នៅចុងខែមេសា កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបែកជួររលំស្ទើរទាំងអស់លើកលែងតែនៅតំបន់[[ដីសណ្តមេគង្គ]] ខណៈជនភៀសសឹកជាច្រើននាក់បានរត់មកប្រមូលផ្ដុំនៅប៉ែកខាងត្បូងប្រទេស។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់បានចូលឡោមព័ទ្ធទីក្រុងសៃហ្គន ខណៈកងការពារវៀតណាមខាងត្បូងមានត្រឹមតែប្រមាណ ៣០,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ដើម្បីពន្លឿនការចូលកាន់កាប់ក្រុង កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបាញ់គ្រាប់ផ្លោងចូលក្នុង[[អាកាសយានដ្ឋានតានសូនណាត្ត|អាកាសយានដ្ឋានតាន់សឺនញ៉ាត់]] ជាហេតុបង្ខំឱ្យវាបិទទ្វារ ក៏ដូចជាកាត់ផ្ដាច់មធ្យោបាយចាកចេញរបស់ប្រជាជនស៊ីវិលផងដែរ។{{sfn|Hastings|2018|p=716}} ===ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន=== {{Main|ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍}} [[ច្បាប់អាជ្ញាសឹក]]ត្រូវបានប្រកាសនៅពេលដែលឧទ្ធម្ភាគចក្រអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមជម្លៀសប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមួយចំនួន ក៏ដូចជាជនជាតិអាមេរិក និងជនបរទេសផ្សេងៗទៀតចេញតាមព្រលានតាន់សឺនញ៉ាត់ និងបរិវេណស្ថានទូតបរទេសផ្សេងៗ។ [[ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍]] ត្រូវបានពន្យាររហូតដល់នាទីចុងក្រោយបំផុតតាមដែលអាចប្រព្រឹត្តិទៅបាន ដោយសារតែឯកអគ្គរដ្ឋទូតអាមេរិកនាពេលនោះគឺលោក[[ក្រាហាម ម៉ាទីន]]បានយល់ឃើញថា ទីក្រុងសៃហ្គនប្រហែលជាអាចតតាំងការពារខ្លួនបានបន្តទៀត ហើយដំណោះស្រាយនយោបាយអាចនឹងត្រូវសម្រេចបានមុនពេលទីក្រុងនេះដួលទាំងស្រុង។ ហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍ផងដែរគឺជាបេសកកម្មជម្លៀសមនុស្សតាមឧទ្ធម្ភាគចក្រដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នៅព្រឹកប្រលឹមថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា កងម៉ារីនអាមេរិកចុងក្រោយគេត្រូវបានជម្លៀសចេញពីស្ថានទូតដោយឧទ្ធម្ភាគចក្រ ខណៈដែលជនស៊ីវិលដែលនៅសេសសល់បាននាំគ្នារុលចូលបរិវេណ និងទីធ្លានៃស្ថានទូត។{{sfn|Hastings|2018|pp=718–720}} កងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើងបានដើរចូលក្នុងទីក្រុងសៃហ្គន ដោយកម្ចាត់ចោលនូវរបាំងការពារទាំងអស់ដែលនៅនឹងផ្លូវរបស់ខ្លួន និងព្រមទាំងដណ្តើមកាន់កាប់អគារនិងទីតាំងសំខាន់ៗនៅជុំវិញទីក្រុងផង។<ref name="mtholyoke.edu">{{Cite report |url=https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/paris.htm |title=The Paris Agreement on Vietnam: Twenty-five Years Later |date=April 1998 |publisher=The Nixon Center |location=Washington, D.C. |access-date=26 April 2026 |type=Conference Transcript |via=International Relations Department, Mount Holyoke College |archive-date=1 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901153020/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/paris.htm |url-status=dead }}</ref> រថក្រោះនៃកងពលទីពីរបានបុកទម្លាយច្រកទ្វារនៃ[[វិមានឯករាជ្យ (វៀតណាម)|វិមានឯករាជ្យវៀតណាម]] ហើយទង់វៀតកុងត្រូវបានលើកបង្ហោះនៅលើដំបូលនៃវិមាននោះ។<ref>{{Citation |last=Thai Binh Department of Information and Communications |title=Soldier from Thai Binh who put flag on the roof of Independence Palace |date=30 July 2020 |url=https://thaibinh.gov.vn/english130nam/dat-va-nguoi-thai-binh/soldier-from-thai-binh-who-put-flag-on-the-roof-of-independe.html |work=Thai Binh Provincial Portal |publication-place=Thai Binh |access-date=26 April 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409174812/https://thaibinh.gov.vn/english130nam/dat-va-nguoi-thai-binh/soldier-from-thai-binh-who-put-flag-on-the-roof-of-independe.html|archive-date=April 9, 2023}}.</ref> ប្រធានាធិបតី[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]ដែលបានឡើងបន្តតំណែងពីលោកវ៉ាន់ហឿងកាលពីពីរថ្ងៃមុន បានប្រគល់រូបខ្លួនទៅឱ្យលោកវរសេនីយ៍ទោប៊ូយ វ៉ាន់ទុង ដែកជាស្នងការនយោបាយនៃកងពលតូចរថក្រោះទី២០៣។<ref>{{Cite web |date=28 April 2020 |title=Reunion of the Veterans organization of Tank Amour force in the South Vietnam |url=https://independencepalace.gov.vn/news/a-reunion-of-the-veterans-organization-of-tank-amour-force-in-the-south-vietnam-was-held-at-independence-palace-historical-site/ |access-date=26 April 2026 |website=Dinh Độc Lập |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404035108/https://independencepalace.gov.vn/news/a-reunion-of-the-veterans-organization-of-tank-amour-force-in-the-south-vietnam-was-held-at-independence-palace-historical-site/|archive-date=April 4, 2023}}</ref><ref>{{Citation |last=Leong, Ernest |title=Vietnam Tries to Create New Image 30 Years After End of War |date=31 October 2009 |url=https://www.voanews.com/a/a-13-2005-04-27-voa67/397223.html |work=Voice of America |access-date=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404085333/https://www.voanews.com/a/a-13-2005-04-27-voa67/397223.html|archive-date=April 4, 2023}}.</ref><ref name="Terzani">{{Cite book |last=Terzani |first=Tiziano |title=Giai Phong! The Fall and Liberation of Saigon |publisher=Angus & Robertson (U.K.) Ltd |year=1976 |isbn=0207957126 |pages=92–96}}</ref>{{Rp|៩៥–៩៦}} វ៉ាន់មិញត្រូវបានវៀតកុងអមដំណើរទៅកាន់ស្ថានីយ៍[[វិទ្យុទីក្រុងសៃហ្គន]] ដើម្បីប្រកាសពីការទទួលចុះចាញ់របស់វៀតណាមខាងត្បូង។<ref name="Bui Tin">{{Cite book |last=Bui |first=Tin |url=https://books.google.com/books?id=2NUl_nVpW-gC |title=Following Ho Chi Minh: The Memoirs of a North Vietnamese Colonel |date=1999 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=9780824822330 |pages=84–86 |access-date=26 April 2026 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430010702/https://books.google.com/books?id=2NUl_nVpW-gC |url-status=live }}</ref>{{Rp|៨៥}} សេចក្តីប្រកាសថ្លែងការណ៍នោះត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយនៅវេលាម៉ោង ២:៣០ រសៀល។<ref name=Terzani/> ==ការចូលរួមពីប្រទេសក្រៅ== {{Main|ការចូលរួមអន្តរជាតិក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម}} ==ចំណារពន្យល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== ===អាគតដ្ឋាន=== {{reflist}} cfqypgehial4s2mjs1xrwllgggljcr0 334742 334739 2026-04-27T04:05:12Z TheRandomGoober 27248 /* ការចូលរួមពីប្រទេសក្រៅ */ 334742 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict = សង្គ្រាមវៀតណាម<br /><small>{{nobold|Chiến tranh Việt Nam}}</small> |partof = [[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន]] និង [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] |image ={{Multiple image | image1 = U.S. Army UH-1H Hueys insert ARVN troops at Khâm Đức, Vietnam, 12 July 1970 (79431435).jpg | caption1 = [[បិល្លUH-១ អ៊ីររ៉ឹខយ|ឧទ្ធម្ភាគចក្របិល្លUH-១H]]​ របស់អាមេរិកកំពុងទម្លាក់ទាហានវៀតណាមខាងត្បូង, ១៩៧០ | image2 = Pavnbattle.jpg | caption2 = ទាហាននៃ[[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង]]នៅក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ ប្រ. ១៩៦៦ | image3 = Hue Massacre Interment.jpg | caption3 = ការបញ្ចុះសពជនស៊ីវិលដែលបានស្លាប់ក្នុង[[ការសម្លាប់រង្គាលនោហ៊ូអេ|ព្រឹត្តិការណ៍សម្លាប់រង្គាលហ៊ូអេ]], ១៩៦៨ | image4 = Flame Thrower. Operation New Castle. - NARA - 532488.tif | caption4 = [[កងម៉ារីនសហរដ្ឋអាមេរិក|កងម៉ារីនអាមេរិក]]កំពុងប្រើប្រាស់[[កាំភ្លើងព្រួសភ្លើង]], ១៩៦៧ | image5 = A-4E Skyhawk of VA-56 drops bomb over Vietnam c1966.jpg | caption5 = យន្តហោះ [[ដោក្លាសអេ-៤ ស្កាយហក|អេ-៤ ស្កាយហក]] របស់អាមេរិកក្នុងប្រតិបត្តិការទម្លាក់គ្រាប់បែក, ១៩៦៦ | image6 = Saigon Execution.jpg | caption6 = ''[[ការប្រហារជីវិតសៃហ្គន]]''៖ ឧត្តមសេនីយ៍វៀតណាមខាងត្បូង លោក[[ង្វៀន ង៉ុកលាន់]]កំពុងបាញ់ប្រហារជីវិតមន្ត្រីយោធា[[វៀតកុង]] លោក[[ការប្រហារជីវិតសៃហ្គន|ង្វៀន វ៉ាន់លែម]]ក្នុងកំឡុង[[ការវាយលុកតេត|ប្រតិបត្តិការវាយលុកតេត]], ១៩៦៨ | width = 180 | perrow = 1/2/2/1 | border = infobox | total_width = 300 }} |date = ១ វិច្ឆិកា ១៩៥៥<ref group=A name="start date" />&nbsp;– ៣០ មេសា ១៨៧៥<br>(១៩ ឆ្នាំ, ៥ ខែ និង ២៩ ថ្ងៃ) |place = {{flatlist| * [[វៀតណាមខាងត្បូង]] * [[វៀតណាមខាងជើង]] * [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]] * [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|កម្ពុជា]] * [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] * [[ឈូងសមុទ្រថៃ]] (សង្គ្រាមបានបែកចូលក្នុងប្រទេស[[ថៃ]] និង[[ចិន]]បន្តិចបន្តួច)}} |territory = {{bulleted list | ការបង្រួបបង្រួម[[វៀតណាមខាងជើង]] និង[[វៀតណាមខាងត្បូង|ខាងត្បូង]]ទៅជា​[[វៀតណាម|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ | ចិនចូលគ្រប់គ្រង[[ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែល]]}} |result = ជ័យជំនះ[[វៀតណាមខាងជើង]] |combatant1 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[វៀតណាមខាងជើង]] * {{flagicon|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} [[វៀតកុង]] និង [[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង|រ.ប.ប.]] * {{flagicon|Laos}} [[ប៉ៈថេតឡាវ]] * {{flagicon|Cambodia|1975}} [[ខ្មែរក្រហម]] * {{flagicon|Cambodia}} [[រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា]] * {{flag|ចិន}} * {{flag|សហភាពសូវៀត|1955}} * {{flag|កូរ៉េខាងជើង|1948}} {{Endplainlist}} |combatant2 = {{Plainlist}} * {{flag|វៀតណាមខាងត្បូង}} * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}} * {{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}} * {{flag|អូស្ត្រាលី}} * {{flag|នូវែលសេឡង់}} * {{flagicon|Laos|1952}} [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]] (ពីឆ្នាំ១៩៥៩) * {{flag|សាធារណរដ្ឋខ្មែរ}}​ * {{flag|ថៃ}} ​ * {{flag|ហ្វីលីពីន|1919}} * {{flag|តៃវ៉ាន់}}<ref>{{cite web|url=http://www.psywarrior.com/AlliesRepublicVietnam.html|title=ALLIES OF THE REPUBLIC OF VIETNAM |accessdate=24 September 2011 }}</ref> {{Endplainlist}} |strength2 = '''≈១,៤២០,០០០ (១៩៦៨)''' {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតណាមខាងត្បូង'''៖<br />៨៥០,០០០ ១៩៦៨)<br />១,៥០០,០០០ (១៩៧៤–១៩៧៥)<ref>{{Cite book |last=Le Gro |first=William |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-29/CMH_Pub_90-29.pdf |title=Vietnam from ceasefire to capitulation |publisher=US Army Center of Military History |year=1985 |isbn=978-1-4102-2542-9 |page=28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230202012033/https://history.army.mil/html/books/090/90-29/CMH_Pub_90-29.pdf|archive-date=February 2, 2023}}</ref> * {{Flagdeco|សហរដ្ឋ|1960}} '''សហរដ្ឋអាមេរិក'''៖<br />សរុប ២,៧០៩,៩១៨ បានបម្រើការក្នុងវៀតណាម<br />៥៤៣,៤០០០ (ចំនួនកំពូល, មេសា​ ១៩៦៩)<ref name=Tucker/>{{Rp|xlv}} * {{Flagdeco|កម្ពុជា|1970}} '''សាធារណរដ្ឋខ្មែរ'''៖<br />២០០,០០០ (១៩៧៣){{Citation needed|date=March 2026}} * {{Flagdeco|ឡាវ|1952}} '''ឡាវ'''៖<br />៧២,០០០ (កងទ័ព និងជីវពល[[ជនជាតិហ្មុង|ហ្មុង]])<ref>{{Cite web |title=The rise of Communism |url=http://www.footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101117114707/http://footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism/ |archive-date=17 November 2010 |access-date=9 March 2026 |website=www.footprinttravelguides.com |archivedate=17 វិច្ឆិកា 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101117114707/http://footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Hmong rebellion in Laos |url=http://members.ozemail.com.au/~yeulee/Topical/Hmong%20rebellion%20in%20Laos.html |access-date=9 March 2026 |website=Members.ozemail.com.au|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230156/http://members.ozemail.com.au/~yeulee/Topical/Hmong%20rebellion%20in%20Laos.html|archive-date=April 4, 2023}}</ref> * {{Flagicon image|Flag of South Korea (1949–1984).svg}} '''កូរ៉េខាងត្បូង'''៖<br />៤៨,០០០ ក្នុងមួយឆ្នាំ (១៩៦៥–១៩៧៣ ដោយចំនួនសរុប ៣២០,០០០) * {{Flagdeco|ថៃ|1939}} '''ថៃ'''៖ ៣២,០០០ ក្នុងមួយឆ្នាំ (១៩៦៥–១៩៧៣)<br />(នៅវៀតណាម<ref>{{Cite web |title=Vietnam War Allied Troop Levels 1960–73 |url=http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160802134052/http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm |archive-date=2 August 2016 |access-date=9 March 2026 |archivedate=2 សីហា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160802134052/http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm }}, accessed 9 March 2026</ref> និងឡាវ){{Citation needed|date=March 2026}} * {{Flagdeco|អូស្ត្រាលី}} '''អូស្ត្រាលី'''៖ ៥០,១៩០ សរុប<br />(ចំនួនកំពូល៖ ៨,៣០០)<ref>{{Cite web |last1=Doyle |first1=Jeff |last2=Grey |first2=Jeffrey |last3=Pierce |first3=Peter |date=2002 |title=Australia's Vietnam War – A Select Chronology of Australian Involvement in the Vietnam War |url=https://researchonline.jcu.edu.au/14206/3/14206_Doyle_et_al_2002_Back_Pages.pdf |publisher=Texas A&M University Press|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110165929/https://researchonline.jcu.edu.au/14206/3/14206_Doyle_et_al_2002_Back_Pages.pdf|archive-date=November 10, 2022}}</ref> * {{Flagdeco|នូវែលសេឡង់}} '''នូវែលសេឡង់'''៖ ចំនួនកំពូល៖ ៥៥២ ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨<ref name=Blackburn>{{cite book|last=Blackburn|first=Robert M.|title=Mercenaries and Lyndon Johnson's "More Flage": The Hiring of Korean, Filipino, and Thai Soldiers in the Vietnam War|publisher=McFarland|year=1994|isbn=0-89950-931-2}}</ref>{{rp|158}} * {{Flagdeco|ហ្វីលីពីន|1919}} '''ហ្វីលីពីន'''៖ ២,០៦១ {{Endplainlist}} |strength1 = '''≈៨៦០,០០០ (១៩៦៧)''' {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងជើង}} '''វៀតណាមខាងជើង'''៖<br />៦៩០,០០០ (រួមមាន [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|កងទ័ពប្រជាជន]] និងវៀតកុងក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦){{Refn|group=ស|យោងទៅតាមប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវការទីក្រុងហាណូយ វៀតកុងគឺជាស្ថាប័នមួយក្រោមកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម។<ref>{{Harvnb|Military History Institute of Vietnam|2002|p=182}}. "By the end of 1966 the total strength of our armed forces was 690,000 soldiers."</ref>}} * {{Flagdeco|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតកុង'''៖<br />~២០០,០០០ (ចំនួនប៉ាន់ស្មានឆ្នាំ១៩៦៨)<ref>{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |title=The Vietnam Experience The North |last2=Lipsman |first2=Samuel |last3=Maitland |first3=Terence |publisher=Time Life Education |year=1986 |isbn=978-0-939526-21-5 |pages=45–49}}</ref> * {{Flagdeco|ចិន|1949}} '''ចិន'''៖<br />១៧០,០០០ (១៩៦៨)<br />សរុប ៣២០,០០០<ref name="Toledo Blade 320,000 Chinese troops">{{Cite news |date=16 May 1989 |title=China admits 320,000 troops fought in Vietnam |work=Toledo Blade |agency=Reuters |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19890516&id=HkRPAAAAIBAJ&pg=3769,1925460 |access-date=9 March 2026 |archive-date=2 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702034430/https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19890516&id=HkRPAAAAIBAJ&pg=3769,1925460 |url-status=live }}</ref><ref name="Roy">{{Cite book |last=Roy |first=Denny |url=https://archive.org/details/chinasforeignrel0000royd/page/27 |title=China's Foreign Relations |publisher=Rowman & Littlefield |year=1998 |isbn=978-0-8476-9013-8 |page=[https://archive.org/details/chinasforeignrel0000royd/page/27 27]}}</ref><ref name="Womack">{{Cite book |last=Womack |first=Brantly |title=China and Vietnam |year=2006 |isbn=978-0-521-61834-2 |page=[{{GBurl|id=GaZvX2BzeegC|p=176}} 179]|publisher=Cambridge University Press }}</ref> * {{Flagdeco|កម្ពុជា|1975}} '''ខ្មែរក្រហម'''៖<br />៧០,០០០ (១៩៧២)<ref name="Tucker">{{Cite book |last=Tucker |first=Spencer C |title=The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-85109-960-3}}</ref>{{Rp|376}} * {{Flagdeco|ឡាវ}} '''ប៉ៈថេតឡាវ''':<br />៤៨,០០០ (១៩៧០)<ref>{{Cite web |title=Area Handbook Series Laos |url=http://www.country-data.com/frd/cs/laos/la_glos.html#Lao |access-date=9 March 2026 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307033933/http://www.country-data.com/frd/cs/laos/la_glos.html#Lao |url-status=live }}</ref> * {{Flagdeco|សហភាពសូវៀត}} '''សហភាពសូវៀត'''៖ ~៣,០០០<ref>{{Cite book |last=O'Ballance |first=Edgar |title=Tracks of the bear: Soviet imprints in the seventies |publisher=Presidio |year=1982 |isbn=978-0-89141-133-8 |page=171}}</ref> * {{Flagdeco|កូរ៉េខាងជើង|1948}} '''កូរ៉េខាងជើង'''៖ ២០០<ref>{{Cite news |last=Pham Thi Thu Thuy |date=1 August 2013 |title=The colorful history of North Korea-Vietnam relations |work=[[NK News]] |url=https://www.nknews.org/2013/08/the-colorful-history-of-north-korea-vietnam-relations/ |access-date=9 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150424055821/http://www.nknews.org/2013/08/the-colorful-history-of-north-korea-vietnam-relations/|archive-date=April 24, 2015}}</ref> {{Endplainlist}} |commander2 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] {{Assassinated|ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង្វៀន កាវកី]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី|ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]] {{Assassinated|ឃាតកម្មចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី}} * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[លីនដឹន បេន ចនសុន|លីនដឹន ប. ចនសុន]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[រីឆាដ និចសុន]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[រ៉ូបឺត ស៉្ទ្រេង មាំខណឺមែរ៉ា|រ៉ូបឺត​ មាំខណឺមែរ៉ា]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[មែលវីន ឡ៊ែរដ៍]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[វ៉ឹល្លៀម វ៉ិសស្មលែន្ត៍]] * {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ខ្រាយអឹន វ៉ឹល្លៀម អេប៊្រែមស៍|ខ្រាយអឹន អេប្រែមស៍]] * [[មេដឹកនាំនៃសង្គ្រាមវៀតណាម|...''និងមេដឹកនាំដទៃទៀត'']] {{Endplainlist}} |commander1 = {{Plainlist}} * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ហូ ជីមិញ]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ឡេ ស៊ួន]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[វ៉ក ង្វៀនសាប]] * {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ហ្វាម វ៉ាន់ដុង]] * {{flagicon|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} [[ជិន វ៉ាន់ចា]] * [[មេដឹកនាំនៃសង្គ្រាមវៀតណាម|...''និងមេដឹកនាំដទៃទៀត'']] {{Endplainlist}} |casualties2 = {{Plainlist}} * '''{{Flagu|វៀតណាមខាងត្បូង}}'''៖<br />'''ស្លាប់៖'''<br/>១៩៥,០០០–៤៣០,០០០ (ស៊ីវិល)<ref name=Hirschman/><ref name="Lewy">{{Cite book |last=Lewy |first=Guenter |title=America in Vietnam |publisher=Oxford University Press |year=1978 |isbn=978-0-19-987423-1 |author-link=Guenter Lewy}}</ref>{{Rp|450–453}}{{sfn|Thayer|1985}}<br />៣១៣,០០០ (យោធិនសរុប)<ref name="Rummel">{{Citation |last=Rummel |first=R. J. |title=Vietnam Democide |url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB6.1A.GIF |work=Freedom, Democracy, Peace; Power, Democide, and War, University of Hawaii System |year=1997 |format=GIF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313125242/http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB6.1A.GIF|archive-date=March 13, 2023}}</ref>(ក្នុងនោះមាន ២៥៤,២៥៦ នាក់ស្លាប់ក្នុងសមរភូមិ (រវាងឆ្នាំ១៩៦០ និងឆ្នាំ១៩៧៤)<ref name="Clarke">{{Cite book |last=Clarke |first=Jeffrey J. |title=United States Army in Vietnam: Advice and Support: The Final Years, 1965–1973 |publisher=Center of Military History, United States Army |year=1988 |quote=The Army of the Republic of Vietnam suffered 254,256 recorded combat deaths between 1960 and 1974, with the highest number of recorded deaths being in 1972, with 39,587 combat deaths}}</ref>{{Rp|275}}<br/>'''របួស៖''' ១,១៧០,០០០ (យោធិន)<ref name=Tucker/>{{Rp|}}<br />'''ចាប់ខ្លួន៖''' ≈១,០០០,០០០<ref>{{cite book |last1=Hosmer |first1=Stephen T. |last2=Jenkins |first2=Brian Michael |last3=Kellen |first3=Konrad |title=The Fall of South Vietnam: Statements by Vietnamese Military and Civilian Leaders |date=1978 |publisher=Rand |isbn=978-0-8330-0045-3 |oclc=855302546 |url=https://www.rand.org/pubs/reports/R2208.html }}{{page needed|date=May 2025}}</ref> * '''{{Flagu|សហរដ្ឋ|1960}}'''៖<br />៥៨,២៨១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="2new">{{Cite press release |title=2021 NAME ADDITIONS AND STATUS CHANGES ON THE VIETNAM VETERANS MEMORIAL |date=4 May 2021 |url=https://www.vvmf.org/News/2021-Name-Additions-and-Status-Changes-on-the-Vietnam-Veterans-Memorial/ |author=Vietnam Veterans Memorial Fund|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230429132111/https://www.vvmf.org/News/2021-Name-Additions-and-Status-Changes-on-the-Vietnam-Veterans-Memorial/|archive-date=April 29, 2023}}</ref> (៤៧,៤៣៤ ក្នុងសមរភូមិ)<ref>{{Citation |title=National Archives–Vietnam War US Military Fatal Casualties |date=15 August 2016 |url=https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |access-date=29 July 2020 |archive-date=26 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526173917/https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |url-status=live }}</ref><ref>[https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile "Vietnam War U.S. Military Fatal Casualty Statistics: HOSTILE OR NON-HOSTILE DEATH INDICATOR."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200526173917/https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |date=26 May 2020 }} US National Archives. 29 April 2008. Accessed 9 March 2026.</ref><br />៣០៣,៦៤៤ នាក់បានរងរបួស<ref name="USd&w" group="ស" /> * '''{{Flagu|ឡាវ|1952}}'''៖ ទាហានប្រមាណ​១៥,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite book |last1=Lomperis |first1=Timothy J. |title=From People's War to People's Rule: Insurgency, Intervention, and the Lessons of Vietnam |date=1996 |publisher=University of North Carolina Press |isbn=978-0-8078-2273-9 }}</ref> * '''{{Flagdeco|កម្ពុជា|1970}}''' '''សាធារណរដ្ឋខ្មែរ'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagicon image|Flag of South Korea (1949–1984).svg}}''' '''កូរ៉េខាងត្បូង'''៖ ៥,០៩៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, ១០,៩៦២ នាក់បានរងរបួស និង ៤ នាក់បានបាត់ខ្លួន * '''{{Flagu|អូស្ត្រាលី}}'''៖ ៥២៦ បានបាត់បង់ជីវិត និង ៣,១២៩ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite web |url=https://www.dva.gov.au/news/latest-stories/remembering-those-who-served-in-the-vietnam-war |title=Remembering those who served in the Vietnam War |access-date=2026-03-09 |year=2025 |publisher=Australian Government - Department of Veterans' Affairs}}</ref><ref>{{Cite web |title=Australian casualties in the Vietnam War, 1962–72 |url=http://www.awm.gov.au/encyclopedia/vietnam/statistics |access-date=9 March 2026 |publisher=Australian War Memorial|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230214111653/https://www.awm.gov.au/articles/encyclopedia/vietnam/statistics|archive-date=February 14, 2023}}</ref> * '''{{Flagu|ថៃ|1939}}'''៖ ៣៥១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name=Tucker/>{{Rp|}} * '''{{Flagu|នូវែលសេឡង់}}'''៖ ៣៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web |date=16 July 1965 |title=Overview of the war in Vietnam |url=http://vietnamwar.govt.nz/resources |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726010609/http://vietnamwar.govt.nz/resources |archive-date=26 July 2013 |access-date=9 March 2026 |publisher=New Zealand and the Vietnam War |archivedate=26 កក្កដា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726010609/http://vietnamwar.govt.nz/resources }}</ref> * '''{{Flagu|តៃវ៉ាន់}}'''៖ ២៥ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web |date=2 October 2013 |title=America Wasn't the Only Foreign Power in the Vietnam War |url=http://militaryhistorynow.com/2013/10/02/the-international-vietnam-war-the-other-world-powers-that-fought-in-south-east-asia/ |access-date=9 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418045659/http://militaryhistorynow.com/2013/10/02/the-international-vietnam-war-the-other-world-powers-that-fought-in-south-east-asia/|archive-date=April 18, 2023}}</ref><br />១៧​ នាក់បានចាប់ខ្លួន<ref>{{cite news |id={{ProQuest|115866424}} |title=Vietnam Reds Said to Hold 17 From Taiwan as Spies |url=https://www.nytimes.com/1964/07/13/archives/vietnam-reds-said-to-hold-17-from-taiwan-as-spies.html |work=The New York Times |date=13 July 1964 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307170856/https://www.nytimes.com/1964/07/13/archives/vietnam-reds-said-to-hold-17-from-taiwan-as-spies.html |archive-date=March 7, 2023 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> * '''{{flagdeco|ហ្វីលីពីន|1919}}''' '''ហ្វីលីពីន'''៖ ៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite book |last1=Larsen |first1=Stanley Robert |last2=Collins, Jr. |first2=James Lawton |title=Allied Participation in Vietnam |date=2005 |url=https://history.army.mil/Portals/143/Images/Publications/Publication%20By%20Title%20Images/A%20Titles%20PDF/CMH_Pub_90-5-1.pdf?ver=kNA54nobZmjnmnuA6dNRng%3d%3d }}</ref> ៦៤ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web |date=March 1970 |title=Asian Allies in Vietnam |url=http://175thengineers.homestead.com/Philcav.pdf |access-date=9 March 2026 |publisher=Embassy of South Vietnam|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230521032045/http://175thengineers.homestead.com/Philcav.pdf|archive-date=May 21, 2023}}</ref> {{Endplainlist}} '''ចំនួនយោធិនស្លាប់សរុប<br />៣៣៣,៦២៥ (១៩៦០–១៩៧៤) – ៣៩២,៣៦៩ (សរុប)'''<br />'''ចំនួនយោធិនរបួស៖<br />≈១,៣៤០,០០០+'''<ref name=Tucker/>{{Rp|}}<br />'''ចំនួនយោធិនចាប់ខ្លួនសរុប៖<br /> ១,០០០,០០០+ (ចំ.ប៉ា.ស្ម)''' |casualties1 = {{Plainlist}} * {{Flagdeco|វៀតណាមខាងជើង}}{{Flagdeco|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតណាមខាងជើង និងវៀតកុង'''៖<br />'''ស្លាប់'''៖<br/>៣០,០០០–១៨២,០០០ (ស៊ីវិល)<ref name=Tucker/>{{Rp|176}}<ref name="Hirschman">{{cite journal |last1=Hirschman |first1=Charles |last2=Preston |first2=Samuel |last3=Loi |first3=Vu Manh |title=Vietnamese Casualties During the American War: A New Estimate |journal=Population and Development Review |date=1995 |volume=21 |issue=4 |pages=783–812 |doi=10.2307/2137774 |jstor=2137774 }}</ref><ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}<ref name=bfvietnam>{{Cite web |title=Battlefield:Vietnam – Timeline |url=http://www.pbs.org/battlefieldvietnam/timeline/index2.html |publisher=PBS|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604101618/http://www.pbs.org/battlefieldvietnam/timeline/index2.html|archive-date=June 4, 2023}}</ref><br />៨៤៩,០១៨ (យោធិនផ្អែកតាមប្រភពវៀតណាម ដោយក្នុងនោះ ១/៣ ជាអសេនិកជន)<ref name="Moyar, Mark" /><ref name="Chuyen">{{Cite web |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Chuyên đề 4 CÔNG TÁC TÌM KIẾM, QUY TẬP HÀI CỐT LIỆT SĨ TỪ NAY ĐẾN NĂM 2020 VÀ NHỮNG NĂM TIẾP THEO |url=http://datafile.chinhsachquandoi.gov.vn/Qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20ch%E1%BB%89%20%C4%91%E1%BA%A1o/Chuy%C3%AAn%20%C4%91%E1%BB%81%204.doc |access-date=9 March 2026 |website=Datafile.chinhsachquandoi.gov.vn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230151/http://datafile.chinhsachquandoi.gov.vn/Qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20ch%E1%BB%89%20%C4%91%E1%BA%A1o/Chuy%C3%AAn%20%C4%91%E1%BB%81%204.doc|archive-date=April 4, 2023}}</ref><ref name="VNMOD">{{Cite web |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ từ nay đến năm 2020 và những năn tiếp theo |trans-title=The work of searching and collecting the remains of martyrs from now to 2020 and the next |url=http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181217065036/http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach |archive-date=17 December 2018 |access-date=9 March 2026 |publisher=[[ក្រសួងការពារជាតិ (វៀតណាម)|ក្រសួងការពារជាតិ]] រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម |archivedate=17 ធ្នូ 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181217065036/http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach }}</ref><br />៦៦៦,០០០–៩៥០,៧៦៥ (ចំនួនប៉ាន់ស្មានដោយ ស.រ.អ ១៩៦៤–១៩៧៤){{Refn|ចំនួនប៉ាន់ស្មាននេះអាចត្រូវបានរាប់លើសប្រមាណ ៣០% បើប្រៀននឹងតួលេខទាប<ref name=Hirschman/><ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}|name=USclaim|group=ស}}<ref name=Hirschman/><ref name=Lewy/>{{Rp|450–451}}<br />'''បាត់ខ្លួន'''៖ យោធិន ២៣២,០០០+ (តួលេខរបស់វៀតណាម)<ref name="Moyar, Mark">Moyar, Mark. "Triumph Regained: The Vietnam War, 1965–1968". Encounter Books, December 2022. Chapter 17 index: "Communists provided further corroboration of the proximity of their casualty figures to American figures in a postwar disclosure of total losses from 1960 to 1975. During that period, they stated, they lost 849,018 killed plus approximately 232,000 missing and 463,000 wounded. Casualties fluctuated considerably from year to year, but a degree of accuracy can be inferred from the fact that 500,000 was 59 percent of the 849,018 total and that 59 percent of the war's days had passed by the time of Fallaci's conversation with Giap. The killed in action figure comes from "Special Subject 4: The Work of Locating and Recovering the Remains of Martyrs From Now Until 2020 And Later Years, "downloaded from the Vietnamese government website datafile on 1 December 2017. The above figures on missing and wounded were calculated using Hanoi's declared casualty ratios for the period of 1945 to 1979, during which time the Communists incurred 1.1 million killed, 300,000 missing, and 600,000 wounded. Ho Khang, ed, ''Lich Su Khang Chien Chong My, Cuu Nuoc 1954–1975, Tap VIII: Toan Thang'' (Hanoi: Nha Xuat Ban Chinh Tri Quoc Gia, 2008), 463."</ref><ref>{{Cite web |last=Joseph Babcock |date=29 April 2019 |title=Lost Souls: The Search for Vietnam's 300,000 or More MIAs |url=https://pulitzercenter.org/stories/lost-souls-search-vietnams-300000-or-more-mias |access-date=9 March 2026 |website=Pulitzer Centre|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110165934/https://pulitzercenter.org/stories/lost-souls-search-vietnams-300000-or-more-mias|archive-date=November 10, 2022}}</ref><br />'''របួស'''៖ យោធិន ៦០០,០០០+ បានរបួស<ref name="Hastings">{{Cite book |last=Hastings |first=Max |title=Vietnam an epic tragedy, 1945–1975 |publisher=Harper Collins |year=2018 |isbn=978-0-06-240567-8}}</ref>{{Rp|739}} * '''{{Flagdeco|កម្ពុជា|1975}}''' '''ខ្មែរក្រហម'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagicon|ឡាវ}}''' '''ប៉ៈថេតឡាវ'''៖ គ្មានទិន្នន័យ * '''{{Flagu|ចិន|1949}}'''៖ ~១,១០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៤,២០០ នាក់បានរងរបួស<ref name=Womack/> * '''{{Flagu|សហភាពសូវៀត}}'''៖ ១៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite book |last1=James F. Dunnigan |title=Dirty Little Secrets of the Vietnam War: Military Information You're Not Supposed to Know |last2=Albert A. Nofi |publisher=Macmillan |year=2000 |isbn=978-0-312-25282-3 |author-link2=Albert A. Nofi}}</ref> * '''{{Flagu|កូរ៉េខាងជើង|1948}}'''៖ ១៤ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite news |date=31 March 2000 |title=North Korea fought in Vietnam War |work=BBC News Online |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/696970.stm |access-date=9 March 2026|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312063506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/696970.stm|archive-date=March 12, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/NKIDP_eDossier_2_North_Korean_Pilots_in_Vietnam_War.pdf|title=North Korean Pilots in the Skies over Vietnam|last=Pribbenow|first=Merle|publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars|date=November 2011|access-date=9 March 2026|page=1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230605173651/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/NKIDP_eDossier_2_North_Korean_Pilots_in_Vietnam_War.pdf|archive-date=June 5, 2023}}</ref> '''ចំនួនស្លាប់/បាត់ខ្លួនយោធិនសរុប៖<br />≈១,១០០,០០០'''<br />'''ចំនួនយោធិនរបួសសរុប<br />≈៦០៤,២០០'''<br />(ដោយមិនរាប់ [[រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា]]/[[ខ្មែរក្រហម]] និង[[ប៉ៈថេតឡាវ]]) {{Endplainlist}} |casualties3 = {{Plainlist}} * '''អសេនិកជនវៀតណាមស្លាប់'''៖ ៤០៥,០០០–២,០០០,០០០<ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}<ref name="Shenon">{{Cite news |last=Shenon |first=Philip |date=23 April 1995 |title=20 Years After Victory, Vietnamese Communists Ponder How to Celebrate |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html |access-date=24 February 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230527230912/https://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html|archive-date=May 27, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref><ref name="Obermeyer">{{Cite journal |last1=Obermeyer |first1=Ziad |last2=Murray |first2=Christopher J. L. |last3=Gakidou |first3=Emmanuela |date=23 April 2008 |title=Fifty years of violent war deaths from Vietnam to Bosnia: analysis of data from the world health survey programme |journal=British Medical Journal |volume=336 |issue=7659 |pages=1482–1486 |doi=10.1136/bmj.a137 |pmc=2440905 |pmid=18566045 }}</ref> * '''វៀតណាមស្លាប់សរុប'''៖ ៩៦៦,០០០<ref name=Hirschman/>–៣,០១០,០០០<ref name=Obermeyer/> * '''សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជាស្លាប់'''៖ ២៧៥,០០០–៣១០,០០០<ref name="Heuveline">{{Cite book |last=Heuveline |first=Patrick |title=Forced Migration and Mortality |publisher=National Academies Press |year=2001 |isbn=978-0-309-07334-9 |pages=102–104, 120, 124 |chapter=The Demographic Analysis of Mortality Crises: The Case of Cambodia, 1970–1979 }}</ref><ref name="Banister">{{Cite book |last1=Banister |first1=Judith |url=https://archive.org/details/genocidedemocrac00kier |title=Genocide and Democracy in Cambodia: The Khmer Rouge, the United Nations and the International Community |last2=Johnson |first2=E. Paige |publisher=Yale University Southeast Asia Studies |year=1993 |isbn=978-0-938692-49-2 |page=[https://archive.org/details/genocidedemocrac00kier/page/97 97] |url-access=registration}}</ref><ref name="Sliwinski">{{Cite book |last=Sliwinski |first=Marek |title=(ជាភាសាបារាំង) Le Génocide Khmer Rouge: Une Analyse Démographique |publisher=L'Harmattan |year=1995 |isbn=978-2-7384-3525-5 |pages=42–43, 48 }}</ref> * '''សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីឡាវស្លាប់'''៖ ២០,០០០–៦២,០០០<ref name=Obermeyer/> * '''យោធិនមិនមែនឥណ្ឌូចិនស្លាប់សរុប'''៖ ៦៥,៤៩៤ * '''សរុបស្លាប់'''៖ ១,៣២៦,៤៩៤–៣,៤៤៧,៤៩៤ * សូមមើល [[#សហេតុភាព|សហេតុភាព]]​ខាងក្រោម <br> ចំពោះព័ត៌មានបន្ថែម សូមមើល [[សហេតុភាពសង្គ្រាមវៀតណាម]] {{Endplainlist}} }} '''សង្គ្រាមវៀតណាម''' ([[ភាសាវៀតណាម]]៖ Chiến tranh Việt Nam) គឺជា[[សង្គ្រាមតំណាង|ជម្លោះយោធា]]សម័យ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]ដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេស[[វៀតណាម]] [[ឡាវ]] និង[[កម្ពុជា]]ចាប់ពីថ្ងៃ១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៥ រហូតដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែ​​​​​​​​​​​​​​​​​មេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ក្រោយពី[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ទីក្រុងសៃហ្គនបានធ្លាក់]]ទៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាមកុម្មុយនីស្ត។ សង្គ្រាមនេះបានបន្តពី[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]] និងត្រូវបានប្រយុទ្ធគ្នារវាង[[វៀតណាមខាងជើង]] គាំទ្រដោយសម្ព័ន្ធមិត្តកុម្មុយនីស្តរបស់ខ្លួន និងរដ្ឋាភិបាល[[វៀតណាមខាងត្បូង]] គាំទ្រដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និងបណ្ដាប្រទេស[[បដិកុម្មុយនីស្តនិយម|ប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត]]។<ref>{{cite web |publisher=Encyclopædia Britannica |title=Vietnam War |quote=Meanwhile, the United States, its military demoralized and its civilian electorate deeply divided, began a process of coming to terms with defeat in its longest and most controversial war |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/628478/Vietnam-War |accessdate=5 March 2008}}</ref> សង្គ្រាមវៀតណាមគឺជា[[សង្គ្រាមឯករាជ្យភាព|សង្គ្រាមរំដោះជាតិ]]មួយដែលកើតឡើងក្រោយសម័យអាណានិគម ក៏ដូចជាជម្លោះមួយនៅក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់ និងជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិល]]។<ref name="Miller 2024">{{cite book |last=Miller |first=Edward |chapter=Introduction: Points of Departure – The Global and Local Origins of the Vietnam War |pages=8–23 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.002 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref> អន្តរាគមន៍យោធាដោយផ្ទាល់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ បានធ្វើឱ្យសង្គ្រាមនេះវិវត្តកាន់តែគ្រោះថ្នាក់សាហាវជាងមុន ហើយបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៣ នៅពេលដែលកងកម្លាំងអាមេរិកបានដកថយចេញពីវៀតណាម។ ជម្លោះសង្គ្រាមនេះបានរីករាលបង្កជាសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីទៅក្នុងប្រទេស[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|កម្ពុជា]] និង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|ឡាវ]] ហើយជម្លោះទាំងបីបានបិទបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ នៅពេលដែលរដ្ឋប្រទេសទាំងបីបានធ្លាក់ក្រោម[[លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត|របបកុម្មុយនីស្ត]]។ បន្ទាប់ពី[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|សហភាពបារាំង]]បានចាញ់[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១]] ដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ ប្រទេសវៀតណាមក៏បានទទួលឯករាជ្យតាមរយៈ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] ប៉ុន្តែទឹកដីប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានគេបំបែកទៅជាពីរផ្នែកត្រង់[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]]៖ ក្រុម[[វៀតមិញ]]ក្រោម[[ហូ ជីមិញ]]បានគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ែកខាងជើង ខណៈប៉ែកខាងត្បូងស្ថិតក្រោម[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ វៀតណាមខាងជើងបានចាប់ផ្ដើមផ្គត់ផ្គង់ និងបញ្ជា[[វៀតកុង]] (វ.ក.) ដែលជារណសិរ្សរួមកុម្មុយនីស្តមួយនៅភាគខាងត្បូងប្រទេស​ រហូតដល់មានសមត្ថភាពបន្ទុះសង្គ្រាមទ័ពព្រៃនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៨ វៀតណាមខាងជើងបានជ្រៀត[[ការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមខាងជើងលើឡាវ|ចូលឈ្លានពានប្រទេសឡាវ]] និងបង្កើត[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]]ឡើងដើម្បីជាច្រកផ្គត់ផ្គង់ភស្តុភារដល់វៀតកុង។ គិតត្រឹមឆ្នាំ១៩៦៣ វៀតណាមខាងជើងបានបញ្ជូនទាហានខ្លួនសរុបប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់ ប្រដាប់ដោយអាវុធកាំភ្លើងចិននិងសូវៀត ទៅគាំទ្រកុបកម្មវៀតកុងនៅភាគខាងត្បូង។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក [[ចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី|ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]]បានបង្កើនអន្តរាគមន៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាមដោយពង្រីកចំនួនទីប្រឹក្សាយោធាពី ៩០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦០ ដល់ ១៦,០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ហើយបានបញ្ជូនជំនួយបន្ថែមទៀតទៅ[[កងទ័ពនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] (ក.ទ.ស.វ.) ប៉ុន្តែយ៉ាងណា លទ្ធផលមិនផ្ដល់ផ្លែផ្កាដូចការប៉ងឡើយ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ឌៀមបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ជាលទ្ធផលនៃ[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣|រដ្ឋប្រហារយោធា]] ដែលគាំទ្រដោយអាមេរិក និងជាកត្តាបង្កអស្ថិរភាពបន្ថែមដល់វៀតណាមខាងត្បូង។ បន្ទាប់ពី[[ឧប្បត្តិហេតុឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ [[រដ្ឋសភា (សហរដ្ឋ)|រដ្ឋសភាអាមេរិក]]បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយដែលប្រគល់សិទ្ធិអំណាចដល់លោកប្រធានាធិបតី [[លីនដឹន បេន ចនសុន|លីនដឹន ប. ចនសុន]] ក្នុងការបង្កើនវត្តមានយោធាដោយមិនចាំបាច់ប្រកាសសង្គ្រាម។ ប្រធានាធិបតីចនសុនបានបញ្ជាប្រតិបត្តិយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅវៀតណាមខាងជើង ហើយបានបញ្ជូនកងទ័ពប្រយុទ្ធបន្ថែមមកវៀតណាម ដោយចំនួនពលទាហានអាមេរិកបានកើនពី ១៨៤,០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ ឡើងមកដល់ ៥៣៦,០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ កងកម្លាំងអាមេរិកបានពឹងផ្អែកលើ[[បរមភាពអាកាស|ឧត្តមភាពអាកាស]] និង កម្លាំងបាញ់ប្រហារលើសលប់ដើម្បីធ្វើប្រតិបត្តិការ[[ស្វែងរកនិងកម្ទេច]]នៅក្នុងសមរភូមិទីជនបទ។ កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តវិញបានប្រយុទ្ធដោយផ្អែកលើ[[សង្គ្រាមកិច្ចទ័ពព្រៃ|យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមទ័ពព្រៃ]]នៅតាមទីជនបទ ក៏ដូចជាក្នុងព្រៃស្បាត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ កម្លាំងកុម្មុយនីស្តវៀតណាមក្រោមបញ្ជាការលោក[[ឡេ ស៊ួន]]បានបើក[[ការវាយលុកតេត]] ​ប៉ុន្តែត្រូវរងការបរាជ័យជាយុទ្ធសាស្ត្រ។ យ៉ាងណាក្ដី យុទ្ធនាការដែលផ្ដួចផ្ដើមដោយវៀតណាមខាងជើងមួយនេះបានបើកភ្នែកប្រជាជនអាមេរិកឱ្យឃើញថាខ្លួនមិនអាចឈ្នះសង្គ្រាមនេះងាយៗដូចការគិតនោះទេ។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកបន្តអាណត្តិពីចនសុនគឺ [[រីឆាដ និចសុន]] បានបង្វែរមកអនុវត្តគោលនយោបាយ[[វៀតណាមនីយកម្ម]]ចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៦៩ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអាមេរិកដកទ័ពចេញពីវៀតណាមបន្តិចម្ដងៗ និងប្រគល់សមរភូមិប្រយុទ្ធមកឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងវិញ។ ក្រោយ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០]] កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងក៏បានវាយចូលឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជា ហើយជាលទ្ធផល អាមេរិក-វៀតណាមខាងត្បូងក៏បានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|យុទ្ធនាការយោធាចូលកម្ពុជា]]ដូចគ្នាដើម្បីបង្ក្រាបកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង ដោយបង្កបង្កើតជាសង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏រ៉ាំរ៉ៃក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ពលទាហានអាមេរិកភាគច្រើនដែលធ្លាប់មានវត្តមានឈរជើងនិងប្រយុទ្ធនៅវៀតណាមពីមុនត្រូវបានដកចេញស្ទើរទាំងស្រុងគិតមកត្រឹមឆ្នាំ១៩៧៣ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា អាមេរិកនៅតែបន្តផ្ដល់ជំនួយយោធាអាកាសជួយកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងប្រឆាំងនឹងខាងជើង និងវៀតកុង។ ក្រោយ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]ឆ្នាំ១៩៧៣ កងកម្លាំងអាមេរិកដែលនៅសេសសល់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានដកចេញពីវៀតណាម។ ទោះជាមានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពចូលជាធរមានក្ដី តែវាត្រូវបានវៀតណាមខាងជើងរំលោភបំពាន ហើយការប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមគ្នាក៏បានបន្តឡើងវិញរហូតដល់[[ការវាយលុកវស្សានរដូវឆ្នាំ១៩៧៥|យុទ្ធនាការវាយលុកវស្សានរដូវ]]ឆ្នាំ១៩៧៥។ ដោយសារ​តែជាប់ផុងក្នុង​អំពើពុករលួយ ក៏ដូចជាបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច​អស់ជាច្រើនឆ្នាំ​ក្រោមរបប[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ|ធៀវ]] ទីក្រុងសៃហ្គនទីបំផុតក៏​បាន[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ធ្លាក់]]ទៅក្នុង​កណ្ដាប់ដៃ​កងទ័ព​ប្រជាជន​វៀតណាម (ក.ប.វ.ណ.) ហើយសង្គ្រាមក៏បានបិទបញ្ចប់ជាផ្លូវការ។ វៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូង​ត្រូវបានបង្រួបបង្រួមគ្នា​ជាប្រទេសតែមួយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ សង្គ្រាមនេះបានតម្រូវឱ្យមាន[[សហេតុភាពសង្គ្រាមវៀតណាម|ការចំណាយដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់]] ដោយក្នុងនោះ គេប៉ាន់ប្រមាណថា វៀតណាមត្រូវបាត់បង់ជីវិតយោធិន និងអសេនិកជន (ស៊ីវិល) ពី ២៧៥,០០០ នាក់ទៅ ៣ លាននាក់។ ចំពោះកម្ពុជាវិញត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតមនុស្សប្រមាណ ២៧៥,០០០–៣១០,០០០ នាក់, ឡាវប្រមាណ ២០,០០០–៦២,០០០ នាក់ និងអាមេរិកចំនួន ៥៨,២២០ នាក់។ សង្គ្រាមនេះផងដែរត្រូវគេកត់សម្គាល់មើលឃើញពីភាពឃោរឃៅជាច្រើនអនេកដូចជា [[ការសម្លាប់រង្គាលនៅហ៊ូអេ|ការសម្លាប់រង្គាល]][[ការសម្លាប់រង្គាលមីឡៃ|ទ្រង់ទ្រាយធំ]]ដែលប្រព្រឹត្តិឡើងដោយភាគីជម្លោះទាំងសងខាង ក៏ដូចជាសកម្មភាពព្រៃផ្សៃជាច្រើនទៀតដូច អំពើភេរវកម្ម ការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយមិនរើសអើង ការរំលោភសេពសន្ថវៈ ការធ្វើទារុណកម្ម និងការបោសសម្អាតជាតិសាសន៍ជាដើម។ ទីបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមបានបង្កឱ្យជនជាតិវៀតណាមជាច្រើននាក់រត់ភៀសខ្លួនទៅតាមទូកនៅឯជាយសមុទ្រ និងបង្កើតជា[[វិបត្តិជនភៀសខ្លួនឥណ្ឌូចិន|វិបត្តិជនភៀសខ្លួនដ៏ធំនៅឥណ្ឌូចិន]] ដោយមនុស្សរាប់លាននាក់រត់ចេញពីឥណ្ឌូចិន ហើយក្នុងនោះមានមនុស្សប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅឯផ្ទៃសមុទ្រ។<ref name="Falk-1973" /><ref name="Chiarini-2022" /> ព្រៃឈើនៅវៀតណាមខាងត្បូងប្រមាណ ២០% ត្រូវរងការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយផ្សែងនិង[[មេទឹកក្រូច|សារធាតុតិណឃាតពុល]] បង្កជាបញ្ហាសុខភាពយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រជាជនក្នុងស្រុក។<ref name="Kolko">{{Cite book |last=Kolko |first=Gabriel |url=https://archive.org/details/anatomyofwarviet00kolk |title=Anatomy of a War: Vietnam, the United States, and the Modern Historical Experience |publisher=Pantheon Books |year=1985 |isbn=978-0-394-74761-3 |url-access=registration}}</ref>{{Rp|១៤៤–១៤៥}}<ref name="Westing-1984">{{Cite book |last=Westing |first=Arthur H. |url={{GBurl|id=4SfwtAEACAAJ}} |title=Herbicides in War: The Long-term Ecological and Human Consequences |date=1984 |publisher=Taylor & Francis |pages=5ff}}</ref> ពួក[[ខ្មែរក្រហម]]បានអនុវត្ត[[ការប្រល័យពូជសាសន៍កម្ពុជា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយនៅឆ្នាំ១៩៧៨ [[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]]ក៏បានផ្ទុះឡើង។ ជាប្រតិកម្មនឹងការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមលើកម្ពុជា ប្រទេសចិនក៏បាន[[ជម្លោះចិន-វៀតណាម (១៩៧៩-១៩៩១)|វាយប្រហារលើវៀតណាម]] នៅតាមបណ្ដោយខ្សែព្រំដែនរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩១។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ សង្គ្រាមនេះបានបង្កើតអ្វីដែលគេហៅថា[[សមាការវៀតណាម]] ពោលគឺអារម្មណ៍ទុទិដ្ឋនិយមក្នុងការលូកដៃប្រឡូកចូលជម្លោះសង្គ្រាមបរទេស។<ref>{{Cite web |last=Kalb |first=Marvin |date=22 January 2013 |title=It's Called the Vietnam Syndrome, and It's Back |url=http://www.brookings.edu/blogs/up-front/posts/2013/01/22-obama-foreign-policy-kalb |access-date=11 March 2026 |publisher=Brookings Institution |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221224132036/https://www.brookings.edu/blog/up-front/2013/01/22/its-called-the-vietnam-syndrome-and-its-back/|archive-date=December 24, 2022}}</ref> ==ឈ្មោះនៃសង្គ្រាម== ឈ្មោះផ្សេងៗត្រូវបានគេប្រើដើម្បីសម្គាល់ដល់ការប៉ះទង្គិចមួយនេះ។ ''សង្គ្រាមវៀតណាម'' គឺជានាមដែលបានប្រើទូទៅបំផុតជាភាសាអង់គ្លេស។ វាក៏ត្រូវបានហៅ ''សង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនទីពីរ'' និង ''ការប៉ះទង្គិចជាមួយវៀតណាម''។ តាមមកក៏មានការប៉ះទង្គិចច្រើនក្នុងឥណ្ឌូចិន ការប៉ះទង្គិចនេះត្រូវបានស្គាល់ដោយឈ្មោះនៃអ្នកប្រឆាំងសំខាន់របស់ខ្លួនដើម្បីធ្វើឱ្យវាប្លែកពីពួកអ្នកដទៃផ្សេង។<ref>Moore, Harold. G and Joseph L. Galloway ''We Are Soldiers Still: A Journey Back to the Battlefields of Vietnam'' (p. 57).</ref> ជា[[ភាសាវៀតណាម]] សង្គ្រាមនេះជាទូទៅត្រូវបានគេស្គាល់ថា ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​''Chiến tranh Việt Nam'' (សង្គ្រាមវៀតណាម)។ វាក៏ត្រូវបានហៅថា ''Kháng chiến chống Mỹ'' (សង្គ្រាមតស៊ូប្រឆាំងនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក) បានប្រែថាឱ្យតែបានថា ''សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអាមេរិក''។<ref>{{cite web|title=Asian-Nation: Asian American History, Demographics, &amp; Issues:: The American / Viet Nam War|quote=The Viet Nam War is also called 'The American War' by the Vietnamese |url=http://www.asian-nation.org/vietnam-war.shtml |accessdate=18 August 2008}}</ref> អង្គការយោធាសំខាន់ៗបានពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងសង្គ្រាមគឺថា នៅម្ខាង [[កងទ័ពសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] (ក.ស.វ.ណ.) និង[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសហរដ្ឋ|យោធាស.រ.]] និងម្ខាងទៀត [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម]] (ក.ប.វ.) (ក៏បានស្គាល់ថាកងទ័ពវៀតណាមខាងជើង រឺ ក.វ.ជ.) និងពួក[[វៀតកុង]] ឬ រណសិរ្សជាតិដើម្បីរំដោះវៀតណាមខាងត្បូង (រ.រ.ជ.) កម្លាំងទ័ពព្រៃកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងត្បូង។ ==សាវតារ== '''{{See also|ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម|យុទ្ធនាការកូសាំងស៊ីន|កឹនវឿញ|គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម|សង្កុបកម្មអៀនបៃ|វៀតណាមកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៤៥-១៩៤៦)}}''' វៀតណាមធ្លាប់បានស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងជាផ្នែកមួយនៃ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៨០ មកម៉្លេះ។ ចលនាទាមទារឯករាជ្យនៅវៀតណាមមួយចំនួនដូចជា [[គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម]] ត្រូវរងការបង្ក្រាបជិះជាន់ពីសំណាក់រដ្ឋបាលអាណានិគម បន្ទាប់ពីប្រមូលបានការគាំទ្រពីសាធារណជនទូទៅ។{{sfn|Tran|2022|pages=5–19}}{{sfn|Goscha|2016|pages=135–136, 170–181, 206}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ លោក[[ហូ ជីមិញ|ង្វៀន សីញគុង]]បានស្ថាបនា[[គណបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន|គណបក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូចិន]]ឡើង ក្នុងគោលបំណងផ្ដួលរំលំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង និងបង្កើតជារបបកុម្មុយនីស្ត។<ref name="Umair Mirza-2017">{{Cite book |last=Umair Mirza |url=http://archive.org/details/thevietnamwarthedefinitiveillustratedhistory_202002 |title=The Vietnam War The Definitive Illustrated History |date=2017-04-01}}</ref> ការបែកបាក់សាមគ្គីភាពរវាងក្រុមជាតិនិយម និងកុម្មុយនីស្តបានលេចឡើងនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០<ref name="Reilly ori">{{cite conference |last=Reilly |first=Brett |title=Before the First Indochina War: Redefining the Origin of Vietnam's Civil War |format= |conference=Association for Asian Studies, Annual Conference |pages= |date=2017 |url=https://www.researchgate.net/publication/317376173 |location= }}<br />{{cite web |last1=Reilly |first1=Brett |title=The True Origin of the Term 'Viet Cong' |url=https://thediplomat.com/2018/01/the-true-origin-of-the-term-viet-cong/ |website=The Diplomat |date=31 January 2018 }}</ref> ដោយក្រុមទាំងពីរមានទស្សនៈផ្សេងគ្នាចំពោះអនាគតនៃប្រជាជាតិវៀតណាម៖ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមប៉ងចង់ឃើញវៀតណាមជាសាធារណរដ្ឋ<ref name="Tran & Vu 2022">{{cite book |last1=Tran |first1=Nu-Anh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=Introduction: Rethinking Vietnamese Republicanism |pages=1–25 |editor-last1=Tran |editor-first1=Nu-Anh |editor-last2=Vu |editor-first2=Tuong |title=Building a Republican Nation in Vietnam, 1920–1963 |date=2022 |publisher=University of Hawaiʻi Press |doi= |chapter-url= |isbn=9780824892111 }}</ref> ចំណែកឯក្រុមពួកកុម្មុយនីស្តចង់ឃើញមានរបបកុម្មុយនីស្តសង្គមអធន។<ref name="Vu 2019">{{Cite journal |last=Vu |first=Tuong |date=2019 |title=In the Service of World Revolution: Vietnamese Communists' Radical Ambitions through the Three Indochina Wars |journal=Journal of Cold War Studies |volume=21|issue=4 |pages=4–30 |doi=10.1162/jcws_a_00905 }}</ref> ដោយហេតុនេះ ក្រុមបក្សពួកទាំងពីរក៏កើតជម្លោះនឹងគ្នា បង្កឱ្យពួកកុម្មុយនីស្តបានប្រើហិង្សាបង្ក្រាបសំណាក់អ្នកជាតិនិយម។<ref name="Asselin 2023">{{Cite journal <!-- Deny Citation Bot-->|last=Asselin |first=Pierre |date=2023 |title=The Indochinese Communist Party's Unfinished Revolution of 1945 and the Origins of Vietnam's 30-Year Civil War |journal=Journal of Cold War Studies |volume=25|issue=1 |pages=4–45 |doi=10.1162/jcws_a_01120 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Thomas |first1=Martin |last2=Asselin |first2=Pierre |title=French Decolonisation and Civil War: The Dynamics of Violence in the Early Phases of Anticolonial War in Vietnam and Algeria, 1940–1956 |journal=Journal of Modern European History |year=2022 |volume=20 |issue=4 |pages=513–535 |doi=10.1177/16118944221130231 }}</ref>{{Rp|៥១៥}} ===ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន=== {{Main|សហភាពឥណ្ឌូចិនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២}} [[File:Flag of North Vietnam (1945–1955).svg|thumb|ទង់របស់[[វៀតមិញ]] ដែលក្រោយមកត្រូវបានកែលម្អប្រើជា[[ទង់ជាតិវៀតណាម|ទង់ជាតិ]]នៃប្រទេស[[វៀតណាម]]បច្ចុប្បន្ន]] នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០ ជប៉ុនបាន[[ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុនលើឥណ្ឌូចិន|វាយចូលឥណ្ឌូចិន]] បន្ទាប់ពីបារាំងធ្លាក់ក្រោម[[សមរភូមិបារាំង|ការត្រួតត្រា]]របស់[[អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី|អាល្លឺម៉ង់]]។ គិតត្រឹមឆ្នាំ១៩៤១ ជប៉ុន​បានទទួល​សិទ្ធិកាន់កាប់​យោធា​ពេញលេញនៅ​ទូទាំង​ឥណ្ឌូចិន ដោយបង្កើតបានរបបគ្រប់គ្រង​អាណានិគម​ពីរក្នុងពេលតែ​មួយ ពោល[[បារាំងវិចឈី|បារាំង]]នៅបន្តមុខងារខាង​រដ្ឋបាល ខណៈជប៉ុនមានទំនួលខាង​ប្រតិបត្តិការ​យោធា។<ref name="Jen 2024">{{cite book |last=Jennings |first=Eric T. |chapter=Indochina during World War II |pages=84–105 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.007 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref> លោកគុង ឬគេនិយមស្គាល់ថាហូ-ជីមិញនោះ បានវិលត្រឡប់ពីនិរទេសវិញ រួចបានបង្កើតចលនា[[វៀតមិញ]]ឡើងដើម្បីប្រឆាំងការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុន។<ref name="Umair Mirza-2017" /> ពីឆ្នាំ១៩៤៤ [[ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្រ]]របស់អាមេរិកបានផ្ដល់វៀតមិញនូវជំនួយសព្វាវុធ និងការហ្វឹកហ្វាត់យោធាប្រឆាំងនឹមត្រួតត្រាជប៉ុន។<ref>{{Cite web |date=2020-07-15 |title=The OSS in Vietnam, 1945: A War of Missed Opportunities by Dixee Bartholomew-Feis |url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/oss-vietnam-1945-dixee-bartholomew-feis |access-date=2026-03-11 |website=The National WWII Museum {{!}} New Orleans |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315115133/https://www.nationalww2museum.org/war/articles/oss-vietnam-1945-dixee-bartholomew-feis |url-status=live }}</ref><ref name="Kinzer-2013" /> ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ហ្រែ្វងគ្លិន រូសឺវេលត៍]]បានបង្ហាញការគាំទ្រចំពោះចលនាតស៊ូរបស់វៀតណាមនោះ និងព្រមទាំងបានស្នើឱ្យផ្តល់ឯករាជ្យភាពដល់វៀតណាមថែមទៀតផងក្រោមអាណត្តិអន្តរជាតិ នៅពេលដែលសង្គ្រាមបានចប់។<ref>{{cite journal |last1=Hess |first1=Gary R. |title=Franklin Roosevelt and Indochina |journal=The Journal of American History |date=1972 |volume=59 |issue=2 |pages=353–368 |doi=10.2307/1890195 |jstor=1890195 }}</ref> ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យវៀតមិញមានប្រៀបចាប់ផ្ដើមបើកសមរភូមិប្រឆាំងនឹងជប៉ុន ពិសេសបន្ទាប់ពីគេបានប្តូរទីតាំងប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនពីខេត្តភាគខាងត្បូងប្រទេសចិនមកក្នុងប្រទេសវៀតណាមផ្ទាល់។{{sfn|Goscha|2016|pages=194–197}} នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ខណៈដែលជប៉ុនកំពុងចាញ់សង្គ្រាមលោក អំណាចយោធាជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិនក៏ឆ្លៀតឱកាស[[រដ្ឋប្រហារយោធាជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន|ផ្តួលរំលំរដ្ឋបាលបារាំងឥណ្ឌូចិន]]តាមរយៈ[[រដ្ឋប្រហារ]] ហើយបានប្រកាសបង្កើត[[ចក្រភពវៀតណាម]]ឡើងដោយមានព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]ជាប្រមុខរដ្ឋ។<ref>{{cite journal |last1=Smith |first1=Ralph B. |title=The Japanese Period in Indochina and the Coup of 9 March 1945 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |date=September 1978 |volume=9 |issue=2 |pages=268–301 |doi=10.1017/S0022463400009784 }}</ref> ជាមួយគ្នានេះដែរ មនោសញ្ចេតនាជាតិនិយមបានកំពុលរាលដាលពាសពេញវៀតណាម ជាហេតុនាំឱ្យប្រជាប្រិយភាពពួកវៀតមិញកាន់តែកើន។<ref name="Guillemot 2019">{{Cite journal |last=Guillemot |first=François |date=2019 |title=The Lessons of Yên Bái, or the "Fascist" Temptation: How the Đại Việt Parties Rethought Anticolonial Nationalist Revolutionary Action, 1932–1945 |journal=Journal of Vietnamese Studies |volume=14 |issue=3 |pages=43–78 |doi=10.1525/vs.2019.14.3.43 }}</ref>{{Rp|៦៤–៦៥}} បន្ទាប់ពីជប៉ុន[[ការទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុន|ប្រកាសចុះចាញ់]]សង្គ្រាមលោកជាផ្លូវការ ពួកវៀតមិញបានផ្ដើម[[បដិវត្តន៍ខែសីហា]] ដោយផ្តួលរំលំរដ្ឋបាលអាយ៉ងជប៉ុន និងរឹបអូសរាល់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងប៉ុន្មានរបស់ជប៉ុន។ នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហូ ជីមិញក៏បានប្រកាសពី[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម|ឯករាជ្យភាពសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]ឡើងនៅចំពោះមុខមហាជនប្រមាណ ៥០០,០០០ នាក់នៅឯទីក្រុង[[ហាណូយ]]។ មិនយូរប៉ុន្មាន កងកម្លាំងអង់គ្លេស និងបារាំងក៏បានធ្វើដំណើរមកដល់ឥណ្ឌូចិនជាថ្មី ដើម្បីត្រួតពិនិត្យដំណើរចុះចាញ់របស់ជប៉ុននៅភាគខាងត្បូងនៃខ្សែស្របទី១៦ ខណៈដែលកងទ័ពជាតិនិយមចិនបានធ្វើ[[ការត្រួតត្រារបស់ចិនលើវៀតណាមខាងជើង (១៩៤៥–១៩៤៦)|សកម្មភាពដូចគ្នានៅឯភាគខាងជើង]]។ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកញ្ញា អង់គ្លេសបានគាំទ្ររដ្ឋប្រហាររបស់បារាំងផ្ដួលរដ្ឋាភិបាលហូ-ជីមិញនៅទីក្រុងសៃហ្គន រួចបានស្ដាររដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំងឡើងវិញ។<ref>{{Cite web|url=https://indochine.uqam.ca/vi/t-in-chin-tranh/7-23-september-1945.html|title=UQAM &#124; Guerre d'Indochine &#124; 23 SEPTEMBER 1945}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Hughes |first1=Geraint |title=A 'Post-war' War: The British Occupation of French-Indochina, September 1945–March 1946 |journal=Small Wars & Insurgencies |date=September 2006 |volume=17 |issue=3 |pages=263–286 |doi=10.1080/09592310600671596 }}</ref> ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្ររបស់អាមេរិកបានដកកម្លាំងចេញដោយទុកឱ្យបារាំង[[សង្គ្រាមនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង (១៩៤៥–១៩៤៦)|ស្ដារការគ្រប់គ្រងឡើងវិញ]]នៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង។ ===សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ=== {{Main|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១}} [[File:Bao Dai and Ho Chi Minh.jpg|thumb|[[បាវ ដាយ]] (ស្ដាំ) កាន់មុខងារជា "ទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់" របស់រដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម ដឹកនាំដោយប្រធានាធិបតី[[ហូ ជីមិញ]] (ឆ្វេង), កញ្ញា ១៩៤៥។]] ចាប់ផ្ដើមនៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ វៀតមិញបានបង្រួបបង្រួមអំណាចក្នុងស្រុក ដោយធ្វើការបំភិតបំភ័យ និងទុក្ខបុកម្នេញលើបក្សពួកជាតិនិយម និងគូបដិបក្ខដទៃផ្សេងៗទៀត។<ref name="Guillemot 2004">{{cite book |last=Guillemot |first=François |chapter=Au coeur de la fracture vietnamienne : l'élimination de l'opposition nationaliste et anticolonialiste dans le Nord du Vietnam (1945–1946) |pages=175–216 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location= Paris |url=https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |isbn=9782846540643}}</ref>{{sfn|Kort|2017|pages=62–63, 81–85}}{{sfn|Tran|2022|pages=24–30}}<ref name="Marr 2013">{{cite book |last1=Marr |first1=David G. |title=Vietnam: State, War, and Revolution (1945–1946) |date=2013 |publisher=University of California Press |url=https://www.ucpress.edu/ebook/9780520954977/vietnam |isbn=9780520954977 |pages= }}</ref>{{Rp|៣៨៣–៤៤១}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ កិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-ចិន និង[[កិច្ចព្រមព្រៀងហូ-សង់តឺនី|ហូ-សង់តឺនី]] បានសម្រួលដល់ការរួមរស់ជាមួយគ្នារវាងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម និងរដ្ឋបាលបារាំង ហើយជាហេតុធ្វើឱ្យក្រុមអ្នកជាតិនិយមដទៃធ្លាក់ចុះខ្សោយ។{{sfn|Goscha|2016|pages=204–208}}{{sfn|Holcombe |2020|pages=35, 38–44}} នៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំដដែរនោះ ពួកវៀតមិញបានឃុបឃិតជាមួយកងកម្លាំងបារាំង ដើម្បីបង្ក្រាបបោសសម្អាតរាល់ពួកជាតិនិយមទាំងអស់ ដែលមាននិន្នាការប្រឆាំងនឹងអាណានិគមកិច្ចបារាំង។{{sfn|Kort|2017|pages=83–84}}<ref name="Guillemot 2004"/>{{Rp|២០៥–២០៧}}<ref name="Reilly 2018">{{cite thesis |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Origins of the Vietnamese Civil War and the State of Vietnam |type=PhD |year=2018 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121}}</ref>{{Rp|១៧៥–១៧៧}}<ref name="Tran 2023">{{cite journal |last1=Tran |first1=Nu-Anh |title=Denouncing the 'Việt Cộng': Tales of revolution and betrayal in the Republic of Vietnam |journal=Journal of Southeast Asian Studies |year=2023 |volume=53 |issue=4 |pages=686–708 |doi=10.1017/S0022463422000790 }}</ref>{{Rp|៦៩៩–៧០០}} បន្ទាប់ពីបក្សពួកជាតិនិយមផ្សេងទៀតត្រូវបានកម្ចាត់ចោលស្ទើរអស់{{sfn|Kort|2017|page=85}}{{sfn|Tran|2022|page=27}} ហើយកិច្ចចរចាត្រូវបានបែកបាក់ទៀតនោះ វៀតមិញនិងបារាំងក៏ចាប់ផ្ដើមកើតមានភាពតានតឹងនឹងគ្នារហូតដល់ផ្ទុះជា[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ]]នៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៦។{{sfn|Asselin|2024|pages=73–81}} បកមកក្រុមជាតិនិយមដែលនៅសេសសល់បន្តិចបន្តួចនោះវិញ ពួកគេបានសម្រេចចូលដៃជាមួយអតីតព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]ដែលកំពុងនិរទេសក្រៅស្រុកដើម្បីបើកកិច្ចចរចាសារឡើងវិញជាមួយ[[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីបួន|បារាំង]] ពិសេសក្នុងការប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនីស្តវៀតមិញ។{{sfn|Goscha|2016|pages= 238–241}}<ref name="Reilly 2018"/>{{Rp|១៨៧–១៨៨}} [[រដ្ឋវៀតណាម]]ថ្មីគាំទ្រដោយបារាំងត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានបាវ ដាយជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ ប៉ុន្តែតាមពិត បារាំងគ្រាន់តែប្រើប្រាស់រដ្ឋមួយនេះដើម្បីពង្រឹងអំណាចត្រួតត្រាបែបអាណានិគមរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។{{sfn|Goscha|2016|pages= 245–248}} ដោយអនុវត្តតាមគោលការណ៍ម៉ាក្ស-លេនីន ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតណាមបានក្រសោបអំណាចផ្តាច់មុខតាមរយៈវិធីសាស្ត្រនិងយុទ្ធនាការមូលវិវត្តជាច្រើនបន្តបន្ទាប់។<ref name="McHale 2004">{{cite book |last=McHale |first=Shawn |chapter=Freedom, Violence, and the Struggle over the Public Arena in the Democratic Republic of Vietnam, 1945–1958 |pages=81–99 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location= Paris |url= |isbn=9782846540643}}</ref><ref name="Vu 2009">{{cite journal |last1=Vu |first1=Tuong |title='It's time for the Indochinese Revolution to show its true colours': The radical turn of Vietnamese politics in 1948 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |year=2009 |volume=40 |issue=3 |pages=519–542 |doi=10.1017/S0022463409990051 }}</ref><ref name="Hoang 2009">{{cite book |last=Hoang |first=Tuan |chapter=The Early South Vietnamese Critique of Communism |pages=17–32 |chapter-url= |doi=10.1057/9780230101999_2 |editor-last1=Vu |editor-first1=Tuong |editor-last2=Wongsurawat |editor-first2=Wasana |title=Dynamics of the Cold War in Asia: Ideology, Identity, and Culture |year=2009 |publisher=Palgrave Macmillan |url= |isbn=9780230101999 }}</ref> នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៧ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ហ៊ែរី ទ្រូមែន]]បានប្រកាសគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមួយហៅថា [[លទ្ធិទ្រូមែន]]។<ref>{{Cite book |last=Administration |first=United States National Archives and Records |url=https://books.google.com/books?id=qqDA6OGvhmUC&pg=PA194 |title=Our Documents: 100 Milestone Documents from the National Archives |date=2006-07-04 |publisher=Oxford University Press, USA |isbn=978-0-19-530959-1 |access-date=12 March 2026 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630110920/https://books.google.com/books?id=qqDA6OGvhmUC&pg=PA194 |url-status=live }}</ref> នៅឥណ្ឌូចិន គោលនយោបាយនេះបានចាប់អនុវត្ត នៅពេលដែលអាមេរិកបានប្រកាសទទួលស្គាល់[[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលគាំទ្រដោយបារាំង រយៈពេលមួយខែក្រោយ[[ចិន]]និង[[សហភាពសូវៀត]]បានទទួលស្គាល់[[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]។<ref name="McNamara">{{Cite book |last1=McNamara |first1=Robert S. |url=https://archive.org/details/argumentwithoute00mcna |title=Argument Without End: In Search of Answers to the Vietnam Tragedy |last2=Blight |first2=James G. |last3=Brigham |first3=Robert K. |last4=Biersteker |first4=Thomas J. |last5=Schandler |first5=Herbert |date=1999 |publisher=PublicAffairs |isbn=978-1-891620-87-4 |location=New York |author-link=Robert McNamara |author-link4=Thomas J. Biersteker |url-access=registration}}</ref>{{Rp|៣៧៧–៣៧៩}}<ref name=Hastings/>{{Rp|៨៨}} ការផ្ទុះ[[សង្គ្រាកូរ៉េ|សង្គ្រាមថ្មីនៅកូរ៉េ]]ក្នុងខែមិថុនាគឺជាសញ្ញាបញ្ជាក់ទៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនថាសង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនគឺជាឧទាហរណ៍មួយបន្ថែមទៀតនៃការវាតទីនិយមនៃលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត ដែលមានសហភាពសូវៀតនាំមុខ។ ទីប្រឹក្សាយោធាមកពីចិនបានចាប់ផ្តើមចុះមកជួយពួកវៀតមិញនៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥០។<ref name="Ang">{{Cite book |last=Ang |first=Cheng Guan |title=The Vietnam War from the Other Side |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=978-0-7007-1615-9}}</ref>{{Rp|១៤}} គ្រឿងសព្វាវុធ ជំនាញបច្ចេកទេស និងកម្មករពលករចិនបានផ្លាស់ប្តូរវៀតមិញពីកម្លាំងទ័ពព្រៃទៅជាកម្លាំងទ័ពនិយ័តមួយ។<ref name=Hastings/>{{Rp|២៦}}<ref name="HistoryPlace">{{Cite web |title=The History Place – Vietnam War 1945–1960 |url=http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |access-date=12 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230312070611/http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html|archive-date=March 12, 2023}}</ref> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥០ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើត[[ក្រុមប្រឹក្សាយោបល់ជំនួយយោធា]] (ក.យ.ជ.យ​​.) ដើម្បីសម្រួលដល់រដ្ឋបាលបារាំង ទាក់ទិននឹងយោបល់យុទ្ធសាស្ត្រ និងការបណ្តុះបណ្តាលទាហានវៀតណាម។.<ref name="Herring">{{Cite book |last=Herring |first=George C. |author-link= George C. Herring |title=America's Longest War: The United States and Vietnam, 1950–1975 (4th ed.) |date=2001 |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-07-253618-8}}</ref>{{Rp|១៨}} មកត្រឹមឆ្នាំ១៩៥៤ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចំណាយទឹកប្រាក់ប្រមាណ ១ ពាន់លានដុល្លារដើម្បីគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់បារាំង ដោយទទួលបន្ទុក ៨០% នៃការចំណាយសរុបនៅលើសង្គ្រាម។<ref name=Hastings/>{{Rp|៣៥}} ====សមរភូមិដៀនបៀនហ្វូ==== {{Main|សមរភូមិដៀនបៀនហ្វូ}} នៅឆ្នាំ១៩៥៤ បារាំងបានព្យាយាមកាត់ផ្ដាច់ខ្សែផ្គត់ផ្គង់របស់វៀតមិញនៅក្រុង[[ដៀនបៀនហ្វូ]]ក្បែរព្រំដែនប្រទេសឡាវ។ កងកម្លាំងវៀតមិញ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក[[វ៉ក ង្វៀនសាប]]បានឡោមព័ទ្ធកងទ័ពបារាំង ហើយបានចល័តកាំភ្លើងធំធុនធ្ងន់និងកងកាំភ្លើងធំប្រឆាំងយន្តហោះបន្ថែម ដើម្បីបាញ់ផ្លោងលើទីតាំងបារាំង។ ជាបន្ទាប់ កងកម្លាំងវៀតមិញក៏បានបើកការវាយប្រហារ​ម្តងហើយម្តងទៀតរហូតដល់ដាច់ប្រព័ន្ធភស្តុភារ​ផ្គត់ផ្គង់​បារាំង និងធ្វើឱ្យ​បារាំងចុះខ្សោយជាខ្លាំង​។{{Sfn|Hastings|2018|p=49-87}} ក្នុងកំឡុងសមរភូមិដៀនបៀនហ្វូនៃឆ្នាំ១៩៥៤ នាវាដឹកយន្តហោះរបស់អាមេរិកបានចូលមកដល់[[ឈូងសមុទ្រតុងកឹង]] រួចក៏បានបង្ហោះយន្តហោះឈ្លបយកការណ៍។ ដំណាលគ្នានោះដែរ បារាំងនិងអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមពិភាក្សាគ្នាអំពីលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អាវុធយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ ប៉ុន្តែគេនៅមិនទាន់ច្បាស់ថាតើកិច្ចពិភាក្សានោះត្រូវបានមន្ត្រីបារាំង-អាមេរិកពិចារណាម៉ត់ចត់ប៉ុណ្ណា និងផ្ដើមដោយអ្នកណាប្រាកដ។<ref name="Maclear">{{Cite book |last=Maclear |first=Michael |url=https://archive.org/details/tenthousanddaywa00mich/page/57 |title=The Ten Thousand Day War: Vietnam 1945–1975 |date=1981 |publisher=Thames |isbn=978-0-312-79094-3 |page=[https://archive.org/details/tenthousanddaywa00mich/page/57 57]}}</ref><ref name="Hastings" />{{Rp|៧៥}} តាមរយៈអនុប្រធានាធិបតីអាមេរិកនាពេលនោះគឺលោក[[រីឆាដ និចសុន]]បានឱ្យដឹងថា ផែនការប្រើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនោះត្រូវបាននាយអគ្គសេនាធិការរួមអាមេរិកគូសវាសឡើងដើម្បីគាំទ្រជួយបារាំង។<ref name="Maclear" /> ប្រធានាធិបតី លោក[[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]]បានបញ្ជាក់ថា អាមេរិកនឹងចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមលុះត្រាតែមានការគាំទ្រពីអង់គ្លេស ប៉ុន្តែត្រូវទីក្រុងឡុងដ៍បានបដិសេដ។<ref name="Tucker" />{{Rp|៧៦}} នៅទីបំផុត លោកអាយសិនហោវើក៏បានសម្រេចចិត្តមិននាំអាមេរិកបញ្ច្រៀតចូលក្នុងសង្គ្រាម<ref name="Hastings" />{{Rp|៧៥–៧៦}} ខណៈចារកម្មអាមេរិកបានកើតការសង្ស័យចំពោះឱកាសជោគជ័យរបស់បារាំង។<ref name="Gravel">{{Cite book |title=The Pentagon Papers (Gravel Edition), Volume 1 |pages=391–404}}</ref> នៅខែឧសភា កងកម្លាំងបារាំងនៅដៀនបៀហ្វូបានប្រកាសសុំចុះចាញ់ ដោយជាសញ្ញាបង្ហាញនូវទីបញ្ចប់នៃអន្តរាគមន៍យោធាបារាំងនៅឥណ្ឌូចិន។ នៅឯ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ]] បារាំងបានចរចារព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ជាមួយពួកវៀតមិញ ហើយបានបញ្ជាក់ប្រគល់ឯករាជ្យភាពដល់កម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម ដោយប្រទេសវៀតណាមត្រូវពុះខណ្ឌចែកជាជើង-ត្បូងជាបណ្ដោះអាសន្ន។<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Goscha |first1=Christopher E. |title=Geneva Accords |encyclopedia=Historical Dictionary of the Indochina War (1945–1954): An International and Interdisciplinary Approach |pages= |date=2011 |publisher=NIAS Press |isbn=9788776940638 |url=https://indochine.uqam.ca/en/component/content/article/1/528-geneva-accords.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Geneva Accords {{!}} history of Indochina {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Geneva-Accords |access-date=12 March 2026 |website=www.britannica.com |archive-date=28 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028002543/https://www.britannica.com/event/Geneva-Accords |url-status=live }}</ref> ==សម័យអន្តរកាល== [[File:Gen-commons.jpg|thumb|right|[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវ]]ឆ្នាំ១៩៥៤]] វៀតណាមត្រូវ[[ការបែងចែកវៀតណាម|បានបែងចែកជាបណ្ដោះអាសន្ន]]នៅ[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]] និងនៅក្រោមលក្ខន្តិកៈនៃកិច្ចព្រមព្រៀងហ្សឺណែវ ពួកអសេនិកជនត្រូវផ្ដល់ឱកាសដើម្បីបម្លាស់ទីដោយសេរីរវាងរដ្ឋបណ្ដោះអាសន្នទាំងពីរក្នុងរយៈកាលបីរយថ្ងៃ។ លោកហូ​ ជីមិញប៉ងចង់បន្តសង្គ្រាមនៅភាគខាងត្បូងវៀតណាម ប៉ុន្តែត្រូវបានសម្ព័ន្ធមិត្តចិនហាមឃាត់ ដោយបានណែនាំថា រូបលោកអាចយកឈ្នះបានតាមរយៈមធ្យោបាយបោះឆ្នោត។<ref>{{Cite news |date=1 January 2001 |title=China Contributed Substantially to Vietnam War Victory, Claims Scholar |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/article/china-contributed-substantially-to-vietnam-war-victory-claims-scholar |access-date=12 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502013703/https://www.wilsoncenter.org/article/china-contributed-substantially-to-vietnam-war-victory-claims-scholar|archive-date=May 2, 2023}}</ref><ref name=Hastings/>{{Rp|៨៧–៨៨}}​ ការបោះឆ្នោតទូទាំងប្រទេសគឺនឹងត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិមួយ។<ref name=Hastings/>{{Rp|៨៨–៩០}} យ៉ាងណា សហរដ្ឋអាមេរិបានចេញមុខជំទាស់នឹងការបោះឆ្នោតនោះផ្ទាល់នៅក្នុងសន្និសីទ ដោយទទួលបានការគាំទ្រតែពីតំណាងបាវ ដាយប៉ុណ្ណោះ។<ref name="Kinzer-2013">{{Cite book |last=Kinzer |first=Stephen |title=The Brothers: John Foster Dulles, Allen Dulles, and Their Secret World War |date=2013 |publisher=Macmillan |isbn=978-1-4299-5352-8 |pages=[{{GBurl|id=LVb4-1l1gF4C|q=lansdale.+attache|p=194}} 195–196]}}</ref> ក្នុងរយៈពេល ៣០០ ថ្ងៃនោះ ប្រជាជនអ្នកស្រុកវៀតណាមខាងជើងប្រមាណមួយលាននាក់បាននាំគ្នារត់គេចទៅវៀតណាមខាងត្បូង ដោយខ្លាចត្រូវធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដោយរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្ត<ref name=Hastings/>{{Rp|៩៦}}<ref>{{Cite web |last=Prados |first=John |date=January–February 2005 |title=The Numbers Game: How Many Vietnamese Fled South In 1954? |url=http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060527190340/http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |archive-date=27 May 2006 |access-date=12 March 2026 |publisher=The VVA Veteran |archivedate=27 ឧសភា 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060527190340/http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |url-status=dead }}</ref> ដោយក្នុងចំណោមអ្នករត់នោះរួមមាន អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិក ៥០០,០០០ នាក់ ពុទ្ធសាសនិក ២០០,០០០ នាក់ និងសហគមន៍ជនជាតិភាគតិចរាប់ពាន់នាក់ទៀត។{{sfn|Goscha|2016|pages=280}} ចលនាផ្លាស់ទីនេះត្រូវបានសម្របសម្រួលគាំទ្រដោយកម្មវិធីប្ដូរទីលំនៅរបស់អាមេរិកប្រមាណ ៩៣ លានដុល្លារ ដោយមានកងនាវាបារាំង និងអាមេរិកជួយចម្លងជនភៀសខ្លួនទាំងនោះ។<ref>{{Cite book |last=Murti |first=B.S.N. |url=https://archive.org/details/vietnamdivided0000unse |title=Vietnam Divided |date=1964 |publisher=Asian Publishing House |url-access=registration}}</ref> ក្រុមជនភៀសខ្លួននេះក៏ជាកម្លាំងចលករពង្រឹងរបប[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]ឱ្យកាន់តែស្អប់ខ្ពើមពួកកុម្មុយនីស្តខាងជើងបន្ថែមដែរ។{{sfn|Karnow|1997|p=238}} យុទ្ធជនវៀតមិញជាង ១០០,០០០ នាក់បានទៅភាគខាងជើងដើម្បីបង្កើតជា ''បុនក្រុមការ'' ដោយរំពឹងថានឹងត្រឡប់ទៅភាគខាងត្បូងវិញក្នុងរយៈកាលក្រោមពីរឆ្នាំ។<ref name=Kolko/>{{Rp|៩៨}} ពួកវៀតមិញនេះដែរបានបន្សល់ទុក[[ពួកបដិវត្តន៍អាជីព|កម្មាភិបាល]]ប្រហែលពី ៥,០០០ ទៅ ១០,០០០ នាក់នៅភាគខាងត្បូងត្រៀមបង្កកុបកម្ម។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៤}} ពួកទាហានបារាំងចុងក្រោយបានចាកចេញពីវៀតណាមនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៦<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៤}} ខណៈចិនវិញបានបង្ហើយការដកទ័ពរបស់ខ្លួនពីវៀតណាមខាងជើងនៅក្បែរៗពេលដូចគ្នានេះដែរ។<ref name=Ang/>{{Rp|១៤}} [[File:903aafd6079a3ed1 landing.jpg|thumb|upright=.7|ក្រុមអ្នកបដិវត្តន៍ប្រឆាំងបាវ ដាយនៃរបប[[រដ្ឋវៀតណាម]] ជួបប្រជុំគ្នានៅសាលាក្រុងសៃហ្គន, ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៥។]] នៅរវាងឆ្នាំ១៩៥៣ និងឆ្នាំ១៩៥៦ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតកំណែទម្រង់កសិកម្មផ្សេងៗ រួមមាន ''ការកាត់បន្ថយថ្លៃជួល'' និង ''កំណែទម្រង់ដីធ្លី''។ ក្នុងកំឡុងកំណែទម្រង់ដីធ្លី ប្រភពចេញពីសក្សីវៀតណាមខាងជើងបានឱ្យដឹងថាមានមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកភូមិ ១៦០ នាក់ត្រូវបានគេចាប់ប្រហារជីវិត ឬសរុបប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់។ យុទ្ធនាការសម្លាប់រង្គាលនេះភាគច្រើនបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ដីសណ្ដទន្លេក្រហម ដោយដូច្នេះ ចំនួនអ្នកស្លាប់ដែលវិជ្ជាករទូទៅច្រើនទទួលស្គាល់គឺ ៥០,០០០ នាក់។<ref name="Turner">{{Cite book |last=Turner |first=Robert F. |title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development |date=1975 |publisher=Hoover Institution Press |isbn=978-0-8179-6431-3}}</ref>{{Rp|១៤៣}}<ref>{{Cite journal |last=Gittinger |first=J. Price |date=1959 |title=Communist Land Policy in North Viet Nam |journal=Far Eastern Survey |volume=28 |issue=8 |pages=113–126 |doi=10.2307/3024603 |jstor=3024603}}</ref><ref name="Courtois">{{Cite book |last1=Courtois |first1=Stephane |title=The Black Book of Communism |title-link=The Black Book of Communism |last2=Werth |first2=Nicolas |last3=Panne |first3=Jean-Louis |last4=Paczkowski |first4=Andrzej |last5=Bartosek |first5=Karel |last6=Margolin |first6=Jean-Louis |date=1997 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-07608-2 |display-authors=1}}</ref>{{Rp|៥៦៩}}<ref>{{Cite book |last=Dommen |first=Arthur J. |title=The Indochinese Experience of the French and the Americans |date=2001 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-33854-9 |page=340}}</ref> ឯកសារពីបណ្ណសារវៀតណាមនិងហុងគ្រីវិញបានរាប់ចំនួនអ្នកស្លាប់តិចជាងនេះ ពោលគឺលើសពី ១៤,០០០ នាក់បន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{Cite web |last=Vu |first=Tuong |date=25 May 2007 |title=Newly released documents on the land reform |url=http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html |archive-date=20 April 2011 |access-date=13 March 2026 |website=Vietnam Studies Group |archivedate=20 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Szalontai |first=Balazs |date=November 2005 |title=Political and Economic Crisis in North Vietnam, 1955–56 |journal=Cold War History |volume=5 |issue=4 |pages=395–426 |doi=10.1080/14682740500284630 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Vu |first=Tuong |title=Paths to Development in Asia: South Korea, Vietnam, China, and Indonesia |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-48901-0 |page=103 }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ថ្នាក់ដឹកនាំទីក្រុងហាណូយបានសារភាពពី "ភាពហួសហេតុ"ក្នុងការអនុវត្តកម្មវិធីនេះ និងបានប្រគល់ដីធ្លីឱ្យពួកម្ចាស់កម្មសិទ្ធិដើមវិញ។<ref name=Hastings/>{{Rp|៩៩–១០០}} នៅភាគខាងត្បូងវិញ [[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលមានបាវ-ដាយជាអធិរាជ និង[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនោះ មិនបានចុះហត្ថលេខាអ្វីនៅក្នុងសន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤ ឡើយ។ គណៈប្រតិភូវៀតណាមមិនមែនកុម្មុយនីស្តបានបដិសេធយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះការបែងចែកប្រទេសវៀតណាមជាពីរ ប៉ុន្តែត្រូវអសារបង់នៅពេលបារាំងបានទទួលស្គាល់សំណើរបស់ប្រតិភូវៀតមិញ[[ហ្វាម វ៉ាន់ដុង]]<ref name="PP">{{Cite book |title=The Pentagon Papers (Gravel Edition), Volume 3 |date=1971 |publisher=Beacon Press}}</ref>{{Rp|១៣៤}} ដែលបានស្នើសុំវិធីបង្រួបបង្រួមវៀតណាមតាមរយៈការបោះឆ្នោតក្រោមការត្រួតពិនិត្យនៃ "គណៈកម្មាការតំបន់"។<ref name=PP/>{{Rp|១១៩}} អាមេរិកបានប្រតិកម្មតបវិញជាមួយនឹង​ "ផែនការអាមេរិក" ដោយទទួលការគាំទ្រពីវៀតណាមខាងត្បូង និងសហរាជាណាចក្រ។<ref name=PP/>{{Rp|១៤០}} ផែនការអាមេរិកនោះបានចាត់ចែងធ្វើការបោះឆ្នោតបង្រួបបង្រួមដូចគ្នា តែត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតមើលពីអង្គការសហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែចុងក្រោយ វាត្រូវបានជំទាស់ដោយគណៈប្រតិភូសូវៀត។<ref name=PP/>{{Rp|១៤០}} សហរដ្ឋអាមេរិកបានលើកឡើងថា៖ "ដោយការគោរពលើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍នៃរដ្ឋវៀតណាម សហរដ្ឋអាមេរិកសុំនិយាយបញ្ជាក់ពីគោលជំហរប្រពៃណីរបស់ខ្លួនឡើងវិញ នោះគឺប្រជាជនគ្រប់រូបត្រូវទទួលបានសិទ្ធកំណត់អនាគតរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ ហើយសាមីខ្លួននឹងមិនចូលរួមក្នុងសំណើ ឬផែនការណាមួយដែលបិទរារាំងដំណើរការនោះឡើយ"។<ref name=PP/>{{Rp|៥៧០–៥៧១}} លោកប្រធានាធិបតីអាយសិនហោវើបានសរសេរនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ ថា៖ {{Blockquote|"ខ្ញុំមិនដែលបាននិយាយ ឬទាក់ទងគ្នាជាមួយមនុស្សដែលមានចំណេះដឹងក្នុងកិច្ចការឥណ្ឌូចិន ដែលគេមិនយល់ស្របថាការបោះឆ្នោតត្រូវធ្វើឡើងក្នុងរយៈកាលនៃជម្លោះសង្គ្រាមទេ ប្រហែលជាប៉ែតសិបភាគរយនៃប្រជាជនទាំងអស់នឹងបោះឆ្នោតឱ្យហូ ជីមិញកុម្មុយនីស្តជាមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនជាជាងអគ្គរដ្ឋបាវ ដាយ។ ពិតមែនទៅ កង្វះពួកមេដឹកនាំ ហើយការដឹកនាំខាងបាវ ដាយគឺជាកត្តាមួយដែលក្នុងអារម្មណ៍ជាទូទៅចំណោមជនវៀតណាមដែលថាពួកគេគ្មានអ្វីត្រូវប្រយុទ្ធដើម្បីបាវ ដាយឡើយ។"{{Sfn|Eisenhower|1963|p=[https://archive.org/details/mandateforchange00eise/page/372 372]}}}} ផ្អែកតាមរយៈ ''ឯកសារបញ្ចកោណ'' បានចាត់ទុកឌៀមជាបេក្ខជនដែលមានប្រជាប្រិយភាពឆ្ងាយជាងបាវ ដាយទាក់ទិននឹងរឿងប្រឆាំងនឹងលោកហូ ដោយសរសេរថា៖ "ប្រាកដណាស់នៅឆ្នាំ១៩៥៦ ចំនួនសមាមាត្រប្រជាជនដែលអាចបោះឆ្នោតឱ្យលោកហូ (ប្រៀបនឹងឌៀម) នៅក្នុងការការបោះឆ្នោតសេរីគឺមិនតិចជាងប៉ែតសិបភាគរយឡើយ"។<ref>{{cite web |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |title=Evolution of the War. Origins of the Insurgency |page=6 |date=January 15, 1969 |website=National Archives |access-date=13 March 2026 |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912155004/https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |url-status=live }}</ref> ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ូឡូញ និងកាណាដាដែលតំណាងឱ្យ[[គណៈកម្មាការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ]] (គ.ត.អ.) បានថ្លែងថា ការបោះឆ្នោតដែលយុត្តិធម៌ និងមិនលម្អៀងតែម្តងគឺមិនអាចទៅរួចទេ ដោយរាយការណ៍បន្ថែមថា ទាំងភាគីខាងជើងនិងខាងត្បូងមិនបានគោរពប្រកាន់ដល់យុទ្ធសន្តិភាពទេ។<ref>{{Harvnb|Woodruff|2005|p=6}} ចែងថា៖ "The elections were not held. South Vietnam, which had not signed the Geneva Accords, did not believe the Communists in North Vietnam would allow a fair election. In January 1957, the International Control Commission (ICC), comprising observers from India, Poland, and Canada, agreed with this perception, reporting that neither South nor North Vietnam had honored the armistice agreement. With the French gone, a return to the traditional power struggle between north and south had begun again.។"</ref> ចាប់ពីខែមេសា ដល់ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥៥ លោកដៀមបានប្រើអំណាចវាយប្រហារទៅលើក្រុមបក្សពួកដែលប្រឆាំងនឹងរូបលោកតាមរយៈការផ្ដើមប្រតិបត្តិការប្រឆាំងនឹងពួកគណៈសាសនាដូចជា [[កាវដៃ]] និងគណៈនិកាយ[[ផ្វាហ៊ែវ]]របស់[[បាគុត]]។ យុទ្ធនាការរបស់ឌៀមក៏បានទៅប៉ះទង្គិចជាមួយនឹងក្រុមឧក្រិដ្ឋកម្ម[[ប៊ីញស្វៀន]]ផងដែរ ដែលត្រូវជាសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងពួកសមាជិកនៃនគរបាលសម្ងាត់កុម្មុយនីស្ត បំពាក់ដោយអាវុធយោធាខ្លះៗ។ [[សមរភូមិសៃហ្គន (១៩៥៥)|ការប្រយុទ្ធគ្នា]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅសៃហ្គនរវាងក្រុមមួយនេះជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលរបស់ឌៀម ហើយទីបំផុតក៏ត្រូវចាញ់ប្រៀបនឹងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលក្នុងខែមេសានៃឆ្នាំនោះ។ ខណៈដែលចំនួនអ្នកប្រឆាំងនឹងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ឃោរឃៅរបស់ឌៀមបានកំពុងកើនឡើង លោកក៏បានបង្វែរកំហុងចោទប្រកាន់លើពួកកុម្មុយនីស្តថាជាឬសគល់នៃបញ្ហា។<ref name=Tucker/> នៅក្នុង[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិមួយស្ដីអំពីអនាគតនៃរដ្ឋវៀតណាម]]ដែលធ្វើឡើងក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ លោកឌៀមបាន[[ការបន្លំការបោះឆ្នោត|លួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោត]]ដោយមានការជួយទំនុកបម្រុងពីបងប្អូនរបស់លោកគឺ [[ង៉ូ ឌិញញូ]] ហើយជាលទ្ធផលបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៩៨.២ ភាគរយ ដោយក្នុងនោះរួមមាន ១៣៣% នៅក្នុងសៃហ្គន។ ថ្វីបើពួកទីប្រឹក្សាអាមេរិករបស់លោកបានផ្ដល់អនុសាសន៍ឱ្យមានការឈ្នះដោយសមហេតុសមផលត្រឹមចន្លោះពី "៦០ ទៅ ៧០ ភាគរយ" ក្ដី តែលោកឌៀមបានមើលឃើញប្រជាមតិនេះថាជាការសាកល្បងនូវអំណាច។{{sfn|Karnow|1997|p=224}} បីថ្ងៃក្រោយមក លោកក៏បានប្រកាសវៀតណាមខាងត្បូងជារដ្ឋឯករាជ្យមួយក្រោមឈ្មោះថា សាធារណរដ្ឋវៀតណាម (ស.វ.) ដែលមានខ្លួនលោកជាប្រធានាធិបតី។<ref name=Hastings/> ដូចគ្នានេះដែរ លោកហូ ជីមិញ និងបក្សពួកមន្ត្រីកុម្មុយនីស្តបានឈ្នះទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៩៩% នៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានធ្វើឡើងនៅវៀតណាមខាងជើង។<ref name=Turner/>{{Rp|១៩៣–១៩៤, ២០២–២០៣, ២១៥–២១៧}} [[ទ្រឹស្ដីដូមីណូ]] ដែលបានលើកឡើងថា បើប្រទេសមួយធ្លាក់ទៅក្រោមលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត នោះប្រទេសដទៃៗទៀតដែលនៅជុំវិញក៏ធ្លាក់ទៅតាមដូចគ្នា ត្រូវបានស្នើឡើងជាគោលនយោបាយដំបូងដោយរដ្ឋបាលអាយសិនហោវើ។<ref name=McNamara/>{{Rp|១៩}} លោក[[ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]] ដែលកាលនុះជាសមាជិក[[ព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិក|ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក]] បាននិយាយថ្លែងថា៖ "ប្រទេសភូមា ថៃ ឥណ្ឌា ជប៉ុន និងហ្វីលីពីន ហើយជាក់ស្ដែង ឡាវ និងកម្ពុជា សន្តិសុខរបស់ពួកគេទាំងអស់នឹងត្រូវរងការគំរាមកំហែង ប្រសិនបើរលកក្រហមនៃកុម្មុយនីស្តហូរចូលក្ដោបប្រទេសវៀតណាម"។<ref>{{Cite web |title=America's Stakes in Vietnam Speech to the American Friends of Vietnam, June 1956 |url=http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626125802/http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx |archive-date=26 June 2012 |access-date=26 June 2012 |publisher=JFK Library |archivedate=26 មិថុនា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120626125802/http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx }}</ref> ==សម័យឌៀម ឆ្នាំ១៩៥៤–១៩៦៣== === របបគ្រប់គ្រង === [[File:Ngo Dinh Diem at Washington - ARC 542189.jpg|thumb|លោកប្រធានាធិបតី[[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]] និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]] កំពុងទទួលស្វាគមន៍ប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូង លោក[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]នៅរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោន, ៨ ឧសភា ១៩៥៧]] ឌៀមគឺជាបុគ្គលម្នាក់ដែលមានការជឿស៊ប់លើសាសនារ៉ូម៉ាំងកាតូលិក ជាអ្នកប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តឥតងាករេ ជាតិនិយម និងអភិរក្សសង្គមមួយរូប។ ប្រវត្តិវិទូបានកត់សម្គាល់ថា៖ "លោកជាមនុស្សតំណាងឱ្យលទ្ធិជាតិនិយមដ៏តូចចង្អៀតនិងជ្រុលនិយម បូករួមជាមួយនឹងការនិយម[[អត្តាធិបតេយ្យ]] និង[[បក្ខពួកនិយម]]"។<ref name=McNamara/>{{Rp|២០០–២០១}} ប្រជាជនវៀតណាមដែលភាគច្រើនជា[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|ពុទ្ធសាសនិក]]បានកើតក្ដីបារម្ភចំពោះសកម្មភាពបូជាកិច្ចនៃប្រទេសជាតិដោយឌៀមទៅ[[ព្រះម៉ែម៉ារី]] (មាតាព្រះយេស៊ូ)។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥<ref>{{Cite web |date=2025-01-13 |title=Some Clarifications on Lịch sử Nam bộ kháng chiến {{!}} Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/some-clarifications-lich-su-nam-bo-khang-chien |access-date=2026-03-16 |website=www.wilsoncenter.org }}</ref> លោកឌៀមបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការ "បរិហារកុម្មុយនីស្ត" ពោលគឺការចាប់ខ្លួន ការធ្វើទារុណកម្ម និងការប្រហារជីវិតក្រុមអ្នកគាំទ្រលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត និងក្រុមប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ លោកបានប្រកាសអនុវត្តច្បាប់ប្រហារជីវិតចំពោះបុគ្គលណាដែលត្រូវបានចោតជាជនកុម្មុយនីស្ត។<ref name="WarBegan" /> រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងបានអះអាងថា គិតត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៧ ប្រជាជនវៀតណាមជាង ៦៥,០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ដាក់ពន្ធនាការ និង ២,១៤៨ នាក់ត្រូវបានប្រហារជីវិតដោយអាជ្ញាធរវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last=Turner |first=Robert F. |title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development |date=1975 |publisher=Hoover Institution Publications |isbn=978-0817964313 |pages=174–178}}</ref> ចូលមកដល់ឆ្នាំ១៩៥៩ អ្នកជាប់ពន្ធនាគារជាលទ្ធផលនៃយុទ្ធនាការនេះបានសល់ត្រឹម ៤០,០០០ នាក់។<ref name=Kolko/>{{Rp|៨៩}} នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ លោកឌៀមបានប្រកាសកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លី ដោយបានកំណត់ទំហំដីកសិកម្មស្រូវក្នុងមួយម្ចាស់ម្នាក់។ ដីកសិកម្មទំហំ ១.៨ លានហិចតា ត្រូវបានដាក់លក់ជូនអ្នកដែលគ្មានកម្មសិទ្ធិដីធ្លី។ មកត្រឹមឆ្នាំ១៩៦០ កំណែទម្រង់មួយនេះបានជាប់គាំង ដោយសារតែអ្នកគាំទ្រធំៗរបស់ឌៀមភាគច្រើនជាម្ចាស់ដីធ្លីធំៗដែរ ដោយពួកគេមិនសុខចិត្តបាត់បង់ដីរបស់គេ។<ref name="Collision">{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |url=https://archive.org/details/collisionofcultu00doyl |title=The Vietnam Experience, a Collision of Cultures |last2=Weiss |first2=Stephen |date=1984 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=978-0939526123 |url-access=registration}}</ref>{{Rp|១៤–១៦}} នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៧ លោកឌៀមធ្វើ[[ដំណើរទស្សនកិច្ចង៉ូ ឌិញឌៀមនៅសហរដ្ឋអាមេរិក|ដំណើរទស្សនកិច្ចរយៈពេលដប់ថ្ងៃ]]ទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកអាយសិនហោវើបានសន្យាផ្តល់ជំនួយគាំទ្រជាបន្តបន្ទាប់ដល់វៀតណាមខាងត្បូង ហើយថែមទាំងប្រារព្ធធ្វើពិធីដង្ហែរក្បួនសម្រាប់លោកដៀមកំឡុងទស្សនកិច្ចលោកទៀតផង។ ចំពោះរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]]វិញ គឺមិនសូវជាពេញចិត្តនឹងឌៀមប៉ុន្មានទេ ប៉ុន្តែលោកត្រូវបង្ខំចិត្តគាំទ្រព្រោះកាលនោះគឺគ្មាននរណាម្នាក់អាចមានប្រៀបដូចនឹងឌៀមឡើយ។{{sfn|Karnow|1997|p=230}} === កុបកម្មនៅភាគខាងត្បូង ឆ្នាំ១៩៥៤–៦០ === {{Main|វៀតកុង|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៥៩–១៩៦៣)}} នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤ និងឆ្នាំ១៩៥៧ រដ្ឋាភិបាលឌៀមបានទទួលជោគជ័យក្នុងការទប់ស្កាត់កោលាហលទ្រង់ទ្រាយធំដែលបានផ្ទុះឡើងនៅតាមទីជនបទ។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៧ ពួកឧទ្ទាមបានបើកយុទ្ធនាការលបធ្វើឃាតដ៏ធំមួយ ដោយសម្ដៅហៅថា "ការប្រល័យជនក្បត់ជាតិ"។<ref name="McNamera35">{{Cite book |last1=McNamera |first1=Robert S. |title=Argument Without End |last2=Blight |first2=James G. |last3=Brigham |first3=Robert K. |date=1999 |publisher=PublicAffairs |isbn=1-891620-22-3 |pages=35}}</ref> នៅដើមឆ្នាំ១៩៥៩ ឌៀម បានចាត់ទុកសកម្មភាពប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលដោយហិង្សាជាទោសប្រហារជីវិត តាយរយៈការអនុវត្តច្បាប់លេខ ១០/៥៩។ <ref>{{Cite web |title=Excerpts from Law 10/59, 6 May 1959 |url=http://vietnam.vassar.edu/doc6.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723163835/http://vietnam.vassar.edu/doc6.html |archive-date=23 July 2008 |access-date=20 មេសា 2013 |archivedate=23 កក្កដា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080723163835/http://vietnam.vassar.edu/doc6.html }}</ref> ប្រវត្តិវិទូលោក[[ដូក្លាស​ ផៃស៍]] បានប៉ាន់ប្រមាណថា ក្រុមពួកឧទ្ទាមបានចាប់ជំរិតមនុស្សប្រហែល ២,០០០ នាក់ និងព្រមទាំងធ្វើឃាតសម្លាប់មន្ត្រី មេភូមិ បុគ្គលិកមន្ទីរពេទ្យ និងគ្រូបង្រៀនប្រមាណ ១,៧០០ នាក់ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦០។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៦}}<ref name="WarBegan" /> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦០ [[ការិយាល័យកណ្ដាលសម្រាប់វៀតណាមខាងត្បូង]] (ក.ក.វ.ណ.ត.) ដែលត្រូវជាទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់វៀតណាមខាងជើងនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង បានបញ្ជាឱ្យមានសកម្មភាពបះបោរព្រមៗគ្នានៅវៀតណាមខាងត្បូង ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមួយភាគបីក៏ធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយក្រុមកុម្មុយនីស្ត។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៦–១០៧}} នៅក្នុងខែធ្នូ វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតក្រុម[[វៀតកុង]] (វ.ក.) ឡើង​ ដោយមានគោលដៅបង្រួបបង្រួមពួកក្រុមឧទ្ទាមទាំងអស់ដែលមាននិន្នាការប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងឱ្យស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់ខ្លួន។ វៀតកុងត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ[[ស្រុកមេមត់]]ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ក.ក.វ.ណ.ត.។<ref name=Ang/>{{Rp|៥៥–៥៨}} ==== ការចូលរួមរបស់វៀតណាមខាងជើង ==== {{See also|ការឈ្លានពានរបសវៀតណាមខាងជើងលើឡាវ|ផ្លូវលំហូជីមិញ}} នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៦ មេដឹកនាំកុម្មុយនីស្តភាគខាងត្បូង លោក[[ឡេ ស៊ួន]]បានបង្ហាញផែនការមួយដើម្បីស្ដារការបះបោរក្រោមឈ្មោះថា "មាគ៌ាទៅភាគខាងត្បូង" ទៅកាន់ការិយាល័យនយោបាយនៅទីក្រុងហាណូយ។ ដោយសារតែប្រទេសចិននិងសូវៀតនាពេលនោះបានប្រឆាំងនឹងការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងវៀតណាមទាំងពីរភាគ ដូច្នេះផែនការរបស់លោកក៏ត្រូវបានរំសាយចោល។<ref name=Ang/>{{Rp|៥៨}} ទោះជាយ៉ាងណា នៅខែធ្នូនៃឆ្នាំដដែរនោះ ថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងក៏បានសម្រេចអនុម័តវិធានការស្ដារការបះបោរសាកល្បង។{{Sfn|Olson|Roberts |2008|p=67}} នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៨ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានត្រួតត្រាមជ្ឈមណ្ឌលដឹកជញ្ជូននៅ[[ស្រុកសេពុញ]]ភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ ក្បែរតំបន់គ្មានយោធារវាងវៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូង។<ref name="Prados-1999">{{Cite book |last=Prados |first=John |title=The Blood Road: The Ho Chi Minh Trail and the Vietnam War |date=1999 |publisher=Wiley |isbn=9780471254652}}</ref>{{Rp|២៤}} បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើងបានអនុម័ត "សង្គ្រាមប្រជាជន" លើវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩<ref name=Hastings/>{{Rp|១១៩–១២០}} ហើយក្នុងខែឧសភា [[ក្រុមលេខ៥៥៩]] ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]] ហើយបន្ទាប់មក ដំណើរសាងសង់ផ្លូវរយៈពេលប្រាំមួយខែឆ្លងកាត់ព្រៃភ្នំប្រទេសឡាវក៏បានដំណើរការ។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង និងកងកម្លាំង[[ប៉ៈថេតឡាវ]]បានឈ្លានពានប្រទេសឡាវ ដោយប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹង[[កងទ័ពភូមិន្ទឡាវ]]តាមបណ្តោយតំបន់ព្រំដែន។<ref name="Morrocco-1985">{{Cite book |last=Morrocco |first=John |title=Rain of Fire: Air War, 1969–1973 |date=1985 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=9780939526147 |series=Volume 14 of Vietnam Experience}}</ref>{{Rp|២៦}} ក្រោយពីធ្វើខ្សែផ្លូវរួច កម្លាំងវៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ៥០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនចូលវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃប្រតិបត្តិការសង្គ្រាមប្រជាជនរបស់ខ្លួន។{{Sfn|Military History Institute of Vietnam|2002|p=xi}} ការដឹកជញ្ជូនគ្រឿងសព្វាអាវុធឆ្លងកាត់ផ្លូវនេះលើកដំបូងត្រូវបានបញ្ចប់នៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៥៩។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦០ វៀតណាមខាងជើងបានចាត់អនុវត្តកម្មវិធីកំណែនទាហានសម្រាប់កងទ័ព។<ref>{{Cite book |last=Prados |first=John |title=Rolling Thunder in a Gentle Land |date=2006 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-84603-020-8 |editor-last=Wiest |editor-first=Andrew |location=Oxford |pages=74–95 |chapter=The Road South: The Ho Chi Minh Trail |chapter-url=https://archive.org/details/rollingthunderin00wies}}</ref> ទាហានកុម្មុយនីស្តប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានលបចូលវៀតណាមខាងត្បូងរវាងឆ្នាំ១៩៦១ និងឆ្នាំ១៩៦៣។<ref name=Ang/>{{Rp|៧៦}} ==អាណត្តិខេនណឹឌី, ឆ្នាំ១៩៦១–៦៣== {{Main|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៥៩–១៩៦៣)|កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច}} [[File:The President's News Conference, 23 March 1961.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីកំពុងពន្យល់បកស្រាយពីស្ថានភាពនៅឥណ្ឌូចិនក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន, ២៣ មីនា ១៩៦១]] បន្ទាប់ពីយកឈ្នះរ៉ូណាល់ និចសុននៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៦០|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីឆ្នាំ១៩៦០]] ចន ផ្វ. ខេនណឹឌីបានប្ដេជ្ញាបន្តគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តដែលបន្សល់ពីរដ្ឋបាលទ្រូមែន និងអាយសិនហោវើ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ បន្ទាប់ពីអាមេរិកបានរងបរាជ័យធំៗជាប់ៗគ្នា (ដូចជា [[ការឈ្លានពានឆកសមុទ្រជ្រូក]] និង[[វិបត្តិមីស៊ីលគុយបា]]) ខេនណឹឌីបានចាប់ផ្ដើមពង្រឹងគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តរបស់អាមេរិក ដោយធ្វើយ៉ាងណានឹងបិទខ្ទប់ក្រុមកុម្មុយនីស្តវៀតណាមកុំឱ្យទទួលជោគជ័យបាន។<ref>{{cite journal |last1=Bostdorff |first1=Denise M. |last2=Goldzwig |first2=Steven R. |title=Idealism and Pragmatism in American Foreign Policy Rhetoric: The Case of John F. Kennedy and Vietnam |journal=Presidential Studies Quarterly |date=1994 |volume=24 |issue=3 |pages=515–530 |id=215692085 |jstor=27551281 }}</ref> គោលនយោបាយខេនណឹឌីផងដែរបានកំណត់មិនបញ្ជូនទាហានអាមេរិកមកច្បាំងលើទឹកដីវៀតណាមឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ លោកចង់ឃើញរដ្ឋាភិបាលឌៀមប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងវៀតណាមកុម្មុយនីស្តដោយខ្លួនឯងជាមួយនឹងជំនួយសព្វាវុធនិងបច្ចេកទេសពីអាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Vietnam Task Force |url=http://media.nara.gov/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-B-4.pdf |title=Report of the Office of the Secretary of Defense Vietnam Task Force |date=1969 |publisher=Office of the Secretary of Defense |location=Washington, DC |pages=1–2 |chapter=IV. B. Evolution of the War 4. Phased Withdrawal of U.S. Forces in Vietnam, 1962–64 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504231323/http://media.nara.gov/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-B-4.pdf |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> តែយ៉ាងណា កម្រិតគុណភាពក្នុងជួរកងទ័ពទាហានវៀតណាមខាងត្បូងគឺនៅខ្វះខាតច្រើន គួបផ្សំជាមួយនឹងអំពើពុករលួយនិងបក្សពួកនិយមពីលើបន្ថែម។ ការគាំទ្ររបស់ទីក្រុងហាណូយចំពោះវៀតមិញបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងការកំណត់ជំនោរនៃសង្គ្រាមនេះពិតមែន ប៉ុន្តែភាពផុយស្រួយរបស់រដ្ឋាភិបាលនិងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងក៏ជាកត្តាសំខាន់មួយផងដែរ។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៦៩}} [[File:President meets with Secretary of Defense. President Kennedy, Secretary McNamara. White House, Cabinet Room - NARA - 194244.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីកំពុងពិភាក្សាជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអាមេរិក លោក[[រ៉ូបឺត​ មាំខណឺមែរ៉ា]] ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦២]] ទីប្រឹក្សា​លោកខេនណឹឌីចំនួនពីររូបគឺលោក[[ម៉ាក់ស្វែល ថេល័រ]] និង[[វ៉លត៍ រ៉ូស្តូវ]]បានណែនាំខេនណឹឌីឱ្យបញ្ជូនកងទ័ពអាមេរិកទៅកាន់វៀតណាមខាងត្បូង ដោយក្លែងពួកគេជាកម្មករជួយសង្គ្រោះក្នុងគ្រោះទឹកជំនន់ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ខេនណឹឌីបានបដិសេដនឹងគំនិតពួកគេ ហើយបែរមកផ្ដោតលើការបញ្ជូនជំនួយផ្គត់ផ្គង់យោធាវិញ។<ref>{{Cite news |last=Stavins |first=Ralph L. |date=22 July 1971 |title=A Special Supplement: Kennedy's Private War |work=The New York Review of Books |url=http://www.nybooks.com/articles/1971/07/22/a-special-supplement-kennedys-private-war/ |access-date=19 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230406045200/https://www.nybooks.com/articles/1971/07/22/a-special-supplement-kennedys-private-war/|archive-date=April 6, 2023}}</ref> នៅក្នុងអាណត្តិអាយសិនហោវើ អាមេរិកបានបញ្ជូនទីប្រឹក្សាយោធា ៩០០ នាក់មកវៀតណាម រួចមកដល់ឆ្នាំ១៩៦១ ក្រោមប្រធានាធិបតីខេនណឹឌី ទីប្រឹក្សាអាមេរិកនៅវៀតណាមបានកើនហក់ឡើងមក ១៩,០០០ នាក់។<ref name=Hastings/>{{Rp|១៣១}} [[កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច]]ត្រូវបានផ្តួចផ្តើមឡើងនៅចុងឆ្នាំ១៩៦១ រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងដោយផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅប្រជាពលរដ្ឋតាមទីជនបទទៅកាន់ទីទួលដែលមានសុវត្ថិភាពពីពួកវៀតកុង។ ក៏ប៉ុន្តែគិតមកត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ វឌ្ឍនភាពកម្មវិធីមួយនេះក៏បានថយចុះ ហើយទីបំផុតក៏បានបិទបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤។<ref name=Tucker/>{{Rp|១០៧០}} រំលងមកខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦២ ប្រទេសចំនួន ១៤ រួមមានប្រទេសចិន វៀតណាមខាងត្បូង សហភាពសូវៀត វៀតណាមខាងជើង និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិស្តីពីអព្យាក្រឹតភាពឡាវ]]។ ===រដ្ឋប្រហារ និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម=== {{Main|ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មង៉ូ​ ឌិញឌៀម}} {{See also|សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣}} នៅលើសមរភូមិវិញ យោធាវៀតណាមខាងត្បូងបានបរាជ័យយ៉ាងអាម៉ាស់ ពិសេសនៅក្នុង[[សមរភូមិអាប់ប៉ាក]] ថ្វីបើខ្លួនមានកម្លាំងច្រើនជាងនិងអាវុធទំនើបជាងវៀតកុងក្ដី។<ref name="Sheehan">{{Cite book |last=Sheehan |first=Neil |title=A Bright Shining Lie – John Paul Vann and the American War in Vietnam |date=1989 |publisher=Vintage |isbn=978-0-679-72414-8|url=https://archive.org/details/brightshininglie0000shee_r0g3}}</ref>{{Rp|២០១–២០៦}} មន្ត្រីអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមសង្ស័យនិងមន្ទិលចំពោះសមត្ថភាពថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង​ ពិសេសគឺលោកប្រធានាធិបតីឌៀមនោះឯង។ ឌៀមខ្លួនលោកផ្ទាល់ ក្រោយពីប្រឈមនឹងរដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងផ្ដួលអំណាចលោកនៅ[[រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦០|ឆ្នាំ១៩៦០]] និង[[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅវិមានឯករាជ្យវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦២|ឆ្នាំ១៩៦២]] លោកក៏ចាប់ផ្ដើមកើតក្ដីសង្ស័យនឹងមនុស្សជុំវិញខ្លួន ដោយដូច្នេះ លោកច្រើនតែផ្ដោតលើការការពារអំណាចតាមរយៈការតម្លើងតំណែងរបស់មនុស្សជំនិតរបស់លោកជាជាងការធ្វើសង្គ្រាមនឹងពួកកុម្មុយនីស្ត។ ប្អូនប្រុសប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីគឺលោក[[រ៉ូបឹត ផ្វ. ខេនណឹឌី]]បានកត់សម្គាល់ថា "ឌៀមគឺមិនព្រមចុះចេញរំលែកអំណាចឡើយ។ គាត់ជាបុគ្គលម្នាក់ដែលពិបាកនិយាយជាមួយណាស់..."។<ref>Live interview by John Bartlow Martin. ''Was Kennedy Planning to Pull out of Vietnam?'' New York City. John F. Kennedy Library, 1964, Tape V, Reel 1.</ref> នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៣ ពុទ្ធសាសនិកវៀតណាមខាងត្បូងនៅទីក្រុង[[ហ្វេ]]បានចេញធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងបម្រាមរដ្ឋាភិបាលដែលហាមឃាត់ការបង្ហោះ[[ទង់ព្រះពុទ្ធសាសនា]]នៅ[[បុណ្យវិសាខបូជា|ថ្ងៃបុណ្យវិសាខបូជា]]។ កងកម្លាំងសន្តិសុខក្រោមរបបឌៀមបានបើកការបាញ់ប្រហារដោយសម្លាប់បាតុករចំនួនប្រាំបួននាក់ បង្កបង្កើតជា[[វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា]]។ ចលនាប្រឆាំងរបបឌៀមក្នុងចំណោមពុទ្ធសាសនិកបានរីកធំឡើងៗ ហើយនៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៣ កងកម្លាំងពិសេសរបស់យោធាវៀតណាមក្រោមបញ្ជាការវរសេនីយ៍ឯក[[ឡេ ក្វាងទុង]]ដែលស្មោះស្ម័គ្រភក្ដីភាពចំពោះប្អូនប្រុសប្រធានាធិបតីឌៀមគឺង៉ូ ឌិញញូដែលនិយមកាន់សាសនាកាតូលិកនោះ បានចូលវាយបំផ្លាញវត្តអារាម បណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់រយនាក់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។<ref name="NPV 2018">{{Cite journal |last=Nguyen |first=Phi-Vân |title=A Secular State for a Religious Nation: The Republic of Vietnam and Religious Nationalism, 1946–1963 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-asian-studies/article/secular-state-for-a-religious-nation-the-republic-of-vietnam-and-religious-nationalism-19461963/6686A381A12183648E76430BC646BC85 |journal=The Journal of Asian Studies |date=2018 |volume=77 |issue=3 |pages=741–771 |doi=10.1017/S0021911818000505 }}</ref> [[File:Arvncapture.jpg|thumb|upright=.8|left|កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងកំពុងធ្វើការចាប់ខ្លួនទាហានវៀតកុង]] មន្ត្រីអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមពិភាក្សាអំពីការផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំនៅវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៦៣។ ខណៈក្រសួងការបរទេសអាមេរិកមាននិន្នាការគាំទ្រឱ្យមានរដ្ឋប្រហារ ប៉ុន្តែមន្ទីរបញ្ចកោណវិញចង់បន្តរក្សាឌៀមជាក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង។ ក្នុងចំណោមចំណុចប្តូររបបដែលបានស្នើឡើងនោះគឺ ការដកអំណាចប្អូនប្រុសរបស់ឌៀមឈ្មោះញូ ដែលកាលនុះកំពុងគ្រប់គ្រងនគរបាលសម្ងាត់និងកងកម្លាំងពិសេស ហើយត្រូវបានអាមេរិកមើលឃើញថាជាអ្នកនៅពីក្រោយការបង្ក្រាបគាបសង្កត់បាតុកម្មពុទ្ធសាសនិក និងជាបុគ្គលគ្រប់គ្រងគ្រួសារត្រកូលង៉ូ។ ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ សេអ៊ីអា របស់អាមេរិកបានទាក់ទងក្រុមឧត្តមសេនីយ៍ដែលមានគម្រោងប៉ុនប៉ងដកអំណាចរបស់ឌៀម ហើយបានប្រាប់ពួកគេថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងមិនប្រឆាំង ហើយក៏មិនដាក់ទោសពួកគេតាមការកាត់ផ្តាច់ជំនួយដែរ ប្រសិនបើពួកគេអនុវត្តតាមផែនការនោះ។ ទីបំផុត ឌៀមក៏ត្រូវបានគេផ្តួលរំលំ និងត្រូវប្រហារជីវិតរួមជាមួយប្អូនប្រុសរបស់លោកនៅថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ លោកម៉ាក់ស្វែល ថេល័រនឹកឃើញថា បន្ទាប់ពីដំណឹងបានឆ្លងទៅដល់ខេនណឹឌី គាត់បាន "ប្រញាប់ប្រញាល់រត់ចេញពីបន្ទប់អមដោយទឹកមុខភ្ញាក់ផ្អើល និងចិត្តស្រងាក" ពោលគឺខេនណឹឌីមិនបានរំពឹងទុកជាមុនថាលោកឌៀមនឹងត្រូវបានគេសម្លាប់ដូចនេះសោះ។{{sfn|Karnow|1997|p=326}} ក្រោយពីរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ឌៀម វៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ទៅក្នុងភាពវឹកវរភ្លាមៗបង្កបង្កើតជាអស្ថេរភាពនយោបាយ ដោយរដ្ឋាភិបាលបង្កើតថ្មីៗត្រូវបានផ្ដួលរំលំម្តងហើយម្តងទៀតពីសំណាក់ក្រុមយោធា។ ដោយឃើញពីភាពចលាចលក្នុងរបបដឹកនាំនៅវៀតណាមខាងត្បូងបែបនេះ ទីក្រុងហាណូយក៏បានឆ្លៀតឱកាសបង្កើនការគាំទ្ររបស់ខ្លួនបន្ថែមចំពោះវៀតកុង និងបានចាត់ទុករបបនីមួយៗនៃវៀតណាមខាងត្បូងថាសុទ្ធតែជាអាយ៉ងរបស់អាមេរិក។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣២៨}} អាមេរិកវិញនៅតែស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការបញ្ជូនទ័ព ដោយមជ្ឈដ្ឋានថ្នាក់ដឹកនាំ និងស្ថាប័នផ្សេងៗបានខ្វែងគំនិតគ្នាទៅលើរបៀបអន្តរាគមន៍របស់អាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ។<ref>{{Cite web |date=April 2015 |title=Counterinsurgency in Vietnam: Lessons for Today |url=https://www.afsa.org/counterinsurgency-vietnam-lessons-today |website=The Foreign Service Journal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114858/https://afsa.org/counterinsurgency-vietnam-lessons-today|archive-date=April 7, 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pacification |url=http://www.vietnamgear.com/dictionary/pacification.aspx |website=Vietnam War Dictionary|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405065336/http://www.vietnamgear.com/dictionary.aspx?s=pacification|archive-date=April 5, 2023}}</ref><ref>{{Cite book |last=Blaufarb |first=Douglas S. |title=The Counterinsurgency Era: U.S. Doctrine and Performance, 1950 to the Present |date=1977 |publisher=Free Press |isbn=978-0-02-903700-3 |page=119}}</ref> [[បញ្ជាការជំនួយយោធា (វៀតណាម)|មេបញ្ជាការកងកម្លាំងអាមេរិកនៅវៀតណាមខាងត្បូង]]គឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ផោល ហារឃីនស៍]] បានទស្សន៍ទាយដោយមានទំនុកចិត្តថា វៀតណាមខាងត្បូងនឹងទទួលបានជ័យជម្នះនៅត្រឹមកំឡុងពិធីបុណ្យណូអែលនៃឆ្នាំ១៩៦៣<ref name=Herring/>{{Rp|១០៣}} ប៉ុន្តែទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ សេអ៊ីអា វិញបានសម្ដែងចេញនូវទុទិដ្ឋិនិយម ដោយព្រមានថា "វៀតកុងជាក់ស្ដែងកំពុងគ្រប់គ្រងលើតំបន់ទឹកដីជនបទភាគច្រើននៅវៀតណាមខាងត្បូង ហើយនាពេលថ្មីៗនេះបានកំពុងបង្កើនកិច្ចប្រឹងប្រែងយោធារបស់ពួកគេ"។<ref>{{Cite book |last=Schandler |first=Herbert Y. |url=https://archive.org/details/americainvietnam0000scha |title=America in Vietnam: The War That Couldn't Be Won |date=2009 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6697-2 |page=[https://archive.org/details/americainvietnam0000scha/page/36 36] |url-access=registration}}</ref> ==ឈូងសមុទ្រតុងកឹង និងអាណត្តិចនសុន ឆ្នាំ១៩៦៣–៦៩== {{Main|សង្គ្រាមកិច្ចរួមនៅវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣–១៩៦៩}} ប្រធានាធីបតីខេនណឹឌីត្រូវបានគេលបធ្វើឃាតនៅថ្ងៃទី២២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ លោកអនុប្រធានាធិបតី[[លីនដឹន ប. ចនសុន]]ដែលបានឡើងស្នងពីខេនណឹឌី ដើមឡើយរូបលោកមិនសូវជាជាប់ទាក់ទងនឹងគោលនយោបាយប្រឆាំងលទ្ធិកុម្មុយនីស្តប៉ុន្មានទេ<ref name="Karnow 1997 336_339">{{Harvnb|Karnow|1997|pp=336–339}}</ref> ប៉ុន្តែក្រោយពីក្លាយជាប្រធានាធិបតីនោះ លោកចនសុនក៏បានប្រឡូកចូលក្នុងគោលនយោបាយទាំងមូលនោះភ្លាមៗ។<ref>{{Harvnb|Karnow|1997|p=339}}.</ref> ===ហេតុការណ៍ឈូងសមុទ្រតុងកឹង=== {{Main|ហេតុការណ៍ឈូងសមុទ្រតុងកឹង}} [[File:Bombing in Vietnam.jpg|thumb|upright=.8|យន្តហោះអាមេរិកកំពុងទម្លាក់គ្រាប់បែកលើវៀតណាមខាងជើង]] នៅថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤ នាវាចម្បាំងឈ្មោះ ម៉ាដដុក របស់អាមេរិក ដែលកំពុងស៊ើបការណ៍សម្ងាត់តាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រវៀតណាមខាងជើង បានធ្វើការបាញ់ប្រហារលើ និងបំផ្លាញទូកដឹកគ្រាប់របស់វៀតណាម នៅក្នុងបរិវេណឈូងសមុទ្រតុងកឹង។<ref name=Kolko/>{{Rp|១២៤}} ហេតុការណ៍វាយប្រហារលើកទីពីរត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានកើតឡើងនៅរយៈពេលពីរថ្ងៃក្រោយមក ចំពោះនាវាចម្បាំងអាមេរិកពីរគ្រឿងឈ្មោះ ធើនណឺរ ជ័យ និងម៉ាដដុក ប៉ុន្តែការវាយប្រហារលើកទីពីរនេះមិនមានរបាយការណ៍បញ្ជាក់ជាក់លាក់ច្បាស់លាស់ដូចមុនទេ។{{sfn|Hastings|2018|pp=218–219}} របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ទីភ្ញាក់ងារសន្តិសុខជាតិ]]អាមេរិកនៅឆ្នាំ២០០៥ បានបង្ហាញថា គ្មានភស្តុងតាងណាបានបញ្ជាក់ពីការវាយប្រហារលើកងនាវាអាមេរិកនៅថ្ងៃទី៤ ខែសីហាឡើយ។<ref>{{cite journal |last1=Hanyok |first1=Robert J. |title=Skunks, Bogies, Silent Hounds, and the Flying Fish |journal=Cryptologic Quarterly|url=https://www.nsa.gov/portals/75/documents/news-features/declassified-documents/gulf-of-tonkin/articles/release-1/rel1_skunks_bogies.pdf|location=Fort Meade|publisher=[[ទីភ្ញាក់ងារសន្តិសុខជាតិ|National Security Agency]] |date=2001 |volume=19/20 |issue=4/1 |pages=1–55}}</ref> អ្វីដែលធ្វើឱ្យការវាយប្រហារលើកទីពីរនេះពិសេសនោះគឺវាបានបើកដៃឱ្យអាមេរិកវាយតបតវិញ និងបានជំរុញឱ្យសភាអនុម័ត[[សេចក្តីសម្រេចឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]នៅថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ពោលគឺការប្រកាសសង្គ្រាមលើវៀតណាមខាងជើង។<ref>{{Cite book |last=Moïse |first=Edwin E. |title=Tonkin Gulf and the Escalation of the Vietnam War |edition= revised |location=Annapolis |publisher=Naval Institute Press |year=2019 |isbn=978-1-68247-424-2 }}</ref>{{Rp|២២២–២៤៤}} ក្រោយការអនុម័តសេចក្ដីសម្រេចនោះ [[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិអាមេរិក]]បានណែនាំឱ្យរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកបង្កើនការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅវៀតណាមខាងជើង។ បន្ទាប់ពីវៀតកុងបាន[[ការវាយប្រហារលើជំរុំហូល្លូវ៉េយ៍|វាយប្រហារលើមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក]]ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៥<ref>{{Cite web |last=Simon |first=Dennis M. |date=August 2002 |title=The War in Vietnam, 1965–1968 |url=http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426064833/http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html |archive-date=26 April 2009 |access-date=23 March 2026 |archivedate=26 មេសា 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090426064833/http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html }}</ref> ចំពេលតែមួយនៃដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋនៅវៀតណាមខាងជើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីសូវៀត លោក[[អាឡិចស៊ី កូស៊ីហ្គីន]]។ អាមេរិកក៏បានឆក់យកឱកាសនេះជាលេសដើម្បីផ្តួចផ្តើមយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់ខ្លួនដោយបានអូសបន្លាយអស់រយៈពេលបីឆ្នាំ{{Sfn|Nalty|1998|pp=97, 261}} ក្នុងគោលដៅកាត់ផ្ដាច់ការគាំទ្រវៀតកុងពីវៀតណាមខាងជើង។<ref>{{Cite book |last=Tilford |first=Earl L. |url=https://media.defense.gov/2017/Apr/07/2001728434/-1/-1/0/B_0040_TILFORD_SETUP.PDF |title=Setup: What the Air Force did in Vietnam and Why |date=1991 |publisher=Air University Press |page=89|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230151/https://media.defense.gov/2017/Apr/07/2001728434/-1/-1/0/B_0040_TILFORD_SETUP.PDF|archive-date=April 4, 2023}}</ref> ===ការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅឡាវ=== {{Main|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ}} ការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយអាមេរិកគឺមិនបានកំណត់ចំពោះតែវៀតណាមខាងជើងឡើយ ពោលគឺយុទ្ធនាការតាមផ្លូវអាកាសនេះអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសទាំងអស់ដែលមានវត្តមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធវៀតកុង​ និងវៀតណាមខាងជើង ដូចជាប្រទេសឡាវ និងកម្ពុជាជាដើមដែលមាន[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]]រត់ឆ្លងកាត់។ ប្រទេសឡាវដែលប្រកាន់អព្យាក្រឹតភាពពីមុនបានក្លាយជាសមរភូមិនៃ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]បង្ហូរឈាមដ៏ព្រៃផ្សៃមួយទៀត ដោយក្រុមប៉ៈថេតឡាវដែលគាំទ្រដោយវៀតណាមខាងជើងបានងើបបះបោរប្រឆាំងនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|រាជរដ្ឋាភិបាលឡាវ]]នាពេលនោះដែលមានអាមេរិកជាសម្ព័ន្ធមិត្ត។ ការទម្លាក់គ្រាប់បែកតាមអាកាសប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងប៉ៈថេតឡាវនិងវៀតណាមខាងជើងគឺត្រូវធ្វើឡើងដើម្បីការពារការដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក និងដើម្បីកម្ទេចផ្លូវលំហូជីមិញនោះ។ ចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៦៤ និងឆ្នាំ១៩៧៣ សហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួនពីរលានតោនទៅលើប្រទេសឡាវ ស្រដៀងគ្នាទៅនឹងបរិមាណគ្រាប់បែកចំនួន ២.១ លានតោនដែលសាមីខ្លួនបានទម្លាក់នៅទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាស៊ីកាលពីកំឡុងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដោយនេះបានធ្វើឱ្យឡាវក្លាយជាប្រទេសដែលទទួលរងគ្រាប់ទម្លាក់ច្រើនជាងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref name="KiernanTaylor">{{Cite journal |last1=Kiernan |first1=Ben |author-link=Ben Kiernan |last2=Owen |first2=Taylor |date=26 April 2015 |title=Making More Enemies than We Kill? Calculating U.S. Bomb Tonnages Dropped on Laos and Cambodia, and Weighing Their Implications |url=http://apjjf.org/2015/13/16/Ben-Kiernan/4313.html |journal=The Asia-Pacific Journal |volume=13 |issue=17 |id=4313 |access-date=23 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326111723/https://apjjf.org/Ben-Kiernan/4313.html|archive-date=March 26, 2023}}</ref> តែយ៉ាងណា គោលដៅចម្បងដែលប៉ងកម្ទេចវៀតកុង និងវៀតណាមខាងជើងតាមរយៈការទម្លាក់គ្រាប់បែកនេះគឺមិនបានសម្រេចទេ។{{sfn|Hastings|2018|p=328}} ===ការវាយលុកក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤=== [[File:DongXoaiHuey-65a.JPG|thumb|កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង និងទីប្រឹក្សាយោធាអាមេរិកកំពុងត្រួតពិនិត្យឧទ្ធម្ភាគចក្រដែលត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ក្នុង[[សមរភូមិដុងស្វាយ]] ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៥]] នៅពេលអាមេរិកអនុម័តសេចក្តីសម្រេចតុងកឹង ទីក្រុងហាណូយភ្លាមៗបានរំពឹងទុកជាមុនអំពីវត្តមានឆាប់ៗនៃកងទ័ពអាមេរិក ហើយក៏បានបង្កើននិងពង្រឹងកងកម្លាំងរបស់ខ្លួន ក៏ដូចជាការបញ្ជូនទ័ពបន្ថែមទៅភាគខាងត្បូង។{{sfn|Hastings|2018|p=223}}<ref>{{Cite book |title=Vietnam War After Action Reports |publisher=BACM Research |page=[{{GBurl|id=Dch3m7u2K5YC|p=84}} 84] }}</ref> ប្រវត្តិវិទូបានកត់សម្គាល់ថា "ជួរកងទ័ពវៀតកុងបានកើនពីកម្លាំងប្រមាណត្រឹម ៥,០០០ នាក់នៅដើមឆ្នាំ១៩៥៩ ឡើងរហូតដល់ប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់នៅចុងឆ្នាំ១៩៦៤ ... ចន្លោះឆ្នាំ១៩៦១-៦៤ កម្លាំងវៀតកុងបានកើនឡើងបន្ថែមដល់ប្រមាណ ៨៥០,០០០ នាក់ជិតមួយលាននាក់"។{{Sfn|Demma|1989}} ចំណែកឯចំនួនកងទ័ពអាមេរិកនៅវិញគឺមានកម្រិតទាបជាងច្រើនឆ្ងាយណាស់ ពោលគឺមានប្រមាណ ២,០០០ នាក់នៅឆ្នាំ១៩៦១ ហើយកើនបានត្រឹមតែ ១៦,៥០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះនៅឆ្នាំ១៩៦៤។<ref name="Kahin">{{Cite book |last1=Kahin |first1=George |title=The United States in Vietnam: An analysis in depth of the history of America's involvement in Vietnam |last2=Lewis |first2=John W. |author-link2=John Wilson Lewis |date=1967 |publisher=Delta Books}}</ref> នៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤ វៀតកុងបានទទួលជ័យជម្នះដ៏ធំនៅក្នុង[[សមរភូមិបិញហ្សា]]<ref>{{Cite book |last=Moyar |first=Mark |title=Triumph Forsaken: The Vietnam War, 1954–1965 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86911-9 |page=[{{GBurl|id=phJrZ87RwuAC|p=339}} 339]}}</ref> ដោយពីមុនវៀតកុងធ្លាប់តែប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រទ័ពព្រៃវាយរួចដកថយ ប៉ុន្តែលើកនេះ វៀតកុងបានបំបាក់កម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងដ៏រឹងមាំដោយប្រើ[[សង្គ្រាមកិច្ចតាមអនុសញ្ញា]]។<ref name="McNeill">{{Cite book |last=McNeill |first=Ian |title=To Long Tan: The Australian Army and the Vietnam War 1950–1966 |date=1993 |publisher=Allen & Unwin |isbn=978-1-86373-282-6}}</ref>{{Rp|៥៨}} ជាបន្តបន្ទាប់ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវទទួលបរាជ័យម្តងទៀតនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៥ ក្នុង[[សមរភូមិដុងស្វាយ]]។<ref name=McNeill/>{{Rp|៩៤}} ===សង្គ្រាមដីគោកអាមេរិក=== {{See also|ពុទ្ធបះបោរ}} [[File:Vietcongsuspect.jpg|thumb|កងម៉ារីនអាមេរិកម្នាក់កំពុងចាប់ជនសង្ស័យជាវៀតកុងក្នុងកំឡុងប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងបោសសម្អាតនៅទីតាំងដែលមានចម្ងាយ ២៤ គីឡូម៉ែត្រពីភាគខាងលិច[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសដាណាង]] ឆ្នាំ១៩៦៥។]] នៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៥ កងម៉ារីនអាមេរិកចំនួន ៣,៥០០ នាក់បានចុះចតនៅជិតទីក្រុងដាណាងក្នុងប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង{{sfn|Hastings|2018|pp=246–247}} ដែលជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីការចាប់ផ្តើមនៃសង្គ្រាមដីគោកដោយអាមេរិក។ មតិសាធារណៈអាមេរិកវិញបានគាំទ្រយ៉ាងភ្លូកទឹកភ្លូកដីចំពោះការបញ្ជូនទ័ពមកវៀតណាមនេះ។<ref>{{Cite web |date=17 October 2002 |title=Generations Divide Over Military Action in Iraq |url=http://www.people-press.org/2002/10/17/generations-divide-over-military-action-in-iraq |publisher=Pew Research Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221121005317/https://www.pewresearch.org/politics/2002/10/17/generations-divide-over-military-action-in-iraq/|archive-date=21 November 2022}}</ref> ភារកិច្ចដំបូងរបស់កងម៉ារីននៅវៀតណាមគឺការពារមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសដាណាង។ មកដល់ខែធ្នូនៃឆ្នាំដដែរ ចំនួនទ័ពអាមេរិកបានហក់ឡើងដល់ ២០០,០០០ នាក់។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៤៩–៣៥១}} ដើម្បីឈ្នះសង្គ្រាមនេះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[វ៉ឹល្លៀម វ៉ិសស្មលែន្ត៍]]បានគូសបញ្ជាក់ពីផែនការបីចំណុច៖ *ដំណាក់កាលទី១៖ កងកម្លាំងអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តត្រូវប្ដេជ្ញាធ្វើយ៉ាងមិចឱ្យបង្វែរជោគវាសនាលើសមរភូមិមកឈ្នះលើសត្រូវវិញនៅត្រឹមចុងឆ្នាំ១៩៦៥។ *ដំណាក់កាលទី ២៖ កងកម្លាំងអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តត្រូវធ្វើសកម្មភាពវាយលុកទ្រង់ទ្រាយធំដើម្បីកម្ទេចកម្លាំងទ័ពព្រៃ និងរាល់កម្លាំងសត្រូវទាំងឡាយទៀត។ ដំណាក់កាលនេះនឹងបញ្ចប់ នៅពេលដែលកម្លាំងសត្រូវត្រូវបានកម្ទេចស្ទើរទាំងស្រុង និងដកថយចេញពីតំបន់មានប្រជាជនរស់នៅច្រើន។ *ដំណាក់កាលទី៣៖ ប្រសិនបើសត្រូវនៅបន្តតតាំងវិញ នោះដំណាក់កាលទី២ នឹងត្រូវបន្តរយៈពេល ១២–១៨ ខែបន្ទាប់ ដើម្បីបំផ្លាញកម្លាំងសត្រូវដែលនៅសេសសល់តាមតំបន់មូលដ្ឋានដាច់ស្រយាល។<ref>United States – Vietnam Relations, 1945–1967: A Study Prepared by the Department of Defense, vol. 5, pp. 8–9.</ref> ផែនការខាងលើត្រូវបានអនុម័តដោយចចសុន ដោយវាបានសម្គាល់ពីការចាកឆ្ងាយពីគោលនយោបាយមុនៗដែលអាមេរិកធ្លាប់គ្រាន់តែជាអ្នកផ្ដល់ជំនួយ ខណៈវ៉ិសស្មលែន្ត៍វិញបានព្យាករណ៍ទាយថាខ្លួននឹងទទួលបានជ័យជម្នះត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៧។<ref>United States – Vietnam Relations, 1945–1967: A Study Prepared by the Department of Defense, vol. 4, pp. 117–19. and vol. 5, pp. 8–12.</ref> ថ្វីបើអាមេរិកមកដល់ចំណុចនេះបានប្រកាន់យកគោលនយោបាយបែបប្រទូសប្រឆាំងវៀតកុងនៅវៀតណាមខាងត្បូងមែន ប៉ុន្តែចចសុនបានបដិសេដមិនវាយឆ្លងចូលដល់វៀតណាមខាងជើងឡើយ ដោយបារម្ភខ្លាចចិននិងសូវៀតចូលអន្តរាគមន៍ផ្ទាល់ដូចខ្លួនដែរ។<ref>{{cite book|last=Lind|first=Michael|title=Vietnam, The Necessary War: A Reinterpretation of America's Most Disastrous Military Conflict|publisher=Free Press|year=1999|isbn=0-684-84254-8|pages=83–89}}</ref> វត្តមានរបស់ទ័ពអាមេរិកបានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូងផ្លាស់ប្ដូរ និងបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្លាដល់សង្គម។ ទំនិញផលិតកម្មបរទេសជាច្រើនបាននាំចូលមកវៀតណាមខាងជើង។ ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបានលើកទឹកចិត្តសម្ព័ន្ធមិត្ត[[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាស៊ីអាគ្នេយ៍|ស៊ីតូ]]របស់ខ្លួនឱ្យចូលរួមចំណែកបញ្ជូនកងទ័ពមកជួយវៀតណាមខាងត្បូង ដោយក្នុងនោះមានប្រទេសអូស្ត្រាលី នូវែលសេឡង់ ថៃ និងហ្វីលីពីនបានទទួលយល់ព្រម។{{sfn|Karnow|1997|p=556}} តែយ៉ាងណា សម្ព័ន្ធមិត្តសំខាន់ៗមួយចំនួនទៀតដូចជា កាណាដា និងចក្រភពអង់គ្លេស បានបដិសេធសំណើសុំជំនួយទ័ពពីអាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Church |first=Peter |title=A Short History of South-East Asia |date=2006 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-82481-8 |page=193}}</ref> [[File:Vietnamese villagers suspected of being communists by the US Army - 1966.jpg|thumb|upright=.8|កសិករយួនដែលអាមេរិកចាប់ដោយសង្ស័យថាជាពួកវៀតកុង, ១៩៦៦]] សហរដ្ឋអាមេរិកនិងរួមទាំងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនបានបើកប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចយ៉ាងកំរោល។ នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៥ ទាហានអាមេរិកបានប៉ះទង្គិចគ្នាជាមួយកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងជាលើកដំបូងនៅក្នុង[[សមរភូមិអ៊ីយ៉ាដ្រាង]]<ref>{{Cite web |last=Galloway |first=Joseph |date=18 October 2010 |title=Ia Drang – The Battle That Convinced Ho Chi Minh He Could Win |url=http://www.historynet.com/ia-drang-where-battlefield-losses-convinced-ho-giap-and-mcnamara-the-u-s-could-never-win.htm |access-date=2 May 2016 |publisher=Historynet|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230322083652/https://www.historynet.com/ia-drang-where-battlefield-losses-convinced-ho-giap-and-mcnamara-the-u-s-could-never-win/?f|archive-date=March 22, 2023}}</ref> ដោយនេះជាសមរភូមិដំបូងដែលអាមេរិកបានប្រើប្រាស់ឧទ្ធម្ភាគចក្រវាយប្រហារលើសត្រូវ ក៏ដូចជាយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ [[បី-៥២ ស្ត្រាតូហ្វរត្រេស]]។{{sfn|Hastings|2018|pp=284–285}} យុទ្ធសាស្ត្រទាំងនេះបានអូសបន្លាយក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦–៦៧ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ពួកទាហានវៀតកុងនិងវៀតណាមខាងជើងនៅតែបន្តលេចមុខចេញម្តងហើយម្តងទៀត ដែលនេះបញ្ជាក់ពីភាពបត់បែនខាងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ពួកគេ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ សង្គ្រាមបានរុញឱ្យមានជនភៀសខ្លួនក្នុងស្រុកចំនួនពីរលាននាក់នៅវៀតណាមខាងត្បូង ដោយមានប្រជាជនប្រមាណ ១២៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីផ្ទះសម្បែងពួកគេដោយគ្មានជម្រកអ្វីជ្រកកោន ជាលទ្ធផលនៃប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចទ្រង់ទ្រាយធំរបស់អាមេរិក។<ref>{{Cite book |last1=Ward |first1=Geoffrey C. |title=The Vietnam War: An Intimate History |last2=Burns |first2=Ken |date=5 September 2017 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-1-5247-3310-0 |page=[{{GBurl|id=i4KyDQAAQBAJ|q=125}} 125] }}</ref> ប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចរបស់អាមេរិកនេះផងដែរមានប្រសិទ្ធភាពតែដំបូងនោះទេ ដោយរយៈពេលត្រឹមតែបួនខែប៉ុណ្ណោះ គេបានឃើញមានវត្តមានទាហានវៀតកុងជាថ្មីនៅក្នុងតំបន់ធ្លាប់ស្ថិតក្រោមប្រតិបត្តិការនោះ។<ref name="Ward">{{Cite book |last1=Ward |first1=Geoffrey C. |title=The Vietnam War: An Intimate History |last2=Burns |first2=Ken |date=2017 |publisher=Alfred A. Knopf |isbn=978-0-307-70025-4}}</ref>{{Rp|១៥៣–១៥៦}} ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ នយោបាយវៀតណាមខាងត្បូងក៏បានចាប់ផ្តើមមានស្ថិរភាពឡើងវិញបណ្ដើរៗ បន្ទាប់ពីការឡើងកាន់អំណាចជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដោយលោកសេនាប្រមុខអាកាស[[ង្វៀន កាវកី]] និងប្រមុខរដ្ឋ នាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]នៅកំឡុងពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៦៥។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ លោកធៀវបានក្លាយជាប្រធានាធិបតី ដោយមានកីជាអនុប្រធានាធិបតី បន្ទាប់ពីអ្នកទាំងពីរបានយកឈ្នះក្នុងការបោះឆ្នោតដ៏ពុករលួយមួយ។ ទោះបីជាមានឈ្មោះជារដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលក្ដី ប៉ុន្តែកីបានក្ដោបក្ដាប់អំណាចតាមរយៈស្ថាប័នយោធានៅពីក្រោយឆាក ខណៈលោកវ៉ាន់ធៀវបានបន្តកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។{{sfn|Karnow|1997|p=706}} ==ប្រតិបត្តិការវាយលុកតេត== {{Main|ការវាយលុកតេត}} [[File:T4 Vietcong Tet Offensive.jpg|thumb|ទាហានវៀតកុងថតរូបជុំគ្នាមុនចេញទៅចូលរួមប្រតិបត្តិការតេត]] [[File:ARVN in action HD-SN-99-02062.JPEG|thumb|កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងកំពុងធ្វើសកម្មភាពវាយប្រហារក្នុងតំបន់ឈរជើងវៀតកុងក្នុងតំបន់[[ដីសណ្តមេគង្គ]]]] នៅចុងឆ្នាំ១៩៦៧ កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានប្រទាញកងកម្លាំងអាមេរិកមកប្រយុទ្ធគ្នានៅទីតំបន់ដាច់ស្រយាលក្នុងភូមិសាស្ត្រ[[សមរភូមិដាក់តូ|ដាក់តូ]] និង[[សមរភូមិខេសាញ់|ខេសាញ់]] ដោយនេះជាយុទ្ធសាស្ត្របង្វែរទិសដៅបញ្ឆោតកម្លាំងអាមេរិកឱ្យមកប្រយុទ្ធក្នុង[[តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្ដាល (វៀតណាម)|តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល]]។<ref>{{Cite web |date=12 June 2006 |title=Interview with NVA General Tran Van Tra {{!}} HistoryNet |url=http://www.historynet.com/interview-with-nva-general-tran-van-tra.htm |access-date=25 March 2026 |website=www.historynet.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409152943/https://www.historynet.com/interview-with-nva-general-tran-van-tra/?f|archive-date=April 9, 2023}}</ref> ដំណាលគ្នានេះ ប្រតិបត្តិការតេតបានកំពុងតែគ្រោងទុក ដោយក្នុងនោះ គេបានចាត់ឱ្យកងកម្លាំងក្រោមបញ្ជាការនាយឧត្តមសេនីយ៍[[វ៉ាន់ ទានស៊ុង]] "បើកការវាយប្រហារផ្ទាល់ទៅលើទីតាំងទាហានអាមេរិក និងអាយ៉ងរបស់ពួកគេ ដូចនៅក្នុងទីក្រុងសៃហ្គន [[ហ្វេ]] ដាណាំង ទីប្រជុំជននានា និងមូលដ្ឋានសំខាន់ៗផ្សេងទៀត [...]"។<ref name="Wilson">{{Cite news |date=20 October 2014 |title=The Urban Movement and the Planning and Execution of the Tet Offensive |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/the-urban-movement-and-the-planning-and-execution-the-tet-offensive |access-date=25 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409152950/https://www.wilsoncenter.org/publication/the-urban-movement-and-the-planning-and-execution-the-tet-offensive|archive-date=April 9, 2023}}</ref> លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍ឡេ ស៊ួន​បានលើកឡើងថា យើងអាចទទួលជោគជ័យ​​តាម​ផែនការនេះបានដោយបញ្ឆេះឱ្យមានការ​បះបោរ​នៅ​តាម​ទីក្រុង និង​ទីប្រជុំជន​ផ្សេងៗ<ref name="Nguyen">{{Cite book |last=Nguyen |first=Lien-Hang T. |title=Hanoi's War: An International History of the War for Peace in Vietnam |date=2012 |publisher=Univ of North Carolina Press |isbn=978-1-4696-2835-6}}</ref>{{Rp|៩០–៩៤}}{{Rp|១៤៨}} បន្ថែមពីលើការរត់ចោលជួរក្នុង​ចំណោម​អង្គភាពវៀតណាមខាងត្បូងមកចូលរួមជាមួយកម្លាំងកុម្មុយនីស្ត។<ref>{{Cite news |last=Wiest |first=Andrew |date=1 March 2018 |title=Opinion {{!}} The Tet Offensive Was Not About Americans |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/01/opinion/tet-offensive-americans-vietnam.html |access-date=25 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230416233243/https://www.nytimes.com/2018/03/01/opinion/tet-offensive-americans-vietnam.html|archive-date=April 16, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ប្រតិបត្តិការតេតបានចាប់ផ្តើមនៅកំឡុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៨ នៅពេលដែលទីប្រជុំជននៅវៀតណាមខាងត្បូងជាង ១០០ ទីតាំងត្រូវរងការវាយប្រហារពីសំណាក់កងទ័ពវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងប្រមាណជាង ៨៥,០០០ នាក់ ដោយការវាយប្រហារនីមួយៗច្រើនផ្ដោតលើទីតាំងយោធា ទីស្នាក់ការកណ្តាល និងអគាររដ្ឋាភិបាល រួមទាំងស្ថានទូតអាមេរិកនៅទីក្រុងសៃហ្គនផងដែរ។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៦៣–៣៦៥}} កងកម្លាំងអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងបានកើតការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងចំពោះទំហំ និងកម្រិតវាយប្រហារទាំងនោះ ព្រោះថាការបញ្ជូនទាហាន/ទីប្រឹក្សា និងអាវុធយោធានានាចូលក្នុងទីក្រុងប្រជុំជននៃវៀតណាមខាងត្បូង គឺសុទ្ធតែបានធ្វើឡើងដោយសម្ងាត់។<ref name=Wilson/> ទីក្រុងជាច្រើនត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់កម្លាំងវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើង ប៉ុន្តែត្រូវបានរំដោះវិញក្នុងរយៈពេលត្រឹមមួយ ឬពីរសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ លើកលែងតែ[[សមរភូមិហ្វេ|អតីតរាជធានីហ្វេ]] ដែលត្រូវបានកងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តកាន់កាប់បានរយៈពេល ២៦ ថ្ងៃ។{{sfn|Bowden|2017|p=495}} ជាលទ្ធផល ពួកគេបាន[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅហ្វេ|ប្រហារជីវិតជនស៊ីវិលប្រមាណ​ ២,៨០០ នាក់នៅហ្វេ]] ដែលពួកគេបានសង្ស័យថាជាចារកម្ម<ref>{{Cite book |last=Hosmer |first=Stephen T. |title=Viet Cong Repression and its Implications for the Future |date=1970 |publisher=Rand Corporation |pages=72–8}}</ref>{{sfn|Bowden|2017|p=495}} ហើយទីក្រុងប្រមាណ ៨០% ត្រូវរងការខូចខាតជាទម្ងន់ក្រោមការវាយប្រហារពីសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref name=Kolko/>{{Rp|៣០៨–៣០៩}} នៅទីក្រុងសៃហ្គនវិញ កម្លាំងកុម្មុយនីស្តបានដណ្ដើមកាន់កាប់តំបន់នៅជុំវិញទីក្រុង ដោយបានវាយប្រហារទីតាំងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗរបស់អាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូង មុនពេលត្រូវបានវាយបណ្ដេញចេញវិញ។{{sfn|Hastings|2018|p=479}} នៅក្នុងខែដំបូងនៃប្រតិបត្តិការតេត ទាហានអាមេរិកនិងសម្ព័ន្ធមិត្តប្រមាណ​ ១,១០០ នាក់ ព្រមទាំងទាហានវៀតណាមខាងត្បូង ២,១០០ នាក់ និងជនស៊ីវិល​ ១៤,០០០ នាក់ ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត។<ref name="Trieu">{{Cite journal |last=Triều |first=Họ Trung |date=5 June 2017 |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Lực lượng chính trị và đấu tranh chính trị ở thị xã Nha Trang trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 |journal=Hue University Journal of Science: Social Sciences and Humanities |volume=126 |issue=6 |doi=10.26459/hujos-ssh.v126i6.3770 |doi-broken-date=29 January 2026 |issn=2588-1213}}</ref> បន្ទាប់ពីរយៈពេលពីរខែ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ និងកម្លាំងអាមេរិក ៤,០០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងមានអ្នករបួសសរុប ៤៦,០០០ នាក់។<ref name=Trieu/>​ សហរដ្ឋអាមេរិកវិញបានអះអាងថាខ្លួនបានសម្លាប់ទាហានវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ១៧,០០០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ទាហាន ១៥,០០០ នាក់។<ref name=Ankony/>{{Rp|១០៤}}<ref name=Villard/>{{Rp|៨២}} កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តបានបើកការវាយប្រហារជាថ្មីនៅខែឧសភា ដោយនេះបញ្ជាក់ថា ពួកគេនៅតែមានសមត្ថភាពបំផ្ទុះជម្លោះដដែរ ថ្វីបើមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងពីអាមេរិកក្ដី។ ពួកវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយប្រហារដំណាក់កាលទីបីនៅពីរខែបន្ទាប់។ នៅក្នុងប្រតិបត្តិការវាយប្រហារទាំងប៉ុន្មានខាងលើ ពួកកុម្មុយនីស្តបានបាត់បង់កម្លាំងចំនួន ៤៥,២៦៧ នាក់ និងមានអ្នករងរបួសចំនួន ១១១,១៧៩ នាក់ ដោយភាគច្រើនជាយុទ្ធជនវៀតកុង។<ref>{{Cite news |title=Tết Mậu Thân 1968 qua những số liệu |language=vi-VN |url=http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/item/7976502-.html |access-date=1 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407184326/https://nhandan.vn/tet-mau-than-1968-qua-nhung-so-lieu-post484868.html|archive-date=April 7, 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Eyraud |first=Henri |date=March 1987 |title=Anatomy of a War: Vietnam, the United States, and the Modern Historical Experience. By Kolko Gabriel. [New York: Pantheon Books, 1985. 628 pp.] |journal=The China Quarterly |volume=109 |page=135 |doi=10.1017/s0305741000017653 }}</ref> ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៦៨ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍បានពិចារណាប្រើប្រាស់គ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរដើម្បីទម្លាក់លើវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងគម្រោងផែនការបម្រុងអាសន្នរបស់លោក ដែលមានរហស្សនាមថា [[បំណាក់ថ្គាម]] (Fracture Jaw) ប៉ុន្តែវាត្រូវបានគេទម្លាក់ចោលវិញ នៅពេលដែលផែនការមួយនេះបានលេចបែកធ្លាយទៅដល់សេតវិមាន។<ref>{{Cite news |last=Sanger |first=David E. |date=6 October 2018 |title=U.S. General Considered Nuclear Response in Vietnam War, Cables Show |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/06/world/asia/vietnam-war-nuclear-weapons.html |access-date=29 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314213812/https://www.nytimes.com/2018/10/06/world/asia/vietnam-war-nuclear-weapons.html|archive-date=March 14, 2023 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ដោយដូច្នេះ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍ និងប្រធានអគ្គសេនាធិការចម្រុះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[អ៊ើល វាល្លឺរ]] ក៏បានបែរមកស្នើសុំបញ្ជូនកងទ័ពអាមេរិកបន្ថែមជាង ២០០,០០០ នាក់។<ref>Wheeler to President Johnson, "Report of Chairman, J.C.S., on Situation in Vietnam and MACV Requirements," February 27, 1968, in {{Cite book |last=Sheehan |first=Neil |title=The Pentagon Papers as Published by the New York Times |date=1971 |publisher=Bantam |pages=620–621}}</ref> សំណើនេះក៏បានលេចធ្លាយទៅសាធារណៈ ហើយគួបផ្សំជាមួយការបរាជ័យផ្នែកចារកម្មទៀតនោះ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍ក៏ត្រូវបានដកចេញពីតំណែងនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ ដោយមានលោក[[ខ្រាយអឹន អេប្រែមស៍]]ចូលកាន់តំណែងជំនួស។<ref>{{Cite book |last=Sorley |first=Lewis |title=A Better War: The Unexamined Victories and Final Tragedy of America's Last Years in Vietnam |date=1999 |publisher=Harvest |isbn=0-15-601309-6 |pages=12–16}}</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៨ ដំណើរចរចាសន្តិភាពបានចាប់ផ្តើមរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងវៀតណាមខាងជើងនៅឯទីក្រុងប៉ារីស។ ការចរចានេះបានជាប់គាំងអស់រយៈពេលប្រាំខែ រហូតដល់លោកចនសុនបានបញ្ជាឱ្យឈប់ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើវៀតណាមខាងជើង។ ទីក្រុងហាណូយបានដឹងថាខ្លួនមិនអាចដណ្ដើមយកជ័យជម្នះឆៅៗបាននោះទេ ហើយដូច្នេះក៏បានបង្វែរមកប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រមួយដែលគេស្គាល់ថា "និយាយចរចាពេលកំពុងប្រយុទ្ធ ប្រយុទ្ធពេលកំពុងនិយាយចរចា" ពោលគឺវៀតណាមខាងជើងនៅបន្តការវាយលុកស្របពេលតែមួយនឹងការចរចា។<ref>{{Cite news |date=16 April 2012 |title=North Vietnam's "Talk-Fight" Strategy and the 1968 Peace Negotiations with the United States |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/north-vietnams-talk-fight-strategy-and-the-1968-peace-negotiations-the-united-states |access-date=29 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409174807/https://www.wilsoncenter.org/publication/north-vietnams-talk-fight-strategy-and-the-1968-peace-negotiations-the-united-states|archive-date=April 9, 2023}}</ref> ដំណាលគ្នានោះ លោកប្រធានធិបតីចនសុនបានបដិសេធមិនឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតបន្តអាណត្តិទីពីររបស់លោកឡើយ ដោយឃើញថាអត្រាអ្នកគាំទ្ររូបលោកបានធ្លាក់ចុះពី ៤៨% មកត្រឹម ៣៦%។{{sfn|Hastings|2018|p=486}} ការប្រឡូកចូលក្នុងសង្គ្រាមដោយផ្ទាល់បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអាមេរិកនីមួយៗកើតមានមតិខ្វែងគ្នា បង្កឱ្យមានយោធិនអាមេរិកស្លាប់អស់ប្រមាណ ៣០,០០០ នាក់មកដល់ចំណុចនេះ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមូលហេតុធ្វើឱ្យរលួយឈ្មោះលោកចនសុន។{{sfn|Hastings|2018|p=486}} ថ្វីបើចនសុនមិនបានធ្វើការបង្កើនកម្លាំងទ័ពអាមេរិកក្នុងចំនួនច្រើនដូចដែលនាយឧត្តមសេនីយ៍វ៉ិសស្មលែន្ត៍ និងវាល្លឺរបានស្នើកាលពីប៉ុន្មានសប្តាហ៍មុនមែន ប៉ុន្តែលោកនៅតែបញ្ជូនកម្លាំងទ័ពបន្ថែមក្នុងបរិមាណខ្ពស់មួយមកវៀតណាម។ សហរដ្ឋអាមេរិកមានសមាជិកយោធាប្រមាណ ៥១៥,០០០ នាក់នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ ហើយចំនួននេះបានកើនដល់ ៥៣៦,០០០ នាក់នៅរយៈពេលពីរខែបន្ទាប់។<ref>{{Cite book |last1=Littauer |first1=Raphael |last2=Uphoff |first2=Norman |title=The Air War in Indochina |date=1972 |publisher=Beacon Press |isbn=978-0-8131-7369-6 |pages=269 |edition=revised}}</ref> នៅក្នុងមេសា ទោះជាលោកបានបង្រួមទីតាំងទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាមេរិកមកត្រឹមតំបន់ផ្នែកខាងត្បូងនៃវៀតណាមខាងជើងក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែចំនួនគ្រាប់ត្រូវបានកើនឡើងប្រមាណទ្វេដងបើប្រៀបធៀបទៅនឹងចំនួនគ្រាប់ដែលបានទម្លាក់កាលពីខែមីនានៅទូទាំងវៀតណាមខាងជើង។ បើក្រឡេកមកមើលឥណ្ឌូចិនទាំងមូលវិញ ចំនួនគ្រាប់បែកទម្លាក់ដោយអាមេរិកត្រូវបានកើនឡើង។ ចំនួនគ្រាប់ច្រើនបំផុតដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់នៅឥណ្ឌូចិនក្នុងរយៈពេលណាមួយនៃសង្គ្រាមមុនខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ គឺមានប្រមាណ ៩៨,០០០ តោន ហើយនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៨ តួលេខនេះបានកើនដល់ជិត ១១៣,០០០ តោន។<ref>The most detailed and reliable statistics available on the US air war were compiled by USAF Major General Raymond Furlong, and published in {{Cite book |title=Statement of Information, Book XI, Bombing of Cambodia |date=1974 |publisher=U.S. Government Printing Office |pages=90–111 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39076007050714&view=1up&seq=108}}</ref> វៀតណាមគឺជាវិបត្តិបញ្ហាដ៏ក្ដៅគគុកមួយនៅកំឡុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៦៨|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨]]។ លោក[[រីឆាដ និចសុន]] ដែលជាបេក្ខជនគណបក្សសាធារណរដ្ឋ បានឈ្នះការបោះឆ្នោតនេះ ដោយលោកបានបានអះអាងថាខ្លួនលោកគឺមានផែនការសម្ងាត់មួយដើម្បីបិទបញ្ចប់សង្គ្រាម។{{sfn|Hastings|2018|p=515}}<ref>{{Cite book |last=Johns |first=Andrew |title=Vietnam's Second Front: Domestic Politics, the Republican Party, and the War |date=2010 |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-7369-6 |pages=198 }}</ref> ==វៀតណាមនីយកម្ម ឆ្នាំ១៩៦៩–១៩៧២== ===ការគំរាមកំហែងនុយក្លេអ៊ែរ និងការទូត=== លោកនិចសុនបានចាប់ផ្តើមដកទ័ពអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ ដំណើរដកទ័ពនេះត្រូវជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយ "[[វៀតណាមនីយកម្ម]]" ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អាមេរិកក៏បានបង្កើនជំនួយហ្វឹកហ្វឺន និងបច្ចេកទេសបន្ថែមដល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងផងដែរដើម្បីបណ្ដុះសមត្ថភាពរបស់ពួកគេក្នុងការការពារខ្លួនពីវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុង។ ដោយអាមេរិកលែងប្រឡូកប្រយុទ្ធផ្ទាល់បែបនេះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍អេប្រែមស៍ក៏បានបង្វែរមកប្រើយុទ្ធសាស្ត្រកម្ទេចប្រព័ន្ធភស្តុភាររបស់សត្រូវវិញ ក៏ដូចជាបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការបន្ថែមជាមួយភាគីកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។{{sfn|Hastings|2018|p=517}} នៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៩ លោកនិចសុនបានបញ្ជាឱ្យយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ បេ-៥២ ប្រដាប់ដោយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ឱ្យហោះទៅកៀកដែនអាកាសរបស់សូវៀត ដោយយោងតាម[[ទ្រឹស្តីមនុស្សឆ្កួត]] លោកនិចសុនមានបំណងបង្ហាញសូវៀតថាលោកហ៊ានធ្វើគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅវៀតណាម។<ref>{{Cite journal |last1=Sagan |first1=Scott Douglas |last2=Suri |first2=Jeremi |date=16 June 2003 |title=The Madman Nuclear Alert: Secrecy, Signaling, and Safety in October 1969 |id=43692 |journal=International Security |volume=27 |issue=4 |pages=150–183 |doi=10.1162/016228803321951126 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Evans |first=Michael |title=Nixon's Nuclear Ploy |url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB81/index2.htm |access-date=30 March 2026 |website=nsarchive2.gwu.edu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114836/https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB81/index2.htm|archive-date=April 7, 2023}}</ref> ស្របគ្នានោះដែរ និចសុនបានផ្ដើមអ្វីដែលគេហៅថា [[ដេតង់ត៍]] (បន្ថយភាពតានតឹង) ជាមួយនឹងសហភាពសូវៀត និងបាន[[ទំនាក់ទំនងចិន–សហរដ្ឋអាមេរិក|ស្ដារទំនាក់ទំនង]]ជាមួយប្រទេសចិនឡើងវិញ ហើយជាលទ្ធផល ភាពតានតឹងរវាងមហាអំណាចទាំងពីរបានកាត់បន្ថយគួរឱ្យកត់សម្គាល់ និងការប្រកួតប្រជែងខាងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរក៏បានអន់ថយជាងមុនផងដែរ។ ទោះយ៉ាងណា សហភាពសូវៀតនៅតែបន្តបញ្ជូនជំនួយផ្សេងៗដល់វៀតណាមខាងជើងដដែរ។<ref>{{Cite web |title=Foundations of Foreign Policy, 1969-1972 |url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/i/21100.htm |access-date=4 July 2021 |website=Foreign Relations, 1969-1976, Volume I |publisher=U.S. Department of State|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230513100856/https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/i/21100.htm|archive-date=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Van Ness |first=Peter |date=December 1986 |title=Richard Nixon, the Vietnam War, and the American Accommodation with China: A Review Article |journal=Contemporary Southeast Asia |volume=8 |issue=3 |pages=231–245 |jstor=25797906}}</ref> ===យុទ្ធសាស្ត្រសឹកទីក្រុងហាណូយ=== [[File:Vietnampropaganda.png|thumb|upright=.8|ខិត្តបណ្ណឃោសនាដែលជំរុញឱ្យយុទ្ធជន[[វៀតកុង]] និង[[វៀតណាមខាងជើង]]ផ្តាច់ខ្លួនមកចុះចូលជាមួយ[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]]]] នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៩ ហូ ជីមិញបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។<ref>{{Cite news |date=4 September 1969 |title=Ho Chi Minh Dies of Heart Attack in Hanoi |page=1 |work=The Times}}</ref> ភាពបរាជ័យនៃប្រតិបត្តិការតេតបានធ្វើឱ្យជួរយោធាកុម្មុយនីស្តនៅភាគខាងត្បូងងើបតវ៉ានឹងថ្នាក់លើ ជាហេតុនាំឱ្យយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមទីក្រុងហាណូយប្ដូរទិសដៅភ្លាមៗ<ref name="Currey">{{Cite book |last=Currey |first=Cecil B. |title=Victory at Any Cost: The Genius of Viet Nam's Gen. Vo Nguyen Giap |date=2005 |publisher=Potomac Books, Inc. |isbn=978-1-57488-742-6 |page=[{{GBurl|id=jm-jh1_D0I4C|p=272}} 272]}}</ref>{{Rp|២៧២–២៧៤}} ដូចជាការមកប្រកាន់នូវក្បួនយុទ្ធសាស្ត្រសឹកតាមអនុសញ្ញាជាដើម។<ref name=Nguyen/>{{Rp|១៩៦–២០៥}} កងកម្លាំងខ្លួនបានបំបែកទៅជាអង្គភាពតូចៗដើម្បីមានភាពងាយស្រួលក្នុងការចល័ត<ref name=Currey/> ហើយបានចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់គ្រឿងយន្តបន្ថែមគួបផ្សំនឹងកម្លាំងទាហានធម្មតា។<ref name=Currey/>{{Rp|១៨៩}} ===វិបត្តិផ្ទៃក្នុងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក=== [[ចលនាប្រឆាំងសង្គ្រាម|ចលនាប្រឆាំងនឹងសង្គ្រាម]]បានចាប់ផ្ដើមរីកធំឡើងបន្តិចម្តងៗ ហើយក៏ហក់ស្ទុះឡើងកាន់តែខ្ពស់ បន្ទាប់ពីដំណឹងអំពី[[ការសម្លាប់រង្គាលមីឡៃ|​ការ​សម្លាប់​រង្គាល​នៅមីឡៃ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ បានលេចឡើង ដោយក្នុងនោះ ​កង​អង្គភាពអាមេរិក​មួយ​ក្រុមបាន​រំលោភ​និង​សម្លាប់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​វៀតណាមស្លូតត្រង់ប្រមាណ ៥០០ នាក់។{{sfn|Hastings|2018|pp=518–521}} ការធ្លាក់ទឹកចិត្ត និងការមិនគោរពបទបញ្ជាបានចាក់ឬសបណ្ដើរៗនៅក្នុងជួរយោធាអាមេរិក<ref name="Stewart">{{Cite book |last=Stewart |first=Richard |url=https://history.army.mil/books/AMH-V2/AMH%20V2/chapter11.htm |title=American Military History, Volume II, The United States Army in a Global Era, 1917–2003 |date=2005 |publisher=[[មជ្ឈមណ្ឌលកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិកនៃប្រវត្តិសាស្ត្រយោធា|United States Army Center of Military History]] |isbn=978-0-16-072541-8 |access-date=1 April 2026 |archive-date=14 December 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071214153119/http://www.history.army.mil/books/AMH-V2/AMH%20V2/chapter11.htm |url-status=dead }}</ref>{{Rp|៣៤៩–៣៥០}}<ref name="Daddis">{{Cite book |last=Daddis |first=Gregory A. |title=Withdrawal: Reassessing America's Final Years in Vietnam |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-069110-3 |page=[{{GBurl|id=a3QzDwAAQBAJ|pg=PT172}} 172]}}</ref>{{Rp|១៦៦–១៧៥}} ខណៈអត្រារត់ចោលកាតព្វកិច្ចយោធាបានកើនឡើងស្មើបួនដងបើប្រៀបទៅនឹងកម្រិតក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦។<ref name="Heinl">{{Cite journal |last=Heinl |first=Robert D. Jr. |date=7 June 1971 |title=The Collapse of the Armed Forces |url=https://msuweb.montclair.edu/~furrg/Vietnam/heinl.pdf |journal=Armed Forces Journal |access-date=1 April 2026 |archive-date=12 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412060044/https://msuweb.montclair.edu/~furrg/Vietnam/heinl.pdf |url-status=live }}</ref> នៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៩ និងឆ្នាំ១៩៧០ ក្នុងចំណោមអ្នកដែលបានចុះឈ្មោះធ្វើទាហាន ក្នុងនោះមានតែ ២.៥% ប៉ុណ្ណោះដែលបានជ្រើសរើសបម្រើជាទាហានថ្មើរជើង។<ref name=Heinl/> ចំនួនអ្នកចុះឈ្មោះចូល[[កងបណ្តុះបណ្តាលមន្រ្តីបម្រុង]]បានថយចុះពី ១៩១,៧៤៩ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ មកត្រឹម ៧២,៤៥៩ នាក់នៅឆ្នាំ១៩៧១<ref>{{Cite book |last=Sevy |first=Grace |title=The American Experience in Vietnam: A Reader |date=1991 |publisher=University of Oklahoma Press |isbn=978-0-8061-2390-5 |page=[{{GBurl|id=dZg3emyCL6EC|p=172}} 172]}}</ref> និងបានឈានដល់ចំនួនទាបបំផុតគឺ ៣៣,២២០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤<ref>{{Cite news |last=Richard Halloran |date=12 August 1984 |title=R.O.T.C. Booming as Memories of Vietnam Fade |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1984/08/12/us/rotc-booming-as-memories-of-vietnam-fade.html |access-date=1 April 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415124225/https://www.nytimes.com/1984/08/12/us/rotc-booming-as-memories-of-vietnam-fade.html|archive-date=April 15, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ដោយបង្កជាហេតុធ្វើឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកខ្វះថ្នាក់ដឹកនាំបន្តវេនយោធាក្នុងទ្រង់ទ្រាយច្រើននាពេលនោះ។ ===វៀតណាមនីយកម្ម=== {{See also|វៀតណាមនីយកម្ម}} [[File:ARVN and US Special Forces.jpg|thumb|ទាហាននៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង និងកងកម្លាំងពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក ឆ្នាំ១៩៦៨]] ចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៦៩ កងទ័ពអាមេរិកត្រូវបានដកចេញពីតំបន់ព្រំដែនជាមួយវៀតណាមខាងជើង ដែលជាទីប្រយុទ្ធប៉ះគ្នាសកម្ម ហើយបានមកឈរជើងនៅតាមបណ្តោយតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ និងផ្នែកកណ្ដាលនៃប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូងវិញ។ បន្ទាប់ពីត្រូវបានដកចេញពីតំបន់ប្រយុទ្ធសកម្ម ចំនួនទាហានស្លាប់ និងរបួសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ បានធ្លាក់ដល់កម្រិតមួយតិចជាងប្រមាណពាក់កណ្តាលប្រើប្រៀបនឹងឆ្នាំ១៩៦៩។<ref name="upi1970">{{Cite web |title=Vietnamization: 1970 Year in Review |url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1970/Apollo-13/12303235577467-2/#title |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831125343/http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1970/Apollo-13/12303235577467-2 |archive-date=31 August 2011 |website=UPI.com}}</ref> ខណៈដែលកងកម្លាំងអាមេរិកកំពុងដកចេញពីទល់ដែន កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង (ARVN) បានទទួលនូវកាតព្វកិច្ចបន្តប្រតិបត្តិការប្រយុទ្ធនឹងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តដោយផ្ទាល់ក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ ជាហេតុនាំឱ្យទាហានវៀតណាមខាងជើងជាច្រើននាក់បានស្លាប់ និងរបួសរហូតដល់ទៅទ្វេដងនៃចំនួនទាហានអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៩៦៩ ហើយបានបន្តកើនឡើងដល់ទៅបីដងនៅឆ្នាំ១៩៧០។​<ref name="Wiest">{{Cite book |last=Wiest |first=Andrew |title=Vietnam's Forgotten Army: Heroism and Betrayal in the ARVN |date=2007 |publisher=NYU Press |isbn=978-0-8147-9451-7 |pages=[{{GBurl|id=r3dez4JhXUQC|p=124}} 124]–140}}</ref> ក្រោម[[កងកម្លាំងតំបន់វៀតណាមខាងត្បូង|កងកម្លាំងតំបន់]] និង[[កងជីវពលវៀតណាមខាងត្បូង]]ផងដែរ ភូមិស្រុកជាច្រើនបានទទួលនូវសន្តិសុខការពារប្រសើរជាងកាលនៅក្រោមកងកម្លាំងអាមេរិក។<ref name=Wiest/> នៅឆ្នាំ១៩៧០ លោកនិចសុនបានប្រកាសការដកកងទ័ពអាមេរិកបន្ថែមចំនួន ១៥០,០០០ នាក់ ដែលកាត់បន្ថយចំនួនកងទ័ពអាមេរិកឈរជើងនៅវៀតណាមសរុបមកត្រឹម ២៦៥,៥០០ នាក់។<ref name=upi1970/> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ ដដែរ សមាជិកយុទ្ធជនវៀតកុងជិត ៧០% មានប្រភពដើមកំណើតមកពីវៀតណាមខាងជើង ដែលបញ្ជាក់ថា កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងជាច្រើនពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំត្រូវបានបញ្ជូនមកចូលជួរទាហានវៀតកុង។<ref>{{Cite book |last=Porter |first=Gareth |title=Vietnam: The Politics of Bureaucratic Socialism |date=1993 |isbn=978-0-8014-2168-6 |page=26|publisher=Cornell University Press }}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៦៩ និងឆ្នាំ១៩៧១ កងទ័ពវៀតកុង និងកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងមួយចំនួនបានប្ដូរមកប្រើយុទ្ធសាស្ត្រអង្គភាពតូចៗ ជំនួសឱ្យប្រតិបត្តិការវាយលុកគ្របដណ្ដប់ទូទាំងប្រទេស។<ref name=Nguyen/> នៅឆ្នាំ១៩៧១ អូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់បានដកទាហានរបស់ពួកគេចេញទាំងអស់ ខណៈកងទ័ពអាមេរិកត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹម ១៩៦,៧០០ នាក់ ដោយមានថ្ងៃកំណត់ដកទ័ពបន្ថែមចំនួន ៤៥,០០០ នាក់ទៀតត្រឹមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧២។ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានកាត់បន្ថយអង្គភាពគាំទ្រដែរ ហើយនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧១ [[ក្រុមកងកម្លាំងពិសេសទីប្រាំ (សហរដ្ឋអាមេរិក)|ក្រុមកងកម្លាំងពិសេសទីប្រាំ]] ដែលជាអង្គភាពអាមេរិកដំបូងគេដែលបានបញ្ជូនមកវៀតណាម ត្រូវបានដកចេញទាំងស្រុង។<ref name="StantonVOB">{{Cite book |last=Stanton |first=Shelby L. |title=Vietnam order of battle |date=2003 |publisher=Stackpole Books |isbn=978-0-8117-0071-9}}</ref>{{Rp|២៤០}} ===កម្ពុជា=== {{Main|ប្រតិបត្តិការមីនុយ|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីដឹម​ឌៀល|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា}} [[File:Vietconginterrogation.jpg|thumb|upright=.8|ការចាប់សួរចម្លើយជនសង្ស័យ​ជា​វៀតកុង​ម្នាក់​ ដែលត្រូវបាន​ចាប់ខ្លួនកំឡុង​ពេល​វាយប្រហារ​លើ​ទីតាំងឈរជើង​អាមេរិក​មួយ​ក្បែរ​ព្រំដែន​កម្ពុជា]] ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម សីហនុ]]បានប្រកាសពីអព្យាក្រឹត្យភាពប្រទេសកម្ពុជាចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៥៥ មកម៉្លេះ<ref>{{cite journal |last1=Sihanouk |first1=Norodom |title=Cambodia Neutral: The Dictate of Necessity |journal=Foreign Affairs |date=1958 |volume=36 |issue=4 |pages=582–586 |id={{ProQuest|198176909}} |doi=10.2307/20029312 |jstor=20029312 }}</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ព្រះអង្គនៅតែអនុញ្ញាតបណ្ដោយឱ្យវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងប្រើប្រាស់[[កំពង់ផែស្វយ័តក្រុងព្រះសីហនុ|កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ]] និង[[ផ្លូវលំសីហនុ]]ដើម្បីបញ្ជូនកម្លាំងនិងគ្រឿងសព្វាវុធចូលវៀតណាមខាងត្បូង។ នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៩ លោកប្រធានាធិបតីនិចសុនបានបញ្ជាឱ្យបើកយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកសម្ងាត់មួយក្រោមឈ្មោះថា [[ប្រតិបត្តិការមីនុយ]] ដើម្បីកម្ទេចទីតាំងពួកកុម្មុយនីស្តនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា/វៀតណាម។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ ព្រះនរោត្តម សីហនុត្រូវបាន[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០|ទម្លាក់ចេញពីអំណាច]]ដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីនិយមគាំទ្រអាមេរិករបស់ព្រះអង្គគឺលោកសេនាប្រមុខ[[លន់ នល់]] ហើយក្រោយមក លោកលន់ នល់ក៏បានទាមទារឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងទាំងអស់ត្រូវដកខ្លួនចេញពីទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា បើមិនដូច្នោះនឹងត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងយោធាកម្ពុជា។<ref>{{Cite book |last=Sutsakhan |first=S. |url=https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |title=The Khmer Republic at War and the Final Collapse |date=1987 |publisher=United States Army Center of Military History |page=42 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412060055/https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412060055/https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |date=12 មេសា 2019 }}</ref> មិនយូរប៉ុន្មាន លោកលន់ នល់បានបញ្ជាឱ្យចាប់សម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលវៀតណាមនៅកម្ពុជា ដែលបង្កឱ្យផ្ទុះប្រតិកម្មពីរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងនិងខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last1=Lipsman |first1=Samuel |url=https://archive.org/details/fightingfortime00lips/page/145 |title=The Vietnam Experience Fighting for time |last2=Doyle |first2=Edward |date=1983 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=978-0-939526-07-9 |page=[https://archive.org/details/fightingfortime00lips/page/145 145]}}</ref> នៅចន្លោះខែមេសាដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧០ វៀតណាមខាងជើងបានវាយចូលឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជាទៅតាមសំណើស្នើសុំរបស់[[ខ្មែរក្រហម]] ក្រោយការចរចាគ្នាត្រូវរ៉ូវជាមួយលោក[[នួន ជា]]។ ង្វៀន កូថាច់បានរំលឹកថា "នួន ជាបាន​ស្នើសុំជំនួយ ហើយយើងក៏បានរំដោះខេត្តកម្ពុជាចំនួនប្រាំក្នុងរយៈពេលដប់ថ្ងៃ"។<ref>{{cite book |doi=10.4324/9780203790847 |title=Genocide in Cambodia and Rwanda |date=2017 |isbn=978-0-203-79084-7 |editor-first1=Susan E. |editor-last1=Cook |page=54 }}</ref> កងកម្លាំងអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា]]នៅក្នុងខែឧសភា ក្នុងគោលដៅវាយមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមកុម្មុយនីស្ត។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៧១ កងកម្លាំងកម្ពុជាបានផ្ដើម[[ប្រតិបត្តិការចេនឡា ២]] ក្នុងគោលបំណងវាយបណ្ដេញទ័ពវៀតណាមខាងជើង ប៉ុន្តែយ៉ាងណា វាត្រូវបរាជ័យដោយវៀតណាមកុម្មុយនីស្តនៅរក្សាកាន់កាប់តំបន់ព្រំដែន និងបានបំផ្លាញកងកម្លាំងកម្ពុជាក្នុងតំបន់ស្ទើរទាំងអស់។ ការអន្តរាគមន៍របស់អាមេរិកចូលក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានបង្កឱ្យមាន[[បញ្ជីរាយបាតុកម្មប្រឆាំងសង្គ្រាមវៀតណាម|បាតុកម្មតវ៉ា]]ផ្ទុះឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ខណៈឯលោកនិចសុនបានសន្យាថានឹងកាត់បន្ថយសកម្មភាពអាមេរិក។ នៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧០ និស្សិតអាមេរិកចំនួនបួននាក់ត្រូវបានបាញ់សម្លាប់ដោយឆ្មាំជាតិក្នុងកំឡុងបាតុកម្មតវ៉ានៅ[[សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋឃែនត៍]] ដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនអាមេរិកកាន់តែកើតកំហឹងស្អប់រដ្ឋាភិបាលពួកគេ។ ដោយឃើញថារដ្ឋបាលគ្មានប្រតិកម្មអើពើអ្វីនោះ ចលនាប្រឆាំងសង្គ្រាមនៅវៀតណាមក៏ចាប់ផ្ដើមកើនប្រជាប្រិយភាពបន្ថែម។<ref name=Daddis/>{{Rp|១២៨–១២៩}} យ៉ាងណា អាជ្ញាធរអាមេរិកនៅតែបន្តប្រតិបត្តិការទម្លាក់គ្រាប់បែកមកលើកម្ពុជា ដែលគេតែងនិយមហៅថា [[ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីដឹម​ឌៀល]] នោះ។ ===ឡាវ=== {{Main|ប្រតិបត្តិការខូម្មែនដូហាន់ត៍|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩}} ដោយមើល​ឃើញពី​ភាពជោគជ័យ​របស់​កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងនៅ​កម្ពុជា និង​ដើម្បីតេស្តសាកល្បង​​កម្មវិធី​វៀតណាម​នីយកម្មបន្ថែមទៀត​ យោធាវៀតណាមខាងត្បូងក៏បានចាប់ផ្ដើម[[​ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩]] នៅ​កំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧១ ក្នុងគោលដៅវាយបណ្ដាច់​ផ្លូវលំ​ហូជីមិញ។ នេះក៏​ជា​លើកដំបូង​ផង​ដែរ ដែលយោធាវៀតណាមខាងត្បូងបាន​ធ្វើតេស្ត​សាកល្បងប្រើកងកម្លាំង​ប្រដាប់អាវុធ​រួម​របស់ខ្លួន​នៅលើសមរភូមិ។<ref name=Nguyen/>{{Rp|}} ពីរបីថ្ងៃដំបូងៗនៃប្រតិបត្តិកានេះ កងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងបានទទួលជោគជ័យច្រើន ប៉ុន្តែក្រោយមក កម្លាំងរុញប្រយុទ្ធពួកគេក៏ចាប់ផ្ដើមចុះថមថយក្រោយពីទាហានវៀតណាមខាងជើងបានវាយតបបកមកវិញ។ ធៀវបានបញ្ជាឱ្យបញ្ឈប់ដំណើររុញច្រានបន្តទៅមុខទៀត ដែលជាហេតុនាំឱ្យកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវធ្លាក់ក្នុងការឡោមព័ទ្ធដោយកងពលរថពាសដែកវៀតណាមខាងជើង។{{Sfn|Willbanks|2014|p=89}} ធៀវបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងអាកាសវាយប្រហារលើចំណុចបំបែកផ្លូវលំហូជីមិញនៅស្រុកសេពុញរួចចាំដកថយចេញវិញ ថ្វីបើកម្លាំងខ្លួនត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងសត្រូវដែលមានចំនួនច្រើនជាងរហូតដល់ទៅបួនដងក៏ដោយ។ ខណៈពេលកំពុងតែដកថយ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានវាយបកលើកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង ដែលធ្វើឱ្យពួកគេកើតការស្លន់ស្លោ ហើយជាលទ្ធផល ប្រមាណពាក់កណ្តាលនៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានសត្រូវចាប់បាន ឬសម្លាប់ចោល ហើយពាក់កណ្តាលនៃឧទ្ធម្ភាគចក្រវៀតណាមខាងត្បូង/អាមេរិកត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់។ ប្រតិបត្តិការនេះគឺជាបរាជ័យដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយ និងជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពនៅទន់ជ្រាយរបស់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។{{sfn|Karnow|1997|pp=644–645}} ===យុទ្ធនាការវស្សាន-និទាឃរដូវ និងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៧២=== [[File:DRVA.jpg|thumb|សកម្មភាពបាញ់កាំភ្លើងធំដោយកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមសម្ដៅចូលទីតាំងកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងក្បែរក្រុងកនទូម ឆ្នាំ១៩៧២]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧២ វៀតណាមខាងជើងបានប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមអនុសញ្ញាដោយលើកទ័ពប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ និងរថក្រោះរាប់រយគ្រឿង[[យុទ្ធនាការវស្សាន-និទាឃរដូវ|វាយឈ្លានពាន]]ចូលវៀតណាមខាងត្បូង។ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានត្រួតត្រាខេត្តភាគខាងជើងរបស់វៀតណាមខាងត្បូង និងបានវាយចេញពីប្រទេសកម្ពុជាសម្ដៅទៅទីក្រុងសៃហ្គន ដោយគំរាមហែកវៀតណាមខាងត្បូងជាពីរ។ ការប្រយុទ្ធគ្នាត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ និងយ៉ាងស្វិតស្វាញរវាងកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងនិងត្បូង ជាពិសេសនៅ[[សមរភូមិអានលុក]] និង[[សមរភូមិកនទូម|កនទូម]]។{{Sfn|Hastings|2018|p=610-630}} ទោះជាសហរដ្ឋអាមេរិកបានកំពុងដកទ័ពចេញពីវៀតណាមក៏ដោយក៏អាមេរិកនៅតែបន្តផ្ដល់ជំនួយយោធាតាមផ្លូវអាកាសដើម្បីការពារកងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងដែរ ដោយគេច្រើនស្គាល់ជំនួយនោះថា [[ប្រតិបត្តិការឡាញប៊ែខឺរ]]។ នៅទីបំផុត ប្រតិបត្តិការនេះក៏បានផ្អាកបន្ទាប់ពីគេសង្កេតឃើញថាមានចំនួនទាហាននិងជនស៊ីវិលទាំងសងខាងស្លាប់របួសច្រើនពេករហូតដល់ទៅជាង ២០០,០០០ នាក់ឯណោះ។{{sfn|Hastings|2018|pp=606–637}} ដោយឡែក កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកវិញបានចាប់ផ្ដើម[[ប្រតិបត្តិការផុកឃីតម៉ានីយ៍|ប្រតិបត្តិការទម្លាក់មីនសមុទ្រ]]នៅក្បែរកំពង់ផែទីក្រុង[[ហាយហ្វង]]នៅក្នុងខែឧសភាក្នុងគោលបំណងបិទបង្ខាំងផ្លូវផ្គត់ផ្គង់ពីបរទេសចូលវៀតណាមតាមច្រកសមុទ្រ។<ref>{{Cite web |last=magazine |first=Marcelo Ribeiro da Silva, Vietnam |date=2020-01-14 |title=Inside America's daring plan to mine Haiphong Harbor |url=https://www.navytimes.com/news/your-navy/2020/01/14/inside-americas-daring-plan-to-mine-haiphong-harbor/ |access-date=2026-04-22 |website=Navy Times }}</ref> [[File:СВС у обломков сбитого Б-52 в окрестностях Ханоя 23.12.1972 (1).jpg|thumb|ទីប្រឹក្សាយោធាសូវៀតកំពុងត្រួតពិនិត្យកម្ទេចកម្ទីយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកអាមេរិកប្រភេទប៊ី-៥២ ដែលត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់នៅជិតទីក្រុងហាណូយ]] នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ សកម្មភាពយោធារបស់អាមេរិកទាំងឡាយត្រូវបានបញ្ឈប់ ហើយភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាងក៏បានព្រមព្រៀងគ្នាចុះ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមករា។<ref name=Ward/>{{Rp|៥០៨–៥១៣}} កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានបិទបញ្ចប់ការចូលប្រឡូកដោយផ្ទាល់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាម ក៏ដូចជាបង្កើតបទឈប់បាញ់រវាងវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតណាមខាងត្បូង ធានានូវបូរណភាពទឹកដីវៀតណាមក្រោមសន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ អំពាវនាវឱ្យមានការបោះឆ្នោត ឬដំណោះស្រាយនយោបាយរវាង រ.ប.ប. និងវៀតណាមខាងត្បូង អនុញ្ញាតឱ្យទ័ពកុម្មុយនីស្តចំនួន ២០០,០០០ នាក់បន្តឈរជើងនៅទីតាំងពួកគេកាន់កាប់នៃវៀតណាមខាងត្បូង និងយល់ព្រមលើការដោះដូរឈ្លើយសឹក។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះផងដែរបានកំណត់រយៈពេល ៦០ ថ្ងៃដើម្បីឱ្យអាមេរិកដកកម្លាំងខ្លួនចេញទាំងអស់<ref>{{Cite book |last=Church |first=Peter |title=A Short History of South-East Asia |date=2006 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-82181-7 |pages=193–194}}</ref> ហើយទីបំផុតនៅខែមីនា កងកម្លាំងយោធាអាមេរិកទាំងប៉ុន្មានក៏ត្រូវបានដកចេញពីវៀតណាមដូចការកំណត់ពិតមែន។<ref name=Herring/>{{Rp|២៦០}} ==ការចាកចេញរបស់អាមេរិក និងយុទ្ធនាការចុងក្រោយ ឆ្នាំ១៩៧៣–៧៥== [[File:Hanoi-taxi-march1973.jpg|thumb|ឈ្លើយសឹកអាមេរិកដែលទើបតែងបានដោះលែងចេញពីជំរុំឃុំឃាំងវៀតណាមខាងជើង ឆ្នាំ១៩៧៣]] មុននឹងបទឈប់បាញ់ចូលធរមានក្នុងថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ភាគីទាំងពីរបានព្យាយាមវាយដណ្ដើមកាន់កាប់ទឹកដីតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ តែយ៉ាងណា​ ការប្រយុទ្ធគ្នានៅតែបន្តទោះជាបទឈប់បាញ់បានចូលធរមានហើយក្ដី។<ref name=Ward/>{{Rp|៥០៨–៥១៣}} មេដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងបានរំពឹងថាលក្ខខណ្ឌក្នុងបទឈប់បាញ់នឹងផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ឱ្យសាមីខ្លួនមានប្រៀបជាងគូសត្រូវ ប៉ុន្តែទីក្រុងសៃហ្គន ដោយប្រើប្រាស់ជំនួយអាមេរិកដែលបានបញ្ជូនមកនៅមុនពេលបទឈប់បាញ់ បានចាប់ផ្តើមវាយច្រានកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងចេញពីទឹកដីខ្លួនបណ្ដើរៗ។ យោងតាមលោក[[ជិន វ៉ាន់ចា]] ដើម្បីទប់ទល់នឹងវៀតណាមខាងត្បូង វៀតណាមខាងជើងបានរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រចម្បាំងថ្មីនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣។{{sfn|Karnow|1997|pp=672–674}} ដោយគ្មានការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីអាមេរិកទៀត អាជ្ញាធរវៀតណាមខាងជើងបានចាប់ផ្ដើមពង្រឹងពង្រីកផ្លូវលំហូជីមិញ និងរចនាសម្ព័ន្ធភស្តុភារផ្សេងៗទៀត។ ប្រព័ន្ធភស្តុភារនឹងសម្រួលឱ្យវៀតណាមខាងជើងមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកវគ្គឈ្លានពានថ្មីចូលវៀតណាមខាងត្បូង ដែលអាចនឹងប្រព្រឹត្តិទៅនៅកំឡុងរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំ១៩៧៥–៧៦។ លោកវ៉ាន់ចាបានគណនាថា នេះគឺជាឱកាសចុងក្រោយរបស់ហាណូយក្នុងការវាយប្រហារ មុនពេលកងទ័ពសៃហ្គនអាចពង្រឹងហ្វឹកហ្វឺនសមត្ថភាពខ្លួនបាន។{{sfn|Karnow|1997|pp=672–674}} ទីបំផុត វៀតណាមខាងជើងក៏បានបើកប្រតិបត្តិការវាយលុកនោះនៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំ១៩៧៣ ហើយត្រឹមខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ពួកគេបានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីទាំងប៉ុន្មានដែលបានបាត់បង់កាលរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំមុនមកវិញ។ [[File:Victory Central Highlands.jpg|thumb|upright=.8|វិមានរំលឹកអនុស្សាវរីយនៃយុទ្ធនាការ[[បួនម៉ាធួត]]ឆ្នាំ១៩៧៤ បង្ហាញពីការពលីរបស់[[ម៉ុងតាញ៉ា (វៀតណាម)|ទាហានម៉ុងតាញ៉ា]]នៃ[[តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល (វៀតណាម)|តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល]] រួមជាមួយនឹង[[រថក្រោះតេ-៥៤/តេ-៥៥|រថក្រោះតេ-៥៤]]]] នៅវៀតណាមខាងត្បូង ការដកខ្លួនរបស់អាមេរិកនិង[[វិបត្តិប្រេងឆ្នាំ១៩៧៣]] បានរង្គោះរង្គាយសេដ្ឋកិច្ចជាតិខ្លួនដែលទម្លាប់ពឹងលើជំនួយ និងវត្តមានកងទ័ពអាមេរិក។ ក្រោយការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានបណ្តាលឱ្យទាហានវៀតណាមខាងត្បូងចំនួន ៥៥ នាក់បាត់បង់ជីវិត លោកធៀវបានប្រកាសនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ថា សង្គ្រាមត្រូវបានចាប់ផ្តើមឡើងវិញ ហើយកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពលែងមានសុពលភាពតទៀតហើយ។ នៅកំឡុងបទឈប់បាញ់ ចំនួនមនុស្សស្លាប់របួសខាងវៀតណាមខាងត្បូងមានរហូតដល់ទៅ ២៥,០០០ នាក់។<ref>{{Cite web|title=This Day in History 1974: Thieu announces war has resumed|url=http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-announces-war-has-resumed|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120114757/http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-announces-war-has-resumed|archive-date=20 January 2013|access-date=23 April 2026|publisher=History.com|archivedate=20 មករា 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120114757/http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-announces-war-has-resumed}}</ref>{{sfn|Hastings|2018|pp=683}}{{Rp|៦៨៣}} លោក[[ជេរ៉ល់ដ៍ ហ្វដ]]បានឡើងកាន់អំណាចជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកនៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៤ ហើយក្រោមរដ្ឋបាលលោក សភាអាមេរិកបានសម្រេចកាត់បន្ថយជំនួយហិរញ្ញវត្ថុដល់វៀតណាមខាងត្បូងពី ១ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកក្នុងមួយឆ្នាំ មកត្រឹម ៧០០ លានដុល្លារអាមេរិក។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ សភាក៏បានបោះឆ្នោតអនុម័តលើការរឹតបន្តឹងជំនួយមូលនិធិទាំងឡាយជាដំណាក់ៗនៅពេញមួយឆ្នាំ១៩៧៥ ក្នុងគោលដៅកាត់ផ្តាច់ជំនួយមូលនិធិទាំងស្រុងនៅឆ្នាំ១៩៧៦។{{sfn|Hastings|2018|p=686}} ភាពជោគជ័យពីយុទ្ធនាការវាយលុកក្នុងរដូវប្រាំងឆ្នាំ១៩៧៣–៧៤ បានជម្រុញឱ្យវ៉ាន់ចាធ្វើដំណើរទៅហាណូយនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៤ ដើម្បីសុំស្នើកម្លាំងទ័ពបន្ថែមសម្រាប់បើកការវាយលុកកម្រិតធំជាងនេះនៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំបន្ទាប់។ នៅក្នុងដំណើរទៅទីក្រុងហាណូយ លោកវ៉ាន់ចាបានកត់សម្គាល់ពីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវប្រសើរនិងធំជាងមុន ដែលជាទិដ្ឋភាពខុសពីមុនឆ្ងាយ ពោលកាលដែលផ្លូវលំហូជីមិញធ្លាប់ឆ្លងកាត់ឡើងចុះភ្នំនិងព្រៃក្រាស់ៗ។{{sfn|Karnow|1997|p=676}} សំណើលោកវ៉ាន់ចាត្រូវបានទទួលយកដោយលេខាបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមគឺលោកឡេ​ ស៊ួន។ ផែនការវាយលុកថ្មីរបស់វ៉ាន់ចានឹងផ្ដើមចេញពីប្រទេសកម្ពុជាចូលទៅក្នុង[[ខេត្តភឿកឡុង]]។ ការវាយប្រហារនេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាភស្តុភារ វាស់ស្ទង់ប្រតិកម្មរបស់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង និងកំណត់ថាតើសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងត្រឡប់មកវិញឬអត់។{{sfn|Hastings|2018|pp=685–690}} នៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៤ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបាន[[សមរភូមិភឿកឡុង|វាយចូលខេត្តភឿកឡុង]] ហើយទីរួមខេត្តភឿកប៊ិញក៏បានដួលរលំនៅថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ហ្វដបានខិតខំស្នើសុំសភាឱ្យអនុញ្ញាតបើកថវិកាដើម្បីជួយនិងផ្គត់ផ្គង់ដល់វៀតណាមខាងត្បូងឡើងវិញ<ref name="Ford asks for additional aid">{{Cite news |title=Ford asks for additional aid |work=history.com |url=https://www.history.com/this-day-in-history/ford-asks-for-additional-aid |url-status=dead |access-date=23 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180811232207/https://www.history.com/this-day-in-history/ford-asks-for-additional-aid |archive-date=11 August 2018}}</ref> ប៉ុន្តែសភាបានបដិសេដ។<ref name="Ford asks for additional aid"/> ល្បឿនរហ័សនៃភាពជោគជ័យនេះបាននាំឱ្យការិយាល័យនយោបាយវៀតណាមកុម្មុយនីស្តវាយតម្លៃពីស្ថានភាពសង្គ្រាមឡើងវិញ។ ក្នុងនោះ ពួកគេបានសម្រេចថាប្រតិបត្តិការនៅតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាលនឹងត្រូវប្រគល់ឱ្យលោកឧត្តមសេនីយ៍វ៉ាន់ ទៀនស៊ុងទទួលរ៉ាប់រង ហើយទីក្រុង[[លៃគូ]]គួរត្រូវវាយកាន់កាប់ឱ្យបានឆាប់ៗតាមតែអាចធ្វើបាន។<ref>{{Cite book |last1=Dougan |first1=Clark |title=The Vietnam Experience The Fall of the South |last2=Fulgham |first2=David |publisher=Boston Publishing Company |year=1985 |isbn=978-0-939526-16-1 |page=22}}</ref> នៅដើមឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងមានកាំភ្លើងធំច្រើនជាងខាងជើងដល់ទៅបីដង ព្រមទាំងរថក្រោះនិងរថពាសដែកច្រើនជាងកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមប្រមាណពីរដង។ តែយ៉ាងណា កំណើនតម្លៃប្រេងខ្ពស់មានន័យថាអាវុធទាំងនេះគឺមិនអាចប្រើប្រាស់បានពេញលេញនោះទេ។ លើសពីនេះ ដោយសារគោលនយោបាយវៀតណាមនីយកម្ម កងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវប្រឈមនឹងកង្វះគ្រឿងបន្លាស់ និងក្រុមបច្ចេកទេសផ្សេងៗសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងនោះ។<ref name=Stewart/>{{Rp|៣៦២–៣៦៦}} ===យុទ្ធនាការ ២៧៥=== {{See also|យុទ្ធនាការវស្សានរដូវឆ្នាំ១៩៧៥|សមរភូមិបួនម៉ាធួត|យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង}} នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៥ លោកទៀនស៊ុងបានផ្ដើមយុទ្ធនាការ ២៧៥ ដែលត្រូវជាការវាយលុកមានកំណត់ចូលទៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល ដោយមានការគាំទ្រពីកងរថក្រោះ និងកាំភ្លើងធំធុនធ្ងន់។ គោលដៅចម្បងនៃយុទ្ធនាការនេះគឺ[[សមរភូមិបួនម៉ាធួត|កាន់កាប់ក្រុងបួនម៉ាធួត]]។ ការកាន់កាប់ទីក្រុងនេះគឺប្រៀបបានដូចជាបើកទ្វារឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបន្តយុទ្ធនាការពួកគេចូលទៅត្រួតត្រាទីរួមខេត្តលៃគូ និងផ្លូវផ្សេងៗទៅតំបន់ឆ្នេរអញ្ចឹង។<ref name=Tucker/>{{Rp|}} លោកធៀវបានប្រែមកអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រ "ស្រាលលើ ធ្ងន់ក្រោម" ពោលលោកបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងខ្លួនដកថយពីតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងទីតាំងផ្សេងៗដែលពិបាកការពារ។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងភាគច្រើនដែលព្យាយាមរត់ដកថយ បានបន្សល់ទុកនូវអង្គភាពតូចៗនៅបន្តឈរប្រយុទ្ធតតាំងនឹងសត្រូវ។ នាយឧត្តមសេនីយ៍វៀតណាមខាងត្បូងឈ្មោះភូបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងខ្លួនបោះបង់ក្រុងលៃគូ និងកនទូមចោល ហើយដកថយទៅតំបន់ឆ្នេរវិញ។{{sfn|Hastings|2018|pp=693–694}} នៅថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ធៀវបានផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រមួយចំនួនដោយបញ្ជាឱ្យដាច់ខាតត្រូវតែការពារទីក្រុងហ្វេ ដែលត្រូវជាទីប្រជុំជនវៀតណាមធំបំផុតទីបីនៅកាលនុះ។ នៅថ្ងៃទី២២ ខែមីនា កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានបើក[[យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង|ការវាយប្រហារលើទីក្រុងហ្វេ]] ដែលជាហេតុបង្ខំឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលជាច្រើនរត់ទៅផ្ដុំគ្នានៅអាកាសយានដ្ឋាន និងកំពង់ផែក្រុងដោយសង្ឃឹមថាពួកគេនឹងអាចចាកចេញរួច។ នៅពេលដែលកម្លាំងការពារទីក្រុងហ្វេបានរលំ កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានបង្វែរមកផ្តោលលើទីក្រុងដាណាងម្តងដោយបានបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់រ៉ុក្កែតជាច្រើនចូលក្រុង និងព្រមទាំងអាកាសយានដ្ឋានផង។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា កងទ័ពកុម្មុយនីស្តចំនួន ៣៥,០០០ នាក់បានត្រៀមខ្លួនប្រុងប្រៀបវាយប្រហារជាយក្រុងដាណាង។ នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង ដែលគ្មានមេបញ្ជាការដឹកនាំចំនួន ១០០,០០០ នាក់បានទម្លាក់អាវុធចុះចាញ់ ខណៈកងទ័ពកុម្មុយនីស្តបានសម្រុកចូលទីក្រុងដាណាងជាក្បួនៗ។ ក្រោយក្រុងហ្វេនិងដាណាងបានដួលរលំ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបាត់បង់តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងខេត្តភាគខាងជើងទាំងអស់ទៅពួកកុម្មុយនីស្ត។{{sfn|Hastings|2018|pp=699–700}} ===យុទ្ធនាការវាយបកចុងក្រោយដោយវៀតណាមខាងជើង=== {{Further|topic=យុទ្ធនាការវាយបកចុងក្រោយរបស់វៀតណាមខាងជើង សូមមើល|យុទ្ធនាការហូជីមិញ}} {{See also|សមរភូមិស៊ួនឡុក}} [[File:18thARVNsoldiersatxuanloc by Dirck Halstead.jpg|thumb|ទាហានវៀតណាមខាងត្បូងកំឡុង[[សមរភូមិស៊ួនឡុក]], មេសា ១៩៧៥]] បន្ទាប់ពីពាក់កណ្ដាលនៃទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត​ ការិយាល័យ​នយោបាយ​វៀតណាមខាងជើងក៏បាន​បញ្ជា​ឱ្យ​ទៀនស៊ុងបើក​វគ្គ​វាយលុក​ចុងក្រោយ។ គោលដៅក្នុងគម្រោង[[យុទ្ធនាការ​ហូជីមិញ​]]គឺធ្វើយ៉ាងណាត្រូវវាយដណ្តើម​កាន់កាប់ទីក្រុង​សៃហ្គន​ឱ្យបាននៅមុន​ថ្ងៃទី១ ខែឧសភា។ ក្រោយទទួលបានជ័យជម្នះជាប់ៗគ្នាកន្លងមក កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបន្ត​​រុញចូលកាន់កាប់ទីក្រុង[[​ញ៉ាត្រាង]] [[កាំរ៉ាញ]] និង[[ដាឡាត]]។{{sfn|Hastings|2018|pp=702–704}} នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា កងពលធំនៃកម្លាំងកុម្មុយនីស្តចំនួនបីបានវាយលុកស្រុក[[ស៊ួនឡុក]] ដែលមានចម្ងាយ ៦៤ គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងសៃហ្គន។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងបានប្រឹងប្រែងការពារយ៉ាងស្វិតស្វាញ ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ពួកគេត្រូវបង្ខំដកថយទៅសៃហ្គនវិញ។{{sfn|Hastings|2018|pp=704–707}} លោកធៀវបានលាលែងពីតំណែងដោយទឹកមុខក្រៀមក្រំនិងទឹកភ្នែកសស្រាក់សស្រាំ ដោយថ្លែងថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានផិតក្បត់នឹងវៀតណាមខាងត្បូង។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ធៀវបានបន្ថែមទៀតថា លោកឃីស៊ីងហ្គ័របានបោកបញ្ឆោតឱ្យលោកព្រមចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ដោយសន្យានឹងផ្តល់ជំនួយយោធា ដែលមកទល់ពេលនេះគឺគ្មានបានផ្លែផ្កាអ្វីសោះឡើយ។ បន្ទាប់ពីធៀវបានផ្ទេរអំណាចទៅឱ្យ[[ជិន វ៉ាន់ហឿង]]នៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា លោកក៏បានចាកចេញទៅ[[តៃវ៉ាន់]]។{{sfn|Hastings|2018|p=714}} នៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ បន្ទាប់ពីសភាបានបដិសេដកញ្ចប់ជំនួយថវិកាចំនួន ៧២២ លានដុល្លារសម្រាប់វៀតណាមខាងត្បូង លោកប្រធានាធិបតីហ្វដបានថ្លែងសុន្ទរកថាតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ថា សង្គ្រាមនៅវៀតណាមបានបិទបញ្ចប់ហើយ ចំណែកឯជំនួយអាមេរិកក៏លែងមានទៀតដែរ។<ref>{{Cite web |last=Finney |first=John W. |date=12 April 1975 |title=Congress Resists U.S. Aid In Evacuating Vietnamese |url=https://www.nytimes.com/1975/04/12/archives/congress-resists-us-aid-in-evacuating-vietnamese-congress-resists.html |access-date=24 April 2026 |website=The New York Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409033130/https://www.nytimes.com/1975/04/12/archives/congress-resists-us-aid-in-evacuating-vietnamese-congress-resists.html|archive-date=April 9, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=Transcript of speech by President Gerald R. Ford - April 23, 1975 |url=https://digitallibrary.tulane.edu/islandora/object/tulane%3A75293 |access-date=24 April 2026 |publisher=Tulane University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409183152/https://digitallibrary.tulane.edu/islandora/object/tulane:75293|archive-date=April 9, 2023}}</ref> នៅចុងខែមេសា កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបែកជួររលំស្ទើរទាំងអស់លើកលែងតែនៅតំបន់[[ដីសណ្តមេគង្គ]] ខណៈជនភៀសសឹកជាច្រើននាក់បានរត់មកប្រមូលផ្ដុំនៅប៉ែកខាងត្បូងប្រទេស។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់បានចូលឡោមព័ទ្ធទីក្រុងសៃហ្គន ខណៈកងការពារវៀតណាមខាងត្បូងមានត្រឹមតែប្រមាណ ៣០,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ដើម្បីពន្លឿនការចូលកាន់កាប់ក្រុង កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបាញ់គ្រាប់ផ្លោងចូលក្នុង[[អាកាសយានដ្ឋានតានសូនណាត្ត|អាកាសយានដ្ឋានតាន់សឺនញ៉ាត់]] ជាហេតុបង្ខំឱ្យវាបិទទ្វារ ក៏ដូចជាកាត់ផ្ដាច់មធ្យោបាយចាកចេញរបស់ប្រជាជនស៊ីវិលផងដែរ។{{sfn|Hastings|2018|p=716}} ===ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន=== {{Main|ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍}} [[ច្បាប់អាជ្ញាសឹក]]ត្រូវបានប្រកាសនៅពេលដែលឧទ្ធម្ភាគចក្រអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមជម្លៀសប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមួយចំនួន ក៏ដូចជាជនជាតិអាមេរិក និងជនបរទេសផ្សេងៗទៀតចេញតាមព្រលានតាន់សឺនញ៉ាត់ និងបរិវេណស្ថានទូតបរទេសផ្សេងៗ។ [[ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍]] ត្រូវបានពន្យាររហូតដល់នាទីចុងក្រោយបំផុតតាមដែលអាចប្រព្រឹត្តិទៅបាន ដោយសារតែឯកអគ្គរដ្ឋទូតអាមេរិកនាពេលនោះគឺលោក[[ក្រាហាម ម៉ាទីន]]បានយល់ឃើញថា ទីក្រុងសៃហ្គនប្រហែលជាអាចតតាំងការពារខ្លួនបានបន្តទៀត ហើយដំណោះស្រាយនយោបាយអាចនឹងត្រូវសម្រេចបានមុនពេលទីក្រុងនេះដួលទាំងស្រុង។ ហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍ផងដែរគឺជាបេសកកម្មជម្លៀសមនុស្សតាមឧទ្ធម្ភាគចក្រដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នៅព្រឹកប្រលឹមថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា កងម៉ារីនអាមេរិកចុងក្រោយគេត្រូវបានជម្លៀសចេញពីស្ថានទូតដោយឧទ្ធម្ភាគចក្រ ខណៈដែលជនស៊ីវិលដែលនៅសេសសល់បាននាំគ្នារុលចូលបរិវេណ និងទីធ្លានៃស្ថានទូត។{{sfn|Hastings|2018|pp=718–720}} កងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើងបានដើរចូលក្នុងទីក្រុងសៃហ្គន ដោយកម្ចាត់ចោលនូវរបាំងការពារទាំងអស់ដែលនៅនឹងផ្លូវរបស់ខ្លួន និងព្រមទាំងដណ្តើមកាន់កាប់អគារនិងទីតាំងសំខាន់ៗនៅជុំវិញទីក្រុងផង។<ref name="mtholyoke.edu">{{Cite report |url=https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/paris.htm |title=The Paris Agreement on Vietnam: Twenty-five Years Later |date=April 1998 |publisher=The Nixon Center |location=Washington, D.C. |access-date=26 April 2026 |type=Conference Transcript |via=International Relations Department, Mount Holyoke College |archive-date=1 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901153020/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/paris.htm |url-status=dead }}</ref> រថក្រោះនៃកងពលទីពីរបានបុកទម្លាយច្រកទ្វារនៃ[[វិមានឯករាជ្យ (វៀតណាម)|វិមានឯករាជ្យវៀតណាម]] ហើយទង់វៀតកុងត្រូវបានលើកបង្ហោះនៅលើដំបូលនៃវិមាននោះ។<ref>{{Citation |last=Thai Binh Department of Information and Communications |title=Soldier from Thai Binh who put flag on the roof of Independence Palace |date=30 July 2020 |url=https://thaibinh.gov.vn/english130nam/dat-va-nguoi-thai-binh/soldier-from-thai-binh-who-put-flag-on-the-roof-of-independe.html |work=Thai Binh Provincial Portal |publication-place=Thai Binh |access-date=26 April 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409174812/https://thaibinh.gov.vn/english130nam/dat-va-nguoi-thai-binh/soldier-from-thai-binh-who-put-flag-on-the-roof-of-independe.html|archive-date=April 9, 2023}}.</ref> ប្រធានាធិបតី[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]ដែលបានឡើងបន្តតំណែងពីលោកវ៉ាន់ហឿងកាលពីពីរថ្ងៃមុន បានប្រគល់រូបខ្លួនទៅឱ្យលោកវរសេនីយ៍ទោប៊ូយ វ៉ាន់ទុង ដែកជាស្នងការនយោបាយនៃកងពលតូចរថក្រោះទី២០៣។<ref>{{Cite web |date=28 April 2020 |title=Reunion of the Veterans organization of Tank Amour force in the South Vietnam |url=https://independencepalace.gov.vn/news/a-reunion-of-the-veterans-organization-of-tank-amour-force-in-the-south-vietnam-was-held-at-independence-palace-historical-site/ |access-date=26 April 2026 |website=Dinh Độc Lập |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404035108/https://independencepalace.gov.vn/news/a-reunion-of-the-veterans-organization-of-tank-amour-force-in-the-south-vietnam-was-held-at-independence-palace-historical-site/|archive-date=April 4, 2023}}</ref><ref>{{Citation |last=Leong, Ernest |title=Vietnam Tries to Create New Image 30 Years After End of War |date=31 October 2009 |url=https://www.voanews.com/a/a-13-2005-04-27-voa67/397223.html |work=Voice of America |access-date=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404085333/https://www.voanews.com/a/a-13-2005-04-27-voa67/397223.html|archive-date=April 4, 2023}}.</ref><ref name="Terzani">{{Cite book |last=Terzani |first=Tiziano |title=Giai Phong! The Fall and Liberation of Saigon |publisher=Angus & Robertson (U.K.) Ltd |year=1976 |isbn=0207957126 |pages=92–96}}</ref>{{Rp|៩៥–៩៦}} វ៉ាន់មិញត្រូវបានវៀតកុងអមដំណើរទៅកាន់ស្ថានីយ៍[[វិទ្យុទីក្រុងសៃហ្គន]] ដើម្បីប្រកាសពីការទទួលចុះចាញ់របស់វៀតណាមខាងត្បូង។<ref name="Bui Tin">{{Cite book |last=Bui |first=Tin |url=https://books.google.com/books?id=2NUl_nVpW-gC |title=Following Ho Chi Minh: The Memoirs of a North Vietnamese Colonel |date=1999 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=9780824822330 |pages=84–86 |access-date=26 April 2026 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430010702/https://books.google.com/books?id=2NUl_nVpW-gC |url-status=live }}</ref>{{Rp|៨៥}} សេចក្តីប្រកាសថ្លែងការណ៍នោះត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយនៅវេលាម៉ោង ២:៣០ រសៀល។<ref name=Terzani/> ==ការចូលរួមពីប្រទេសក្រៅ== {{Main|ការចូលរួមអន្តរជាតិក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម}} ===ប្រទេសគាំទ្រទីក្រុងហាណូយ=== ចិនជាប្រទេសដែលបានផ្តល់ជំនួយគាំទ្រដ៏សំខាន់មួយដល់វៀតណាមខាងជើង ពិសេសនៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ ដោយជំនួយចិនទាំងនោះរួមមានជំនួយហិរញ្ញវត្ថុ និងអ្នកជំនាញយោធារាប់រយរាប់ពាន់នាក់។ ប្រទេសចិនបានអះអាងថាសាមីខ្លួនបានផ្ដល់ជំនួយយោធា និងសេដ្ឋកិច្ចដល់វៀតណាមខាងជើងសរុបស្មើនឹង ១៦០ ពាន់លានដុល្លារ (តម្លៃរៀបតម្រូវសម្រាប់ឆ្នាំ២០២២)។<ref name="Womack"/>{{Rp|}} នៅរដូវក្ដៅនៃឆ្នាំ១៩៦២ លោក[[ម៉ៅ សេទុង]]បានយល់ព្រមផ្គត់ផ្គង់អាវុធកាំភ្លើងវែងខ្លីចំនួន ៩០,០០០ ដើមដល់ហាណូយដោយមិនគិតថ្លៃ ហើយចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៦៥ ប្រទេសចិនបានបញ្ជូនអង្គភាពប្រឆាំងយន្តហោះ និងកងវរសេនាធំវិស្វកម្ម ដើម្បីជួសជុលការខូចខាតដែលបង្កឡើងដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាមេរិក។ ពួកគេទាំងនោះបានជួយរៀបចំប្រព័ន្ធអាគុយប្រឆាំងយន្តហោះ សាងសង់ផ្លូវថ្នល់និងផ្លូវដែកឡើងវិញ ដឹកជញ្ជូនសម្ភារៈភស្តុភារ និងអនុវត្តការងារវិស្វកម្មផ្សេងៗទៀត។ សកម្មភាពទាំងអស់នេះបានបន្សល់តែការងារប្រយុទ្ធលើសមរភូមិឱ្យតែអង្គភាពកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមប៉ុណ្ណោះ។ ដោយឡែក ប្រទេសចិនបានបញ្ជូនទ័ពខ្លួនចំនួន ៣២០,០០០ នាក់ និងដឹកជញ្ជូនអាវុធចូលវៀតណាមខាងជើងប្រចាំឆ្នាំមានតម្លៃ ១៨០ លានដុល្លារ។<ref name="Qiang">{{Cite book |last=Qiang |first=Zhai |title=China and the Vietnam Wars, 1950–1975 |publisher=University of North Carolina Press |year=2000 |isbn=978-0-8078-4842-5}}</ref>{{Rp|១៣៥}} ចំពោះសហភាពសូវៀតវិញ ពួកគេបានផ្គត់ផ្គងជំនួយដូចជា សម្ភារៈវេជ្ជសាស្ត្រ គ្រឿងសព្វាអាវុធ រថក្រោះ យន្តហោះ ឧទ្ធម្ភាគចក្រចម្បាំង កាំភ្លើងធំ គ្រាប់មីស៊ីលប្រឆាំងយន្តហោះ និងគ្រឿងបរិក្ខារយោធាផ្សេងៗ។ បន្ទាប់ពីការរំលាយសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានទទួលស្គាល់ថា សហភាពសូវៀតបានបញ្ជូនទាហានខ្លួនប្រមាណរហូតដល់ទៅ ៣,០០០ នាក់មកប្រទេសវៀតណាម។<ref>{{Cite news |title=Soviet Involvement in the Vietnam War |publisher=historicaltextarchive.com |agency=Associated Press |url=http://historicaltextarchive.com/sections.php?action=read&artid=180|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120222024941/http://historicaltextarchive.com/sections.php?action=read&artid=180|archive-date=February 22, 2012}}</ref> អង្គភាពយោធាសូវៀតចំនួន ១៦ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតក្នុងសមរភូមិកំឡុងធ្វើសង្គ្រាម។<ref name="Dunnigan & Nofi 284">{{cite book |last1=Dunnigan |first1=James F. |last2=Nofi |first2=Albert A. |title=Dirty Little Secrets of the Vietnam War |date=1999 |publisher=St. Martin's Press |isbn=0312198574 |page=284 |url=https://archive.org/details/isbn_9780613656528/page/284/mode/2up?q=16 |access-date=27 April 2026}}</ref> ពីចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៣ និងឆ្នាំ១៩៩១ គ្រឿងបរិក្ខារដែលបានបរិច្ចាគដោយសហភាពសូវៀតមកវៀតណាមខាងជើងមានដូចជា៖ រថក្រោះចំនួន ២,០០០ គ្រឿង, រថពាសដែកចំនួន ១,៧០០ គ្រឿង, កាំភ្លើងធំចំនួន ៧,០០០ ដើម, កាំភ្លើងប្រឆាំងយន្តហោះជាង ៥,០០០ គ្រឿង, កាំភ្លើងបាញ់មីស៊ីលពីដីទៅអាកាសចំនួន ១៥៨ គ្រឿង, និងឧទ្ធម្ភាគចក្រចំនួន ១២០ គ្រឿង។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ សូវៀតក៏បានដឹកជញ្ជូនអាវុធមកឱ្យវៀតណាមខាងជើងក្នុងមួយឆ្នាំៗតម្លៃ ៤៥០ លានដុល្លារផងដែរ។<ref>{{Cite book |last1=Sarin |first1=Oleg |url=https://archive.org/details/alienwarssovietu00sari |title=Alien Wars: The Soviet Union's Aggressions Against the World, 1919 to 1989 |last2=Dvoretsky |first2=Lev |publisher=Presidio Press |year=1996 |isbn=978-0-89141-421-6 |pages=[https://archive.org/details/alienwarssovietu00sari/page/93 93–4] |url-access=registration}}</ref>{{sfn|Hastings|2018|pp=364–371}} ===ប្រទេសគាំទ្រទីក្រុងសៃហ្គន=== ដោយសារតែវៀតណាមខាងត្បូងជាផ្នែកមួយនៃសម្ព័ន្ធភាពយោធាជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក អូស្ត្រាលី នូវែលសេឡង់ បារាំង ចក្រភពអង់គ្លេស ប៉ាគីស្ថាន ថៃ និងហ្វីលីពីនស្រាប់ ដូច្នេះសម្ព័ន្ធភាពនេះបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ផងដែរនៅក្នុងសង្គ្រាម។ ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង និងប៉ាគីស្ថានបានបដិសេធមិនចូលរួមផ្ទាល់ឡើយ ខណៈកូរ៉េខាងត្បូង តៃវ៉ាន់ និងអេស្ប៉ាញបានចូលរួមក្នុងនាមជាដៃគូសម្ព័ន្ធមិត្តក្រៅសន្ធិសញ្ញា។ ==ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម== ភាគីជម្លោះទាំងសងខាងបានប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋសង្គ្រាមច្រើនចំនួនដូចគ្នារួមមាន ការរំលោភសេពសន្ថវៈ ការសម្លាប់រង្គាលប្រជាជនស៊ីវិល ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងស៊ីវិល អំពើភេរវកម្មផ្សេងៗ ការធ្វើទារុណកម្ម និងការប្រហារជីវិតឈ្លើយសឹកដោយសង្ខេប។ បទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗទៀតរួមមាន ចោរកម្ម ការដុតបំផ្លាញគេហដ្ឋាន និងការបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិដែលមិនជាប់ចំណងយោធា។<ref>{{Cite book |last=Solis |first=Gary D. |title=The Law of Armed Conflict: International Humanitarian Law in War |publisher=Cambridge University Press |year=2010 |isbn=978-1-139-48711-5 |pages=301–303}}</ref> ==ចំណារពន្យល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== ===អាគតដ្ឋាន=== {{reflist}} 35pksxx03pgjfohycmtyeiv6wde3gys 0 27334 334750 232280 2026-04-27T06:02:40Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[បាគូ]] ទៅ [[បាគូ (សត្វបក្សី)]] 232280 wikitext text/x-wiki [[image:Botbotik.jpg|right|thumb]] [[image:Upupa epops.ogg|right|thumb]] [[image:Upupa epops distribution.png|right|thumb]] '''បាគូ''' ឬ ''កាពុតញើង'' ({{lang-en|hoopoe}} ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ ''Upupa epops'') គឺជាបក្សីមួយប្រភេទមានពណ៌ល្អឆើត ដែលគេប្រទះឃើញនៅទូទាំងតំបន់ Afro-Eurasia, ហើយមានរូបរាងគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ត្រង់ក្បាលមានកំប៉ោយវែងដូច «មកុដ» ស្លាប និងកន្ទុយមានបង្កង់ខ្មៅស ចំពុះវែងកោង។ * ទីជំរក៖ ព្រៃរបោះ តាមដំណាំកសិកម្ម និងតំបន់ទីវាល។ * ជីវសាស្រ្ត៖ កកាយដីចាប់សត្វល្អិតស៊ីជាអាហារ។ * របាយ៖ វត្តមានពេញមួយឆ្នាំ មានគ្រប់ទីកន្លែង។ * រដូវបន្តពូជ៖ ចាប់ពីខែ កុម្ភៈ ដល់ ឧសភា។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist|35em}} r5kwsopzrdr8cvcvbv0osopvcjvmju6 10 40977 334733 334716 2026-04-26T15:02:42Z TheRandomGoober 27248 TheRandomGoober បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស កាប់វើដ]] ទៅ [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស កាប់វែរ]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត: Revert (Please check Khmer Lexicon for Geographical terms before making any move) 334716 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = កាប់វើប | flag alias = Flag of Cape Verde.svg | flag alias-1975 = Flag of Cape Verde (1975–1992).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1975 | redir1 = CPV | redir2 = Cape Verde | redir3 = Cabo Verde </noinclude> }}<noinclude> bgjnl9g9w2jf5bppur9bfrk0kq8603f 0 41104 334753 284478 2026-04-27T06:12:07Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[អាស៊ែបៃហ្សង់]] ទៅ [[ជនជាតិអាស៊ែបៃហ្សង់]] 284478 wikitext text/x-wiki : ''អត្ថបទនេះនិយាយអំពីក្រុមជនជាតិភាគតិច។ សម្រាប់ភាសា សូមមើល Azerbaijani ។'' {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ក្រុមជនជាតិ}} '''Azerbaijani''' (Azerbaijan : ''Azərbaycanlılar'', Азербайнлілар) ឬ '''Azeris''' (''Azərilər'', ازاریلر) ដែលគេស្គាល់ផងដែរថាជា '''Azerbaijani Turks''' (''Azərbaycan Türkləri'' in Turkgen) [[ក្រុមជនជាតិ|ក្រុមជនជាតិភាគតិច]] ធំជាងគេទីពីរ لاری تور ជនជាតិ ទួរគី តំបន់ Caucasus និងនៅជាប់នឹង ជនជាតិ Persians ដែលជាក្រុមជនជាតិភាគតិចធំជាងគេទីពីរនៅ [[អ៊ីរ៉ង់]]។ ពួកគេបង្កើតជា ប្រទេសដែល មានចំណងជើងថា [[អាស៊ែបៃសង់|Azerbaijan]] ដែលពួកគេបង្កើតបានប្រហែល 91.6% នៃចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេសនោះ ហើយនិយាយ Azerbaijani ដែលជា ភាសាទួរគី ជាភាសាកំណើត របស់ពួកគេ។ [[Lêer:Caucasus-ethnic_en.svg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|ផែនទីជនជាតិនៃតំបន់ Caucasus]] [[Lêer:Shah_Ismail_I.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|Shah Ismail I (1487-1524) ស្ថាបនិកនៃ អាណាចក្រ Safavid ក្នុងឆ្នាំ 1501 មានដើមកំណើត Azerbaijani]] នៅទូទាំងពិភពលោក មានជនជាតិអាស៊ែបៃហ្សង់ពី 28 ទៅ 35 លាននាក់ ដែលក្នុងនោះមានជាង 15 លាននាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ និងប្រហែល 8.2 លាននាក់នៅអាស៊ែបៃហ្សង់។ នៅ​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់ ពួកគេ​រស់នៅ​ជាពិសេស​នៅ​ភាគ​ឦសាន​នៃ​តំបន់ Azerbaijan រួម​ជាមួយ​ជនជាតិ​ភាគតិច​ដូចជា Kurds អាមេនី និង ​ពែរ្ស។ ពួកគេបង្កើតបានភាគច្រើននៅក្នុងខេត្តចំនួនបួនរបស់អ៊ីរ៉ង់គឺ West Azerbaijan, East Azerbaijan, Ardabil និង Zanjan ។ នៅ [[រុស្ស៊ី|ប្រទេសរុស្ស៊ី]] រស់នៅរវាង 603,070 និង 1.5 លាន Azerbaijani ដែលក្នុងនោះមានច្រើនជាង 130,០០០ នៅ សាធារណរដ្ឋ Caucasian ខាងជើងនៃ Dagestan ។ នៅ [[តួកគី|ប្រទេសទួរគី]] រស់នៅរវាង 530,០០០ និង ៨០០,០០០ Azerbaijanis ជាពិសេសនៅក្នុងខេត្តភាគខាងកើតនៃ Iğdır និង Kars។ ២៨៤&nbsp;761 Azerbaijanis រស់នៅភាគអាគ្នេយ៍នៃ [[ចចជី|ហ្សកហ្ស៊ី]] ជាកន្លែងដែលពួកគេបង្កើតបាន 6.5% នៃចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេសនោះ និងបង្កើតជាជនជាតិភាគតិចធំជាងគេ។ j4e218jme6e51g13c3ap3yha4pltgoa 0 42767 334745 329556 2026-04-27T05:12:34Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ប៉ាពួនូវែលគីនេ]] ទៅ [[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] 329556 wikitext text/x-wiki {{merge|ប៉ាពួញ៉ូហ្គីណេ}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋឯករាជ្យប៉ាពួនូវែលគីនេ | native_name = {{nobold|Independen Stet bilong Papua Niugini {{small|([[ភាសាតុកពីស៊ីន]])}}<br/>Independen Stet bilong Papua Niu Gini {{small|([[ភាសាហ៊ីរីម៉ូទូ]])}}}} | common_name = Papua New Guinea | image_flag = Flag of Papua New Guinea.svg | image_symbol = National emblem of Papua New Guinea.svg | symbol_type = [[វរលញ្ឆករប៉ាពួនូវែលគីនេ|វរលញ្ឆករជាតិ]] | symbol_width = 125px | national_motto = ‘[[ឯកភាពក្នុងភាពចម្រុះ]]’ | national_anthem = "''[[ងើបឡើង ឱកូនៗទាំងអស់|O Arise, All Your Sons]]''"<br/>("ងើបឡើង ឱកូនៗទាំងអស់")<div style="padding-top:0.5em;" class="center">[[File:O Arise, All You Sons (instrumental).ogg]]</div> | royal_anthem = "[[ព្រះជាម្ចាស់ជួយព្រះមហាក្សត្រ]]"<ref>{{cite book |last1=Webb |first1=Michael |title=Lokal Musik: Lingua Franca Song and Identity in Papua New Guinea |date=1993 |publisher=Cultural Studies Division, National Research Institute |isbn=978-9980-68-019-8 |page=37 |url=https://books.google.com/books?id=W6afAAAAMAAJ&q=%22god+save+the+queen%22 |language=en}}</ref><div class="center" style="margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - God Save the King.oga]]</div> | image_map = Papua New Guinea on the globe (Southeast Asia centered).svg | map_caption = ទីតាំងប្រទេសប៉ាពួនូវែលគីនេ (ក្រហម) នៅលើភូគោល | official_languages = {{unbulleted list |[[ភាសាអង់គ្លេស]] |[[ភាសាហ៊ីរីម៉ូទូ]] |[[ភាសាសញ្ញាប៉ាពួនូវែលគីនេ]] |[[ភាសាតុកពីស៊ីន]] }} | languages2_type = ភាសាក្នុងស្រុក | languages2 = [[ភាសានៃប៉ាពួនូវែលគីនេ|៨៥១ ភាសា]] | ethnic_groups = [[ជនជាតិដើមនៃនូវែលគីនេ|ប៉ាពួ]] | religion = {{unbulleted list |៩៥.៥% [[គ្រិស្តសាសនា]] |—៦៤.៣% [[លទ្ធិប្រូតេស្តង់]] |—២៦.០% [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក|លទ្ធិកាតូលិក]] |—៥.២% និកាយផ្សេងៗទៀត |៣.១% មិនបញ្ជាក់ |១.៤% [[សាសនានៅប៉ាពួនូវែលគីនេ|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] ឬគ្មានជំនឿសាសនា }} | religion_year = ២០១១ | religion_ref = <ref>{{cite web |last1=Koloma. Kele |first1=Roko. Hajily |title=PAPUA NEW GUINEA 2011 NATIONAL REPORT-NATIONAL STATISTICAL OFFICE |url=http://sdd.spc.int/en/resources/document-library?view=preview&format=raw&fileId=218 |website=sdd.spc.int}}</ref> | capital_type = រាជធានី | capital = [[ព័រម៉ូរែសប៊ី]] | coordinates = {{Coord|09|28|44|S|147|08|58|E|type:city}} | largest_city = capital | government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] អាស្រ័យ[[ប្រព័ន្ធសភា|សភា]][[រដ្ឋឯកភូត|ឯកភូត]] | leader_title1 = [[ព្រះមហាក្សត្រប៉ាពួនូវែលគីនេ|ព្រះមហាក្សត្រ]] | leader_name1 = [[ឆាលស៍ទី ៣]] | leader_title2 = [[អគ្គទេសាភិបាលប៉ាពួនូវែលគីនេ|អគ្គទេសាភិបាល]] | leader_name2 = [[បប ដាដាយ]] | leader_title3 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉ាពួនូវែលគីនេ|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name3 = [[ជេមស៍ ម៉ារ៉ាពេ]] | legislature = [[សភាជាតិប៉ាពួនូវែលគីនេ|សភាជាតិ]] | sovereignty_type = ទទួលឯករាជ្យពី | sovereignty_note = [[អូស្ត្រាលី]] | established_event2 = [[សេចក្តីសម្រេចប៉ាពួនូវែលគីនេឆ្នាំ១៩៤៩]] | established_date2 = ១ កក្កដា ១៩៤៩ | established_event3 = [[សេចក្តីសម្រេចឯករាជ្យភាពប៉ាពួនូវែលគីនេឆ្នាំ១៩៧៥|ប្រកាស និងទទួលស្គាល់]] | established_date3 = ១៦ កញ្ញា ១៩៧៥ | area_rank = ទី៥៤ | area_size = 1 E7 | area_km2 = ៤៦២,៨៤០ | percent_water = ២ | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ៨,៩៣៥,០០០ | population_estimate_year = ២០២០ | population_estimate_rank = ទី៩៨ | population_census = ៧,២៧៥,៣២៤<ref>{{Cite web |url=https://www.nso.gov.pg/index.php/document-library?view=download&fileId=65 |title=Archived copy |access-date=19 វិច្ឆិកា 2021 |archive-date=6 កញ្ញា 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906090745/https://www.nso.gov.pg/index.php/document-library?view=download&fileId=65 |url-status=dead |archivedate=2015-09-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150906090745/https://www.nso.gov.pg/index.php/document-library?view=download&fileId=65 }}</ref> | population_census_year = ២០១១ | population_density_km2 = ១៥ | population_density_rank = ទី២០១ | GDP_PPP_year = ២០១៩ | GDP_PPP = ៣២.៣៨២ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="imf2">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=41&pr.y=13&sy=2015&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=853&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2018|publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=IMF.org |access-date=19 វិច្ឆិកា 2021}}</ref> | GDP_PPP_rank = ទី១២៤ | GDP_PPP_per_capita = ៣,៧៦៤ ដុល្លារ<ref name="imf2" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = ២១.៥៤៣ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="imf2" /> | GDP_nominal_rank = ទី១១០ | GDP_nominal_year = ២០១៩ | GDP_nominal_per_capita = ២,៥០៤ ដុល្លារ<ref name="imf2" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini_year = ២០០៩ | Gini_change = <!--increase/derease/steady--> | Gini = 41.9 <!--អនុញ្ញាតតែលេខឡាតាំងប៉ុណ្ណោះ--> | Gini_ref = <ref name="gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PG |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[ធនាគារពិភពលោក]] |website=data.worldbank.org |access-date=19 វិច្ឆិកា 2021 |archivedate=2019-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190407160303/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI%3Flocations%3DPG |url-status=dead }}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = ២០១៩ | HDI_change = increase<!--increase/derease/steady--> | HDI = 0.555 <!--អនុញ្ញាតតែលេខឡាតាំងប៉ុណ្ណោះ--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=19 វិច្ឆិកា 2021}}</ref> | HDI_rank = ទី១៥៥ | currency = [[គីណាប៉ាពួនូវែលគីនេ|គីណា]] | currency_code = PGK | time_zone = [[ម៉ោងស្តង់ដាអូស្ត្រាលីខាងកើត|AEST]] | utc_offset = +១០, +១១ | time_zone_DST = | utc_offset_DST = | drives_on = ឆ្វេង | cctld = [[.pg]] | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅប៉ាពួនូវែលគីនេ|+៦៧៥]] }} '''ប្រទេសប៉ាពួនូវែលគីនេ''' ([[ភាសាតុកពីស៊ីន]]៖ ''Papua Niugini'', [[ភាសាហ៊ីរីម៉ូទូ]]៖ ''Papua Niu Gini'') ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋឯករាជ្យប៉ាពួនូវែលគីនេ''' គឺជា​ប្រទេស​មួយ​ស្ថិតនៅក្នុងទ្វីប[[​អូសេអានី]] ដោយគ្របដណ្តប់លើដីប៉ែក​ខាង​កើត​នៃ​កោះ[[នូវែលគីនេ]] និង​នៅលើកោះមួយចំនួននៃតំបន់[[មេឡាណេស៊ី]] (ពោលជាតំបន់​មួយ​នៅភាគនិរតី[[មហាសមុទ្រ​ប៉ាស៊ីហ្វិក]] និងភាគ​ខាង​ជើង​ប្រទេស​អូស្ត្រាលី)។ វាមានរាជធានីឈ្មោះ [[ព័រម៉ូរែសប៊ី]] ដែលស្ថិតនៅឯឆ្នេរសមុទ្រភាគអាគ្នេយ៍។ វាគឺជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសកោះ|ប្រទេសកោះធំជាងគេទីបី]]នៅលើពិភពលោកដែលមានផ្ទៃដីសរុប ៤៦២,៨៤០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសនេះគឺ [[ភាសាតុកពីសុីន]] [[ភាសាហ៊ីរីម៉ូទូ|ហ៊ីរីម៉ូទូ]] [[ភាសាសញ្ញាប៉ាពួនូវែលគីនេ|ភាសាសញ្ញា]] និង[[ភាសាអង់គ្លេស]] ហើយវាមានប្រជាជនចំនួន ៨ លាននាក់។ ប៉ាពួញូនូវែលគីនេជាប្រទេសមួយដែលមានវប្បធម៌ចម្រុះបំផុតនៅលើពិភពលោក និងសំបូរទៅដោយគ្រាមភាសាចំនួន ២៤៨ ភាសា។ ប៉ាពួនូវែលគីនេបានទទួលឯករាជ្យពីប្រទេស[[អូស្ត្រាលី]]នៅពីថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧៥។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ាពួនូវែលគីនេ}} {{ផ្នែកទទេ}} == ភូមិសាស្ត្រ == {{Main|ភូមិសាស្ត្រប៉ាពួនូវែលគីនេ}} {{ផ្នែកទទេ}} == សេដ្ឋកិច្ច == {{Main|សេដ្ឋកិច្ចប៉ាពួនូវែលគីនេ}} {{ផ្នែកទទេ}} == មើលផងដែរ == *[[នូវែលគីនេខាងលិច]] *[[អូសេអានី]] *[[ជម្លោះប៉ាពួ]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}}{{ប្រទេស និងដែនដីនៅអូសេអានី}}{{stub}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាពួនូវែលគីនេ| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអូស្ត្រាឡាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅមេឡាណេស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដីកោះ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នូវែលគីនេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអូសេអានី]] 9y6hr8x8vpa21skb8wqulrnju7guct1 0 44232 334747 306826 2026-04-27T05:33:47Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[បង់ដា⁠សេរីបេកាវ៉ាន់]] ទៅ [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] 306826 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ការតាំងទីលំនៅដ្ឋាន | name = បង់ដាសេរីបេកាវ៉ាន់ | settlement_type = [[រាជធានី|រាជធានី]]និង[[ក្រុងប្រ៊ុយណេ|តំបន់ក្រុង]] | native_name = {{Script/Arabic|بندر سري بڬاوان}} ([[អក្សរចាវី|ចាវី]]) | native_name_lang = ms | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | caption_align = center | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Bandar Seri Begawan Mosque at dusk.jpg | caption1 = [[Omar Ali Saifuddien Mosque]] | image2 = Gadong, Bandar Seri Begawan (24032022).jpg | caption2 = [[Gadong, Brunei|Gadong commercial area]] | image3 = Jame'Asr Hassanil Bolkiah Mosque Brunei. (49710821097).jpg | caption3 = [[Jame' Asr Hassanil Bolkiah Mosque]] | image4 = Kampung Ayer (02042010-4).jpg | caption4 = [[Kampong Ayer]] | image5 = BN-bsb-strasse-mall.jpg | caption5 = The Mall Gadong }} | image_flag = | image_shield = <!-- Can be used for a place with a coat of arms. --> | image_map = {{hidden begin|title=OpenStreetMap|ta1=center}}{{Infobox mapframe|wikidata=yes|coord={{Coord|4.890278|N|114.942222|E}}|frame-width=250|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=11}}{{hidden end}} | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Brunei#Asia | pushpin_relief = 0 | coordinates = {{coord|4|53|25|N|114|56|32|E|region:BN|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ប្រទេស]] | subdivision_name = [[ប្រ៊ុយណេ]] | subdivision_type1 = [[ស្រុកនៃប្រទេសប្រ៊ុយណេ|ស្រុក]] | subdivision_name1 = [[ស្រុកប្រ៊ុយណេ-មួរ៉ា|ប្រ៊ុយណេ-មួរ៉ា]] | established_title = [[ចក្រភពប្រ៊ុយណេ]] | established_date = សតវត្សទី៧-១៨ | established_title1 = តាំងទីលំនៅដោយ[[ចក្រភពអង់គ្លេស និងអៀរឡង់|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | established_date1 = សតវត្សរ៍ទី១៩ | established_title2 = ការអភិវឌ្ឍន៍ដីដោយជនជាតិអង់គ្លេស | established_date2 = ១៩០៦ | established_title3 = ការតាំងទីលំនៅថ្មីនៃមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល[[ស៊ុលតង់នៃប្រទេសប្រ៊ុយណេ]] | established_date3 = ១៩០៩ | governing_body = Bandar Seri Begawan Municipal Department | area_total_km2 = 100.36 | population_density_km2 = auto | population_est = 100700{{needs update|date=October 2023}} | pop_est_as_of = ២០០៧ | pop_est_footnotes = <ref name="pop_est"/> | population_note = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +៦៧៣ ២ | website = {{URL|https://www.bandaran-bsb.gov.bn/Theme/Home.aspx}} | footnotes = | timezone1 = [[Brunei Darussalam Time|BNT]] | utc_offset = +៨ | image_seal = Logo of the Bandar Seri Begawan municipal department.png | seal_alt = }} '''បង់ដា⁠សេរីបេកាវ៉ាន់''' (អក្សរកាត់: '''BSB''' , [[ចាវី]]: بندر سري بڬاوان‎) ជា[[រាជធានី]]និងជាទីក្រុងធំជាងគេរបស់[[ប្រ៊ុយណេ]]។ វាជា [[ក្រុងប្រ៊ុយណេ|តំបន់ក្រុង]]ជាផ្លូវការ ( {{Lang|ms|kawasan bandaran}} ) ដែលមានផ្ទៃដី {{Convert|100.36|km2|sqmi}} និងចំនួនប្រជាជនប៉ាន់ស្មាននៃ១០០,៧០០នាក់ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០០៧។ <ref name="pop_est">{{Cite web |title=Jabatan Bandaran Bandar Seri Begawan, Kementerian Hal Ehwal Dalam Negeri – Maklumat Bandaran |url=http://www.municipal-bsb.gov.bn/SitePages/Maklumat%20Bandaran.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002115536/http://www.municipal-bsb.gov.bn/SitePages/Maklumat%20Bandaran.aspx |archive-date=2 October 2017 |access-date=2 October 2017 |website=www.municipal-bsb.gov.bn |language=ms-BN |archivedate=2 តុលា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171002115536/http://www.municipal-bsb.gov.bn/SitePages/Maklumat%20Bandaran.aspx }}</ref> វាគឺជាផ្នែកមួយនៃ [[ស្រុកប្រ៊ុយណេ-មូរ៉ា|ស្រុកប្រ៊ុយណេ-មួរ៉ា]] ដែលជាស្រុកតូចបំផុតដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតដែលជាកន្លែងរស់នៅជាង ៧០ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេស។ <ref name="OBG">{{Cite web |date=2 May 2013 |title=Built environment: Public works are providing a stream of contracts, while reforms and economic diversification pave the way for further growth &#124; Brunei Darussalam 2013 &#124; Oxford Business Group |url=https://oxfordbusinessgroup.com/overview/built-environment-public-works-are-providing-stream-contracts-while-reforms-and-economic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714084304/https://oxfordbusinessgroup.com/overview/built-environment-public-works-are-providing-stream-contracts-while-reforms-and-economic |archive-date=14 July 2022 |access-date=14 July 2022 |website=oxfordbusinessgroup.com}}</ref> វាជាមជ្ឈមណ្ឌលទីក្រុងដ៏ធំបំផុតរបស់ប្រទេស និងជាទីក្រុងតែមួយគត់របស់ប្រទេស។ រដ្ឋធានីគឺជាកន្លែងសម្រាប់អាសនៈរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសប្រ៊ុយណេ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម និងវប្បធម៌ផងដែរ។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ពីមុនថាជា '''ទីក្រុងប្រ៊ុយណេ''' រហូតដល់វាត្រូវបានប្តូរឈ្មោះនៅឆ្នាំ១៩៧០ ដើម្បីជាកិត្តិយសដល់[[ស៊ុលតង់ Omar Ali Saifuddien III|ស្តេចស៊ុលតង់ អូម៉ារ អាលី សៃហ្វូដឌៀនទី៣]] ដែលជា[[ស៊ុលតង់នៃប្រទេសប្រ៊ុយណេ|ស្តេចស៊ុលតង់ទី២៨នៃប្រទេសប្រ៊ុយណេ]] និងជាបិតារបស់ [[ហាសាណាល់ ប៊ូលគាហ៍|ស្តេចស៊ុលតង់ហាសាណាល់ ប៊ូលគាហ៍]] បច្ចុប្បន្ន។ ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃបង់ដា⁠សេរីបេកាវ៉ាន់ អាចត្រូវបានគេចងក្រងទៅនឹងការបង្កើតការតាំងទីលំនៅរបស់[[ជនជាតិប្រ៊ុយណេ ម៉ាឡេ|ជនជាតិម៉ាឡេ]] នៅលើទឹកនៃ[[ទន្លេប្រ៊ុយណេ]] ដែលបានក្លាយជាអ្នកកាន់តំណែងមុននៃ[[កំពង់អៀ|កំពង់អាយឺ]] នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ វាបានក្លាយជារាជធានីនៃ[[ចក្រភពប្រ៊ុយណេ (១៣៦៨-១៨៨៨)|ស៊ុលតង់នៃប្រទេសប្រ៊ុយណេ]] ចាប់ពីសតវត្សទី១៦តទៅ ក៏ដូចជានៅសតវត្សទី១៩ នៅពេលដែលវាបានក្លាយជាអាណាព្យាបាលរបស់អង់គ្លេស។ ការបង្កើតលំនៅដ្ឋានរបស់អង់គ្លេសនៅសតវត្សទី២០ បានឃើញការបង្កើតរដ្ឋបាលសម័យទំនើបនៅលើដីក៏ដូចជាការតាំងទីលំនៅថ្មីបន្តិចម្តង ៗ នៃអ្នករស់នៅតាមដងទន្លេទៅដី។ ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ]] រដ្ឋធានីត្រូវបាន[[ការកាន់កាប់របស់ជប៉ុននៅ Borneo របស់អង់គ្លេស|កាន់កាប់ដោយកងកម្លាំងជប៉ុន]] ពីឆ្នាំ១៩៤១ ហើយបានទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅឆ្នាំ១៩៤៥ តាមការរំដោះដោយកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្ត។ ឯករាជ្យភាពរបស់ប្រ៊ុយណេពីអង់គ្លេសត្រូវបានប្រកាសនៅថ្ងៃទី០១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៨៤ នៅលើទីលានមួយនៅ[[Pusat Bandar ប្រទេសប្រ៊ុយណេ|កណ្តាលទីក្រុង]] ។ បង់ដា⁠សេរីបេកាវ៉ាន់ គឺជាទីកន្លែងរបស់ [[Istana Nurul Iman|អ៊ីស្តាណា នូរុល អ៊ីម៉ាន់]] (Istana Nurul Iman) ដែលជាវិមានលំនៅដ្ឋានដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកដោយ [[កំណត់ត្រាពិភពលោកហ្គីណេស]], <ref name="GWR">{{Cite web |title=Largest residential palace &#124; Guinness World Records |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-residential-palace |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318155429/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-residential-palace |archive-date=18 March 2022 |access-date=14 July 2022 |website=[[Guinness World Records]]}}</ref> និង [[វិហារអ៊ីស្លាម Omar Ali Saifuddien|វិហារអូម៉ា អាលី សៃហ្វូដឌៀន]] ដែលជាទីសំគាល់សំខាន់របស់ប្រទេសប្រ៊ុយណេ។ វាក៏ជាផ្ទះរបស់ [[កំពង់អៀ|កំពង់អាយឺ]] ដែលជា 'ភូមិទឹក' ដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក និងមានឈ្មោះហៅក្រៅថា [[ទីក្រុង Venice នៃបូព៌ា|វេនីសនាបូព៌ា]] ។ <ref name="CNN 24.1.2018">{{Cite web |last=Wong |first=Maggie Hiufu |last2=Tham |first2=Dan |date=24 January 2018 |title=Brunei's Kampong Ayer: Largest settlement on stilts &#124; CNN Travel |url=https://edition.cnn.com/travel/article/kampong-ayer-brunei-water-village/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708131538/https://edition.cnn.com/travel/article/kampong-ayer-brunei-water-village/index.html |archive-date=8 July 2022 |access-date=14 July 2022 |website=[[CNN]]}}</ref> វាធ្លាប់ជាទីក្រុងម្ចាស់ផ្ទះនៃ [[ស៊ីហ្គេមលើកទី២០|ព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍លើកទី២០]] ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩ និងកិច្ចប្រជុំកំពូល [[កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក|APEC]] លើកទី៨ ក្នុងឆ្នាំ២០០០។ == ឯកសារយោង == 4wawsd1ylnear0eoaff960356u89qwh 0 46891 334740 334333 2026-04-27T01:03:50Z ~2026-25571-31 50753 ​ 334740 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = នរោត្តម ចេណ្ណា | title = NCJ Empire Studio - Record Label | titletext = | image = Princess Jenna on You Da One.png | birth_date = {{Birth date and age|2012|3|11|df=y}} | birth_place = [[ប៉ារីស]], [[ប្រទេសបារាំង]] | house = [[រាជវង្សនរោត្តម|នរោត្តម]] | father = | mother = នរោត្តម បុប្ផារី | occupation = តារាសម្តែង, អ្នកចម្រៀង, អ្នករាំ, គំរូ | religion = [[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] {{Listen|pos=center|embed=yes|filename= Norodom Jenna on You Da One Live Concert 2022.ogg |title=សំឡេង |type=speech |description=You Da One (ការប្រគំ)<br/> 2022}} }} '''នរោត្ដម ចេណ្ណា''' (ប្រសូតនៅថ្ងៃទី ១១ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០១២) គឺជាសមាជិកនៃ[[ផ្ទះនរោត្តម|ព្រះរាជវង្សានុវង្សកម្ពុជា]] ។ នាង​ជា​ចៅ​របស់​ព្រះបាទសម្ដេច [[នរោត្តម សីហមុនី|​នរោត្តម សីហមុនី]] ជា​បុត្រី​ទី​ពីរ​របស់​ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី​[[នរោត្តម បុប្ផា​រី]] និង​ជា​ចៅទួត​ស្រី​របស់​អតីត​ព្រះមហាក្សត្រិយ៍កម្ពុជា [[នរោត្ដម សីហនុ|នរោត្តម សីហនុ]] ។ បិតារបស់ព្រះនាងជាជនជាតិបារាំង។ ក្រុមគ្រួសារបានផ្លាស់មករស់នៅកម្ពុជាវិញនៅពេលដែល ចេណ្ណា មានវ័យបីឆ្នាំ។ នាងត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា '''ព្រះនាង ជេនណា''' ។ នៅដើមខែមេសា ឆ្នាំ ២០២៦ ព្រះមហាក្សត្រិយ៍កម្ពុជាព្រះបាទសម្ដេច [[នរោត្តម សីហមុនី]] ត្រាស់បង្គាប់ដំឡើងព្រះឋានៈនាងជា '''ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ នរោត្តម ចេណ្ណា''' ។ == សមិទ្ធិផល == * Royal Brand Ambassador of Cellcard Telecommunications Company (Cambodia). * Royal Brand Ambassador of Marie Regal (ឥណ្ឌូនេស៊ី)។ * Royal Brand Ambassador of R&F Properties (សហរដ្ឋអាមេរិក)។ * Royal Brand Ambassador of Cambodia Dance Sport Federation (Cambodia) * តួសម្តែងក្នុងរឿងភាគទូរទស្សន៍ CTN ។ * Space Creative Marketing - ការគ្រប់គ្រងទេពកោសល្យ (កម្ពុជា) == ការងារសម្ដែង == === រឿងទូរទស្សន៍ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! rowspan="2" scope="col" |ឆ្នាំ ! scope="col" | ចំណងជើង ! rowspan="2" scope="col" | បណ្តាញ ! rowspan="2" scope="col" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! ភាសាខ្មែរ |- ! scope="row" | ឆ្នាំ ២០២០ | ''ទេពធីតាព្កុលមាស'' | rowspan="2" | [[បណ្ដាញទូរទស្សន៍កម្ពុជា|ស៊ីធីអិន]] | style="text-align:center" | |- ! scope="row" | ២០២១ | ''នគរមាស'' | style="text-align:center" | |} === ភាពយន្ត === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! rowspan="2" scope="col" |ឆ្នាំ ! scope="col" | ចំណងជើង ! rowspan="2" scope="col" | បណ្តាញ ! rowspan="2" scope="col" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! ភាសាខ្មែរ |- ! scope="row" | ឆ្នាំ ២០២៤ | ''បណ្តាសានាងរាត្រី'' | rowspan="2" | LD Entertainment Co.,Ltd | style="text-align:center" | |- |} == ឯកសារយោង == 1. <ref>[https://www.popular.com.kh/entertainment/408951.html/ ១១ ចំណុចដ៏អស្ចារ្យ របស់ព្រះនាងតូច នរោត្តម ជេនណា អ្នកនឹងលាន់មាត់ថា WOW ក្រោយអានចប់!] {{Webarchive|url=​ |date=​ |title=​|nolink=​|format=​}} ផុសដោយ www.popular.com.kh (មិថុនា ២៥, ២០២២)<hiero> ​ </hiero><syntaxhighlight lang="apt_sources" line="1" start="31071997"> ​​ </syntaxhighlight></ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចំរៀង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សនរោត្តម]] 0bw7k7x3ue6dd706hw1bkwobt5j6xfo 334741 334740 2026-04-27T03:13:59Z TheRandomGoober 27248 មិន​ធ្វើ​វិញ​នូវ​កំណែ​ប្រែ [[Special:Diff/334740|334740]] ដោយ​ [[Special:Contributions/~2026-25571-31|~2026-25571-31]] ([[User talk:~2026-25571-31|ការពិភាក្សា​]]) 334741 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = នរោត្តម ចេណ្ណា | title = NCJ Empire Studio - Record Label | titletext = | image = Princess Jenna on You Da One.png | birth_date = {{Birth date and age|2012|3|11|df=y}} | birth_place = [[ប៉ារីស]], [[ប្រទេសបារាំង]] | house = [[រាជវង្សនរោត្តម|នរោត្តម]] | father = | mother = នរោត្តម បុប្ផារី | occupation = តារាសម្តែង, អ្នកចម្រៀង, អ្នករាំ, គំរូ | religion = [[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] {{Listen|pos=center|embed=yes|filename= Norodom Jenna on You Da One Live Concert 2022.ogg |title=សំឡេង |type=speech |description=You Da One (ការប្រគំ)<br/> 2022}} }} '''នរោត្ដម ចេណ្ណា''' (ប្រសូតនៅថ្ងៃទី ១១ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០១២) គឺជាសមាជិកនៃ[[ផ្ទះនរោត្តម|ព្រះរាជវង្សានុវង្សកម្ពុជា]] ។ នាង​ជា​ចៅ​របស់​ព្រះបាទសម្ដេច [[នរោត្តម សីហមុនី|​នរោត្តម សីហមុនី]] ជា​បុត្រី​ទី​ពីរ​របស់​ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី​[[នរោត្តម បុប្ផា​រី]] និង​ជា​ចៅទួត​ស្រី​របស់​អតីត​ព្រះមហាក្សត្រិយ៍កម្ពុជា [[នរោត្ដម សីហនុ|នរោត្តម សីហនុ]] ។ បិតារបស់ព្រះនាងជាជនជាតិបារាំង។ ក្រុមគ្រួសារបានផ្លាស់មករស់នៅកម្ពុជាវិញនៅពេលដែល ចេណ្ណា មានវ័យបីឆ្នាំ។ នាងត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា '''ព្រះនាង ជេនណា''' ។ នៅដើមខែមេសា ឆ្នាំ ២០២៦ ព្រះមហាក្សត្រិយ៍កម្ពុជាព្រះបាទសម្ដេច [[នរោត្តម សីហមុនី]] ត្រាស់បង្គាប់ដំឡើងព្រះឋានៈនាងជា '''ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ នរោត្តម ចេណ្ណា''' ។ == ជីវប្រវត្តិ == នរោត្ដម ចេណ្ណា ប្រសូតនៅថ្ងៃទី ១១ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០១២ នា [[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]] [[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]] ។ នាង​ជា​បុត្រី​ទី​ពីរ​ក្នុង​គ្រួសារ មាតា​របស់​ព្រះអង្គ​គឺ​ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ​នរោត្តម បុប្ផារី ហើយ​ព្រះបិតា​របស់​ព្រះអង្គ​ជា​ជនជាតិ​បារាំង។ ព្រះ​នាង​ជា​ចៅ​ស្រី​របស់ ​សម្ដេច​ក្រុម​ព្រះនរោត្តម ចក្រពង្ស និង​ជា​ចៅ​ស្រី​ដ៏​ឧត្តុង្គឧត្តម​របស់ [[នរោត្ដម សីហនុ|​ព្រះ​បាទ​នរោត្តម សីហនុ]] ។ ឈ្មោះជាផ្លូវការរបស់នាងគឺ {{Lang-km|អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រិយ៍ នរោត្ដម ជេនណា}} នៅ​ឆ្នាំ ២០១៥ នៅ​ពេល ចេណ្ណាមាន​អាយុ​បី​ឆ្នាំ នាង​និង​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​នាង​បាន​ត្រឡប់​មក​រស់​នៅ​ក្នុង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|​ប្រទេស​កម្ពុជា]] ​។ នាង​បាន​សិក្សា​ប្រាំ​ភាសា​ក្នុង​នោះ​មាន [[ភាសាខ្មែរ|​ភាសា​ខ្មែរ]] ​ជាភាសាដើម​កំណើត​របស់​នាង ព្រម​ទាំង [[ភាសាអង់គ្លេស|​អង់គ្លេស]] [[ភាសាបារាំង|បារាំង]] [[ភាសាចិន|ចិន]] និង [[ភាសាថៃ|​ថៃ]] ។ ព្រះនាង ជេនណា នរោត្តម បច្ចុប្បន្នត្រូវបានតំណាងដោយ Space Creative Marketing ជាក្រុមហ៊ុនគ្រប់គ្រងទេពកោសល្យរបស់នាង។ == សមិទ្ធិផល == * Royal Brand Ambassador of Cellcard Telecommunications Company (Cambodia). * Royal Brand Ambassador of Marie Regal (ឥណ្ឌូនេស៊ី)។ * Royal Brand Ambassador of R&F Properties (សហរដ្ឋអាមេរិក)។ * Royal Brand Ambassador of Cambodia Dance Sport Federation (Cambodia) * តួសម្តែងក្នុងរឿងភាគទូរទស្សន៍ CTN ។ * Space Creative Marketing - ការគ្រប់គ្រងទេពកោសល្យ (កម្ពុជា) == ការងារសម្ដែង == === រឿងទូរទស្សន៍ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! rowspan="2" scope="col" |ឆ្នាំ ! scope="col" | ចំណងជើង ! rowspan="2" scope="col" | បណ្តាញ ! rowspan="2" scope="col" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! ភាសាខ្មែរ |- ! scope="row" | ឆ្នាំ ២០២០ | ''ទេពធីតាព្កុលមាស'' | rowspan="2" | [[បណ្ដាញទូរទស្សន៍កម្ពុជា|ស៊ីធីអិន]] | style="text-align:center" | |- ! scope="row" | ២០២១ | ''នគរមាស'' | style="text-align:center" | |} === ភាពយន្ត === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! rowspan="2" scope="col" |ឆ្នាំ ! scope="col" | ចំណងជើង ! rowspan="2" scope="col" | បណ្តាញ ! rowspan="2" scope="col" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! ភាសាខ្មែរ |- ! scope="row" | ឆ្នាំ ២០២៤ | ''បណ្តាសានាងរាត្រី'' | rowspan="2" | LD Entertainment Co.,Ltd | style="text-align:center" | |- |} == ឯកសារយោង == 1. <ref>[https://www.popular.com.kh/entertainment/408951.html/ ១១ ចំណុចដ៏អស្ចារ្យ របស់ព្រះនាងតូច នរោត្តម ជេនណា អ្នកនឹងលាន់មាត់ថា WOW ក្រោយអានចប់!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205071816/https://www.popular.com.kh/entertainment/408951.html/ |date=2022-12-05 }} ផុសដោយ www.popular.com.kh (មិថុនា ២៥, ២០២២)</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចំរៀង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សនរោត្តម]] 9up66anwh3rtggeiggj81ijxhg4hav2 0 48960 334728 332404 2026-04-26T14:35:33Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[លិចតិនស្តាញ]] ទៅ [[លីចថេនស្តាញ]] 332404 wikitext text/x-wiki {{short description|ប្រទេសមួយនៅតំបន់ភ្នំអាល់}} {{other uses|Lichtenstein (disambiguation)}} {{pp-move|small=yes}} {{coord|47.15|N|9.55|E|region:LI_type:country|display=title}} {{Use dmy dates|date=March 2021}} {{Infobox country | conventional_long_name = ក្សត្របុរីលិចតិនស្តាញ | common_name = លិចតិនស្តាញ | native_name = {{native name|de|Fürstentum Liechtenstein}} | image_flag = Flag of Liechtenstein.svg | image_coat = Staatswappen-Liechtensteins.svg | national_motto = "Für Gott, Fürst und Vaterland"<br />"For God, Prince and Fatherland" | national_anthem = {{center|1=''[[Oben am jungen Rhein]]''<br />(English: "High on the Young Rhine")<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Oben am jungen Rhein, by the U.S. Navy Band.ogg]]}}</div>}} | image_map = Europe-Liechtenstein.svg | map_caption = {{map caption |location_color=green |region=Europe |region_color=agate grey |legend=Location Liechtenstein Europe.png}} | image_map2 = Liechtenstein - Location Map (2013) - LIE - UNOCHA.svg | capital = [[វ៉ាឌូស]] | largest_settlement = [[Schaan]]<br />{{coord|47|10|00|N|9|30|35|E|display=inline}} | largest_settlement_type = ទីប្រជុំជន | official_languages = [[ភាសាអាល្លឺម៉ង់]] | ethnic_groups_year = 2017 | ethnic_groups_ref = <ref>[https://www.llv.li/files/as/bevolkerungsstatistik-30-juni-2017.pdf Bevölkerungsstatistik 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190609152444/https://www.llv.li/files/as/bevolkerungsstatistik-30-juni-2017.pdf |date=9 មិថុនា 2019 }} Llv.li, p. 7</ref> | ethnic_groups = {{Plainlist| * 66.2% [[Liechtensteiners]] * 9.5% [[Swiss people|Swiss]] * 5.8% [[Austrians]] * 4.2% [[Germans]] * 3.1% [[Italians]] * 1.9% [[Portuguese people|Portuguese]] * 1.6% [[Turkish people|Turks]] * 1.1% [[Kosovar Albanians]] * 1.0% [[Spaniards]] * 5.6% [[Demographics of Liechtenstein#Ethnic groups|Others]] }} | religion_year = 2015 | religion_ref = <ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=7 February 2020 |title=Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/liechtenstein/ |access-date=24 February 2020 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archivedate=10 មីនា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210310115106/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/liechtenstein/ |url-status=dead }}</ref> | religion = {{Plainlist| * 83.2% [[Christianity]] * —73.4% [[Catholic Church in Liechtenstein|Catholicism]] ([[State religion|official]]) * —9.8% Other [[List of Christian denominations|Christian]] * 7.0% [[Irreligion|No religion]] * 5.9% [[Islam in Liechtenstein|Islam]] * 3.9% [[Religion in Liechtenstein|Others]] }} | demonym = [[Liechtensteiners|Liechtensteiner]] | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[parliamentary]] [[semi-constitutional monarchy]]<br> under a [[semi-direct democracy]] | leader_title1 = [[Monarchy of Liechtenstein|Monarch]] | leader_name1 = [[Hans-Adam II, Prince of Liechtenstein|Hans-Adam II]] | leader_title2 = [[Regent]] | leader_name2 = [[Alois, Hereditary Prince of Liechtenstein|Alois]] | leader_title3 = [[List of heads of government of Liechtenstein|Prime Minister]] | leader_name3 = [[Daniel Risch]] | legislature = [[Landtag of Liechtenstein|Landtag]] | sovereignty_type = Independence as [[principality]] | established_event1 = {{nowrap|Union between<br />[[County of Vaduz|Vaduz]] and<br />[[Lordship of Schellenberg|Schellenberg]]}} | established_date1 = 23 January 1719 | established_event2 = {{nowrap|[[Peace of Pressburg (1805)|Treaty of Pressburg]]}} | established_date2 = 12 July 1806 | established_event3 = {{nowrap|Separation from<br />[[German Confederation]]}} | established_date3 = 23 August 1866 | area_km2 = 160 | area_rank = 190th <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 61 | percent_water = 2.7<ref>[http://www.llv.li/pdf-llv-as-jb_2011_1.1_geografie__raumnutzung_2011 Raum, Umwelt und Energie] {{webarchive |url= https://web.archive.org/web/20111012083302/http://www.llv.li/pdf-llv-as-jb_2011_1.1_geografie__raumnutzung_2011 |date=12 October 2011 }} Landesverwaltung Liechtenstein. Retrieved 2 October 2011.</ref> | population_estimate = 38,387<ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/countries/LIE/liechtenstein/population|title= Liechtenstein Population|work=Macrotrends|access-date=1 June 2022}}</ref> | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = 189th <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | population_density_km2 = 237 | population_density_sq_mi = 587<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 57th | GDP_PPP = $5.3&nbsp;billion<ref>{{Cite web |title=Liechtenstein in Figures: 2016 |url=http://www.llv.li/files/as/fl-in-zahlen-englisch-2016.pdf |access-date=3 August 2017 |website=Llv.li |archivedate=27 កញ្ញា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160927214111/http://www.llv.li/files/as/fl-in-zahlen-englisch-2016.pdf |url-status=dead }}</ref> | GDP_PPP_year = 2013 | GDP_PPP_rank = 149th | GDP_PPP_per_capita = $98,432<ref name="Liechpop">{{Cite web |title=Amt für Statistik, Landesverwaltung Liechtenstein |url=https://www.llv.li/#/12150/-bevolkerung-und-wohnen |access-date=30 June 2020 |website=Llv.li}}</ref><ref name="Liechfigures" /><ref name="wdi" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 3rd | GDP_nominal = $6.872&nbsp;billion<ref name="unstats.un.org">[https://unstats.un.org/unsd/snaama/Basic Basic Data Selection], (Select all countries, "GDP, Per Capita GDP - US Dollars", and 2020 to generate table), [[United Nations Statistics Division]]. Access date: 29 January 2022.</ref><ref name="Liechfigures">[http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-wichtige_zahlen_engl.htm Key Figures for Liechtenstein] {{webarchive |url= https://web.archive.org/web/20090917040625/http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-wichtige_zahlen_engl.htm |date=17 September 2009 }} Landesverwaltung Liechtenstein. Retrieved 1 July 2012.</ref><ref name="wdi">[http://data.worldbank.org/data-catalog World Development Indicators], [[World Bank]]. Retrieved 1 July 2012. Note: "PPP conversion factor, GDP (LCU per international $)" and "Official exchange rate (LCU per US$, period average)" for Switzerland were used.</ref> | GDP_nominal_year = 2020 | GDP_nominal_rank = 147th | GDP_nominal_per_capita = $180,000<ref name="unstats.un.org"/><ref name="Liechpop" /><ref name="Liechfigures" /><ref name="wdi" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 1st | Gini = <!--number only--> | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI = 0.935 <!--number only--> | HDI_year = 2021 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref =<ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}</ref> | HDI_rank = 16th | currency = [[ហ្វ្រង់ស្វីស]] | currency_code = CHF | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +01:00 | utc_offset_DST = +02:00 | time_zone_DST = [[Central European Time|CEST]] | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[Telephone numbers in Liechtenstein|+423]] | cctld = [[.li]] | footnote_a = }} '''លិចតិនស្តាញ''' ឈ្មោះផ្លូវការ '''ក្សត្របុរីលិចតិនស្តាញ''' ([[ភាសាអាល្លឺម៉ង់]]៖{{language|de|Fürstentum Liechtenstein}}) ជាប្រទេស[[អឺរ៉ុបកណ្ដាល]]មួយ នៅតំបន់ភ្នំ[[អាល់]]។ ប្រទេសនេះគ្មានឆ្នេរសមុទ្រទេ ដោយមានព្រំដែនខាងលិច និងត្បូងជាប់ប្រទេស[[ស្វីស]] និងកើតនិងជើងជាប់ប្រទេស[[អូទ្រីស]]។ ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដី ១៦០ គីឡូម៉ែត្រការេ និងមានប្រជាជនប្រមាណជា ៣៨០០០ នាក់។ រាជធានីនៃប្រទេសនេះមានឈ្មោះថា [[វ៉ាឌូស]]។ ប្រទេសនេះជារបបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ​​​​​​​​​​​ ដោយមានប្រមុខរដ្ឋជាព្រះអង្គម្ចាស់​​​ (ភាសាអាល្លឺម៉ង់៖​ Fürst)។ == ឯកសារយោង == rxyxmggktdqmpwh9908dmjaoq33c5ie 334737 334728 2026-04-26T15:04:17Z TheRandomGoober 27248 TheRandomGoober បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[លីចថេនស្តាញ]] ទៅ [[លិចតិនស្តាញ]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត: Revert (Please check Khmer Lexicon for Geographical terms before making any move) 332404 wikitext text/x-wiki {{short description|ប្រទេសមួយនៅតំបន់ភ្នំអាល់}} {{other uses|Lichtenstein (disambiguation)}} {{pp-move|small=yes}} {{coord|47.15|N|9.55|E|region:LI_type:country|display=title}} {{Use dmy dates|date=March 2021}} {{Infobox country | conventional_long_name = ក្សត្របុរីលិចតិនស្តាញ | common_name = លិចតិនស្តាញ | native_name = {{native name|de|Fürstentum Liechtenstein}} | image_flag = Flag of Liechtenstein.svg | image_coat = Staatswappen-Liechtensteins.svg | national_motto = "Für Gott, Fürst und Vaterland"<br />"For God, Prince and Fatherland" | national_anthem = {{center|1=''[[Oben am jungen Rhein]]''<br />(English: "High on the Young Rhine")<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Oben am jungen Rhein, by the U.S. Navy Band.ogg]]}}</div>}} | image_map = Europe-Liechtenstein.svg | map_caption = {{map caption |location_color=green |region=Europe |region_color=agate grey |legend=Location Liechtenstein Europe.png}} | image_map2 = Liechtenstein - Location Map (2013) - LIE - UNOCHA.svg | capital = [[វ៉ាឌូស]] | largest_settlement = [[Schaan]]<br />{{coord|47|10|00|N|9|30|35|E|display=inline}} | largest_settlement_type = ទីប្រជុំជន | official_languages = [[ភាសាអាល្លឺម៉ង់]] | ethnic_groups_year = 2017 | ethnic_groups_ref = <ref>[https://www.llv.li/files/as/bevolkerungsstatistik-30-juni-2017.pdf Bevölkerungsstatistik 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190609152444/https://www.llv.li/files/as/bevolkerungsstatistik-30-juni-2017.pdf |date=9 មិថុនា 2019 }} Llv.li, p. 7</ref> | ethnic_groups = {{Plainlist| * 66.2% [[Liechtensteiners]] * 9.5% [[Swiss people|Swiss]] * 5.8% [[Austrians]] * 4.2% [[Germans]] * 3.1% [[Italians]] * 1.9% [[Portuguese people|Portuguese]] * 1.6% [[Turkish people|Turks]] * 1.1% [[Kosovar Albanians]] * 1.0% [[Spaniards]] * 5.6% [[Demographics of Liechtenstein#Ethnic groups|Others]] }} | religion_year = 2015 | religion_ref = <ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=7 February 2020 |title=Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/liechtenstein/ |access-date=24 February 2020 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archivedate=10 មីនា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210310115106/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/liechtenstein/ |url-status=dead }}</ref> | religion = {{Plainlist| * 83.2% [[Christianity]] * —73.4% [[Catholic Church in Liechtenstein|Catholicism]] ([[State religion|official]]) * —9.8% Other [[List of Christian denominations|Christian]] * 7.0% [[Irreligion|No religion]] * 5.9% [[Islam in Liechtenstein|Islam]] * 3.9% [[Religion in Liechtenstein|Others]] }} | demonym = [[Liechtensteiners|Liechtensteiner]] | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[parliamentary]] [[semi-constitutional monarchy]]<br> under a [[semi-direct democracy]] | leader_title1 = [[Monarchy of Liechtenstein|Monarch]] | leader_name1 = [[Hans-Adam II, Prince of Liechtenstein|Hans-Adam II]] | leader_title2 = [[Regent]] | leader_name2 = [[Alois, Hereditary Prince of Liechtenstein|Alois]] | leader_title3 = [[List of heads of government of Liechtenstein|Prime Minister]] | leader_name3 = [[Daniel Risch]] | legislature = [[Landtag of Liechtenstein|Landtag]] | sovereignty_type = Independence as [[principality]] | established_event1 = {{nowrap|Union between<br />[[County of Vaduz|Vaduz]] and<br />[[Lordship of Schellenberg|Schellenberg]]}} | established_date1 = 23 January 1719 | established_event2 = {{nowrap|[[Peace of Pressburg (1805)|Treaty of Pressburg]]}} | established_date2 = 12 July 1806 | established_event3 = {{nowrap|Separation from<br />[[German Confederation]]}} | established_date3 = 23 August 1866 | area_km2 = 160 | area_rank = 190th <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 61 | percent_water = 2.7<ref>[http://www.llv.li/pdf-llv-as-jb_2011_1.1_geografie__raumnutzung_2011 Raum, Umwelt und Energie] {{webarchive |url= https://web.archive.org/web/20111012083302/http://www.llv.li/pdf-llv-as-jb_2011_1.1_geografie__raumnutzung_2011 |date=12 October 2011 }} Landesverwaltung Liechtenstein. Retrieved 2 October 2011.</ref> | population_estimate = 38,387<ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/countries/LIE/liechtenstein/population|title= Liechtenstein Population|work=Macrotrends|access-date=1 June 2022}}</ref> | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = 189th <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | population_density_km2 = 237 | population_density_sq_mi = 587<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 57th | GDP_PPP = $5.3&nbsp;billion<ref>{{Cite web |title=Liechtenstein in Figures: 2016 |url=http://www.llv.li/files/as/fl-in-zahlen-englisch-2016.pdf |access-date=3 August 2017 |website=Llv.li |archivedate=27 កញ្ញា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160927214111/http://www.llv.li/files/as/fl-in-zahlen-englisch-2016.pdf |url-status=dead }}</ref> | GDP_PPP_year = 2013 | GDP_PPP_rank = 149th | GDP_PPP_per_capita = $98,432<ref name="Liechpop">{{Cite web |title=Amt für Statistik, Landesverwaltung Liechtenstein |url=https://www.llv.li/#/12150/-bevolkerung-und-wohnen |access-date=30 June 2020 |website=Llv.li}}</ref><ref name="Liechfigures" /><ref name="wdi" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 3rd | GDP_nominal = $6.872&nbsp;billion<ref name="unstats.un.org">[https://unstats.un.org/unsd/snaama/Basic Basic Data Selection], (Select all countries, "GDP, Per Capita GDP - US Dollars", and 2020 to generate table), [[United Nations Statistics Division]]. Access date: 29 January 2022.</ref><ref name="Liechfigures">[http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-wichtige_zahlen_engl.htm Key Figures for Liechtenstein] {{webarchive |url= https://web.archive.org/web/20090917040625/http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-wichtige_zahlen_engl.htm |date=17 September 2009 }} Landesverwaltung Liechtenstein. Retrieved 1 July 2012.</ref><ref name="wdi">[http://data.worldbank.org/data-catalog World Development Indicators], [[World Bank]]. Retrieved 1 July 2012. Note: "PPP conversion factor, GDP (LCU per international $)" and "Official exchange rate (LCU per US$, period average)" for Switzerland were used.</ref> | GDP_nominal_year = 2020 | GDP_nominal_rank = 147th | GDP_nominal_per_capita = $180,000<ref name="unstats.un.org"/><ref name="Liechpop" /><ref name="Liechfigures" /><ref name="wdi" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 1st | Gini = <!--number only--> | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI = 0.935 <!--number only--> | HDI_year = 2021 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref =<ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}</ref> | HDI_rank = 16th | currency = [[ហ្វ្រង់ស្វីស]] | currency_code = CHF | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +01:00 | utc_offset_DST = +02:00 | time_zone_DST = [[Central European Time|CEST]] | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[Telephone numbers in Liechtenstein|+423]] | cctld = [[.li]] | footnote_a = }} '''លិចតិនស្តាញ''' ឈ្មោះផ្លូវការ '''ក្សត្របុរីលិចតិនស្តាញ''' ([[ភាសាអាល្លឺម៉ង់]]៖{{language|de|Fürstentum Liechtenstein}}) ជាប្រទេស[[អឺរ៉ុបកណ្ដាល]]មួយ នៅតំបន់ភ្នំ[[អាល់]]។ ប្រទេសនេះគ្មានឆ្នេរសមុទ្រទេ ដោយមានព្រំដែនខាងលិច និងត្បូងជាប់ប្រទេស[[ស្វីស]] និងកើតនិងជើងជាប់ប្រទេស[[អូទ្រីស]]។ ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដី ១៦០ គីឡូម៉ែត្រការេ និងមានប្រជាជនប្រមាណជា ៣៨០០០ នាក់។ រាជធានីនៃប្រទេសនេះមានឈ្មោះថា [[វ៉ាឌូស]]។ ប្រទេសនេះជារបបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ​​​​​​​​​​​ ដោយមានប្រមុខរដ្ឋជាព្រះអង្គម្ចាស់​​​ (ភាសាអាល្លឺម៉ង់៖​ Fürst)។ == ឯកសារយោង == rxyxmggktdqmpwh9908dmjaoq33c5ie 0 49688 334744 322350 2026-04-27T04:13:46Z CommonsDelinker 142 Removing [[:c:File:New_Siem_Reap-Angkor_International_Airport_01.jpg|New_Siem_Reap-Angkor_International_Airport_01.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Abzeronow|Abzeronow]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Sie 334744 wikitext text/x-wiki {{ត្រូវការឯកសារយោងបន្ថែមទៀត|date=March 2023}}{{ប្រអប់ព័ត៌មាន អាកាសយានដ្ឋាន | name = អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ | nativename = Siem Reap–Angkor International Airport<br/>Aéroport International de Siem Reap-Angkor | image = SAI Airport Logo.png | image-width = | image2 = | image2-width = 250 | IATA = SAI | ICAO = VDSA | pushpin_map = | pushpin_map_caption = | pushpin_label = | pushpin_label_position = right | type = សាធារណៈ | owner = អាកាសយានដ្ឋានកម្ពុជា | operator = NSIA Company | city-served = [[ក្រុងសៀមរាប]] | location = [[ស្រុកសូត្រនិគម|សូត្រនិគម]], [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]], [[កម្ពុជា]] | hub = {{ubl| | {{nowrap|[[ខេមបូឌាអ៊ែរវ៉េ]]}} | {{nowrap|[[ខេមបូឌាអង្គរអ៊ែរ]]}} | {{nowrap|[[ឡានមីអ៊ែរឡាន]]}} | {{nowrap|[[ស្កាយអង្គរអ៊ែរឡាន]]}} }} | focus_city = {{nowrap|[[វៀតណាមអ៊ែរឡាន]]}} | elevation-f = | elevation-m = | coordinates = {{coord|13|22|31|N|104|13|15|E|region:KH_type:airport|display=inline,title}} | opened = {{start date and age|2023|10|16|df=yes|p=n|br=n}}<ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref name="ABC">{{cite news|last=Cheang|first=Sopheng|title=Cambodia opens new airport to serve Angkor Wat as it seeks to boost tourist arrivals|url=https://abcnews.go.com/Travel/wireStory/cambodia-opens-new-airport-serve-angkor-wat-seeks-104011346|work=[[ABC News]]|date=16 October 2023|access-date=16 October 2023|language=en}}</ref> | website = {{URL|english.sai-airport.com}} | metric-rwy = y | r1-number = 05/23 | r1-length-m = 3,605 | r1-length-f = 11,827 | r1-surface = [[Concrete]] | stat-year = | stat1-header = | stat1-data = | footnotes = }} '''អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ''' {{Efn|{{lang-km|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ}}, {{lang-fr|Aéroport International de Siem Reap-Angkor}}}} គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]] ដែលមានទីតាំងនៅ [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] [[ខេត្តសៀមរាប]] ដែលបម្រើឱ្យក្រុង[[ក្រុងសៀមរាប|សៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ។ ដោយស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨គីឡូម៉ែត្រ (១១ម៉ាយ៍) ភាគឦសាននៃស្រុកដំដែក, ៤០គីឡូម៉ែត្រ (២៥ម៉ាយ៍) ខាងកើត[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០គីឡូម៉ែត្រ (៣១ម៉ាយ៍) ខាងកើតក្រុងសៀមរាប។ អាកាសយានដ្ឋាននេះបានជំនួស[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាបអង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]] ដែលមានធ្លាប់ជាអាកាសយានដ្ឋានដ៏សំខាន់របស់ទីក្រុងសៀមរាប ក៏ដូចជាសម្រាប់បណ្តាខេត្តនានារបស់ប្រទេសកម្ពុជានៅឯភាគខាងលិចផងដែរ។ នៅ​ពេល​បើក​ដំណើរការ អាកាសយានដ្ឋាននេះក៏បានក្លាយជាព្រលានយន្តហោះធំជាងគេ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ការសាងសង់បានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៨ ហើយត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ២០២១/២២ ប៉ុន្តែដោយសារតែការរឹតបន្តឹង[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ការរាតត្បាតនៃជំងឺកូវីដ-១៩]] និងកង្វះកម្លាំងពលកម្មបានពន្យារពេលការបញ្ចប់ព្រលានយន្តហោះ។ អាកាសយានដ្ឋានបានបើកនៅថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣។ អាកាសយានដ្ឋានសៀមរាប-អង្គរ គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី៧០០[[ហិចតា|ហិកតា]] (១,៧៣០[[ហិចតា|ផ្ទៃដី]] ) និងមានផ្លូវរត់ប្រវែង ៣,៦០០ម៉ែត្រ។ <ref>{{Cite web |title=Cambodia Opens New Airport To Serve Angkor Wat |url=https://www.washingtonpost.com/business/2023/10/16/cambodia-airport-angkor-wat-tourism-siem-reap/1fa94f8e-6c2f-11ee-b01a-f593caa04363_story.html |access-date=October 18, 2023 |website=Washingtonpost.com}}</ref> == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == ដោយសារតម្រូវការ និងចរាចរណ៍កើនឡើង[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាបអង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]] ចាស់ដែលមានស្រាប់នឹងមិនអាចគាំទ្របាននៅពេលអនាគតទេ ដោយសារវាមានសមត្ថភាពផ្ទុកអ្នកដំណើរត្រឹមជាង ១០លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ។ ដូច្នេះ ដើម្បី​ដោះស្រាយ​ចរាចរណ៍​នាពេល​អនាគត រដ្ឋាភិបាល[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|កម្ពុជា]] ​សម្រេច​សាងសង់​ព្រលានយន្តហោះ​ថ្មី​ជំនួស​អាកាសយានដ្ឋាន​សៀមរាបចាស់។ គម្រោងនេះត្រូវបានបង្ហាញជាសាធារណៈជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ២០១០ <ref name="Govindasamy">{{Cite web |last=Govindasamy |first=Siva |date=22 September 2010 |title=Cambodia eyes new airport for Siem Reap |url=https://www.flightglobal.com/cambodia-eyes-new-airport-for-siem-reap/95979.article |access-date=2022-12-06 |website=Flight Global |language=en}}</ref> ហើយក្រុមហ៊ុនចិនមួយឈ្មោះ យូណានអ៊ីនវេសមេនហូលឌីងលីមីតធី (Yunnan Investment Holdings Limited) ត្រូវបានជ្រើសរើសឱ្យសាងសង់ព្រលានយន្តហោះនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៦។ អាកាសយានដ្ឋាន​នេះ​ត្រូវ​បាន​សាងសង់​ក្រោម​កិច្ច​ព្រមព្រៀង[[សាងសង់-ប្រតិបត្តិការ-ផ្ទេរ]] ​រយៈពេល ៥៥ឆ្នាំ។ <ref name=":0">{{Cite web |last=Kenyon |first=Barry |date=2023-10-18 |title=New Cambodian airport opens in Siem Reap |url=https://www.pattayamail.com/latestnews/news/new-cambodian-airport-opens-in-siem-reap-443380 |access-date=2023-10-19 |website=Pattaya Mail |language=en-US}}</ref> ហេតុផលមួយទៀតសម្រាប់គម្រោងនេះគឺដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាបំពុលបរិយាកាស។ គេបានរកឃើញថា ការបំភាយឧស្ម័នចេញពីអាកាសយានដ្ឋានដែលមានស្រាប់ ដែលនៅជិតបរិវេណប្រាសាទអង្គរវត្តខ្លាំងជាងអាកាសយានដ្ឋានថ្មី <ref name=":0"/> ហើយការបំពុលខ្យល់ខ្លាំងពេករបស់ទីក្រុងទាំងមូលកំពុងបង្កការខូចខាតដល់បរិវេណប្រាសាទអង្គរវត្ត។ ប្រសិនបើមិនបានត្រួតពិនិត្យទេ ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានការលុបបំបាត់ចម្លាក់ និងការខូចខាតផ្សេងទៀតចំពោះអគារទាំងមូល។ <ref>{{Cite web |title=In Cambodia, Toxic Air Threatens Timeless Ruins |url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/cambodia-toxic-air-threatens-timeless-ruins-n152026 |access-date=2022-12-06 |website=www.nbcnews.com |language=en}}</ref> ដោយមើលឃើញពីបញ្ហាទាំងនេះ នៅពេលដែលអាកាសយានដ្ឋានត្រូវបានបើក ជើងហោះហើរពាណិជ្ជកម្មទាំងអស់ត្រូវបានប្តូរមកទីនេះពីអាកាសយានដ្ឋានចាស់ដែលត្រូវបានបិទ។ <ref name="XN">{{Cite news|date=16 October 2023|title=Feature: High hopes for Cambodia's touristic, economic growth as Chinese-invested airport starts operation|language=en|work=[[Xinhua News]]|url=http://www.chinaview.cn/asiapacific/20231016/e451fd897c424207b252ecb21e0a9888/c.html|access-date=16 October 2023}}</ref> == លក្ខណៈពិសេស == អាកាសយានដ្ឋាននេះកំពុងត្រូវបានសាងសង់ជាបីដំណាក់កាល ដោយចំណាយថវិកាអស់ ១.១ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក និងលើផ្ទៃដី ៧០០ ហិកតា អាកាសយានដ្ឋាននេះមានចំណតអ្នកដំណើរដែលមាន ១៥[[ស្ពានអាកាស|ស្ពានអាកាសចរណ៍]] (aerobridges) ចំណតដឹកទំនិញ អគារ [[ការគ្រប់គ្រងចរាចរណ៍ផ្លូវអាកាស|ត្រួតពិនិត្យចរាចរណ៍ផ្លូវអាកាស]] [[ផ្លូវរត់]] ប្រវែង ៣,៦០៥ម៉ែត្រ។ [[ផ្លូវតាក់ស៊ី]] ប៉ារ៉ាឡែល។ ស្ថានីយនេះអាចផ្ទុកអ្នកដំណើរបាន ៧លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំក្នុងដំណាក់កាលដំបូង។ <ref name=":0"/> ផ្លូវរត់របស់អាកាសយានដ្ឋាននេះ ដំបូងឡើយអាចគ្រប់គ្រង[[យន្តហោះរាងតូចចង្អៀត|យន្តហោះតួតូចចង្អៀត]] ដូចយន្តហោះ [[Boeing 737]] និង [[យន្តហោះ Airbus A320|Airbus A320]] ខណៈដែលក្នុងដំណាក់កាលទីពីរ ផ្លូវរត់នឹងត្រូវបានពង្រីកដើម្បីគ្រប់គ្រង[[យន្តហោះរាងកាយធំទូលាយ|យន្តហោះដែលមានតួធំទូលាយ]] ដូចជា [[ប៊ូអ៊ីង ៧៤៧|Boeing 747]], [[ប៊ូអ៊ីង ៧៧៧|Boeing 777]], [[ប៊ូអ៊ីង ៧៨៧|Boeing 787]], [[ក្រុមហ៊ុន Airbus A330|Airbus A330]] ។ និង [[យន្តហោះ Airbus A350|Airbus A350]] ហើយនឹងបង្កើនសមត្ថភាពអាកាសយានដ្ឋានដល់ ១២លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំនៅឆ្នាំ២០៣០ <ref name=":0"/> ដំណាក់កាលទីបី ដែលគ្រោងនឹងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ២០៥០ នឹងបង្កើនសមត្ថភាពសរុបដល់ជាង២០លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ។ អាកាសយានដ្ឋាន​ត្រូវ​បាន​គេ​គ្រោង​ភ្ជាប់​ជាមួយ​ផ្លូវ​ល្បឿន​លឿន​អាកាសយានដ្ឋាន​ផ្ទាល់​ពី​ទីក្រុង។ <ref>{{Cite web |title=New Road Siem Reap Link to Angkor International Airport Good Opportunity Invest |url=https://www.cambodiaproperty.info/property/new-road-siem-reap-angkor-international-airport/?amp |access-date=2022-12-06 |website=www.cambodiaproperty.info |archivedate=2022-12-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221206155220/https://www.cambodiaproperty.info/property/new-road-siem-reap-angkor-international-airport/?amp |url-status=dead }}</ref> សេវាកម្មដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវគោកត្រូវបានផ្តល់ដោយរថយន្តតូចដែលមានកៅអីរហូតដល់១៥ គិតប្រាក់ដុល្លារអាមេរិកក្នុងមនុស្សម្នាក់សម្រាប់ការជិះរួមគ្នា និងរថយន្តខ្នាតតូចដែលមានកៅអីរហូតដល់៧ គិតប្រាក់ ៤០ដុល្លារអាមេរិកសម្រាប់ការផ្ទេរឯកជន។ <ref>{{Cite web |date=2023-10-18 |title=Bus and taxi services at new Siem Reap Angkor International Airport detailed - Khmer Times |url=https://www.khmertimeskh.com/501378324/bus-and-taxi-services-at-new-siem-reap-angkor-international-airport-detailed/ |access-date=2023-10-19 |language=en-US}}</ref> == ឯកសារយោង == <references /> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាកាសយានដ្ឋាន]] 45x2p9ufbzkq9pl367x24lsmypx6lwe 0 52051 334726 332440 2026-04-26T14:13:55Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ហ្គីនៀ-ប៊ីសូ]] ទៅ [[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] 332440 wikitext text/x-wiki '''ហ្គីនៀ-ប៊ីសូ''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋហ្គីនៀ-ប៊ីសូ''' គឺជាប្រទេសមួយនៅ[[អាហ្រ្វិកខាងលិច]] ដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៣៦,១២៥គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ជាមួយនឹងប្រជាជនប៉ាន់ស្មានចំនួន ២,០២៦,៧៧៨នាក់ ។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេស[[សេណេហ្គាល់]] នៅភាគខាងជើង និង [[ហ្គីណេ]] នៅភាគអាគ្នេយ៍ ។ ប្រទេសនេះមានរដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបំផុតគឺ [[ប៊ីសូ]] ។ {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស|conventional_long_name=សាធារណរដ្ឋហ្គីនៀ-ប៊ីសូ|native_name={{native name|pt|República da Guiné-Bissau}}<br />{{native name|ff|𞤘𞤭𞤲𞤫 𞤄𞤭𞤧𞤢𞥄𞤱𞤮}}<br />{{native name|mnk|ߖߌ߬ߣߍ߫ ߓߌߛߊߥߏ߫}}|image_flag=Flag of Guinea-Bissau.svg|image_coat=Coat_of_arms_of_Guinea-Bissau_(variant).svg|national_motto=<br />{{native phrase|pt|Unidade, Luta, Progresso|paren=off}}<br />"ការរួបរួម, ការតស៊ូ, វឌ្ឍនភាព"|national_anthem=<br />{{native phrase|pt|[[Esta É a Nossa Pátria Bem Amada]]|paren=off}}<br />"ទីនេះជាមាតុភូមិជាទីស្រឡាញ់របស់យើង"<br />{{center| }}|image_map={{Switcher|[[File:Location Guinea Bissau AU Africa.svg|Location of Guinea Bissau in Africa|250px]]<br />|Show map of Africa {{Legend|#5984a3|Guinea-Bissau}}{{Legend|#cddae0|[[African Union]]}}|[[File:Guinea Bissau Base Map.png|Guinea Bissau Base Map|250px]] |Show map of Guinea-Bissau |Location of Guinea-Bissau in Africa|default=1}}|capital=ប៊ីសូ|largest_city=រដ្ឋធានី|coordinates={{coord|11|52|N|15|36|W|type:city}}|official_languages=[[ហ្គីនៀព័រទុយហ្គាល់|ព័រទុយហ្គាល់]]|languages={{collapsible list|bullets=y|title={{nobold|List:}}|[[ហ្គីនៀ-ប៊ីសូ ក្រេអូល]]|[[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] |[[ភាសាបារាំង|បារាំង]]|[[អារ៉ាប់]]| |[[Balanta languages|បាឡាន្តា]]|[[ហាស្សានីយ៉ា]]|[[Jola-Fonyi language|ជូឡា-ហ្វូនយី]]|[[Mandinka language|ម៉ាន់ឌីនកា]]|[[Manjak language|ម៉ាន់ចាក់]]|[[Mankanya language|ម៉ាន់កាន់យ៉ា]]|[[Noon language|Noon]]|[[Portuguese language|ព័រទុយហ្គាល់]]|[[Pulaar language|Pulaar]]|[[Serer language|Serer]]|[[Soninke language|Soninke]]}}|ethnic_groups_year=២០១៩|ethnic_groups_ref=<ref name="CIA"/>|ethnic_groups={{unbulleted list | ៣០% [[Balanta people|បាឡាន្តា]] | ៣០% [[Fula people|ហ្វូឡា]] | ១៤% [[Manjak people|ម៉ាន់ចាក់]] | ១៣% [[Mandinka people|ម៉ាន់ឌីនកា]] | ៧% [[Papel people|ផាផិល]] | ៦% ផ្សេងទៀត / មិនបានបញ្ជាក់ }}|religion_ref=<ref>{{cite web |title=Guinea-Bissau |url=https://www.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/guinea-bissau/ |access-date=8 October 2022 |publisher=United States Department of State }}</ref><ref>{{cite web |title=Religions in Guinea Bissau {{!}} PEW-GRF |url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/guinea-bissau#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2020&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016 |access-date=8 October 2022 |website=globalreligiousfutures.org}}</ref><ref>{{citation |title=Guinea-Bissau |date=22 September 2022 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guinea-bissau/ |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=8 October 2022 |archivedate=10 មករា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210110022253/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guinea-bissau/ |deadurl=yes }}</ref>|religion={{unbulleted list|៤៦.១% [[ឥស្លាមសាសនា]]|៣០.៦% [[Traditional African religions|ជំនឿប្រពៃណី]]|១៨.៩% [[គ្រិស្តសាសនា]]|៣% [[Irreligion|គ្មានសាសនា]]|១% [[Religion in Guinea-Bissau|ផ្សេងទៀត]]}}|religion_year=២០២០|government_type=[[រដ្ឋឯកបក្ស|ឯករាជ្យ]][[ប្រព័ន្ធពាក់កណ្ដាលប្រធានាធបតី]][[សាធារណរដ្ឋ]]|leader_title1=[[រាយបញ្ជីប្រធានាធិបតីហ្គីនៀ-ប៊ីសូ|ប្រធានាធិបតី]]|leader_name1=[[អ៊ូម៉ារុ ស៊ីស្សូកូ អេមបាឡូ]]|leader_title4=[[រាយបញ្ជីនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ្គីនៀ-ប៊ីសូ|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]|leader_name4=[[រយ ឌូរតេ ដឺ បារុស]]|legislature={{nowrap|[[National People's Assembly (Guinea-Bissau)|រដ្ឋសភាជាតិ]]}}|sovereignty_type=ឯករាជ្យពីព័រទុយហ្គាល់|event2=ប្រកាសឯករាជ្យ|date_event2=២៤ កញ្ញា ១៩៧៣|area_land_km2=៣៦,១២៥|area_water_km2=២២.៤|area_rank=ទី១៣៤<!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] -->|event4=ទទួលស្គាល់|date_event4=១០ កញ្ញា ១៩៧៤|population_estimate=២,០៧៨,៨២០នាក់<ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Guinea-Bissau|access-date=22 June 2023|year=2023}}</ref>|population_estimate_year=២០២៣|population_estimate_rank=ទី១៥០|population_density_km2=៤៦.៩|population_density_rank=ទី១៥៤|GDP_PPP={{increase}} $6 billion<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=654,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2024&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition (Guinea-Bissau) |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=10 December 2023}}</ref>|GDP_PPP_year=២០២៣|GDP_PPP_per_capita={{increase}} $3,088<ref name=imf2/>|GDP_nominal={{increase}} $2 billion<ref name=imf2/>|GDP_nominal_year=២០២៣|GDP_nominal_per_capita={{increase}} $1,028<ref name=imf2/>|Gini_year=២០២១|Gini=33.4<!--number only-->|Gini_change=decrease <!--increase/decrease/steady-->|Gini_ref=<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/|title=Gini Index coefficient|publisher=[[The World Factbook]]|access-date=25 September 2024|archivedate=17 កក្កដា 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210717071854/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison|url-status=dead}}</ref>|HDI=0.483 <!--number only-->|HDI_year=២០២២<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->|HDI_change=steady <!--increase/decrease/steady-->|HDI_ref=<ref>{{Cite web |date=13 March 2024 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |archive-date=13 March 2024 |access-date=13 March 2024 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref>|HDI_rank=ទី១៧៩|currency=[[ហ្វ្រង់ CFA អាហ្វ្រិកខាងលិច]]|currency_code=XOF|utc_offset={{sp}}|drives_on=ស្ដាំ|calling_code=[[+245]]|iso3166code=GW}} ហ្គីនៀ-ប៊ីសូ ធ្លាប់ជាផ្នែកមួយនៃ[[អាណាចក្រខាប៊ូ]] ក៏ដូចជាផ្នែកមួយនៃ[[ចក្រភពម៉ាលី]] ។ ផ្នែកខ្លះនៃនគរនេះបានបន្តរហូតដល់សតវត្សទី១៨ ខណៈពេលដែលមួយចំនួនផ្សេងទៀតបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងមួយចំនួនដោយ[[ចក្រភពព័រទុយហ្គាល់]] ចាប់តាំងពីសតវត្សទី១៦។ នៅសតវត្សទី១៩ ប្រទេសនេះត្រូវបានធ្វើអាណានិគមជា [[ព័រទុយហ្គាល់ហ្គីនៀ]] ។ ការគ្រប់គ្រងរបស់ព័រទុយហ្គាល់ត្រូវបានដាក់កម្រិត និងខ្សោយរហូតដល់ដើមសតវត្សទី២០ នៅពេលដែលយុទ្ធនាការសន្តិភាពរបស់ខ្លួនបានពង្រឹងអធិបតេយ្យភាពព័រទុយហ្គាល់នៅក្នុងតំបន់។ ជ័យជម្នះចុងក្រោយរបស់ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់លើបន្ទាយចុងក្រោយនៃការតស៊ូរបស់ដីគោកបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩១៥ ជាមួយនឹងការសញ្ជ័យនៃអាណាចក្រប៊ីសូ ដែលគ្រប់គ្រងដោយ[[ជនជាតិផាផិល]]ដោយមន្ត្រីយោធាព័រទុយហ្គាល់ [[តិហ្សែរ៉ា ពីនតូ]] និងកូនទាហានស៊ីឈ្នួលជនជាតិវ៉ូឡហ្វ ឈ្មោះ [[អាប់ឌុល អ៊ិនចៃ]] ។ នៅពេលឯករាជ្យ ត្រូវបានប្រកាសនៅឆ្នាំ១៩៧៣ និងទទួលស្គាល់នៅឆ្នាំ១៩៧៤ ឈ្មោះនៃរដ្ឋធានីរបស់ខ្លួន [[ប៊ីសូ]] ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងឈ្មោះរបស់ប្រទេសនេះ ដើម្បីការពារពីការភ័ន្តច្រឡំជាមួយ[[ប្រទេសហ្គីណេ|ហ្គីណេ]] (អតីត[[ហ្គីណេបារាំង]])។  ហ្គីនៀ-ប៊ីសូ មានប្រវត្តិអស្ថិរភាពនយោបាយតាំងពីឯករាជ្យ។  ប្រធានាធិបតីបច្ចុប្បន្នគឺ [[អ៊ូម៉ារ៉ូ ស៊ីស្សូកូ អេមប៉ាឡូ]] ដែលត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសនៅថ្ងៃទី ២៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩ ។ ប្រហែល ២% នៃប្រជាជននិយាយភាសាព័រទុយហ្គាល់ដែលជា[[ភាសាផ្លូវការ]]ជាភាសាទីមួយ ហើយ ៣៣% និយាយវាជាភាសាទីពីរ។ [[ហ្គីនៀ-ប៊ីសូក្រេអូល]] ដែលជា[[ភាសាព័រទុយហ្គាល់ក្រេអូល]] គឺជាភាសាជាតិ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាភាសានៃការរួបរួមផងដែរ។ យោងតាមការសិក្សាឆ្នាំ២០១២ ប្រជាជន ៥៤% និយាយភាសាក្រេអូល ជាភាសាទីមួយ ហើយប្រហែល ៤០% និយាយវាជាភាសាទីពីរ។  អ្នកដែលនៅសល់និយាយភាសាអាហ្រ្វិកដើមជាច្រើន។ ប្រទេសនេះជាទីសំណាក់របស់អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម គ្រិស្តសាសនា និងជំនឿប្រពៃណីជាច្រើនផងដែរ។ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសម្រាប់មនុស្សម្នាក់របស់ប្រទេសគឺទាបជាងគេបំផុតមួយក្នុងពិភពលោក។ == ឯកសារយោង == mhma64vyznc9783phnfc9r2y52erjk2 0 52998 334720 329543 2026-04-26T12:01:14Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ក្រូអាស៊ី]] ទៅ [[ក្រូអាត]] 329543 wikitext text/x-wiki {{About|ប្រទេស|ការប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ|ក្រូអាត (អសង្ស័យកម្ម)}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋក្រូអាស៊ី | native_name = {{nobold|Republika Hrvatska ([[ភាសាក្រូអាត|ក្រូអាត]])}} | common_name = ក្រូអាស៊ី | image_flag = Flag of Croatia.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិក្រូអាស៊ី|ទង់ជាតិ]] | image_coat = [[File:Coat of arms of Croatia.svg|70px]] | symbol_type = [[វរលញ្ឆករក្រូអាស៊ី|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[មាតុភូមយើងដ៏ស្រស់បំព្រង|Lijepa naša domovino]]'' <br/>("មាតុភូមយើងដ៏ស្រស់បំព្រង")<div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[File:Lijepa nasa domovino instrumental.ogg|center]]}}</div> | image_map = Croatia in European Union.svg | map_caption = ទីតាំងប្រទេសក្រូអាស៊ី (ក្រហម) នៅទ្វីបអឺរ៉ុប | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[សាក្រិប]] | membership_type = [[រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប|រដ្ឋសមាជិក]] | membership = [[សហភាពអឺរ៉ុប]] | coordinates = {{Coord|45|48|47|N|15|58|39|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាក្រូអាត|ក្រូអាត]]{{refn|group=ស|ក្រៅពីភាសាក្រូអាត [[តំបន់នៃក្រូអាស៊ី|ស្រុកតំបន់]]នីមួយៗក្នុងប្រទេសនេះមាន[[ភាសាភាគតិចនៃក្រូអាស៊ី|ភាសាផ្លូវការប្រចាំតំបន់]]រៀងៗខ្លួនសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្ម និងរដ្ឋាភិបាល។ ភាសាភាគតិចដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងប្រទេសក្រូអាតមានដូចជា​ [[ភាសាហុងគ្រី]] [[ភាសាស៊ែប៊ី|ស៊ែប៊ី]] និង[[ភាសាអ៊ីតាលី|អ៊ីតាលី]]។ ភាសាភាគតិចដែលគេទទួលស្គាល់ផ្សេងទៀតរួមមាន៖ [[ភាសាឆែក|ឆែក]] [[ភាសាស្លូវេនី|ស្លូវេនី]] [[ភាសាស្លូវ៉ាក|ស្លូវ៉ាក]] [[ភាសារូម៉ានី|រូម៉ានី]] [[ភាសារុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] និង[[ភាសាអាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]]។}} | languages_type = [[ប្រព័ន្ធសំណេរ]] | languages = [[អក្សរឡាតាំង|ឡាតាំង]]{{refn|group=ស|ប្រព័ន្ធសំណេរនៃក្រូអាស៊ីគឺត្រូវបាន[[ភាសាក្រូអាត#ឋានៈផ្លូវការ|ការពារដោយច្បាប់ដោយសភាក្រូអាស៊ី]]។}} | ethnic_groups = {{unbulleted list | ៩១.៦% [[ជនជាតិក្រូអាត|ក្រូអាត]] | ៣.២% [[ជនជាតិស៊ែប៊ីនៅក្រូអាស៊ី|ស៊ែប៊ី]] | ៥.២% [[ប្រជាសាស្ត្រក្រូអាស៊ី|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២១ | ethnic_groups_ref = | religion = {{ublist |item_style=white-space; |{{Tree list}} * ៨៧.៤% គ្រិស្តសាសនា ** ៧៩.០% [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅក្រូអាស៊ី|កាតូលិក]] ** ៣.៣% [[អូស្សូដក់បូព៌ានៅក្រូអាស៊ី|អូស្សូដក់]] ** ៥.១% និកាយគ្រិស្តផ្សេងទៀត {{Tree list/end}} |៦.៤% គ្មានជំនឿសាសនា |២.៣% [[សាសនានៅក្រូអាស៊ី|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] |៣.៩% មិនប្រកាស/មិនឱ្យចម្លើយ }} | religion_year = ២០២១ | religion_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.croatiaweek.com/share-of-croats-in-croatia-increases-as-census-results-published/ |title=Share of Croats in Croatia increases as census results published |date=22 September 2022}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋសភានិយម]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីក្រូអាស៊ី|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[ហ្សូរ៉ាន មីឡាណូវីជ]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីក្រូអាស៊ី|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[អានដ្រេ ផ្លេនកូវីជ]] | leader_title3 = [[ប្រធានរដ្ឋសភាស៊ែប៊ី|ប្រធានរដ្ឋសភា]] | leader_name3 = [[ហ្គ័រដឹន យ៉ានដ្រូកូវីជ]] | legislature = [[រដ្ឋសភា (ក្រូអាស៊ី)|រដ្ឋសភា]] | sovereignty_type = [[្ប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ែប៊ី|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[ពញាក្សត្រក្រូអាស៊ី|ពញាក្សត្រ]] | established_date2 = សតវត្សរ៍ទី៧ | established_event3 = [[ព្រះរាជាណាចក្រក្រូអាស៊ី (៩២៥–១១០២)|ព្រះរាជាណាចក្រ]] | established_date3 = ៩២៥ | established_event4 = [[ឯកត្តសហភាពក្រូអាស៊ី​​ និងហុងគ្រី|ឯកត្តសហភាពជាមួយហុងគ្រី]] | established_date4 = ១១០២ | established_event5 = ចុះចូលជាមួយ[[ព្រះរាជាណាចក្រក្រូអាស៊ី (ហាបស្បួក)|រាជាធិបតេយ្យហាបស្បួក]] | established_date5 = ១​ មករា ១៥២៧ | established_event6 = ផ្ដាច់ចេញពី[[ចក្រភពអូទ្រីស-ហុងគ្រី|អូទ្រីស-ហុងគ្រី]] | established_date6 = ២៩ តុលា ១៩១៨ | established_event7 = [[ស្ថាបនកម្មយូហ្គោស្លាវី]] | established_date7 = ៤​ ធ្នូ ១៩១៨ | established_event8 = [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមក្រូអាស៊ី]]ក្នុង[[សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី|យូហ្គោស្លាវី]] | established_date8 = ៩ ឧសភា ១៩៤៤ | established_event9 = [[ឯករាជ្យភាពនៃក្រូអាស៊ី|ប្រកាស​ឯករាជ្យ]] | established_date9 = ២៥ មិថុនា ១៩៩១ | area_km2 = ៥៦,៥៦១ | area_size = 1 E7 | area_footnote = <ref name="Hrvatska-LZMK">{{Cite encyclopedia |url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/26390 |title=(ជាភាសាក្រូអាត) Hrvatska |encyclopedia=Croatian Encyclopedia |publisher=Lexicographic Institute Miroslav Krleža |access-date=2025-11-07}}</ref> | area_rank = ទី១២៤ | percent_water = ១.‌០៩ | population_census_year = ២០២១ | population_census = {{DecreaseNeutral}} ៣,៨៧១,៨៣៣<ref name=Census>{{Croatian Census 2021 | EO | title=(ជាភាសាក្រូអាស៊ី) 3. Stanovništvo prema narodnosti po gradovima/općinama | access-date=7 November 2025}}</ref> | population_estimate = {{DecreaseNeutral}} ៣,៨៦១,៩៦៧<ref>{{cite web |url=https://podaci.dzs.hr/hr/ |title=POPULATION ESTIMATE OF THE REPUBLIC OF CROATIA, 2023 |website=podaci.dzs.hr |date=8 September 2023 |access-date=2025-11-07}}</ref> | population_estimate_year = ២០២៣ | population_estimate_rank = ទី១២៨ | population_density_km2 = ​​៦៨.៤ | population_density_rank = ទី១៥២ | GDP_PPP = {{increase}} ១៩៨.៣១ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.HR">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/HRV |title=World Economic Outlook Database, April 2025 Edition. (Croatia) |website=imf.org |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |date=24 April 2025 |access-date=2025-11-07}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៥ | GDP_PPP_rank = ទី៧៩ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥១,៤៥០ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.HR" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៩ | GDP_nominal = {{increase}} ១០៣.៩០&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.HR" /> | GDP_nominal_rank = ទី៧៤ | GDP_nominal_year = ២០២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ២៦,៩៦០ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.HR" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៤៧ | Gini = ២៩.៧ | Gini_year = ២០២៣ | Gini_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="eurogini">{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=European Commission |access-date=2025-11-07}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៨៨៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady/--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=2025-05-06 |access-date=2025-11-07 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី៤១ | currency = [[អឺរ៉ូ]] ([[និមិត្តសញ្ញាអឺរូ|€]]) | currency_code = EUR | country_code = | time_zone = [[ម៉ោងអឺរ៉ុបកណ្ដាល|CET]] | utc_offset = +១ | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្ដៅអឺរ៉ុបកណ្ដាល|CEST]] | utc_offset_DST = +២ | date_format = | drives_on = | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅក្រូអាស៊ី|+៣៨៥]] | iso3166code = HR | cctld = {{hlist|[[.hr]]|[[.eu]]}} | today = | wikidata = Q224 }} '''ក្រូអាស៊ី'''{{refn|group=ស|[[ភាសាក្រូអាត]]៖ Hrvatska, ប្រកបថា ហឺ-រ-វ៉ាត-ស្កា}} ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋក្រូអាស៊ី'''{{refn|group=ស|ភាសាក្រូអាត៖ Republika Hrvatska, ''{{audio|Hr-Republika Hrvatska.oga|ចុចទីនេះដើម្បីស្ដាប់របៀបប្រកប}}''}} គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅ[[អឺរ៉ុបកណ្ដាល]] និង[[អឺរ៉ុបអាគ្នេយ៍|អាគ្នេយ៍]] ត្រង់តំបន់ឆ្នេរនៃ[[សមុទ្រអាឌ្រីយ៉ាទិក]]។ ប្រទេសក្រូអាស៊ីមានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេសស[[ស្លូវេនី]]នៅភាគពាយព្យ ប្រទេស[[ហុងគ្រី]]នៅភាគឦសាន [[ស៊ែប៊ី]]នៅភាគខាងកើត [[បូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន]]និង[[ម៉ុងតេណេគ្រោ]]នៅភាគអាគ្នេយ៍ ហើយមានព្រំដែនសមុទ្រជាប់ប្រទេស[[អ៊ីតាលី]]នៅភាគខាងលិច។ រដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបំផុតនៃប្រទេសនេះគឺទីក្រុង[[សាក្រិប]] ហើយក៏ជាតំបន់រដ្ឋបាលមួយផងដែរបូករួមជាមួយ[[ស្រុកនៃក្រូអាស៊ី|រដ្ឋបាលស្រុក]]ចំនួនម្ភៃផ្សេងទៀតនៅក្នុងប្រទេស។ តំបន់ទីប្រជុំជនសំខាន់ៗដទៃទៀតរួមមាន [[សាផ្លីត]] [[រីអេកា]] និង[[អូស៊ីយ៉េក]]។ ប្រទេសនេះមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ៥៦,៥៩៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនរស់នៅជិត ៣.៩ លាននាក់។ ជនជាតិក្រូអាតបានចូលមកដល់ទឹកដីនៃប្រទេសក្រូអាស៊ីបច្ចុប្បន្នដំបូងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៦ ដែលកាលនុះត្រូវបានគេនិយមស្គាល់ថា[[អ៊ីល្លីរី]]។ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ ក្រុមជនជាតិក្រូអាតបានរៀបចំបែងចែកទឹកដីនោះទៅជា[[ពញាក្សត្រក្រូអាស៊ី|រដ្ឋនគរតូចៗចំនួនពីរ]]។ រដ្ឋក្រូអាស៊ីត្រូវបានអន្តរជាតិទទួលស្គាល់ជារដ្ឋឯករាជ្យដំបូងនៅថ្ងៃទី៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ៨៧៩ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះពញាក្សត្រ[[ប្រានីមៀរនៃក្រូអាស៊ី|ប្រានីមៀរ]]។ ព្រះបាទ[[តូមីស្លាវនៃក្រូអាស៊ី|តូមីស្លាវ]]បានក្លាយជាស្ដេចក្រូអាស៊ីដំបូងគេបង្អស់នៅក្នុងឆ្នាំ៩២៥ ដោយនាំឱ្យនគរព្រះអង្គវិវត្តទៅជា[[ព្រះរាជាណាចក្រក្រូអាស៊ី (៩២៥–១១០២)|ព្រះរាជាណាចក្រមួយ]]។ នៅកំឡុងពេលដែល[[រាជវង្សទ្រឺពីមីរ៉ូវីច]]បានដាច់ពូជពង្សបង្កឱ្យកើតជាវិបត្តិស្នងរាជសម្បត្តិធ្ងន់ធ្ងរ ព្រះរាជនគរក្រូអាស៊ីក៏បាន[[ឯកត្តសហភាពក្រូអាស៊ី​​ និងហុងគ្រី|ចុះចូល]]ក្នុង[[ឯកត្តសហភាព]]ជាមួយនឹងប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រហុងគ្រី|ហុងគ្រី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១១០២។ នៅឆ្នាំ១៥២៧ ដោយត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមក្រូអាត–អូតូម៉ង់មួយរយឆ្នាំ|យុទ្ធនាការសញ្ជ័យដោយពួកអូតូម៉ង់]] [[រដ្ឋសភា (ក្រូអាស៊ី)|រដ្ឋសភាក្រូអាស៊ី]]ក៏បានជ្រើសរើសតែងតាំងព្រះបាទ[[ហ្វែឌីណង់ទី១ (អធិរាជចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ)|ហ្វែឌីណង់ទី ១ នៃអូទ្រីស]]ជាព្រះរាជានៃប្រទេសក្រូអាស៊ី។ ក្រោយទទួលបានឯករាជ្យពី[[រាជាធិបតេយ្យហាបស្បួក|ចក្រភពហាបស្បួក]] [[រដ្ឋស្លូវេន ក្រូអាត និងស៊ែប]]ក៏ត្រូវបានប្រកាសឡើងនៅទីក្រុងសាក្រិបនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩១៨ មុនពេលត្រូវបានបង្រួមចូលទៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូហ្គោស្លាវី]]នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩១៨។ បន្ទាប់ពី[[ការឈ្លានពានយូហ្គោស្លាវី|ការឈ្លានពានដោយមហាអំណាចអ័ក្សលើយូហ្គោស្លាវី]]នៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤១ រដ្ឋក្រូអាស៊ីស្ទើរទាំងមូលត្រូវបានពួកណាស៊ីកាន់កាប់ជារដ្ឋអាយ៉ងក្រោមឈ្មោះថា[[រដ្ឋឯករាជ្យក្រូអាស៊ី]]។ ដំណាលគ្នានោះ [[បក្សព័ន្ធក្រូអាត|ចលនាតស៊ូប្រឆាំង]]នឹងណាស៊ីក៏បានលេចឡើងរហូតដល់បានបង្កើតចេញជារដ្ឋមួយទៀតហៅ[[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមក្រូអាស៊ី]] ហើយក្រោយសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ រដ្ឋមួយនេះក៏ក្លាយជាសមាជិកស្ថាបនិក និងសាធារណរដ្ឋស្វយ័តមួយនៅក្នុង[[សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី]]ថ្មី។ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩១ ក្រូអាស៊ីក៏បាន[[ឯករាជ្យភាពនៃក្រូអាស៊ី|ប្រកាសឯករាជ្យ]] ហើយត្រូវចំណាយពេលបួនឆ្នាំក្នុង[[សង្គ្រាមឯករាជ្យភាពក្រូអាស៊ី|សង្គ្រាមដណ្ដើមឯករាជ្យ]]ទម្រាំបានឯករាជ្យពេញលេញរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ ប្រទេសក្រូអាស៊ីគឺជា[[សាធារណរដ្ឋ]]ដែលប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធសភា|ប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យសភា]]។ បច្ចុប្បន្ន ក្រូអាស៊ីជាសមាជិកនៃ[[សហភាពអឺរ៉ុប]] [[ហ្សូនអឺរ៉ូ]] [[តំបន់ស្សិនគែន]] [[ណាតូ]] [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[អង្គការសន្តិសុខ និងសហប្រតិបត្តិការនៅអឺរ៉ុប]] [[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក]] ហើយជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃ[[សហភាពសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] និងកំពុងស្ថិតតក្នុងដំណើរការចូលជាសមាជិកនៃ[[អង្គការ​សម្រាប់​ការ​អភិវឌ្ឍ និង​សហប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច]]។ ក្នុងនាមជាប្រទេសចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងកិច្ចការរក្សាសន្តិភាពរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ប្រទេសក្រូអាស៊ីបានចូលរួមចំណែកបញ្ជូនចំនួនទ័ពជាច្រើននាក់ដល់[[កងកម្លាំងជំនួយសន្តិសុខអន្តរជាតិ]] ហើយត្រូវបានជ្រើសតាំងឱ្យបំពេញអាសនៈមិនអចិន្ត្រៃយ៍នៅក្នុង[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]ក្នុង[[ការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ|អាណត្តិឆ្នាំ២០០៨–២០០៩]] ជាលើកដំបូង។ ក្រូអាស៊ីជា[[ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍]]មួយដែលមានសេដ្ឋកិច្ចជឿនលឿន និងមាន[[សេដ្ឋកិច្ចចំណូលខ្ពស់នៃធនាគារពិភពលោក|ប្រាក់ចំណូលខ្ពស់]]។<ref>{{cite news |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April |title=IMF World Economic Outlook |access-date=2025-11-17}}</ref> វិស័យសេវាកម្ម ឧស្សាហកម្ម និងកសិកម្ម គឺជាកម្លាំងចលករដ៏សំខាន់ដល់[[សេដ្ឋកិច្ចក្រូអាស៊ី]]។ វិស័យទេសចរណ៍គឺជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសនេះ ដោយគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩ ក្រូអាស៊ីបានទទួលភ្ញៀវទេសចរជិត ២០ លាននាក់។<ref>{{Cite web |title=Croatia tourist arrivals 2022 |url=https://www.statista.com/statistics/413226/number-of-arrivals-spent-in-short-stay-accommodation-in-croatia/ |access-date=2023-11-17 |website=Statista }}</ref><ref>{{cite news |url=https://data.worldbank.org/indicator/ST.INT.ARVL?locations=HR&most_recent_value_desc=true |title=International tourism, The World Bank |access-date=2025-11-17 |archive-date=2023-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414081343/https://data.worldbank.org/indicator/ST.INT.ARVL?locations=HR&most_recent_value_desc=true |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cntraveler.com/story/top-countries-in-the-world |title=Condé Nast Traveler, Top Countries in the World |access-date=2025-11-17}}</ref> ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ [[រដ្ឋាភិបាលក្រូអាស៊ី]]បានចូលរួមវិនិយោគយ៉ាងសកម្មទៅលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ជាពិសេសផ្លូវដឹកជញ្ជូន និងគ្រឿងបរិក្ខារនានាតាមបណ្តោយ[[ច្រកផ្លូវអឺរ៉ុបរួម]]។ ប្រទេសក្រូអាស៊ីផងដែរក៏បានតាំងខ្លួនជាប្រទេសនាំមុខគេនៅក្នុងវិស័យថាមពលក្នុងតំបន់នៃដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០២០ ហើយកំពុងរួមចំណែកដល់ការធ្វើពិពិធកម្មនៃការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលរបស់អឺរ៉ុបតាមរយៈស្ថានីយនាំចូលឧស្ម័នធម្មជាតិរាវអណ្តែតទឹករបស់ខ្លួននៅក្បែរកោះ[[ក្រឺក]] ហៅ [[អិលអិនជី ហឺរវ៉ាតស្កា]] (LNG Hrvatska)។<ref name="lng">{{cite news |url=https://www.state.gov/u-s-relations-with-croatia/ |title=U.S. Department of State factsheet |access-date=2025-11-19}}</ref> នៅក្នុងប្រទេសក្រូអាស៊ី រដ្ឋជាអ្នកផ្តល់[[សុខុមាលការ|សន្តិសុខសង្គម]] [[វិស័យសុខាភិបាលនៅក្រូអាស៊ី|តំហែទាំសុខភាពសកល]] និងការអប់រំបឋមសិក្សានិងមធ្យមសិក្សាដោយឥតគិតថ្លៃសិក្សាដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋក៏ថែមទាំងបានគាំទ្រទៀតផងដល់វិស័យវប្បធម៌តាមរយៈស្ថាប័នសាធារណៈ និងការវិនិយោគរបស់ក្រុមហ៊ុនផ្សេងៗក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនិងការបោះពុម្ពផ្សាយជាដើម។ ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links|voy=Croatia}} {{បណ្តាប្រទេសនៅ​ទ្វីបអឺរ៉ុប}} {{Stub}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រូអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅបាល់កង់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស និងទឹកដីដែលមានភាសាក្រូអាតជាភាសាផ្លូវការ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអង្គការណាតូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃកិច្ចផ្ដួចផ្ដើមសមុទ្របី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] 50zjj6k3bqnfp1yv1z0i7ryicr7ntd3 334735 334720 2026-04-26T15:03:25Z TheRandomGoober 27248 TheRandomGoober បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ក្រូអាត]] ទៅ [[ក្រូអាស៊ី]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត: Revert (Please check Khmer Lexicon for Geographical terms before making any move) 329543 wikitext text/x-wiki {{About|ប្រទេស|ការប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ|ក្រូអាត (អសង្ស័យកម្ម)}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋក្រូអាស៊ី | native_name = {{nobold|Republika Hrvatska ([[ភាសាក្រូអាត|ក្រូអាត]])}} | common_name = ក្រូអាស៊ី | image_flag = Flag of Croatia.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិក្រូអាស៊ី|ទង់ជាតិ]] | image_coat = [[File:Coat of arms of Croatia.svg|70px]] | symbol_type = [[វរលញ្ឆករក្រូអាស៊ី|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[មាតុភូមយើងដ៏ស្រស់បំព្រង|Lijepa naša domovino]]'' <br/>("មាតុភូមយើងដ៏ស្រស់បំព្រង")<div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[File:Lijepa nasa domovino instrumental.ogg|center]]}}</div> | image_map = Croatia in European Union.svg | map_caption = ទីតាំងប្រទេសក្រូអាស៊ី (ក្រហម) នៅទ្វីបអឺរ៉ុប | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[សាក្រិប]] | membership_type = [[រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប|រដ្ឋសមាជិក]] | membership = [[សហភាពអឺរ៉ុប]] | coordinates = {{Coord|45|48|47|N|15|58|39|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាក្រូអាត|ក្រូអាត]]{{refn|group=ស|ក្រៅពីភាសាក្រូអាត [[តំបន់នៃក្រូអាស៊ី|ស្រុកតំបន់]]នីមួយៗក្នុងប្រទេសនេះមាន[[ភាសាភាគតិចនៃក្រូអាស៊ី|ភាសាផ្លូវការប្រចាំតំបន់]]រៀងៗខ្លួនសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្ម និងរដ្ឋាភិបាល។ ភាសាភាគតិចដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងប្រទេសក្រូអាតមានដូចជា​ [[ភាសាហុងគ្រី]] [[ភាសាស៊ែប៊ី|ស៊ែប៊ី]] និង[[ភាសាអ៊ីតាលី|អ៊ីតាលី]]។ ភាសាភាគតិចដែលគេទទួលស្គាល់ផ្សេងទៀតរួមមាន៖ [[ភាសាឆែក|ឆែក]] [[ភាសាស្លូវេនី|ស្លូវេនី]] [[ភាសាស្លូវ៉ាក|ស្លូវ៉ាក]] [[ភាសារូម៉ានី|រូម៉ានី]] [[ភាសារុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] និង[[ភាសាអាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]]។}} | languages_type = [[ប្រព័ន្ធសំណេរ]] | languages = [[អក្សរឡាតាំង|ឡាតាំង]]{{refn|group=ស|ប្រព័ន្ធសំណេរនៃក្រូអាស៊ីគឺត្រូវបាន[[ភាសាក្រូអាត#ឋានៈផ្លូវការ|ការពារដោយច្បាប់ដោយសភាក្រូអាស៊ី]]។}} | ethnic_groups = {{unbulleted list | ៩១.៦% [[ជនជាតិក្រូអាត|ក្រូអាត]] | ៣.២% [[ជនជាតិស៊ែប៊ីនៅក្រូអាស៊ី|ស៊ែប៊ី]] | ៥.២% [[ប្រជាសាស្ត្រក្រូអាស៊ី|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២១ | ethnic_groups_ref = | religion = {{ublist |item_style=white-space; |{{Tree list}} * ៨៧.៤% គ្រិស្តសាសនា ** ៧៩.០% [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅក្រូអាស៊ី|កាតូលិក]] ** ៣.៣% [[អូស្សូដក់បូព៌ានៅក្រូអាស៊ី|អូស្សូដក់]] ** ៥.១% និកាយគ្រិស្តផ្សេងទៀត {{Tree list/end}} |៦.៤% គ្មានជំនឿសាសនា |២.៣% [[សាសនានៅក្រូអាស៊ី|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] |៣.៩% មិនប្រកាស/មិនឱ្យចម្លើយ }} | religion_year = ២០២១ | religion_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.croatiaweek.com/share-of-croats-in-croatia-increases-as-census-results-published/ |title=Share of Croats in Croatia increases as census results published |date=22 September 2022}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋសភានិយម]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីក្រូអាស៊ី|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[ហ្សូរ៉ាន មីឡាណូវីជ]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីក្រូអាស៊ី|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[អានដ្រេ ផ្លេនកូវីជ]] | leader_title3 = [[ប្រធានរដ្ឋសភាស៊ែប៊ី|ប្រធានរដ្ឋសភា]] | leader_name3 = [[ហ្គ័រដឹន យ៉ានដ្រូកូវីជ]] | legislature = [[រដ្ឋសភា (ក្រូអាស៊ី)|រដ្ឋសភា]] | sovereignty_type = [[្ប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ែប៊ី|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[ពញាក្សត្រក្រូអាស៊ី|ពញាក្សត្រ]] | established_date2 = សតវត្សរ៍ទី៧ | established_event3 = [[ព្រះរាជាណាចក្រក្រូអាស៊ី (៩២៥–១១០២)|ព្រះរាជាណាចក្រ]] | established_date3 = ៩២៥ | established_event4 = [[ឯកត្តសហភាពក្រូអាស៊ី​​ និងហុងគ្រី|ឯកត្តសហភាពជាមួយហុងគ្រី]] | established_date4 = ១១០២ | established_event5 = ចុះចូលជាមួយ[[ព្រះរាជាណាចក្រក្រូអាស៊ី (ហាបស្បួក)|រាជាធិបតេយ្យហាបស្បួក]] | established_date5 = ១​ មករា ១៥២៧ | established_event6 = ផ្ដាច់ចេញពី[[ចក្រភពអូទ្រីស-ហុងគ្រី|អូទ្រីស-ហុងគ្រី]] | established_date6 = ២៩ តុលា ១៩១៨ | established_event7 = [[ស្ថាបនកម្មយូហ្គោស្លាវី]] | established_date7 = ៤​ ធ្នូ ១៩១៨ | established_event8 = [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមក្រូអាស៊ី]]ក្នុង[[សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី|យូហ្គោស្លាវី]] | established_date8 = ៩ ឧសភា ១៩៤៤ | established_event9 = [[ឯករាជ្យភាពនៃក្រូអាស៊ី|ប្រកាស​ឯករាជ្យ]] | established_date9 = ២៥ មិថុនា ១៩៩១ | area_km2 = ៥៦,៥៦១ | area_size = 1 E7 | area_footnote = <ref name="Hrvatska-LZMK">{{Cite encyclopedia |url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/26390 |title=(ជាភាសាក្រូអាត) Hrvatska |encyclopedia=Croatian Encyclopedia |publisher=Lexicographic Institute Miroslav Krleža |access-date=2025-11-07}}</ref> | area_rank = ទី១២៤ | percent_water = ១.‌០៩ | population_census_year = ២០២១ | population_census = {{DecreaseNeutral}} ៣,៨៧១,៨៣៣<ref name=Census>{{Croatian Census 2021 | EO | title=(ជាភាសាក្រូអាស៊ី) 3. Stanovništvo prema narodnosti po gradovima/općinama | access-date=7 November 2025}}</ref> | population_estimate = {{DecreaseNeutral}} ៣,៨៦១,៩៦៧<ref>{{cite web |url=https://podaci.dzs.hr/hr/ |title=POPULATION ESTIMATE OF THE REPUBLIC OF CROATIA, 2023 |website=podaci.dzs.hr |date=8 September 2023 |access-date=2025-11-07}}</ref> | population_estimate_year = ២០២៣ | population_estimate_rank = ទី១២៨ | population_density_km2 = ​​៦៨.៤ | population_density_rank = ទី១៥២ | GDP_PPP = {{increase}} ១៩៨.៣១ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.HR">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/HRV |title=World Economic Outlook Database, April 2025 Edition. (Croatia) |website=imf.org |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |date=24 April 2025 |access-date=2025-11-07}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៥ | GDP_PPP_rank = ទី៧៩ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥១,៤៥០ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.HR" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៩ | GDP_nominal = {{increase}} ១០៣.៩០&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.HR" /> | GDP_nominal_rank = ទី៧៤ | GDP_nominal_year = ២០២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ២៦,៩៦០ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.HR" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៤៧ | Gini = ២៩.៧ | Gini_year = ២០២៣ | Gini_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="eurogini">{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=European Commission |access-date=2025-11-07}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៨៨៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady/--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=2025-05-06 |access-date=2025-11-07 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី៤១ | currency = [[អឺរ៉ូ]] ([[និមិត្តសញ្ញាអឺរូ|€]]) | currency_code = EUR | country_code = | time_zone = [[ម៉ោងអឺរ៉ុបកណ្ដាល|CET]] | utc_offset = +១ | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្ដៅអឺរ៉ុបកណ្ដាល|CEST]] | utc_offset_DST = +២ | date_format = | drives_on = | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅក្រូអាស៊ី|+៣៨៥]] | iso3166code = HR | cctld = {{hlist|[[.hr]]|[[.eu]]}} | today = | wikidata = Q224 }} '''ក្រូអាស៊ី'''{{refn|group=ស|[[ភាសាក្រូអាត]]៖ Hrvatska, ប្រកបថា ហឺ-រ-វ៉ាត-ស្កា}} ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋក្រូអាស៊ី'''{{refn|group=ស|ភាសាក្រូអាត៖ Republika Hrvatska, ''{{audio|Hr-Republika Hrvatska.oga|ចុចទីនេះដើម្បីស្ដាប់របៀបប្រកប}}''}} គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅ[[អឺរ៉ុបកណ្ដាល]] និង[[អឺរ៉ុបអាគ្នេយ៍|អាគ្នេយ៍]] ត្រង់តំបន់ឆ្នេរនៃ[[សមុទ្រអាឌ្រីយ៉ាទិក]]។ ប្រទេសក្រូអាស៊ីមានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេសស[[ស្លូវេនី]]នៅភាគពាយព្យ ប្រទេស[[ហុងគ្រី]]នៅភាគឦសាន [[ស៊ែប៊ី]]នៅភាគខាងកើត [[បូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន]]និង[[ម៉ុងតេណេគ្រោ]]នៅភាគអាគ្នេយ៍ ហើយមានព្រំដែនសមុទ្រជាប់ប្រទេស[[អ៊ីតាលី]]នៅភាគខាងលិច។ រដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបំផុតនៃប្រទេសនេះគឺទីក្រុង[[សាក្រិប]] ហើយក៏ជាតំបន់រដ្ឋបាលមួយផងដែរបូករួមជាមួយ[[ស្រុកនៃក្រូអាស៊ី|រដ្ឋបាលស្រុក]]ចំនួនម្ភៃផ្សេងទៀតនៅក្នុងប្រទេស។ តំបន់ទីប្រជុំជនសំខាន់ៗដទៃទៀតរួមមាន [[សាផ្លីត]] [[រីអេកា]] និង[[អូស៊ីយ៉េក]]។ ប្រទេសនេះមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ៥៦,៥៩៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនរស់នៅជិត ៣.៩ លាននាក់។ ជនជាតិក្រូអាតបានចូលមកដល់ទឹកដីនៃប្រទេសក្រូអាស៊ីបច្ចុប្បន្នដំបូងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៦ ដែលកាលនុះត្រូវបានគេនិយមស្គាល់ថា[[អ៊ីល្លីរី]]។ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ ក្រុមជនជាតិក្រូអាតបានរៀបចំបែងចែកទឹកដីនោះទៅជា[[ពញាក្សត្រក្រូអាស៊ី|រដ្ឋនគរតូចៗចំនួនពីរ]]។ រដ្ឋក្រូអាស៊ីត្រូវបានអន្តរជាតិទទួលស្គាល់ជារដ្ឋឯករាជ្យដំបូងនៅថ្ងៃទី៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ៨៧៩ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះពញាក្សត្រ[[ប្រានីមៀរនៃក្រូអាស៊ី|ប្រានីមៀរ]]។ ព្រះបាទ[[តូមីស្លាវនៃក្រូអាស៊ី|តូមីស្លាវ]]បានក្លាយជាស្ដេចក្រូអាស៊ីដំបូងគេបង្អស់នៅក្នុងឆ្នាំ៩២៥ ដោយនាំឱ្យនគរព្រះអង្គវិវត្តទៅជា[[ព្រះរាជាណាចក្រក្រូអាស៊ី (៩២៥–១១០២)|ព្រះរាជាណាចក្រមួយ]]។ នៅកំឡុងពេលដែល[[រាជវង្សទ្រឺពីមីរ៉ូវីច]]បានដាច់ពូជពង្សបង្កឱ្យកើតជាវិបត្តិស្នងរាជសម្បត្តិធ្ងន់ធ្ងរ ព្រះរាជនគរក្រូអាស៊ីក៏បាន[[ឯកត្តសហភាពក្រូអាស៊ី​​ និងហុងគ្រី|ចុះចូល]]ក្នុង[[ឯកត្តសហភាព]]ជាមួយនឹងប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រហុងគ្រី|ហុងគ្រី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១១០២។ នៅឆ្នាំ១៥២៧ ដោយត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមក្រូអាត–អូតូម៉ង់មួយរយឆ្នាំ|យុទ្ធនាការសញ្ជ័យដោយពួកអូតូម៉ង់]] [[រដ្ឋសភា (ក្រូអាស៊ី)|រដ្ឋសភាក្រូអាស៊ី]]ក៏បានជ្រើសរើសតែងតាំងព្រះបាទ[[ហ្វែឌីណង់ទី១ (អធិរាជចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ)|ហ្វែឌីណង់ទី ១ នៃអូទ្រីស]]ជាព្រះរាជានៃប្រទេសក្រូអាស៊ី។ ក្រោយទទួលបានឯករាជ្យពី[[រាជាធិបតេយ្យហាបស្បួក|ចក្រភពហាបស្បួក]] [[រដ្ឋស្លូវេន ក្រូអាត និងស៊ែប]]ក៏ត្រូវបានប្រកាសឡើងនៅទីក្រុងសាក្រិបនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩១៨ មុនពេលត្រូវបានបង្រួមចូលទៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូហ្គោស្លាវី]]នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩១៨។ បន្ទាប់ពី[[ការឈ្លានពានយូហ្គោស្លាវី|ការឈ្លានពានដោយមហាអំណាចអ័ក្សលើយូហ្គោស្លាវី]]នៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤១ រដ្ឋក្រូអាស៊ីស្ទើរទាំងមូលត្រូវបានពួកណាស៊ីកាន់កាប់ជារដ្ឋអាយ៉ងក្រោមឈ្មោះថា[[រដ្ឋឯករាជ្យក្រូអាស៊ី]]។ ដំណាលគ្នានោះ [[បក្សព័ន្ធក្រូអាត|ចលនាតស៊ូប្រឆាំង]]នឹងណាស៊ីក៏បានលេចឡើងរហូតដល់បានបង្កើតចេញជារដ្ឋមួយទៀតហៅ[[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមក្រូអាស៊ី]] ហើយក្រោយសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ រដ្ឋមួយនេះក៏ក្លាយជាសមាជិកស្ថាបនិក និងសាធារណរដ្ឋស្វយ័តមួយនៅក្នុង[[សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី]]ថ្មី។ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩១ ក្រូអាស៊ីក៏បាន[[ឯករាជ្យភាពនៃក្រូអាស៊ី|ប្រកាសឯករាជ្យ]] ហើយត្រូវចំណាយពេលបួនឆ្នាំក្នុង[[សង្គ្រាមឯករាជ្យភាពក្រូអាស៊ី|សង្គ្រាមដណ្ដើមឯករាជ្យ]]ទម្រាំបានឯករាជ្យពេញលេញរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ ប្រទេសក្រូអាស៊ីគឺជា[[សាធារណរដ្ឋ]]ដែលប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធសភា|ប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យសភា]]។ បច្ចុប្បន្ន ក្រូអាស៊ីជាសមាជិកនៃ[[សហភាពអឺរ៉ុប]] [[ហ្សូនអឺរ៉ូ]] [[តំបន់ស្សិនគែន]] [[ណាតូ]] [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[អង្គការសន្តិសុខ និងសហប្រតិបត្តិការនៅអឺរ៉ុប]] [[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក]] ហើយជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃ[[សហភាពសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] និងកំពុងស្ថិតតក្នុងដំណើរការចូលជាសមាជិកនៃ[[អង្គការ​សម្រាប់​ការ​អភិវឌ្ឍ និង​សហប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច]]។ ក្នុងនាមជាប្រទេសចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងកិច្ចការរក្សាសន្តិភាពរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ប្រទេសក្រូអាស៊ីបានចូលរួមចំណែកបញ្ជូនចំនួនទ័ពជាច្រើននាក់ដល់[[កងកម្លាំងជំនួយសន្តិសុខអន្តរជាតិ]] ហើយត្រូវបានជ្រើសតាំងឱ្យបំពេញអាសនៈមិនអចិន្ត្រៃយ៍នៅក្នុង[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]ក្នុង[[ការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ|អាណត្តិឆ្នាំ២០០៨–២០០៩]] ជាលើកដំបូង។ ក្រូអាស៊ីជា[[ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍]]មួយដែលមានសេដ្ឋកិច្ចជឿនលឿន និងមាន[[សេដ្ឋកិច្ចចំណូលខ្ពស់នៃធនាគារពិភពលោក|ប្រាក់ចំណូលខ្ពស់]]។<ref>{{cite news |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April |title=IMF World Economic Outlook |access-date=2025-11-17}}</ref> វិស័យសេវាកម្ម ឧស្សាហកម្ម និងកសិកម្ម គឺជាកម្លាំងចលករដ៏សំខាន់ដល់[[សេដ្ឋកិច្ចក្រូអាស៊ី]]។ វិស័យទេសចរណ៍គឺជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសនេះ ដោយគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩ ក្រូអាស៊ីបានទទួលភ្ញៀវទេសចរជិត ២០ លាននាក់។<ref>{{Cite web |title=Croatia tourist arrivals 2022 |url=https://www.statista.com/statistics/413226/number-of-arrivals-spent-in-short-stay-accommodation-in-croatia/ |access-date=2023-11-17 |website=Statista }}</ref><ref>{{cite news |url=https://data.worldbank.org/indicator/ST.INT.ARVL?locations=HR&most_recent_value_desc=true |title=International tourism, The World Bank |access-date=2025-11-17 |archive-date=2023-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414081343/https://data.worldbank.org/indicator/ST.INT.ARVL?locations=HR&most_recent_value_desc=true |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cntraveler.com/story/top-countries-in-the-world |title=Condé Nast Traveler, Top Countries in the World |access-date=2025-11-17}}</ref> ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ [[រដ្ឋាភិបាលក្រូអាស៊ី]]បានចូលរួមវិនិយោគយ៉ាងសកម្មទៅលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ជាពិសេសផ្លូវដឹកជញ្ជូន និងគ្រឿងបរិក្ខារនានាតាមបណ្តោយ[[ច្រកផ្លូវអឺរ៉ុបរួម]]។ ប្រទេសក្រូអាស៊ីផងដែរក៏បានតាំងខ្លួនជាប្រទេសនាំមុខគេនៅក្នុងវិស័យថាមពលក្នុងតំបន់នៃដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០២០ ហើយកំពុងរួមចំណែកដល់ការធ្វើពិពិធកម្មនៃការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលរបស់អឺរ៉ុបតាមរយៈស្ថានីយនាំចូលឧស្ម័នធម្មជាតិរាវអណ្តែតទឹករបស់ខ្លួននៅក្បែរកោះ[[ក្រឺក]] ហៅ [[អិលអិនជី ហឺរវ៉ាតស្កា]] (LNG Hrvatska)។<ref name="lng">{{cite news |url=https://www.state.gov/u-s-relations-with-croatia/ |title=U.S. Department of State factsheet |access-date=2025-11-19}}</ref> នៅក្នុងប្រទេសក្រូអាស៊ី រដ្ឋជាអ្នកផ្តល់[[សុខុមាលការ|សន្តិសុខសង្គម]] [[វិស័យសុខាភិបាលនៅក្រូអាស៊ី|តំហែទាំសុខភាពសកល]] និងការអប់រំបឋមសិក្សានិងមធ្យមសិក្សាដោយឥតគិតថ្លៃសិក្សាដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋក៏ថែមទាំងបានគាំទ្រទៀតផងដល់វិស័យវប្បធម៌តាមរយៈស្ថាប័នសាធារណៈ និងការវិនិយោគរបស់ក្រុមហ៊ុនផ្សេងៗក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនិងការបោះពុម្ពផ្សាយជាដើម។ ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links|voy=Croatia}} {{បណ្តាប្រទេសនៅ​ទ្វីបអឺរ៉ុប}} {{Stub}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រូអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅបាល់កង់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស និងទឹកដីដែលមានភាសាក្រូអាតជាភាសាផ្លូវការ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអង្គការណាតូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃកិច្ចផ្ដួចផ្ដើមសមុទ្របី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] 50zjj6k3bqnfp1yv1z0i7ryicr7ntd3 0 53415 334722 334718 2026-04-26T13:51:38Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី */ 334722 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | |- |- | [[]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃហ្សង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|China}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|France}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|India}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nauru}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Palestine}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Singapore }}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Africa}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Yemen}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[]] | |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == quxa4xb7zjwejmlf5gmdx0am95aqcco 334730 334722 2026-04-26T14:47:47Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី */ 334730 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | |- |- | [[]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃហ្សង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វើដ ]] | |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[កុងហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | |- | [[]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | |- | [[]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | |- | [[ហ្សាការតា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាឌីវ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | |- | [[]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Singapore }}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Africa}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Yemen}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[]] | |- | [[]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[]] | |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == 7v3bigvlxwxooaawepi6cqb1ll1s8pc 334749 334730 2026-04-27T06:01:13Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី */ 334749 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | |- |- | [[អង់ដូរ៉ាឡាវេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | |- | [[អេសធី ចនស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | |- | [[បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃហ្សង់]] | |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | |- | [[ធីមភូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | |- | [[ស៊ូក្រេ]] | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វើដ ]] | |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[កុងហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | |- | [[]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | |- | [[]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | |- | [[ហ្សាការតា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | |- | [[កាត់ថ្មាន់ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | |- | [[]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]] | |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]], [[កូឡុំបូ]] | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | |- | [[ប៊ើន]] | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | |- | [[]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូបេគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == 2alpma95lpt8nqqbewewgpkj7e45diz 334752 334749 2026-04-27T06:08:41Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 334752 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | |- |- | [[អង់ដូរ៉ាឡាវេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | |- | [[អេសធី ចនស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]] | |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | |- | [[ធីមភូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | |- | [[ស៊ូក្រេ]] | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វើដ ]] | |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[កុងហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | |- | [[]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | |- | [[]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | |- | [[ហ្សាការតា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | |- | [[កាត់ថ្មាន់ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | |- | [[]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]] | |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]], [[កូឡុំបូ]] | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | |- | [[ប៊ើន]] | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | |- | [[]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | |- | [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូបេគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == pl2brk2pz0c3snwhy9exws546x8m85m 334755 334752 2026-04-27T06:18:38Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី */ 334755 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | |- |- | [[អង់ដូរ៉ាឡាវេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | |- | [[អេសធី ចនស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃហ្សង់]] | |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | |- | [[ធីមភូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | |- | [[ស៊ូក្រេ]] | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វើដ ]] | |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[កុងហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | |- | [[]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | |- | [[]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | |- | [[ហ្សាការតា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | |- | [[កាត់ថ្មាន់ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | |- | [[]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]] | |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]], [[កូឡុំបូ]] | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | |- | [[ប៊ើន]] | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | |- | [[]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | |- | [[វ៉ាស៊ីនតោន]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូបេគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == souh4pgqfip5kxmgyi5dtu6kn85xx42 334758 334755 2026-04-27T06:59:09Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី */ 334758 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | |- |- | [[អង់ដូរ៉ាឡាវេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | |- | [[សាំងចនស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃហ្សង់]] | |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | |- | [[ធីមភូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | |- | [[ស៊ូក្រេ]] | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វើដ ]] | |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | |- | [[គីនហ្សាសា]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[កុងហ្គោ]] | |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | |- | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | |- | [[ប្រាសាវីល]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | |- | [[ក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | |- | [[អាស្ម៉ារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | |- | [[ម៉ាបាបាន]] | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | |- | [[ហ្សាការតា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | |- | [[កាត់ថ្មាន់ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | |- | [[]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]] | |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]], [[កូឡុំបូ]] | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | |- | [[ប៊ើន]] | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | |- | [[]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | |- | [[វ៉ាស៊ីនតោន]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូបេគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == abcby3ro8rxybys0h7e8xcaf0i28ynr 334759 334758 2026-04-27T07:48:46Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី */ 334759 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | |- |- | [[អង់ដូរ៉ាឡាវេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃហ្សង់]] | |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | |- | [[ធីមភូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | |- | [[ស៊ូក្រេ]] | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វើដ ]] | |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[កុងហ្គោ]] | |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | |- | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | |- | [[ប្រាសាវីល]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | |- | [[ក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | |- | [[ម៉ាបាបាន]] | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | |- | [[បានជុល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា ]] | |- | [[ក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | |- | វ៉ាទីកង់ | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | |- | [[ហ្សាការតា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | |- | [[ក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | |- | [[ក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | |- | [[កាត់ថ្មាន់ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | |- | [[]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]] | |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]], [[កូឡុំបូ]] | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | |- | [[ប៊ើន]] | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | |- | [[]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | |- | [[វ៉ាស៊ីនតោន]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូបេគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == qgwe4r8xi13zr40vv7m8w5yg26v6k2f 334760 334759 2026-04-27T08:15:47Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី */ 334760 wikitext text/x-wiki == បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ទីក្រុង ! ប្រទេស ! ទ្វីប |- | [[កាប៊ុល]] | {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] | |- | [[ទីរ៉ាណា]] | {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]] | |- | [[អាល់ហ្សែរ]] | {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]] | |- |- | [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]] | {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]] | |- | [[លូអង់ដា]] | {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]] | |- | [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]] | |- | [[ប៊ុយណូស៊ែរ]] | {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]] | |- | [[យេរេវ៉ាន]] | {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]] | |- | [[កង់បេរ៉ា]] | {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]] | |- | [[វីយែន]] | {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]] | |- | [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]] | {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃហ្សង់]] | |- | [[ណាសៅ]] | {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]] | |- | [[ម៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]] | |- | [[ដូហា]] | {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]] | |- | [[ប្រ៊ីជថោន]] | {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]] | |- | [[មីនស្កិ៍]] | {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]] | |- | [[ព្រុចសែល]] | {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]] | |- | [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]] | {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]] | |- | [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] | {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]] | |- | [[ធីមភូ]] | {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]] | |- | [[ស៊ូក្រេ]] | {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]] | |- | [[សារ៉ាយេវ៉ូ]] | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] | |- | [[ហ្គាបូរ៉ូន]] | {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]] | |- | [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]] | {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]] | |- | [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] | {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]] | |- | [[សូហ្វីយ៉ា]] | {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]] | |- | [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]] | {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]] | |- | [[ហ្គីតេហ្គា]] | {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]] | |- | [[ប្រាយ៉ា]] | {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វើដ ]] | |- | [[ភ្នំពេញ]] | {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]] | |- | [[យ៉ាអូនដេ]] | {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]] | |- | [[អូតាវ៉ា]] | {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]] | |- | [[បាងហ្គី]] | {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] | |- | [[អុិនចាមីណា]] | {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]] | |- | [[សាន់ត្យាហ្គោ]] | {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]] | |- | [[ប៉េកាំង]] | {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]] | |- | [[បូហ្គោតា]] | {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]] | |- | [[ម៉ូរ៉ូនី]] | {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]] | |- | [[គីនសាសា]] | {{flagicon|Congo}}<br>[[កុងហ្គោ]] | |- | [[សាន់ ហូសេ]] | {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]] | |- | [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] | {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]] | |- | [[ហ្សាហ្គ្រេប]] | {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]] | |- | [[ហាវ៉ាណា]] | {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]] | |- | [[នីកូស៊ី]] | {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]] | |- | [[ប្រាក]] | {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]] | |- | [[ប្រាសាវីល]] | {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] | |- | [[កូបុិនហេហ្គិន]] | {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]] | |- | [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]] | {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]] | |- | [[រ៉ូសូ]] | {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]] | |- | [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]] | {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | |- | [[គីតូ]] | {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]] | |- | [[គែរ]] | {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]] | |- | [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]] | {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | |- | [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]] | {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]] | |- | [[អាស្មារ៉ា]] | {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]] | |- | [[តាលីន]] | {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]] | |- | [[ម៉ាបាបាន]] | {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]] | |- | [[អាឌីស អាបាបា]] | {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]] | |- | [[ស៊ូវ៉ា]] | {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]] | |- | [[ហែលស៊ីនគី]] | {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]] | |- | [[ប៉ារីស]] | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]] | |- | [[លីប្រេវីល]] | {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]] | |- | [[បានជុល]] | {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]] | |- | [[ទីប៊ីលីស៊ី]] | {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]] | |- | [[ប៊ែរឡាំង]] | {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]] | |- | [[អាក្រា]] | {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]] | |- | [[អាតែន]] | {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]] | |- | [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]] | {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា ]] | |- | [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]] | {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]] | |- | [[កូណាគ្រី]] | {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]] | |- | [[ប៊ីស្សូ]] | {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] | |- | [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]] | {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]] | |- | [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]] | {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]] | |- | វ៉ាទីកង់ | {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]] | |- | [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]] | {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]] | |- | [[ប៊ុយដាប៉ែស]] | {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]] | |- | [[រ៉ៃចាវីក]] | {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]] | |- | [[ញូវដេលី]] | {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]] | |- | [[ហ្សាការតា]] | {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | |- | [[តេហេរ៉ង់]] | {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]] | |- | [[បាកដាដ]] | {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]] | |- | [[ឌុប្លីន]] | {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]] | |- | [[យេរូសាឡឹម]] | {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]] | |- | [[រ៉ូម]] | {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]] | |- | [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]] | {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]] | |- | [[តូក្យូ]] | {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]] | |- | [[អាម៉ាន់]] | {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]] | |- | [[អាស្តាណា]] | {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] | |- | [[ណៃរ៉ូប៊ី]] | {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]] | |- | [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]] | {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]] | |- | [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] | {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]] | |- | [[ប៊ីស្កេក]] | {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] | |- | [[វៀងចន្ទន៍]] | {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]] | |- | [[រីហ្គា]] | {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]] | |- | [[បេរូត]] | {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]] | |- | [[ម៉ាសេរូ]] | {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]] | |- | [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]] | {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]] | |- | [[ទ្រីប៉ូលី]] | {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]] | |- | [[វ៉ាឌុហ្ស]] | {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]] | |- | [[វីលនីយូស]] | {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]] | |- | [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]] | {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]] | |- | [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]] | {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]] | |- | [[លីឡុងវេ]] | {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]] | |- | [[កូឡាឡាំពួរ]] | {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]] | |- | [[ម៉ាឡេ]] | {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]] | |- | [[បាម៉ាកូ]] | {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]] | |- | [[វ៉ាឡេតា]] | {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]] | |- | [[ម៉ាជូរ៉ូ]] | {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]] | |- | [[នូអាកឆុត]] | {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]] | |- | [[ផត ល្វីស]] | {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]] | |- | [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]] | |- | [[ប៉ាលីគីរ]] | {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]] | |- | [[ឈីស៊ីណូ]] | {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]] | |- | [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]] | {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]] | |- | [[ណៃពិដោ]] | {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]] | |- | [[កាត់ថ្មាន់ឌូ]] | {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]] | |- | [[]] | {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]] | |- | [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]] | {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]] | |- | [[ម៉ានីល]] | {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]] | |- | [[វ៉ាសូវី]] | {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]] | |- | [[ម៉ូស្គូ]] | {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]] | |- | [[]] | {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]] | |- | [[រីយ៉ាដ]] | {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]] | |- | [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]] | |- | [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | |- | [[សេអ៊ូល]] | {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]] | |- | [[]] | {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]] | |- | [[]] | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]] | |- | [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ]], [[កូឡុំបូ]] | {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]] | |- | [[]] | {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]] | |- | [[]] | {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]] | |- | [[ប៊ើន]] | {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]] | |- | [[]] | {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]] | |- | [[បាងកក]] | {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]] | |- | [[]] | {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]] | |- | [[]] | {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]] | |- | [[]] | {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]] | |- | [[គៀវ]] | {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]] | |- | [[អាប៊ូដាប៊ី]] | {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]] | |- | [[ឡុងដ៍]] | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]] | |- | [[វ៉ាស៊ីនតោន]] | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | |- | [[]] | {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូបេគីស្ថាន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]] | |- | [[ការ៉ាកាស]] | {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | |- | [[ហាណូយ]] | {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]] | |- | [[]] | {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]] | |- | [[]] | {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]] | |} == មើលផងដែរ == * [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]] * [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]] == ឯកសារយោង == 7j9820kzps3b8o64dqljjpplka356iv 10 53580 334731 334713 2026-04-26T15:01:58Z TheRandomGoober 27248 TheRandomGoober បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស បូស្នៀ និងហឺហ្សេហ្គោវីណា]] ទៅ [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស បូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត: Revert (Please check Khmer Lexicon for Geographical terms before making any move) 334713 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]] k5lq0nbac00qxdz10wjgt1g9gho06bu 10 53584 334723 2026-04-26T13:57:24Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 បញ្ជូនបន្តទៅ [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស សៀរ៉ាឡេអូន]] 334723 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស សៀរ៉ាឡេអូន]] 8p8jlxbz8nglrnkvut27ienpozad2i1 10 53585 334724 2026-04-26T13:59:26Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 បញ្ជូនបន្តទៅ [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ទីម័រខាងកើត]] 334724 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ទីម័រខាងកើត]] knwnjrwrwsi016qxx15iq32jobankaa 10 53586 334725 2026-04-26T14:00:41Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 បញ្ជូនបន្តទៅ [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស យេម៉ែន]] 334725 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស យេម៉ែន]] dokw1uektmgdf9cn1hlxcwt446ayr24 0 53587 334727 2026-04-26T14:13:56Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ហ្គីនៀ-ប៊ីសូ]] ទៅ [[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] 334727 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]] fkmpkwx73irts5gbds6kdwgal0p0g65 10 53589 334732 2026-04-26T15:01:58Z TheRandomGoober 27248 TheRandomGoober បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស បូស្នៀ និងហឺហ្សេហ្គោវីណា]] ទៅ [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស បូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត: Revert (Please check Khmer Lexicon for Geographical terms before making any move) 334732 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស បូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន]] nqhm249dc4104hviack5ibvm8fxz37r 10 53590 334734 2026-04-26T15:02:42Z TheRandomGoober 27248 TheRandomGoober បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស កាប់វើដ]] ទៅ [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស កាប់វែរ]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត: Revert (Please check Khmer Lexicon for Geographical terms before making any move) 334734 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស កាប់វែរ]] dij4clvruzancsgl8on5u300mplmmkx 0 53591 334736 2026-04-26T15:03:25Z TheRandomGoober 27248 TheRandomGoober បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ក្រូអាត]] ទៅ [[ក្រូអាស៊ី]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត: Revert (Please check Khmer Lexicon for Geographical terms before making any move) 334736 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ក្រូអាស៊ី]] db3a3ug4eaqtsttaggcgajijmlp42gv 0 53592 334738 2026-04-26T15:04:17Z TheRandomGoober 27248 TheRandomGoober បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[លីចថេនស្តាញ]] ទៅ [[លិចតិនស្តាញ]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត: Revert (Please check Khmer Lexicon for Geographical terms before making any move) 334738 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[លិចតិនស្តាញ]] dfu7qmk46nl0qr2iz6d6l4stlvob615 0 53593 334746 2026-04-27T05:12:35Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ប៉ាពួនូវែលគីនេ]] ទៅ [[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] 334746 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]] 6f2dnabxzkyicbq7giw9ovz3ulp25c7 0 53594 334748 2026-04-27T05:33:48Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[បង់ដា⁠សេរីបេកាវ៉ាន់]] ទៅ [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] 334748 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]] hdvgoihae9p7egzl2t993bsanqpu1ka 0 53595 334751 2026-04-27T06:02:41Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[បាគូ]] ទៅ [[បាគូ (សត្វបក្សី)]] 334751 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[បាគូ (សត្វបក្សី)]] h79mgl301asp8b2mwzwhos480vt9ypr 0 53596 334754 2026-04-27T06:12:07Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[អាស៊ែបៃហ្សង់]] ទៅ [[ជនជាតិអាស៊ែបៃហ្សង់]] 334754 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ជនជាតិអាស៊ែបៃហ្សង់]] pywbd3vf59s4dbjlicvvcdih00m5uuh 0 53597 334757 2026-04-27T06:25:59Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ទីក្រុងបូកូតា]] ទៅ [[បូហ្គោតា]] 334757 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[បូហ្គោតា]] s6yufysvc0yzgj475gwhrvjcmntu8xq