វិគីភីឌា
kmwiki
https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98
MediaWiki 1.47.0-wmf.1
first-letter
មេឌា
ពិសេស
ការពិភាក្សា
អ្នកប្រើប្រាស់
ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់
វិគីភីឌា
ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា
ឯកសារ
ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ
មេឌាវិគី
ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី
ទំព័រគំរូ
ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ
ជំនួយ
ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម
ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
អក្សរខ្មែរ
0
2156
335150
326755
2026-05-12T13:48:36Z
~2026-28672-32
50934
/* ព្យញ្ជនៈ */
335150
wikitext
text/x-wiki
{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រព័ន្ធសំណេរ
|name=អក្សរក្រមខ្មែរ
|languages=[[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] [[ភាសាបាលី|បាលី]] [[ភាសាចារ៉ាយ|ចារ៉ាយ]] [[ភាសាខ្មែរសុរិន្ទ|ខ្មែរសុរិន្ទ]]
|type=[[អាប៊ូហ្គីដា]]
|time= រ. ៦១១–បច្ចុប្បន្ន<ref>{{cite book| title=South-East Asia: languages and literatures : a select guide | first=Patricia | last=Herbert |author2=Anthony Crothers Milner | pages=51–52 | year= 1989| ISBN=0-8248-1267-0| publisher=University of Hawaii Press}}</ref>
|fam1=[[អក្ខរក្រមមូលស៊ីណៃ]]
|fam2=[[អក្ខរក្រមផ្វឹននីស៊ី]]
|fam3=[[អក្ខរក្រមអរ៉ម់]]
|fam4=[[អក្សរព្រាហ្មី|ព្រាហ្មី]]
|fam5=[[គ្រន្ថលិបិ|បល្លវៈ]]
|sisters=[[អក្សរមន|មនបុរាណ]]<br/>[[អក្សរចាម|ចាម]]<br />[[អក្សរកវី|កវី]]<br/>[[អក្សរក្រានថា|ក្រានថា]]<br/>[[អក្សរទមិឡ|ទមិឡ]]
|children=[[អក្សរក្រមខ្មែរថៃ|ថៃ]]<br />[[អក្សរឡៃតៃ|ឡៃតៃ]]
|unicode = [http://www.unicode.org/charts/PDF/U1780.pdf U+1780–U+17FF], <br />[http://www.unicode.org/charts/PDF/U19E0.pdf U+19E0–U+19FF]
|iso15924=Khmr
|sample=Khmer_sample_script.svg
}}
[[ឯកសារ:Consonnes de l'alphabet khmer.pdf|រូបភាពតូច|អក្សរខ្មែរដែលបង្ហាញពីពពួក អ(ក្រហម) និង ពពួក អ៊(ខៀវ) ]]
'''[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|អ]]ក្សរខ្មែរ''' គឺជាអក្សរស្ថិតនៅប្រភេទអក្សរអាប៊ូហ្គីដាដែលប្រើសម្រាប់សរសេរជា[[ភាសាខ្មែរ]] ដែលជាភាសាផ្លូវការនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ អក្សរខ្មែរមានឥទ្ធិពលនៅតាមបណ្ដាប្រទេសជិតខាងមួយចំនួន(ដូចជា ប្រទេសថៃ , ប្រទេសឡាវ) ដែលពួកគេតែងតែហៅអក្សរខ្មែរថា '''អក្សរខម'''។ អក្សរខ្មែរមានប្រព័ន្ធទម្រង់សរសេរពីឆ្វេងទៅស្តាំក្នុងការសរសេរពាក្យក្នុងប្រយោគ ឬឃ្លាចំនួន។ ពីបុរាណមកអក្សរខ្មែរមានតួព្យញ្ជនៈចំនួន ៣៥តួ (ដូចជា ឝ , ឞ ) ដែលគេសរសេរសំំំរាប់[[ភាសាបាលីសំស្ក្រឹត|ភាសាបាលីសស្ក្រឹត]] ប៉ុន្តែតួអក្សរខ្មែរសម័យទំនើបប្រើតែ ៣៣តួតែប៉ុណ្ណោះ តួអក្សរនីមួយៗតំណាងឱ្យសំឡេងព្យញ្ជនៈរួមជាមួយនឹងស្រៈដែលមានស្រាប់ទាំងពពួក អ និង អ៊ ក្នុងការនិយាយភ្ជាប់សំំំឡេងនិងការនិយាយឲ្យកាន់តែប្រសើរជាងមុន។ មានតួស្រៈឯករាជ្យមួយចំនួន ប៉ុន្តែសំឡេងស្រៈត្រូវបានតំណាងជាទូទៅថាជាស្រៈនិស្រ័យ សញ្ញាបន្ថែមដែលអមជាមួយតួព្យញ្ជនៈ និងបង្ហាញពីសំឡេងស្រៈដែលត្រូវបញ្ចេញបន្ទាប់ពីព្យញ្ជនៈនោះ (ឬព្យញ្ជនៈចង្កោម)។ ស្រៈដែលពឹងផ្អែកភាគច្រើនមានការបញ្ចេញសំឡេងពីរផ្សេងគ្នា អាស្រ័យក្នុងករណីភាគច្រើនលើស្រៈដែលមានដើមនៃព្យញ្ជនៈដែលពួកគេត្រូវបានបន្ថែម។ អក្សរខ្មែរក៏មានលេខសម្គាល់មួយចំនួនផងដែរ ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីបង្ហាញពីការកែប្រែបន្ថែមទៀតនៅក្នុងការបញ្ចេញសំឡេង។ អក្សរមួយនេះក៏រួមបញ្ចូលលេខ និងសញ្ញាវណ្ណយុត្តិរបស់អក្សរផងដែរ។
== ដើមកំណើតនៃអក្សរខ្មែរ ==
[[ឯកសារ:Khmer inscription within the Angkor Wat 2.jpg|រូបភាពតូច|សិលាចារឹកអក្សរខ្មែរក្នុងប្រាសាទអង្គរវត្ត]]
អក្សរខ្មែរ គឺជាអក្សរប្រើសម្រាប់សរសេរ[[ភាសាខ្មែរ]] ដែលជាភាសាផ្លូវការរបស់[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ។ អក្សរខ្មែរក៏ប្រើសម្រាប់សរសេរ[[ភាសាបាលី]]នៅពិធីបុណ្យព្រះពុទ្ធសាសនារបស់កម្ពុជានិងថៃផងដែរ។អក្សរខ្មែរត្រូវបានប្រែប្រួលពីអក្សរបល្លវៈ ជាអក្ខរក្រមនៃហ្គ្រេនតាដែលបានមកពីអក្សរព្រហ្មីដែលត្រូវបានគេប្រើនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសឥណ្ឌានិងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ក្នុងអំឡុងពេលសតវត្សទី ៥ និងទី ៦។ សិលាចារឹកចាស់ជាងគេ ដែលអាចកំណត់បានជាភាសាខ្មែរត្រូវបានរកឃើញនៅ ស្រុកអង្គរបុរី ខេត្តតាកែវនៅភាគខាងត្បូងរាជធានីភ្នំពេញ និងមានកាលបរិច្ឆេទចារក្នុងអំឡុងឆ្នាំ៦១១។ បច្ចុប្បន្ន អក្សរខ្មែរសម័យទំនើបមានភាពខុសគ្នាពីទំរង់គំរូ ដែលគេរកឃើញនៅលើសិលាចារឹកនៃប្រាសាទអង្គរ។ អក្សរថៃ និងឡាវត្រូវបានកម្លាយចេញពីទំរង់ចាស់នៃអក្សរខ្មែរ។
ពិភពលោក ប្រទេសកម្ពុជា ប្រជាធិបតេយ្ទាក់ទងទៅនឹងបញ្ហាប្រភពកំណើតរបស់អក្សរខ្មែរនេះសមណនិស្សិតនៅពុទ្ធិកសាកលវិទ្យាល័យព្រះសីហមុនីរាជា ព្រះតេជគុណ អ៊ឹម ទៀង មានដីកាពន្យល់ថា អក្សរខ្មែរមានប្រភពមកពីព្រហ្មញ្ញសាសនានិងពីបាលីសំស្រ្កឹត ព្រមទាំងមកពីខ្មែរមនផងដែរ ៖ ''«អក្សរសាស្រ្ដខ្មែរមានប្រវត្តិ ទី១ មកពីព្រហ្មី ព្រហ្មីហ្នឹងព្រហ្មមញ្ញសាសនា ដែលមានមកតាំងពីមុនសម័យអង្គរ ហើយអក្សរសាស្រ្ដខ្មែរយើងបានកើតចេញពីបាលីសំស្រ្កឹតខ្លះដែរ។ ហើយមួយទៀត កំណើតប្រភពមកពីខ្មែរមន»''។<ref>សៀវភៅ វប្បធម៌ អរិយធម៌ ឆ្នាំ១៩៧១-១៩៧២ ទាវ ឆៃ សុក ទំព័រទី១៣</ref>។
== ព្យញ្ជនៈ ==
អក្សរ តាមពាក្យសំស្រ្កឹត មានន័យថា ទន់ភ្លន់ អាចបត់បែនបាន អាចយកទៅច្នៃបាន តាមការផ្សំជាមួយស្រៈ តាមការប្រកបជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈមួយទៀត ឬតាមការផ្សំជាមួយជើងអក្សរណាមួយ ។
អក្សរ ឬអក្ខរៈ អាចហៅបានម្យ៉ាងទៀតថា “វណ្ណៈ” មានចែកជាបីក្រុមគឺ ៖
១-ព្យញ្ជនៈ មាន ៣៥ តួ ។
២-ស្រៈពេញតួ ១៥ តួ ។
៣-ស្រៈនិស្ស័យខ្មែរមាន២៤តែត្រូវថែមស្រៈបន្ថែម ៤ ទៀតបានទៅជា ២៨ តួ បើគិតទាំងសំឡេង ។ តែបើគិតតែរូបមាន ២៧ តួ ព្រោះស្រៈ (អ) មាននៅគ្រប់ព្យញ្ជនៈទាំងឃោសៈទាំងអឃោសៈ ។
១-ព្យញ្ជនៈ
ព្យញ្ជនៈទាំង ៣៣ តួ ត្រូវរាប់តាមលំដាប់ពីដើមដល់ចប់៖
កខគឃង
ចឆជឈញ
ដឋឌឍណ
តថទធន
បផពភម
យរលវ ឝឞសហឡអ
២-ជើងព្យញ្ជនៈ
ព្យញ្ជនៈប្រៀបបាននឹងមនុស្សដែរ គឺមានសក់ (៊) មានតួខ្លួន (ក) មានជើង (្ក) ។ រូបនៃជើងព្យញ្ជនៈមានទ្រង់ទ្រាយដូចគ្នានឹងតួអង្គព្យញ្ជនៈដែរ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែតូចជាងតួ និងពុំមាន”សក់”ទេ ។ ខាងក្រោមនេះ គឺជើងព្យញ្ជនៈ (Consonnes souscrites) ។
្ក ្ខ ្គ ្ឃ ្ង , ្ច ្ឆ ្ជ ្ឈ ្ញ , ្ដ ្ឋ ្ឌ ្ឍ ្ណ , ្ត ្ថ ្ទ ្ធ ្ន , ្ប ្ផ ្ព ្ភ ្ម , ្យ ្រ ្ល ្វ ្ស ្ហ ្ឡ ្អ
របៀបសរសេរ ជើងព្យញ្ជនៈ ភ្ជាប់ជាមួយតួព្យញ្ជនៈ ដូចខាងក្រោម ៖
ក្ខខ្ខគ្គឃ្ឃង្ង ច្ចឆ្ឆជ្ជឈ្ឈញ្ញ ដ្តឋ្ឋឌ្ឌឍ្ឍណ្ណ ត្តថ្ថទ្ទធ្ធន្ន ប្បផ្ផព្ពភ្ភម្ម យ្យរ្រល្លវ្វ ស្សហ្ហឡ្ឡអ្អ
៣-ស្រៈពេញតួ
អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុនចែងថា ស្រៈពេញតួមាន ១៥ តួ ដោយរាប់យក អ អា មកបញ្ចូលផង ។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញបច្ចុប្បន្នលោកដកយក “អ” និង “អា” នេះចេញពីប្រព័ន្ធស្រៈពេញតួ ព្រោះលោកយល់ថា “អ” គឺជាព្យញ្ជនៈ ដែលត្រូបរាប់បញ្ចូលទៅក្នុងក្រុមព្យញ្ជនៈ ទាំង៣៣ តួនោះវិញ ។ ឯ “អា” គឺតួព្យញ្ជនៈបំបែក យកតួ “ អ” មកផ្សំជាមួយស្រៈ “ ា ” ដូច្នេះស្រៈពេញតួបច្ចុប្បន្ននេះ មានតែ ១៣តួទេ គឺ ឥ ឦ ឧ ឩ ឪ ឫ ឬ ឭ ឮ ឯ ឰ ឱ ឳ ។ ចំពោះអស់លោកអ្នកប្រាជ្ញខ្លះទៀតយល់ថា ក្នុងចំណោមស្រៈពេញតួទាំង១៣នេះ ស្រៈ ឩ គេមិនសូវប្រើទេ ដូច្នេះ គួររាប់យកត្រឹមតែ ១២ តួវិញ ព្រោះសព្វថ្ងៃគេប្រើស្រៈពេញតួ ឩ នេះតែពាក្យ “ព្រះឩរូ” មួយម៉ាត់គត់ ដែលមាននៅក្នុងពាក្យ “ រាជស័ព្ទ ” មានន័យថា “ ភ្លៅស្ដេច ” ។
៤-ស្រៈនិស្ស័យ
គឺតួអក្សរ ដែលជាទីពឹងពាក់អាស្រ័យនៃព្យញ្ជនៈ ។ បើសរសេរតែរូបវាដាច់តែឯងនោះ នឹងពុំមានន័យប្រាកដប្រជាថាយ៉ាងណាៗនោះឡើយ ។ ដូចជាស្រៈ ា ស្រៈ ៅ មានតែរូប និងសំឡេងផ្សំ តែពុំមានសារៈអ្វីទេ ។ ស្រៈនិស្ស័យមាន ២១ តួ តាមការកំណត់របស់ក្បួនពីមុននោះគឺ ្ ា ិ ី ឹ ឺ ុ ូ ួ ើ ឿ ៀ េ ែ ៃ ោ ៅ ុំ ំ ាំ ះ ។ ប៉ុន្តែអស់លោកអ្នកអក្សរសាស្រ្តក្រោយមកសន្មតថា មានតែ២០តួវិញ ព្រោះថា ស្រៈ(អ) មានតែសំឡេងតែគ្មានរូប មិនគួរនឹងរាប់បញ្ចូលទេ ។ ស្រៈ(អ) នេះមានបង្កប់នៅគ្រប់ព្យញ្ជនៈទាំងអស់ ទោះជាឃោសៈក្តី អឃោសៈក្តី ប៉ុន្តែប្រសិនបើគេយកទៅផ្សំជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈសំឡេងឃោសៈ គេអានតាមសំឡេងព្យញ្ជនៈ ឃោសៈ គឺសំឡេង(អ៊) ឧទាហរណ៍ ងា ងិ ងី ញោ ញៅ ទុំ ទាំ ទះ…. ។ បើផ្សំជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈអឃោសៈ វាមានសំឡេង (អ) ដូចជា កា កី កោ ចូ ចើ ចេ ចែ ចៃ ចោ… ។ ចំពោះស្រៈ ួ ឿ និង ៀ ទោះគេយកទៅផ្សំនឹងព្យញ្ជនៈ ឃោសៈក្តី អឃោសៈក្តី វានៅតែមានសូរសំឡេង “អួ” (អឿ-អៀ) ដូចគ្នា នេះវាជាករណីលើកលែងសម្រាប់ស្រៈនិស្ស័យរបស់ខ្មែរយើង ។ រីឯស្រៈ៤ទៀតដូចជា ស្រៈ ុះ ិះ ោះ វិញនោះ កាលពីមុនលោកមិនយកមករាប់បញ្ចូលក្នុងស្រៈនិស្ស័យទេ ។ ប៉ុន្តែនៅពេលក្រោយមក ដោយបានពិនិត្យឃើញថា មានពាក្យជាច្រើន ដែលត្រូវការប្រើស្រៈទាំងនេះ នៅក្នុងពាក្យខ្មែរជាចាំបាច់នោះ ទើបលោកអ្នកប្រាជ្ញជាន់ក្រោយ ក៏បានសម្រេចបញ្ចូលបន្ថែមស្រៈទាំង៤នេះ ហើយស្រៈនិស្ស័យក៏បានកើនដល់ (២១-១=២០)+៤ = ២៤ ហើយបើបន្ថែមស្រៈ ឹះ ,ស្រៈ ើះ, ស្រៈែះ ពីលើស្រៈនិស្ស័យដែលធ្លាប់ឃើញមាននៅក្នុងវចនានុក្រមសម្ដេច ជួន ណាត ក្ដី ក្នុងអត្ថបទនានាក្ដីទៀតនោះ ស្រៈនិស្ស័យអាចកើនឡើងដល់ ២៦ ឬ ២៧ ។
★ស្រៈនិស្ស័យខ្មែរមាន២១តួរតាមវចនានុក្រមខ្មែរបុរាណដល់សម័យបច្ចុប្បន្តកើងដល់ចំនួន(២៤-១=២៣តួរ)តែប៉ុណ្ណោះ។
-សម្គាល់;
ស្រៈ"អ"មានតែសំឡេងប៉ុណ្ណោះរីឯរូបវិញគ្មាន(ស្រៈអាថ៌កំបាំងឬស្រៈបង្កប់រូប)នៅតាមព្យញ្ជនៈខ្មែរទាំង៣៣តួរ។
== ឯកសារយោង ==
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាខ្មែរ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ]]
<references />
013l1p614k8eo6812si7ckwckzqw11p
335151
335150
2026-05-12T14:02:24Z
~2026-28672-32
50934
/* ព្យញ្ជនៈ */
335151
wikitext
text/x-wiki
{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រព័ន្ធសំណេរ
|name=អក្សរក្រមខ្មែរ
|languages=[[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] [[ភាសាបាលី|បាលី]] [[ភាសាចារ៉ាយ|ចារ៉ាយ]] [[ភាសាខ្មែរសុរិន្ទ|ខ្មែរសុរិន្ទ]]
|type=[[អាប៊ូហ្គីដា]]
|time= រ. ៦១១–បច្ចុប្បន្ន<ref>{{cite book| title=South-East Asia: languages and literatures : a select guide | first=Patricia | last=Herbert |author2=Anthony Crothers Milner | pages=51–52 | year= 1989| ISBN=0-8248-1267-0| publisher=University of Hawaii Press}}</ref>
|fam1=[[អក្ខរក្រមមូលស៊ីណៃ]]
|fam2=[[អក្ខរក្រមផ្វឹននីស៊ី]]
|fam3=[[អក្ខរក្រមអរ៉ម់]]
|fam4=[[អក្សរព្រាហ្មី|ព្រាហ្មី]]
|fam5=[[គ្រន្ថលិបិ|បល្លវៈ]]
|sisters=[[អក្សរមន|មនបុរាណ]]<br/>[[អក្សរចាម|ចាម]]<br />[[អក្សរកវី|កវី]]<br/>[[អក្សរក្រានថា|ក្រានថា]]<br/>[[អក្សរទមិឡ|ទមិឡ]]
|children=[[អក្សរក្រមខ្មែរថៃ|ថៃ]]<br />[[អក្សរឡៃតៃ|ឡៃតៃ]]
|unicode = [http://www.unicode.org/charts/PDF/U1780.pdf U+1780–U+17FF], <br />[http://www.unicode.org/charts/PDF/U19E0.pdf U+19E0–U+19FF]
|iso15924=Khmr
|sample=Khmer_sample_script.svg
}}
[[ឯកសារ:Consonnes de l'alphabet khmer.pdf|រូបភាពតូច|អក្សរខ្មែរដែលបង្ហាញពីពពួក អ(ក្រហម) និង ពពួក អ៊(ខៀវ) ]]
'''[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|អ]]ក្សរខ្មែរ''' គឺជាអក្សរស្ថិតនៅប្រភេទអក្សរអាប៊ូហ្គីដាដែលប្រើសម្រាប់សរសេរជា[[ភាសាខ្មែរ]] ដែលជាភាសាផ្លូវការនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ អក្សរខ្មែរមានឥទ្ធិពលនៅតាមបណ្ដាប្រទេសជិតខាងមួយចំនួន(ដូចជា ប្រទេសថៃ , ប្រទេសឡាវ) ដែលពួកគេតែងតែហៅអក្សរខ្មែរថា '''អក្សរខម'''។ អក្សរខ្មែរមានប្រព័ន្ធទម្រង់សរសេរពីឆ្វេងទៅស្តាំក្នុងការសរសេរពាក្យក្នុងប្រយោគ ឬឃ្លាចំនួន។ ពីបុរាណមកអក្សរខ្មែរមានតួព្យញ្ជនៈចំនួន ៣៥តួ (ដូចជា ឝ , ឞ ) ដែលគេសរសេរសំំំរាប់[[ភាសាបាលីសំស្ក្រឹត|ភាសាបាលីសស្ក្រឹត]] ប៉ុន្តែតួអក្សរខ្មែរសម័យទំនើបប្រើតែ ៣៣តួតែប៉ុណ្ណោះ តួអក្សរនីមួយៗតំណាងឱ្យសំឡេងព្យញ្ជនៈរួមជាមួយនឹងស្រៈដែលមានស្រាប់ទាំងពពួក អ និង អ៊ ក្នុងការនិយាយភ្ជាប់សំំំឡេងនិងការនិយាយឲ្យកាន់តែប្រសើរជាងមុន។ មានតួស្រៈឯករាជ្យមួយចំនួន ប៉ុន្តែសំឡេងស្រៈត្រូវបានតំណាងជាទូទៅថាជាស្រៈនិស្រ័យ សញ្ញាបន្ថែមដែលអមជាមួយតួព្យញ្ជនៈ និងបង្ហាញពីសំឡេងស្រៈដែលត្រូវបញ្ចេញបន្ទាប់ពីព្យញ្ជនៈនោះ (ឬព្យញ្ជនៈចង្កោម)។ ស្រៈដែលពឹងផ្អែកភាគច្រើនមានការបញ្ចេញសំឡេងពីរផ្សេងគ្នា អាស្រ័យក្នុងករណីភាគច្រើនលើស្រៈដែលមានដើមនៃព្យញ្ជនៈដែលពួកគេត្រូវបានបន្ថែម។ អក្សរខ្មែរក៏មានលេខសម្គាល់មួយចំនួនផងដែរ ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីបង្ហាញពីការកែប្រែបន្ថែមទៀតនៅក្នុងការបញ្ចេញសំឡេង។ អក្សរមួយនេះក៏រួមបញ្ចូលលេខ និងសញ្ញាវណ្ណយុត្តិរបស់អក្សរផងដែរ។
== ដើមកំណើតនៃអក្សរខ្មែរ ==
[[ឯកសារ:Khmer inscription within the Angkor Wat 2.jpg|រូបភាពតូច|សិលាចារឹកអក្សរខ្មែរក្នុងប្រាសាទអង្គរវត្ត]]
អក្សរខ្មែរ គឺជាអក្សរប្រើសម្រាប់សរសេរ[[ភាសាខ្មែរ]] ដែលជាភាសាផ្លូវការរបស់[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ។ អក្សរខ្មែរក៏ប្រើសម្រាប់សរសេរ[[ភាសាបាលី]]នៅពិធីបុណ្យព្រះពុទ្ធសាសនារបស់កម្ពុជានិងថៃផងដែរ។អក្សរខ្មែរត្រូវបានប្រែប្រួលពីអក្សរបល្លវៈ ជាអក្ខរក្រមនៃហ្គ្រេនតាដែលបានមកពីអក្សរព្រហ្មីដែលត្រូវបានគេប្រើនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសឥណ្ឌានិងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ក្នុងអំឡុងពេលសតវត្សទី ៥ និងទី ៦។ សិលាចារឹកចាស់ជាងគេ ដែលអាចកំណត់បានជាភាសាខ្មែរត្រូវបានរកឃើញនៅ ស្រុកអង្គរបុរី ខេត្តតាកែវនៅភាគខាងត្បូងរាជធានីភ្នំពេញ និងមានកាលបរិច្ឆេទចារក្នុងអំឡុងឆ្នាំ៦១១។ បច្ចុប្បន្ន អក្សរខ្មែរសម័យទំនើបមានភាពខុសគ្នាពីទំរង់គំរូ ដែលគេរកឃើញនៅលើសិលាចារឹកនៃប្រាសាទអង្គរ។ អក្សរថៃ និងឡាវត្រូវបានកម្លាយចេញពីទំរង់ចាស់នៃអក្សរខ្មែរ។
ពិភពលោក ប្រទេសកម្ពុជា ប្រជាធិបតេយ្ទាក់ទងទៅនឹងបញ្ហាប្រភពកំណើតរបស់អក្សរខ្មែរនេះសមណនិស្សិតនៅពុទ្ធិកសាកលវិទ្យាល័យព្រះសីហមុនីរាជា ព្រះតេជគុណ អ៊ឹម ទៀង មានដីកាពន្យល់ថា អក្សរខ្មែរមានប្រភពមកពីព្រហ្មញ្ញសាសនានិងពីបាលីសំស្រ្កឹត ព្រមទាំងមកពីខ្មែរមនផងដែរ ៖ ''«អក្សរសាស្រ្ដខ្មែរមានប្រវត្តិ ទី១ មកពីព្រហ្មី ព្រហ្មីហ្នឹងព្រហ្មមញ្ញសាសនា ដែលមានមកតាំងពីមុនសម័យអង្គរ ហើយអក្សរសាស្រ្ដខ្មែរយើងបានកើតចេញពីបាលីសំស្រ្កឹតខ្លះដែរ។ ហើយមួយទៀត កំណើតប្រភពមកពីខ្មែរមន»''។<ref>សៀវភៅ វប្បធម៌ អរិយធម៌ ឆ្នាំ១៩៧១-១៩៧២ ទាវ ឆៃ សុក ទំព័រទី១៣</ref>។
== ព្យញ្ជនៈ ==
អក្សរ តាមពាក្យសំស្រ្កឹត មានន័យថា ទន់ភ្លន់ អាចបត់បែនបាន អាចយកទៅច្នៃបាន តាមការផ្សំជាមួយស្រៈ តាមការប្រកបជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈមួយទៀត ឬតាមការផ្សំជាមួយជើងអក្សរណាមួយ ។
អក្សរ ឬអក្ខរៈ អាចហៅបានម្យ៉ាងទៀតថា “វណ្ណៈ” មានចែកជាបីក្រុមគឺ ៖
១-ព្យញ្ជនៈ មាន ៣៥ តួ ។
២-ស្រៈពេញតួ ១៥ តួ ។
៣-ស្រៈនិស្ស័យខ្មែរមាន២៤តែត្រូវថែមស្រៈបន្ថែម ៤ ទៀតបានទៅជា ២៨ តួ បើគិតទាំងសំឡេង ។ តែបើគិតតែរូបមាន ២៧ តួ ព្រោះស្រៈ (អ) មាននៅគ្រប់ព្យញ្ជនៈទាំងឃោសៈទាំងអឃោសៈ ។
១-ព្យញ្ជនៈ
ព្យញ្ជនៈទាំង ៣៣ តួ ត្រូវរាប់តាមលំដាប់ពីដើមដល់ចប់៖
កខគឃង
ចឆជឈញ
ដឋឌឍណ
តថទធន
បផពភម
យរលវ ឝឞសហឡអ
២-ជើងព្យញ្ជនៈ
ព្យញ្ជនៈប្រៀបបាននឹងមនុស្សដែរ គឺមានសក់ (៊) មានតួខ្លួន (ក) មានជើង (្ក) ។ រូបនៃជើងព្យញ្ជនៈមានទ្រង់ទ្រាយដូចគ្នានឹងតួអង្គព្យញ្ជនៈដែរ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែតូចជាងតួ និងពុំមាន”សក់”ទេ ។ ខាងក្រោមនេះ គឺជើងព្យញ្ជនៈ (Consonnes souscrites) ។
្ក ្ខ ្គ ្ឃ ្ង , ្ច ្ឆ ្ជ ្ឈ ្ញ , ្ដ ្ឋ ្ឌ ្ឍ ្ណ , ្ត ្ថ ្ទ ្ធ ្ន , ្ប ្ផ ្ព ្ភ ្ម , ្យ ្រ ្ល ្វ ្ស ្ហ ្ឡ ្អ
របៀបសរសេរ ជើងព្យញ្ជនៈ ភ្ជាប់ជាមួយតួព្យញ្ជនៈ ដូចខាងក្រោម ៖
ក្ខខ្ខគ្គឃ្ឃង្ង ច្ចឆ្ឆជ្ជឈ្ឈញ្ញ ដ្តឋ្ឋឌ្ឌឍ្ឍណ្ណ ត្តថ្ថទ្ទធ្ធន្ន ប្បផ្ផព្ពភ្ភម្ម យ្យរ្រល្លវ្វ ស្សហ្ហឡ្ឡអ្អ
៣-ស្រៈពេញតួ
អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុនចែងថា ស្រៈពេញតួមាន ១៥ តួ ដោយរាប់យក អ អា មកបញ្ចូលផង ។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញបច្ចុប្បន្នលោកដកយក “អ” និង “អា” នេះចេញពីប្រព័ន្ធស្រៈពេញតួ ព្រោះលោកយល់ថា “អ” គឺជាព្យញ្ជនៈ ដែលត្រូបរាប់បញ្ចូលទៅក្នុងក្រុមព្យញ្ជនៈ ទាំង៣៣ តួនោះវិញ ។ ឯ “អា” គឺតួព្យញ្ជនៈបំបែក យកតួ “ អ” មកផ្សំជាមួយស្រៈ “ ា ” ដូច្នេះស្រៈពេញតួបច្ចុប្បន្ននេះ មានតែ ១៣តួទេ គឺ ឥ ឦ ឧ ឩ ឪ ឫ ឬ ឭ ឮ ឯ ឰ ឱ ឳ ។ ចំពោះអស់លោកអ្នកប្រាជ្ញខ្លះទៀតយល់ថា ក្នុងចំណោមស្រៈពេញតួទាំង១៣នេះ ស្រៈ ឩ គេមិនសូវប្រើទេ ដូច្នេះ គួររាប់យកត្រឹមតែ ១២ តួវិញ ព្រោះសព្វថ្ងៃគេប្រើស្រៈពេញតួ ឩ នេះតែពាក្យ “ព្រះឩរូ” មួយម៉ាត់គត់ ដែលមាននៅក្នុងពាក្យ “ រាជស័ព្ទ ” មានន័យថា “ ភ្លៅស្ដេច ” ។
៤-ស្រៈនិស្ស័យ
គឺតួអក្សរ ដែលជាទីពឹងពាក់អាស្រ័យនៃព្យញ្ជនៈ ។ បើសរសេរតែរូបវាដាច់តែឯងនោះ នឹងពុំមានន័យប្រាកដប្រជាថាយ៉ាងណាៗនោះឡើយ ។ ដូចជាស្រៈ ា ស្រៈ ៅ មានតែរូប និងសំឡេងផ្សំ តែពុំមានសារៈអ្វីទេ ។ ស្រៈនិស្ស័យមាន ២១ តួ តាមការកំណត់របស់ក្បួនពីមុននោះគឺ ្ ា ិ ី ឹ ឺ ុ ូ ួ ើ ឿ ៀ េ ែ ៃ ោ ៅ ុំ ំ ាំ ះ ។ ប៉ុន្តែអស់លោកអ្នកអក្សរសាស្រ្តក្រោយមកសន្មតថា មានតែ២០តួវិញ ព្រោះថា ស្រៈ(អ) មានតែសំឡេងតែគ្មានរូប មិនគួរនឹងរាប់បញ្ចូលទេ ។ ស្រៈ(អ) នេះមានបង្កប់នៅគ្រប់ព្យញ្ជនៈទាំងអស់ ទោះជាឃោសៈក្តី អឃោសៈក្តី ប៉ុន្តែប្រសិនបើគេយកទៅផ្សំជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈសំឡេងឃោសៈ គេអានតាមសំឡេងព្យញ្ជនៈ ឃោសៈ គឺសំឡេង(អ៊) ឧទាហរណ៍ ងា ងិ ងី ញោ ញៅ ទុំ ទាំ ទះ…. ។ បើផ្សំជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈអឃោសៈ វាមានសំឡេង (អ) ដូចជា កា កី កោ ចូ ចើ ចេ ចែ ចៃ ចោ… ។ ចំពោះស្រៈ ួ ឿ និង ៀ ទោះគេយកទៅផ្សំនឹងព្យញ្ជនៈ ឃោសៈក្តី អឃោសៈក្តី វានៅតែមានសូរសំឡេង “អួ” (អឿ-អៀ) ដូចគ្នា នេះវាជាករណីលើកលែងសម្រាប់ស្រៈនិស្ស័យរបស់ខ្មែរយើង ។ រីឯស្រៈ៤ទៀតដូចជា ស្រៈ ុះ ិះ ោះ វិញនោះ កាលពីមុនលោកមិនយកមករាប់បញ្ចូលក្នុងស្រៈនិស្ស័យទេ ។ ប៉ុន្តែនៅពេលក្រោយមក ដោយបានពិនិត្យឃើញថា មានពាក្យជាច្រើន ដែលត្រូវការប្រើស្រៈទាំងនេះ នៅក្នុងពាក្យខ្មែរជាចាំបាច់នោះ ទើបលោកអ្នកប្រាជ្ញជាន់ក្រោយ ក៏បានសម្រេចបញ្ចូលបន្ថែមស្រៈទាំង៤នេះ ហើយស្រៈនិស្ស័យក៏បានកើនដល់ (២១-១=២០)+៤ = ២៤ ហើយបើបន្ថែមស្រៈ ឹះ ,ស្រៈ ើះ, ស្រៈែះ ពីលើស្រៈនិស្ស័យដែលធ្លាប់ឃើញមាននៅក្នុងវចនានុក្រមសម្ដេច ជួន ណាត ក្ដី ក្នុងអត្ថបទនានាក្ដីទៀតនោះ ស្រៈនិស្ស័យអាចកើនឡើងដល់ ២៦ ឬ ២៧ ។
★ស្រៈនិស្ស័យខ្មែរមាន២១តួតាមវចនានុក្រមខ្មែរបុរាណដល់សម័យបច្ចុប្បន្តកើងដល់ចំនួន(២៤-១=២៣តួ)តែប៉ុណ្ណោះ។
-សម្គាល់;
ស្រៈ"អ"មានតែសំឡេងប៉ុណ្ណោះរីឯរូបវិញគ្មាន(ស្រៈអាថ៌កំបាំងឬស្រៈបង្កប់រូប)នៅតាមព្យញ្ជនៈខ្មែរទាំង៣៣តួរ។
★ស្រៈនិស្ស័យមាន២១តួឬ២០តួ
★ស្រៈផ្សំមាន៣តួ
★ស្រៈបន្ថែមមាន៤តួ
★ស្រៈសរុបទាំងអស់មាន២៧តួឬក៏២៨តួតាមគិតសំឡេង
@ស្រៈ"អ"មានរូបសញ្ញា(អ-អ៊និងអ់-អ៊់)
!នេះជារូបស្រៈ"អ"(|)មានតាមទម្លាប់មកហើយ
== ឯកសារយោង ==
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាខ្មែរ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ]]
<references />
r0wskhppkt0ooe67dprav8j5r3ojk17
335156
335151
2026-05-12T15:25:22Z
TheRandomGoober
27248
Undo previous edits as it does not meet the Wiki standard
335156
wikitext
text/x-wiki
{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រព័ន្ធសំណេរ
|name=អក្សរក្រមខ្មែរ
|languages=[[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]] [[ភាសាបាលី|បាលី]] [[ភាសាចារ៉ាយ|ចារ៉ាយ]] [[ភាសាខ្មែរសុរិន្ទ|ខ្មែរសុរិន្ទ]]
|type=[[អាប៊ូហ្គីដា]]
|time= រ. ៦១១–បច្ចុប្បន្ន<ref>{{cite book| title=South-East Asia: languages and literatures : a select guide | first=Patricia | last=Herbert |author2=Anthony Crothers Milner | pages=51–52 | year= 1989| ISBN=0-8248-1267-0| publisher=University of Hawaii Press}}</ref>
|fam1=[[អក្ខរក្រមមូលស៊ីណៃ]]
|fam2=[[អក្ខរក្រមផ្វឹននីស៊ី]]
|fam3=[[អក្ខរក្រមអរ៉ម់]]
|fam4=[[អក្សរព្រាហ្មី|ព្រាហ្មី]]
|fam5=[[គ្រន្ថលិបិ|បល្លវៈ]]
|sisters=[[អក្សរមន|មនបុរាណ]]<br/>[[អក្សរចាម|ចាម]]<br />[[អក្សរកវី|កវី]]<br/>[[អក្សរក្រានថា|ក្រានថា]]<br/>[[អក្សរទមិឡ|ទមិឡ]]
|children=[[អក្សរក្រមខ្មែរថៃ|ថៃ]]<br />[[អក្សរឡៃតៃ|ឡៃតៃ]]
|unicode = [http://www.unicode.org/charts/PDF/U1780.pdf U+1780–U+17FF], <br />[http://www.unicode.org/charts/PDF/U19E0.pdf U+19E0–U+19FF]
|iso15924=Khmr
|sample=Khmer_sample_script.svg
}}
[[ឯកសារ:Consonnes de l'alphabet khmer.pdf|រូបភាពតូច|អក្សរខ្មែរដែលបង្ហាញពីពពួក អ(ក្រហម) និង ពពួក អ៊(ខៀវ) ]]
'''អក្សរខ្មែរ''' គឺជាអក្សរស្ថិតនៅប្រភេទអក្សរអាប៊ូហ្គីដាដែលប្រើសម្រាប់សរសេរជា[[ភាសាខ្មែរ]] ដែលជាភាសាផ្លូវការនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ អក្សរខ្មែរមានឥទ្ធិពលនៅតាមបណ្ដាប្រទេសជិតខាងមួយចំនួន(ដូចជា ប្រទេសថៃ , ប្រទេសឡាវ) ដែលពួកគេតែងតែហៅអក្សរខ្មែរថា '''អក្សរខម'''។ អក្សរខ្មែរមានប្រព័ន្ធទម្រង់សរសេរពីឆ្វេងទៅស្តាំក្នុងការសរសេរពាក្យក្នុងប្រយោគ ឬឃ្លាចំនួន។ ពីបុរាណមកអក្សរខ្មែរមានតួព្យញ្ជនៈចំនួន ៣៥តួ (ដូចជា ឝ , ឞ ) ដែលគេសរសេរសំំំរាប់[[ភាសាបាលីសំស្ក្រឹត|ភាសាបាលីសស្ក្រឹត]] ប៉ុន្តែតួអក្សរខ្មែរសម័យទំនើបប្រើតែ ៣៣តួតែប៉ុណ្ណោះ តួអក្សរនីមួយៗតំណាងឱ្យសំឡេងព្យញ្ជនៈរួមជាមួយនឹងស្រៈដែលមានស្រាប់ទាំងពពួក អ និង អ៊ ក្នុងការនិយាយភ្ជាប់សំំំឡេងនិងការនិយាយឲ្យកាន់តែប្រសើរជាងមុន។ មានតួស្រៈឯករាជ្យមួយចំនួន ប៉ុន្តែសំឡេងស្រៈត្រូវបានតំណាងជាទូទៅថាជាស្រៈនិស្រ័យ សញ្ញាបន្ថែមដែលអមជាមួយតួព្យញ្ជនៈ និងបង្ហាញពីសំឡេងស្រៈដែលត្រូវបញ្ចេញបន្ទាប់ពីព្យញ្ជនៈនោះ (ឬព្យញ្ជនៈចង្កោម)។ ស្រៈដែលពឹងផ្អែកភាគច្រើនមានការបញ្ចេញសំឡេងពីរផ្សេងគ្នា អាស្រ័យក្នុងករណីភាគច្រើនលើស្រៈដែលមានដើមនៃព្យញ្ជនៈដែលពួកគេត្រូវបានបន្ថែម។ អក្សរខ្មែរក៏មានលេខសម្គាល់មួយចំនួនផងដែរ ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីបង្ហាញពីការកែប្រែបន្ថែមទៀតនៅក្នុងការបញ្ចេញសំឡេង។ អក្សរមួយនេះក៏រួមបញ្ចូលលេខ និងសញ្ញាវណ្ណយុត្តិរបស់អក្សរផងដែរ។
== ដើមកំណើតនៃអក្សរខ្មែរ ==
[[ឯកសារ:Khmer inscription within the Angkor Wat 2.jpg|រូបភាពតូច|សិលាចារឹកអក្សរខ្មែរក្នុងប្រាសាទអង្គរវត្ត]]
អក្សរខ្មែរ គឺជាអក្សរប្រើសម្រាប់សរសេរ[[ភាសាខ្មែរ]] ដែលជាភាសាផ្លូវការរបស់[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ។ អក្សរខ្មែរក៏ប្រើសម្រាប់សរសេរ[[ភាសាបាលី]]នៅពិធីបុណ្យព្រះពុទ្ធសាសនារបស់កម្ពុជានិងថៃផងដែរ។អក្សរខ្មែរត្រូវបានប្រែប្រួលពីអក្សរបល្លវៈ ជាអក្ខរក្រមនៃហ្គ្រេនតាដែលបានមកពីអក្សរព្រហ្មីដែលត្រូវបានគេប្រើនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសឥណ្ឌានិងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ក្នុងអំឡុងពេលសតវត្សទី ៥ និងទី ៦។ សិលាចារឹកចាស់ជាងគេ ដែលអាចកំណត់បានជាភាសាខ្មែរត្រូវបានរកឃើញនៅ ស្រុកអង្គរបុរី ខេត្តតាកែវនៅភាគខាងត្បូងរាជធានីភ្នំពេញ និងមានកាលបរិច្ឆេទចារក្នុងអំឡុងឆ្នាំ៦១១។ បច្ចុប្បន្ន អក្សរខ្មែរសម័យទំនើបមានភាពខុសគ្នាពីទំរង់គំរូ ដែលគេរកឃើញនៅលើសិលាចារឹកនៃប្រាសាទអង្គរ។ អក្សរថៃ និងឡាវត្រូវបានកម្លាយចេញពីទំរង់ចាស់នៃអក្សរខ្មែរ។
ពិភពលោក ប្រទេសកម្ពុជា ប្រជាធិបតេយ្ទាក់ទងទៅនឹងបញ្ហាប្រភពកំណើតរបស់អក្សរខ្មែរនេះសមណនិស្សិតនៅពុទ្ធិកសាកលវិទ្យាល័យព្រះសីហមុនីរាជា ព្រះតេជគុណ អ៊ឹម ទៀង មានដីកាពន្យល់ថា អក្សរខ្មែរមានប្រភពមកពីព្រហ្មញ្ញសាសនានិងពីបាលីសំស្រ្កឹត ព្រមទាំងមកពីខ្មែរមនផងដែរ ៖ ''«អក្សរសាស្រ្ដខ្មែរមានប្រវត្តិ ទី១ មកពីព្រហ្មី ព្រហ្មីហ្នឹងព្រហ្មមញ្ញសាសនា ដែលមានមកតាំងពីមុនសម័យអង្គរ ហើយអក្សរសាស្រ្ដខ្មែរយើងបានកើតចេញពីបាលីសំស្រ្កឹតខ្លះដែរ។ ហើយមួយទៀត កំណើតប្រភពមកពីខ្មែរមន»''។<ref>សៀវភៅ វប្បធម៌ អរិយធម៌ ឆ្នាំ១៩៧១-១៩៧២ ទាវ ឆៃ សុក ទំព័រទី១៣</ref>។
== ព្យញ្ជនៈ ==
អក្សរ តាមពាក្យសំស្រ្កឹត មានន័យថា ទន់ភ្លន់ អាចបត់បែនបាន អាចយកទៅច្នៃបាន តាមការផ្សំជាមួយស្រៈ តាមការប្រកបជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈមួយទៀត ឬតាមការផ្សំជាមួយជើងអក្សរណាមួយ ។
អក្សរ ឬអក្ខរៈ អាចហៅបានម្យ៉ាងទៀតថា “វណ្ណៈ” មានចែកជាបីក្រុមគឺ ៖
១-ព្យញ្ជនៈ មាន ៣៥ តួ ។
២-ស្រៈពេញតួ ១៥ តួ ។
៣-ស្រៈនិស្ស័យខ្មែរមាន២៤តែត្រូវថែមស្រៈបន្ថែម ៤ ទៀតបានទៅជា ២៨ តួ បើគិតទាំងសំឡេង ។ តែបើគិតតែរូបមាន ២៧ តួ ព្រោះស្រៈ (អ) មាននៅគ្រប់ព្យញ្ជនៈទាំងឃោសៈទាំងអឃោសៈ ។
១-ព្យញ្ជនៈ
ព្យញ្ជនៈទាំង ៣៣ តួ ត្រូវរាប់តាមលំដាប់ពីដើមដល់ចប់៖
កខគឃង
ចឆជឈញ
ដឋឌឍណ
តថទធន
បផពភម
យរលវ សហឡអ
២-ជើងព្យញ្ជនៈ
ព្យញ្ជនៈប្រៀបបាននឹងមនុស្សដែរ គឺមានសក់ (៊) មានតួខ្លួន (ក) មានជើង (្ក) ។ រូបនៃជើងព្យញ្ជនៈមានទ្រង់ទ្រាយដូចគ្នានឹងតួអង្គព្យញ្ជនៈដែរ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែតូចជាងតួ និងពុំមាន”សក់”ទេ ។ ខាងក្រោមនេះ គឺជើងព្យញ្ជនៈ (Consonnes souscrites) ។
្ក ្ខ ្គ ្ឃ ្ង , ្ច ្ឆ ្ជ ្ឈ ្ញ , ្ដ ្ឋ ្ឌ ្ឍ ្ណ , ្ត ្ថ ្ទ ្ធ ្ន , ្ប ្ផ ្ព ្ភ ្ម , ្យ ្រ ្ល ្វ ្ស ្ហ ្ឡ ្អ
របៀបសរសេរ ជើងព្យញ្ជនៈ ភ្ជាប់ជាមួយតួព្យញ្ជនៈ ដូចខាងក្រោម ៖
ក្ខខ្ខគ្គឃ្ឃង្ង ច្ចឆ្ឆជ្ជឈ្ឈញ្ញ ដ្តឋ្ឋឌ្ឌឍ្ឍណ្ណ ត្តថ្ថទ្ទធ្ធន្ន ប្បផ្ផព្ពភ្ភម្ម យ្យរ្រល្លវ្វ ស្សហ្ហឡ្ឡអ្អ
៣-ស្រៈពេញតួ
អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុនចែងថា ស្រៈពេញតួមាន ១៥ តួ ដោយរាប់យក អ អា មកបញ្ចូលផង ។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញបច្ចុប្បន្នលោកដកយក “អ” និង “អា” នេះចេញពីប្រព័ន្ធស្រៈពេញតួ ព្រោះលោកយល់ថា “អ” គឺជាព្យញ្ជនៈ ដែលត្រូបរាប់បញ្ចូលទៅក្នុងក្រុមព្យញ្ជនៈ ទាំង៣៣ តួនោះវិញ ។ ឯ “អា” គឺតួព្យញ្ជនៈបំបែក យកតួ “ អ” មកផ្សំជាមួយស្រៈ “ ា ” ដូច្នេះស្រៈពេញតួបច្ចុប្បន្ននេះ មានតែ ១៣តួទេ គឺ ឥ ឦ ឧ ឩ ឪ ឫ ឬ ឭ ឮ ឯ ឰ ឱ ឳ ។ ចំពោះអស់លោកអ្នកប្រាជ្ញខ្លះទៀតយល់ថា ក្នុងចំណោមស្រៈពេញតួទាំង១៣នេះ ស្រៈ ឩ គេមិនសូវប្រើទេ ដូច្នេះ គួររាប់យកត្រឹមតែ ១២ តួវិញ ព្រោះសព្វថ្ងៃគេប្រើស្រៈពេញតួ ឩ នេះតែពាក្យ “ព្រះឩរូ” មួយម៉ាត់គត់ ដែលមាននៅក្នុងពាក្យ “ រាជស័ព្ទ ” មានន័យថា “ ភ្លៅស្ដេច ” ។
៤-ស្រៈនិស្ស័យ
គឺតួអក្សរ ដែលជាទីពឹងពាក់អាស្រ័យនៃព្យញ្ជនៈ ។ បើសរសេរតែរូបវាដាច់តែឯងនោះ នឹងពុំមានន័យប្រាកដប្រជាថាយ៉ាងណាៗនោះឡើយ ។ ដូចជាស្រៈ ា ស្រៈ ៅ មានតែរូប និងសំឡេងផ្សំ តែពុំមានសារៈអ្វីទេ ។ ស្រៈនិស្ស័យមាន ២១ តួ តាមការកំណត់របស់ក្បួនពីមុននោះគឺ ្ ា ិ ី ឹ ឺ ុ ូ ួ ើ ឿ ៀ េ ែ ៃ ោ ៅ ុំ ំ ាំ ះ ។ ប៉ុន្តែអស់លោកអ្នកអក្សរសាស្រ្តក្រោយមកសន្មតថា មានតែ២០តួវិញ ព្រោះថា ស្រៈ(អ) មានតែសំឡេងតែគ្មានរូប មិនគួរនឹងរាប់បញ្ចូលទេ ។ ស្រៈ(អ) នេះមានបង្កប់នៅគ្រប់ព្យញ្ជនៈទាំងអស់ ទោះជាឃោសៈក្តី អឃោសៈក្តី ប៉ុន្តែប្រសិនបើគេយកទៅផ្សំជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈសំឡេងឃោសៈ គេអានតាមសំឡេងព្យញ្ជនៈ ឃោសៈ គឺសំឡេង(អ៊) ឧទាហរណ៍ ងា ងិ ងី ញោ ញៅ ទុំ ទាំ ទះ…. ។ បើផ្សំជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈអឃោសៈ វាមានសំឡេង (អ) ដូចជា កា កី កោ ចូ ចើ ចេ ចែ ចៃ ចោ… ។ ចំពោះស្រៈ ួ ឿ និង ៀ ទោះគេយកទៅផ្សំនឹងព្យញ្ជនៈ ឃោសៈក្តី អឃោសៈក្តី វានៅតែមានសូរសំឡេង “អួ” (អឿ-អៀ) ដូចគ្នា នេះវាជាករណីលើកលែងសម្រាប់ស្រៈនិស្ស័យរបស់ខ្មែរយើង ។ រីឯស្រៈ៤ទៀតដូចជា ស្រៈ ុះ ិះ ោះ វិញនោះ កាលពីមុនលោកមិនយកមករាប់បញ្ចូលក្នុងស្រៈនិស្ស័យទេ ។ ប៉ុន្តែនៅពេលក្រោយមក ដោយបានពិនិត្យឃើញថា មានពាក្យជាច្រើន ដែលត្រូវការប្រើស្រៈទាំងនេះ នៅក្នុងពាក្យខ្មែរជាចាំបាច់នោះ ទើបលោកអ្នកប្រាជ្ញជាន់ក្រោយ ក៏បានសម្រេចបញ្ចូលបន្ថែមស្រៈទាំង៤នេះ ហើយស្រៈនិស្ស័យក៏បានកើនដល់ (២១-១)+៤ = ២៤ ហើយបើបន្ថែមស្រៈ ឹះ ,ស្រៈ ើះ, ស្រៈែះ ពីលើស្រៈនិស្ស័យដែលធ្លាប់ឃើញមាននៅក្នុងវចនានុក្រមសម្ដេច ជួន ណាត ក្ដី ក្នុងអត្ថបទនានាក្ដីទៀតនោះ ស្រៈនិស្ស័យអាចកើនឡើងដល់ ២៦ ឬ ២៧ ។
== ឯកសារយោង ==
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាខ្មែរ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ]]
<references />
5yt14fm9aqrdz82h8tf8bjg5ebgixim
ព្រះត្រៃបិដក
0
6027
335179
321934
2026-05-13T06:39:58Z
InternetArchiveBot
32568
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
335179
wikitext
text/x-wiki
ព្រះត្រៃបិដក ប្រែថា កញ្រ្ចែង ឬ ល្អី ៣ សម្រាប់ផ្ទុកពាក្យពេចន៍របស់[[ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ]]គឺ ៖
# ព្រះវិន័យ ឬហៅថា [[វិនយបិដក]] (ចាប់ពីសៀវភៅ[[ភាគ១|ភាគ'''១''']] ដល់ភាគ'''១៣''')<br>
# ព្រះសូត្រ ឬហៅថា [[សុត្តន្តបិដក]] (ចាប់ពីសៀវភៅភាគ'''១៤''' ដល់ ភាគ'''៧៧''')<br>
# ព្រះអភិធម្ម ឬហៅថា [[អភិធម្មបិដក]] (ចាប់ពីសៀវភៅភាគ'''៧៨''' ដល់ ភាគ'''១១០''')
==[[វិនយបិដក]]==
{{TheravadaBuddhism}}
[[វិនយបិដក]] គឺជាគម្ពីរខាង[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ដែលបានចារិកទុកនូវ[[ពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ]] និង[[ពុទ្ធានុញាត]]។ ក្នុងវិនយបិដកដែលបានចែកចេញជា ៥ គម្ពីរ គឺ អា., បា., ម., ចុ., ប. ៖
===[[មហាវិភង្គ]]===
គម្ពីរមហាវិភង្គ (សៀវភៅ[[ភាគ១]], [[ភាគ២]], [[ភាគ៣]] និង [[ភាគ៤]]) ដែលជាគម្ពីរមួយរៀបរាប់អំពីវិន័យរបស់ព្រះភិក្ខុសង្ឃទាំង ២២៧ សិក្ខា ។
===[[ភិក្ខុនីវិភង្គ]]===
គម្ពីរភិក្ខុនីវិភង្គ (សៀវភៅ[[ភាគ៥|ភាគ'''៥''']]) ដែលអធិប្បាយនូវវិន័យទាំង ៣១១ សិក្ខាបទរបស់[[ភិក្ខុនី]]។
===មហាវគ្គ===
គម្ពីរមហាវគ្គ (សៀវភៅ[[ភាគ៦|ភាគ'''៦''']], '''[[ភាគ៧]] និង [[ភាគ៨]]''') ជាគម្ពីរដែលពណ៌នាអំពីរបៀបធ្វើ[[សង្ឃកម្ម]]ផ្សេងៗរបស់ពួក[[ពុទ្ធបរិស័ទ]] ។ ក្នុងគម្ពីរនេះមាន ១០ [[ខន្ធកៈ]] នៃ ២២ ខន្ធកៈ ដែលនៅសល់ ១២ ខន្ធកៈ ទៀតមានប្រាកដក្នុងគម្ពីរ[[ចុល្លវគ្គ]] ។
===[[ចុល្លវគ្គ]]===
គម្ពីរចុល្លវគ្គ (សៀវភៅ[[ភាគ៩|ភាគ'''៩''']], [[ភាគ១០]] និង [[ភាគ១១|ភាគ'''១១''']]) ជាគម្ពីរមានភាពប្រហាក់ប្រហែលនឹងគម្ពីរ[[មហាវគ្គ]]ផ្សេងតែយក ១២ ខន្ធកៈ ក្រៅផ្សេងពី ១០ ខន្ធកៈ ក្នុងគម្ពីរមហាវគ្គតែប៉ុណ្ណោះ ។
===[[បរិវារៈ]]===
គម្ពីរបរិវារៈ (ចាប់ពីសៀវភៅ[[ភាគ១២|ភាគ'''១២''']] និង [[ភាគ១៣|ភាគ'''១៣''']]) ជាគម្ពីរចុងក្រោយដែលបានធ្វើជាសំណួរចម្លើយ ចោទឆ្លើយអំពីបញ្ហាមានក្នុងគម្ពីរទាំង ៤ ខាងលើ។
#<br><br>
{{buddhism}}
{{PaliCanon}}
==[[សុត្តន្តបិដក]]==
[[សុត្តន្តបិដក]] គឺជាគម្ពីរ ដែលបានរួបរួមនូវព្រះធម៌ មានលក្ខណៈជាការសម្តែង ចាត់ជាក្រុម ជាពួក តាមហេតុការណ៍ និង ចរិតអធ្យាស្រ័យ របស់សត្វ ឬ គូសន្ទនា ដែលមានមួយចប់ នៃការសាកច្ឆា សន្ទនារវាងព្រះបរមសាស្តា និង ភាគីចរចា ហៅថា មួយ[[ព្រះសូត្រ]] ឬ សូត្រមួយ ។ នៅក្នុង[[សុត្តន្តបិដក]]មានចំណាត់ថ្នាក់វែង ខ្លី ច្រើន តិច ជាកង ជាពួក និង ជាក្រុម ដែលបានប្រារព្ធធ្វើឡើងដោយ[[ព្រះសង្គីតិកាចារ្យ]]ចាប់តាំងពី[[បឋមសង្គាយនា]] ឬ[[សង្គាយនា]]លើកទីមួយ ដែលមាន[[ព្រះអរហន្ត]]៥០០ អង្គ រួមទាំង[[ព្រះមហាកស្សប]] [[ព្រះមហាឧបាលី]] និង[[ព្រះមហាអានន្ទ]]ជាដើម រហូតដល់[[សង្គាយនា]]គ្រាទី ៣ ។ នៅគ្រានោះ[[ព្រះត្រ័យបិដក]] ដែលមាន[[វិនយបិដក]] [[ព្រះសុត្តន្តបិដក]] និង[[ព្រះអភិធម្មបិដក]]ត្រូវបានរៀបចំឲ្យគ្រប់បរិបូរណ៍ ។ នៅក្នុងសង្គាយនាលើកទី ៤ (តាមច្បាប់ប្រទេស [[ស្រីលង្កា]]) [[ព្រះត្រ័យបិដក]]ដែលបានបន្តដោយការទន្ទេញចាំមាត់របស់ពួកសាវ័ក ក៏ត្រូវបានសរសេរចារិកទុកក្នុងសាស្ត្រាស្លឹករឹត (ឬស្លឹកត្នោត) ជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ដោយក្រុមភិក្ខុ ជនជាតិ[[ស្រីលង្កា]] ។ ក្រោយមកគម្ពីរ[[ព្រះត្រ័យបិដក]]ក៏ត្រូវបាននាំយកទៅសរសេរជាភាសាផ្សេងៗ និង ត្រូវបានមកបកប្រែជាភាសារបស់ជាតិរៀងៗខ្លួន ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការសិក្សារៀនសូត្រ ។ នៅសម័យកាលដំបូង ព្រះត្រៃបិដកជាឯកសារសំណេរ មានតែជាភាសា សីហឡៈ ដែលមានសំនៀង[[ភាសាបាលី]] ប៉ុណ្ណោះ ។ ក្រោយមកទើបឯកសារទាំងនោះត្រូវបានចម្លងយកសំនៀងបាលីជាភាសារបស់ជាតិផ្សេងៗ រួមទាំងសេចក្តីប្រែ នៃព្រះត្រៃបិដកទាំងមូល ជាភាសា នៃប្រជាជាតិទាំងនោះ ។ [[សុត្តន្តបិដក]]មាន ៥ គម្ពីរ ពោលគឺ ទី., ម., សំ., អំ., ខុ. ៖
===[[ទីឃនិកាយ]]===
គម្ពីរទីឃនិកាយ មានចំណុះ[[ព្រះសូត្រ]]ដែលមានខ្នាតវែង ៣៤ ព្រះសូត្រ ហើយបែងចែកជា ៣ វគ្គធំៗ គឺ [[សីលក្ខន្ធវគ្គ]]មាន ១៣ [[ព្រះសូត្រ]] [[មហាវគ្គ]]មាន ១០ [[ព្រះសូត្រ]]និង[[បាដិកវគ្គ]]មាន ១១ [[ព្រះសូត្រ]] ។ សៀវភៅភាគ១៤, ភាគ១៥, ភាគ១៦, ភាគ១៧, ភាគ១៨ និង ភាគ១៩ ។
===[[មជ្ឈិមនិកាយ]]===
គម្ពីរមជ្ឈិមនិកាយ មានចំណុះ[[ព្រះសូត្រ]]ដែលមានខ្នាតកណ្តាលមិនវែងពេកមិនខ្លីពេក ១៥២ ព្រះសូត្រដែលបែងចែកជា ៣បណ្ណាសកៈ មាន[[មូលបណ្ណាសកៈ]], [[មជ្ឈិមបណ្ណាសកៈ]] និង[[ឧបរិបណ្ណាសកៈ]] ហើយក្នុងបណ្ណាសកៈនីមួយៗមាន ៥វគ្គតូចៗទៀត ហើយវគ្គតូចៗនីមួយៗមាន ១០[[ព្រះសូត្រ]]វៀរតែវគ្គទី ១៤ គឺ [[វិភង្គវគ្គ]]មាន ១២ [[ព្រះសូត្រ]] ។ សៀវភៅភាគ២០, ភាគ២១, ភាគ២២, ភាគ២៣, ភាគ២៤, ភាគ២៥, ភាគ២៦, ភាគ២៧, និង ភាគ២៨ ។
===[[សំយុត្តនិកាយ]]===
សំយុត្តនិកាយ បានប្រមូលរួបរួមកងធម៌តាមប្រភេទ ។ សំយុត្តនិកាយត្រូវបានបែងចែកជា ៥ វគ្គ គឺ (១) [[សគាថវគ្គ]]ដែលរៀបរាប់អំពី[[ព្រះសូត្រ]]ចំនួន ២៧១ [[ព្រះសូត្រ]], (២) [[និទានវគ្គ]] មានព្រះសូត្រដែលរៀបរាប់អំពីហេតុ ឬឫសគល់នៃសភាវធម៌ទាំងឡាយ, (៣) [[ខន្ធវារវគ្គ]] មានព្រះសូត្រដែលរៀបរាប់អំពីខន្ធ, (៤) [[សឡាយតនវគ្គ]] មានព្រះសូត្រដែលរៀបរាប់អំពី[[អាយតនៈ]], និង (៥) [[មហាវារវគ្គ]] មានព្រះសូត្រដែលរៀបរាប់អំពីពួកធម៌ដូចជា[[មគ្គ ៨]], [[ពោជ្ឈង្គ៧]] និង ឥន្រ្ទិយ ២២ ។ [[សំយុត្តនិកាយ]] ជាគម្ពីរដែលរៀបរៀងធម៌ជាក្រុមៗ ហៅថា [[សំយុត្ត]]មួយ ។ សំយុត្តនិកាយមាន ៥៦ [[សំយុត្ត]]និងមាន ៧៧៦២ ព្រះសូត្រ ។ សំយុត្តនិកាយ ត្រូវបានដាក់តម្រៀបនៅក្នុងព្រះត្រៃបិដកខ្មែរនៅក្នុងសៀវភៅភាគ២៩ ភាគ៣០ ភាគ៣១ ភាគ៣២ ភាគ៣៣ ភាគ៣៤ ភាគ៣៥ ភាគ៣៦ ភាគ៣៧ ភាគ៣៨ និង ភាគ៣៩ ។
===[[អង្គុត្តរនិកាយ]]===
អង្គុត្តរនិកាយ (Aṅguttara Nikāya, Collections of Numbered/Numerical Discourses) ជាសៀវភៅទី ៤ នៅក្នុងសុត្តន្តបិដក ដែលនៅក្នុងសៀវភៅនេះត្រូវបានគេបែងចែកជា ១១ សៀវភៅតូចៗបន្តទៀតស្របតាមចំនួនធម៌នៃក្រុមនីមួយៗ (និបាត) ។ ន័យដើមរបស់សៀវភៅនេះគឺ ការប្រមូលផ្ដុំពួកធម៌ដែលកើនចំនួនម្ដងមួយៗ ។ ឧទាហរណ៍ ឯកនិបាតសម្តែងអំពីពួកធម៌មានអង្គ១, ទុកនិបាតមានអង្គ២, តិកនិបាតមានអង្គ៣, ចតុក្កនិបាតមានអង្គ៤, បញ្ចកនិបាតមានអង្គ៥, ឆក្កតិកនិបាតមានអង្គ៦, សត្តកនិបាតមានអង្គ៧, អដ្ឋកនិបាតមានអង្គ៨, នវកនិបាតមានអង្គ៩, ទសកនិបាតមានអង្គ១០, ឯកាទសកនិបាតមានអង្គ ១១ ។ ក្នុង[[អង្គុត្តរនិកាយ]]មានព្រះសូត្រសរុបទាំងអស់ ៩៥៥៧ ព្រះសូត្រ ។ អ្នករៀបរៀងព្រះត្រៃបិដកខ្មែរបានបោះពុម្ពនិកាយនេះនៅក្នុងសៀវភៅភាគ៤០ ភាគ៤១ ភាគ៤២ ភាគ៤៣ ភាគ៤៤ ភាគ៤៥ ភាគ៤៦ ភាគ៤៧ ភាគ៤៨ ភាគ៤៩ ភាគ៥០ និង ភាគ៥១ ។
===[[ខុទ្ទកនិកាយ]]===
[[ខុទ្ទកនិកាយ]] (Khuddaka Nikāya) ប្រែថា គម្ពីរដែលមានធម៌បន្តិចបន្តួច សេសសល់ ឬ ក្រៅពី ៤ គម្ពីរខាងលើ ។ យោងតាមឯកសាររបស់ប្រទេសស្រីលង្កា ថៃ និងខ្មែរ នៅក្នុងគម្ពីរនេះមានសូត្រទាំងអស់ ១៥ សូត្រ ប៉ុន្តែឯកសាររបស់ប្រទេសភូមា មានសូត្រសរុបទាំងអស់ ១៨ សូត្រ នៅក្នុងនិកាយនេះ ។ ចំណុចនេះបង្ហាញឲ្យឃើញថា ទោះបីមានសង្គាយនាច្រើនលើកមកហើយក៏ដោយ ក៏ប្រទេសដែលកាន់ពុទ្ធសាសនាបែបថេរវាទទាំងឡាយមិនបានចុះសម្រុងគ្នាទាំងស្រុងថា គួរចាត់ឯកសារណាទៅក្នុងគម្ពីរព្រះត្រៃបិដកដែរ ។ សៀវភៅភាគ៥២ ភាគ៥៣ ភាគ៥៤ ភាគ៥៥ ភាគ៥៦ ភាគ៥៧ ភាគ៥៨ ភាគ៥៩ ភាគ៦០ ភាគ៦១ ភាគ៦២ ភាគ៦៣ ភាគ៦៤ ភាគ៦៥ ភាគ៦៦ ភាគ៦៧ ភាគ៦៨ ភាគ៦៩ ភាគ៧០ ភាគ៧១ ភាគ៧២ ភាគ៧៣ ភាគ៧៤ ភាគ៧៥ ភាគ៧៦ និង ភាគ៧៧ ។
==[[អភិធម្មបិដក]]==
អភិធម្មបិដកមាន ៧ គម្ពីរដែលមានអក្សរកាត់តំណាងថា '''សំ''', '''វិ''', '''ធា''', '''បុ''', '''ក''', '''យ''', និង '''ប''' ។ '''សំ''' តាងឲ្យគម្ពីរសង្គណី ឬធម្មសង្គណី, '''វិ''' តាងឲ្យគម្ពី វិភង្គ, '''ធា''' តាងឲ្យគម្ពីរ ធាតុកថា, '''បុ''' តាងឲ្យគម្ពីរ បុគ្គលបញ្ញត្តិ, '''ក''' តាងឲ្យគម្ពីរ កថាវត្ថុ, '''យ''' តាងឲ្យគម្ពីរ យមកៈ និង '''ប''' តាងឲ្យគម្ពីរ បដ្ឋានៈ ។ សៀវភៅភាគ៧៨ ភាគ៧៩ ភាគ៨០ ភាគ៨១ ភាគ៨២ ភាគ៨៣ ភាគ៨៤ ភាគ៨៥ ភាគ៨៦ ភាគ៨៧ ភាគ៨៨ ភាគ៨៩ ភាគ៩០ ភាគ៩១ ភាគ៩២ ភាគ៩៣ ភាគ៩៤ ភាគ៩៥ ភាគ៩៦ ភាគ៩៧ ភាគ៩៨ ភាគ៩៩ ភាគ១០០ ភាគ១០១ ភាគ១០២ ភាគ១០៣ ភាគ១០៤ ភាគ១០៥ ភាគ១០៦ ភាគ១០៧ ភាគ១០៨ ភាគ១០៩ និង ភាគ១១០ ។
===[[សង្គណី]]===
===[[វិភង្គ]]===
===[[ធាតុកថា]]===
===[[បុគ្គលប្បញ្ញត្តិ]]===
===[[កថាវត្ថុ]]===
===[[យមកវគ្គបាឡី|'''យមកៈ''']]===
===[[បដ្ឋានៈ]]===
==គម្ពីរ និង ដីកា ផ្សេង ៗទៀត==
===[[អដ្ឋកថា]]===
អដ្ឋកថា (atthakatha) គឺជាគម្ពីរទាំងឡាយដែលនិពន្ធដោយ[[ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ]] (Buddhaghosa) ក្នុងគោលបំណងពន្យល់បន្ថែម(explanation or commentary) លើអត្ថបទភាសាបាលីនៅក្នុងគម្ពីរ[[ព្រះត្រៃបិដក]] ។ ដោយសារព្រះត្រៃបិដកខ្មែរបានតម្រៀបគម្ពីរនានាជា ១១០ ក្បាលដាច់ពីគ្នា ទើបនៅក្នុង អដ្ឋកថា មានចំនួនសរុបទាំងអស់ ១១០ ក្បាលដែរ ដើម្បីផ្តល់ភាពងាយស្រួលដល់អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវក្នុងការស្វែងរក និង ធ្វើលេខយោង ។ មានរឿងនិទានប្រៀបធៀបជាច្រើនដែលប្រតិដ្ឋឡើងដោយព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យសម្រាប់ធ្វើជាឧបមានវិធីក្នុងការពន្យល់ក្រមសីលធម៌ទាំងឡាយ ឧទាហរណ៍ នៅក្នុងអដ្ឋកថា នៃ[[ធម្មបទគាថា]] ។
===មូលដីកា===
===[[ដីកា]]===
'''[[ដីកា]]''' (tika, commentary)គឺជា គម្ពីរកែខៃ បញ្ជាក់អត្ថន័យរបស់បាលី (បិដក) ខ្លះ, របស់[[អដ្ឋកថា]]នៃបាលីខ្លះ, របស់ដីកាមុនៗខ្លះ, អាងដល់អត្ថន័យរបស់គម្ពីរឯទៀតខ្លះក៏មាន គម្ពីរ សារត្ថទីបនី ជា '''មូលដីកា''' (ដីកាដើម) ។ <br>
===អនុដីកា===
<br>
'''[[អនុដីកា]]''' (subcommentary) ជាដីកាបន្ទាប់ដែលពន្យល់បន្ថែមន័យលើដីកាផ្សេងៗ ឧទាហរណ៍ '''[[វិមតិវិនោទនី]]''' ។
===អន្វានុដីកា===
<br>
'''[[វជិរពុទ្ធិ]]''' ជា '''[[អន្វានុដីកា]]''' (ដីកាបន្ទាប់ពី[[អនុដីកា]]មកទៀត) នៃ[[វិនយបិដក]] ។ <br>
===នវដីកា===
<br>
ឯ[[ដីកា]]ដែលកើតមានថ្មីៗ តៗមកទៀតហៅថា '''[[នវដីកា]]''' ([[ដីកា]]ថ្មី) ។ <br>
===កថាវត្ថុ===
===យមកប្បករណ៍===
===មហាបដ្ឋាន===
# [[សមន្តប្បាសាទិកា]] : គឺជា អដ្ឋកថាព្រះវិនយបិដក។ រចនាដោយព្រះ[[ពុទ្ធឃោសាចារ្យ]] ។
# [[កង្ខាវិតរណី]] : គឺជា អដ្ឋកថាគម្ពីរ[[បាតិមោក្ខ]] ។
# [[សុមង្គលវិលាសិនី]] : គឺជា អដ្ឋកថាគម្ពីរទីឃនិកាយ ។
# [[បបញ្ចសូទនី]] : គឺជា អដ្ឋកថាគម្ពីរមជ្ឈិមនិកាយ ។
# [[សារត្ថប្បកាសិនី]] : គឺជា អដ្ឋកថាគម្ពីរសំយុត្តនិកាយ ។
# [[មនោរថបូរណី]] : គឺជា អដ្ឋកថាគម្ពីរអង្គុត្តរនិកាយ ។
# [[អដ្ឋសាលិនី]] : គឺជា អដ្ឋកថាគម្ពីរធម្មសង្គណិ ។
# [[សម្មោហវិនោទនី]] : គឺជា អដ្ឋកថាគម្ពីរវិភង្គប្បករណ៍ ។
# [[បញ្ចប្បករណដ្ឋកថា]] : គឺជា អដ្ឋកថាគម្ពីរធាតុកថា, បុគ្គលប្បញ្ញត្តិ, កថាវត្ថុ, យមកប្បករណ៍ និង គម្ពីរមហាបដ្ឋាន។
# [[ធម្មបទដ្ឋកថា]] : គឺជាឈ្មោះ[[បរមត្ថជោតិកា]] អដ្ឋកថាគាថាធម្មបទ, សុត្តនិបាត, និង ជាតកគាថា។
# [[បរមត្ថទីបនី]] : គឺជា អដ្ឋកថាចរិយាបិដក និង បញ្ចប្បករណ៍ ។
===ឯកសារផ្សេងទៀត ទាក់ទងនឹងពុទ្ធសាសនា===
# [[កម្ពុជសុរិយា]]
# [[ធម្មបទ]]
# [[បរមត្ថមញ្ជុសា]]
# [[ពុទ្ធប្បវត្តិកថា]] ''ដោយឈឹម សុមន្ត''
# [[ពន្លឺអាស៊ីទ្វីប]]
# [[មង្គលត្ថទីបនី]]
# [[មិលិន្ទប្បញ្ហា]]
# [[វិសុទ្ធិមគ្គ]]
# [[អភិធម្មត្ថសង្គហ]]
# [[អសីតិមហាសាវ័ក៨០អង្គ]]
# [[ឱវាទប្បាតិមោក្ខ]]
==ឯកសារយោង==
# ព្រះត្រៃបិដក ភាសាខ្មែរ [https://www.sangham.net/km/index]
# គេហទំព័រ តិបិដក ជាភាសាបាលី [http://www.tipitaka.org/khmr/]
# គេហទំព័រ ព្រះធម៌សម្រាប់ខ្មែរ ដើម្បីអាន ឬ ស្តាប់ការអាន ព្រះត្រៃបិដក [http://www.dhamma4khmer2.org/]
# គេហទំព័រ ៥០០០ ឆ្នាំ ដើម្បីអាន ឬ ស្តាប់ ធម៌ ផ្សេងៗ [http://5000-years.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423083333/http://5000-years.org/ |date=2013-04-23 }}
# គេហទំព័រ វិទ្យាស្ថានបើកទូលាយ ដើម្បីទាញយកពុម្ពអក្សរខ្មែរ យូនីកូដ [http://www.khmeros.info/drupal7/]
# [http://www.84000.org/ ព្រះត្រៃបិដកជាភាសាថៃ]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
# [http://en.wikipedia.org/wiki/Atthakatha អដ្ឋកថាជាភាសាអង់គ្លេស]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា]]
{{ប្រធានបទ ព្រះពុទ្ធសាសនា}}
my5gvolig2719h37bs5x33lkugrddw3
មជ្ឈិមនិកាយ
0
6068
335180
334824
2026-05-13T08:09:43Z
InternetArchiveBot
32568
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
335180
wikitext
text/x-wiki
'''[[ព្រះត្រ័យបិដក]] > [[សុត្តន្តបិដក]] > មជ្ឈិមនិកាយ'''
{{PaliCanon}}
{{buddhism}}
<br>
==សង្ខេប==
មជ្ឈិមនិកាយ (Majjhima Nikaya) ប្រែថា កម្រងអត្ថបទបង្រៀន ឬ សូត្រដែលមានប្រវែងមធ្យម ។ នេះជាគម្ពីរសំខាន់មួយក្នុងចំណោមគម្ពីរទាំង ៥ នៅក្នុងផ្នែកសុត្តន្តបិដក នៃគម្ពីរព្រះត្រៃបិដក របស់ពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទ ។ មជ្ឈិមនិកាយជាសេចក្តីបង្រៀនរបស់អង្គព្រះពុទ្ធផ្ទាល់ និង សាវ័កទាំងឡាយរបស់ទ្រង់ ។
គម្ពីរមជ្ឈិមនិកាយ បានប្រជុំរួបរួមព្រះសូត្រមានទំហំមធ្យម ១៥២ សូត្រ ទុកក្នុងបណ្ណាសកៈ (ពួក ៥០) ទាំង ៣ និង មាន ១៥ វគ្គ គឺ ៖
#'''មូលបណ្ណាសកៈ មានប្រជុំព្រះសូត្រ ៥០ ក្នុងវគ្គទាំង ៥ ៖'''
##[[មូលបរិយាយវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ
## [[សីហនាទវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ
## [[ឱបម្មវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ
## [[មហាយមកវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ
## [[ចូឡយមកវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ
#'''មជ្ឈិមបណ្ណាសកៈ មានប្រជុំព្រះសូត្រ ៥០ ក្នុងវគ្គទាំង ៥ ៖'''
##[[គហបតិវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ
## [[ភិក្ខុវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ
## [[បរិព្វាជកវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ
## [[រាជវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ
## [[ព្រហ្មណវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ
#'''ឧបរិបណ្ណាសកៈ មានប្រជុំព្រះសូត្រ ៥២ ក្នុងវគ្គទាំង ៥ ៖'''
##[[ទេវទហវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ
## [[អនុបទវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ
## [[សុញ្ញតវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ (សៀវភៅ[[ភាគ២៧]])
## [[វិភង្គវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១២ សូត្រ
## [[សឡាយតនវគ្គ]] មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ សូត្រ
ការតម្រៀបសៀវភៅតាមក្បួនខ្មែរ អ្នកអានអាចរកឃើញមជ្ឈិមនិកាយនៅក្នុងសៀវភៅចាប់ពីភាគ២០ រហូតដល់ភាគ២៨ ។
សូមប្រើបញ្ជីឈ្មោះសៀវភៅខាងក្រោមដើម្បីស្វែងរកវគ្គដែលចង់អាន ។
# សៀវភៅ[[ភាគ២០]] មូលបណ្ណាសក បឋមភាគ
# សៀវភៅ[[ភាគ២១]] មូលបណ្ណាសក ទុតិយភាគ
# សៀវភៅ[[ភាគ២២]] មូលបណ្ណាសក តតិយភាគ
# សៀវភៅ[[ភាគ២៣]] មជ្ឈិមបណ្ណាសក ចតុត្ថភាគ
# សៀវភៅ[[ភាគ២៤]] មជ្ឈិមបណ្ណាសក បញ្ចមភាគ
# សៀវភៅ[[ភាគ២៥]] មជ្ឈិមបណ្ណាសក ឆដ្ឋភាគ
# សៀវភៅ[[ភាគ២៦]] ឧបរិបណ្ណាសក សត្តមភាគ
# សៀវភៅ[[ភាគ២៧]] ឧបរិបណ្ណាសក អដ្ឋមភាគ
# សៀវភៅ[[ភាគ២៨]] ឧបរិបណ្ណាសក នវមភាគ
==សៀវភៅ[[ភាគ២០]]==
មូលបរិយាយសូត្រ ទី១ ទំព័រទី៣
សព្វាសវសំវរសូត្រ ទី២ ទំព័រទី២៣
ធម្មទាយាទសូត្រ ទី៣ ទំព័រទី៤១
[[ភយភេរវសូត្រ]] ទី៤ ទំព័រទី៥២
អនង្គណសូត្រ ទី៥ ទំព័រទី៧៩
អាកង្ខេយ្យសូត្រ ទី៦ ទំព័រទី១០៧
[[វត្ថូបមសូត្រ]] ទី៧ ទំព័រទី១១៧
[[សល្លេខសូត្រ]] ទី៨ ទំព័រទី១៣១
សម្មាទិដ្ឋិសូត្រ ទី៩ ទំព័រទី១៥៣
សតិប្បដ្ឋានសូត្រ ទី១០ ទំព័រទី១៨៥
ចូឡសីហនាទសូត្រ ទី១ ទំព័រទី២៤៣
មហាសីហនាទសូត្រ ទី២ ទំព័រទី២៥៩
មហាទុក្ខក្ខន្ធសូត្រ ទី៣ ទំព័រទី៣១១
ចូឡទុក្ខក្ខន្ធសូត្រ ទី៤ ទំព័រទី៣៣៧
អនុមានសូត្រ ទី៥ ទំព័រទី៣៥៥
ចេតោខីលសូត្រ ទី៦ ទំព័រទី៣៨៣
[[វនបត្ថសូត្រ]] ទី៧ ទំព័រទី៣៩៥
មធុបិណ្ឌិកសូត្រ ទី៨ ទំព័រទី៤០៩
ទ្វេធាវិតក្កសូត្រ ទី៩ ទំព័រទី៤២៩
វិតក្កសណ្ឋានសូត្រ ទី១០ ទំព័រទី៤៤៣
==សៀវភៅ[[ភាគ២១]]==
[[កកចូបមសូត្រ]] ទី១ ទំព័រទី៣
អលគទ្ទូបមសូត្រ ទី២ ទំព័រទី២៧
វម្មិកសូត្រ ទី៣ ទំព័រទី៧៣
រថវិនីតសូត្រ ទី៤ ទំព័រទី៨១
និវាបសូត្រ ទី៥ ទំព័រទី១០១
[[បាសរាសិសូត្រ]]ទី៦ (អរិយបរិយេសនាសូត្រ) ទំព័រទី១២៧ / Pāsarāsisutta (MN 26) / Ariyapariyesanā Sutta (MN 26)
ចូឡហត្ថិបទោបមនស្ស ទី៧ ទំព័រទី១៧១
មហាហត្ថិបទោបមសូត្រ ទី៨ ទំព័រទី១៩៥
មហាសារោបមសូត្រ ទី៩ ទំព័រទី២១៧
ចូឡសារោបមសូត្រ ទី១០ ទំព័រទី២៣៧
==សៀវភៅ[[ភាគ២២]]==
ចូឡគោសិង្គសាលសូត្រ ទី១ ទំពីរទី៣
មហាគោសិង្គសាលសូត្រ ទី២ ទំពីរទី២១
មហាគោបាលសូត្រ ទី៣ ទំពីរទី៤១
ចូឡគោលបាលសូត្រ ទី៤ ទំពីរទី៥៥
ចូឡសច្ចកសូត្រ ទី៥ ទំពីរទី៦៣
[[មហាសច្ចកសូត្រ]] ទី៦ ទំពីរទី៨៨ (MN 36)
ចូឡតណ្ហាសង្ខយសូត្រ ទី៧ ទំពីរទី១៣៧
មហាតណ្ហាសង្ខយសូត្រ ទី៨ ទំពីរទី១៥០
មហាអស្សបុរសូត្រ ទី៩ ទំពីរទី១៩៧
ចូឡអស្សបុរសូត្រ ទី១០ ទំពីរទី២២៥
សាលេយ្យកសូត្រ ទី១ ទំពីរទី២៣៩
វេរញ្ជកសូត្រ ទី២ ទំពីរទី២៥៧
មហាវេទល្លសូត្រ ទី៣ ទំពីរទី២៩៦
ចូឡវេទល្លសូត្រ ទី៤ ទំពីរទី២៨៩
ចូឡធម្មសមាទានសូត្រ ទី៥ ទំពីរទី៣០៥
មហាធម្មសមាទានសូត្រ ទី៦ ទំពីរទី៣១៧
វិមំសកសូត្រ ទី៧ ទំពីរទី៣៣៩
កោសម្ពិយសូត្រ ទី៨ ទំពីរទី៣៤៧
[[ព្រហ្មនិមន្តនិកសូត្រ]] ទី៩ ទំពីរទី៣៦១ (MN 49)
មារតជ្ជនីយសូត្រ ទី១០ ទំពីរទី៣៨១
==សៀវភៅ[[ភាគ២៣]]==
កន្ទរកសូត្រ ទី១
អដ្ឋកនាគរសូត្រ ទី២
សេក្ខប្បដិបទាសូត្រ ទី៣
បោតលិយសូត្រ ទី៤
ជីវកសូត្រ ទី៥
ឧបាលិវាទសូត្រ ទី៦
កុក្កុរោវាទសូត្រ ទី៧
អភយរាជកុមារសូត្រ ទី៨
ពហុវេទនីយសូត្រ ទី៩
អបណ្ណកសូត្រ ទី១០
ចូឡរាហុលោវាទសូត្រ ទី១
មហារាហុលោវាទសូត្រ ទី២
ចូឡមាលុង្ក្យោវាទសូត្រ ទី៣
មហាមាលុង្ក្យវាទសូត្រ ទី៤
ភទ្ទាលិសូត្រ ទី៥
លដុកិកោបមសូត្រ ទី៦
ចាតុមសូត្រ ទី៧
នឡកបានសូត្រ ទី៨
គោលិស្សានិសូត្រ ទី៩
កីដាគិរិសូត្រ ទី១០
==សៀវភៅ[[ភាគ២៤]]==
'''មជ្ឈិមបណ្ណាសកៈ'''
ចូឡវច្ឆគោត្តសូត្រ ទី១
អគ្គិវច្ឆគោត្តសូត្រ ទី២
មហាវច្ឆគោត្តាសូត្រ ទី៣
ទីឃនខសូត្រ ទី៤
មាគណ្ឌិយសូត្រ ទី៥
សន្ទកសូត្រ ទី៦
មហាសកុលុទាយិសូត្រ ទី៧
សមណមុណ្ឌិកសូត្រ ទី៨
ចូឡសកុលុទាយិសូត្រ ទី៩
វេខណសសូត្រ ទី១០
'''រាជវគ្គ'''
ឃដិការសូត្រ ទី១
រដ្ឋបាលសូត្រ ទី២
មឃទេវសូត្រ ទី៣
មធុរសូត្រ ទី៤
ពោធិរាជកុមារសូត្រ ទី៥
អង្គុលិមាលសូត្រ ទី៦
បិយជាតិកសូត្រ ទី៧
ពាហិតិយសូត្រ ទី៨
ធម្មចេតិយសូត្រ ទី៩
[[កណ្ណកត្ថលសូត្រ]] ទី១០
==សៀវភៅ[[ភាគ២៥]]==
ព្រហ្មាយុសូត្រ ទី១
សេលសូត្រ ទី២
អស្សលាយនសូត្រ ទី៣
ឃោដមុខសូត្រ ទី៤
ចង្កីសូត្រ ទី៥
ឯសុការីសូត្រ ទី៦
ធនញ្ជានិសូត្រ ទី៧
វាសេដ្ឋសូត្រ ទី៨
សុភសូត្រ ទី៩
សគារវសូត្រ ទី១០
==សៀវភៅ[[ភាគ២៦]]==
'''ទេវទហវគ្គ'''
ទេវទហសូត្រ ទី១
បញ្ចត្តយសូត្រ ទី២
កិន្តិសូត្រ ទី៣
សាមគ្គាមសូត្រ ទី៤
សុនក្ខត្តសូត្រ ទី៥
អានេញ្ជសប្បាយសូត្រ ទី៦
គណកមោគ្គល្លានសូត្រ ទី៧
គោបកមោគ្គល្លានសូត្រ ទី៨
មហាបុណ្ណមសូត្រ ទី៩
ចូឡបុណ្ណមសូត្រ ទី១០
'''អនុបទវគ្គ'''
អនុបទសូត្រ ទី១
ឆវិសោធនសូត្រ ទី២
សប្បុរិសសូត្រ ទី៣
សេវិតព្វាសេវិតព្វសូត្រ ទី៤
ពហុធាតុកសូត្រ ទី៥
ឥសិគិលិសូត្រ ទី៦
មហាចត្តារីសកសូត្រ ទី៧
អានាបានស្សតិសូត្រ ទី៨
កាយគតាសតិសូត្រ ទី៩
សង្ខារូបបត្តិសូត្រ ទី១០
== សៀវភៅ[[ភាគ២៧]]==
ចូឡសុញ្ញតសូត្រ ទី១
មហាសុញ្ញតសូត្រ ទី២
អច្ឆរិយព្ភូតធម្មសូត្រ ទី៣
ពក្កុលត្ថេរច្ឆរិយព្ភូតសូត្រ ទី៤
ទន្តភូមិសូត្រ ទី៥
ភូមិជសូត្រ ទី៦
អនុរុទ្ធសូត្រ ទី៧
ឧបក្កិលេសសូត្រ ទី៨
ពាលបណ្ឌិតសូត្រ ទី៩
ទេវទូតសូត្រ ទី១០
==សៀវភៅ[[ភាគ២៨]]==
'''វិភង្គវគ្គ'''
ភទ្ទេករត្តសូត្រ ទី១
អានន្ទភទ្ទេករត្តសូត្រ ទី២
មហាកច្ចានភទ្ទេករត្តសូត្រ ទី៣
លោមសកង្គិយសូត្រ ទី៤
ចូឡកម្មវិភង្គសូត្រ ទី៥
មហាកម្មវិភង្គសូត្រ ទី៦
សឡាយតនវិភង្គសូត្រ ទី៧
ឧទ្ទេសវិភង្គសូត្រ ទី៨
អរណវិភង្គសូត្រ ទី៩
ធាតុវិភង្គសូត្រ ទី១០
'''សច្ចវិភង្គសូត្រ ទី១១'''
('''ការញ៉ាំងធម្មចក្រឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ''' ទំព័រទី២០៣; '''ទុក្ខអរិយសច្ច''' ទំព័រទី២០៥; '''ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច''' ទំព័រទី២០៩; '''មគ្គអរិយសច្ច''' ទំព័រទី២១១; '''ការប្រាប់នូវអរិយសច្ច''' ទំព័រទី២១៣)
ទក្ខិណាវិភង្គសូត្រ ទី១២
'''សឡាយតនវគ្គ'''
អនាថបិណ្ឌិកោវាទសូត្រ ទី១
ឆន្នោវាទសូត្រ ទី២
បុណ្ណោវាទសូត្រ ទី៣
នន្ទកោវាទសូត្រ ទី៤
ចូឡរាហុលោវាទសូត្រ ទី៥
ឆឆក្កសូត្រ ទី៦
សឡាយតនវិភង្គសូត្រ ទី៧
នគរវិន្ទេយ្យសូត្រ ទី៨
បិណ្ឌបាតបារិសុទ្ធិសូត្រ ទី៩
ឥន្ទ្រិយភាវនាសូត្រ ទី១០
== ឯកសារយោង ==
# ព្រះត្រៃបិដក បាលី-ខ្មែរ របស់វិជ្ជាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ [http://www.budinst.gov.kh/]
# អានឬស្តាប់នៅគេហទំព័រ ព្រះធម៌សម្រាប់ខ្មែរ [http://www.dhamma4khmer2.org]
# អដ្ឋកថា សុមង្គលវិលាសិនី (ពុទ្ធសករាជ ២៥៥៣)
# ព្រះត្រៃបិដកជាភាសា '''ថៃ''' [http://www.84000.org/]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
# គេហទំព័រពុទ្ធសាសនាជាភាសា '''អង់គ្លេស''' [http://www.tipitaka.net/]
# គេហទំព័រពុទ្ធសាសនាជាភាសា '''អង់គ្លេស''' [http://www.accesstoinsight.org/]
# ឯកសារ មជ្ឈិមនិកាយ របស់វិគីភីឌា ជាភាសា '''អង់គ្លេស''' [https://en.wikipedia.org/wiki/Majjhima_Nikaya]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះត្រៃបិដក]]
{{ប្រធានបទ ព្រះពុទ្ធសាសនា}}
pl8kt8d7ogawmif78iex52cklyx6b8d
ភាសាបាលី
0
14441
335175
334563
2026-05-13T03:18:13Z
~2026-28758-27
50937
/* */
335175
wikitext
text/x-wiki
{{Not Khmer}}
{{Other uses}}
{{Infobox Language
|name=បាលី (បាលៃ)
|nativename={{lang|pi|Pāḷi}}
|pronunciation={{IPA-sa|paːli|}}
|states=[[កម្ពុជា]], [[បង់ក្លាដេស]], [[ឥណ្ឌា]], [[ឡាវ]], [[ភូមា]], [[នេប៉ាល់]], [[ស្រីលង្កា|ស្រីលង្កា]], [[ថៃ]], [[វៀតណាម]]
|iso1=pi
|iso2=pli
|iso3=pli
|familycolor=Indo-European
|fam2=[[ភាសាឥណ្ឌូ-អ៊ីរ៉ង់|ឥណ្ឌូ-អ៊ីរ៉ង់]]
|fam3=[[ភាសាឥណ្ឌូ-អារ្យ|ឥណ្ឌូ-អារ្យ]]
|script= [[Brāhmī script|Brāhmī]] and [[Brahmic family of scripts|derived scripts]] and [[Devanagari transliteration|Latin alphabet]] ([[Pali#Pali writing|refer to article]])
|extinct=No native speakers, used as a literary and liturgical language only
|notice=Indic
}}
[[ឯកសារ:Sanskrit-Pali Faulmann Gesch T10.jpg|thumb|350px|Plate 10 from C. Faulmann: [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Illustrirte_Geschichte_der_Schrift_(Faulmann) Illustrirte Geschichte der Schrift] (1880). The upper half shows a text in [[Sanskrit]] (praise of [[Vishnu]]), written in [[Devanagari]]. For the script, while the lower half shows a text in Pali from a Buddhist ceremonial scripture called "Kammuwa" from Burma (probably in old [[Mon script]]). [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Illustrirte_Geschichte_der_Schrift_(Faulmann)_554.jpg pp.485f.] of that book.]]
'''បាលី''' ('''Pā{{transl|sinh|ISO|ḷ}}i''')គឺជា[[ភាសាឥណ្ឌូ-អារ្យមជ្ឈិម]]មួយ (ឬ [[ប្រាក្រឹត]]) នៃ[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌា]] ។ បាលីជាភាសាបុរាណមួយបែប ដែលមនុស្សជំនាន់ដើមនិយាយទាក់ទងគ្នា ។ មនុស្សខ្លះនិយមហៅភាសាបាលីថាជាភាសារបស់ព្រះពុទ្ធ។ សព្វថ្ងៃ គេឃើញមានភាសានេះនៅក្នុងក្បួនច្បាប់មួយចំនួនធំ ដូចជាក្នុងព្រះពុទ្ធវចនៈ ([[ព្រះត្រ័យបិដក|ព្រះត្រៃបិដក]]) ជាដើម និង មាន[[ពុទ្ធបរិស័ទ]]ខាងនិកាយ[[ថេរវាទ]]យកទៅប្រើតាមប្រទេសរៀងខ្លួន ។
== ដើមកំណើត និង ការប្រែក្លាយ ==
=== និរុត្តិសាស្ត្រនៃឈ្មោះ ===
ពាក្យថា ''បាលី'' បានសេចក្តីថា ជួរ ឬដងព្រៃ ,ស្ពាន , របៀប , ភាសាដ៏មានរបៀបមួយ ។ This name for the language seems to have its origins in commentarial traditions, wherein the ''Pali'' (in the sense of the line of original text quoted) was distinguished from the commentary or vernacular translation that followed it in the manuscript. As such, the name of the language has caused some debate among scholars of all ages; the spelling of the name also varies, being found with both long "ā" {{IPA|[aː]}} and short "a" {{IPA|[a]}}, and also with either a [[retroflex]] {{IPA|[a]}} or non-[[retroflex]] {{IPA|[l]}} "l" sound, as in the [[ISO 15919]]/[[ALA-LC]] rendering, '''Pāli'''. To this day, there is no single, standard spelling of the term; all four spellings can be found in textbooks. R.C. Childers translates the word as "series" and states that the language "bears the epithet in consequence of the perfection of its grammatical structure".<ref>Hazra, Kanai Lal. ''Pali Language and Literature; a systematic survey and historical study.'' D.K. Printworld Lrd., New Delhi, 1994, page 19.</ref>
=== ចំណាត់ថ្នាក់ ===
Pali is a [[literary language]] of the [[Prakrit]] language family. When the canonical texts were written down in [[Sri Lanka]] in the first century BCE, Pali stood close to a living language; this is not the case for the commentaries.<ref>Students' Britannica India, [http://books.google.com/books?id=ISFBJarYX7YC&pg=PA145&dq=history+of+the+pali+language&sig=ACfU3U2P8niEMFn9ME8litgG1xbStvlmLA#PPA145,M1].</ref> Despite excellent scholarship on this problem, there is persistent confusion as to the relation of {{transl|sinh|ISO|Pāli}} to the vernacular spoken in the ancient kingdom of [[Magadha]], which was located around modern-day [[Bihar (India)|Bihār]].
Pali as a [[Middle Indo-Aryan languages|Middle Indo-Aryan language]] is different from [[Sanskrit]] not so much with regard to the time of its origin as to its dialectal base, since a number of its morphological and lexical features betray the fact that it is not a direct continuation of {{transl|sinh|ISO|Rigvedic}} [[Vedic Sanskrit]]; rather it descends from a dialect (or a number of dialects) that was, despite many similarities, different from {{transl|sinh|ISO|Rigvedic}}.<ref>Oberlies, Thomas ''Pali: A Grammar of the Language of the {{transl|sinh|ISO|Theravāda Tipitaka}}'', Walter de Gruyter, 2001.</ref>
=== ប្រវត្តិដើម ===
==== នៅក្នុងពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ====
នៅក្នុងប្រភពនៃ [[ថេរវាទ]] ត្រូវបានស្គាល់ភាសាបាលីជាភាសា <big>'''[[មគធៈ]]'''</big> (Magadha). ភាសានេះត្រូវបានសរសេរនៅក្នុង[[ព្រះត្រ័យបិដក|ព្រះត្រៃបិដក]], អដ្ឋកថា ជាដើម, ហើយនឹងត្រូវបានព្យាយាមប្រើប្រាស់ដោយពុទ្ធសាសនិកជនជាច្រើន ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងសាសន៍ដទៃដែលកាន់[[ពុទ្ធសាសនា|ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ដូចគ្នា ។ ព្រះពុទ្ធបង្រៀន, ប្រទានឱវាទ ដល់ជនទាំងឡាយជាភាសាមគធៈ ប៉ុន្តែទីស្ថានសំខាន់ៗ ៤ កន្លែងរបស់ព្រះអង្គ ស្ថិតនៅក្រៅតំបន់នេះទាំងអស់ ។ វាប្រហែលជាភាសាបាលីជាគ្រាមភាសាដែលធ្វើអោយមានការងាយស្រួលក្នុងការពន្យល់ និង ងាយយល់ពីសំណាក់ប្រជាជន ឥណ្ឌូអារ្យមជ្ឈិម ។ គេពុំទាន់ឃើញមានភស្តុតាងណាមួយដែលអាចបញ្ជាក់ពីភាសាដទៃរបស់ពួក ឥណ្ឌូអារ្យមជ្ឈិម ដែលប្រសើរជាងភាសាបាលីទេ ។ គេឃើញមានភាសាបាលីនៅក្នុងសិលាចារឹកជាច្រើនរបស់ព្រះបាទ[[អសោក]]នៅ Girnar ផ្នែកខាងលិច[[ប្រទេសឥណ្ឌា]], និង c នៅខាងកើត ។ Similarities to the Western inscription may be misleading, because the inscription suggests that the Ashokan scribe may not have translated the material he omreceived from មគធៈ into the vernacular of the people there. Whatever the relationship of the Buddha's speech to Pali, the [[Pali Canon|Canon]] was eventually transcribed and preserved entirely in it, while the commentarial tradition that accompanied it (according to the information provided by [[ព្រះពុទ្ធឃោសៈ]]) was translated into olk[[ភាសាសីហឡៈ]] and preserved local languages for several generations.
In Sri Lanka, Pali is thought to have entered into a period of decline ending around the 4th or 5th century (as Sanskrit rose in prominence, and simultaneously, as Buddhism's adherents became a smaller portion of the subcontinent), but ultimately survived. The work of Buddhaghosa was largely responsible for its reemergence as an important scholarly language in Buddhist thought. The [[Visuddhimagga]] and the other commentaries that Buddhaghosa compiled codified and condensed the [[Sinhalese language|Sinhalese]] commentarial tradition that had been preserved and expanded in Sri Lanka since the 3rd century BCE.
==== ទិដ្ឋភាពនៅដើមបស្ចឹម ====
[[T.W. Rhys Davids]] in his book ''Buddhist India'',<ref>[http://fsnow.com/text/buddhist-india/chapter9.htm Buddhist India, ch. 9] Retrieved 14 June 2010.</ref> and [[Wilhelm Geiger]] in his book ''Pali Literature and Language'', suggested that Pali may have originated as a form of [[lingua franca]] or common language of culture among people who used differing dialects in North India, used at the time of the Buddha and employed by him. Another scholar states that at that time it was "a refined and elegant vernacular of all Aryan-speaking people."<ref>Hazra, Kanai Lal. ''Pali Language and Literature; a systematic survey and historical study.'' D.K. Printworld Lrd., New Delhi, 1994, page 11.</ref> Modern scholarship has not arrived at a consensus on the issue; there are a variety of conflicting theories with supporters and detractors.<ref>Hazra, Kanai Lal. ''Pali Language and Literature; a systematic survey and historical study.'' D.K. Printworld Lrd., New Delhi, 1994, pages 1-44.</ref> After the death of the Buddha, Pali may have evolved among Buddhists out of the language of the Buddha as a new artificial language.<ref>Hazra, Kanai Lal. ''Pali Language and Literature; a systematic survey and historical study.'' D.K. Printworld Lrd., New Delhi, 1994, page 29.</ref> R.C. Childers, who held to the theory that Pali was Old Magadhi, wrote: "Had Gautama never preached, it is unlikely that Magadhese would have been distinguished from the many other vernaculars of Hindustan, except perhaps by an inherent grace and strength which make it a sort of [[Tuscan dialect|Tuscan]] among the Prakrits."<ref>Hazra, Kanai Lal. ''Pali Language and Literature; a systematic survey and historical study.'' D.K. Printworld Lrd., New Delhi, 1994, page 20.</ref>
According to [[K.R. Norman]], it is likely that the viharas in North India had separate collections of material, preserved in the local dialect. In the early period it is likely that no degree of translation was necessary in communicating this material to other areas. Around the time of Ashoka there had been more linguistic divergence, and an attempt was made to assemble all the material. It is possible that a language quite close to the Pali of the canon emerged as a result of this process as a compromise of the various dialects in which the earliest material had been preserved, and this language functioned as a lingua franca among Eastern Buddhists in India from then on. Following this period, the language underwent a small degree of Sanskritisation (i.e., MIA bamhana -> brahmana, tta -> tva in some cases).<ref>K.R. Norman, ''Pali Literature.'' Otto Harrassowitz, 1983, pages 1-7.</ref>
==== Modern scholarship ====
[[Bhikkhu Bodhi]], summarizing the current state of scholarship, states that the language is "closely related to the language (or, more likely, the various regional dialects) that the Buddha himself spoke." He goes on to write:
{{quote|Scholars regard this language as a hybrid showing features of several Prakrit dialects used around the third century BCE, subjected to a partial process of Sanskritization. While the language is not identical with any the Buddha himself would have spoken, it belongs to the same broad linguistic family as those he might have used and originates from the same conceptual matrix. This language thus reflects the thought-world that the Buddha inherited from the wider Indian culture into which he was born, so that its words capture the subtle nuances of that thought-world.<ref>Bhikkhu Bodhi, ''In the Buddha's Words.'' Wisdom Publications, 2005, page 10.</ref>}}
According to [[A.K. Warder]], the Pali language is a Prakrit language used in a region of western India.<ref>Warder, A.K. ''Indian Buddhism''. 2000. p. 284</ref> Warder associates Pali with the Indian realm (''[[janapada]]'') of [[Avanti (India)|Avanti]], where the [[Sthaviravada|Sthavira]] sect was centered.<ref>Warder, A.K. ''Indian Buddhism''. 2000. p. 284</ref> Following the initial split in the Buddhist community, the Sthavira branch of Buddhism became influential in western and southern India, while the [[Mahāsāṃghika]] branch became influential in central and eastern India.<ref>Hirakawa, Akira. Groner, Paul. ''A History of Indian Buddhism: From Śākyamuni to Early Mahāyāna.'' 2007. p. 119</ref> Akira Hirakawa and Paul Groner also associate Pali with west India and the Sthavira sect, citing inscriptions at [[Girnar]] in [[Gujarat]], India, which are linguistically closest to the Pali language.<ref>Hirakawa, Akira. Groner, Paul. ''A History of Indian Buddhism: From Śākyamuni to Early Mahāyāna.'' 2007. p. 119</ref>
=== បច្ចុប្បន្នភាពនៃភាសាបាលី ===
បច្ចុប្បន្ននេះ មុខវិជ្ជាភាសាបាលីត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងផ្នែកពុទ្ធសាសនា ដើម្បីអោយពុទ្ធសាសនិកជនមានភាពងាយស្រូលក្នុងការអានគម្ពីរ និងសូត្រនមស្សការជាប្រចាំរាល់ថ្ងៃ។ ក្រៅពីខាងផ្នែកសាសនា, អក្សរសាស្ត្រ កាលប្បវត្តិជាភាសាបាលី, ឯកសារខាងវិជ្ជាពេទ្យ និងអក្សរចារឹកមួយចំនួន គឺជាប្រវត្តិសាស្ត្រយ៉ាងសំខាន់ផងដែរ ។ មជ្ឈមណ្ឌលរៀនភាសាបាលីដែលគួរអោយកត់សំគាល់ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះ គឺមាននៅតែក្នុងពុទ្ធសាសនា[[ថេរវាទ]] នៅប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មានដូចជា: [[ភូមា]], [[ស្រីលង្កា]], [[ថៃ]], [[ឡាវ]], និង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]។ ចាប់តាំងពីសតវត្យទី១៩, various societies for the revival of Pali studies in India have promoted awareness of the language and its literature, perhaps most notably the [[Maha Bodhi Society]] founded by [[Anagarika Dharmapala|Anagarika Dhammapala]].
In Europe, the [[Pali Text Society]] has been a major force in promoting the study of Pali by Western scholars since its founding in 1881. Based in the United Kingdom, the society publishes romanized Pali editions, along with many English translations of these sources. In 1869, the first ''Pali Dictionary'' was published using the research of [[Robert Caesar Childers]], one of the founding members of the Pali Text Society. It was the first Pali translated text in English and was published in 1872. Childers's dictionary later received the [[Volney Prize]] in 1876.
The Pali Text Society was in part founded to compensate for the very low level of funds allocated to [[Indology]] in late 19th-century England and the rest of the UK; incongruously, the citizens of the UK were not nearly so robust in Sanskrit and [[Prakrit]] language studies as Germany, Russia, and even Denmark. Without the inspiration of colonial holdings such as the former British occupation of Sri Lanka and [[Burma]], institutions such as the [[Danish Royal Library]] have built up major collections of Pali manuscripts, and major traditions of Pali studies.
== Lexicon ==
Virtually every word in {{transl|sinh|ISO|Pāḷi}} has [[cognate]]s in the other Prakritic [[Middle Indo-Aryan languages]], e.g., the [[Jain Prakrit]]s. The relationship to earlier Sanskrit (e.g., [[Vedic language]]) is less direct and more complicated. Historically, influence between Pali and Sanskrit has been felt in both directions. The Pali language's resemblance to Sanskrit is often exaggerated by comparing it to later Sanskrit compositions{{ndash}} which were written centuries after Sanskrit ceased to be a living language, and are influenced by developments in Middle Indic, including the direct borrowing of a portion of the Middle Indic lexicon; whereas, a good deal of later Pali technical terminology has been borrowed from the vocabulary of equivalent disciplines in Sanskrit, either directly or with certain phonological adaptations.
Post-canonical Pali also possesses a few loan-words from local languages where Pali was used (e.g. Sri Lankans adding Sinhalese words to Pali). These usages differentiate the Pali found in the [[Sutta Pitaka|{{transl|sinh|ISO|Suttapiṭaka}}]] from later compositions such as the Pali commentaries on the canon and folklore (e.g., the stories of the [[Jataka|Jātaka]] commentaries), and comparative study (and dating) of texts on the basis of such loan-words is now a specialized field unto itself.
ភាសាបាលីមិនត្រូវបានប្រើទាំងស្រុងដើម្បីបង្ហាញការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទេ ដូចដែលអាចសន្និដ្ឋានបានពីអត្ថិភាពនៃអត្ថបទខាងលោកិយមួយចំនួនដូចជា សៀវភៅវិទ្យាសាស្ត្រវេជ្ជសាស្រ្ត/ការណែនាំជាភាសាបាលី។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការចាប់អារម្មណ៍របស់អ្នកប្រាជ្ញលើភាសាត្រូវបានផ្តោតលើអក្សរសិល្ប៍សាសនា និងទស្សនវិជ្ជា ដោយសារតែបង្អួចតែមួយគត់ដែលវាបើកក្នុងដំណាក់កាលមួយក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]។
== Emic views of Pali ==
Although Sanskrit was said in the [[Brahmin|Brahmanical]] tradition to be the unchanging language spoken by the gods, in which each word had an inherent significance, this view of language was not shared in the early Buddhist tradition,{{Which?|date=April 2011}} in which words were only conventional and mutable signs.<ref>[[David Kalupahana]], ''Nagarjuna: The Philosophy of the Middle Way.'' SUNY Press, 1986, page 19. The author refers specifically to the thought of early Buddhism here.</ref> Neither the Buddha nor his early followers shared the Brahmins' reverence for the [[Vedic Sanskrit|Vedic]] language or its [[Veda|sacred texts]]. This view of language naturally extended to Pali, and may have contributed to its usage (as an approximation or standardization of local Middle Indic dialects) in place of Sanskrit. However, by the time of the compilation of the Pali commentaries (4th or 5th century), Pali was regarded as the natural language, the root language of all beings.<ref>''Dispeller of Delusion'', Pali Text Society, volume II, pages 127f</ref>{{Who|date=April 2011}}
Comparable to [[Egyptian language|Ancient Egyptian]], [[Latin]] or [[Hebrew]] in the [[Mysticism|mystic]] traditions of the West, Pali recitations were often thought to have a [[supernatural]] power (which could be attributed to their meaning, the character of the reciter, or the qualities of the language itself), and in the early strata of Buddhist literature we can already see Pali [[dharani|{{transl|sinh|ISO|dhāraṇī}}]]s used as charms, e.g. against the bite of snakes. Many people in Theravada cultures still believe that taking a vow in Pali has a special significance, and, as one example of the supernatural power assigned to chanting in the language, the recitation of the vows of [[Angulimala|{{transl|sinh|ISO|Aṅgulimāla}}]] are believed to alleviate the pain of childbirth in Sri Lanka. In [[Thailand]], the chanting of a portion of the [[Abhidhamma|{{transl|sinh|ISO|Abhidhammapiṭaka}}]] is believed to be beneficial to the recently departed, and this ceremony routinely occupies as much as seven working days. Interestingly, there is nothing in the latter text that relates to this subject, and the origins of the custom are unclear.
== សូរវិទ្យា ==
{{IPA notice}}
With regard to its phonology, R.C. Childers compared Pali to [[Italian language|Italian]]: "Like Italian, Pali is at once flowing and sonorous: it is a characteristic of both languages that nearly every word ends in a vowel, and that all harsh conjunctions are softened down by [[Assimilation (linguistics)|assimilation]], [[elision]], or [[crasis]], while on the other hand both lend themselves easily to the expression of sublime and vigorous thought."<ref>Robert Caesar Childers, ''A Dictionary of the Pali Language.'' Published by Trübner, 1875, pages xii-xiv. Republished by Asian Educational Services, 1993.</ref>
=== ស្រៈ ===
{| class="wikitable"
!rowspan="2"|លក្ខណៈសំឡេង
!Colspan="4"|ទីតាំង
|-
!មុខ
!កណ្តាល
!ក្រោយ
|-
!ខ្ពស់
|align="center"|'''ិ '''ឬ '''ឥ''' {{IPA|[i]}}
'''ី''' ឬ '''ឦ''' {{IPA|[iː]}}
|style="background:silver"|
|align="center"|'''ុ '''ឬ '''ឧ''' {{IPA|[u]}}
'''ូ ឬ ឩ''' {{IPA|[uː]}}
|-
!មធ្យម
|align="center"|'''េ '''ឬ ''' ឯ''' {{IPA|[e]}}, {{IPA|[eː]}}
|align="center"|'''ៈ ''' ឬ '''អ''' {{IPA|[ɐ]}}
|align="center"|'''ោ''' ឬ '''ឱ''' {{IPA|[o]}}, {{IPA|[oː]}}
|-
!ទាប
|style="background:silver"|
|align="center"|'''ា''' ឬ '''អា''' {{IPA|[aː]}}
|style="background:silver"|
|-
|}
Long and short vowels are only contrastive in open syllables; in closed syllables, all vowels are always short. Short and long '''e''' and '''o''' are in complementary distribution: the short variants occur only in closed syllables, the long variants occur only in open syllables. Short and long '''e''' and '''o''' are therefore not distinct phonemes.
A sound called ''[[anusvara|anusvāra]]'' (Skt.; Pali: ''nigghahita''), represented by the letter '''{{transl|sinh|ISO|ṁ|}}''' ([[ISO 15919]]) or '''{{transl|sinh|ISO|ṃ}}''' ([[ALA-LC]]) in romanization, and by a raised dot in most traditional alphabets, originally marked the fact that the preceding vowel was nasalized. That is, '''{{transl|sinh|ISO|aṁ}}''', '''{{transl|sinh|ISO|iṁ}}''' and '''{{transl|sinh|ISO|uṁ}}''' represented {{IPA|[ã]}}, {{IPA|[ĩ]}} and {{IPA|[ũ]}}. In many traditional pronunciations, however, the anusvāra is pronounced more strongly, like the velar nasal {{IPA|[ŋ]}}, so that these sounds are pronounced instead {{IPA|[ãŋ]}}, {{IPA|[ĩŋ]}} and {{IPA|[ũŋ]}}. However pronounced, '''{{transl|sinh|ISO|ṁ}}''' never follows a long vowel; '''ā, ī''' and '''ū''' are converted to the corresponding short vowels when {{transl|sinh|ISO|ṁ}} is added to a stem ending in a long vowel, e.g. '''{{transl|sinh|ISO|kathā + ṁ}}''' becomes '''{{transl|sinh|ISO|kathaṁ}}''', not {{transl|sinh|ISO|*kathāṁ}}, '''{{transl|sinh|ISO|devī + ṁ}}''' becomes '''{{transl|sinh|ISO|deviṁ}}''', not *{{transl|sinh|ISO|devīṁ}}.
=== ព្យញ្ជនៈ ===
The table below lists the [[consonant]]s of Pali. In bold is the transliteration of the letter in traditional [[romanization]], and in square brackets its pronunciation transcribed in the [[International Phonetic Alphabet|IPA]].
{| class="wikitable IPA" border="1"
|-align=center
! colspan="3" rowspan="2" |
! colspan="2" | ឱដ្ឋជៈ
! rowspan="2" | ទន្តជៈ
! colspan="2" | [[alveolar consonant|Alveolar]]
! colspan="2" | មុទ្ធជៈ
! rowspan="2" | តាលុជៈ
! rowspan="2" | កណ្ឋជៈ
! rowspan="2" | [[glottal consonant|Glottal]]
|-align=center class=small
! ([[bilabial consonant|bilabial]])
! ([[labiodental consonant|labiodental]])
! central
! [[lateral consonant|lateral]]
! central
! [[lateral consonant|lateral]]
|-align=center
! rowspan="5" | ព្យញ្ជនវគ្គ
! colspan="2" | នាសិក
| '''ម''' {{IPA|[m]}}
|
| '''ន''' {{IPA|[n̪]}}
|
|
| '''ណ''' {{IPA|[ɳ]}}
|
| '''ញ''' {{IPA|[ɲ]}}
| ('''ង''' {{IPA|[ŋ]}})
|
|-align=center
! rowspan="2" | <small>អឃោសៈ</small>
! <small>សិថិល</small>
| '''ប''' {{IPA|[p]}}
|
| '''ត''' {{IPA|[t̪]}}
|
|
| '''ដ''' {{IPA|[ʈ]}}
|
| '''ច''' {{IPA|[tʃ]}}
| '''ក''' {{IPA|[k]}}
|
|-align=center
! <small>ធនិត</small>
| '''ផ''' {{IPA|[pʰ]}}
|
| '''ថ''' {{IPA|[t̪ʰ]}}
|
|
| '''ឋ''' {{IPA|[ʈʰ]}}
|
| '''ឆ'''{{IPA|[tʃʰ]}}
| '''ខ''' {{IPA|[kʰ]}}
|
|-align=center
! rowspan="2" | <small> ឃោសៈ</small>
! <small>សិថិល</small>
| '''ព''' {{IPA|[b]}}
|
| '''ទ''' {{IPA|[d̪]}}
|
|
| '''ឌ''' {{IPA|[ɖ]}}
|
| '''ជ''' {{IPA|[dʒ]}}
| '''គ''' {{IPA|[ɡ]}}
|
|-align=center
! <small>ធនិត</small>
| '''ភ''' {{IPA|[bʱ]}}
|
| '''ធ''' {{IPA|[d̪ʱ]}}
|
|
| '''ឍ''' {{IPA|[ɖʱ]}}
|
| '''ឈ''' {{IPA|[dʒʱ]}}
| '''ឃ''' {{IPA|[ɡʱ]}}
|
|-align=center
! colspan="2" rowspan="3" | ព្យញ្ជនអវគ្គ
! colspan="1" | <small>ឧសុម</small>
|
|
|
| '''ស''' {{IPA|[s]}}
|
|
|
|
|
| '''ហ''' {{IPA|[h]}}
|-align=center
!colspan=1| <small>សិថិល</small>
|
| '''វ''' {{IPA|[ʋ]}}
|
|
| '''ល''' {{IPA|[l]}}
| '''រ''' {{IPA|[ɻ]}}
| ('''ឡ''' {{IPA|[ɭ]}})
| '''យ''' {{IPA|[j]}}
|
|
|-align=center
! <small>ធនិត</small>
|
|
|
|
|
|
| ('''ំ''' {{IPA|[ɭʱ]}})
|
|
|
|}
Of the sounds listed above only the three consonants in parentheses, '''ṅ''', '''ḷ''', and '''ḷh''', are not distinct [[phoneme]]s in Pali: '''ṅ''' only occurs before velar stops and '''ḷ''', and '''ḷh''' are [[allophone]]s of single '''ḍ''', and '''ḍh''' between [[vowel]]s.
== រូបសព្ទ ==
ស្ទើរតែគ្រប់ពាក្យទាំងអស់ក្នុងភាសាបាលីត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទំរង់ដើម សម្រាប់ប្រើក្នុងការតភ្ជាប់ពាក្យដើម្បីអោយមានន័យអាចស្តាប់បាន។ គេអាចយល់ន័យនៅក្នុងប្រយោគនីមួយៗដោយការសំគាល់លើពាក្យដែលត្រូវបានបំលែងទាំងនោះ ឧទាហរណ៍ ដូចជា គេអាចស្គាល់ប្រធាន ឬស្គាល់កាល តាមរយៈការបំបែកកិរិយាសព្ទក្នុងប្រយោគនោះ ជាដើម។
=== នាមសព្ទ ===
ភេទសម្រាប់សំគាល់នាមសព្ទនៅក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលី មានបីគឺ បុំលិង្គ (ភេទប្រុស), ឥត្ថីលិង្គ (ភេទស្រី), នបុំសកលិង្គ (ភេទខ្ទើយ ឬភេទមិនប្រុសមិនស្រី)។ នាមនេះត្រូវបានបែងចែងជាពីរ គឺ ឯកវចនៈ និងពហុវចនៈ។ ម្យ៉ាងទៀត នៅពេលប្រើជាប្រយោគមួយៗ នាមសព្ទនេះត្រូវបានបំបែកដើម្បីបញ្ជាក់ន័យអោយប្រធាន ឬកម្មបទ ដើម្បីអោយមានសេចក្តីស្តាប់បាន ដែលគេហៅថាវិភត្តិ។ វិភត្តិនេះត្រូវបានចែកជា៨ប្រភេទគឺ បឋមា(ប្រធាន), ទុតិយា(កម្មបទ),តតិយា(អកម្ម,ធ្នាក់), ចតុត្ថី(កម្មបទប្រយោល), បញ្ចមី(ទំរង់បែងចែក), ឆដ្ឋី(បញ្ជាក់កម្មសិទ្ធ), សត្តមី(អាយតនិបាត), អាលបន(សម្ពោធន)។
==== អ-ការន្ត ====
អ-ការន្ត គឺជាស្រៈទីបំផុតមួយនៃនាមសព្ទដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងបុំលិង្គ (ភេទប្រុស) និង នបុំសកលិង្គ (ភេទខ្ទើយ)។ គេសំគាល់"អ-ការន្ត" បានដោយពាក្យមាន"អ" (ៈ)នៅខាងចុង មានដូចជា បុរិស(បុ.រិ.សៈ), លោក(លោកៈ), ធម្ម(ធម្មៈ)ជាដើម។ នាមសព្ទដែលជាភេទប្រុស និងភេទខ្ទើយនេះ មានលក្ខណៈខុសគ្នាតែនៅក្នុងសព្វនាម, អាលបនៈ, និងកម្មបទប៉ុណ្ណោះ។
{| class="wikitable"
|-
!rowspan="2"|
!colspan="2"| បុំលិង្គ (''លោក'' "លោក")
!colspan="2"| នបុំសកលិង្គ (''យាន'' "រទេះសេះកង់៤")
|-
! ឯកវចនៈ !! ពហុវចនៈ !! ឯកវចនៈ !! ពហុវចនៈ
|-
! បឋមា(សព្វនាម)
| លោកោ ||rowspan="2"| លោកា ||rowspan="3"| {{transl|sinh|ISO|យានំ}} ||rowspan="3"| យានានិ
|-
! អាលបន
| លោក
|-
! ទុតិយា(កម្មបទ)
| {{transl|sinh|ISO|លោកំ}} || លោកេ
|-
! តតិយា(អកម្ម)
| លោកេន ||rowspan="2"| លោកេហិ || យានេន ||rowspan="2"| យានេហិ
|-
! បញ្ចមីAblative
| លោកា (លោកម្ហា, លោកស្មា; លោកទោ) || យានា (យានម្ហា, យានស្មា; យានទោ)
|-
! ចតុត្ថី(កម្មបទប្រយោល)
| លោកស្ស (លោកាយ) ||rowspan="2"| {{transl|sinh|ISO|លោកានំ}} || យានស្ស (យានាយ) ||rowspan="2"| {{transl|sinh|ISO|យានានំ}}
|-
! ឆដ្ឋី(កម្មសិទ្ធ)
| លោកស្ស || យានស្ស
|-
! សត្តមីLocative
| លោកេ ({{transl|sinh|ISO|លោកស្មឹ}}) || លោកេសុ || យានេ ({{transl|sinh|ISO|យានស្មឹ}}) || យានេសុ
|}
==== អា-ការន្ត ====
នាមដែលបញ្ចប់ដោយ "អា" (ា) ភាគច្រើនជាឥត្ថីលិង្គ។
{| class="wikitable"
|-
!rowspan="2"|
!colspan="2"| ឥត្ថីលិង្គ (''កថា'' "ពំនោល")
|-
! ឯកវចនៈ !! ពហុវចនៈ
|-
! (បឋមា)សព្វនាម
| កថា ||rowspan="3"| កថាយោ
|-
! អាលបន
| កថេ
|-
! ទុតិយា(កម្មបទ)
| {{transl|sinh|ISO|កថំ}}
|-
! តតិយា(អកម្ម)
|rowspan="4"| កថាយ ||rowspan="2"| កថាហិ
|-
! បញ្ចមីAblative
|-
! ចតុត្ថី Dative
|rowspan="2"| {{transl|sinh|ISO|កថានំ}}
|-
! ឆដ្ឋី (កម្មសិទ្ធ)
|-
! សត្តមីLocative
| កថាយ, {{transl|sinh|ISO|កថាយំ}} || កថាសុ
|}
==== ឥ-ការន្ត និង ឧ-ការន្ត ====
ឥ-ការន្ត និង ឧ-ការន្ត ភាគច្រើនជាបុំលិង្គ(ភេទប្រុស) ឬ នបុំសកលិង្គ(ភេទមិនប្រុស មិនស្រី)។ នាមដែលបំបែកក្នុងទំរង់ (ភេទ) ទាំងពីរនេះខុសគ្នាតែសព្វនាម និងកម្មបទ។ ចំណែកឯអាលបនៈដូចគ្នាទៅនឹងសព្វនាម។
{| class="wikitable"
|-
!rowspan="2"|
!colspan="2"| បុំលិង្គ (''ឥសិ-'' "ឥសី")
!colspan="2"| នបុំសកលិង្គ (''អគ្គិ-'' "ភ្លើង")
|-
! ឯកវចនៈ !! ពហុវចនៈ !! ឯកវចនៈ !! ពហុវចនៈ
|-
! បឋមា(សព្វនាម)
|rowspan="2"| ឥសិ ||rowspan="3"| ឥសយោ, ឥសី ||rowspan="3"| អគ្គិ, {{transl|sinh|ISO|អគ្គឹ}} ||rowspan="3"| អគ្គី, អគ្គីនិ
|-
! អាលបន
|-
! ទុតិយា(កម្មបទ)
| {{transl|sinh|ISO|ឥសឹ}}
|-
! តតិយា(អកម្ម)
| ឥសិនា ||rowspan="2"| ឥសិហិ, ឥសីហិ || អគ្គិនា ||rowspan="2"| អគ្គិហិ, អគ្គីហិ
|-
! បញ្ចមីAblative
| ឥសិនា, ឥសិទោ || អគ្គិនា, អគ្គិទោ
|-
! ចតុត្ថី
| ឥសិនោ ||rowspan="2"| {{transl|sinh|ISO|ឥសិនំ, ឥសីនំ}} || អគ្គិនោ ||rowspan="2"| {{transl|sinh|ISO|អគ្គិនំ, អគ្គីនំ}}
|-
! ឆដ្ឋី(កម្មសិទ្ធ)
| ឥសិស្ស, ឥសិនោ || អគ្គិស្ស, អគ្គិនោ
|-
! សត្តមីLocative
| {{transl|sinh|ISO|ឥសិស្មឹ}} || ឥសិសុ, ឥសីសុ || {{transl|sinh|ISO|អគ្គិស្មឹ}} || អគ្គិសុ, អគ្គីសុ
|}
{| class="wikitable"
|-
!rowspan="2"|
!colspan="2"| បុំលិង្គ (''ភិក្ខុ-'' "អ្នកបួស")
!colspan="2"| នបុំសកលិង្គ (''ចក្ខុ-'' "ភ្នែក")
|-
! ឯកវចនៈ !! ពហុវចនៈ !! ឯកវចនៈ !! ពហុវចនៈ
|-
! បឋមា(សព្វនាម)
|rowspan="2"| ភិក្ខុ ||rowspan="3"| ភិក្ខវោ, ភិក្ខូ ||rowspan="3"| {{transl|sinh|ISO|ចក្ខុ, ចក្ខុំ}} ||rowspan="3"| ចក្ខូនិ
|-
! អាលបនVocative
|-
! ទុតិយា(កម្មបទ)
| {{transl|sinh|ISO|ភិក្ខុំ}}
|-
! តតិយា
|rowspan="2"| ភិក្ខុនា ||rowspan="2"| ភិក្ខូហិ ||rowspan="2"| ចក្ខុនា||rowspan="2"| ចក្ខូហិ
|-
! បញ្ចមីAblative
|-
! ចតុត្ថីDative
| ភិក្ខុនោ || {{transl|sinh|ISO|ភិក្ខូនំ}} || ចក្ខុនោ || {{transl|sinh|ISO|ចក្ខូនំ}}
|-
! ឆដ្ឋីGenitive
| ភិក្ខុស្ស, ភិក្ខុនោ || {{transl|sinh|ISO|ភិក្ខូនំ, ភិក្ខុនំ្ន}} || ចក្ខុស្ស, ចក្ខុនោ || {{transl|sinh|ISO|ចក្ខូនំ, ចក្ខុន្នំ}}
|-
! សត្តមីLocative
| {{transl|sinh|ISO|ភិក្ខុស្មឹ}} || ភិក្ខូសុ || {{transl|sinh|ISO|ចក្ខុស្មឹ}} || ចក្ខូសុ
|}
== ការវិភាគអត្ថបទក្នុងភាសាបាលី ==
ខាងក្រោមនេះជាគាថាដកស្រង់ពី [[គាថាធម្មបទ]]:
:''មនោបុព្វង្គមា ធម្មា , មនោសេដ្ឋា មនោមយា;''
:''មនសា ចេ បទុដ្ឋេន , ភាសតិ វា ករោតិ វា ,''
:''តតោ នំ ទុក្ខមន្វេតិ , ចក្កំវ វហតោ បទំ។''
ការប្រែពាក្យ:
:មនោ = ចិត្ត, បុព្វ=មុន, គមា=ទៅ, ធម្មា=ធម៌;
:សេដ្ឋ= ប្រសើរបំផុត, មយា=ធ្វើ(សម្រេច);
:មនសា=ចិត្ត, ចេ= បើ, បទុដ្ឋេន=គឺទោសប្រទូស្ត, ភាសតិ=និយាយ, វា=ក្តី, ករោតិ=ធ្វើ;
:តតោ នំ=ព្រោះអំពើនោះ, ទុក្ខមន្វេតិ= ទុក្ខតាម, ចក្ក=កង់(កាំ), វហតោ=នាំទៅ, បទ=ស្នាមជើង
ប្រែថា:
:'''មនោបុព្វង្គមា ធម្មា, មនោសេដ្ឋា មនោមយា''';
:ធម៌ទាំងឡាយមានចិត្តជាធំ, មានចិត្តប្រសើរបំផុត សម្រេចមកពីចិត្ត
:
:'''មនសា ចេ បទុដ្ឋេន, ភាសតិ វា ករោតិ វា''',
:បើបុគ្គលមានចិត្តត្រូវទោសប្រទូស្តរ៉ាយហើយ, ទោះបីនិយាយក្តី ធ្វើក្តី (ក៏អាក្រក់ដែរ)
:
:'''តតោ នំ ទុក្ខមន្វេតិ, ចក្កំវ វហតោ បទំ'''.
:ព្រោះអំពើអាក្រក់នោះឯង, សេចក្តីទុក្ខរមែងដេញជាប់តាមក្រោយបុគ្គលនោះដូចកង់រទេះវិលតាមស្នាមជើងគោដែលអូសនឹមរទេះនោះ។
== បាលី និងអឌ្ឍមគធី ==
The most archaic of the Middle Indo-Aryan languages are the inscriptional Aśokan Prakrit on the one hand and បាលី and [[Ardhamāgadhī|អឌ្ឍមគធី]] on the other, both literary languages.
The Indo-Aryan languages are commonly assigned to three major groups - Old, Middle and New Indo-Aryan -, a linguistic and not strictly chronological classification as the MIA languages are not younger than ('Classical') Sanskrit. And a number of their morphophonological and lexical features betray the fact that they are not direct continuations of Ṛgvedic Sanskrit, the main base of 'Classical' Sanskrit; rather they descend from dialects which, despite many similarities, were different from Ṛgvedic and in some regards even more archaic.
MIA languages, though individually distinct, share features of phonology and morphology which characterize them as parallel descendants of Old Indo-Aryan. Various sound changes are typical of the MIA phonology:
(1) The vocalic liquids 'ṛ' and 'ḷ' are replaced by 'a', 'i' or 'u';
(2) the diphthongs 'ai' and 'au' are monophthongized to 'e' and 'o';
(3) long vowels before two or more consonants are shortened;
(4) the three sibilants of OIA are reduced to one, either 'ś' or 's';
(5) the often complex consonant clusters of OIA are reduced to more readily pronounceable forms, either by assimilation or by splitting;
(6) single intervocalic stops are progressively weakened;
(7) dentals are palatalized by a following '-y-';
(8) all final consonants except '-ṃ' are dropped unless they are retained in 'sandhi' junctions.
The most conspicuous features of the morphological system of these languages are: loss of the dual; thematicization of consonantal stems; merger of the f. 'i-/u-' and 'ī-/ū-' in one 'ī-/ū-' inflexion, elimination of the dative, whose functions are taken over by the genitive, simultaneous use of different case-endings in one paradigm; employment of 'mahyaṃ' and 'tubhyaṃ' as genitives and 'me' and 'te' as instrumentals; gradual disappearance of the middle voice; coexistence of historical and new verbal forms based on the present stem; and use of active endings for the passive. In the vocabulary, the MIA languages are mostly dependent on Old Indo-Aryan, with addition of a few so-called 'deśī' words of (often) uncertain origin.
== គីតសទ្ទោ ==
Although Pali cannot be considered a direct descendant of either [[Classical Sanskrit]] or of the older [[Vedic Sanskrit|Vedic dialect]] {{Dubious|date=July 2010}}, the languages are obviously very closely related and the common characteristics of Pali and [[Sanskrit]] were always easily recognized by those in India who were familiar with both. Indeed, a very large proportion of Pali and Sanskrit word-stems are identical in form, differing only in details of inflection.
The connections were sufficiently well-known that technical terms from Sanskrit were easily converted into Pali by a set of conventional phonological transformations. These transformations mimicked a subset of the phonological developments that had occurred in Proto-Pali. Because of the prevalence of these transformations, it is not always possible to tell whether a given Pali word is a part of the old [[Prakrit]] lexicon, or a transformed borrowing from Sanskrit. The existence of a Sanskrit word regularly corresponding to a Pali word is not always secure evidence of the Pali etymology, since, in some cases, artificial Sanskrit words were created by back-formation from Prakrit words.
The following phonological processes are not intended as an exhaustive description of the historical changes which produced Pali from its Old Indic ancestor, but rather are a summary of the most common phonological equations between Sanskrit and Pali, with no claim to completeness.
=== ស្រៈ និង ស្រៈផ្សំ ===
*Sanskrit '''ai''' and '''au''' always monophthongize to Pali '''e''' and '''o''', respectively
::Examples: '''maitrī''' → '''mettā''', '''auṣadha''' → '''osadha'''
*Sanskrit '''aya''' and '''ava''' likewise often reduce to Pali '''e''' and '''o'''
::Examples: '''dhārayati''' → '''dhāreti''', '''avatāra''' → '''otāra''', '''bhavati''' → '''hoti'''
*Sanskrit '''avi''' becomes Pali '''e''' (i.e. '''avi''' → '''ai''' → '''e''')
::Example: '''sthavira''' → '''thera'''
*Sanskrit '''ṛ''' appears in Pali as '''a''', '''i''' or '''u''', often agreeing with the vowel in the following syllable. '''ṛ''' also sometimes becomes '''u''' after labial consonants.
::Examples: '''kṛta''' → '''kata''', '''tṛṣṇa''' → '''taṇha''', '''smṛti''' → '''sati''', '''ṛṣi''' → '''isi''', '''dṛṣṭi''' → '''diṭṭhi''', '''ṛddhi''' → '''iddhi''', '''ṛju''' → '''uju''', '''spṛṣṭa''' → '''phuṭṭha''', '''vṛddha''' → '''vuddha'''
*Sanskrit long vowels are shortened before a sequence of two following consonants.
::Examples: '''kṣānti''' → '''khanti''', '''rājya''' → '''rajja''', '''īśvara''' → '''issara''', '''tīrṇa''' → '''tiṇṇa''', '''pūrva''' → '''pubba'''
=== ព្យញ្ជនៈ ===
==== បម្រែបម្រួលសម្លេង ====
*The Sanskrit sibilants '''ś''', '''ṣ''', and '''s''' merge together as Pali '''s'''
::Examples: '''śaraṇa''' → '''saraṇa''', '''doṣa''' → '''dosa'''
*The Sanskrit stops '''ḍ''' and '''ḍh''' become '''ḷ''' and '''ḷh''' between vowels (as in Vedic)
::Example: '''cakravāḍa''' → '''cakkavāḷa''', '''virūḍha''' → '''virūḷha'''
==== Assimilations ====
===== ក្បួនច្បាប់ទូទៅ =====
*Many [[Assimilation (linguistics)|assimilations]] of one consonant to a neighboring consonant occurred in the development of Pali, producing a large number of [[Gemination|geminate]] (double) consonants. Since [[Aspiration (phonetics)|aspiration]] of a geminate consonant is only phonetically detectable on the last consonant of a cluster, geminate '''kh, gh, ch, jh, ṭh, ḍh, th, dh, ph''' and '''bh''' appear as '''kkh, ggh, cch, jjh, ṭṭh, ḍḍh, tth, ddh, pph''' and '''bbh''', not as ''khkh, ghgh'' etc.
*When assimilation would produce a geminate consonant (or a sequence of unaspirated stop+aspirated stop) at the beginning of a word, the initial geminate is simplified to a single consonant.
::Examples: '''prāṇa''' → '''pāṇa''' (not ''ppāṇa''), '''sthavira''' → '''thera''' (not ''tthera''), '''dhyāna''' → '''jhāna''' (not ''jjhāna''), '''jñāti''' → '''ñāti''' (not ''ññāti'')
*When assimilation would produce a sequence of three consonants in the middle of a word, geminates are simplified until there are only two consonants in sequence.
::Examples: '''uttrāsa''' → '''uttāsa''' (not ''utttāsa''), '''mantra''' → '''manta''' (not ''mantta''), '''indra''' → '''inda''' (not ''indda''), '''vandhya''' → '''vañjha''' (not ''vañjjha'')
*The sequence '''vv''' resulting from assimilation changes to '''bb'''
::Example: '''sarva''' → savva → '''sabba''', '''pravrajati''' → pavvajati → '''pabbajati''', '''divya''' → divva → '''dibba'''
===== Total assimilation =====
Total assimilation, where one sound becomes identical to a neighboring sound, is of two types: progressive, where the assimilated sound becomes identical to the following sound; and regressive, where it becomes identical to the preceding sound.
====== Progressive assimilations ======
*Internal [[visarga]] assimilates to a following voiceless stop or sibilant
::Examples: '''duḥkṛta''' → '''dukkata''', '''duḥkha''' → '''dukkha''', '''duḥprajña''' → '''duppañña''', '''niḥkrodha''' (='''niṣkrodha''') → '''nikkodha''', '''niḥpakva''' (='''niṣpakva''') → '''nippakka''', '''niḥśoka''' → '''nissoka''', '''niḥsattva''' → '''nissatta'''
*In a sequence of two dissimilar Sanskrit stops, the first stop assimilates to the second stop
::Examples: '''vimukti''' → '''vimutti''', '''dugdha''' → '''duddha''', '''utpāda''' → '''uppāda''', '''pudgala''' → '''puggala''', '''udghoṣa''' → '''ugghosa''', '''adbhuta''' → '''abbhuta''', '''śabda''' → '''sadda'''
*In a sequence of two dissimilar nasals, the first nasal assimilates to the second nasal
::Example: '''unmatta''' → '''ummatta''', '''pradyumna''' → '''pajjunna'''
*'''j''' assimilates to a following '''ñ''' (i.e., '''jñ''' becomes '''ññ''')
::Examples: '''prajñā''' → '''paññā''', '''jñāti''' → '''ñāti'''
*The Sanskrit liquid consonants '''r''' and '''l''' assimilate to a following stop, nasal, sibilant, or '''v'''
::Examples: '''mārga''' → '''magga''', '''karma''' → '''kamma''', '''varṣa''' → '''vassa''', '''kalpa''' → '''kappa''', '''sarva''' → savva → '''sabba'''
*'''r''' assimilates to a following '''l'''
::Examples: '''durlabha''' → '''dullabha''', '''nirlopa''' → '''nillopa'''
*'''d''' sometimes assimilates to a following '''v''', producing vv → '''bb'''
::Examples: '''udvigna''' → uvvigga → '''ubbigga''', '''dvādaśa''' → '''bārasa''' (beside '''dvādasa''')
*'''t''' and '''d''' may assimilate to a following '''s''' or '''y''' when a morpheme boundary intervenes
::Examples: '''ut+sava''' → '''ussava''', '''ud+yāna''' → '''uyyāna'''
====== Regressive assimilations ======
*Nasals sometimes assimilate to a preceding stop (in other cases epenthesis occurs; see below)
::Examples: '''agni''' → '''aggi''', '''ātman''' → '''atta''', '''prāpnoti''' → '''pappoti''', '''śaknoti''' → '''sakkoti'''
*'''m''' assimilates to an initial sibilant
::Examples: '''smarati''' → '''sarati''', '''smṛti''' → '''sati'''
*Nasals assimilate to a preceding stop+sibilant cluster, which then develops in the same way as such clusters without following nasals (see '''Partial assimilations''' below)
::Examples: '''tīkṣṇa''' → tikṣa → '''tikkha''', '''lakṣmī''' → lakṣī →'''lakkhī'''
*The Sanskrit liquid consonants '''r''' and '''l''' assimilate to a preceding stop, nasal, sibilant, or '''v'''
::Examples: '''prāṇa''' → '''pāṇa''', '''grāma''' → '''gāma''', '''śrāvaka''' → '''sāvaka''', '''agra''' → '''agga''', '''indra''' → '''inda''', '''pravrajati''' → pavvajati → '''pabbajati''', '''aśru''' → '''assu'''
*'''y''' assimilates to preceding non-dental/retroflex stops or nasals
::Examples: '''cyavati''' → '''cavati''', '''jyotiṣ''' → '''joti''', '''rājya''' → '''rajja''', '''matsya''' → macchya → '''maccha''', '''lapsyate''' → lacchyate → '''lacchati''', '''abhyāgata''' → '''abbhāgata''', '''ākhyāti''' → '''akkhāti''', '''saṁkhyā''' → '''saṅkhā''' (but also '''saṅkhyā'''), '''ramya''' → '''ramma'''
*'''y''' assimilates to preceding non-initial '''v''', producing vv → '''bb'''
::Example: '''divya''' → divva → '''dibba''', '''veditavya''' → veditavva → '''veditabba''', '''bhāvya''' → bhavva → '''bhabba'''
*'''y''' and '''v''' assimilate to any preceding sibilant, producing '''ss'''
::Examples: '''paśyati''' → '''passati''', '''śyena''' → '''sena''', '''aśva''' → '''assa''', '''īśvara''' → '''issara''', '''kariṣyati''' → '''karissati''', '''tasya''' → '''tassa''', '''svāmin''' → '''sāmī'''
*'''v''' sometimes assimilates to a preceding stop
::Examples: '''pakva''' → '''pakka''', '''catvāri''' → '''cattāri''', '''sattva''' → '''satta''', '''dhvaja''' → '''dhaja'''
===== Partial and mutual assimilation =====
*Sanskrit [[Sibilant consonant|sibilants]] before a stop assimilate to that stop, and if that stop is not already aspirated, it becomes aspirated; e.g. '''śc''', '''st''', '''ṣṭ''' and '''sp''' become '''cch''', '''tth''', '''ṭṭh''' and '''pph'''
::Examples: '''paścāt''' → '''pacchā''', '''asti''' → '''atthi''', '''stava''' → '''thava''', '''śreṣṭha''' → '''seṭṭha''', '''aṣṭa''' → '''aṭṭha''', '''sparśa''' → '''phassa'''
*In sibilant-stop-liquid sequences, the liquid is assimilated to the preceding consonant, and the cluster behaves like sibilant-stop sequences; e.g. '''str''' and '''ṣṭr''' become '''tth''' and '''ṭṭh'''
::Examples: '''śāstra''' → śasta → '''sattha''', '''rāṣṭra''' → raṣṭa → '''raṭṭha'''
*'''t''' and '''p''' become '''c''' before '''s''', and the sibilant assimilates to the preceding sound as an aspirate (i.e., the sequences '''ts''' and '''ps''' become '''cch''')
::Examples: '''vatsa''' → '''vaccha''', '''apsaras''' → '''accharā'''
*A sibilant assimilates to a preceding '''k''' as an aspirate (i.e., the sequence '''kṣ''' becomes '''kkh''')
::Examples: '''bhikṣu''' → '''bhikkhu''', '''kṣānti''' → '''khanti'''
*Any dental or retroflex stop or nasal followed by '''y''' converts to the corresponding palatal sound, and the '''y''' assimilates to this new consonant, i.e. '''ty, thy, dy, dhy, ny''' become '''cc, cch, jj, jjh, ññ'''; likewise '''ṇy''' becomes '''ññ'''. Nasals preceding a stop that becomes palatal share this change.
::Examples: '''tyajati''' → cyajati → '''cajati''', '''satya''' → sacya → '''sacca''', '''mithyā''' → michyā → '''micchā''', '''vidyā''' → vijyā → '''vijjā''', '''madhya''' → majhya → '''majjha''', '''anya''' → añya → '''añña''', '''puṇya''' → puñya → '''puñña''', '''vandhya''' → vañjhya → vañjjha → '''vañjha'''
*The sequence '''mr''' becomes '''mb''', via the epenthesis of a stop between the nasal and liquid, followed by assimilation of the liquid to the stop and subsequent simplification of the resulting geminate.
::Examples: '''āmra''' → ambra → '''amba''', '''tāmra''' → '''tamba'''
==== Epenthesis ====
An [[Epenthesis|epenthetic]] vowel is sometimes inserted between certain consonant-sequences. As with '''ṛ''', the vowel may be '''a''', '''i''', or '''u''', depending on the influence of a neighboring consonant or of the vowel in the following syllable. '''i''' is often found near '''i''', '''y''', or palatal consonants; '''u''' is found near '''u''', '''v''', or labial consonants.
*Sequences of stop + nasal are sometimes separated by '''a''' or '''u'''
::Example: '''ratna''' → '''ratana''', '''padma''' → '''paduma''' ('''u''' influenced by labial '''m''')
*The sequence '''sn''' may become '''sin''' initially
::Examples: '''snāna''' → '''sināna''', '''sneha''' → '''sineha'''
*'''i''' may be inserted between a consonant and '''l'''
::Examples: '''kleśa''' → '''kilesa''', '''glāna''' → '''gilāna''', '''mlāyati''' → '''milāyati''', '''ślāghati''' → '''silāghati'''
*An epenthetic vowel may be inserted between an initial sibilant and '''r'''
::Example: '''śrī''' → '''sirī'''
*The sequence '''ry''' generally becomes '''riy''' ('''i''' influenced by following '''y'''), but is still treated as a two-consonant sequence for the purposes of vowel-shortening
::Example: '''ārya''' → arya → '''ariya''', '''sūrya''' → surya → '''suriya''', '''vīrya''' → virya → '''viriya'''
*'''a''' or '''i''' is inserted between '''r''' and '''h'''
::Example: '''arhati''' → '''arahati''', '''garhā''' → '''garahā''', '''barhiṣ''' → '''barihisa'''
*There is sporadic epenthesis between other consonant sequences
::Examples: '''caitya''' → '''cetiya''' (not ''cecca''), '''vajra''' → '''vajira''' (not ''vajja'')
==== Other changes ====
*Any Sanskrit sibilant before a nasal becomes a sequence of nasal followed by '''h''', i.e. '''ṣṇ''', '''sn''' and '''sm''' become '''ṇh''', '''nh''', and '''mh'''
::Examples: '''tṛṣṇa''' → '''taṇha''', '''uṣṇīṣa''' → '''uṇhīsa''', '''asmi''' → '''amhi'''
*The sequence '''śn''' becomes '''ñh''', due to assimilation of the '''n''' to the preceding palatal sibilant
::Example: '''praśna''' → praśña → '''pañha'''
*The sequences '''hy''' and '''hv''' undergo [[Metathesis (linguistics)|metathesis]]
::Examples: '''jihvā''' → '''jivhā''', '''gṛhya''' → '''gayha''', '''guhya''' → '''guyha'''
*'''h''' undergoes metathesis with a following nasal
::Example: '''gṛhṇāti''' → '''gaṇhāti'''
*'''y''' is geminated between '''e''' and a vowel
::Examples: '''śreyas''' → '''seyya''', '''Maitreya''' → '''Metteyya'''
*Voiced aspirates such as '''bh''' and '''gh''' on rare occasions become '''h'''
::Examples: '''bhavati''' → '''hoti''', '''-ebhiṣ''' → '''-ehi''', '''laghu''' → '''lahu'''
*Dental and retroflex sounds sporadically change into one another
:: Examples: '''jñāna''' → '''ñāṇa''' (not ''ñāna''), '''dahati''' → '''ḍahati''' (beside Pali '''dahati''') '''nīḍa''' → '''nīla''' (not ''nīḷa''), '''sthāna''' → '''ṭhāna''' (not ''thāna''), '''duḥkṛta''' → '''dukkaṭa''' (beside Pali '''dukkata''')
=== Excptions ===
There are several notable exceptions to the rules above; many of them are common Prakrit words rather than borrowings from Sanskrit.
*'''ārya''' → '''ayya''' (beside '''ariya''')
*'''guru''' → '''garu''' (adj.) (beside '''guru''' (n.))
*'''puruṣa''' → '''purisa''' (not ''purusa'')
*'''vṛkṣa''' → rukṣa → '''rukkha''' (not ''vakkha'')
== សំណេរបាលី ==
=== អក្ខរក្រមបាលី ===
ស្តេច [[អសោក]] (Ashoka) បានសាងសង់សរសរស្តំ (pillar) មួយចំនួន ព្រមទាំងបានបញ្ញត្ត (ហាម) សរសេរភាសាប្រាក្រឹតតិចបំផុត ៣ តំបន់ ជាអក្សរព្រាហ្មណ៍,<ref>''Inscriptions of Asoka'' by Alexander Cunningham, Eugen Hultzsch. Calcutta: Office of the Superintendent of Government Printing. Calcutta: 1877</ref> ដែលភាសាទាំងនោះស្រដៀងនឹងភាសាបាលី។ តាមការស្រាវជ្រាវ ផ្អែកលើការសាកសួរ និង សង្កេត, គេជឿថា [[ព្រះត្រ័យបិដក|ព្រះត្រៃបិដក]]បាលី ត្រូវបានសរសេរជាភាសាសីហឡ (Sinhala, Sinhalese) មុនគេ ។ នៅក្នុងគម្ពីរ[[មហាវង្ស]] (Mahavamsa) (កាលប្បវត្តិនៃប្រទេសស្រីលង្កា), កំឡុងពេលមានទុរ្ភិក្ស (កង្វះអាហារ) ក្នុងប្រទេស, ព្រះសង្ឃជា[[សាវ័កព្រះពុទ្ធ|សាវ័កនៃព្រះពុទ្ធ]] បានចារ[[ព្រះត្រ័យបិដក|ព្រះត្រៃបិដក]] ក្នុងកំឡុងរាជ នៃស្តេច [[វដ្តគាមនី អភយៈ]] (Vattagamani Abhaya) ក្នុងពុទ្ធសករាជ ៤៤៤ (១០០ ឆ្នាំ មុនគ្រិស្តសករាជ) ។ ការសរសេរបាលី ត្រូវបានថែរក្សាក្នុងប្រព័ន្ធអក្សរសកល តែវាត្រូវបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃជាក់ស្តែងគួរឲ្យភ្ញាក់ផ្អើលនៃអក្សរដទៃ ៗ ។
ប្រទេសកាន់តាមពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទនីមួយៗ បានកត់ត្រាសំនៀងអត្ថបទបាលីក្នុង[[ព្រះត្រ័យបិដក]]ដោយប្រើអក្សរនៃជាតិរបស់ខ្លួន ដែលធ្វើឲ្យមានសំនឿងអាន ខុសប្លែកពីគ្នាខ្លះៗ ។ នៅប្រទេស[[កម្ពុជា]] អត្ថបទបាលីត្រូវបានសរសេរជា[[ភាសាខ្មែរ|អក្សរខ្មែរ]], ប្រទេស[[ស្រីលង្កា]] ប្រើអក្សរ[[សីហឡ]], នៅប្រទេសភូមា (មីយ៉ាន់ម៉ា) ប្រើ[[ភាសាមន|អក្សរមន]], នៅប្រទេសថៃ ប្រើ[[ភាសាថៃ|អក្សរថៃ]](ឆ្នាំ ១៨៩៣), នៅប្រទេស[[ឡាវ]] ប្រើ[[អក្សរឡាវ]], នៅប្រទេស[[ឥណ្ឌា]] ប្រើ[[ទេវនាគរី]](Devanāgarī)។
ចាប់តាំងពីសតវត្យទី ១៩, ភាសាបាលីត្រូវបានសរសេរជាអក្សរឡាតាំង (Latin) ទុកជាគោលសម្រាប់ផ្ទៀងផ្ទាត់ និង សម្រាប់អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវ ទូទៅ ។ An alternate scheme devised by [[Frans Velthuis]] allows for typing without [[diacritics]] using plain [[ASCII]] methods, but is arguably less readable than the standard [[Rhys Davids]] system, which uses [[diacritical]] marks.
អក្ខរៈសម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាបាលីមាន៤១តួ គឺ សរៈ(ស្រៈ) ៨ តួ និង ព្យញ្ជនៈ ៣៣ តួ
* ជាអក្សរឡាតំាង '''a-ā-i-ī-u-ū-e-o-ṃ-k-kh-g-gh-ṅ-c-ch-j-jh-ñ-ṭ-ṭh-ḍ-ḍh-ṇ-t-th-d-dh-n-p-ph-b-bh-m-y-r-l-ḷ-v-s-h'''
* ជាអក្សរខ្មែរ៖
:: ស្រៈនិស្ស័យ= '''-ា-ិ-ី-ុ-ូ-េ-ោ'''
:: ស្រៈពេញតួ= '''អ-អា-ឥ-ឦ-ឧ-ឩ-ឯ-ឱ'''
:: ព្យញ្ជនៈ= '''ក-ខ-គ-ឃ-ង-ច-ឆ-ជ-ឈ-ញ-ដ-ឋ-ឌ-ឍ-ណ-ត-ថ-ទ-ធ-ន-ប-ផ-ព-ភ-ម-យ-រ-ល-វ-ស-ហ-ឡ-ំ'''
=== អក្សរសព្ទបាលីលើគណិតូបករណ៍ (កំណត់សូរ) ===
There are several fonts to use for Pali transliteration. However, older ASCII fonts such as Leedsbit PaliTranslit, Times_Norman, Times_CSX+, Skt Times, Vri RomanPali CN/CB etc., are not recommendable since they are not compatible with one another and technically out of date. ផ្ទុយទៅវិញ ពុម្ពអក្សរដែលមានមូលដ្ឋានលើស្តង់ដារ[[យូនីកូដ]]ត្រូវបានណែនាំ ពីព្រោះយូនីកូដហាក់ដូចជាអនាគតសម្រាប់ពុម្ពអក្សរទាំងអស់ ហើយដោយសារតែវាងាយស្រួលចល័តទៅគ្នាទៅវិញទៅមក។
ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ មិនមែនពុម្ពអក្សរយូនីកូដទាំងអស់មានតួអក្សរចាំបាច់នោះទេ។ ដើម្បីបង្ហាញឱ្យបានត្រឹមត្រូវនូវសញ្ញាសម្គាល់ទាំងអស់ដែលប្រើសម្រាប់ភាសាបាលីរ៉ូម៉ាំង (ឬសម្រាប់បញ្ហានោះជាភាសាសំស្ក្រឹត) ពុម្ពអក្សរយូនីកូដត្រូវតែមានជួរតួអក្សរខាងក្រោម៖
:* Basic Latin: U+0000 – U+007F
:* Latin-1 Supplement: U+0080 – U+00FF
:* Latin Extended-A: U+0100 – U+017F
:* Latin Extended-B: U+0180 – U+024F
:* Latin Extended Additional: U+1E00 – U+1EFF
Some Unicode fonts freely available for typesetting Romanized Pali are as follows:
:* Google's Chrome OS has 3 font families which can be downloaded from [http://code.google.com/webfonts Google Font Directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110206204359/http://code.google.com/webfonts |date=2011-02-06 }}. Even better, they can be used as embedded in websites to show the Pali text that users can view without having the fonts on their machines.
:** ''Tinos'' is a serif font. Regular, italic, bold and bold italic styles.
:** ''Arimo'' is a sans-serif font. Regular, italic, bold and bold italic styles.
:** ''Cousine'' is a monospaced font. Regular, italic, bold and bold italic styles.
:*[http://www.palitext.com/subpages/PC_Unicode.htm The Pali Text Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213221143/http://www.palitext.com/subpages/PC_Unicode.htm |date=2021-02-13 }} recommends [http://zencomp.com/greatwisdom/fonts/ VU-Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224172613/http://zencomp.com/greatwisdom/fonts/ |date=2021-02-24 }} and [http://www.ebmp.org/p_dwnlds.php Gandhari Unicode] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716182039/http://www.ebmp.org/p_dwnlds.php |date=2011-07-16 }} for Windows and Linux Computers.
:*[http://www.thlib.org/tools/#wiki=/access/wiki/site/c06fa8cf-c49c-4ebc-007f-482de5382105/diacritic%20fonts.html The Tibetan & Himalayan Digital Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201110005635/http://www.thlib.org/tools/#wiki=/access/wiki/site/c06fa8cf-c49c-4ebc-007f-482de5382105/diacritic%20fonts.html |date=2020-11-10 }} recommends [http://www.bcca.org/services/fonts/ Times Ext Roman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070617033953/http://www.bcca.org/services/fonts/ |date=2007-06-17 }}, and provides links to several Unicode diacritic [http://www.thlib.org/tools/#wiki=/access/wiki/site/c06fa8cf-c49c-4ebc-007f-482de5382105/windows%20unicode%20diacritic%20fonts.html Windows] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201110005635/http://www.thlib.org/tools/#wiki=/access/wiki/site/c06fa8cf-c49c-4ebc-007f-482de5382105/windows%20unicode%20diacritic%20fonts.html |date=2020-11-10 }} and [http://www.thlib.org/tools/#wiki=/access/wiki/site/c06fa8cf-c49c-4ebc-007f-482de5382105/macintosh%20unicode%20diacritic%20fonts.html Mac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201110005635/http://www.thlib.org/tools/#wiki=/access/wiki/site/c06fa8cf-c49c-4ebc-007f-482de5382105/macintosh%20unicode%20diacritic%20fonts.html |date=2020-11-10 }} fonts usable for typing Pali together with ratings and installation instructions. It also provides [http://www.thlib.org/tools/#wiki=/access/wiki/site/c06fa8cf-c49c-4ebc-007f-482de5382105/diacritic%20fonts.html macros] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201110005635/http://www.thlib.org/tools/#wiki=/access/wiki/site/c06fa8cf-c49c-4ebc-007f-482de5382105/diacritic%20fonts.html |date=2020-11-10 }} for typing diacritics in OpenOffice and MS Office.
:*[http://www.sil.org/ SIL: International] provides [http://scripts.sil.org/cms/scripts/page.php?site_id=nrsi&id=CharisSIL_download Charis SIL and Charis SIL Compact] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100224025123/http://scripts.sil.org/cms/scripts/page.php?site_id=nrsi&id=charissil_download |date=2010-02-24 }}, [http://scripts.sil.org/cms/scripts/page.php?site_id=nrsi&cat_id=FontDownloadsDoulos Doulos SIL], [http://scripts.sil.org/cms/scripts/page.php?site_id=nrsi&item_id=Gentium_download Gentium], [http://scripts.sil.org/cms/scripts/page.php?site_id=nrsi&item_id=Gentium_basic Gentium Basic, Gentium Book Basic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226105845/http://scripts.sil.org/cms/scripts/page.php?site_id=nrsi&item_id=Gentium_basic |date=2012-02-26 }} fonts. Of them, Charis SIL, Gentium Basic and Gentium Book Basic have all 4 styles (regular, italic, bold, bold-italic); so can provide publication quality typesetting.
:*[http://www.linuxlibertine.org/ Libertine Openfont Project] provides the Linux Libertine font (4 serif styles and many Opentype features) and Linux Biolinum (4 sans-serif styles) at the [http://www.sourceforge.net/projects/linuxlibertine Sourceforge].
:*[http://junicode.sourceforge.net/ Junicode] (short for Junius-Unicode) is a Unicode font for medievalists, but it provides all diacritics for typing Pali. It has 4 styles and some Opentype features such as Old Style for numerals.
:*[http://www.io.com/~hmiller/lang/ Thryomanes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100725041925/http://www.io.com/~hmiller/lang/ |date=2010-07-25 }} includes all the Roman-alphabet characters available in Unicode along with a subset of the most commonly used Greek and Cyrillic characters, and is available in normal, italic, bold, and bold italic.
:*[http://www.gust.org.pl/ GUST] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610103043/http://www.gust.org.pl/ |date=2011-06-10 }} (Polish TeX User Group) provides [http://www.gust.org.pl/projects/e-foundry/latin-modern/download Latin Modern] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110603224918/http://www.gust.org.pl/projects/e-foundry/latin-modern/download |date=2011-06-03 }} and [http://www.gust.org.pl/projects/e-foundry/tex-gyre TeX Gyre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110622122721/http://www.gust.org.pl/projects/e-foundry/tex-gyre |date=2011-06-22 }} fonts. Each font has 4 styles, with the former finding most acceptance among the LaTeX users while the latter is a relatively new family. Of the latter, each typeface in the following families has nearly 1250 glyphs and is available in PostScript, TeX and OpenType formats.
:** The ''TeX Gyre Adventor'' family of sans serif fonts is based on the URW Gothic L family. The original font, [[ITC Avant Garde|ITC Avant Garde Gothic]], was designed by Herb Lubalin and Tom Carnase in 1970.
:** The ''TeX Gyre Bonum'' family of serif fonts is based on the URW Bookman L family. The original font, [[Bookman (typeface)|Bookman]] or Bookman Old Style, was designed by Alexander Phemister in 1860.
:** The ''TeX Gyre Chorus'' is a font based on the URW Chancery L Medium Italic font. The original, [[ITC Zapf Chancery]], was designed in 1979 by Hermann Zapf.
:** The ''TeX Gyre Cursor'' family of monospace serif fonts is based on the URW Nimbus Mono L family. The original font, [[Courier (typeface)|Courier]], was designed by Howard G. (Bud) Kettler in 1955.
:** The ''TeX Gyre Heros'' family of sans serif fonts is based on the URW Nimbus Sans L family. The original font, [[Helvetica]], was designed in 1957 by Max Miedinger.
:** The ''TeX Gyre Pagella'' family of serif fonts is based on the URW Palladio L family. The original font, [[Palatino]], was designed by Hermann Zapf in the 1940's.
:** The ''TeX Gyre Schola'' family of serif fonts is based on the URW Century Schoolbook L family. The original font, [[Century Schoolbook]], was designed by Morris Fuller Benton in 1919.
:** The ''TeX Gyre Termes'' family of serif fonts is based on the Nimbus Roman No9 L family. The original font, [[Times New Roman|Times Roman]], was designed by Stanley Morison together with Starling Burgess and Victor Lardent.
:*John Smith provides [http://bombay.indology.info/software/fonts/induni/index.html IndUni] Opentype fonts, based upon URW++ fonts. Of them:
:** ''IndUni-C'' is Courier-lookalike;
:** ''IndUni-H'' is Helvetica-lookalike;
:** ''IndUni-N'' is New Century Schoolbook-lookalike;
:** ''IndUni-P'' is Palatino-lookalike;
:** ''IndUni-T'' is Times-lookalike;
:** ''IndUni-CMono'' is Courier-lookalike but monospaced;
:*An English Buddhist monk titled Bhikkhu Pesala provides some [http://aimwell.org/Fonts/fonts.html Pali fonts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320233551/http://www.aimwell.org/Fonts/fonts.html |date=2012-03-20 }} he has designed himself. Of them:
:** ''Akkhara'' is a derivative of Gentium with low profile accents, reduced line-spacing and high accents prevented from getting clipped. Maths symbols are the same width as figures. The additional arrows, symbols, and dingbats are designed to match the Caps height.Regular & Italic styles.
:** ''Cankama'' is a Gothic, Black Letter script. Regular style only.
:** ''Garava'' was designed for body text with a generous x-height and economical copyfit. It includes Small Caps, Bold Small Caps, and Heavy styles besides the usual four styles (regular, italic, bold, bold italic).
:** ''Guru'' is another font family for body text with OpenType features. Regular, italic, bold and bold italic styles.
:** ''Hattha'' is a hand-writing font. Regular, italic, and bold styles.
:** ''Kabala'' is a distinctive Sans Serif typeface designed for display text or headings. Regular, italic, bold and bold italic styles.
:** ''Lekhana'' is a Zapf Chancery clone, a flowing script that can be used for correspondence or body text. Regular, italic, bold and bold italic styles.
:** ''Mandala'' is designed for display text or headings. Regular, italic, bold and bold italic styles.
:** ''Pali'' is a clone of Hermann Zapf's Palatino. Regular, italic, bold and bold italic styles.
:** ''Odana'' is a calligraphic brush font suitable for headlines, titles, or short texts where a less formal appearance is wanted. Regular style only.
:** ''Talapanna'' and ''Talapatta'' are clones of Goudy Bertham, with decorative gothic capitals and extra ligatures in the Private Use Area. These two are different only in decorative gothic capitals in the Private Use Area. Regular and bold styles.
:** ''Veluvana'' is another brush calligraphic font but basic Greek glyphs are taken from ''Guru''. Regular style only.
:** ''Verajja'' is derived from Bitstream Vera. Regular, italic, bold and bold italic styles.
:** ''VerajjaPDA'' is a cut-down version of ''Verajja'' without symbols. For use on PDA devices. Regular, italic, bold and bold italic styles.
:** He also provides some [http://aimwell.org/Fonts/Keyboards/keyboards.html Pali keyboards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321073228/http://www.aimwell.org/Fonts/Keyboards/keyboards.html |date=2012-03-21 }} for Windows XP.
:*[http://www.alanwood.net/unicode/fonts.html The font section] of Alanwood's Unicode Resources have links to several general purpose fonts that can be used for Pali typing if they cover the character ranges above.
Some of the latest fonts coming with Windows 7 can also be used to type transliterated Pali: ''Arial'', ''Calibri'', ''Cambria'', ''Courier New'', ''Microsoft Sans Serif'', ''Segoe UI'', ''Segoe UI Light'', ''Segoe UI Semibold'', ''Tahoma'', and ''Times New Roman''. And some of them have 4 styles each hence usable in professional typesetting: ''Arial, Calibri'' and ''Segoe UI'' are sans-serif fonts, ''Cambria'' and ''Times New Roman'' are serif fonts and ''Courier New'' is a monospace font.
=== បាលីជា ASCII ===
The [[Devanagari transliteration#Velthuis|Velthuis scheme]] was originally developed in 1991 by Frans Velthuis for use with his "devnag" [[Devanāgarī]] font, designed for the [[TeX]] typesetting system. ប្រព័ន្ធតំណាងឱ្យសញ្ញាសម្គាល់ភាសាបាលីនេះ ត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងគេហទំព័រ និងបញ្ជីពិភាក្សាមួយចំនួន។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយសារគេហទំព័រខ្លួនវាផ្ទាល់ និងកម្មវិធីអ៊ីមែលវិវត្តន៍បន្តិចម្តងៗឆ្ពោះទៅរកស្តង់ដារការអ៊ិនកូដយូនីកូដ ប្រព័ន្ធនេះស្ទើរតែមិនចាំបាច់ និងលែងប្រើហើយ។
ខាងក្រោមនេះគឺជាតារាងប្រៀបធៀបន័យនិងការសន្មត់ប្រើឃីផ្សំ(key)
{| class="wikitable"
!អក្សរខ្មែរ
! អក្សរឡាតាំង
! ASCII rendering
! ឈ្មោះសំគាល់អក្សរ
! លេខយូនីកូដ
! ការផ្សំឃី(key)
! HTML កូដ
|-
| align="center"|អា||ā || aa || a macron || U+0101 || Alt+A || &#257;
|-
| align="center"|ឦ||ī || ii || i macron || U+012B || Alt+I || &#299;
|-
| align="center"|ឩ||ū || uu || u macron || U+016B || Alt+U || &#363;
|-
| align="center"|ំ||ṃ || .m || m dot-under || U+1E43 || Alt Gr+M || &#7745;
|-
| align="center"|ណ||ṇ || .n || n dot-under || U+1E47 || Alt+N || &#7751;
|-
| align="center"|ញ||ñ || ~n || n tilde || U+00F1 || Alt+Ctrl+N || &ntilde;
|-
| align="center"|ដ||ṭ || .t || t dot-under || U+1E6D || Alt+T || &#7789;
|-
| align="center"|ឌ||ḍ || .d || d dot-under || U+1E0D || Alt+D || &#7693;
|-
| align="center"|ង||ṅ || "n || n dot-over || U+1E45 || Ctrl+N || &#7749;
|-
| align="center"|ឡ||ḷ || .l || l dot-under || U+1E37 || Alt+L || &#7735;
|}
== ឯកសារយោង ==
{{Reflist|1}}
*See entries for "Pali" (written by [[K. R. Norman]] of the Pali Text Society) and "India--Buddhism" in ''The Concise Encyclopedia of Language and Religion'', (Sawyer ed.) ISBN 0-08-043167-4
*{{cite book |last=Warder|first=A.K.|authorlink=A. K. Warder |title=Introduction to Pali|edition= third edition|year=1991|publisher=[[Pali Text Society]]|isbn=0860131971}}
*{{cite book |last=de Silva|first=Lily|title=Pali Primer|edition= first edition|year=1994|publisher=Vipassana Research Institute Publications|isbn=817414014X}}
*{{cite book |last=Müller|first=Edward|title=Simplified Grammar of the Pali Language|year=1884,1995|publisher=Asian Educational Services|isbn=8120611039}}
== អានបន្ថែម ==
*Gupta, K. M. (2006). ''Linguistic approach to meaning in Pali''. New Delhi: Sundeep Prakashan. ISBN 81-7574-170-8
*Müller, E. (2003). ''The Pali language: a simplified grammar''. Trubner's collection of simplified grammars. London: Trubner. ISBN 1-84453-001-9
*Oberlies, T., & Pischel, R. (2001). ''Pāli: a grammar of the language of the {{transl|sinh|ISO|Theravāda Tipiṭaka}}''. Indian philology and South Asian studies, v. 3. Berlin: Walter de Gruyter. ISBN 3-11-016763-8
*Hazra, K. L. (1994). ''Pāli language and literature: a systematic survey and historical study''. Emerging perceptions in Buddhist studies, no. 4-5. New Delhi: D.K. Printworld. ISBN 81-246-0004-X
*American National Standards Institute. (1979). ''American National Standard system for the romanization of Lao, Khmer, and Pali''. New York: The Institute.
* Russell Webb (ed.) ''An Analysis of the Pali Canon'', Buddhist Publication Society, Kandy; 1975, 1991 (see http://www.bps.lk/reference.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603122253/http://www.bps.lk/reference.asp |date=2013-06-03 }})
*Soothill, W. E., & Hodous, L. (1937). ''A dictionary of Chinese Buddhist terms: with Sanskrit and English equivalents and a Sanskrit-Pali index''. London: K. Paul, Trench, Trubner & Co.
*Collins, Steven (2006). ''A Pali Grammar for Students''. Silkworm Press.
== តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ ==
{{interwiki|code=pi}}
{{wiktionarylang|code=pi}}
* Glenn Wallis, ''[http://www.pariyatti.org/Bookstore/productdetails.cfm?PC=1924 Buddhavacana: A Pali Reader]''(Onalaska, Wash: Pariyatti Press, 2011).
* Pali Text Society, London. [http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/pali/ The Pali Text Society's Pali-English dictionary]. Chipstead, 1921-1925.
* [http://fsnow.com/text/buddhist-india/chapter9.htm Buddhist India by T.W. Rhys Davids, chapter IX, Language and Literature]
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=pli Pali at Ethnologue]
* [http://www.palitext.com/ Pali Text Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921151757/http://www.palitext.com/ |date=2015-09-21 }}
* [http://www.tipitaka.org] Free searchable online database of Pali literature, including the whole Canon
*http://pali.pratyeka.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117061959/http://pali.pratyeka.org/ |date=2021-01-17 }} Eisel Mazard's excellent website on Pali resources, including
** [http://www.pratyeka.org/pali/ Resources for reading & writing Pāli in indigenous scripts: Burmese, Sri Lankan, & Cambodian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927013341/http://www.pratyeka.org/pali/ |date=2007-09-27 }}
** [http://www.pratyeka.org/narada/ A textbook to teach yourself Pali (by Narada Thera)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927013313/http://www.pratyeka.org/narada/ |date=2007-09-27 }}
** [http://www.pratyeka.org/duroiselle/ A reference work on the grammar of the Pali language (by G Duroiselle)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927013423/http://www.pratyeka.org/duroiselle/ |date=2007-09-27 }}
* [http://www.metta.lk/tipitaka/ Complete Pāli Canon in romanized Pali and Sinhala, mostly also in English translation (metta.lk)]
* [http://www.accesstoinsight.org/canon/index.html Pāli Canon selection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030601154657/http://www.accesstoinsight.org/canon/index.html |date=2003-06-01 }}
* [http://accesstoinsight.org/lib/authors/bullitt/learningpali.html A guide to learning the Pāli language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929125354/http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/bullitt/learningpali.html |date=2007-09-29 }}
* [http://www.vri.dhamma.org/publications/pali/primer/ "Pali Primer" by Lily De Silva (requires installation of special fonts)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041020090848/http://www.vri.dhamma.org/publications/pali/primer/ |date=2004-10-20 }}
* [http://www.saigon.com/~anson/uni/u-palicb/e00.htm "Pali Primer" by Lily De Silva (UTF-8 encoded)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060211174604/http://www.saigon.com/~anson/uni/u-palicb/e00.htm |date=2006-02-11 }}
* [http://www.buddhanet.net/pdf_file/ele_pali.pdf Free/Public-Domain Elementary Pāli Course--PDF format]
* [http://www.orunla.org/tm/pali/htpali/pcourse.html Free/Public-Domain Pāli Course--html format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513070049/http://orunla.org/tm/pali/htpali/pcourse.html |date=2008-05-13 }}
* [http://www.buddhanet.net/pdf_file/paligram.pdf Free/Public-Domain Pāli Grammar (in PDF file)]
* [http://www.buddhanet.net/pdf_file/palidict.pdf Free/Public-Domain Pāli Buddhist Dictionary (in PDF file)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121008041234/http://www.buddhanet.net/pdf_file/palidict.pdf |date=2012-10-08 }}
* [http://wikisource.org/wiki/Main_Page:Pali Comprehensive list of Pāli texts on Wikisource]
* [http://www.metta.lk/pali-utils/Pali-Proper-Names/index.html Buddhist Dictionary of Pali Proper Names], HTML version of the book by G.P. Malalasekera, 1937-8
* [http://sourceforge.net/projects/palireader Pali Text Reader (software)]
* [http://www.jainworld.com/scriptures/ Jain Scriptures]
* [http://help.com/wiki/P%C4%81li Pali help at Help.com Wiki]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.bodhimonastery.net/bm/programs/pali-class-online.html "A Course in the Pali Language,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111019140517/http://www.bodhimonastery.net/bm/programs/pali-class-online.html |date=2011-10-19 }} audio lectures by [[Bhikkhu Bodhi]] based on Gair & Karunatilleke (1998).
* [http://www.bps.lk/other_library/pdf_pali_tables.zip] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419062420/http://www.bps.lk/other_library/pdf_pali_tables.zip |date=2012-04-19 }} Pali Conjugation and Declension Tables for Students
* [http://www.bps.lk/other_library/reference_table_of_pali_literature.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120420122923/http://www.bps.lk/other_library/reference_table_of_pali_literature.pdf |date=2012-04-20 }} Comprehensive Reference Table of Pali Literature
{{Languages of South Asia}}
{{Buddhism topics}}
ako29wqcfn0mcqc1z9p6qrs2sf093xg
កែវ ច័ន្ទបូរណ៍
0
17517
335161
334669
2026-05-12T20:11:50Z
InternetArchiveBot
32568
Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
335161
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="width:20em;"
|- style="text-align:center;"
!style="background: #dd9805;" colspan="3"|'''កែវ ច័ន្ទបូរណ៍'''
|- style="text-align:center;"
|colspan="3"|
|- style="text-align:center;"
!style="background: #dd9805;" colspan="3"|ជីវប្រវត្តិសង្ខេប
|- style="background: #f1f5fc;"
|- style="vertical-align:top;"
|'''នាមពេញ'''
|colspan="2"|កែវ ច័ន្ទបូរណ៍
|- style="vertical-align:top;"
|'''រហស្សនាម'''
|colspan="2"|មិត្រមេត្រី អ្នកនិពន្ធខ្យល់ព្យុះ
|- style="vertical-align:top;"
|'''ចំណង់ចំណូលចិត្ត'''
|colspan="2"|[[កវីនិពន្ធ]]
|- style="vertical-align:top;"
|'''អាជីព'''
|colspan="2"|ក្រសួងយុត្តិធម៌ ការពារសិទ្ធិយុវជននិងកុមារ មិនីសូតា សហរដ្ឋអាមេរិក
|- style="vertical-align:top;"
|'''ថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើត'''
|colspan="2"|៦ មករា ឆ្នាំ ១៩៥៣
|- style="vertical-align:top;"
|'''ស្រុកកំណើត'''
|colspan="2"|ស្រុកភ្នំស្រុក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
|- style="vertical-align:top;"
|'''ស្វាមី'''
|colspan="2"|មេង សុវណ្ណធី
|- style="vertical-align:top;"
|'''បុត្រី'''
|colspan="2"|សុវណ្ណធី ធម្មិកា បារមីបុណ្យ
|- style="vertical-align:top;"
|'''ឪពុក'''
|colspan="2"|ប៊ុន ថង
|- style="vertical-align:top;"
|'''ម្តាយ'''
|colspan="2"|កែវ យឿង
|- style="text-align:center;"
!style="background: #FFFFFF;" colspan="3"|'''រូបផ្សេងៗ'''
|- style="text-align:center;"
|colspan="3"|
|- style="text-align:center;"
|colspan="3"|
|- style="text-align:center;"
|colspan="3"|
|- style="text-align:center;"
|colspan="3"|
|- style="text-align:center;"
|colspan="3"|
|- style="text-align:center;"
|colspan="3"|
|- style="text-align:center;"
|colspan="3"|
|- style="text-align:center;"
|colspan="3"|
|- style="text-align:center;"
|colspan="3"|
|- style="text-align:center;"
|colspan="3"|
|- style="text-align:center;"
|colspan="3"|
|}
អ្នកស្រី '''កែវ-ច័ន្ទបូរណ៍ ''' (៦ មករា ឆ្នាំ ១៩៥៣-បច្ចុប្បន្ន) គឺជាអ្នកនិពន្ធខ្មែរមួយរូបដែលទទួលបានការគាំទ្រនិងកោតសរសើរប្រវតិ្ត អ្នកស្រីក៏មានគេហទំព័ររបស់ខ្លួនដែរ ៖ [http://www.chanbokeo.com ChanboKeo.com], [http://www.facebook.com/pages/Khmer-Author-Chanbo-Keo/307835178984 Khmer Author Chanbo Keo], [http://www.english-khmer.com/ English-Khmer.com]
== ជីវប្រវត្តិ ==
=== ជីវិតនៅស្រុកខ្មែរ ===
អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍ មានកំណើតនៅរាត្រីថ្ងៃច័ន្ទ មានខែរះពេញបូរមី បាំងឆ័ត្របីជាន់ ក្នុងផ្ទះខ្ទមសសរឬស្សី ប្រក់ស្បូវភ្លាំង សង់ជាប់របងវត្ត ភូមិ [[ត្រពាំងថ្ម]] ឃុំ [[ប៉ោយចារ]] ស្រុក [[ភ្នំស្រុក]] ខេត្ត [[បាត់ដំបង]] (សព្វថ្ងៃនេះ គេបានផ្លាស់ប្តូរ កាត់ភូមិភាគនេះ ទៅជាខេត្ត [[បន្ទាយមានជ័យ]] )។ ឈ្មោះកំណើតដើម របស់អ្នកស្រីគឺ ច័ន្ទបូរមី ក្រោយមកបានត្រូវទទួល ពិធីឧបកិច្ចពិសេសមួយ ដើម្បីប្រគល់ទារកតូច នាមច័ន្ទបូរមីនេះ អោយទៅឪពុកម្តាយធម៌ យកទៅចិញ្ចឹមវិញ។ ទារកនេះ បានទទួលប្រតិស្ឋនាមថ្មី មួយទៀតថា ច័ន្ទបូរណ៍ ដោយ ព្រះគ្រូសង្ឃរាជ ចៅអធិការវត្ត ប្រចាំភូមិ ត្បិតកាលនោះ អ្នកស្រី មានជម្ងឺរ៉ាំរ៉ៃ តាំងពីពេលប្រសូត្រភ្លាមមក ដែលជាជម្ងឺ បណ្តាលមកពី ម្តាយអ្នកស្រីបរិភោគ ស្រាថ្នាំព្យាបាលសរសៃខ្ចី ពេលនៅបំបៅដោះកូននៅឡើយ ទើបបណ្តាល អោយមានជាតិស្រាប៉ះពាល់ដល់ សុខភាពប្រព័ន្ធសរសៃខួរក្បាល របស់ទារក។ កូនទីមួយ (ដែលជាបងស្រី របស់អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍) បានធ្វើមរណកាលទៅ នៅក្នុងវ៍យ៩ខែ ដោយសារផលវិបាក នៃការបរិភោគ ស្រាថ្នាំសរសៃខ្ចី របស់លោកជាម្តាយ ក្នុងពេលដែលលោក នៅបំបៅដោះកូនខ្ចី នៅឡើយ។ ក្នុងកំឡុងពេលនោះដែរ លោកឪពុក របស់អ្នកស្រីច័ន្ទបូរណ៍ បានធ្វើដំណើរឃ្លាតឆ្ងាយ ពីក្រុមគ្រួសារ ទៅបន្តការសិក្សាជាន់ខ្ពស់ ឯទីក្រុង អស់ជាច្រើនឆ្នាំ។ លោកត្រឡប់ មកលេងផ្ទះវិញ ម្តងមួយកាល ប្រមាណ ៥ឬ៦ខែម្តង ម៉្លោះហើយ ការរស់នៅ របស់ក្រុមគ្រួសារអ្នកស្រី ឯស្រុកកំណើត ពិតជាអត្តខាត់ណាស់ គឺពឹងផ្អែក ទៅលើញាតិជិតខាង (ដែលស្ទើរតែគ្មាន ការសិក្សា និងចំណេះវិជ្ជាអ្វីសោះ) ដែលតែងតែជួយហុចដៃ ជួយជានិច្ច ពេលមានកង្វះខាត ឬមានអាសន្នអន់ក្រ ម្តងៗ ពេលលោកឪពុកមិននៅ។ ដូច្នេះហើយ ទើបក្រុមគ្រួសាររបស់អ្នកស្រី ត្រូវបាត់បង់សមាជិក ខ្លះៗ ដោយសារការខ្វះខាត ចំណេះចេះដឹង ផ្នែកវិជ្ជាពេទ្យ និងការសិក្សាជាទូទៅ នោះឯង។
កាលជំនាន់នោះ ភូមិ [[ត្រពាំងថ្ម]] ជាភូមិជនបទ ដាច់ស្រយាល ធ្វើដំណើរទៅណាមកណា ដោយជើង កង់ សេះ និងរទេះគោ។ នៅទីនោះ មានគ្រួសារខ្មែរ ប្រហែល២០គ្រួ និងគ្រួសារជាជនជាតិកួយ ប្រហែល២០គ្រួទៀត ដែររស់នៅរាយប៉ាយ ឆ្ងាយៗគ្នា ដោយសារគម្លាតផ្ទៃដី ដាំដំណាំនិងធ្វើស្រែ ម៉្យាងដោយខ្វះខាតទឹក សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាព ប្រចាំថ្ងៃផង ជាពិសេស គឺនៅរដូវប្រាំង។ អ្នកស្រុកនៅតំបន់នេះ ច្រើនមានមុខរបរ រកស៊ីធ្វើស្រែ ដាំដំណាំអំពៅ ដំឡូង និងត្បាញសូត្រ បែប [[ផាមួងលាត]] [[ផាមួងបន្តក់]] [[អន្លូញ]] [[សារុងសូត្រ]] [[ចរបាប់]] និង [[ស៊ឹង]]។ អ្នកស្រុកនៅតំបន់នេះ មិនសូវមានការសិក្សាទេ ក្រៅតែពីទៅបួស រៀនអក្សរនិងធម៌អាឋ៌ នៅវត្តតូចមួយ ឈ្មោះថា វត្ត [[ត្រពាំងថ្ម]]។ នៅរវាងឆ្នាំ១៩៥៦ សាលាបថមសិក្សា តូចមួយ មានចំនួន បួនថ្នាក់បានត្រូវបង្កើតឡើង ដោយក្រសួងសិក្សាធិការ នៃសង្គមរាស្ត្រនិយម ពីកម្រិតកុមារដ្ឋាន (ថ្នាក់ទី១) ដល់មជ្ឈឹមដ្ឋានទីមួយ (ថ្នាក់ទី៤)។ ក្រោយមក អ្នកស្រីបានមករស់នៅ ជួបជុំជាមួយក្រុមគ្រួសារ នៅក្រុង [[បាត់ដំបង]] បានបន្តការសិក្សា នៅ [[ទក្ខិណសាលា]] និងនៅវិទ្យាល័យ [[អ៊ាបឃុត]] [[នេតយ៉ង់]]។ កាលមកដល់ក្រុង [[បាត់ដំបង]] លើកដំបូង អ្នកស្រីជាសិស្ស ដែលរៀន ខ្សោយជាងគេបំផុត នៅក្នុងថ្នាក់រៀន ម៉្យាងដោយសារ ជម្ងឺរ៉ាំរ៉ៃពីកុមារភាព ពីរដោយសារ ភាពខ្វះខាត ក្នុងក្រុមគ្រួសាររបស់ខ្លួន បីដោយសារ សង្គមរស់នៅ ក្នុងទីក្រុង រួមទាំងសង្គមសិក្សា មិនសូវលើក កម្លាំងចិត្តក្មេង មកពីជនបទ ដែលមាន សំដីនិងភាសា រដឺនៗប្លែកៗ ទាំងនោះឡើយ។ តែអ្នកស្រីមិនលះបង់ ការចង់ចេះចង់ដឹង និងការចង់ផ្លាស់ប្តូរខ្លួន អោយប្រសើររុងរឿងនោះដែរ។ ដោយសារមូលហេតុនេះហើយ ទើបអ្នកស្រីនាំខ្លួន ចូលជាសមាជិក ពុទ្ធិកសមាគមប្រាជ្ញាខ្មែរ នៅ [[វត្តពោធិវាល]] បាត់ដំបង ដោយមានសម្តេចសង្ឃរាជ [[ប៉ុន សុម្ភាចន៍]] ជាមេគណប្រចាំខេត្ត ហើយបានចូលរៀន ជាសិស្សផ្ទាល់ ជាមួយ ព្រះសង្ឃរាជ ជាគ្រូច្រើនព្រះអង្គទៀត ដូចជា នៅវត្តកំផែង វត្តគរ វត្តធម្មយុត្តិ វត្តដំរីស និងវត្តសង្កែ ក្នុងការបណ្តុះបណ្តាល ផ្នែកអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ផ្នែកកម្រងកែវ ក្បាច់កាព្យ ក្បាច់ទំនុកច្រៀងប្រជាប្រិយ ក្បាច់ចម្រៀងគ្រលាស់គាត់គ្រលាត់គាស់ ក្បាច់ប្រឡែងបរិវារស័ព្ទខ្មែរ ក្បាច់និពន្ធបង្កសន្ទេហវិធី ពូតអារម្មណ៍អ្នកអាន បណ្តុះការចេះដឹង និងទេពកោសល្យរបស់ខ្លួន អោយមានជំនាញ កាន់តែប្រសើរជាងមុន ល្អឡើងៗ ជាលំដាប់។ ដោយសារតែមានការគាំទ្រ និងលើកទឹកចិត្តពី លោកឪពុករបស់អ្នកស្រី ដែលជាអ្នកមានទេពកោសល្យ ខាងបទភ្លេង និងសំនួនវោហារកម្រងកែវ យ៉ាងចំណានផង អ្នកស្រីបានដុះខាត់ ស្នាដៃរបស់ខ្លួន ផ្នែកនិពន្ធអក្សរសិល្ប៍ ទាំងសំណេរអត្ថបទ ទាំងទំនុកច្រៀងនិងបទភ្លេង កាន់តែភ្លឺថ្លាពណ្ណរាយ បន្ថែមទៀត។
=== ជីវិតនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ===
អ្នកស្រីបានរស់នៅឆ្លងកាត់ សម័យប៉ុលពត តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៥ដល់១៩៧៩។ អ្នកស្រីបានទទួលរង គ្រោះទោសទណ្ឌ របស់ខ្មែរក្រហម នៅវត្តឯកភ្នំ បាត់ដំបង បានភៀសខ្លួន រួចរស់ជីវិត ទាំងប្រផិតប្រផីយ នៅឆ្នាំ១៩៧៧ តែបានត្រូវខ្មែរក្រហម កៀរកេណ្ឌម្តងទៀតទៅភ្នំឆ័ត្រ នៅឆ្នាំ១៩៧៩។ អ្នកស្រី បានភៀសខ្លួនសាជាថ្មី ហើយបានទទួល ការសង្គ្រោះ ពីក្រុមកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ នៅចុងឆ្នាំ១៩៧៩ ក្រោយមកក៏បាន ទទួលការអនុញ្ញាតិ ចូលទៅរស់នៅ សហរដ្ឋអាមេរិក នៅខែមិថុនាឆ្នាំ១៩៨១។ បន្ទាប់ពី អ្នកស្រីទទួល ការវះកាត់ព្យាបាលខ្លួន នៅមន្ទីរពេទ្យនៅឆ្នាំ១៩៨១នោះ អ្នកស្រីក៏វិលត្រឡប់ ចូលបន្ថែមការសិក្សា នៅសកលវិទ្យាល័យ NDSU រដ្ឋ North Dakota បន្ទាប់មក នៅសកលវិទ្យាល័យ U of M រដ្ឋ Minnesota ។ ដោយការខិតខំ ដ៏ស្វិតស្វាញ អ្នកស្រីបានទទួល អាហារូបករណ៍ រៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីបន្ថែមវិជ្ជា និងការស្រាវជ្រាវ ផ្នែកចិត្តវិទ្យា សតិវិទ្យា និងគ្រួសារវិទ្យា។ សព្វថ្ងៃ អ្នកស្រីទទួលមុខនាទីការងារ ជាបុគ្គលិកក្រសួងយុត្តិធម៌ ផ្នែកការពារ សិទ្ធិកុមារនិងយុវជន ហើយបានបម្រើ ការងារនេះ តាំងពីឆ្នាំ១៩៨៩ បន្ទាប់ពីបានទទួល បណ្ឌិតបរិញ្ញា ខាងចិត្តវិធីព្យាបាល និងគ្រួសារវិទ្យា។
=== ជីវិតគ្រួសារ ===
អ្នកស្រីបានរៀបការ ជាមួយស្វាមី នាម មេង សួង សុវណ្ណធី ជាអតីតសាស្រ្តាចារ្យ នៅសកលវិទ្យាល័យ វិចិត្រសិល្បៈ ផ្នែករបាំបុរាណ និងមានបុត្រីមួយរូប នាម សុវណ្ណធី ធម្មិកា បារមីបុណ្យ។ អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍ បានទទួលចិញ្ចឹម បីបាច់ថែរក្សាកូនខ្មែរ ចំនួនច្រើននាក់ទៀត ដែលកំព្រាឪពុកម្តាយ ដោយសារសង្គ្រាម ខ្មែរក្រហម និងសង្គ្រាមវៀតណាម រហូតដល់ពួកគេ បានទទួលចំណេះវិជ្ជា អាចទ្រទ្រង់ ជីវិតរបស់ខ្លួនឯង យ៉ាងរឹងប៉ឹងមាំមួន។
== ប្រវត្តិទេពកោសល្យនិពន្ធ ==
=== ប្រវត្តិនិពន្ធមុនឆ្នាំ១៩៧៥ ===
អ្នកស្រីជាកូនទីពីរ របស់លោក [[ប៊ុន ថង]] អតីតអគ្គានុរក្ស វិទ្យាល័យអ៊ាបឃុត [[បាត់ដំបង]] និងជាតារាល្បីល្បាញប្រចាំខេត្ត ខាងភាសា កម្រងកែវ កំប្លែងស្ងួត ខាងអប់រំ បំបែកភាសិត និងពាក្យប្រដៅខ្មែរ ព្រមទាំងចម្រៀង ប្រើភាសា គ្រលាស់គាត់គ្រលាត់គាស់ផង។ ម្តាយបង្កើតរបស់អ្នកស្រី ជាមនុស្សដែលធ្លាប់មាន ទេពកោសល្យខ្ពស់ ខាងច្រៀងចម្រៀងខ្មែរ និងខាងរបាំប្រជាប្រិយណាស់ តែលោកជាមនុស្សស្ងាត់ស្ងៀម មិនសូវចេញមុខមាត់ ក្នុងសង្គមប៉ុន្មានឡើយ ម៉្លោះហើយ ទេពកោសល្យរបស់លោក ក៏ត្រូវបាត់បង់ទៅវិញ ដោយមិនបានយកមកប្រើ ដុសខាត់ជាប្រយោជន័។ ចំណែក លោក ប៊ុន ថងពូកែវាយស្គរ ច្រៀងប្រដេញប្រាជ្ញា និងដេញចាប៉ីផ្លែសាច់ភ្លេង ព្រោះនោះជា ចំណូលចិត្តរបស់លោក ប្រចាំថ្ងៃ។ នៅក្នុងភូមិដែលលោករស់នៅ លោក ប៊ុន ថង ធ្លាប់ជាគ្រូបង្រៀន ខាងកម្រងកែវ ទំនុកវោហារ ទំនុកចម្រៀង និងបទភ្លេង របស់ រស់ សិរីសុទ្ធា ឬ រស់សេរីសុទ្ធា(និងប្អូនៗ) ប៉ែន រ៉ន (និងប្អូនស្រីបីនាក់ ជាអ្នកចម្រៀងដែរ) ហួយ មាស និង អ៊ឹម សុងសឺម។ ថ្វីបើ អ្នកស្រីច័ន្ទបូរណ៍ បានរស់នៅ ឯស្រុកកំណើត បែកពីលោកឪពុក ក្នុងឧិកាសដែលលោក ចេញចាកឆ្ងាយក្រុមគ្រួសារ ទៅបំពេញវិជ្ជាសិក្សាជាន់ខ្ពស់ អស់ជាច្រើនឆ្នាំ តែអ្នកស្រី ជាកូនតែមួយគត់ ដែលចម្លងសម្បទា និងទេពកោសល្យ ផ្នែកភាសាកម្រងកែវ បានច្រើនជាងគេ ពីលោកឪពុករបស់អ្នកស្រី ជាពិសេស ខាងផ្នែកនិពន្ធកម្រងកែវ ពាក្យចួន ពាក្យកាព្យ ទំនុកច្រៀងគ្រលាស់គាត់គ្រលាត់គាស់ និងបំណកស្រាយភាសិត បែបសុទដ្ឋិនិយម។ កាលនោះ អ្នកស្រីបានហាត់រៀន ទេពកោសល្យ ប្រើសម្លេង ក្នុងការអានកម្រងកែវ ទំនុកវោហារ សម្រាប់វិទ្យុជាតិ ប្រចាំខេត្ត ជាមួយអ្នកស្រី [[ហួយ មាស]] និងសិស្សប្រុសស្រី ជាច្រើនរូបទៀត។ បួនឆ្នាំបន្ទាប់ពី អ្នកស្រី ហួយ មាស បានទទួល រហស្សនាមប្រជាប្រិយថា [[មាស មេត្រី]] ចំពោះទេពកោសល្យ ក្នុងការប្រើថ្វីមាត់ សូត្រកំណាព្យបុរាណខ្មែរ យ៉ាងល្បីប្រចាំខេត្ត អ្នកស្រីកែវច័ន្ទបូរណ៍ ក៏បានទទួល រហស្សនាមប្រជាប្រិយ មួយដែរ គឺ [[មិត្ត មេត្រី]] ចំពោះទេពកោសល្យ អានកំណាព្យ និពន្ធកំណាព្យ និងនិពន្ធទំនុកច្រៀង ពាក្យ គ្រលាស់គាត់គ្រលាត់គាស់ បែបកំប្លែងស្ងួត សម្រាប់អប់រំ ដូចជាបំណកស្រាយភាសិត និងពាក្យស្លោកខ្មែរ ជាដើម។
បទចម្រៀង ដែលអ្នកស្រី និពន្ធដំបូងបង្អស់ គឺបទ មេអំបៅក្នុងសួន ដោយប្រើមេសំនួនកាព្យ បែបកាកគតិ តាំងពីមិនទាន់ចេះអាន ចេះសរសេរនៅឡើយ។ នៅឆ្នាំ១៩៦៧ អ្នកស្រីបាននិពន្ធ រឿងកំប្លែងមួយ ជាលើកដំបូង មានឈ្មោះថា យក្សធាត់យក្សស្គម និពន្ធដំបូង ជារឿងនិទានដោយមាត់ សម្រាប់បងប្អូន និងញាតិមិត្តជិតខាង ស្តាប់កំសាន្តលេង ក្នុងភូមិ។ ដោយសាររឿងនេះ មានប្រជាប្រិយភាព នាំមនុស្សអោយសើចសប្បាយ ក្អាកក្អាយ ពេលបានស្តាប់ម្តងៗ អ្នកស្រីបានយករឿងនេះ ទៅសរសេរដោយដៃ ចងក្រងជាសៀវភៅ ហើយយកទៅដាក់ជួល នៅតូបផ្សារក្រោម បាត់ដំបង បានមួយអាទិត្យ ប្រាំកាក់ ចែកគ្នាពាក់កណ្តាលម្នាក់ ជាមួយម្ចាស់តូប ជួនកាលទៀត ក៏បានប្រាក់កម្រៃឈ្នួលច្រើនជាងនោះ។ តរៀងបន្ទាប់មក អ្នកស្រីបាននិពន្ធរឿងខ្លីៗ បែបកំសាន្តខ្លះ បែបអប់រំខ្លះ សម្រាប់ដាក់ជួល នៅទីផ្សារ មានដូចជារឿង ភូមិបព្វតាសម្ព័ន្ធ នភាមណី វិស្សមកាលនៅភូមិដ្ឋានមេធ្មប់ សន្យា៤៩ថ្ងៃ យំដើម្បីឈប់យំ (ជារឿងពិតប្រឌិតផ្សំ) និងរឿង ចំណងបុព្វនិស្ស័យ ជាដើម។ ចំពោះ រឿងចំណងបុព្វនិស្ស័យនេះ បាននិពន្ធឡើង នៅឆ្នាំ១៩៧៤ មានចំនួន ៩០ទំព័រ បានចេញផ្សាយ ប្រមាណ៨ខែ មុនប្រទេសខ្មែរ ធ្លាក់ចូល របបកុំមុយនិស្តប៉ុលពត នៅខែមេសាឆ្នាំ១៩៧៥។ នៅឆ្នាំ១៩៨០ ពេលអ្នកស្រីស្នាក់នៅ ជំរំជនភៀសខ្លួន ឈ្មោះខៅអ៊ីដាង អ្នកស្រីបានចងក្រង រឿងនេះសាជាថ្មី ដោយប្រតិស្ឋនាមថ្មី អោយរឿងនេះថា [[និស្ស័យស្នេហ៍]] មានចំនួន១៧០ទំព័រ។ ប៉ុន្តែ រឿងដដែលនេះ បានត្រូវសម្រួលម្តងទៀត អោយខ្លី នៅត្រឹម១៣០ទំព័រ ហើយបានបោះពុម្ពផ្សាយ នៅប្រទេសខ្មែរ ជាទូទៅ នៅឆ្នាំ២០០៤ ហើយបានទទួលប្រិយភាព យ៉ាងខ្ពស់ខ្ពស់បំផុត ពីសំណាក់អ្នកអាន រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។
នៅឆ្នាំ ១៩៦៨ អ្នកស្រីបានចាប់ផ្តើម និពន្ធកម្រងកែវ ទំនុកច្រៀង និងបទភ្លេងចង្វាក់ប្រជាប្រិយ ចង្វាក់សម័យ បែបមនោសញ្ចេតនា ជាច្រើនបទ ដែលត្រូវបានលោក [[ពៅ ស៊ីផូ]] លោក [[ម៉ា ឡៅពី]] និងលោក [[ម៊ែរ ប៊ុន]] យកទៅសម្រួល ជាបទចម្រៀង អោយអ្នកស្រី [[រស់ សេរីសុទ្ធា]] [[ហួយ មាស]] [[ប៉ែន រ៉ន]] និង [[អ៊ឹម សុងសឺម]] ច្រៀងផ្ញើជាចំណងដៃ ដល់អ្នកស្រុក [[បាត់ដំបង]] វិញ។ បទចម្រៀងដែលអ្នកស្រីនិពន្ធ បានទទួលនូវប្រិយភាពខ្ពស់ជាងគេបង្អស់ គឺបទ [[សំនៀងដួងចិត្តក្រមុំ]] ច្រៀងដោយ អ្នកស្រី [[ហួយ មាស]] និងបទ [[ស្តាយវ័យកុមារ]] ច្រៀងដោយ អ្នកស្រី [[រស់ សេរីសុទ្ធា]]។
=== ទេពកោសល្យពិសេស និងចំណុចខ្វះខាត ក្នុងឋានៈជាអ្នកនិពន្ធខ្មែរ រស់នៅបរទេស===
អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍ មានថ្វីដៃចំណាន ខាងគូរគំនូរខ្មៅដៃវាស គំនូរផាត់ជក់ និងឆ្លាក់អក្សរ។ កន្លងមក អ្នកស្រីជាអ្នកនិពន្ធខ្មែរទីមួយ ដែលវាយអក្សរពុម្ព ចងក្រង សំណៅរឿងទាំងឡាយ ជាសៀវភៅដោយខ្លួនឯង ព្រមទាំងបានគូរគំនូរ រចនាក្របសៀវភៅរបស់អ្នកស្រី គ្រប់សំណៅ ដែលបានបោះពុម្ព ចេញផ្សាយនានា ទាំងនៅក្នុងស្រុក និងក្រៅប្រទេស។ អ្នកស្រីបានទទួលរហស្សនាម នៅឆ្នាំ២០០៧ ពីសមាគមអក្សរសិល្ប៍នូហាច នៅពុទ្ធិសាសនបណ្ឌិត្យភ្នំពេញ ថាជា '''អ្នកនិពន្ធខ្យល់ព្យុះ''' ដោយព្រោះអ្នកស្រី អាចប្រឌិតសាច់រឿងអប់រំមួយ ហើយអាចវាយអក្សរពុម្ព ចងក្រងជាសំណៅ ដោយខ្លួនឯង ចំនួនជាង២០០ទំព័រ ក្នុងរយៈពេលបួនថ្ងៃគត់ គឹរឿង អំបែងអណ្តែត ដោយមានសាស្រ្តាចារ្យ [[យូ សុភា]] អតីតនាយក កម្មវិធីអក្សរសិល្ប៍ PEN នៅកម្ពុជា ជាសាក្សី នៅក្នុងការចងក្រង សៀវភៅមួយក្បាលនោះ។ ដោយសារ ការរស់នៅប្រទេសគេ មានការខ្វះខាត ផ្នែកជំនួយ ពិនិត្យអក្ខរាវិរុទ្ធ ទើបយើងទាំងឡាយ បានប្រទះឃើញ ស្នាដៃរបស់អ្នកស្រី ច្រើនមាន កំហុសអក្ខរាវិរុទ្ធ ដោយអន្លើ។
ម៉្យាងទៀត ដោយសារទេពកោសល្យនិពន្ធ យ៉ាងពូកែ ខាងកំណាព្យ កម្រងកែវ ចម្រៀង ល្ខោននិយាយផ្នែកអប់រំ និងទេពកោសល្យ ប្រើសំនួនវោហារ តាមរយៈសំដី ដ៏ទន់ភ្លន់ មានទឹកដមផ្អែមពិរោះ អ្នកស្រីបានត្រូវ សហគមន៍ខ្មែរ នៅរដ្ឋមីនីសូតា ធ្វើសំណូមពរ ជ្រើសរើសអ្នកស្រី អោយចូលខ្លួនជា បុគ្គលិកស្ម័គ្រចិត្ត បម្រើវិទ្យុជាតិ រដ្ឋមីនីសូតា ផ្នែកវប្បធម៌ និងការសិក្សាអប់រំ ផ្សាយបន្តផ្ទាល់ តាមរលកអាកាស រៀងរាល់សប្តាហ៍ ជាភាសាខ្មែរ ចំនួន១១ឆ្នាំ មុននឹងអ្នកស្រីចូលនិវត្តន៍ ដើម្បីទៅបម្រើ សហគមន៍ អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ នៅកម្ពុជា តាមរយៈអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល មជ្ឈមណ្ឌលគរុកោសល្យ សមូហកម្មអក្សរសិល្ប៍នូហាច នៅឆ្នាំ២០០៥។
ចំណែកឯស្នាដៃ ផ្នែកកំណាព្យអប់រំ របស់អ្នកស្រីដទៃទៀត ជាច្រើនរាប់មិនអស់ ក៏បានទទួលការគាំទ្រ យ៉ាងខ្លាំង ពីសំណាក់មហាជនអនុជនខ្មែរជាទូទៅ ទាំងនៅក្នុងប្រទេស និងក្រៅប្រទេស ដោយមានការចេញផ្សាយ ជាប្រចាំ ដូចជា នៅក្នុងទស្សនាវដ្តីទស្សនៈខ្មែរ ដែលមានដំកល់នូវ បណ្ណាល័យសភាសហរដ្ឋ ទស្សនាវដ្តីខ្មែរ កាសែតខ្មែរ ក្នុងនិងក្រៅប្រទេស។
=== ពិការភាព និងស្មារតីមនសិការ ===
=== ប្រសិទ្ធភាពនៃស្នាដែនិពន្ធ ===
== ស្នាដៃនិពន្ធទាំងឡាយ ==
ស្នាដៃរបស់អ្នកស្រីកែវច័ន្ទបូរណ៍ មានបូករួមទាំង ការនិពន្ធសៀវភៅនិងអត្ថបទសិក្សាអប់រំ កំណាព្យសិក្សាអប់រំ ប្រលោមលោកមនោសញ្ចេតនាបែបអប់រំ ខ្នាតខ្លីនិងខ្នាតវែង ប្រលោមលោកមនោសញ្ចេតនាបែបកំសាន្តនិងកំប្លែង ភាសិត ពាក្យបណ្តៅ ការនិពន្ធបទភ្លេងនិងទំនុកច្រៀង សិល្បៈគំនូរ គំនូរវាសម្រេងភ្លើង (ម្លប់និងស្រមោល) និងគំនូររចនាក្របសៀវភៅ សិល្បៈប៉ាក់ស្បៃនិងសម្លៀករបាំព្រះរាជទ្រព្យ និងកម្រងកែវផ្សេង។
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធខ្មែរ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធល្បី]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធនាសតវត្សទី២០]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកអប់រំ]]
=== សៀវភៅសិក្សាអប់រំ ===
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*[http://www.english-khmer.com/ English-Khmer.com សព្វានុក្រមខ្មែរ]
*[http://www.chanbokeo.com វិបសៃ អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍],
*[http://www.facebook.com/pages/Khmer-Author-Chanbo-Keo/307835178984 Khmer Author Chanbo Keo ទំព័របណ្តុះគំនិតវិជ្ជមាន]
*[[សិល្ប៍វិធីនិពន្ធដោយប្រើវិញ្ញាណ១០]] [http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_64678677.pdf វិញ្ញាសាវិញ្ញាណ១០ ភាគ១]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[[វិញ្ញាសាវិញ្ញាណ១០ក្នុងកម្រងកែវខ្មែរ (វិញ្ញាសាវិញ្ញាណ១០ ភាគ២)]]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=5411>op=2031 ឧទ្យានកំណាព្យភាគ១]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=5411>op=5101 ឧទ្យានកំណាព្យភាគ២]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=5411>op=2011 ឧទ្យានកំណាព្យភាគ៣]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=5411>op=2021 ឧទ្យានកំណាព្យភាគ៤]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=5411>op=5113 ឧទ្យានកំណាព្យភាគ៥]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=5411>op=2091 ឧទ្យានកំណាព្យភាគ៦ (ស្មារតីខ្មែរ)]
*[http://chanbokeo.com/index.php?gcm=5411>op=2081 ពាក្យបណ្តៅខ្មែរ]
*[http://chanbokeo.com/index.php?gcm=5411>op=5175 វិន័យកូនខ្មែរ]
*[[ប្រាជ្ញាប្រសិទ្ធ]]
*[[វិភាគភាសិតខ្មែរ]]
*[[មូលដ្ឋានសុភមង្គល]]
*[[ប្រជុំពាក្យបណ្ដៅ]]
</div>
=== អត្ថបទសិក្សាអប់រំ ===
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*[[ជំនឿមិនដាំចេកក្បែរផ្ទះ]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=141261>op=5315 ចុចអាន]
*[[ប្រពៃណីប្រជុំបិណ្ឌ និង ការបោះបាយបិណ្ឌ]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=139614>op=5315 ចុចអាន]
*[[ការសិក្សាអំពីសុភាវធម៌ខ្មែរ]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=130954>op=5193 ចុចអាន]
*[[ខ្លួនទាបប្រើបង្អោង ដៃខ្លីប្រើទំពក់ឈោង ជើងមានឈានជាន់ឡើងអោយខ្ពស់]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=137235>op=5315 ចុចអាន]
*[[គប្បីហ៊ានពត់ស្រឡៅ គប្បីហ៊ានប្រដៅមនុស្សខូច]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=137207>op=5315 ចុចអាន]
*[[សត្វទាមិនមែនទាបគ្រប់ពូជ]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=137182>op=5315 ចុចអាន]
*[[កង្កែបបាតអណ្តូង តែឃើញមេឃទូលាយ]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=136845>op=5315 ចុចអាន]
*[[ប្រវត្តិខេមរយានកម្ម]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=136777>op=5315 ចុចអាន]
*[[និយមន័យ ខៀវស្រងាត់]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=136465>op=5315 ចុចអាន]
*[[ការប្រៀបធៀប ដើម្បីវាស់កម្រិតប្រសើរ]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=136459>op=5315 ចុចអាន]
*[[ខែរះឆ្លងផ្លូវ កូនកើតមុនឪ ពតាដើរលេង]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=135841>op=5315 ចុចអាន]
*[[ឆព័ណ្ណរង្សីក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=135613>op=5315 ចុចអាន]
*[[ការវិភាគអំពីទឹកសមុទ្ទ]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=134696>op=5315 ចុចអាន]
*[[បើក្រ កុំក្រអោយទាល់គ្រប បើវ័ណ្ឌកន្ទប កុំវ័ណ្ឌអោយហៀរដល់កែង]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=134351>op=5315 ចុចអាន]
*[[អត្ថន័យអំបោះចំណងដៃ ភាគ១]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=141050>op=5315 ចុចអាន]
*[[តើយក្សមានកំណើតមកពីណា?]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=131125>op=5315 ចុចអាន] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125024528/http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=131125>op=5315 |date=2011-11-25 }}
*[[អត្ថន័យអំបោះចំណងដៃ ភាគ២]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=141051>op=5315 ចុចអាន]
</div>
=== កំណាព្យសិក្សា ===
<div style="column-count:4;-moz-column-count:4;-webkit-column-count:4">
*[[សូមពិចារណ៍...]]
*[[ស្មារតីកសាង]]
*[[ជុំជើងផឹកតែ]]
*[[ វិញ្ញាណ១០]]
*[[កុសលបួន]]
*[[ស្រដីអោយមានបួន]]
*[[ចិត្តម៉ែ]]
*[[ពាក្យពោល]]
*[[ម្រាមដប់សាមគ្គី]]
*[[ពេលមេឃភ្លឺម្តងទៀត]]
*[[សំនៀងខ្សែដៀវ]]
*[[សាទរផលស្រូវថ្មី]]
*[[ជីវិតជាអ្នករត់ម៉ូតូឌុប]]
*[[ដើរអោយមានបី]]
*[[ទឹកជន់ទឹកចិត្ត]]
*[[សំដី]]
*[[រឿងគំនិតប្រសិទ្ធ]]
*[[រឿងអណ្តើកទៅស៊ីការស្វា]]
*[[រឿងនារីពិការភ្នែក ភាគមួយ]]
*[[រឿងនារីពិការភ្នែក ភាគពីរ]]
</div>
=== រឿងប្រលោមលោកអប់រំ ខ្នាតវែង===
<div style="column-count:;-moz-column-count:4;-webkit-column-count:4">
*[http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_39073525.pdf មួយខែក្បែរមច្ចុរាជ]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_10648969.pdf ស្នាមញញឹម]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_7763656.pdf បើសិននៅមានថ្ងៃស្អែក]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_11198562.pdf កុលាបស្ទឹងខៀវ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304234935/http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_11198562.pdf |date=2016-03-04 }}
*[http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_42831692.pdf ចរណៃដួងទ័យា]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_19680157.pdf ទារុណដួងចិត្ត]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.chanbokeo.com/imgdocs/taprum_44207756.pdf សារណីយមាតា] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305000509/http://www.chanbokeo.com/imgdocs/taprum_44207756.pdf |date=2016-03-05 }}
*[http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_35874470.pdf សំនៀងស្នេហ៍កវី] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235528/http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_35874470.pdf |date=2016-03-04 }}
*[http://www.chanbokeo.com/imgdocs/taprum_52063640.pdf ស្អែកចាកផុតទៅ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304234259/http://www.chanbokeo.com/imgdocs/taprum_52063640.pdf |date=2016-03-04 }}
*[http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_42831692.pdf តន្ត្រីបេះដូង]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.chanbokeo.com/imgdocs/taprum_21623484.pdf អំបែងអណ្តែត]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_41464428.pdf លិខិតមរតកសម្ងាត់] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170110172830/http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_41464428.pdf |date=2017-01-10 }}
*[http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_61670721.pdf ក្លិនផ្កាមាលតី] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235606/http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_61670721.pdf |date=2016-03-04 }}
*[http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_92657007.pdf លំអងផ្កាស្នេហ៍] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235602/http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_92657007.pdf |date=2016-03-04 }}
*[http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_67808839.pdf បំណុលជីវិត] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170712165107/http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_67808839.pdf |date=2017-07-12 }}
*[http://www.chanbokeo.com/imgdocs/taprum_79010166.pdf ផ្កាយវង្វេងមេឃ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304234054/http://www.chanbokeo.com/imgdocs/taprum_79010166.pdf |date=2016-03-04 }}
*[[បទុមបឹងបិសាច]]
*[[អធ្រាតថ្ងៃរះ]]
*[[ត្រៃមិត្ររតន៍នារី]]
*[[ខ្នើយវាសនា]]
*[[មួយពាន់ទំព័រ]]
*[[អាមេរិកដែនដីមាស]]
*[[មេឃដ៏សក្តិសិទ្ធិ]]
*[[លីវបុរេកាល]]
*[[បក្សីសួនសុបិន]]
*[[ផ្ការីកក្រៅសួន]]
*[[អនង្គលាភា]]
*[[ពណ្ណរាយពេជ្រ]]
*[[បើអាចបង្វិលផែនដី]]
*[[រាត្រីសន្យា]]
*[[ផ្ការាជបឹងរាំង]]
*[[ថ្វីបើជើងមេឃនៅឆ្ងាយ]]
*[[មេឃរងា]]
*[[ទិវាដួងចិត្ត]]
*[[ពិជេដ្ឋភានុមា]]
*[[មន្តស្នេហ៍ស្រីខ្មៅ]]
*[[សារិកា]]
*[[ស្រីនាថភួងមាលា]]
*[[វាយោដួងចិត្ត]]
</div>
=== រឿងកំប្លែងនិងរឿងមនោសញ្ចេតនាទូទៅ ===
<div style="column-count:;-moz-column-count:4;-webkit-column-count:4">
*[[និស្ស័យស្នេហ៍]]
*[http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_9590909.pdf អប្សរា] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304234159/http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_9590909.pdf |date=2016-03-04 }}
*[http://chanbokeo.com/imgdocs/taprum_81027674.pdf បីនាក់ស្វែងសំណាង]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[[យក្សធាត់យក្សស្គម]]
*[[នភាមណី]]
*[[វិស្សមកាលនៅភូមិឋានមេធ្មប់]]
*[[យំដើម្បីឈប់យំ]]
*[[ភូមិបព្វតាសម្ព័ន្ធ]]
*[[សន្យា៤៩ថ្ងៃ]]
*[[កុំងាប់មុនស្លាប់]]
*[[ សេដ្ឋីខ្វះអំបែង]]
*[[ស្រែមាស]]
</div>
=== រឿងប្រលោមលោកអប់រំ ខ្នាតខ្លី===
<div style="column-count:;-moz-column-count:4;-webkit-column-count:4">
*[[រឿង ផ្កាព្រៃតូច]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=128597>op=5193 អាន]
*[[រឿង តាចាស់ស្មូមទាន]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=128614>op=5193 អាន]
*[[រឿង យុវជនជាងឡាន]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=128617>op=5193 អាន]
*[[រឿង អំណាចគុណធម៌]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=128618>op=5193 រឿង អាន]
*[[រឿង ជម្រើសជីវិត]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=128620>op=5193 អាន]
*[[រឿង ពូត្រុំមេកន្ទ្រាញ]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=128622>op=5193 អាន]
*[[រឿង សំណង់ចុងក្រោយ]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=128636>op=5193 អាន]
*[[រឿង ត្រឡោកបាយ]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=128637>op=5193 អាន]
*[[រឿង អ្នកភូមិនិងធុងទឹក]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=130786>op=5193 អាន]
*[[រឿង ពិធីដង្ហែអ្នកតាទៅវត្ត]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=130795>op=5193 អាន]
*[[រឿង ពិតរបស់ខ្ញុំ ភាគ២]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=130811>op=5193 អាន]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[[រឿង ទង្វើជាគម្រូ]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=135807>op=5193 អាន]
*[[រឿង នរកនិងសួគ៌]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=136472>op=5193 អាន]
*[[រឿង ពូសុខបាត់ពូថៅ]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=136693>op=5193 អាន]
*[[រឿង ទឹកបឹងកករ]] [http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=136698>op=5193 អាន]
</div>
=== បទចម្រៀងប្រជាប្រិយ ===
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*[[សុំត្រឹមសុបិនឃើញបង]] ច្រៀងដោយ [http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6019&gimi=23012 សួន ចន្ថា]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[[ភូមិខ្មែរ]] ច្រៀងដោយ[http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6019&gimi=23008 ណួយ វណ្ណេត]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[[ទេវីខេមរា]] ច្រៀងដោយ [http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6019&gimi=23007 ណួយ វណ្ណេត]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[[ឧិសថប្រោសចិន្តា]] ច្រៀងដោយ[http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=22995 សួន ចន្ថា] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235521/http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=22995 |date=2016-03-04 }}
*[[ចូកកំពឹសរួមគ្នា]] ច្រៀងដោយ[http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6019&gimi=22997 សុះ ម៉ាច និង ឆោម ឆពុំ ]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[[ជំនោរមេសា]] ច្រៀងដោយ[http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6019&gimi=23003 អៀង ស៊ីធុល]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[[នឹកម្ចាស់ឧិរា]] ច្រៀងដោយ[http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6019&gimi=23004 ជិន សិរិយ៉ា]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[[ជីវិតស្រុកស្រែ]] ច្រៀងដោយ[http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6019&gimi=23010 មិត្ត វណ្ណា]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[[គុណ]] ច្រៀងដោយ[http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6019&gimi=23013 សួស សងវាចា] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235457/http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6019&gimi=23013 |date=2016-03-04 }}
*[[ឧិផ្ការំចេក]] ច្រៀងដោយ[http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6019&gimi=34036 ឡេង ប៊ុនណាត និង មាស សុខសោភា]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[[សាទរឆ្នាំថ្មី]] ច្រៀងដោយ [http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6019&gimi=23009 ឈឿន ឧត្តម និង មាស សុខសោភា] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235547/http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6019&gimi=23009 |date=2016-03-04 }}
*[[លួចស្នេហ៍ថ្ពាល់ខួច]] ច្រៀងដោយ[http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6019&gimi=23011 សួស សងវាចា និង មាស សុខសោភា] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235554/http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6019&gimi=23011 |date=2016-03-04 }}
</div>
=== បទចម្រៀងមនោសញ្ចេតនា ===
<div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2">
*[[ស្តាយវ័យកុមារ]] ច្រៀងដោយ [http://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9F%8B_%E1%9E%9F%E1%9F%81%E1%9E%9A%E1%9E%B8%E1%9E%9F%E1%9E%BB%E1%9E%91%E1%9F%92%E1%9E%92%E1%9E%B6 រស់ សិរីសុទ្ធា]
*[[ស្ទឹងខៀវ]] ច្រៀងដោយ [http://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9F%8B_%E1%9E%9F%E1%9F%81%E1%9E%9A%E1%9E%B8%E1%9E%9F%E1%9E%BB%E1%9E%91%E1%9F%92%E1%9E%92%E1%9E%B6 រស់ សិរីសុទ្ធា]
*[[ចម្រៀងរាត្រី]] ច្រៀងដោយ [http://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%A0%E1%9E%BD%E1%9E%99_%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%9F ហួយ មាស] [[http://www.chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6030&gimi=30859 ចុចស្តាប់]]
*[[សំនៀងដួងចិត្តក្រមុំ]] ច្រៀងដោយ [http://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%A0%E1%9E%BD%E1%9E%99_%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%9F ហួយ មាស] [http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=34368 ចុចស្តាប់]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[[នាវាលាច្រាំង]] ច្រៀងដោយ [http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=22993 អឿន ស្រីមុំ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235558/http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=22993 |date=2016-03-04 }}
*[[ចិត្តស្នេហ៍ផ្ញើច័ន្ទ]] ច្រៀងដោយ [http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=22996 ឈឿន ឧត្តម]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[[សំនៀងស្នេហ៍កវី]] ច្រៀងដោយ [http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=22994 រិន សាវេត] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304233952/http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=22994 |date=2016-03-04 }}
*[[ភ្លៀងរមនា]] ច្រៀងដោយ [http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=28203 សុះ ម៉ាច] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304234910/http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=28203 |date=2016-03-04 }}
*[[ភ្លៀងរមនា]] ច្រៀងដោយ [http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=23000 យន់ សុភាព]{{Dead link|date=មីនា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[[ស្ទឹងដួងចិត្ត]] ច្រៀងដោយ[http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=22999 អ៊ិត ស្រីពីន] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235504/http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=22999 |date=2016-03-04 }}
*[[ភិរម្យស្នេហា(ចម្រៀងស្រី)]] ច្រៀងដោយ [http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=23001 អ៊ិតស្រីពីន] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235551/http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=23001 |date=2016-03-04 }}
*[[ភិរម្យស្នេហា(ចម្រៀងប្រុស)]] ច្រៀងដោយ [http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=22998 ឈឿន ឧត្តម] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304234903/http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=22998 |date=2016-03-04 }}
*[[ស្បថថ្វាយភ្លេងការ]] ច្រៀងដោយ [http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=23002 សួស សងវាចា] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304234928/http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6018&gimi=23002 |date=2016-03-04 }}
*[[អនុភាពផ្កាយព្រះច័ន្ទ]] ច្រៀងដោយ [http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6020&gimi=23005 យន់ សុភាព និង ឈួន សុវណ្ណឆៃ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304234027/http://chanbokeo.com/music.php?gcm=6516&gcti=6020&gimi=23005 |date=2016-03-04 }}
*[[ញញឹមអប្សរា]]
*[[ភិសម័យស្នេហ៍]]
*[[ចិត្តស្នេហ៍មួយនិងមួយ]]
*[[ថ្ងៃណាក៏នឹកអូន]]
</div>
=== កម្រងកែវមនោសញ្ចេតនា ===
<div style="column-count:4;-moz-column-count:4;-webkit-column-count:4">
*[http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=135612>op=5133 មន្តផ្កាចំប៉ី ]
*[http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=134648>op=5133 រាត្រីទារុណ]
*[http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=136524>op=5133 ល្វតល្វន់]
*[http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=133641>op=5133 ទិវាដួងចិត្ត Valentine's Day]
*[http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=133261>op=5133 បាត់ដំបងអនុស្សា]
*[http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=133260>op=5133 ស្ទឹងអនុស្សា]
*[http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=133258>op=5133 ដែនរមណីយ៍]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=5411>op=5133 កម្រងកែវផ្សេងៗទៀត]
</div>
=== ស្នាដៃផ្នែកគំនូរនិងរចនាក្របសៀវភៅរបស់អ្នកស្រី ===
<div style="column-count:4;-moz-column-count:4;-webkit-column-count:4">
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=112814>op=5312 វិញ្ញាសាវិញ្ញាណ១០ ភាគ១]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=120653>op=5192 វិញ្ញាសាវិញ្ញាណ១០ ភាគ២]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102270>op=5192 សុភមង្គល]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102251>op=5191 និស្ស័យស្នេហ៍]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102252>op=5191 ក្លិនផ្កាមាលតី]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102250>op=5191 អប្សរា]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102253>op=5191 ផ្កាយវង្វេងមេឃ]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102254>op=5191 លិខិតមរតកសម្ងាត់]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102255>op=5191 លំអងផ្កាស្នេហ៍]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102256>op=5191 បំណុលជីវិត]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102257>op=5191 សំនៀងស្នេហ៍កវី] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008111543/http://chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102257>op=5191 |date=2011-10-08 }}
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102258>op=5191 ចរណៃដួងទ៍យា]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102259>op=5191 កុលាបស្ទឹងខៀវ]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102260>op=5191 ស្នាមញញឹម]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102261>op=5191 បើសិននៅមានថ្ងៃស្អែក]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102262>op=5191 អំបែងអណ្តែត]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102263>op=5191 ទារុណដួងចិត្ត]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102264>op=5191 តន្ត្រីបេះដូង]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102265>op=5191 សារាណីយមាតា]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102266>op=5191 ស្អែកចាកផុតទៅ]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102267>op=5191 មួយខែក្បែរមច្ចុរាជ]
*[http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=102268>op=5191 បទុមបឹងបិសាច]
</div>
== ព្រះគ្រូ សាស្ត្រាចារ្យ រៀមច្បង និង សហការី ផ្នែក អក្សរសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍ និងបទភ្លេង ==
<div style="column-count:៤;-moz-column-count:4;-webkit-column-count:4">
*[[លោក ប៊ុន ថង]]
*[[សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ប៉ុន សុម្ភាចន៍]]
*[[សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ហួត តាត]]
*[[ព្រះគ្រូសង្ឃរាជ មឹង សាង]]
*[[ព្រះគ្រូ គិម សុវត្ថី]]
*[[ព្រះភិក្ខុនី ប៉ាន់ រ៉ឺណេ]]
*លោក [[ប៉ាន់ សុធី]]
*បណ្ឌិត [[ឃូ គិមទូយ]]
*[[នៅ សារីម]]
*[[រស់ សាន់]]
*[[គង្គ ប៊ុនឈឿន]]
*[[ឯល ប៊ុណ្ណា]]
*[[ពៅ ស៊ីផូ]]
*[[ម៉ា ឡៅពី]]
*[[អ៊ឹម សុងសឺម]]
*[[ហួយ មាស]] ហៅ [[មាស មេត្រី]],
*[[រស់ សេរីសុទ្ធា]]
*[[ប៉ែន រ៉ន]]
*[[មេង សុវណ្ណធី]]
*[http://www.facebook.com/francois.sisowathkikabhay François Sisowath-kikabhay]
*[http://www.facebook.com/francois.sisowathkikabhay#!/profile.php?id=100001554420091&sk=wall ឡមឡាច] ជា ម្ចាស់វិបសៃ [http://champabattambang.blogspot.com/2011/09/indigenous-peoples-and-development.html?spref=fb ចំប៉ាបាត់ដំបង]
*[[យី ឆេងអ៊ួ]]
*[[នភ ហង្សផលា]]
*[[ឡឹក ជំនោរ]]
*[[សួង អរុណ ដេវិដ]]
*[[ខូ តារាឬទ្ធិ]]
*[[មៀច សុខារី]]
*[[លី តាយហុង]]
*[[ងួន ប៉ាច]]
*[[គិម មាសកូយ]]
*[[អួន នឿង]]
*[[អ៊ឹង មេងគ្រុយ]]
*[[អៀង ម៉ាឡា]]
*[[អ៊ីវ ហួត]]
*[[វ៉ែន សុន]]
*[[យ៉ាន់ បូរិន]]
*[[ឆាយា អមរា]]
*[[ព្រឿង ប្រណីត]]
*[[ប៉ិច សង្វារវ៉ាន]]
*[[ប៉ែន សេដ្ឋារិន]]
*[[អ៊ូច ភិរម្យ]]
*[[យូ សុភា]]
*[[ខឹម ច័ន្ទសុអហំ]]
*[[សុខគិមហេង]]
*[[កែវ វាសនា]] (បុរស)
*[[កែវ វាសនា]] (ស្ត្រី)
*[[សួង មករា ហៅម៉ាក់]]
*[[ចាន់ សំណាង]]
*[[សុខ ចាន់ផល]]
*[[ខាន់ ច័ន្ទ វិរៈ]]
*[[មេងសេរីរចនា]]
*[[ហេង ឧត្តម]]
*[[ប្រាង្គ អង្គារ៉ា]]
*[[លិម ផាន់ណា]]
*[[វ៉ាន់ ពិសិដ្ឋ]]
*[[ម៉ា ច័ន្ទបញ្ញា]]
*[[ជ័យ មង្គល]]
*[[ទេព សុវិចិត្រ]]
*[[ថាច់ សុវត្ថិ]]
*[[ច័ន្ទ សម្បត្តិ]]
នៅមានត...
</div>
== ឯកសារពិគ្រោះ ==
<div style="column-count:4;-moz-column-count:4;-webkit-column-count:4">
*[http://chanbokeo.com/ ChanboKeo.com]
*[http://www.english-khmer.com/ សព្វានុក្រមខ្មែរ]
*[http://www.facebook.com/pages/Khmer-Author-Chanbo-Keo/307835178984 Khmer Author Chanbo Keo]
*[http://www.angkorwat.com/index.php?com=com&wprdtid=111&wcatid=60&wmtypeid=65 Angkorwat.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110729193303/http://angkorwat.com/index.php?com=com&wprdtid=111&wcatid=60&wmtypeid=65 |date=2011-07-29 }}
*[http://www.facebook.com/video/video.php?v=206909606029077&comments#!/photo.php?v=203580559695315&set=vb.100001301181838&type=2&permPage=1 ទូរទស្សន៍អាស៊ីអាគ្នេយ៍]
*[http://pechsangwawann.wordpress.com/category/%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%81%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%9B%E1%9E%B6/ អ្នកនិពន្ធប៉ិចសង្វាវ៉ាន]
*[https://sokchanphal.wordpress.com/page/14/ អ្នកនិពន្ធសុខចាន់ផល]
*[http://www.nouhachjournal.net/gallery/main.php?g2_itemId=22 សមូហកម្មអក្សរសិល្ប៍នូហាច]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://women.open.org.kh/km/oversea_writer ទំព័រស្ត្រីខ្មែរ]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.khmer.rfi.fr/cambodia/20100709-%E1%9E%A2%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%80%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B8-%E2%80%8B%E1%9E%80%E1%9F%82%E1%9E%9C-%E1%9E%85%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%94%E1%9E%BC%E1%9E%9A%E1%9E%8E%E1%9F%8D-%E1%9F%96-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%91%E1%9F%92%E1%9E%92%E1%9E%B7%E1%9E%97%E1%9E%B6%E1%9E%96-%E2%80%8B%E2%80%8B%E1%9E%93%E1%9F%83-%E2%80%8B%E2%80%8B%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E2%80%8B%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BE%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%8B%E2%80%8B%E2%80%8B-%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%89%E1%9F%92%E1%9E%89%E1%9E%B6%E1%9E%8E%E2%80%8B-%E1%9F%A1%E1%9F%A0%E2%80%8B%E2%80%8B វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ]
*[http://www.voanews.com/khmer/news/Kho-Tararith-Profile-118504284.html វិទ្យុសម្លេងសហរដ្ឋអាមេរិក]
*[http://oddormeancheystudent.blogspot.com/2011/01/testing.html សមាគមនិស្សិតឧត្តរមានជ័យ]
*[https://web.archive.org/web/20080220071359/http://naraths.wordpress.com/2007/09/30/%E1%9E%A2%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%9A%E1%9E%B6-%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E2%80%8B%E1%9E%9A%E1%9E%BF%E1%9E%84-the-myth/ Rath Series]
*[http://km-kh.hi5.com/friend/p179005575--%E1%9E%A0%E1%9E%BD%E1%9E%84+%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%9B%E1%9E%B6--html ហួងសីលា]{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://books.google.com/books?id=FNVDJQc6nvkC&pg=PA160&lpg=PA160&dq=Keo+Chanbo&source=bl&ots=r7m2T7D_-B&sig=sWqJ2TlQnNQgDKZSI4nbHaZElW4&hl=km&ei=lBFwTp6lJYqEsAK72722CQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CBcQ6AEwAThQ#v=onepage&q=Keo%20Chanbo&f=false Braving a new world]
*[http://bunthoeurn.blogspot.com/2011/08/relax-on-boat-with-master-chanbo-keo.html Bunthoeun]
*[http://www.chefrecipesite.com/chanbokeo/ youtube]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.phnompenh.com/music.php?gcm=6516&gcti=3111&gimi=26839 phnompenh.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305104631/http://www.phnompenh.com/music.php?gcm=6516&gcti=3111&gimi=26839 |date=2016-03-05 }}
*[http://wap.com.kh/Detail.aspx?ArticleID=4695 MetPhone]{{Dead link|date=តុលា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://cambopop111.blogspot.com/2011/07/khmer-poem-from-ms-keo-chanbo.html Cambodia Information Update Center]
*[http://eventful.com/providence_ri/events/panel-afterthesilencesongsriseup-/E0-001-037347897-7 Eventful]{{Dead link|date=មីនា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://shetoldme.com/Entertainment/Khmer-Novel/ shetoldme.com]{{Dead link|date=ធ្នូ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.phnompenh.com/music.php?gcm=6516&gcti=3111&gimi=26839 phnompenh.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305104631/http://www.phnompenh.com/music.php?gcm=6516&gcti=3111&gimi=26839 |date=2016-03-05 }}
*[http://www.khmercity.net/forum/topics/stolen-pictures-and-identity?commentId=1757607%3AComment%3A763341 Khmercity.net]
*[http://osify.com/2010/12/intereseting-quotes-from-khmer-author-chanbo-keo/ Osify]
*[http://thephoenix.com/boston/events/100365-khmer-voices-rising-an-international-freedom-to-write-literary-festival/ The Boston Phoenix]
*[http://www.sangsalapak.org.kh/2007/06/page/2 SangSelapak.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805233542/http://www.sangsalapak.org.kh/2007/06/page/2 |date=2016-08-05 }}
*[http://events.brown.edu/cal/event/showEventMore.rdo;jsessionid=25AB17AF5BF981D404B9C49CF56454F1 Brown University]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://camboresearch.blogspot.com/2010/05/getting-around-in-phnom-penh.html Cambodia Academic Researchers]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://jinja.apsara.org/2008/05/bits-and-bobs-of-blogs/ Jinja Apsara]
*[http://khyhay.wordpress.com/2011/02/03/the-power-of-now/ Khy Hay]
*[http://www.cooking-directory.org/khmer/p1.html Cooking Directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311042722/http://www.cooking-directory.org/khmer/p1.html |date=2016-03-11 }}
*[http://news.sabay.com.kh/articles/114848 Sabay News Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110819121150/http://news.sabay.com.kh/articles/114848 |date=2011-08-19 }}
*[http://keoserey.wordpress.com/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9E%B6%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%99/%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9E%B6%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%8A%E1%9E%80%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9F%8B/ ទំព័រកំណាព្យ កែវសេរី]
*[http://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=276718855674118&id=112817892064216#!/pages/Smaradey-Khmer-Preserving-Khmer-Values-and-Pride/112817892064216 ស្មារតីខ្មែរ នៅហ្វេសប៊ុក]
*[https://web.archive.org/web/20110207133323/http://dendey.wordpress.com/about/ ដែនដីសុវណ្ណភូមិ]
*[http://khmerangkorwat.blogsome.com/category/1/page/2/ ខ្មែរអង្គរវត្ត]{{Dead link|date=កញ្ញា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9F%8B_%E1%9E%9F%E1%9F%81%E1%9E%9A%E1%9E%B8%E1%9E%9F%E1%9E%BB%E1%9E%91%E1%9F%92%E1%9E%92%E1%9E%B6 រស់សិរីសុទ្ធា ក្នុងក្រាំងវិគីភីឌា]
*[http://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%A0%E1%9E%BD%E1%9E%99_%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%9F ហួយមាស ក្នុងក្រាំងវិគីភីឌា]
*[http://khmer-poem.blogspot.com/2008/04/blog-post_5178.html ប្រជុំបទកំណាព្យខ្មែរ]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[https://web.archive.org/web/20080619131939/http://kwriter.wordpress.com/page/2/ អាចម៍ផ្កាយ]
*[http://sambath.wordpress.com/category/%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9E%B6%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%99/ ខ្មែរជួយខ្មែរ]
*[http://botrakhmer.wordpress.com/2011/06/02/%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%A2%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9E%B8%E1%9E%9F%E1%9E%BB%E1%9E%97%E1%9E%B6%E1%9E%9C%E1%9E%92%E1%9E%98%E1%9F%8C%E1%9E%81/ កំណត់ហេតុបុត្រាខ្មែរ]
*[http://sukly.blogspot.com/2010/02/blog-post_23.html ទំព័រសុខលី]
*[http://sokhoeut.wordpress.com/%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9E%B6%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A/ ពីនេះពីនោះ]
*[http://aekefr.wordpress.com/category/%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%81%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9B%E1%9E%B6/ សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរនៅបរទេស]
*[http://longlina.wordpress.com/2011/05/20/%E1%9E%9F%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%BC%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%83%E1%9E%82%E1%9E%BB%E1%9E%80/ ឡុងលីណា]
*[http://c21-fiction.blogspot.com/2009/11/blog-post.html ទំព័រប្រលោមលោក]
*[http://vongkhenghong.wordpress.com/category/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6-%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A-cambodia/%E1%9E%9F%E1%9E%BD%E1%9E%93%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9E%B6%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%99/page/2/ វង់ខេងហុង]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://smilesealed.wordpress.com/2011/02/13/%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%98%E1%9E%89%E1%9E%89%E1%9E%B9%E1%9E%98/ ស្នាមញញឹម]
*[http://archive.is/20121225193524/sreyrotanak.wordpress.com/category/%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9E%B6%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%99/ ស្រីរតនៈ]
*[http://chomnounh.wordpress.com/2011/05/28/%E1%9E%9B%E1%9F%84%E1%9E%80%E1%9E%87%E1%9E%B8-%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9F%96-%E2%80%9C%E1%9E%92%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%BE%E2%80%8B%E1%9E%87%E1%9F%86%E1%9E%93%E1%9E%BD%E1%9E%89%E2%80%8B/ អ្នកជំនួញ]
*[http://oudomheng.wordpress.com/2011/05/01/%C2%AB%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%8E%E1%9E%97%E1%9E%B6%E1%9E%96%E2%80%8B%E1%9E%93%E1%9F%83%E2%80%8B%E1%9E%98%E1%9E%B7%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E2%80%8B%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%89%E1%9E%BB%E1%9F%86/ ហេង ឧត្តម]
*[http://soursdei.com/articles/viewById/%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%9B%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9F%88%E1%9E%87%E1%9E%B8%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%8F/3265 Soursdei.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170715195121/http://soursdei.com/articles/viewById/%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%9B%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9F%88%E1%9E%87%E1%9E%B8%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%8F/3265 |date=2017-07-15 }}
*[http://blog.e-khmer.com/index.php?task=view&action=article&id=113517 Blog Ekhmer]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.rfi.fr/actukm/articles/109/article_659.asp សម្ភាសន៍រឿងផ្កាយវង្វេងមេឃ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090131223135/http://rfi.fr/actukm/articles/109/article_659.asp |date=2009-01-31 }}
*[http://naksrukknhom.wordpress.com/category/%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%91%E1%9F%92%E1%9E%92%E1%9E%97%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%8F/ អ្នកស្រុកខ្ញុំ]
*[http://blog.e-khmer.com/index.php?task=view&action=article&id=113551 Cambodia Blog]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://sereykh.blogspot.com/2009/08/blog-post_03.html News Blog]
*[http://kom-nap.blogspot.com/2011/08/blog-post_41.html ទំព័រកំណាព្យ]
*[http://mlc-binkin.blogspot.com/ Hello from Bin Keen]
*[http://somnang2010.blogspot.com/2010/03/blog-post_23.html សំណាង២០១០]
*[http://rathbunhorng7646.blogspot.com/p/blog-page_4704.html រត្នប៊ុនហុង] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120202073451/http://rathbunhorng7646.blogspot.com/p/blog-page_4704.html |date=2012-02-02 }}
*[http://hoyveasna.blogspot.com/p/blog-page.html ហ៊ុយវាសនា]{{Dead link|date=កក្កដា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://cambodiaexhibition.com/items/show/131 Cambodia Exhibition]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://khmerlyric.wordpress.com/2007/06/01/%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9F%81%E1%9E%A0%E1%9F%8D%E2%80%8B%E1%9E%A2%E1%9E%BC%E1%9E%93%E2%80%8B%E1%9E%8A%E1%9E%BC%E1%9E%85%E2%80%8B%E1%9E%90%E1%9F%92%E1%9E%84%E1%9F%83%E2%80%8B%E1%9E%98%E1%9E%BB/ អត្ថបទចម្រៀងខ្មែរ]
*[http://nuthleak.wordpress.com/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%9B%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9F%87%E1%9E%80%E1%9E%9A%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A/%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9F%8B-%E1%9E%9F%E1%9F%81%E1%9E%9A%E1%9E%B8%E1%9E%9F%E1%9E%BB%E1%9E%91%E1%9F%92%E1%9E%92%E1%9E%B6/ នុតលក្ខណ៍]
*[http://sothakhmer.blogspot.com/2008/11/blog-post_8012.html Khmer Idol]
*[http://panchapor.blogspot.com/2008_11_01_archive.html បញ្ចពណ៌]
*[https://web.archive.org/web/20110416074737/http://thachpreicheakoeun.wordpress.com/category/%E1%9E%9C%E1%9E%B8%E1%9E%8A%E1%9F%81%E1%9E%A2%E1%9E%BC-video/ ភិក្ខុ ថាច់ ប្រីជា គឿន (សុធម្មប្បញ្ញោ)]
*[http://pichpov.blogspot.com/2008_11_01_archive.html Pich Pov]
*[http://khmer4life.wordpress.com/?s=%E1%9E%80%E1%9F%82%E1%9E%9C+%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%8B%E1%9E%94%E1%9E%BC%E1%9E%9A%E1%9E%8E%E1%9F%8D Khmer 4Life]
*[http://www.seadara.doodlekit.com/gallery Share 4 Khmer]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://mlc-nouenpouen.blogspot.com/2011/08/blog-post_6483.html រៀនដើម្បីខ្មែរ]
</div>
27pr92bhhphwz66ezv2wahq5gdocf09
សង្គ្រាមវៀតណាម
0
23271
335188
335119
2026-05-13T11:42:36Z
InternetArchiveBot
32568
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
335188
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox military conflict
|conflict = សង្គ្រាមវៀតណាម<br /><small>{{nobold|Chiến tranh Việt Nam}}</small>
|partof = [[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន]] និង [[សង្គ្រាមត្រជាក់]]
|image ={{Multiple image
| image1 = U.S. Army UH-1H Hueys insert ARVN troops at Khâm Đức, Vietnam, 12 July 1970 (79431435).jpg
| caption1 = [[បិល្លUH-១ អ៊ីររ៉ឹខយ|ឧទ្ធម្ភាគចក្របិល្លUH-១H]] របស់អាមេរិកកំពុងទម្លាក់ទាហានវៀតណាមខាងត្បូង, ១៩៧០
| image2 = Pavnbattle.jpg
| caption2 = ទាហាននៃ[[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង]]នៅក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ ប្រ. ១៩៦៦
| image3 = Hue Massacre Interment.jpg
| caption3 = ការបញ្ចុះសពជនស៊ីវិលដែលបានស្លាប់ក្នុង[[ការសម្លាប់រង្គាលនោហ៊ូអេ|ព្រឹត្តិការណ៍សម្លាប់រង្គាលហ៊ូអេ]], ១៩៦៨
| image4 = Flame Thrower. Operation New Castle. - NARA - 532488.tif
| caption4 = [[កងម៉ារីនសហរដ្ឋអាមេរិក|កងម៉ារីនអាមេរិក]]កំពុងប្រើប្រាស់[[កាំភ្លើងព្រួសភ្លើង]], ១៩៦៧
| image5 = A-4E Skyhawk of VA-56 drops bomb over Vietnam c1966.jpg
| caption5 = យន្តហោះ [[ដោក្លាសអេ-៤ ស្កាយហក|អេ-៤ ស្កាយហក]] របស់អាមេរិកក្នុងប្រតិបត្តិការទម្លាក់គ្រាប់បែក, ១៩៦៦
| image6 = Saigon Execution.jpg
| caption6 = ''[[ការប្រហារជីវិតសៃហ្គន]]''៖ ឧត្តមសេនីយ៍វៀតណាមខាងត្បូង លោក[[ង្វៀន ង៉ុកលាន់]]កំពុងបាញ់ប្រហារជីវិតមន្ត្រីយោធា[[វៀតកុង]] លោក[[ការប្រហារជីវិតសៃហ្គន|ង្វៀន វ៉ាន់លែម]]ក្នុងកំឡុង[[ការវាយលុកតេត|ប្រតិបត្តិការវាយលុកតេត]], ១៩៦៨
| width = 180
| perrow = 1/2/2/1
| border = infobox
| total_width = 300
}}
|date = ១ វិច្ឆិកា ១៩៥៥ – ៣០ មេសា ១៨៧៥<br>(១៩ ឆ្នាំ, ៥ ខែ និង ២៩ ថ្ងៃ)
|place = {{flatlist|
* [[វៀតណាមខាងត្បូង]]
* [[វៀតណាមខាងជើង]]
* [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]]
* [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|កម្ពុជា]]
* [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]]
* [[ឈូងសមុទ្រថៃ]] (សង្គ្រាមបានបែកចូលក្នុងប្រទេស[[ថៃ]] និង[[ចិន]]បន្តិចបន្តួច)}}
|territory = {{bulleted list | ការបង្រួបបង្រួម[[វៀតណាមខាងជើង]] និង[[វៀតណាមខាងត្បូង|ខាងត្បូង]]ទៅជា[[វៀតណាម|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ | ចិនចូលគ្រប់គ្រង[[ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែល]]}}
|result = ជ័យជំនះ[[វៀតណាមខាងជើង]]
|combatant1 = {{Plainlist}}
* {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[វៀតណាមខាងជើង]]
* {{flagicon|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} [[វៀតកុង]] និង [[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង|រ.ប.ប.]]
* {{flagicon|Laos}} [[ប៉ៈថេតឡាវ]]
* {{flagicon|Cambodia|1975}} [[ខ្មែរក្រហម]]
* {{flagicon|Cambodia}} [[រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា]]
* {{flag|ចិន}}
* {{flag|សហភាពសូវៀត|1955}}
* {{flag|កូរ៉េខាងជើង|1948}}
{{Endplainlist}}
|combatant2 = {{Plainlist}}
* {{flag|វៀតណាមខាងត្បូង}}
* {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}}
* {{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}}
* {{flag|អូស្ត្រាលី}}
* {{flag|នូវែលសេឡង់}}
* {{flagicon|Laos|1952}} [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]] (ពីឆ្នាំ១៩៥៩)
* {{flag|សាធារណរដ្ឋខ្មែរ}}
* {{flag|ថៃ}}
* {{flag|ហ្វីលីពីន|1919}}
* {{flag|តៃវ៉ាន់}}<ref>{{cite web|url=http://www.psywarrior.com/AlliesRepublicVietnam.html|title=ALLIES OF THE REPUBLIC OF VIETNAM |accessdate=24 September 2011 }}</ref>
{{Endplainlist}}
|strength2 = '''≈១,៤២០,០០០ (១៩៦៨)'''
{{Plainlist}}
* {{Flagdeco|វៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតណាមខាងត្បូង'''៖<br />៨៥០,០០០ ១៩៦៨)<br />១,៥០០,០០០ (១៩៧៤–១៩៧៥)<ref>{{Cite book |last=Le Gro |first=William |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-29/CMH_Pub_90-29.pdf |title=Vietnam from ceasefire to capitulation |publisher=US Army Center of Military History |year=1985 |isbn=978-1-4102-2542-9 |page=28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230202012033/https://history.army.mil/html/books/090/90-29/CMH_Pub_90-29.pdf|archive-date=February 2, 2023}}</ref>
* {{Flagdeco|សហរដ្ឋ|1960}} '''សហរដ្ឋអាមេរិក'''៖<br />សរុប ២,៧០៩,៩១៨ បានបម្រើការក្នុងវៀតណាម<br />៥៤៣,៤០០០ (ចំនួនកំពូល, មេសា ១៩៦៩)<ref name=Tucker/>{{Rp|xlv}}
* {{Flagdeco|កម្ពុជា|1970}} '''សាធារណរដ្ឋខ្មែរ'''៖<br />២០០,០០០ (១៩៧៣){{Citation needed|date=March 2026}}
* {{Flagdeco|ឡាវ|1952}} '''ឡាវ'''៖<br />៧២,០០០ (កងទ័ព និងជីវពល[[ជនជាតិហ្មុង|ហ្មុង]])<ref>{{Cite web |title=The rise of Communism |url=http://www.footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101117114707/http://footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism/ |archive-date=17 November 2010 |access-date=9 March 2026 |website=www.footprinttravelguides.com |archivedate=17 វិច្ឆិកា 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101117114707/http://footprinttravelguides.com/c/4999/the-rise-of-communism/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Hmong rebellion in Laos |url=http://members.ozemail.com.au/~yeulee/Topical/Hmong%20rebellion%20in%20Laos.html |access-date=9 March 2026 |website=Members.ozemail.com.au|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230156/http://members.ozemail.com.au/~yeulee/Topical/Hmong%20rebellion%20in%20Laos.html|archive-date=April 4, 2023}}</ref>
* {{Flagicon image|Flag of South Korea (1949–1984).svg}} '''កូរ៉េខាងត្បូង'''៖<br />៤៨,០០០ ក្នុងមួយឆ្នាំ (១៩៦៥–១៩៧៣ ដោយចំនួនសរុប ៣២០,០០០)
* {{Flagdeco|ថៃ|1939}} '''ថៃ'''៖ ៣២,០០០ ក្នុងមួយឆ្នាំ (១៩៦៥–១៩៧៣)<br />(នៅវៀតណាម<ref>{{Cite web |title=Vietnam War Allied Troop Levels 1960–73 |url=http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160802134052/http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm |archive-date=2 August 2016 |access-date=9 March 2026 |archivedate=2 សីហា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160802134052/http://www.americanwarlibrary.com/vietnam/vwatl.htm }}, accessed 9 March 2026</ref> និងឡាវ){{Citation needed|date=March 2026}}
* {{Flagdeco|អូស្ត្រាលី}} '''អូស្ត្រាលី'''៖ ៥០,១៩០ សរុប<br />(ចំនួនកំពូល៖ ៨,៣០០)<ref>{{Cite web |last1=Doyle |first1=Jeff |last2=Grey |first2=Jeffrey |last3=Pierce |first3=Peter |date=2002 |title=Australia's Vietnam War – A Select Chronology of Australian Involvement in the Vietnam War |url=https://researchonline.jcu.edu.au/14206/3/14206_Doyle_et_al_2002_Back_Pages.pdf |publisher=Texas A&M University Press|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110165929/https://researchonline.jcu.edu.au/14206/3/14206_Doyle_et_al_2002_Back_Pages.pdf|archive-date=November 10, 2022}}</ref>
* {{Flagdeco|នូវែលសេឡង់}} '''នូវែលសេឡង់'''៖ ចំនួនកំពូល៖ ៥៥២ ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨<ref name=Blackburn>{{cite book|last=Blackburn|first=Robert M.|title=Mercenaries and Lyndon Johnson's "More Flage": The Hiring of Korean, Filipino, and Thai Soldiers in the Vietnam War|publisher=McFarland|year=1994|isbn=0-89950-931-2}}</ref>{{rp|158}}
* {{Flagdeco|ហ្វីលីពីន|1919}} '''ហ្វីលីពីន'''៖ ២,០៦១
{{Endplainlist}}
|strength1 = '''≈៨៦០,០០០ (១៩៦៧)'''
{{Plainlist}}
* {{Flagdeco|វៀតណាមខាងជើង}} '''វៀតណាមខាងជើង'''៖<br />៦៩០,០០០ (រួមមាន [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|កងទ័ពប្រជាជន]] និងវៀតកុងក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦){{Refn|group=ស|យោងទៅតាមប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវការទីក្រុងហាណូយ វៀតកុងគឺជាស្ថាប័នមួយក្រោមកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម។<ref>{{Harvnb|Military History Institute of Vietnam|2002|p=182}}. "By the end of 1966 the total strength of our armed forces was 690,000 soldiers."</ref>}}
* {{Flagdeco|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតកុង'''៖<br />~២០០,០០០ (ចំនួនប៉ាន់ស្មានឆ្នាំ១៩៦៨)<ref>{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |title=The Vietnam Experience The North |last2=Lipsman |first2=Samuel |last3=Maitland |first3=Terence |publisher=Time Life Education |year=1986 |isbn=978-0-939526-21-5 |pages=45–49}}</ref>
* {{Flagdeco|ចិន|1949}} '''ចិន'''៖<br />១៧០,០០០ (១៩៦៨)<br />សរុប ៣២០,០០០<ref name="Toledo Blade 320,000 Chinese troops">{{Cite news |date=16 May 1989 |title=China admits 320,000 troops fought in Vietnam |work=Toledo Blade |agency=Reuters |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19890516&id=HkRPAAAAIBAJ&pg=3769,1925460 |access-date=9 March 2026 |archive-date=2 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702034430/https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19890516&id=HkRPAAAAIBAJ&pg=3769,1925460 |url-status=live }}</ref><ref name="Roy">{{Cite book |last=Roy |first=Denny |url=https://archive.org/details/chinasforeignrel0000royd/page/27 |title=China's Foreign Relations |publisher=Rowman & Littlefield |year=1998 |isbn=978-0-8476-9013-8 |page=[https://archive.org/details/chinasforeignrel0000royd/page/27 27]}}</ref><ref name="Womack">{{Cite book |last=Womack |first=Brantly |title=China and Vietnam |year=2006 |isbn=978-0-521-61834-2 |page=[{{GBurl|id=GaZvX2BzeegC|p=176}} 179]|publisher=Cambridge University Press }}</ref>
* {{Flagdeco|កម្ពុជា|1975}} '''ខ្មែរក្រហម'''៖<br />៧០,០០០ (១៩៧២)<ref name="Tucker">{{Cite book |last=Tucker |first=Spencer C |title=The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-85109-960-3}}</ref>{{Rp|376}}
* {{Flagdeco|ឡាវ}} '''ប៉ៈថេតឡាវ''':<br />៤៨,០០០ (១៩៧០)<ref>{{Cite web |title=Area Handbook Series Laos |url=http://www.country-data.com/frd/cs/laos/la_glos.html#Lao |access-date=9 March 2026 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307033933/http://www.country-data.com/frd/cs/laos/la_glos.html#Lao |url-status=live }}</ref>
* {{Flagdeco|សហភាពសូវៀត}} '''សហភាពសូវៀត'''៖ ~៣,០០០<ref>{{Cite book |last=O'Ballance |first=Edgar |title=Tracks of the bear: Soviet imprints in the seventies |publisher=Presidio |year=1982 |isbn=978-0-89141-133-8 |page=171}}</ref>
* {{Flagdeco|កូរ៉េខាងជើង|1948}} '''កូរ៉េខាងជើង'''៖ ២០០<ref>{{Cite news |last=Pham Thi Thu Thuy |date=1 August 2013 |title=The colorful history of North Korea-Vietnam relations |work=[[NK News]] |url=https://www.nknews.org/2013/08/the-colorful-history-of-north-korea-vietnam-relations/ |access-date=9 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150424055821/http://www.nknews.org/2013/08/the-colorful-history-of-north-korea-vietnam-relations/|archive-date=April 24, 2015}}</ref>
{{Endplainlist}}
|commander2 = {{Plainlist}}
* {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] {{Assassinated|ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម}}
* {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]
* {{flagicon|វៀតណាមខាងត្បូង}} [[ង្វៀន កាវកី]]
* {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]]
* {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី|ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]] {{Assassinated|ឃាតកម្មចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី}}
* {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[លីនដឹន បេន ចនសុន|លីនដឹន ប. ចនសុន]]
* {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[រីឆាដ និចសុន]]
* {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[រ៉ូបឺត ស៉្ទ្រេង មាំខណឺមែរ៉ា|រ៉ូបឺត មាំខណឺមែរ៉ា]]
* {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[មែលវីន ឡ៊ែរដ៍]]
* {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[វ៉ឹល្លៀម វ៉ិសស្មលែន្ត៍]]
* {{flagicon|សហរដ្ឋ}} [[ខ្រាយអឹន វ៉ឹល្លៀម អេប៊្រែមស៍|ខ្រាយអឹន អេប្រែមស៍]]
* [[មេដឹកនាំនៃសង្គ្រាមវៀតណាម|...''និងមេដឹកនាំដទៃទៀត'']]
{{Endplainlist}}
|commander1 = {{Plainlist}}
* {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ហូ ជីមិញ]]
* {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ឡេ ស៊ួន]]
* {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[វ៉ក ង្វៀនសាប]]
* {{flagicon|វៀតណាមខាងជើង}} [[ហ្វាម វ៉ាន់ដុង]]
* {{flagicon|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} [[ជិន វ៉ាន់ចា]]
* [[មេដឹកនាំនៃសង្គ្រាមវៀតណាម|...''និងមេដឹកនាំដទៃទៀត'']]
{{Endplainlist}}
|casualties2 = {{Plainlist}}
* '''{{Flagu|វៀតណាមខាងត្បូង}}'''៖<br />'''ស្លាប់៖'''<br/>១៩៥,០០០–៤៣០,០០០ (ស៊ីវិល)<ref name=Hirschman/><ref name="Lewy">{{Cite book |last=Lewy |first=Guenter |title=America in Vietnam |publisher=Oxford University Press |year=1978 |isbn=978-0-19-987423-1 |author-link=Guenter Lewy}}</ref>{{Rp|450–453}}{{sfn|Thayer|1985}}<br />៣១៣,០០០ (យោធិនសរុប)<ref name="Rummel">{{Citation |last=Rummel |first=R. J. |title=Vietnam Democide |url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB6.1A.GIF |work=Freedom, Democracy, Peace; Power, Democide, and War, University of Hawaii System |year=1997 |format=GIF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313125242/http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB6.1A.GIF|archive-date=March 13, 2023}}</ref>(ក្នុងនោះមាន ២៥៤,២៥៦ នាក់ស្លាប់ក្នុងសមរភូមិ (រវាងឆ្នាំ១៩៦០ និងឆ្នាំ១៩៧៤)<ref name="Clarke">{{Cite book |last=Clarke |first=Jeffrey J. |title=United States Army in Vietnam: Advice and Support: The Final Years, 1965–1973 |publisher=Center of Military History, United States Army |year=1988 |quote=The Army of the Republic of Vietnam suffered 254,256 recorded combat deaths between 1960 and 1974, with the highest number of recorded deaths being in 1972, with 39,587 combat deaths}}</ref>{{Rp|275}}<br/>'''របួស៖''' ១,១៧០,០០០ (យោធិន)<ref name=Tucker/>{{Rp|}}<br />'''ចាប់ខ្លួន៖''' ≈១,០០០,០០០<ref>{{cite book |last1=Hosmer |first1=Stephen T. |last2=Jenkins |first2=Brian Michael |last3=Kellen |first3=Konrad |title=The Fall of South Vietnam: Statements by Vietnamese Military and Civilian Leaders |date=1978 |publisher=Rand |isbn=978-0-8330-0045-3 |oclc=855302546 |url=https://www.rand.org/pubs/reports/R2208.html }}{{page needed|date=May 2025}}</ref>
* '''{{Flagu|សហរដ្ឋ|1960}}'''៖<br />៥៨,២៨១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="2new">{{Cite press release |title=2021 NAME ADDITIONS AND STATUS CHANGES ON THE VIETNAM VETERANS MEMORIAL |date=4 May 2021 |url=https://www.vvmf.org/News/2021-Name-Additions-and-Status-Changes-on-the-Vietnam-Veterans-Memorial/ |author=Vietnam Veterans Memorial Fund|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230429132111/https://www.vvmf.org/News/2021-Name-Additions-and-Status-Changes-on-the-Vietnam-Veterans-Memorial/|archive-date=April 29, 2023}}</ref> (៤៧,៤៣៤ ក្នុងសមរភូមិ)<ref>{{Citation |title=National Archives–Vietnam War US Military Fatal Casualties |date=15 August 2016 |url=https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |access-date=29 July 2020 |archive-date=26 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526173917/https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |url-status=live }}</ref><ref>[https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile "Vietnam War U.S. Military Fatal Casualty Statistics: HOSTILE OR NON-HOSTILE DEATH INDICATOR."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200526173917/https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#hostile |date=26 May 2020 }} US National Archives. 29 April 2008. Accessed 9 March 2026.</ref><br />៣០៣,៦៤៤ នាក់បានរងរបួស
* '''{{Flagu|ឡាវ|1952}}'''៖ ទាហានប្រមាណ១៥,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite book |last1=Lomperis |first1=Timothy J. |title=From People's War to People's Rule: Insurgency, Intervention, and the Lessons of Vietnam |date=1996 |publisher=University of North Carolina Press |isbn=978-0-8078-2273-9 }}</ref>
* '''{{Flagdeco|កម្ពុជា|1970}}''' '''សាធារណរដ្ឋខ្មែរ'''៖ គ្មានទិន្នន័យ
* '''{{Flagicon image|Flag of South Korea (1949–1984).svg}}''' '''កូរ៉េខាងត្បូង'''៖ ៥,០៩៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, ១០,៩៦២ នាក់បានរងរបួស និង ៤ នាក់បានបាត់ខ្លួន
* '''{{Flagu|អូស្ត្រាលី}}'''៖ ៥២៦ បានបាត់បង់ជីវិត និង ៣,១២៩ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite web |url=https://www.dva.gov.au/news/latest-stories/remembering-those-who-served-in-the-vietnam-war |title=Remembering those who served in the Vietnam War |access-date=2026-03-09 |year=2025 |publisher=Australian Government - Department of Veterans' Affairs}}</ref><ref>{{Cite web |title=Australian casualties in the Vietnam War, 1962–72 |url=http://www.awm.gov.au/encyclopedia/vietnam/statistics |access-date=9 March 2026 |publisher=Australian War Memorial|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230214111653/https://www.awm.gov.au/articles/encyclopedia/vietnam/statistics|archive-date=February 14, 2023}}</ref>
* '''{{Flagu|ថៃ|1939}}'''៖ ៣៥១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name=Tucker/>{{Rp|}}
* '''{{Flagu|នូវែលសេឡង់}}'''៖ ៣៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web |date=16 July 1965 |title=Overview of the war in Vietnam |url=http://vietnamwar.govt.nz/resources |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726010609/http://vietnamwar.govt.nz/resources |archive-date=26 July 2013 |access-date=9 March 2026 |publisher=New Zealand and the Vietnam War |archivedate=26 កក្កដា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726010609/http://vietnamwar.govt.nz/resources }}</ref>
* '''{{Flagu|តៃវ៉ាន់}}'''៖ ២៥ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web |date=2 October 2013 |title=America Wasn't the Only Foreign Power in the Vietnam War |url=http://militaryhistorynow.com/2013/10/02/the-international-vietnam-war-the-other-world-powers-that-fought-in-south-east-asia/ |access-date=9 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418045659/http://militaryhistorynow.com/2013/10/02/the-international-vietnam-war-the-other-world-powers-that-fought-in-south-east-asia/|archive-date=April 18, 2023}}</ref><br />១៧ នាក់បានចាប់ខ្លួន<ref>{{cite news |id={{ProQuest|115866424}} |title=Vietnam Reds Said to Hold 17 From Taiwan as Spies |url=https://www.nytimes.com/1964/07/13/archives/vietnam-reds-said-to-hold-17-from-taiwan-as-spies.html |work=The New York Times |date=13 July 1964 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307170856/https://www.nytimes.com/1964/07/13/archives/vietnam-reds-said-to-hold-17-from-taiwan-as-spies.html |archive-date=March 7, 2023 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref>
* '''{{flagdeco|ហ្វីលីពីន|1919}}''' '''ហ្វីលីពីន'''៖ ៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite book |last1=Larsen |first1=Stanley Robert |last2=Collins, Jr. |first2=James Lawton |title=Allied Participation in Vietnam |date=2005 |url=https://history.army.mil/Portals/143/Images/Publications/Publication%20By%20Title%20Images/A%20Titles%20PDF/CMH_Pub_90-5-1.pdf?ver=kNA54nobZmjnmnuA6dNRng%3d%3d }}</ref> ៦៤ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web |date=March 1970 |title=Asian Allies in Vietnam |url=http://175thengineers.homestead.com/Philcav.pdf |access-date=9 March 2026 |publisher=Embassy of South Vietnam|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230521032045/http://175thengineers.homestead.com/Philcav.pdf|archive-date=May 21, 2023}}</ref>
{{Endplainlist}}
'''ចំនួនយោធិនស្លាប់សរុប<br />៣៣៣,៦២៥ (១៩៦០–១៩៧៤) – ៣៩២,៣៦៩ (សរុប)'''<br />'''ចំនួនយោធិនរបួស៖<br />≈១,៣៤០,០០០+'''<ref name=Tucker/>{{Rp|}}<br />'''ចំនួនយោធិនចាប់ខ្លួនសរុប៖<br /> ១,០០០,០០០+ (ចំ.ប៉ា.ស្ម)'''
|casualties1 = {{Plainlist}}
* {{Flagdeco|វៀតណាមខាងជើង}}{{Flagdeco|សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} '''វៀតណាមខាងជើង និងវៀតកុង'''៖<br />'''ស្លាប់'''៖<br/>៣០,០០០–១៨២,០០០ (ស៊ីវិល)<ref name=Tucker/>{{Rp|176}}<ref name="Hirschman">{{cite journal |last1=Hirschman |first1=Charles |last2=Preston |first2=Samuel |last3=Loi |first3=Vu Manh |title=Vietnamese Casualties During the American War: A New Estimate |journal=Population and Development Review |date=1995 |volume=21 |issue=4 |pages=783–812 |doi=10.2307/2137774 |jstor=2137774 }}</ref><ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}<ref name=bfvietnam>{{Cite web |title=Battlefield:Vietnam – Timeline |url=http://www.pbs.org/battlefieldvietnam/timeline/index2.html |publisher=PBS|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604101618/http://www.pbs.org/battlefieldvietnam/timeline/index2.html|archive-date=June 4, 2023}}</ref><br />៨៤៩,០១៨ (យោធិនផ្អែកតាមប្រភពវៀតណាម ដោយក្នុងនោះ ១/៣ ជាអសេនិកជន)<ref name="Moyar, Mark" /><ref name="Chuyen">{{Cite web |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Chuyên đề 4 CÔNG TÁC TÌM KIẾM, QUY TẬP HÀI CỐT LIỆT SĨ TỪ NAY ĐẾN NĂM 2020 VÀ NHỮNG NĂM TIẾP THEO |url=http://datafile.chinhsachquandoi.gov.vn/Qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20ch%E1%BB%89%20%C4%91%E1%BA%A1o/Chuy%C3%AAn%20%C4%91%E1%BB%81%204.doc |access-date=9 March 2026 |website=Datafile.chinhsachquandoi.gov.vn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230151/http://datafile.chinhsachquandoi.gov.vn/Qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20ch%E1%BB%89%20%C4%91%E1%BA%A1o/Chuy%C3%AAn%20%C4%91%E1%BB%81%204.doc|archive-date=April 4, 2023}}</ref><ref name="VNMOD">{{Cite web |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ từ nay đến năm 2020 và những năn tiếp theo |url=http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181217065036/http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach |archive-date=17 December 2018 |access-date=9 March 2026 |publisher=[[ក្រសួងការពារជាតិ (វៀតណាម)|ក្រសួងការពារជាតិ]] រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម |archivedate=17 ធ្នូ 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181217065036/http://chinhsachquandoi.gov.vn/tinbai/309/Tap-huan-cong-tac-chinh-sach }}</ref><br />៦៦៦,០០០–៩៥០,៧៦៥ (ចំនួនប៉ាន់ស្មានដោយ ស.រ.អ ១៩៦៤–១៩៧៤){{Refn|ចំនួនប៉ាន់ស្មាននេះអាចត្រូវបានរាប់លើសប្រមាណ ៣០% បើប្រៀននឹងតួលេខទាប<ref name=Hirschman/><ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}|name=USclaim|group=ស}}<ref name=Hirschman/><ref name=Lewy/>{{Rp|450–451}}<br />'''បាត់ខ្លួន'''៖ យោធិន ២៣២,០០០+ (តួលេខរបស់វៀតណាម)<ref name="Moyar, Mark">Moyar, Mark. "Triumph Regained: The Vietnam War, 1965–1968". Encounter Books, December 2022. Chapter 17 index: "Communists provided further corroboration of the proximity of their casualty figures to American figures in a postwar disclosure of total losses from 1960 to 1975. During that period, they stated, they lost 849,018 killed plus approximately 232,000 missing and 463,000 wounded. Casualties fluctuated considerably from year to year, but a degree of accuracy can be inferred from the fact that 500,000 was 59 percent of the 849,018 total and that 59 percent of the war's days had passed by the time of Fallaci's conversation with Giap. The killed in action figure comes from "Special Subject 4: The Work of Locating and Recovering the Remains of Martyrs From Now Until 2020 And Later Years, "downloaded from the Vietnamese government website datafile on 1 December 2017. The above figures on missing and wounded were calculated using Hanoi's declared casualty ratios for the period of 1945 to 1979, during which time the Communists incurred 1.1 million killed, 300,000 missing, and 600,000 wounded. Ho Khang, ed, ''Lich Su Khang Chien Chong My, Cuu Nuoc 1954–1975, Tap VIII: Toan Thang'' (Hanoi: Nha Xuat Ban Chinh Tri Quoc Gia, 2008), 463."</ref><ref>{{Cite web |last=Joseph Babcock |date=29 April 2019 |title=Lost Souls: The Search for Vietnam's 300,000 or More MIAs |url=https://pulitzercenter.org/stories/lost-souls-search-vietnams-300000-or-more-mias |access-date=9 March 2026 |website=Pulitzer Centre|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110165934/https://pulitzercenter.org/stories/lost-souls-search-vietnams-300000-or-more-mias|archive-date=November 10, 2022}}</ref><br />'''របួស'''៖ យោធិន ៦០០,០០០+ បានរបួស<ref name="Hastings">{{Cite book |last=Hastings |first=Max |title=Vietnam an epic tragedy, 1945–1975 |publisher=Harper Collins |year=2018 |isbn=978-0-06-240567-8}}</ref>{{Rp|739}}
* '''{{Flagdeco|កម្ពុជា|1975}}''' '''ខ្មែរក្រហម'''៖ គ្មានទិន្នន័យ
* '''{{Flagicon|ឡាវ}}''' '''ប៉ៈថេតឡាវ'''៖ គ្មានទិន្នន័យ
* '''{{Flagu|ចិន|1949}}'''៖ ~១,១០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៤,២០០ នាក់បានរងរបួស<ref name=Womack/>
* '''{{Flagu|សហភាពសូវៀត}}'''៖ ១៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite book |last1=James F. Dunnigan |title=Dirty Little Secrets of the Vietnam War: Military Information You're Not Supposed to Know |last2=Albert A. Nofi |publisher=Macmillan |year=2000 |isbn=978-0-312-25282-3 |author-link2=Albert A. Nofi}}</ref>
* '''{{Flagu|កូរ៉េខាងជើង|1948}}'''៖ ១៤ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite news |date=31 March 2000 |title=North Korea fought in Vietnam War |work=BBC News Online |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/696970.stm |access-date=9 March 2026|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312063506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/696970.stm|archive-date=March 12, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/NKIDP_eDossier_2_North_Korean_Pilots_in_Vietnam_War.pdf|title=North Korean Pilots in the Skies over Vietnam|last=Pribbenow|first=Merle|publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars|date=November 2011|access-date=9 March 2026|page=1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230605173651/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/NKIDP_eDossier_2_North_Korean_Pilots_in_Vietnam_War.pdf|archive-date=June 5, 2023}}</ref>
'''ចំនួនស្លាប់/បាត់ខ្លួនយោធិនសរុប៖<br />≈១,១០០,០០០'''<br />'''ចំនួនយោធិនរបួសសរុប<br />≈៦០៤,២០០'''<br />(ដោយមិនរាប់ [[រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា]]/[[ខ្មែរក្រហម]] និង[[ប៉ៈថេតឡាវ]])
{{Endplainlist}}
|casualties3 = {{Plainlist}}
* '''អសេនិកជនវៀតណាមស្លាប់'''៖ ៤០៥,០០០–២,០០០,០០០<ref name=Lewy/>{{Rp|450–453}}<ref name="Shenon">{{Cite news |last=Shenon |first=Philip |date=23 April 1995 |title=20 Years After Victory, Vietnamese Communists Ponder How to Celebrate |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html |access-date=24 February 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230527230912/https://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html|archive-date=May 27, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref><ref name="Obermeyer">{{Cite journal |last1=Obermeyer |first1=Ziad |last2=Murray |first2=Christopher J. L. |last3=Gakidou |first3=Emmanuela |date=23 April 2008 |title=Fifty years of violent war deaths from Vietnam to Bosnia: analysis of data from the world health survey programme |journal=British Medical Journal |volume=336 |issue=7659 |pages=1482–1486 |doi=10.1136/bmj.a137 |pmc=2440905 |pmid=18566045 }}</ref>
* '''វៀតណាមស្លាប់សរុប'''៖ ៩៦៦,០០០<ref name=Hirschman/>–៣,០១០,០០០<ref name=Obermeyer/>
* '''សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជាស្លាប់'''៖ ២៧៥,០០០–៣១០,០០០<ref name="Heuveline">{{Cite book |last=Heuveline |first=Patrick |title=Forced Migration and Mortality |publisher=National Academies Press |year=2001 |isbn=978-0-309-07334-9 |pages=102–104, 120, 124 |chapter=The Demographic Analysis of Mortality Crises: The Case of Cambodia, 1970–1979 }}</ref><ref name="Banister">{{Cite book |last1=Banister |first1=Judith |url=https://archive.org/details/genocidedemocrac00kier |title=Genocide and Democracy in Cambodia: The Khmer Rouge, the United Nations and the International Community |last2=Johnson |first2=E. Paige |publisher=Yale University Southeast Asia Studies |year=1993 |isbn=978-0-938692-49-2 |page=[https://archive.org/details/genocidedemocrac00kier/page/97 97] |url-access=registration}}</ref><ref name="Sliwinski">{{Cite book |last=Sliwinski |first=Marek |title=(ជាភាសាបារាំង) Le Génocide Khmer Rouge: Une Analyse Démographique |publisher=L'Harmattan |year=1995 |isbn=978-2-7384-3525-5 |pages=42–43, 48 }}</ref>
* '''សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីឡាវស្លាប់'''៖ ២០,០០០–៦២,០០០<ref name=Obermeyer/>
* '''យោធិនមិនមែនឥណ្ឌូចិនស្លាប់សរុប'''៖ ៦៥,៤៩៤
* '''សរុបស្លាប់'''៖ ១,៣២៦,៤៩៤–៣,៤៤៧,៤៩៤
* សូមមើល [[#សហេតុភាព|សហេតុភាព]]ខាងក្រោម <br>
ចំពោះព័ត៌មានបន្ថែម សូមមើល [[សហេតុភាពសង្គ្រាមវៀតណាម]]
{{Endplainlist}}
}}
'''សង្គ្រាមវៀតណាម''' ([[ភាសាវៀតណាម]]៖ Chiến tranh Việt Nam) គឺជា[[សង្គ្រាមតំណាង|ជម្លោះយោធា]]សម័យ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]ដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេស[[វៀតណាម]] [[ឡាវ]] និង[[កម្ពុជា]]ចាប់ពីថ្ងៃ១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៥ រហូតដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ក្រោយពី[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ទីក្រុងសៃហ្គនបានធ្លាក់]]ទៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាមកុម្មុយនីស្ត។ សង្គ្រាមនេះបានបន្តពី[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]] និងត្រូវបានប្រយុទ្ធគ្នារវាង[[វៀតណាមខាងជើង]] គាំទ្រដោយសម្ព័ន្ធមិត្តកុម្មុយនីស្តរបស់ខ្លួន និងរដ្ឋាភិបាល[[វៀតណាមខាងត្បូង]] គាំទ្រដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និងបណ្ដាប្រទេស[[បដិកុម្មុយនីស្តនិយម|ប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត]]។<ref>{{cite web |publisher=Encyclopædia Britannica |title=Vietnam War |quote=Meanwhile, the United States, its military demoralized and its civilian electorate deeply divided, began a process of coming to terms with defeat in its longest and most controversial war |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/628478/Vietnam-War |accessdate=5 March 2008}}</ref> សង្គ្រាមវៀតណាមគឺជា[[សង្គ្រាមឯករាជ្យភាព|សង្គ្រាមរំដោះជាតិ]]មួយដែលកើតឡើងក្រោយសម័យអាណានិគម ក៏ដូចជាជម្លោះមួយនៅក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់ និងជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិល]]។<ref name="Miller 2024">{{cite book |last=Miller |first=Edward |chapter=Introduction: Points of Departure – The Global and Local Origins of the Vietnam War |pages=8–23 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.002 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref> អន្តរាគមន៍យោធាដោយផ្ទាល់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ បានធ្វើឱ្យសង្គ្រាមនេះវិវត្តកាន់តែគ្រោះថ្នាក់សាហាវជាងមុន ហើយបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៣ នៅពេលដែលកងកម្លាំងអាមេរិកបានដកថយចេញពីវៀតណាម។ ជម្លោះសង្គ្រាមនេះបានរីករាលបង្កជាសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីទៅក្នុងប្រទេស[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|កម្ពុជា]] និង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|ឡាវ]] ហើយជម្លោះទាំងបីបានបិទបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ នៅពេលដែលរដ្ឋប្រទេសទាំងបីបានធ្លាក់ក្រោម[[លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត|របបកុម្មុយនីស្ត]]។
បន្ទាប់ពី[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|សហភាពបារាំង]]បានចាញ់[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១]] ដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ ប្រទេសវៀតណាមក៏បានទទួលឯករាជ្យតាមរយៈ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] ប៉ុន្តែទឹកដីប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានគេបំបែកទៅជាពីរផ្នែកត្រង់[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]]៖ ក្រុម[[វៀតមិញ]]ក្រោម[[ហូ ជីមិញ]]បានគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ែកខាងជើង ខណៈប៉ែកខាងត្បូងស្ថិតក្រោម[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ វៀតណាមខាងជើងបានចាប់ផ្ដើមផ្គត់ផ្គង់ និងបញ្ជា[[វៀតកុង]] (វ.ក.) ដែលជារណសិរ្សរួមកុម្មុយនីស្តមួយនៅភាគខាងត្បូងប្រទេស រហូតដល់មានសមត្ថភាពបន្ទុះសង្គ្រាមទ័ពព្រៃនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៨ វៀតណាមខាងជើងបានជ្រៀត[[ការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមខាងជើងលើឡាវ|ចូលឈ្លានពានប្រទេសឡាវ]] និងបង្កើត[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]]ឡើងដើម្បីជាច្រកផ្គត់ផ្គង់ភស្តុភារដល់វៀតកុង។ គិតត្រឹមឆ្នាំ១៩៦៣ វៀតណាមខាងជើងបានបញ្ជូនទាហានខ្លួនសរុបប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់ ប្រដាប់ដោយអាវុធកាំភ្លើងចិននិងសូវៀត ទៅគាំទ្រកុបកម្មវៀតកុងនៅភាគខាងត្បូង។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក [[ចន ភ្វីតចឺរ៉ល្ដ ខេនណឹឌី|ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]]បានបង្កើនអន្តរាគមន៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាមដោយពង្រីកចំនួនទីប្រឹក្សាយោធាពី ៩០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦០ ដល់ ១៦,០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ហើយបានបញ្ជូនជំនួយបន្ថែមទៀតទៅ[[កងទ័ពនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] (ក.ទ.ស.វ.) ប៉ុន្តែយ៉ាងណា លទ្ធផលមិនផ្ដល់ផ្លែផ្កាដូចការប៉ងឡើយ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ឌៀមបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ជាលទ្ធផលនៃ[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣|រដ្ឋប្រហារយោធា]] ដែលគាំទ្រដោយអាមេរិក និងជាកត្តាបង្កអស្ថិរភាពបន្ថែមដល់វៀតណាមខាងត្បូង។
បន្ទាប់ពី[[ឧប្បត្តិហេតុឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ [[រដ្ឋសភា (សហរដ្ឋ)|រដ្ឋសភាអាមេរិក]]បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយដែលប្រគល់សិទ្ធិអំណាចដល់លោកប្រធានាធិបតី [[លីនដឹន បេន ចនសុន|លីនដឹន ប. ចនសុន]] ក្នុងការបង្កើនវត្តមានយោធាដោយមិនចាំបាច់ប្រកាសសង្គ្រាម។ ប្រធានាធិបតីចនសុនបានបញ្ជាប្រតិបត្តិយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅវៀតណាមខាងជើង ហើយបានបញ្ជូនកងទ័ពប្រយុទ្ធបន្ថែមមកវៀតណាម ដោយចំនួនពលទាហានអាមេរិកបានកើនពី ១៨៤,០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ ឡើងមកដល់ ៥៣៦,០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ កងកម្លាំងអាមេរិកបានពឹងផ្អែកលើ[[បរមភាពអាកាស|ឧត្តមភាពអាកាស]] និង កម្លាំងបាញ់ប្រហារលើសលប់ដើម្បីធ្វើប្រតិបត្តិការ[[ស្វែងរកនិងកម្ទេច]]នៅក្នុងសមរភូមិទីជនបទ។ កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តវិញបានប្រយុទ្ធដោយផ្អែកលើ[[សង្គ្រាមកិច្ចទ័ពព្រៃ|យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមទ័ពព្រៃ]]នៅតាមទីជនបទ ក៏ដូចជាក្នុងព្រៃស្បាត។
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ កម្លាំងកុម្មុយនីស្តវៀតណាមក្រោមបញ្ជាការលោក[[ឡេ ស៊ួន]]បានបើក[[ការវាយលុកតេត]] ប៉ុន្តែត្រូវរងការបរាជ័យជាយុទ្ធសាស្ត្រ។ យ៉ាងណាក្ដី យុទ្ធនាការដែលផ្ដួចផ្ដើមដោយវៀតណាមខាងជើងមួយនេះបានបើកភ្នែកប្រជាជនអាមេរិកឱ្យឃើញថាខ្លួនមិនអាចឈ្នះសង្គ្រាមនេះងាយៗដូចការគិតនោះទេ។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកបន្តអាណត្តិពីចនសុនគឺ [[រីឆាដ និចសុន]] បានបង្វែរមកអនុវត្តគោលនយោបាយ[[វៀតណាមនីយកម្ម]]ចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៦៩ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអាមេរិកដកទ័ពចេញពីវៀតណាមបន្តិចម្ដងៗ និងប្រគល់សមរភូមិប្រយុទ្ធមកឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងវិញ។ ក្រោយ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០]] កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងក៏បានវាយចូលឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជា ហើយជាលទ្ធផល អាមេរិក-វៀតណាមខាងត្បូងក៏បានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|យុទ្ធនាការយោធាចូលកម្ពុជា]]ដូចគ្នាដើម្បីបង្ក្រាបកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង ដោយបង្កបង្កើតជាសង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏រ៉ាំរ៉ៃក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ពលទាហានអាមេរិកភាគច្រើនដែលធ្លាប់មានវត្តមានឈរជើងនិងប្រយុទ្ធនៅវៀតណាមពីមុនត្រូវបានដកចេញស្ទើរទាំងស្រុងគិតមកត្រឹមឆ្នាំ១៩៧៣ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា អាមេរិកនៅតែបន្តផ្ដល់ជំនួយយោធាអាកាសជួយកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងប្រឆាំងនឹងខាងជើង និងវៀតកុង។ ក្រោយ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]ឆ្នាំ១៩៧៣ កងកម្លាំងអាមេរិកដែលនៅសេសសល់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានដកចេញពីវៀតណាម។ ទោះជាមានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពចូលជាធរមានក្ដី តែវាត្រូវបានវៀតណាមខាងជើងរំលោភបំពាន ហើយការប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមគ្នាក៏បានបន្តឡើងវិញរហូតដល់[[ការវាយលុកវស្សានរដូវឆ្នាំ១៩៧៥|យុទ្ធនាការវាយលុកវស្សានរដូវ]]ឆ្នាំ១៩៧៥។ ដោយសារតែជាប់ផុងក្នុងអំពើពុករលួយ ក៏ដូចជាបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចអស់ជាច្រើនឆ្នាំក្រោមរបប[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ|ធៀវ]] ទីក្រុងសៃហ្គនទីបំផុតក៏បាន[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ធ្លាក់]]ទៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម (ក.ប.វ.ណ.) ហើយសង្គ្រាមក៏បានបិទបញ្ចប់ជាផ្លូវការ។ វៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានបង្រួបបង្រួមគ្នាជាប្រទេសតែមួយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។
សង្គ្រាមនេះបានតម្រូវឱ្យមាន[[សហេតុភាពសង្គ្រាមវៀតណាម|ការចំណាយដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់]] ដោយក្នុងនោះ គេប៉ាន់ប្រមាណថា វៀតណាមត្រូវបាត់បង់ជីវិតយោធិន និងអសេនិកជន (ស៊ីវិល) ពី ២៧៥,០០០ នាក់ទៅ ៣ លាននាក់។ ចំពោះកម្ពុជាវិញត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតមនុស្សប្រមាណ ២៧៥,០០០–៣១០,០០០ នាក់, ឡាវប្រមាណ ២០,០០០–៦២,០០០ នាក់ និងអាមេរិកចំនួន ៥៨,២២០ នាក់។ សង្គ្រាមនេះផងដែរត្រូវគេកត់សម្គាល់មើលឃើញពីភាពឃោរឃៅជាច្រើនអនេកដូចជា [[ការសម្លាប់រង្គាលនៅហ៊ូអេ|ការសម្លាប់រង្គាល]][[ការសម្លាប់រង្គាលមីឡៃ|ទ្រង់ទ្រាយធំ]]ដែលប្រព្រឹត្តិឡើងដោយភាគីជម្លោះទាំងសងខាង ក៏ដូចជាសកម្មភាពព្រៃផ្សៃជាច្រើនទៀតដូច អំពើភេរវកម្ម ការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយមិនរើសអើង ការរំលោភសេពសន្ថវៈ ការធ្វើទារុណកម្ម និងការបោសសម្អាតជាតិសាសន៍ជាដើម។
ទីបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមបានបង្កឱ្យជនជាតិវៀតណាមជាច្រើននាក់រត់ភៀសខ្លួនទៅតាមទូកនៅឯជាយសមុទ្រ និងបង្កើតជា[[វិបត្តិជនភៀសខ្លួនឥណ្ឌូចិន|វិបត្តិជនភៀសខ្លួនដ៏ធំនៅឥណ្ឌូចិន]] ដោយមនុស្សរាប់លាននាក់រត់ចេញពីឥណ្ឌូចិន ហើយក្នុងនោះមានមនុស្សប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅឯផ្ទៃសមុទ្រ។<ref name="Falk-1973" /><ref name="Chiarini-2022">{{Cite journal |first=Giovanni |last=Chiarini |date=1 April 2022 |title=Ecocide: From the Vietnam War to International Criminal Jurisdiction? Procedural Issues In-Between Environmental Science, Climate Change, and Law |ssrn=4072727 |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4072727 |journal=Cork Online Law Review}}</ref> ព្រៃឈើនៅវៀតណាមខាងត្បូងប្រមាណ ២០% ត្រូវរងការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយផ្សែងនិង[[មេទឹកក្រូច|សារធាតុតិណឃាតពុល]] បង្កជាបញ្ហាសុខភាពយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រជាជនក្នុងស្រុក។<ref name="Kolko">{{Cite book |last=Kolko |first=Gabriel |url=https://archive.org/details/anatomyofwarviet00kolk |title=Anatomy of a War: Vietnam, the United States, and the Modern Historical Experience |publisher=Pantheon Books |year=1985 |isbn=978-0-394-74761-3 |url-access=registration}}</ref>{{Rp|១៤៤–១៤៥}}<ref name="Westing-1984">{{Cite book |last=Westing |first=Arthur H. |url={{GBurl|id=4SfwtAEACAAJ}} |title=Herbicides in War: The Long-term Ecological and Human Consequences |date=1984 |publisher=Taylor & Francis |pages=5ff}}</ref> ពួក[[ខ្មែរក្រហម]]បានអនុវត្ត[[ការប្រល័យពូជសាសន៍កម្ពុជា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយនៅឆ្នាំ១៩៧៨ [[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]]ក៏បានផ្ទុះឡើង។ ជាប្រតិកម្មនឹងការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមលើកម្ពុជា ប្រទេសចិនក៏បាន[[ជម្លោះចិន-វៀតណាម (១៩៧៩-១៩៩១)|វាយប្រហារលើវៀតណាម]] នៅតាមបណ្ដោយខ្សែព្រំដែនរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩១។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ សង្គ្រាមនេះបានបង្កើតអ្វីដែលគេហៅថា[[សមាការវៀតណាម]] ពោលគឺអារម្មណ៍ទុទិដ្ឋនិយមក្នុងការលូកដៃប្រឡូកចូលជម្លោះសង្គ្រាមបរទេស។<ref>{{Cite web |last=Kalb |first=Marvin |date=22 January 2013 |title=It's Called the Vietnam Syndrome, and It's Back |url=http://www.brookings.edu/blogs/up-front/posts/2013/01/22-obama-foreign-policy-kalb |access-date=11 March 2026 |publisher=Brookings Institution |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221224132036/https://www.brookings.edu/blog/up-front/2013/01/22/its-called-the-vietnam-syndrome-and-its-back/|archive-date=December 24, 2022}}</ref>
==ឈ្មោះនៃសង្គ្រាម==
ឈ្មោះផ្សេងៗត្រូវបានគេប្រើដើម្បីសម្គាល់ដល់ការប៉ះទង្គិចមួយនេះ។ ''សង្គ្រាមវៀតណាម'' គឺជានាមដែលបានប្រើទូទៅបំផុតជាភាសាអង់គ្លេស។ វាក៏ត្រូវបានហៅ ''សង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនទីពីរ'' និង ''ការប៉ះទង្គិចជាមួយវៀតណាម''។
តាមមកក៏មានការប៉ះទង្គិចច្រើនក្នុងឥណ្ឌូចិន ការប៉ះទង្គិចនេះត្រូវបានស្គាល់ដោយឈ្មោះនៃអ្នកប្រឆាំងសំខាន់របស់ខ្លួនដើម្បីធ្វើឱ្យវាប្លែកពីពួកអ្នកដទៃផ្សេង។<ref>Moore, Harold. G and Joseph L. Galloway ''We Are Soldiers Still: A Journey Back to the Battlefields of Vietnam'' (p. 57).</ref> ជា[[ភាសាវៀតណាម]] សង្គ្រាមនេះជាទូទៅត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''Chiến tranh Việt Nam'' (សង្គ្រាមវៀតណាម)។ វាក៏ត្រូវបានហៅថា ''Kháng chiến chống Mỹ'' (សង្គ្រាមតស៊ូប្រឆាំងនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក) បានប្រែថាឱ្យតែបានថា ''សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអាមេរិក''។<ref>{{cite web|title=Asian-Nation: Asian American History, Demographics, & Issues:: The American / Viet Nam War|quote=The Viet Nam War is also called 'The American War' by the Vietnamese |url=http://www.asian-nation.org/vietnam-war.shtml |accessdate=18 August 2008}}</ref>
អង្គការយោធាសំខាន់ៗបានពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងសង្គ្រាមគឺថា នៅម្ខាង [[កងទ័ពសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] (ក.ស.វ.ណ.) និង[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសហរដ្ឋ|យោធាស.រ.]] និងម្ខាងទៀត [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម]] (ក.ប.វ.) (ក៏បានស្គាល់ថាកងទ័ពវៀតណាមខាងជើង រឺ ក.វ.ជ.) និងពួក[[វៀតកុង]] ឬ រណសិរ្សជាតិដើម្បីរំដោះវៀតណាមខាងត្បូង (រ.រ.ជ.) កម្លាំងទ័ពព្រៃកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងត្បូង។
==សាវតារ==
'''{{See also|ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម|យុទ្ធនាការកូសាំងស៊ីន|កឹនវឿញ|គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម|សង្កុបកម្មអៀនបៃ|វៀតណាមកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៤៥-១៩៤៦)}}'''
វៀតណាមធ្លាប់បានស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងជាផ្នែកមួយនៃ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៨០ មកម៉្លេះ។ ចលនាទាមទារឯករាជ្យនៅវៀតណាមមួយចំនួនដូចជា [[គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម]] ត្រូវរងការបង្ក្រាបជិះជាន់ពីសំណាក់រដ្ឋបាលអាណានិគម បន្ទាប់ពីប្រមូលបានការគាំទ្រពីសាធារណជនទូទៅ។<ref name="Tran2022">{{Cite book |last1=Tran |first1=Nu-Anh |title=Disunion: Anticommunist Nationalism and the Making of the Republic of Vietnam |date=2022 |publisher=University of Hawaiʻi Press |url=https://uhpress.hawaii.edu/title/disunion-anticommunist-nationalism-and-the-making-of-the-republic-of-vietnam/ |isbn=9780824887865}}</ref><ref name="Goscha2016">{{Cite book |last1=Goscha |first1=Christopher |title=Vietnam: A New History |date=2016 |publisher=Basic Books |url=https://www.hachettebookgroup.com/titles/christopher-goscha/vietnam/9780465094370/ |isbn=9780465094370 }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ លោក[[ហូ ជីមិញ|ង្វៀន សីញគុង]]បានស្ថាបនា[[គណបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន|គណបក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូចិន]]ឡើង ក្នុងគោលបំណងផ្ដួលរំលំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង និងបង្កើតជារបបកុម្មុយនីស្ត។<ref name="Umair Mirza-2017">{{Cite book |last=Umair Mirza |url=http://archive.org/details/thevietnamwarthedefinitiveillustratedhistory_202002 |title=The Vietnam War The Definitive Illustrated History |date=2017-04-01}}</ref>
ការបែកបាក់សាមគ្គីភាពរវាងក្រុមជាតិនិយម និងកុម្មុយនីស្តបានលេចឡើងនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០<ref name="Reilly ori">{{cite conference |last=Reilly |first=Brett |title=Before the First Indochina War: Redefining the Origin of Vietnam's Civil War |format= |conference=Association for Asian Studies, Annual Conference |pages= |date=2017 |url=https://www.researchgate.net/publication/317376173 |location= }}<br />{{cite web |last1=Reilly |first1=Brett |title=The True Origin of the Term 'Viet Cong' |url=https://thediplomat.com/2018/01/the-true-origin-of-the-term-viet-cong/ |website=The Diplomat |date=31 January 2018 }}</ref> ដោយក្រុមទាំងពីរមានទស្សនៈផ្សេងគ្នាចំពោះអនាគតនៃប្រជាជាតិវៀតណាម៖ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមប៉ងចង់ឃើញវៀតណាមជាសាធារណរដ្ឋ<ref name="Tran & Vu 2022">{{cite book |last1=Tran |first1=Nu-Anh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=Introduction: Rethinking Vietnamese Republicanism |pages=1–25 |editor-last1=Tran |editor-first1=Nu-Anh |editor-last2=Vu |editor-first2=Tuong |title=Building a Republican Nation in Vietnam, 1920–1963 |date=2022 |publisher=University of Hawaiʻi Press |doi= |chapter-url= |isbn=9780824892111 }}</ref> ចំណែកឯក្រុមពួកកុម្មុយនីស្តចង់ឃើញមានរបបកុម្មុយនីស្តសង្គមអធន។<ref name="Vu 2019">{{Cite journal |last=Vu |first=Tuong |date=2019 |title=In the Service of World Revolution: Vietnamese Communists' Radical Ambitions through the Three Indochina Wars |journal=Journal of Cold War Studies |volume=21|issue=4 |pages=4–30 |doi=10.1162/jcws_a_00905 }}</ref> ដោយហេតុនេះ ក្រុមបក្សពួកទាំងពីរក៏កើតជម្លោះនឹងគ្នា បង្កឱ្យពួកកុម្មុយនីស្តបានប្រើហិង្សាបង្ក្រាបសំណាក់អ្នកជាតិនិយម។<ref name="Asselin 2023">{{Cite journal <!-- Deny Citation Bot-->|last=Asselin |first=Pierre |date=2023 |title=The Indochinese Communist Party's Unfinished Revolution of 1945 and the Origins of Vietnam's 30-Year Civil War |journal=Journal of Cold War Studies |volume=25|issue=1 |pages=4–45 |doi=10.1162/jcws_a_01120 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Thomas |first1=Martin |last2=Asselin |first2=Pierre |title=French Decolonisation and Civil War: The Dynamics of Violence in the Early Phases of Anticolonial War in Vietnam and Algeria, 1940–1956 |journal=Journal of Modern European History |year=2022 |volume=20 |issue=4 |pages=513–535 |doi=10.1177/16118944221130231 }}</ref>{{Rp|៥១៥}}
===ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន===
{{Main|សហភាពឥណ្ឌូចិនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២}}
[[File:Flag of North Vietnam (1945–1955).svg|thumb|ទង់របស់[[វៀតមិញ]] ដែលក្រោយមកត្រូវបានកែលម្អប្រើជា[[ទង់ជាតិវៀតណាម|ទង់ជាតិ]]នៃប្រទេស[[វៀតណាម]]បច្ចុប្បន្ន]]
នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០ ជប៉ុនបាន[[ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុនលើឥណ្ឌូចិន|វាយចូលឥណ្ឌូចិន]] បន្ទាប់ពីបារាំងធ្លាក់ក្រោម[[សមរភូមិបារាំង|ការត្រួតត្រា]]របស់[[អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី|អាល្លឺម៉ង់]]។ គិតត្រឹមឆ្នាំ១៩៤១ ជប៉ុនបានទទួលសិទ្ធិកាន់កាប់យោធាពេញលេញនៅទូទាំងឥណ្ឌូចិន ដោយបង្កើតបានរបបគ្រប់គ្រងអាណានិគមពីរក្នុងពេលតែមួយ ពោល[[បារាំងវិចឈី|បារាំង]]នៅបន្តមុខងារខាងរដ្ឋបាល ខណៈជប៉ុនមានទំនួលខាងប្រតិបត្តិការយោធា។<ref name="Jen 2024">{{cite book |last=Jennings |first=Eric T. |chapter=Indochina during World War II |pages=84–105 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.007 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref> លោកគុង ឬគេនិយមស្គាល់ថាហូ-ជីមិញនោះ បានវិលត្រឡប់ពីនិរទេសវិញ រួចបានបង្កើតចលនា[[វៀតមិញ]]ឡើងដើម្បីប្រឆាំងការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុន។<ref name="Umair Mirza-2017" /> ពីឆ្នាំ១៩៤៤ [[ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្រ]]របស់អាមេរិកបានផ្ដល់វៀតមិញនូវជំនួយសព្វាវុធ និងការហ្វឹកហ្វាត់យោធាប្រឆាំងនឹមត្រួតត្រាជប៉ុន។<ref>{{Cite web |date=2020-07-15 |title=The OSS in Vietnam, 1945: A War of Missed Opportunities by Dixee Bartholomew-Feis |url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/oss-vietnam-1945-dixee-bartholomew-feis |access-date=2026-03-11 |website=The National WWII Museum {{!}} New Orleans |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315115133/https://www.nationalww2museum.org/war/articles/oss-vietnam-1945-dixee-bartholomew-feis |url-status=live }}</ref><ref name="Kinzer-2013" /> ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ហ្រែ្វងគ្លិន រូសឺវេលត៍]]បានបង្ហាញការគាំទ្រចំពោះចលនាតស៊ូរបស់វៀតណាមនោះ និងព្រមទាំងបានស្នើឱ្យផ្តល់ឯករាជ្យភាពដល់វៀតណាមថែមទៀតផងក្រោមអាណត្តិអន្តរជាតិ នៅពេលដែលសង្គ្រាមបានចប់។<ref>{{cite journal |last1=Hess |first1=Gary R. |title=Franklin Roosevelt and Indochina |journal=The Journal of American History |date=1972 |volume=59 |issue=2 |pages=353–368 |doi=10.2307/1890195 |jstor=1890195 }}</ref> ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យវៀតមិញមានប្រៀបចាប់ផ្ដើមបើកសមរភូមិប្រឆាំងនឹងជប៉ុន ពិសេសបន្ទាប់ពីគេបានប្តូរទីតាំងប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនពីខេត្តភាគខាងត្បូងប្រទេសចិនមកក្នុងប្រទេសវៀតណាមផ្ទាល់។<ref name="Goscha2016"/>
នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ខណៈដែលជប៉ុនកំពុងចាញ់សង្គ្រាមលោក អំណាចយោធាជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិនក៏ឆ្លៀតឱកាស[[រដ្ឋប្រហារយោធាជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន|ផ្តួលរំលំរដ្ឋបាលបារាំងឥណ្ឌូចិន]]តាមរយៈ[[រដ្ឋប្រហារ]] ហើយបានប្រកាសបង្កើត[[ចក្រភពវៀតណាម]]ឡើងដោយមានព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]ជាប្រមុខរដ្ឋ។<ref>{{cite journal |last1=Smith |first1=Ralph B. |title=The Japanese Period in Indochina and the Coup of 9 March 1945 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |date=September 1978 |volume=9 |issue=2 |pages=268–301 |doi=10.1017/S0022463400009784 }}</ref> ជាមួយគ្នានេះដែរ មនោសញ្ចេតនាជាតិនិយមបានកំពុលរាលដាលពាសពេញវៀតណាម ជាហេតុនាំឱ្យប្រជាប្រិយភាពពួកវៀតមិញកាន់តែកើន។<ref name="Guillemot 2019">{{Cite journal |last=Guillemot |first=François |date=2019 |title=The Lessons of Yên Bái, or the "Fascist" Temptation: How the Đại Việt Parties Rethought Anticolonial Nationalist Revolutionary Action, 1932–1945 |journal=Journal of Vietnamese Studies |volume=14 |issue=3 |pages=43–78 |doi=10.1525/vs.2019.14.3.43 }}</ref>{{Rp|៦៤–៦៥}} បន្ទាប់ពីជប៉ុន[[ការទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុន|ប្រកាសចុះចាញ់]]សង្គ្រាមលោកជាផ្លូវការ ពួកវៀតមិញបានផ្ដើម[[បដិវត្តន៍ខែសីហា]] ដោយផ្តួលរំលំរដ្ឋបាលអាយ៉ងជប៉ុន និងរឹបអូសរាល់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងប៉ុន្មានរបស់ជប៉ុន។ នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហូ ជីមិញក៏បានប្រកាសពី[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម|ឯករាជ្យភាពសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]ឡើងនៅចំពោះមុខមហាជនប្រមាណ ៥០០,០០០ នាក់នៅឯទីក្រុង[[ហាណូយ]]។ មិនយូរប៉ុន្មាន កងកម្លាំងអង់គ្លេស និងបារាំងក៏បានធ្វើដំណើរមកដល់ឥណ្ឌូចិនជាថ្មី ដើម្បីត្រួតពិនិត្យដំណើរចុះចាញ់របស់ជប៉ុននៅភាគខាងត្បូងនៃខ្សែស្របទី១៦ ខណៈដែលកងទ័ពជាតិនិយមចិនបានធ្វើ[[ការត្រួតត្រារបស់ចិនលើវៀតណាមខាងជើង (១៩៤៥–១៩៤៦)|សកម្មភាពដូចគ្នានៅឯភាគខាងជើង]]។ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកញ្ញា អង់គ្លេសបានគាំទ្ររដ្ឋប្រហាររបស់បារាំងផ្ដួលរដ្ឋាភិបាលហូ-ជីមិញនៅទីក្រុងសៃហ្គន រួចបានស្ដាររដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំងឡើងវិញ។<ref>{{Cite web|url=https://indochine.uqam.ca/vi/t-in-chin-tranh/7-23-september-1945.html|title=UQAM | Guerre d'Indochine | 23 SEPTEMBER 1945}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Hughes |first1=Geraint |title=A 'Post-war' War: The British Occupation of French-Indochina, September 1945–March 1946 |journal=Small Wars & Insurgencies |date=September 2006 |volume=17 |issue=3 |pages=263–286 |doi=10.1080/09592310600671596 }}</ref> ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្ររបស់អាមេរិកបានដកកម្លាំងចេញដោយទុកឱ្យបារាំង[[សង្គ្រាមនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង (១៩៤៥–១៩៤៦)|ស្ដារការគ្រប់គ្រងឡើងវិញ]]នៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង។
===សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ===
{{Main|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១}}
[[File:Bao Dai and Ho Chi Minh.jpg|thumb|[[បាវ ដាយ]] (ស្ដាំ) កាន់មុខងារជា "ទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់" របស់រដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម ដឹកនាំដោយប្រធានាធិបតី[[ហូ ជីមិញ]] (ឆ្វេង), កញ្ញា ១៩៤៥។]]
ចាប់ផ្ដើមនៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ វៀតមិញបានបង្រួបបង្រួមអំណាចក្នុងស្រុក ដោយធ្វើការបំភិតបំភ័យ និងទុក្ខបុកម្នេញលើបក្សពួកជាតិនិយម និងគូបដិបក្ខដទៃផ្សេងៗទៀត។<ref name="Guillemot 2004">{{cite book |last=Guillemot |first=François |chapter=Au coeur de la fracture vietnamienne : l'élimination de l'opposition nationaliste et anticolonialiste dans le Nord du Vietnam (1945–1946) |pages=175–216 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location= Paris |url=https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |isbn=9782846540643}}</ref><ref name="Kort2017">{{Cite book |last1=Kort |first1=Michael G. |title=The Vietnam War Reexamined |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781107110199 |doi=10.1017/9781107110199 }}</ref><ref name="Tran2022"/><ref name="Marr 2013">{{cite book |last1=Marr |first1=David G. |title=Vietnam: State, War, and Revolution (1945–1946) |date=2013 |publisher=University of California Press |url=https://www.ucpress.edu/ebook/9780520954977/vietnam |isbn=9780520954977 |pages= }}</ref>{{Rp|៣៨៣–៤៤១}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ កិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-ចិន និង[[កិច្ចព្រមព្រៀងហូ-សង់តឺនី|ហូ-សង់តឺនី]] បានសម្រួលដល់ការរួមរស់ជាមួយគ្នារវាងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម និងរដ្ឋបាលបារាំង ហើយជាហេតុធ្វើឱ្យក្រុមអ្នកជាតិនិយមដទៃធ្លាក់ចុះខ្សោយ។<ref name="Goscha2016"/>{{sfn|Holcombe |2020|pages=35, 38–44}} នៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំដដែរនោះ ពួកវៀតមិញបានឃុបឃិតជាមួយកងកម្លាំងបារាំង ដើម្បីបង្ក្រាបបោសសម្អាតរាល់ពួកជាតិនិយមទាំងអស់ ដែលមាននិន្នាការប្រឆាំងនឹងអាណានិគមកិច្ចបារាំង។<ref name="Kort2017"/><ref name="Guillemot 2004"/>{{Rp|២០៥–២០៧}}<ref name="Reilly 2018">{{cite thesis |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Origins of the Vietnamese Civil War and the State of Vietnam |type=PhD |year=2018 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121}}</ref>{{Rp|១៧៥–១៧៧}}<ref name="Tran 2023">{{cite journal |last1=Tran |first1=Nu-Anh |title=Denouncing the 'Việt Cộng': Tales of revolution and betrayal in the Republic of Vietnam |journal=Journal of Southeast Asian Studies |year=2023 |volume=53 |issue=4 |pages=686–708 |doi=10.1017/S0022463422000790 }}</ref>{{Rp|៦៩៩–៧០០}}
បន្ទាប់ពីបក្សពួកជាតិនិយមផ្សេងទៀតត្រូវបានកម្ចាត់ចោលស្ទើរអស់<ref name="Kort2017"/><ref name="Tran2022"/> ហើយកិច្ចចរចាត្រូវបានបែកបាក់ទៀតនោះ វៀតមិញនិងបារាំងក៏ចាប់ផ្ដើមកើតមានភាពតានតឹងនឹងគ្នារហូតដល់ផ្ទុះជា[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ]]នៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៦។{{sfn|Asselin|2024|pages=73–81}} បកមកក្រុមជាតិនិយមដែលនៅសេសសល់បន្តិចបន្តួចនោះវិញ ពួកគេបានសម្រេចចូលដៃជាមួយអតីតព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]ដែលកំពុងនិរទេសក្រៅស្រុកដើម្បីបើកកិច្ចចរចាសារឡើងវិញជាមួយ[[សាធារណរដ្ឋបារាំងទីបួន|បារាំង]] ពិសេសក្នុងការប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនីស្តវៀតមិញ។<ref name="Goscha2016"/><ref name="Reilly 2018"/>{{Rp|១៨៧–១៨៨}} [[រដ្ឋវៀតណាម]]ថ្មីគាំទ្រដោយបារាំងត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានបាវ ដាយជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ ប៉ុន្តែតាមពិត បារាំងគ្រាន់តែប្រើប្រាស់រដ្ឋមួយនេះដើម្បីពង្រឹងអំណាចត្រួតត្រាបែបអាណានិគមរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។<ref name="Goscha2016"/> ដោយអនុវត្តតាមគោលការណ៍ម៉ាក្ស-លេនីន ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតណាមបានក្រសោបអំណាចផ្តាច់មុខតាមរយៈវិធីសាស្ត្រនិងយុទ្ធនាការមូលវិវត្តជាច្រើនបន្តបន្ទាប់។<ref name="McHale 2004">{{cite book |last=McHale |first=Shawn |chapter=Freedom, Violence, and the Struggle over the Public Arena in the Democratic Republic of Vietnam, 1945–1958 |pages=81–99 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location= Paris |url= |isbn=9782846540643}}</ref><ref name="Vu 2009">{{cite journal |last1=Vu |first1=Tuong |title='It's time for the Indochinese Revolution to show its true colours': The radical turn of Vietnamese politics in 1948 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |year=2009 |volume=40 |issue=3 |pages=519–542 |doi=10.1017/S0022463409990051 }}</ref><ref name="Hoang 2009">{{cite book |last=Hoang |first=Tuan |chapter=The Early South Vietnamese Critique of Communism |pages=17–32 |chapter-url= |doi=10.1057/9780230101999_2 |editor-last1=Vu |editor-first1=Tuong |editor-last2=Wongsurawat |editor-first2=Wasana |title=Dynamics of the Cold War in Asia: Ideology, Identity, and Culture |year=2009 |publisher=Palgrave Macmillan |url= |isbn=9780230101999 }}</ref>
នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៧ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ហ៊ែរី ទ្រូមែន]]បានប្រកាសគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមួយហៅថា [[លទ្ធិទ្រូមែន]]។<ref>{{Cite book |last=Administration |first=United States National Archives and Records |url=https://books.google.com/books?id=qqDA6OGvhmUC&pg=PA194 |title=Our Documents: 100 Milestone Documents from the National Archives |date=2006-07-04 |publisher=Oxford University Press, USA |isbn=978-0-19-530959-1 |access-date=12 March 2026 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630110920/https://books.google.com/books?id=qqDA6OGvhmUC&pg=PA194 |url-status=live }}</ref> នៅឥណ្ឌូចិន គោលនយោបាយនេះបានចាប់អនុវត្ត នៅពេលដែលអាមេរិកបានប្រកាសទទួលស្គាល់[[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលគាំទ្រដោយបារាំង រយៈពេលមួយខែក្រោយ[[ចិន]]និង[[សហភាពសូវៀត]]បានទទួលស្គាល់[[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]។<ref name="McNamara">{{Cite book |last1=McNamara |first1=Robert S. |url=https://archive.org/details/argumentwithoute00mcna |title=Argument Without End: In Search of Answers to the Vietnam Tragedy |last2=Blight |first2=James G. |last3=Brigham |first3=Robert K. |last4=Biersteker |first4=Thomas J. |last5=Schandler |first5=Herbert |date=1999 |publisher=PublicAffairs |isbn=978-1-891620-87-4 |location=New York |author-link=Robert McNamara |author-link4=Thomas J. Biersteker |url-access=registration}}</ref>{{Rp|៣៧៧–៣៧៩}}<ref name=Hastings/>{{Rp|៨៨}} ការផ្ទុះ[[សង្គ្រាកូរ៉េ|សង្គ្រាមថ្មីនៅកូរ៉េ]]ក្នុងខែមិថុនាគឺជាសញ្ញាបញ្ជាក់ទៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនថាសង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនគឺជាឧទាហរណ៍មួយបន្ថែមទៀតនៃការវាតទីនិយមនៃលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត ដែលមានសហភាពសូវៀតនាំមុខ។
ទីប្រឹក្សាយោធាមកពីចិនបានចាប់ផ្តើមចុះមកជួយពួកវៀតមិញនៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥០។<ref name="Ang">{{Cite book |last=Ang |first=Cheng Guan |title=The Vietnam War from the Other Side |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=978-0-7007-1615-9}}</ref>{{Rp|១៤}} គ្រឿងសព្វាវុធ ជំនាញបច្ចេកទេស និងកម្មករពលករចិនបានផ្លាស់ប្តូរវៀតមិញពីកម្លាំងទ័ពព្រៃទៅជាកម្លាំងទ័ពនិយ័តមួយ។<ref name=Hastings/>{{Rp|២៦}}<ref name="HistoryPlace">{{Cite web |title=The History Place – Vietnam War 1945–1960 |url=http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |access-date=12 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230312070611/http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html|archive-date=March 12, 2023}}</ref> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥០ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើត[[ក្រុមប្រឹក្សាយោបល់ជំនួយយោធា]] (ក.យ.ជ.យ.) ដើម្បីសម្រួលដល់រដ្ឋបាលបារាំង ទាក់ទិននឹងយោបល់យុទ្ធសាស្ត្រ និងការបណ្តុះបណ្តាលទាហានវៀតណាម។.<ref name="Herring">{{Cite book |last=Herring |first=George C. |author-link= George C. Herring |title=America's Longest War: The United States and Vietnam, 1950–1975 (4th ed.) |date=2001 |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-07-253618-8}}</ref>{{Rp|១៨}} មកត្រឹមឆ្នាំ១៩៥៤ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចំណាយទឹកប្រាក់ប្រមាណ ១ ពាន់លានដុល្លារដើម្បីគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់បារាំង ដោយទទួលបន្ទុក ៨០% នៃការចំណាយសរុបនៅលើសង្គ្រាម។<ref name=Hastings/>{{Rp|៣៥}}
====សមរភូមិដៀនបៀនហ្វូ====
{{Main|សមរភូមិដៀនបៀនហ្វូ}}
នៅឆ្នាំ១៩៥៤ បារាំងបានព្យាយាមកាត់ផ្ដាច់ខ្សែផ្គត់ផ្គង់របស់វៀតមិញនៅក្រុង[[ដៀនបៀនហ្វូ]]ក្បែរព្រំដែនប្រទេសឡាវ។ កងកម្លាំងវៀតមិញ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក[[វ៉ក ង្វៀនសាប]]បានឡោមព័ទ្ធកងទ័ពបារាំង ហើយបានចល័តកាំភ្លើងធំធុនធ្ងន់និងកងកាំភ្លើងធំប្រឆាំងយន្តហោះបន្ថែម ដើម្បីបាញ់ផ្លោងលើទីតាំងបារាំង។ ជាបន្ទាប់ កងកម្លាំងវៀតមិញក៏បានបើកការវាយប្រហារម្តងហើយម្តងទៀតរហូតដល់ដាច់ប្រព័ន្ធភស្តុភារផ្គត់ផ្គង់បារាំង និងធ្វើឱ្យបារាំងចុះខ្សោយជាខ្លាំង។{{Sfn|Hastings|2018|p=49-87}}
ក្នុងកំឡុងសមរភូមិដៀនបៀនហ្វូនៃឆ្នាំ១៩៥៤ នាវាដឹកយន្តហោះរបស់អាមេរិកបានចូលមកដល់[[ឈូងសមុទ្រតុងកឹង]] រួចក៏បានបង្ហោះយន្តហោះឈ្លបយកការណ៍។ ដំណាលគ្នានោះដែរ បារាំងនិងអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមពិភាក្សាគ្នាអំពីលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អាវុធយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ ប៉ុន្តែគេនៅមិនទាន់ច្បាស់ថាតើកិច្ចពិភាក្សានោះត្រូវបានមន្ត្រីបារាំង-អាមេរិកពិចារណាម៉ត់ចត់ប៉ុណ្ណា និងផ្ដើមដោយអ្នកណាប្រាកដ។<ref name="Maclear">{{Cite book |last=Maclear |first=Michael |url=https://archive.org/details/tenthousanddaywa00mich/page/57 |title=The Ten Thousand Day War: Vietnam 1945–1975 |date=1981 |publisher=Thames |isbn=978-0-312-79094-3 |page=[https://archive.org/details/tenthousanddaywa00mich/page/57 57]}}</ref><ref name="Hastings" />{{Rp|៧៥}} តាមរយៈអនុប្រធានាធិបតីអាមេរិកនាពេលនោះគឺលោក[[រីឆាដ និចសុន]]បានឱ្យដឹងថា ផែនការប្រើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនោះត្រូវបាននាយអគ្គសេនាធិការរួមអាមេរិកគូសវាសឡើងដើម្បីគាំទ្រជួយបារាំង។<ref name="Maclear" /> ប្រធានាធិបតី លោក[[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]]បានបញ្ជាក់ថា អាមេរិកនឹងចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមលុះត្រាតែមានការគាំទ្រពីអង់គ្លេស ប៉ុន្តែត្រូវទីក្រុងឡុងដ៍បានបដិសេដ។<ref name="Tucker" />{{Rp|៧៦}} នៅទីបំផុត លោកអាយសិនហោវើក៏បានសម្រេចចិត្តមិននាំអាមេរិកបញ្ច្រៀតចូលក្នុងសង្គ្រាម<ref name="Hastings" />{{Rp|៧៥–៧៦}} ខណៈចារកម្មអាមេរិកបានកើតការសង្ស័យចំពោះឱកាសជោគជ័យរបស់បារាំង។<ref name="Gravel">{{Cite book |title=The Pentagon Papers (Gravel Edition), Volume 1 |pages=391–404}}</ref>
នៅខែឧសភា កងកម្លាំងបារាំងនៅដៀនបៀហ្វូបានប្រកាសសុំចុះចាញ់ ដោយជាសញ្ញាបង្ហាញនូវទីបញ្ចប់នៃអន្តរាគមន៍យោធាបារាំងនៅឥណ្ឌូចិន។ នៅឯ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ]] បារាំងបានចរចារព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ជាមួយពួកវៀតមិញ ហើយបានបញ្ជាក់ប្រគល់ឯករាជ្យភាពដល់កម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម ដោយប្រទេសវៀតណាមត្រូវពុះខណ្ឌចែកជាជើង-ត្បូងជាបណ្ដោះអាសន្ន។<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Goscha |first1=Christopher E. |title=Geneva Accords |encyclopedia=Historical Dictionary of the Indochina War (1945–1954): An International and Interdisciplinary Approach |pages= |date=2011 |publisher=NIAS Press |isbn=9788776940638 |url=https://indochine.uqam.ca/en/component/content/article/1/528-geneva-accords.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Geneva Accords {{!}} history of Indochina {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Geneva-Accords |access-date=12 March 2026 |website=www.britannica.com |archive-date=28 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028002543/https://www.britannica.com/event/Geneva-Accords |url-status=live }}</ref>
==សម័យអន្តរកាល==
[[File:1954 Geneva Conference.jpg|thumb|right|[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវ]]ឆ្នាំ១៩៥៤]]
វៀតណាមត្រូវ[[ការបែងចែកវៀតណាម|បានបែងចែកជាបណ្ដោះអាសន្ន]]នៅ[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]] និងនៅក្រោមលក្ខន្តិកៈនៃកិច្ចព្រមព្រៀងហ្សឺណែវ ពួកអសេនិកជនត្រូវផ្ដល់ឱកាសដើម្បីបម្លាស់ទីដោយសេរីរវាងរដ្ឋបណ្ដោះអាសន្នទាំងពីរក្នុងរយៈកាលបីរយថ្ងៃ។ លោកហូ ជីមិញប៉ងចង់បន្តសង្គ្រាមនៅភាគខាងត្បូងវៀតណាម ប៉ុន្តែត្រូវបានសម្ព័ន្ធមិត្តចិនហាមឃាត់ ដោយបានណែនាំថា រូបលោកអាចយកឈ្នះបានតាមរយៈមធ្យោបាយបោះឆ្នោត។<ref>{{Cite news |date=1 January 2001 |title=China Contributed Substantially to Vietnam War Victory, Claims Scholar |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/article/china-contributed-substantially-to-vietnam-war-victory-claims-scholar |access-date=12 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502013703/https://www.wilsoncenter.org/article/china-contributed-substantially-to-vietnam-war-victory-claims-scholar|archive-date=May 2, 2023}}</ref><ref name=Hastings/>{{Rp|៨៧–៨៨}} ការបោះឆ្នោតទូទាំងប្រទេសគឺនឹងត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិមួយ។<ref name=Hastings/>{{Rp|៨៨–៩០}} យ៉ាងណា សហរដ្ឋអាមេរិបានចេញមុខជំទាស់នឹងការបោះឆ្នោតនោះផ្ទាល់នៅក្នុងសន្និសីទ ដោយទទួលបានការគាំទ្រតែពីតំណាងបាវ ដាយប៉ុណ្ណោះ។<ref name="Kinzer-2013">{{Cite book |last=Kinzer |first=Stephen |title=The Brothers: John Foster Dulles, Allen Dulles, and Their Secret World War |date=2013 |publisher=Macmillan |isbn=978-1-4299-5352-8 |pages=[{{GBurl|id=LVb4-1l1gF4C|q=lansdale.+attache|p=194}} 195–196]}}</ref>
ក្នុងរយៈពេល ៣០០ ថ្ងៃនោះ ប្រជាជនអ្នកស្រុកវៀតណាមខាងជើងប្រមាណមួយលាននាក់បាននាំគ្នារត់គេចទៅវៀតណាមខាងត្បូង ដោយខ្លាចត្រូវធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដោយរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្ត<ref name=Hastings/>{{Rp|៩៦}}<ref>{{Cite web |last=Prados |first=John |date=January–February 2005 |title=The Numbers Game: How Many Vietnamese Fled South In 1954? |url=http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060527190340/http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |archive-date=27 May 2006 |access-date=12 March 2026 |publisher=The VVA Veteran |archivedate=27 ឧសភា 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060527190340/http://www.vva.org/TheVeteran/2005_01/feature_numbersGame.htm |url-status=dead }}</ref> ដោយក្នុងចំណោមអ្នករត់នោះរួមមាន អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិក ៥០០,០០០ នាក់ ពុទ្ធសាសនិក ២០០,០០០ នាក់ និងសហគមន៍ជនជាតិភាគតិចរាប់ពាន់នាក់ទៀត។<ref name="Goscha2016"/> ចលនាផ្លាស់ទីនេះត្រូវបានសម្របសម្រួលគាំទ្រដោយកម្មវិធីប្ដូរទីលំនៅរបស់អាមេរិកប្រមាណ ៩៣ លានដុល្លារ ដោយមានកងនាវាបារាំង និងអាមេរិកជួយចម្លងជនភៀសខ្លួនទាំងនោះ។<ref>{{Cite book |last=Murti |first=B.S.N. |url=https://archive.org/details/vietnamdivided0000unse |title=Vietnam Divided |date=1964 |publisher=Asian Publishing House |url-access=registration}}</ref> ក្រុមជនភៀសខ្លួននេះក៏ជាកម្លាំងចលករពង្រឹងរបប[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]ឱ្យកាន់តែស្អប់ខ្ពើមពួកកុម្មុយនីស្តខាងជើងបន្ថែមដែរ។{{sfn|Karnow|1997|p=238}} យុទ្ធជនវៀតមិញជាង ១០០,០០០ នាក់បានទៅភាគខាងជើងដើម្បីបង្កើតជា ''បុនក្រុមការ'' ដោយរំពឹងថានឹងត្រឡប់ទៅភាគខាងត្បូងវិញក្នុងរយៈកាលក្រោមពីរឆ្នាំ។<ref name=Kolko/>{{Rp|៩៨}} ពួកវៀតមិញនេះដែរបានបន្សល់ទុក[[ពួកបដិវត្តន៍អាជីព|កម្មាភិបាល]]ប្រហែលពី ៥,០០០ ទៅ ១០,០០០ នាក់នៅភាគខាងត្បូងត្រៀមបង្កកុបកម្ម។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៤}} ពួកទាហានបារាំងចុងក្រោយបានចាកចេញពីវៀតណាមនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៦<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៤}} ខណៈចិនវិញបានបង្ហើយការដកទ័ពរបស់ខ្លួនពីវៀតណាមខាងជើងនៅក្បែរៗពេលដូចគ្នានេះដែរ។<ref name=Ang/>{{Rp|១៤}}
[[File:903aafd6079a3ed1 landing.jpg|thumb|upright=.7|ក្រុមអ្នកបដិវត្តន៍ប្រឆាំងបាវ ដាយនៃរបប[[រដ្ឋវៀតណាម]] ជួបប្រជុំគ្នានៅសាលាក្រុងសៃហ្គន, ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៥។]]
នៅរវាងឆ្នាំ១៩៥៣ និងឆ្នាំ១៩៥៦ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតកំណែទម្រង់កសិកម្មផ្សេងៗ រួមមាន ''ការកាត់បន្ថយថ្លៃជួល'' និង ''កំណែទម្រង់ដីធ្លី''។ ក្នុងកំឡុងកំណែទម្រង់ដីធ្លី ប្រភពចេញពីសក្សីវៀតណាមខាងជើងបានឱ្យដឹងថាមានមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកភូមិ ១៦០ នាក់ត្រូវបានគេចាប់ប្រហារជីវិត ឬសរុបប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់។ យុទ្ធនាការសម្លាប់រង្គាលនេះភាគច្រើនបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ដីសណ្ដទន្លេក្រហម ដោយដូច្នេះ ចំនួនអ្នកស្លាប់ដែលវិជ្ជាករទូទៅច្រើនទទួលស្គាល់គឺ ៥០,០០០ នាក់។<ref name="Turner">{{Cite book |last=Turner |first=Robert F. |title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development |date=1975 |publisher=Hoover Institution Press |isbn=978-0-8179-6431-3}}</ref>{{Rp|១៤៣}}<ref>{{Cite journal |last=Gittinger |first=J. Price |date=1959 |title=Communist Land Policy in North Viet Nam |journal=Far Eastern Survey |volume=28 |issue=8 |pages=113–126 |doi=10.2307/3024603 |jstor=3024603}}</ref><ref name="Courtois">{{Cite book |last1=Courtois |first1=Stephane |title=The Black Book of Communism |title-link=The Black Book of Communism |last2=Werth |first2=Nicolas |last3=Panne |first3=Jean-Louis |last4=Paczkowski |first4=Andrzej |last5=Bartosek |first5=Karel |last6=Margolin |first6=Jean-Louis |date=1997 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-07608-2 |display-authors=1}}</ref>{{Rp|៥៦៩}}<ref>{{Cite book |last=Dommen |first=Arthur J. |title=The Indochinese Experience of the French and the Americans |date=2001 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-33854-9 |page=340}}</ref> ឯកសារពីបណ្ណសារវៀតណាមនិងហុងគ្រីវិញបានរាប់ចំនួនអ្នកស្លាប់តិចជាងនេះ ពោលគឺលើសពី ១៤,០០០ នាក់បន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{Cite web |last=Vu |first=Tuong |date=25 May 2007 |title=Newly released documents on the land reform |url=http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html |archive-date=20 April 2011 |access-date=13 March 2026 |website=Vietnam Studies Group |archivedate=20 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Szalontai |first=Balazs |date=November 2005 |title=Political and Economic Crisis in North Vietnam, 1955–56 |journal=Cold War History |volume=5 |issue=4 |pages=395–426 |doi=10.1080/14682740500284630 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Vu |first=Tuong |title=Paths to Development in Asia: South Korea, Vietnam, China, and Indonesia |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-48901-0 |page=103 }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ថ្នាក់ដឹកនាំទីក្រុងហាណូយបានសារភាពពី "ភាពហួសហេតុ"ក្នុងការអនុវត្តកម្មវិធីនេះ និងបានប្រគល់ដីធ្លីឱ្យពួកម្ចាស់កម្មសិទ្ធិដើមវិញ។<ref name=Hastings/>{{Rp|៩៩–១០០}}
នៅភាគខាងត្បូងវិញ [[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលមានបាវ-ដាយជាអធិរាជ និង[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនោះ មិនបានចុះហត្ថលេខាអ្វីនៅក្នុងសន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤ ឡើយ។ គណៈប្រតិភូវៀតណាមមិនមែនកុម្មុយនីស្តបានបដិសេធយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះការបែងចែកប្រទេសវៀតណាមជាពីរ ប៉ុន្តែត្រូវអសារបង់នៅពេលបារាំងបានទទួលស្គាល់សំណើរបស់ប្រតិភូវៀតមិញ[[ហ្វាម វ៉ាន់ដុង]]<ref name="PP">{{Cite book |title=The Pentagon Papers (Gravel Edition), Volume 3 |date=1971 |publisher=Beacon Press}}</ref>{{Rp|១៣៤}} ដែលបានស្នើសុំវិធីបង្រួបបង្រួមវៀតណាមតាមរយៈការបោះឆ្នោតក្រោមការត្រួតពិនិត្យនៃ "គណៈកម្មាការតំបន់"។<ref name=PP/>{{Rp|១១៩}} អាមេរិកបានប្រតិកម្មតបវិញជាមួយនឹង "ផែនការអាមេរិក" ដោយទទួលការគាំទ្រពីវៀតណាមខាងត្បូង និងសហរាជាណាចក្រ។<ref name=PP/>{{Rp|១៤០}} ផែនការអាមេរិកនោះបានចាត់ចែងធ្វើការបោះឆ្នោតបង្រួបបង្រួមដូចគ្នា តែត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតមើលពីអង្គការសហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែចុងក្រោយ វាត្រូវបានជំទាស់ដោយគណៈប្រតិភូសូវៀត។<ref name=PP/>{{Rp|១៤០}} សហរដ្ឋអាមេរិកបានលើកឡើងថា៖ "ដោយការគោរពលើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍នៃរដ្ឋវៀតណាម សហរដ្ឋអាមេរិកសុំនិយាយបញ្ជាក់ពីគោលជំហរប្រពៃណីរបស់ខ្លួនឡើងវិញ នោះគឺប្រជាជនគ្រប់រូបត្រូវទទួលបានសិទ្ធកំណត់អនាគតរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ ហើយសាមីខ្លួននឹងមិនចូលរួមក្នុងសំណើ ឬផែនការណាមួយដែលបិទរារាំងដំណើរការនោះឡើយ"។<ref name=PP/>{{Rp|៥៧០–៥៧១}}
លោកប្រធានាធិបតីអាយសិនហោវើបានសរសេរនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ ថា៖
{{Blockquote|"ខ្ញុំមិនដែលបាននិយាយ ឬទាក់ទងគ្នាជាមួយមនុស្សដែលមានចំណេះដឹងក្នុងកិច្ចការឥណ្ឌូចិន ដែលគេមិនយល់ស្របថាការបោះឆ្នោតត្រូវធ្វើឡើងក្នុងរយៈកាលនៃជម្លោះសង្គ្រាមទេ ប្រហែលជាប៉ែតសិបភាគរយនៃប្រជាជនទាំងអស់នឹងបោះឆ្នោតឱ្យហូ ជីមិញកុម្មុយនីស្តជាមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនជាជាងអគ្គរដ្ឋបាវ ដាយ។ ពិតមែនទៅ កង្វះពួកមេដឹកនាំ ហើយការដឹកនាំខាងបាវ ដាយគឺជាកត្តាមួយដែលក្នុងអារម្មណ៍ជាទូទៅចំណោមជនវៀតណាមដែលថាពួកគេគ្មានអ្វីត្រូវប្រយុទ្ធដើម្បីបាវ ដាយឡើយ។"{{Sfn|Eisenhower|1963|p=[https://archive.org/details/mandateforchange00eise/page/372 372]}}}}
ផ្អែកតាមរយៈ ''ឯកសារបញ្ចកោណ'' បានចាត់ទុកឌៀមជាបេក្ខជនដែលមានប្រជាប្រិយភាពឆ្ងាយជាងបាវ ដាយទាក់ទិននឹងរឿងប្រឆាំងនឹងលោកហូ ដោយសរសេរថា៖ "ប្រាកដណាស់នៅឆ្នាំ១៩៥៦ ចំនួនសមាមាត្រប្រជាជនដែលអាចបោះឆ្នោតឱ្យលោកហូ (ប្រៀបនឹងឌៀម) នៅក្នុងការការបោះឆ្នោតសេរីគឺមិនតិចជាងប៉ែតសិបភាគរយឡើយ"។<ref>{{cite web |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |title=Evolution of the War. Origins of the Insurgency |page=6 |date=January 15, 1969 |website=National Archives |access-date=13 March 2026 |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912155004/https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |url-status=live }}</ref> ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ូឡូញ និងកាណាដាដែលតំណាងឱ្យ[[គណៈកម្មាការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ]] (គ.ត.អ.) បានថ្លែងថា ការបោះឆ្នោតដែលយុត្តិធម៌ និងមិនលម្អៀងតែម្តងគឺមិនអាចទៅរួចទេ ដោយរាយការណ៍បន្ថែមថា ទាំងភាគីខាងជើងនិងខាងត្បូងមិនបានគោរពប្រកាន់ដល់យុទ្ធសន្តិភាពទេ។<ref>{{Harvnb|Woodruff|2005|p=6}} ចែងថា៖ "The elections were not held. South Vietnam, which had not signed the Geneva Accords, did not believe the Communists in North Vietnam would allow a fair election. In January 1957, the International Control Commission (ICC), comprising observers from India, Poland, and Canada, agreed with this perception, reporting that neither South nor North Vietnam had honored the armistice agreement. With the French gone, a return to the traditional power struggle between north and south had begun again.។"</ref>
ចាប់ពីខែមេសា ដល់ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥៥ លោកដៀមបានប្រើអំណាចវាយប្រហារទៅលើក្រុមបក្សពួកដែលប្រឆាំងនឹងរូបលោកតាមរយៈការផ្ដើមប្រតិបត្តិការប្រឆាំងនឹងពួកគណៈសាសនាដូចជា [[កាវដៃ]] និងគណៈនិកាយ[[ផ្វាហ៊ែវ]]របស់[[បាគុត]]។ យុទ្ធនាការរបស់ឌៀមក៏បានទៅប៉ះទង្គិចជាមួយនឹងក្រុមឧក្រិដ្ឋកម្ម[[ប៊ីញស្វៀន]]ផងដែរ ដែលត្រូវជាសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងពួកសមាជិកនៃនគរបាលសម្ងាត់កុម្មុយនីស្ត បំពាក់ដោយអាវុធយោធាខ្លះៗ។ [[សមរភូមិសៃហ្គន (១៩៥៥)|ការប្រយុទ្ធគ្នា]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅសៃហ្គនរវាងក្រុមមួយនេះជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលរបស់ឌៀម ហើយទីបំផុតក៏ត្រូវចាញ់ប្រៀបនឹងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលក្នុងខែមេសានៃឆ្នាំនោះ។ ខណៈដែលចំនួនអ្នកប្រឆាំងនឹងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ឃោរឃៅរបស់ឌៀមបានកំពុងកើនឡើង លោកក៏បានបង្វែរកំហុងចោទប្រកាន់លើពួកកុម្មុយនីស្តថាជាឬសគល់នៃបញ្ហា។<ref name=Tucker/>
នៅក្នុង[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិមួយស្ដីអំពីអនាគតនៃរដ្ឋវៀតណាម]]ដែលធ្វើឡើងក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ លោកឌៀមបាន[[ការបន្លំការបោះឆ្នោត|លួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោត]]ដោយមានការជួយទំនុកបម្រុងពីបងប្អូនរបស់លោកគឺ [[ង៉ូ ឌិញញូ]] ហើយជាលទ្ធផលបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៩៨.២ ភាគរយ ដោយក្នុងនោះរួមមាន ១៣៣% នៅក្នុងសៃហ្គន។ ថ្វីបើពួកទីប្រឹក្សាអាមេរិករបស់លោកបានផ្ដល់អនុសាសន៍ឱ្យមានការឈ្នះដោយសមហេតុសមផលត្រឹមចន្លោះពី "៦០ ទៅ ៧០ ភាគរយ" ក្ដី តែលោកឌៀមបានមើលឃើញប្រជាមតិនេះថាជាការសាកល្បងនូវអំណាច។{{sfn|Karnow|1997|p=224}} បីថ្ងៃក្រោយមក លោកក៏បានប្រកាសវៀតណាមខាងត្បូងជារដ្ឋឯករាជ្យមួយក្រោមឈ្មោះថា សាធារណរដ្ឋវៀតណាម (ស.វ.) ដែលមានខ្លួនលោកជាប្រធានាធិបតី។<ref name=Hastings/> ដូចគ្នានេះដែរ លោកហូ ជីមិញ និងបក្សពួកមន្ត្រីកុម្មុយនីស្តបានឈ្នះទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៩៩% នៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានធ្វើឡើងនៅវៀតណាមខាងជើង។<ref name=Turner/>{{Rp|១៩៣–១៩៤, ២០២–២០៣, ២១៥–២១៧}}
[[ទ្រឹស្ដីដូមីណូ]] ដែលបានលើកឡើងថា បើប្រទេសមួយធ្លាក់ទៅក្រោមលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត នោះប្រទេសដទៃៗទៀតដែលនៅជុំវិញក៏ធ្លាក់ទៅតាមដូចគ្នា ត្រូវបានស្នើឡើងជាគោលនយោបាយដំបូងដោយរដ្ឋបាលអាយសិនហោវើ។<ref name=McNamara/>{{Rp|១៩}} លោក[[ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]] ដែលកាលនុះជាសមាជិក[[ព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិក|ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក]] បាននិយាយថ្លែងថា៖ "ប្រទេសភូមា ថៃ ឥណ្ឌា ជប៉ុន និងហ្វីលីពីន ហើយជាក់ស្ដែង ឡាវ និងកម្ពុជា សន្តិសុខរបស់ពួកគេទាំងអស់នឹងត្រូវរងការគំរាមកំហែង ប្រសិនបើរលកក្រហមនៃកុម្មុយនីស្តហូរចូលក្ដោបប្រទេសវៀតណាម"។<ref>{{Cite web |title=America's Stakes in Vietnam Speech to the American Friends of Vietnam, June 1956 |url=http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626125802/http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx |archive-date=26 June 2012 |access-date=26 June 2012 |publisher=JFK Library |archivedate=26 មិថុនា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120626125802/http://www.jfklibrary.org/Research/Ready-Reference/JFK-Speeches/Remarks-of-Senator-John-F-Kennedy-at-the-Conference-on-Vietnam-Luncheon-in-the-Hotel-Willard-Washing.aspx }}</ref>
==សម័យឌៀម ឆ្នាំ១៩៥៤–១៩៦៣==
=== របបគ្រប់គ្រង ===
[[File:Ngo Dinh Diem at Washington - ARC 542189.jpg|thumb|លោកប្រធានាធិបតី[[ដ្វាយត៍ ឌី អាយសិនហោវើ]] និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]] កំពុងទទួលស្វាគមន៍ប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូង លោក[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]នៅរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោន, ៨ ឧសភា ១៩៥៧]]
ឌៀមគឺជាបុគ្គលម្នាក់ដែលមានការជឿស៊ប់លើសាសនារ៉ូម៉ាំងកាតូលិក ជាអ្នកប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តឥតងាករេ ជាតិនិយម និងអភិរក្សសង្គមមួយរូប។ ប្រវត្តិវិទូបានកត់សម្គាល់ថា៖ "លោកជាមនុស្សតំណាងឱ្យលទ្ធិជាតិនិយមដ៏តូចចង្អៀតនិងជ្រុលនិយម បូករួមជាមួយនឹងការនិយម[[អត្តាធិបតេយ្យ]] និង[[បក្ខពួកនិយម]]"។<ref name=McNamara/>{{Rp|២០០–២០១}} ប្រជាជនវៀតណាមដែលភាគច្រើនជា[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|ពុទ្ធសាសនិក]]បានកើតក្ដីបារម្ភចំពោះសកម្មភាពបូជាកិច្ចនៃប្រទេសជាតិដោយឌៀមទៅ[[ព្រះម៉ែម៉ារី]] (មាតាព្រះយេស៊ូ)។
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥<ref>{{Cite web |date=2025-01-13 |title=Some Clarifications on Lịch sử Nam bộ kháng chiến {{!}} Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/some-clarifications-lich-su-nam-bo-khang-chien |access-date=2026-03-16 |website=www.wilsoncenter.org }}</ref> លោកឌៀមបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការ "បរិហារកុម្មុយនីស្ត" ពោលគឺការចាប់ខ្លួន ការធ្វើទារុណកម្ម និងការប្រហារជីវិតក្រុមអ្នកគាំទ្រលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត និងក្រុមប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ លោកបានប្រកាសអនុវត្តច្បាប់ប្រហារជីវិតចំពោះបុគ្គលណាដែលត្រូវបានចោតជាជនកុម្មុយនីស្ត។<ref name="WarBegan">{{Cite book |title=The Pentagon Papers (Gravel Edition), Volume 1 |publisher=Beacon Press |year=1971 |location=Boston |at=Section 3, pp. 314–346 |chapter=Chapter 5, Origins of the Insurgency in South Vietnam, 1954–1960 |access-date=10 May 2026 |chapter-url=http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon/pent14.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019184424/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon/pent14.htm |archive-date=19 October 2017 |url-status=dead |via=International Relations Department, Mount Holyoke College }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019184424/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon/pent14.htm |date=19 តុលា 2017 }}</ref> រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងបានអះអាងថា គិតត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៧ ប្រជាជនវៀតណាមជាង ៦៥,០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ដាក់ពន្ធនាការ និង ២,១៤៨ នាក់ត្រូវបានប្រហារជីវិតដោយអាជ្ញាធរវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last=Turner |first=Robert F. |title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development |date=1975 |publisher=Hoover Institution Publications |isbn=978-0817964313 |pages=174–178}}</ref> ចូលមកដល់ឆ្នាំ១៩៥៩ អ្នកជាប់ពន្ធនាគារជាលទ្ធផលនៃយុទ្ធនាការនេះបានសល់ត្រឹម ៤០,០០០ នាក់។<ref name=Kolko/>{{Rp|៨៩}} នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ លោកឌៀមបានប្រកាសកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លី ដោយបានកំណត់ទំហំដីកសិកម្មស្រូវក្នុងមួយម្ចាស់ម្នាក់។ ដីកសិកម្មទំហំ ១.៨ លានហិចតា ត្រូវបានដាក់លក់ជូនអ្នកដែលគ្មានកម្មសិទ្ធិដីធ្លី។ មកត្រឹមឆ្នាំ១៩៦០ កំណែទម្រង់មួយនេះបានជាប់គាំង ដោយសារតែអ្នកគាំទ្រធំៗរបស់ឌៀមភាគច្រើនជាម្ចាស់ដីធ្លីធំៗដែរ ដោយពួកគេមិនសុខចិត្តបាត់បង់ដីរបស់គេ។<ref name="Collision">{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |url=https://archive.org/details/collisionofcultu00doyl |title=The Vietnam Experience, a Collision of Cultures |last2=Weiss |first2=Stephen |date=1984 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=978-0939526123 |url-access=registration}}</ref>{{Rp|១៤–១៦}}
នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៧ លោកឌៀមធ្វើ[[ដំណើរទស្សនកិច្ចង៉ូ ឌិញឌៀមនៅសហរដ្ឋអាមេរិក|ដំណើរទស្សនកិច្ចរយៈពេលដប់ថ្ងៃ]]ទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកអាយសិនហោវើបានសន្យាផ្តល់ជំនួយគាំទ្រជាបន្តបន្ទាប់ដល់វៀតណាមខាងត្បូង ហើយថែមទាំងប្រារព្ធធ្វើពិធីដង្ហែរក្បួនសម្រាប់លោកដៀមកំឡុងទស្សនកិច្ចលោកទៀតផង។ ចំពោះរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]]វិញ គឺមិនសូវជាពេញចិត្តនឹងឌៀមប៉ុន្មានទេ ប៉ុន្តែលោកត្រូវបង្ខំចិត្តគាំទ្រព្រោះកាលនោះគឺគ្មាននរណាម្នាក់អាចមានប្រៀបដូចនឹងឌៀមឡើយ។{{sfn|Karnow|1997|p=230}}
=== កុបកម្មនៅភាគខាងត្បូង ឆ្នាំ១៩៥៤–៦០ ===
{{Main|វៀតកុង|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៥៩–១៩៦៣)}}
នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤ និងឆ្នាំ១៩៥៧ រដ្ឋាភិបាលឌៀមបានទទួលជោគជ័យក្នុងការទប់ស្កាត់កោលាហលទ្រង់ទ្រាយធំដែលបានផ្ទុះឡើងនៅតាមទីជនបទ។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៧ ពួកឧទ្ទាមបានបើកយុទ្ធនាការលបធ្វើឃាតដ៏ធំមួយ ដោយសម្ដៅហៅថា "ការប្រល័យជនក្បត់ជាតិ"។<ref name="McNamera35">{{Cite book |last1=McNamera |first1=Robert S. |title=Argument Without End |last2=Blight |first2=James G. |last3=Brigham |first3=Robert K. |date=1999 |publisher=PublicAffairs |isbn=1-891620-22-3 |pages=35}}</ref> នៅដើមឆ្នាំ១៩៥៩ ឌៀម បានចាត់ទុកសកម្មភាពប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលដោយហិង្សាជាទោសប្រហារជីវិត តាយរយៈការអនុវត្តច្បាប់លេខ ១០/៥៩។ <ref>{{Cite web |title=Excerpts from Law 10/59, 6 May 1959 |url=http://vietnam.vassar.edu/doc6.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723163835/http://vietnam.vassar.edu/doc6.html |archive-date=23 July 2008 |access-date=20 មេសា 2013 |archivedate=23 កក្កដា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080723163835/http://vietnam.vassar.edu/doc6.html }}</ref> ប្រវត្តិវិទូលោក[[ដូក្លាស ផៃស៍]] បានប៉ាន់ប្រមាណថា ក្រុមពួកឧទ្ទាមបានចាប់ជំរិតមនុស្សប្រហែល ២,០០០ នាក់ និងព្រមទាំងធ្វើឃាតសម្លាប់មន្ត្រី មេភូមិ បុគ្គលិកមន្ទីរពេទ្យ និងគ្រូបង្រៀនប្រមាណ ១,៧០០ នាក់ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦០។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៦}}<ref name="WarBegan" />
នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦០ [[ការិយាល័យកណ្ដាលសម្រាប់វៀតណាមខាងត្បូង]] (ក.ក.វ.ណ.ត.) ដែលត្រូវជាទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់វៀតណាមខាងជើងនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង បានបញ្ជាឱ្យមានសកម្មភាពបះបោរព្រមៗគ្នានៅវៀតណាមខាងត្បូង ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមួយភាគបីក៏ធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយក្រុមកុម្មុយនីស្ត។<ref name=Hastings/>{{Rp|១០៦–១០៧}} នៅក្នុងខែធ្នូ វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតក្រុម[[វៀតកុង]] (វ.ក.) ឡើង ដោយមានគោលដៅបង្រួបបង្រួមពួកក្រុមឧទ្ទាមទាំងអស់ដែលមាននិន្នាការប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងឱ្យស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់ខ្លួន។ វៀតកុងត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ[[ស្រុកមេមត់]]ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ក.ក.វ.ណ.ត.។<ref name=Ang/>{{Rp|៥៥–៥៨}}
==== ការចូលរួមរបស់វៀតណាមខាងជើង ====
{{See also|ការឈ្លានពានរបសវៀតណាមខាងជើងលើឡាវ|ផ្លូវលំហូជីមិញ}}
នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៦ មេដឹកនាំកុម្មុយនីស្តភាគខាងត្បូង លោក[[ឡេ ស៊ួន]]បានបង្ហាញផែនការមួយដើម្បីស្ដារការបះបោរក្រោមឈ្មោះថា "មាគ៌ាទៅភាគខាងត្បូង" ទៅកាន់ការិយាល័យនយោបាយនៅទីក្រុងហាណូយ។ ដោយសារតែប្រទេសចិននិងសូវៀតនាពេលនោះបានប្រឆាំងនឹងការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងវៀតណាមទាំងពីរភាគ ដូច្នេះផែនការរបស់លោកក៏ត្រូវបានរំសាយចោល។<ref name=Ang/>{{Rp|៥៨}} ទោះជាយ៉ាងណា នៅខែធ្នូនៃឆ្នាំដដែរនោះ ថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងក៏បានសម្រេចអនុម័តវិធានការស្ដារការបះបោរសាកល្បង។{{Sfn|Olson|Roberts |2008|p=67}} នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៨ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានត្រួតត្រាមជ្ឈមណ្ឌលដឹកជញ្ជូននៅ[[ស្រុកសេពុញ]]ភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ ក្បែរតំបន់គ្មានយោធារវាងវៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូង។<ref name="Prados-1999">{{Cite book |last=Prados |first=John |title=The Blood Road: The Ho Chi Minh Trail and the Vietnam War |date=1999 |publisher=Wiley |isbn=9780471254652}}</ref>{{Rp|២៤}}
បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើងបានអនុម័ត "សង្គ្រាមប្រជាជន" លើវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩<ref name=Hastings/>{{Rp|១១៩–១២០}} ហើយក្នុងខែឧសភា [[ក្រុមលេខ៥៥៩]] ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]] ហើយបន្ទាប់មក ដំណើរសាងសង់ផ្លូវរយៈពេលប្រាំមួយខែឆ្លងកាត់ព្រៃភ្នំប្រទេសឡាវក៏បានដំណើរការ។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង និងកងកម្លាំង[[ប៉ៈថេតឡាវ]]បានឈ្លានពានប្រទេសឡាវ ដោយប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹង[[កងទ័ពភូមិន្ទឡាវ]]តាមបណ្តោយតំបន់ព្រំដែន។<ref name="Morrocco-1985">{{Cite book |last=Morrocco |first=John |title=Rain of Fire: Air War, 1969–1973 |date=1985 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=9780939526147 |series=Volume 14 of Vietnam Experience}}</ref>{{Rp|២៦}} ក្រោយពីធ្វើខ្សែផ្លូវរួច កម្លាំងវៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ៥០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនចូលវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃប្រតិបត្តិការសង្គ្រាមប្រជាជនរបស់ខ្លួន។{{Sfn|Military History Institute of Vietnam|2002|p=xi}} ការដឹកជញ្ជូនគ្រឿងសព្វាអាវុធឆ្លងកាត់ផ្លូវនេះលើកដំបូងត្រូវបានបញ្ចប់នៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៥៩។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦០ វៀតណាមខាងជើងបានចាត់អនុវត្តកម្មវិធីកំណែនទាហានសម្រាប់កងទ័ព។<ref>{{Cite book |last=Prados |first=John |title=Rolling Thunder in a Gentle Land |date=2006 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-84603-020-8 |editor-last=Wiest |editor-first=Andrew |location=Oxford |pages=74–95 |chapter=The Road South: The Ho Chi Minh Trail |chapter-url=https://archive.org/details/rollingthunderin00wies}}</ref> ទាហានកុម្មុយនីស្តប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានលបចូលវៀតណាមខាងត្បូងរវាងឆ្នាំ១៩៦១ និងឆ្នាំ១៩៦៣។<ref name=Ang/>{{Rp|៧៦}}
==អាណត្តិខេនណឹឌី, ឆ្នាំ១៩៦១–៦៣==
{{Main|សង្គ្រាមនៅវៀតណាម (១៩៥៩–១៩៦៣)|កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច}}
[[File:The President's News Conference, 23 March 1961.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីកំពុងពន្យល់បកស្រាយពីស្ថានភាពនៅឥណ្ឌូចិនក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន, ២៣ មីនា ១៩៦១]]
បន្ទាប់ពីយកឈ្នះរ៉ូណាល់ និចសុននៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៦០|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីឆ្នាំ១៩៦០]] ចន ផ្វ. ខេនណឹឌីបានប្ដេជ្ញាបន្តគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តដែលបន្សល់ពីរដ្ឋបាលទ្រូមែន និងអាយសិនហោវើ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ បន្ទាប់ពីអាមេរិកបានរងបរាជ័យធំៗជាប់ៗគ្នា (ដូចជា [[ការឈ្លានពានឆកសមុទ្រជ្រូក]] និង[[វិបត្តិមីស៊ីលគុយបា]]) ខេនណឹឌីបានចាប់ផ្ដើមពង្រឹងគោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តរបស់អាមេរិក ដោយធ្វើយ៉ាងណានឹងបិទខ្ទប់ក្រុមកុម្មុយនីស្តវៀតណាមកុំឱ្យទទួលជោគជ័យបាន។<ref>{{cite journal |last1=Bostdorff |first1=Denise M. |last2=Goldzwig |first2=Steven R. |title=Idealism and Pragmatism in American Foreign Policy Rhetoric: The Case of John F. Kennedy and Vietnam |journal=Presidential Studies Quarterly |date=1994 |volume=24 |issue=3 |pages=515–530 |id=215692085 |jstor=27551281 }}</ref>
គោលនយោបាយខេនណឹឌីផងដែរបានកំណត់មិនបញ្ជូនទាហានអាមេរិកមកច្បាំងលើទឹកដីវៀតណាមឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ លោកចង់ឃើញរដ្ឋាភិបាលឌៀមប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងវៀតណាមកុម្មុយនីស្តដោយខ្លួនឯងជាមួយនឹងជំនួយសព្វាវុធនិងបច្ចេកទេសពីអាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Vietnam Task Force |url=http://media.nara.gov/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-B-4.pdf |title=Report of the Office of the Secretary of Defense Vietnam Task Force |date=1969 |publisher=Office of the Secretary of Defense |location=Washington, DC |pages=1–2 |chapter=IV. B. Evolution of the War 4. Phased Withdrawal of U.S. Forces in Vietnam, 1962–64 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504231323/http://media.nara.gov/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-B-4.pdf |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> តែយ៉ាងណា កម្រិតគុណភាពក្នុងជួរកងទ័ពទាហានវៀតណាមខាងត្បូងគឺនៅខ្វះខាតច្រើន គួបផ្សំជាមួយនឹងអំពើពុករលួយនិងបក្សពួកនិយមពីលើបន្ថែម។ ការគាំទ្ររបស់ទីក្រុងហាណូយចំពោះវៀតមិញបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងការកំណត់ជំនោរនៃសង្គ្រាមនេះពិតមែន ប៉ុន្តែភាពផុយស្រួយរបស់រដ្ឋាភិបាលនិងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងក៏ជាកត្តាសំខាន់មួយផងដែរ។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៦៩}}
[[File:President meets with Secretary of Defense. President Kennedy, Secretary McNamara. White House, Cabinet Room - NARA - 194244.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីកំពុងពិភាក្សាជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអាមេរិក លោក[[រ៉ូបឺត មាំខណឺមែរ៉ា]] ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦២]]
ទីប្រឹក្សាលោកខេនណឹឌីចំនួនពីររូបគឺលោក[[ម៉ាក់ស្វែល ថេល័រ]] និង[[វ៉លត៍ រ៉ូស្តូវ]]បានណែនាំខេនណឹឌីឱ្យបញ្ជូនកងទ័ពអាមេរិកទៅកាន់វៀតណាមខាងត្បូង ដោយក្លែងពួកគេជាកម្មករជួយសង្គ្រោះក្នុងគ្រោះទឹកជំនន់ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ខេនណឹឌីបានបដិសេដនឹងគំនិតពួកគេ ហើយបែរមកផ្ដោតលើការបញ្ជូនជំនួយផ្គត់ផ្គង់យោធាវិញ។<ref>{{Cite news |last=Stavins |first=Ralph L. |date=22 July 1971 |title=A Special Supplement: Kennedy's Private War |work=The New York Review of Books |url=http://www.nybooks.com/articles/1971/07/22/a-special-supplement-kennedys-private-war/ |access-date=19 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230406045200/https://www.nybooks.com/articles/1971/07/22/a-special-supplement-kennedys-private-war/|archive-date=April 6, 2023}}</ref> នៅក្នុងអាណត្តិអាយសិនហោវើ អាមេរិកបានបញ្ជូនទីប្រឹក្សាយោធា ៩០០ នាក់មកវៀតណាម រួចមកដល់ឆ្នាំ១៩៦១ ក្រោមប្រធានាធិបតីខេនណឹឌី ទីប្រឹក្សាអាមេរិកនៅវៀតណាមបានកើនហក់ឡើងមក ១៩,០០០ នាក់។<ref name=Hastings/>{{Rp|១៣១}}
[[កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច]]ត្រូវបានផ្តួចផ្តើមឡើងនៅចុងឆ្នាំ១៩៦១ រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងដោយផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅប្រជាពលរដ្ឋតាមទីជនបទទៅកាន់ទីទួលដែលមានសុវត្ថិភាពពីពួកវៀតកុង។ ក៏ប៉ុន្តែគិតមកត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ វឌ្ឍនភាពកម្មវិធីមួយនេះក៏បានថយចុះ ហើយទីបំផុតក៏បានបិទបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤។<ref name=Tucker/>{{Rp|១០៧០}} រំលងមកខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦២ ប្រទេសចំនួន ១៤ រួមមានប្រទេសចិន វៀតណាមខាងត្បូង សហភាពសូវៀត វៀតណាមខាងជើង និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិស្តីពីអព្យាក្រឹតភាពឡាវ]]។
===រដ្ឋប្រហារ និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម===
{{Main|ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មង៉ូ ឌិញឌៀម}}
{{See also|សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣}}
នៅលើសមរភូមិវិញ យោធាវៀតណាមខាងត្បូងបានបរាជ័យយ៉ាងអាម៉ាស់ ពិសេសនៅក្នុង[[សមរភូមិអាប់ប៉ាក]] ថ្វីបើខ្លួនមានកម្លាំងច្រើនជាងនិងអាវុធទំនើបជាងវៀតកុងក្ដី។<ref name="Sheehan">{{Cite book |last=Sheehan |first=Neil |title=A Bright Shining Lie – John Paul Vann and the American War in Vietnam |date=1989 |publisher=Vintage |isbn=978-0-679-72414-8|url=https://archive.org/details/brightshininglie0000shee_r0g3}}</ref>{{Rp|២០១–២០៦}} មន្ត្រីអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមសង្ស័យនិងមន្ទិលចំពោះសមត្ថភាពថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង ពិសេសគឺលោកប្រធានាធិបតីឌៀមនោះឯង។ ឌៀមខ្លួនលោកផ្ទាល់ ក្រោយពីប្រឈមនឹងរដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងផ្ដួលអំណាចលោកនៅ[[រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦០|ឆ្នាំ១៩៦០]] និង[[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅវិមានឯករាជ្យវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦២|ឆ្នាំ១៩៦២]] លោកក៏ចាប់ផ្ដើមកើតក្ដីសង្ស័យនឹងមនុស្សជុំវិញខ្លួន ដោយដូច្នេះ លោកច្រើនតែផ្ដោតលើការការពារអំណាចតាមរយៈការតម្លើងតំណែងរបស់មនុស្សជំនិតរបស់លោកជាជាងការធ្វើសង្គ្រាមនឹងពួកកុម្មុយនីស្ត។ ប្អូនប្រុសប្រធានាធិបតីខេនណឹឌីគឺលោក[[រ៉ូបឹត ផ្វ. ខេនណឹឌី]]បានកត់សម្គាល់ថា "ឌៀមគឺមិនព្រមចុះចេញរំលែកអំណាចឡើយ។ គាត់ជាបុគ្គលម្នាក់ដែលពិបាកនិយាយជាមួយណាស់..."។<ref>Live interview by John Bartlow Martin. ''Was Kennedy Planning to Pull out of Vietnam?'' New York City. John F. Kennedy Library, 1964, Tape V, Reel 1.</ref>
នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៣ ពុទ្ធសាសនិកវៀតណាមខាងត្បូងនៅទីក្រុង[[ហ្វេ]]បានចេញធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងបម្រាមរដ្ឋាភិបាលដែលហាមឃាត់ការបង្ហោះ[[ទង់ព្រះពុទ្ធសាសនា]]នៅ[[បុណ្យវិសាខបូជា|ថ្ងៃបុណ្យវិសាខបូជា]]។ កងកម្លាំងសន្តិសុខក្រោមរបបឌៀមបានបើកការបាញ់ប្រហារដោយសម្លាប់បាតុករចំនួនប្រាំបួននាក់ បង្កបង្កើតជា[[វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា]]។ ចលនាប្រឆាំងរបបឌៀមក្នុងចំណោមពុទ្ធសាសនិកបានរីកធំឡើងៗ ហើយនៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៣ កងកម្លាំងពិសេសរបស់យោធាវៀតណាមក្រោមបញ្ជាការវរសេនីយ៍ឯក[[ឡេ ក្វាងទុង]]ដែលស្មោះស្ម័គ្រភក្ដីភាពចំពោះប្អូនប្រុសប្រធានាធិបតីឌៀមគឺង៉ូ ឌិញញូដែលនិយមកាន់សាសនាកាតូលិកនោះ បានចូលវាយបំផ្លាញវត្តអារាម បណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់រយនាក់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។<ref name="NPV 2018">{{Cite journal |last=Nguyen |first=Phi-Vân |title=A Secular State for a Religious Nation: The Republic of Vietnam and Religious Nationalism, 1946–1963 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-asian-studies/article/secular-state-for-a-religious-nation-the-republic-of-vietnam-and-religious-nationalism-19461963/6686A381A12183648E76430BC646BC85 |journal=The Journal of Asian Studies |date=2018 |volume=77 |issue=3 |pages=741–771 |doi=10.1017/S0021911818000505 }}</ref>
[[File:Arvncapture.jpg|thumb|upright=.8|left|កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងកំពុងធ្វើការចាប់ខ្លួនទាហានវៀតកុង]]
មន្ត្រីអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមពិភាក្សាអំពីការផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំនៅវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៦៣។ ខណៈក្រសួងការបរទេសអាមេរិកមាននិន្នាការគាំទ្រឱ្យមានរដ្ឋប្រហារ ប៉ុន្តែមន្ទីរបញ្ចកោណវិញចង់បន្តរក្សាឌៀមជាក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង។ ក្នុងចំណោមចំណុចប្តូររបបដែលបានស្នើឡើងនោះគឺ ការដកអំណាចប្អូនប្រុសរបស់ឌៀមឈ្មោះញូ ដែលកាលនុះកំពុងគ្រប់គ្រងនគរបាលសម្ងាត់និងកងកម្លាំងពិសេស ហើយត្រូវបានអាមេរិកមើលឃើញថាជាអ្នកនៅពីក្រោយការបង្ក្រាបគាបសង្កត់បាតុកម្មពុទ្ធសាសនិក និងជាបុគ្គលគ្រប់គ្រងគ្រួសារត្រកូលង៉ូ។ ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ សេអ៊ីអា របស់អាមេរិកបានទាក់ទងក្រុមឧត្តមសេនីយ៍ដែលមានគម្រោងប៉ុនប៉ងដកអំណាចរបស់ឌៀម ហើយបានប្រាប់ពួកគេថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងមិនប្រឆាំង ហើយក៏មិនដាក់ទោសពួកគេតាមការកាត់ផ្តាច់ជំនួយដែរ ប្រសិនបើពួកគេអនុវត្តតាមផែនការនោះ។ ទីបំផុត ឌៀមក៏ត្រូវបានគេផ្តួលរំលំ និងត្រូវប្រហារជីវិតរួមជាមួយប្អូនប្រុសរបស់លោកនៅថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ លោកម៉ាក់ស្វែល ថេល័រនឹកឃើញថា បន្ទាប់ពីដំណឹងបានឆ្លងទៅដល់ខេនណឹឌី គាត់បាន "ប្រញាប់ប្រញាល់រត់ចេញពីបន្ទប់អមដោយទឹកមុខភ្ញាក់ផ្អើល និងចិត្តស្រងាក" ពោលគឺខេនណឹឌីមិនបានរំពឹងទុកជាមុនថាលោកឌៀមនឹងត្រូវបានគេសម្លាប់ដូចនេះសោះ។{{sfn|Karnow|1997|p=326}}
ក្រោយពីរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ឌៀម វៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ទៅក្នុងភាពវឹកវរភ្លាមៗបង្កបង្កើតជាអស្ថេរភាពនយោបាយ ដោយរដ្ឋាភិបាលបង្កើតថ្មីៗត្រូវបានផ្ដួលរំលំម្តងហើយម្តងទៀតពីសំណាក់ក្រុមយោធា។ ដោយឃើញពីភាពចលាចលក្នុងរបបដឹកនាំនៅវៀតណាមខាងត្បូងបែបនេះ ទីក្រុងហាណូយក៏បានឆ្លៀតឱកាសបង្កើនការគាំទ្ររបស់ខ្លួនបន្ថែមចំពោះវៀតកុង និងបានចាត់ទុករបបនីមួយៗនៃវៀតណាមខាងត្បូងថាសុទ្ធតែជាអាយ៉ងរបស់អាមេរិក។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣២៨}} អាមេរិកវិញនៅតែស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការបញ្ជូនទ័ព ដោយមជ្ឈដ្ឋានថ្នាក់ដឹកនាំ និងស្ថាប័នផ្សេងៗបានខ្វែងគំនិតគ្នាទៅលើរបៀបអន្តរាគមន៍របស់អាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ។<ref>{{Cite web |date=April 2015 |title=Counterinsurgency in Vietnam: Lessons for Today |url=https://www.afsa.org/counterinsurgency-vietnam-lessons-today |website=The Foreign Service Journal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114858/https://afsa.org/counterinsurgency-vietnam-lessons-today|archive-date=April 7, 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pacification |url=http://www.vietnamgear.com/dictionary/pacification.aspx |website=Vietnam War Dictionary|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405065336/http://www.vietnamgear.com/dictionary.aspx?s=pacification|archive-date=April 5, 2023}}</ref><ref>{{Cite book |last=Blaufarb |first=Douglas S. |title=The Counterinsurgency Era: U.S. Doctrine and Performance, 1950 to the Present |date=1977 |publisher=Free Press |isbn=978-0-02-903700-3 |page=119}}</ref> [[បញ្ជាការជំនួយយោធា (វៀតណាម)|មេបញ្ជាការកងកម្លាំងអាមេរិកនៅវៀតណាមខាងត្បូង]]គឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ផោល ហារឃីនស៍]] បានទស្សន៍ទាយដោយមានទំនុកចិត្តថា វៀតណាមខាងត្បូងនឹងទទួលបានជ័យជម្នះនៅត្រឹមកំឡុងពិធីបុណ្យណូអែលនៃឆ្នាំ១៩៦៣<ref name=Herring/>{{Rp|១០៣}} ប៉ុន្តែទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ សេអ៊ីអា វិញបានសម្ដែងចេញនូវទុទិដ្ឋិនិយម ដោយព្រមានថា "វៀតកុងជាក់ស្ដែងកំពុងគ្រប់គ្រងលើតំបន់ទឹកដីជនបទភាគច្រើននៅវៀតណាមខាងត្បូង ហើយនាពេលថ្មីៗនេះបានកំពុងបង្កើនកិច្ចប្រឹងប្រែងយោធារបស់ពួកគេ"។<ref>{{Cite book |last=Schandler |first=Herbert Y. |url=https://archive.org/details/americainvietnam0000scha |title=America in Vietnam: The War That Couldn't Be Won |date=2009 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6697-2 |page=[https://archive.org/details/americainvietnam0000scha/page/36 36] |url-access=registration}}</ref>
==ឈូងសមុទ្រតុងកឹង និងអាណត្តិចនសុន ឆ្នាំ១៩៦៣–៦៩==
{{Main|សង្គ្រាមកិច្ចរួមនៅវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣–១៩៦៩}}
ប្រធានាធីបតីខេនណឹឌីត្រូវបានគេលបធ្វើឃាតនៅថ្ងៃទី២២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ លោកអនុប្រធានាធិបតី[[លីនដឹន ប. ចនសុន]]ដែលបានឡើងស្នងពីខេនណឹឌី ដើមឡើយរូបលោកមិនសូវជាជាប់ទាក់ទងនឹងគោលនយោបាយប្រឆាំងលទ្ធិកុម្មុយនីស្តប៉ុន្មានទេ<ref name="Karnow 1997 336_339">{{Harvnb|Karnow|1997|pp=336–339}}</ref> ប៉ុន្តែក្រោយពីក្លាយជាប្រធានាធិបតីនោះ លោកចនសុនក៏បានប្រឡូកចូលក្នុងគោលនយោបាយទាំងមូលនោះភ្លាមៗ។<ref>{{Harvnb|Karnow|1997|p=339}}.</ref>
===ហេតុការណ៍ឈូងសមុទ្រតុងកឹង===
{{Main|ហេតុការណ៍ឈូងសមុទ្រតុងកឹង}}
[[File:Bombing in Vietnam.jpg|thumb|upright=.8|យន្តហោះអាមេរិកកំពុងទម្លាក់គ្រាប់បែកលើវៀតណាមខាងជើង]]
នៅថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤ នាវាចម្បាំងឈ្មោះ ម៉ាដដុក របស់អាមេរិក ដែលកំពុងស៊ើបការណ៍សម្ងាត់តាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រវៀតណាមខាងជើង បានធ្វើការបាញ់ប្រហារលើ និងបំផ្លាញទូកដឹកគ្រាប់របស់វៀតណាម នៅក្នុងបរិវេណឈូងសមុទ្រតុងកឹង។<ref name=Kolko/>{{Rp|១២៤}} ហេតុការណ៍វាយប្រហារលើកទីពីរត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានកើតឡើងនៅរយៈពេលពីរថ្ងៃក្រោយមក ចំពោះនាវាចម្បាំងអាមេរិកពីរគ្រឿងឈ្មោះ ធើនណឺរ ជ័យ និងម៉ាដដុក ប៉ុន្តែការវាយប្រហារលើកទីពីរនេះមិនមានរបាយការណ៍បញ្ជាក់ជាក់លាក់ច្បាស់លាស់ដូចមុនទេ។{{sfn|Hastings|2018|pp=218–219}} របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ទីភ្ញាក់ងារសន្តិសុខជាតិ]]អាមេរិកនៅឆ្នាំ២០០៥ បានបង្ហាញថា គ្មានភស្តុងតាងណាបានបញ្ជាក់ពីការវាយប្រហារលើកងនាវាអាមេរិកនៅថ្ងៃទី៤ ខែសីហាឡើយ។<ref>{{cite journal |last1=Hanyok |first1=Robert J. |title=Skunks, Bogies, Silent Hounds, and the Flying Fish |journal=Cryptologic Quarterly|url=https://www.nsa.gov/portals/75/documents/news-features/declassified-documents/gulf-of-tonkin/articles/release-1/rel1_skunks_bogies.pdf|location=Fort Meade|publisher=[[ទីភ្ញាក់ងារសន្តិសុខជាតិ|National Security Agency]] |date=2001 |volume=19/20 |issue=4/1 |pages=1–55}}</ref> អ្វីដែលធ្វើឱ្យការវាយប្រហារលើកទីពីរនេះពិសេសនោះគឺវាបានបើកដៃឱ្យអាមេរិកវាយតបតវិញ និងបានជំរុញឱ្យសភាអនុម័ត[[សេចក្តីសម្រេចឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]នៅថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ពោលគឺការប្រកាសសង្គ្រាមលើវៀតណាមខាងជើង។<ref>{{Cite book |last=Moïse |first=Edwin E. |title=Tonkin Gulf and the Escalation of the Vietnam War |edition= revised |location=Annapolis |publisher=Naval Institute Press |year=2019 |isbn=978-1-68247-424-2 }}</ref>{{Rp|២២២–២៤៤}}
ក្រោយការអនុម័តសេចក្ដីសម្រេចនោះ [[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិអាមេរិក]]បានណែនាំឱ្យរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកបង្កើនការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅវៀតណាមខាងជើង។ បន្ទាប់ពីវៀតកុងបាន[[ការវាយប្រហារលើជំរុំហូល្លូវ៉េយ៍|វាយប្រហារលើមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក]]ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៥<ref>{{Cite web |last=Simon |first=Dennis M. |date=August 2002 |title=The War in Vietnam, 1965–1968 |url=http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426064833/http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html |archive-date=26 April 2009 |access-date=23 March 2026 |archivedate=26 មេសា 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090426064833/http://faculty.smu.edu/dsimon/Change-Viet2.html }}</ref> ចំពេលតែមួយនៃដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋនៅវៀតណាមខាងជើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីសូវៀត លោក[[អាឡិចស៊ី កូស៊ីហ្គីន]]។ អាមេរិកក៏បានឆក់យកឱកាសនេះជាលេសដើម្បីផ្តួចផ្តើមយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់ខ្លួនដោយបានអូសបន្លាយអស់រយៈពេលបីឆ្នាំ{{Sfn|Nalty|1998|pp=97, 261}} ក្នុងគោលដៅកាត់ផ្ដាច់ការគាំទ្រវៀតកុងពីវៀតណាមខាងជើង។<ref>{{Cite book |last=Tilford |first=Earl L. |url=https://media.defense.gov/2017/Apr/07/2001728434/-1/-1/0/B_0040_TILFORD_SETUP.PDF |title=Setup: What the Air Force did in Vietnam and Why |date=1991 |publisher=Air University Press |page=89|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404230151/https://media.defense.gov/2017/Apr/07/2001728434/-1/-1/0/B_0040_TILFORD_SETUP.PDF|archive-date=April 4, 2023}}</ref>
===ការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅឡាវ===
{{Main|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ}}
ការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយអាមេរិកគឺមិនបានកំណត់ចំពោះតែវៀតណាមខាងជើងឡើយ ពោលគឺយុទ្ធនាការតាមផ្លូវអាកាសនេះអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសទាំងអស់ដែលមានវត្តមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធវៀតកុង និងវៀតណាមខាងជើង ដូចជាប្រទេសឡាវ និងកម្ពុជាជាដើមដែលមាន[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]]រត់ឆ្លងកាត់។ ប្រទេសឡាវដែលប្រកាន់អព្យាក្រឹតភាពពីមុនបានក្លាយជាសមរភូមិនៃ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]បង្ហូរឈាមដ៏ព្រៃផ្សៃមួយទៀត ដោយក្រុមប៉ៈថេតឡាវដែលគាំទ្រដោយវៀតណាមខាងជើងបានងើបបះបោរប្រឆាំងនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|រាជរដ្ឋាភិបាលឡាវ]]នាពេលនោះដែលមានអាមេរិកជាសម្ព័ន្ធមិត្ត។
ការទម្លាក់គ្រាប់បែកតាមអាកាសប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងប៉ៈថេតឡាវនិងវៀតណាមខាងជើងគឺត្រូវធ្វើឡើងដើម្បីការពារការដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក និងដើម្បីកម្ទេចផ្លូវលំហូជីមិញនោះ។ ចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៦៤ និងឆ្នាំ១៩៧៣ សហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួនពីរលានតោនទៅលើប្រទេសឡាវ ស្រដៀងគ្នាទៅនឹងបរិមាណគ្រាប់បែកចំនួន ២.១ លានតោនដែលសាមីខ្លួនបានទម្លាក់នៅទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាស៊ីកាលពីកំឡុងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដោយនេះបានធ្វើឱ្យឡាវក្លាយជាប្រទេសដែលទទួលរងគ្រាប់ទម្លាក់ច្រើនជាងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref name="KiernanTaylor">{{Cite journal |last1=Kiernan |first1=Ben |author-link=Ben Kiernan |last2=Owen |first2=Taylor |date=26 April 2015 |title=Making More Enemies than We Kill? Calculating U.S. Bomb Tonnages Dropped on Laos and Cambodia, and Weighing Their Implications |url=http://apjjf.org/2015/13/16/Ben-Kiernan/4313.html |journal=The Asia-Pacific Journal |volume=13 |issue=17 |id=4313 |access-date=23 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326111723/https://apjjf.org/Ben-Kiernan/4313.html|archive-date=March 26, 2023}}</ref> តែយ៉ាងណា គោលដៅចម្បងដែលប៉ងកម្ទេចវៀតកុង និងវៀតណាមខាងជើងតាមរយៈការទម្លាក់គ្រាប់បែកនេះគឺមិនបានសម្រេចទេ។{{sfn|Hastings|2018|p=328}}
===ការវាយលុកក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤===
[[File:DongXoaiHuey-65a.JPG|thumb|កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង និងទីប្រឹក្សាយោធាអាមេរិកកំពុងត្រួតពិនិត្យឧទ្ធម្ភាគចក្រដែលត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ក្នុង[[សមរភូមិដុងស្វាយ]] ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៥]]
នៅពេលអាមេរិកអនុម័តសេចក្តីសម្រេចតុងកឹង ទីក្រុងហាណូយភ្លាមៗបានរំពឹងទុកជាមុនអំពីវត្តមានឆាប់ៗនៃកងទ័ពអាមេរិក ហើយក៏បានបង្កើននិងពង្រឹងកងកម្លាំងរបស់ខ្លួន ក៏ដូចជាការបញ្ជូនទ័ពបន្ថែមទៅភាគខាងត្បូង។{{sfn|Hastings|2018|p=223}}<ref>{{Cite book |title=Vietnam War After Action Reports |publisher=BACM Research |page=[{{GBurl|id=Dch3m7u2K5YC|p=84}} 84] }}</ref> ប្រវត្តិវិទូបានកត់សម្គាល់ថា "ជួរកងទ័ពវៀតកុងបានកើនពីកម្លាំងប្រមាណត្រឹម ៥,០០០ នាក់នៅដើមឆ្នាំ១៩៥៩ ឡើងរហូតដល់ប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់នៅចុងឆ្នាំ១៩៦៤ ... ចន្លោះឆ្នាំ១៩៦១-៦៤ កម្លាំងវៀតកុងបានកើនឡើងបន្ថែមដល់ប្រមាណ ៨៥០,០០០ នាក់ជិតមួយលាននាក់"។{{Sfn|Demma|1989}} ចំណែកឯចំនួនកងទ័ពអាមេរិកនៅវិញគឺមានកម្រិតទាបជាងច្រើនឆ្ងាយណាស់ ពោលគឺមានប្រមាណ ២,០០០ នាក់នៅឆ្នាំ១៩៦១ ហើយកើនបានត្រឹមតែ ១៦,៥០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះនៅឆ្នាំ១៩៦៤។<ref name="Kahin">{{Cite book |last1=Kahin |first1=George |title=The United States in Vietnam: An analysis in depth of the history of America's involvement in Vietnam |last2=Lewis |first2=John W. |author-link2=John Wilson Lewis |date=1967 |publisher=Delta Books}}</ref>
នៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤ វៀតកុងបានទទួលជ័យជម្នះដ៏ធំនៅក្នុង[[សមរភូមិបិញហ្សា]]<ref>{{Cite book |last=Moyar |first=Mark |title=Triumph Forsaken: The Vietnam War, 1954–1965 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86911-9 |page=[{{GBurl|id=phJrZ87RwuAC|p=339}} 339]}}</ref> ដោយពីមុនវៀតកុងធ្លាប់តែប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រទ័ពព្រៃវាយរួចដកថយ ប៉ុន្តែលើកនេះ វៀតកុងបានបំបាក់កម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងដ៏រឹងមាំដោយប្រើ[[សង្គ្រាមកិច្ចតាមអនុសញ្ញា]]។<ref name="McNeill">{{Cite book |last=McNeill |first=Ian |title=To Long Tan: The Australian Army and the Vietnam War 1950–1966 |date=1993 |publisher=Allen & Unwin |isbn=978-1-86373-282-6}}</ref>{{Rp|៥៨}} ជាបន្តបន្ទាប់ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវទទួលបរាជ័យម្តងទៀតនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៥ ក្នុង[[សមរភូមិដុងស្វាយ]]។<ref name=McNeill/>{{Rp|៩៤}}
===សង្គ្រាមដីគោកអាមេរិក===
{{See also|ពុទ្ធបះបោរ}}
[[File:Vietcongsuspect.jpg|thumb|កងម៉ារីនអាមេរិកម្នាក់កំពុងចាប់ជនសង្ស័យជាវៀតកុងក្នុងកំឡុងប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងបោសសម្អាតនៅទីតាំងដែលមានចម្ងាយ ២៤ គីឡូម៉ែត្រពីភាគខាងលិច[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសដាណាង]] ឆ្នាំ១៩៦៥។]]
នៅថ្ងៃទី៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៥ កងម៉ារីនអាមេរិកចំនួន ៣,៥០០ នាក់បានចុះចតនៅជិតទីក្រុងដាណាងក្នុងប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង{{sfn|Hastings|2018|pp=246–247}} ដែលជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីការចាប់ផ្តើមនៃសង្គ្រាមដីគោកដោយអាមេរិក។ មតិសាធារណៈអាមេរិកវិញបានគាំទ្រយ៉ាងភ្លូកទឹកភ្លូកដីចំពោះការបញ្ជូនទ័ពមកវៀតណាមនេះ។<ref>{{Cite web |date=17 October 2002 |title=Generations Divide Over Military Action in Iraq |url=http://www.people-press.org/2002/10/17/generations-divide-over-military-action-in-iraq |publisher=Pew Research Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221121005317/https://www.pewresearch.org/politics/2002/10/17/generations-divide-over-military-action-in-iraq/|archive-date=21 November 2022}}</ref> ភារកិច្ចដំបូងរបស់កងម៉ារីននៅវៀតណាមគឺការពារមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសដាណាង។ មកដល់ខែធ្នូនៃឆ្នាំដដែរ ចំនួនទ័ពអាមេរិកបានហក់ឡើងដល់ ២០០,០០០ នាក់។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៤៩–៣៥១}}
ដើម្បីឈ្នះសង្គ្រាមនេះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[វ៉ឹល្លៀម វ៉ិសស្មលែន្ត៍]]បានគូសបញ្ជាក់ពីផែនការបីចំណុច៖
*ដំណាក់កាលទី១៖ កងកម្លាំងអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តត្រូវប្ដេជ្ញាធ្វើយ៉ាងមិចឱ្យបង្វែរជោគវាសនាលើសមរភូមិមកឈ្នះលើសត្រូវវិញនៅត្រឹមចុងឆ្នាំ១៩៦៥។
*ដំណាក់កាលទី ២៖ កងកម្លាំងអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តត្រូវធ្វើសកម្មភាពវាយលុកទ្រង់ទ្រាយធំដើម្បីកម្ទេចកម្លាំងទ័ពព្រៃ និងរាល់កម្លាំងសត្រូវទាំងឡាយទៀត។ ដំណាក់កាលនេះនឹងបញ្ចប់ នៅពេលដែលកម្លាំងសត្រូវត្រូវបានកម្ទេចស្ទើរទាំងស្រុង និងដកថយចេញពីតំបន់មានប្រជាជនរស់នៅច្រើន។
*ដំណាក់កាលទី៣៖ ប្រសិនបើសត្រូវនៅបន្តតតាំងវិញ នោះដំណាក់កាលទី២ នឹងត្រូវបន្តរយៈពេល ១២–១៨ ខែបន្ទាប់ ដើម្បីបំផ្លាញកម្លាំងសត្រូវដែលនៅសេសសល់តាមតំបន់មូលដ្ឋានដាច់ស្រយាល។<ref>United States – Vietnam Relations, 1945–1967: A Study Prepared by the Department of Defense, vol. 5, pp. 8–9.</ref>
ផែនការខាងលើត្រូវបានអនុម័តដោយចចសុន ដោយវាបានសម្គាល់ពីការចាកឆ្ងាយពីគោលនយោបាយមុនៗដែលអាមេរិកធ្លាប់គ្រាន់តែជាអ្នកផ្ដល់ជំនួយ ខណៈវ៉ិសស្មលែន្ត៍វិញបានព្យាករណ៍ទាយថាខ្លួននឹងទទួលបានជ័យជម្នះត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៧។<ref>United States – Vietnam Relations, 1945–1967: A Study Prepared by the Department of Defense, vol. 4, pp. 117–19. and vol. 5, pp. 8–12.</ref> ថ្វីបើអាមេរិកមកដល់ចំណុចនេះបានប្រកាន់យកគោលនយោបាយបែបប្រទូសប្រឆាំងវៀតកុងនៅវៀតណាមខាងត្បូងមែន ប៉ុន្តែចចសុនបានបដិសេដមិនវាយឆ្លងចូលដល់វៀតណាមខាងជើងឡើយ ដោយបារម្ភខ្លាចចិននិងសូវៀតចូលអន្តរាគមន៍ផ្ទាល់ដូចខ្លួនដែរ។<ref>{{cite book|last=Lind|first=Michael|title=Vietnam, The Necessary War: A Reinterpretation of America's Most Disastrous Military Conflict|publisher=Free Press|year=1999|isbn=0-684-84254-8|pages=83–89}}</ref> វត្តមានរបស់ទ័ពអាមេរិកបានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូងផ្លាស់ប្ដូរ និងបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្លាដល់សង្គម។ ទំនិញផលិតកម្មបរទេសជាច្រើនបាននាំចូលមកវៀតណាមខាងជើង។ ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបានលើកទឹកចិត្តសម្ព័ន្ធមិត្ត[[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាស៊ីអាគ្នេយ៍|ស៊ីតូ]]របស់ខ្លួនឱ្យចូលរួមចំណែកបញ្ជូនកងទ័ពមកជួយវៀតណាមខាងត្បូង ដោយក្នុងនោះមានប្រទេសអូស្ត្រាលី នូវែលសេឡង់ ថៃ និងហ្វីលីពីនបានទទួលយល់ព្រម។{{sfn|Karnow|1997|p=556}} តែយ៉ាងណា សម្ព័ន្ធមិត្តសំខាន់ៗមួយចំនួនទៀតដូចជា កាណាដា និងចក្រភពអង់គ្លេស បានបដិសេធសំណើសុំជំនួយទ័ពពីអាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Church |first=Peter |title=A Short History of South-East Asia |date=2006 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-82481-8 |page=193}}</ref>
[[File:Vietnamese villagers suspected of being communists by the US Army - 1966.jpg|thumb|upright=.8|កសិករយួនដែលអាមេរិកចាប់ដោយសង្ស័យថាជាពួកវៀតកុង, ១៩៦៦]]
សហរដ្ឋអាមេរិកនិងរួមទាំងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនបានបើកប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចយ៉ាងកំរោល។ នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៥ ទាហានអាមេរិកបានប៉ះទង្គិចគ្នាជាមួយកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងជាលើកដំបូងនៅក្នុង[[សមរភូមិអ៊ីយ៉ាដ្រាង]]<ref>{{Cite web |last=Galloway |first=Joseph |date=18 October 2010 |title=Ia Drang – The Battle That Convinced Ho Chi Minh He Could Win |url=http://www.historynet.com/ia-drang-where-battlefield-losses-convinced-ho-giap-and-mcnamara-the-u-s-could-never-win.htm |access-date=2 May 2016 |publisher=Historynet|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230322083652/https://www.historynet.com/ia-drang-where-battlefield-losses-convinced-ho-giap-and-mcnamara-the-u-s-could-never-win/?f|archive-date=March 22, 2023}}</ref> ដោយនេះជាសមរភូមិដំបូងដែលអាមេរិកបានប្រើប្រាស់ឧទ្ធម្ភាគចក្រវាយប្រហារលើសត្រូវ ក៏ដូចជាយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ [[បី-៥២ ស្ត្រាតូហ្វរត្រេស]]។{{sfn|Hastings|2018|pp=284–285}} យុទ្ធសាស្ត្រទាំងនេះបានអូសបន្លាយក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦–៦៧ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ពួកទាហានវៀតកុងនិងវៀតណាមខាងជើងនៅតែបន្តលេចមុខចេញម្តងហើយម្តងទៀត ដែលនេះបញ្ជាក់ពីភាពបត់បែនខាងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ពួកគេ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ សង្គ្រាមបានរុញឱ្យមានជនភៀសខ្លួនក្នុងស្រុកចំនួនពីរលាននាក់នៅវៀតណាមខាងត្បូង ដោយមានប្រជាជនប្រមាណ ១២៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីផ្ទះសម្បែងពួកគេដោយគ្មានជម្រកអ្វីជ្រកកោន ជាលទ្ធផលនៃប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចទ្រង់ទ្រាយធំរបស់អាមេរិក។<ref>{{Cite book |last1=Ward |first1=Geoffrey C. |title=The Vietnam War: An Intimate History |last2=Burns |first2=Ken |date=5 September 2017 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-1-5247-3310-0 |page=[{{GBurl|id=i4KyDQAAQBAJ|q=125}} 125] }}</ref> ប្រតិបត្តិការស្វែងរកនិងកម្ទេចរបស់អាមេរិកនេះផងដែរមានប្រសិទ្ធភាពតែដំបូងនោះទេ ដោយរយៈពេលត្រឹមតែបួនខែប៉ុណ្ណោះ គេបានឃើញមានវត្តមានទាហានវៀតកុងជាថ្មីនៅក្នុងតំបន់ធ្លាប់ស្ថិតក្រោមប្រតិបត្តិការនោះ។<ref name="Ward">{{Cite book |last1=Ward |first1=Geoffrey C. |title=The Vietnam War: An Intimate History |last2=Burns |first2=Ken |date=2017 |publisher=Alfred A. Knopf |isbn=978-0-307-70025-4}}</ref>{{Rp|១៥៣–១៥៦}}
ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ នយោបាយវៀតណាមខាងត្បូងក៏បានចាប់ផ្តើមមានស្ថិរភាពឡើងវិញបណ្ដើរៗ បន្ទាប់ពីការឡើងកាន់អំណាចជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដោយលោកសេនាប្រមុខអាកាស[[ង្វៀន កាវកី]] និងប្រមុខរដ្ឋ នាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]នៅកំឡុងពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៦៥។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ លោកធៀវបានក្លាយជាប្រធានាធិបតី ដោយមានកីជាអនុប្រធានាធិបតី បន្ទាប់ពីអ្នកទាំងពីរបានយកឈ្នះក្នុងការបោះឆ្នោតដ៏ពុករលួយមួយ។ ទោះបីជាមានឈ្មោះជារដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលក្ដី ប៉ុន្តែកីបានក្ដោបក្ដាប់អំណាចតាមរយៈស្ថាប័នយោធានៅពីក្រោយឆាក ខណៈលោកវ៉ាន់ធៀវបានបន្តកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។{{sfn|Karnow|1997|p=706}}
==ប្រតិបត្តិការវាយលុកតេត==
{{Main|ការវាយលុកតេត}}
[[File:T4 Vietcong Tet Offensive.jpg|thumb|ទាហានវៀតកុងថតរូបជុំគ្នាមុនចេញទៅចូលរួមប្រតិបត្តិការតេត]]
[[File:ARVN in action HD-SN-99-02062.JPEG|thumb|កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងកំពុងធ្វើសកម្មភាពវាយប្រហារក្នុងតំបន់ឈរជើងវៀតកុងក្នុងតំបន់[[ដីសណ្តមេគង្គ]]]]
នៅចុងឆ្នាំ១៩៦៧ កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានប្រទាញកងកម្លាំងអាមេរិកមកប្រយុទ្ធគ្នានៅទីតំបន់ដាច់ស្រយាលក្នុងភូមិសាស្ត្រ[[សមរភូមិដាក់តូ|ដាក់តូ]] និង[[សមរភូមិខេសាញ់|ខេសាញ់]] ដោយនេះជាយុទ្ធសាស្ត្របង្វែរទិសដៅបញ្ឆោតកម្លាំងអាមេរិកឱ្យមកប្រយុទ្ធក្នុង[[តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្ដាល (វៀតណាម)|តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល]]។<ref>{{Cite web |date=12 June 2006 |title=Interview with NVA General Tran Van Tra {{!}} HistoryNet |url=http://www.historynet.com/interview-with-nva-general-tran-van-tra.htm |access-date=25 March 2026 |website=www.historynet.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409152943/https://www.historynet.com/interview-with-nva-general-tran-van-tra/?f|archive-date=April 9, 2023}}</ref> ដំណាលគ្នានេះ ប្រតិបត្តិការតេតបានកំពុងតែគ្រោងទុក ដោយក្នុងនោះ គេបានចាត់ឱ្យកងកម្លាំងក្រោមបញ្ជាការនាយឧត្តមសេនីយ៍[[វ៉ាន់ ទានស៊ុង]] "បើកការវាយប្រហារផ្ទាល់ទៅលើទីតាំងទាហានអាមេរិក និងអាយ៉ងរបស់ពួកគេ ដូចនៅក្នុងទីក្រុងសៃហ្គន [[ហ្វេ]] ដាណាំង ទីប្រជុំជននានា និងមូលដ្ឋានសំខាន់ៗផ្សេងទៀត [...]"។<ref name="Wilson">{{Cite news |date=20 October 2014 |title=The Urban Movement and the Planning and Execution of the Tet Offensive |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/the-urban-movement-and-the-planning-and-execution-the-tet-offensive |access-date=25 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409152950/https://www.wilsoncenter.org/publication/the-urban-movement-and-the-planning-and-execution-the-tet-offensive|archive-date=April 9, 2023}}</ref> លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍ឡេ ស៊ួនបានលើកឡើងថា យើងអាចទទួលជោគជ័យតាមផែនការនេះបានដោយបញ្ឆេះឱ្យមានការបះបោរនៅតាមទីក្រុង និងទីប្រជុំជនផ្សេងៗ<ref name="Nguyen">{{Cite book |last=Nguyen |first=Lien-Hang T. |title=Hanoi's War: An International History of the War for Peace in Vietnam |date=2012 |publisher=Univ of North Carolina Press |isbn=978-1-4696-2835-6}}</ref>{{Rp|៩០–៩៤}}{{Rp|១៤៨}} បន្ថែមពីលើការរត់ចោលជួរក្នុងចំណោមអង្គភាពវៀតណាមខាងត្បូងមកចូលរួមជាមួយកម្លាំងកុម្មុយនីស្ត។<ref>{{Cite news |last=Wiest |first=Andrew |date=1 March 2018 |title=Opinion {{!}} The Tet Offensive Was Not About Americans |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/01/opinion/tet-offensive-americans-vietnam.html |access-date=25 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230416233243/https://www.nytimes.com/2018/03/01/opinion/tet-offensive-americans-vietnam.html|archive-date=April 16, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref>
ប្រតិបត្តិការតេតបានចាប់ផ្តើមនៅកំឡុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៨ នៅពេលដែលទីប្រជុំជននៅវៀតណាមខាងត្បូងជាង ១០០ ទីតាំងត្រូវរងការវាយប្រហារពីសំណាក់កងទ័ពវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងប្រមាណជាង ៨៥,០០០ នាក់ ដោយការវាយប្រហារនីមួយៗច្រើនផ្ដោតលើទីតាំងយោធា ទីស្នាក់ការកណ្តាល និងអគាររដ្ឋាភិបាល រួមទាំងស្ថានទូតអាមេរិកនៅទីក្រុងសៃហ្គនផងដែរ។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៦៣–៣៦៥}} កងកម្លាំងអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងបានកើតការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងចំពោះទំហំ និងកម្រិតវាយប្រហារទាំងនោះ ព្រោះថាការបញ្ជូនទាហាន/ទីប្រឹក្សា និងអាវុធយោធានានាចូលក្នុងទីក្រុងប្រជុំជននៃវៀតណាមខាងត្បូង គឺសុទ្ធតែបានធ្វើឡើងដោយសម្ងាត់។<ref name=Wilson/> ទីក្រុងជាច្រើនត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់កម្លាំងវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើង ប៉ុន្តែត្រូវបានរំដោះវិញក្នុងរយៈពេលត្រឹមមួយ ឬពីរសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ លើកលែងតែ[[សមរភូមិហ្វេ|អតីតរាជធានីហ្វេ]] ដែលត្រូវបានកងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តកាន់កាប់បានរយៈពេល ២៦ ថ្ងៃ។{{sfn|Bowden|2017|p=495}} ជាលទ្ធផល ពួកគេបាន[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅហ្វេ|ប្រហារជីវិតជនស៊ីវិលប្រមាណ ២,៨០០ នាក់នៅហ្វេ]] ដែលពួកគេបានសង្ស័យថាជាចារកម្ម<ref>{{Cite book |last=Hosmer |first=Stephen T. |title=Viet Cong Repression and its Implications for the Future |date=1970 |publisher=Rand Corporation |pages=72–8}}</ref>{{sfn|Bowden|2017|p=495}} ហើយទីក្រុងប្រមាណ ៨០% ត្រូវរងការខូចខាតជាទម្ងន់ក្រោមការវាយប្រហារពីសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref name=Kolko/>{{Rp|៣០៨–៣០៩}} នៅទីក្រុងសៃហ្គនវិញ កម្លាំងកុម្មុយនីស្តបានដណ្ដើមកាន់កាប់តំបន់នៅជុំវិញទីក្រុង ដោយបានវាយប្រហារទីតាំងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗរបស់អាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូង មុនពេលត្រូវបានវាយបណ្ដេញចេញវិញ។{{sfn|Hastings|2018|p=479}}
នៅក្នុងខែដំបូងនៃប្រតិបត្តិការតេត ទាហានអាមេរិកនិងសម្ព័ន្ធមិត្តប្រមាណ ១,១០០ នាក់ ព្រមទាំងទាហានវៀតណាមខាងត្បូង ២,១០០ នាក់ និងជនស៊ីវិល ១៤,០០០ នាក់ ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត។<ref name="Trieu">{{Cite journal |last=Triều |first=Họ Trung |date=5 June 2017 |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Lực lượng chính trị và đấu tranh chính trị ở thị xã Nha Trang trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 |journal=Hue University Journal of Science: Social Sciences and Humanities |volume=126 |issue=6 |doi=10.26459/hujos-ssh.v126i6.3770 |doi-broken-date=29 January 2026 |issn=2588-1213}}</ref> បន្ទាប់ពីរយៈពេលពីរខែ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ និងកម្លាំងអាមេរិក ៤,០០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងមានអ្នករបួសសរុប ៤៦,០០០ នាក់។<ref name=Trieu/> សហរដ្ឋអាមេរិកវិញបានអះអាងថាខ្លួនបានសម្លាប់ទាហានវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ១៧,០០០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ទាហាន ១៥,០០០ នាក់។<ref name="Ankony">{{Cite book |last=Ankony |first=Robert C. |title=Lurps: A Ranger's Diary of Tet, Khe Sanh, A Shau, and Quang Tri |date=2009 |publisher=Rowman & Littlefield Publishing Group |isbn=978-0-7618-3281-2}}</ref>{{Rp|១០៤}}<ref name="Villard">{{Cite book |last=Villard |first=Erik B. |url=https://history.army.mil/html/books/vietnam/tet_battles/tet.pdf |title=The 1968 Tet Offensive Battles of Quang Tri City and Hue |date=2008 |publisher=U.S. Army Center of Military History |isbn=978-1-5142-8522-0|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230605173341/https://history.army.mil/html/books/vietnam/tet_battles/tet.pdf|archive-date=June 5, 2023}}</ref>{{Rp|៨២}} កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តបានបើកការវាយប្រហារជាថ្មីនៅខែឧសភា ដោយនេះបញ្ជាក់ថា ពួកគេនៅតែមានសមត្ថភាពបំផ្ទុះជម្លោះដដែរ ថ្វីបើមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងពីអាមេរិកក្ដី។ ពួកវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយប្រហារដំណាក់កាលទីបីនៅពីរខែបន្ទាប់។ នៅក្នុងប្រតិបត្តិការវាយប្រហារទាំងប៉ុន្មានខាងលើ ពួកកុម្មុយនីស្តបានបាត់បង់កម្លាំងចំនួន ៤៥,២៦៧ នាក់ និងមានអ្នករងរបួសចំនួន ១១១,១៧៩ នាក់ ដោយភាគច្រើនជាយុទ្ធជនវៀតកុង។<ref>{{Cite news |title=Tết Mậu Thân 1968 qua những số liệu |language=vi-VN |url=http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/item/7976502-.html |access-date=1 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407184326/https://nhandan.vn/tet-mau-than-1968-qua-nhung-so-lieu-post484868.html|archive-date=April 7, 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Eyraud |first=Henri |date=March 1987 |title=Anatomy of a War: Vietnam, the United States, and the Modern Historical Experience. By Kolko Gabriel. [New York: Pantheon Books, 1985. 628 pp.] |journal=The China Quarterly |volume=109 |page=135 |doi=10.1017/s0305741000017653 }}</ref>
ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៦៨ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍បានពិចារណាប្រើប្រាស់គ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរដើម្បីទម្លាក់លើវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងគម្រោងផែនការបម្រុងអាសន្នរបស់លោក ដែលមានរហស្សនាមថា [[បំណាក់ថ្គាម]] (Fracture Jaw) ប៉ុន្តែវាត្រូវបានគេទម្លាក់ចោលវិញ នៅពេលដែលផែនការមួយនេះបានលេចបែកធ្លាយទៅដល់សេតវិមាន។<ref>{{Cite news |last=Sanger |first=David E. |date=6 October 2018 |title=U.S. General Considered Nuclear Response in Vietnam War, Cables Show |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/06/world/asia/vietnam-war-nuclear-weapons.html |access-date=29 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314213812/https://www.nytimes.com/2018/10/06/world/asia/vietnam-war-nuclear-weapons.html|archive-date=March 14, 2023 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ដោយដូច្នេះ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍ និងប្រធានអគ្គសេនាធិការចម្រុះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[អ៊ើល វាល្លឺរ]] ក៏បានបែរមកស្នើសុំបញ្ជូនកងទ័ពអាមេរិកបន្ថែមជាង ២០០,០០០ នាក់។<ref>Wheeler to President Johnson, "Report of Chairman, J.C.S., on Situation in Vietnam and MACV Requirements," February 27, 1968, in {{Cite book |last=Sheehan |first=Neil |title=The Pentagon Papers as Published by the New York Times |date=1971 |publisher=Bantam |pages=620–621}}</ref> សំណើនេះក៏បានលេចធ្លាយទៅសាធារណៈ ហើយគួបផ្សំជាមួយការបរាជ័យផ្នែកចារកម្មទៀតនោះ លោកវ៉ិសស្មលែន្ត៍ក៏ត្រូវបានដកចេញពីតំណែងនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ ដោយមានលោក[[ខ្រាយអឹន អេប្រែមស៍]]ចូលកាន់តំណែងជំនួស។<ref>{{Cite book |last=Sorley |first=Lewis |title=A Better War: The Unexamined Victories and Final Tragedy of America's Last Years in Vietnam |date=1999 |publisher=Harvest |isbn=0-15-601309-6 |pages=12–16}}</ref>
នៅថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៨ ដំណើរចរចាសន្តិភាពបានចាប់ផ្តើមរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងវៀតណាមខាងជើងនៅឯទីក្រុងប៉ារីស។ ការចរចានេះបានជាប់គាំងអស់រយៈពេលប្រាំខែ រហូតដល់លោកចនសុនបានបញ្ជាឱ្យឈប់ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើវៀតណាមខាងជើង។ ទីក្រុងហាណូយបានដឹងថាខ្លួនមិនអាចដណ្ដើមយកជ័យជម្នះឆៅៗបាននោះទេ ហើយដូច្នេះក៏បានបង្វែរមកប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រមួយដែលគេស្គាល់ថា "និយាយចរចាពេលកំពុងប្រយុទ្ធ ប្រយុទ្ធពេលកំពុងនិយាយចរចា" ពោលគឺវៀតណាមខាងជើងនៅបន្តការវាយលុកស្របពេលតែមួយនឹងការចរចា។<ref>{{Cite news |date=16 April 2012 |title=North Vietnam's "Talk-Fight" Strategy and the 1968 Peace Negotiations with the United States |work=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/north-vietnams-talk-fight-strategy-and-the-1968-peace-negotiations-the-united-states |access-date=29 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409174807/https://www.wilsoncenter.org/publication/north-vietnams-talk-fight-strategy-and-the-1968-peace-negotiations-the-united-states|archive-date=April 9, 2023}}</ref>
ដំណាលគ្នានោះ លោកប្រធានធិបតីចនសុនបានបដិសេធមិនឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតបន្តអាណត្តិទីពីររបស់លោកឡើយ ដោយឃើញថាអត្រាអ្នកគាំទ្ររូបលោកបានធ្លាក់ចុះពី ៤៨% មកត្រឹម ៣៦%។{{sfn|Hastings|2018|p=486}} ការប្រឡូកចូលក្នុងសង្គ្រាមដោយផ្ទាល់បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអាមេរិកនីមួយៗកើតមានមតិខ្វែងគ្នា បង្កឱ្យមានយោធិនអាមេរិកស្លាប់អស់ប្រមាណ ៣០,០០០ នាក់មកដល់ចំណុចនេះ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមូលហេតុធ្វើឱ្យរលួយឈ្មោះលោកចនសុន។{{sfn|Hastings|2018|p=486}}
ថ្វីបើចនសុនមិនបានធ្វើការបង្កើនកម្លាំងទ័ពអាមេរិកក្នុងចំនួនច្រើនដូចដែលនាយឧត្តមសេនីយ៍វ៉ិសស្មលែន្ត៍ និងវាល្លឺរបានស្នើកាលពីប៉ុន្មានសប្តាហ៍មុនមែន ប៉ុន្តែលោកនៅតែបញ្ជូនកម្លាំងទ័ពបន្ថែមក្នុងបរិមាណខ្ពស់មួយមកវៀតណាម។ សហរដ្ឋអាមេរិកមានសមាជិកយោធាប្រមាណ ៥១៥,០០០ នាក់នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ ហើយចំនួននេះបានកើនដល់ ៥៣៦,០០០ នាក់នៅរយៈពេលពីរខែបន្ទាប់។<ref>{{Cite book |last1=Littauer |first1=Raphael |last2=Uphoff |first2=Norman |title=The Air War in Indochina |date=1972 |publisher=Beacon Press |isbn=978-0-8131-7369-6 |pages=269 |edition=revised}}</ref> នៅក្នុងមេសា ទោះជាលោកបានបង្រួមទីតាំងទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាមេរិកមកត្រឹមតំបន់ផ្នែកខាងត្បូងនៃវៀតណាមខាងជើងក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែចំនួនគ្រាប់ត្រូវបានកើនឡើងប្រមាណទ្វេដងបើប្រៀបធៀបទៅនឹងចំនួនគ្រាប់ដែលបានទម្លាក់កាលពីខែមីនានៅទូទាំងវៀតណាមខាងជើង។ បើក្រឡេកមកមើលឥណ្ឌូចិនទាំងមូលវិញ ចំនួនគ្រាប់បែកទម្លាក់ដោយអាមេរិកត្រូវបានកើនឡើង។ ចំនួនគ្រាប់ច្រើនបំផុតដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់នៅឥណ្ឌូចិនក្នុងរយៈពេលណាមួយនៃសង្គ្រាមមុនខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៨ គឺមានប្រមាណ ៩៨,០០០ តោន ហើយនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៨ តួលេខនេះបានកើនដល់ជិត ១១៣,០០០ តោន។<ref>The most detailed and reliable statistics available on the US air war were compiled by USAF Major General Raymond Furlong, and published in {{Cite book |title=Statement of Information, Book XI, Bombing of Cambodia |date=1974 |publisher=U.S. Government Printing Office |pages=90–111 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39076007050714&view=1up&seq=108}}</ref>
វៀតណាមគឺជាវិបត្តិបញ្ហាដ៏ក្ដៅគគុកមួយនៅកំឡុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៦៨|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨]]។ លោក[[រីឆាដ និចសុន]] ដែលជាបេក្ខជនគណបក្សសាធារណរដ្ឋ បានឈ្នះការបោះឆ្នោតនេះ ដោយលោកបានបានអះអាងថាខ្លួនលោកគឺមានផែនការសម្ងាត់មួយដើម្បីបិទបញ្ចប់សង្គ្រាម។{{sfn|Hastings|2018|p=515}}<ref>{{Cite book |last=Johns |first=Andrew |title=Vietnam's Second Front: Domestic Politics, the Republican Party, and the War |date=2010 |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-7369-6 |pages=198 }}</ref>
==វៀតណាមនីយកម្ម ឆ្នាំ១៩៦៩–១៩៧២==
===ការគំរាមកំហែងនុយក្លេអ៊ែរ និងការទូត===
លោកនិចសុនបានចាប់ផ្តើមដកទ័ពអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ ដំណើរដកទ័ពនេះត្រូវជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយ "[[វៀតណាមនីយកម្ម]]" ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អាមេរិកក៏បានបង្កើនជំនួយហ្វឹកហ្វឺន និងបច្ចេកទេសបន្ថែមដល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងផងដែរដើម្បីបណ្ដុះសមត្ថភាពរបស់ពួកគេក្នុងការការពារខ្លួនពីវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុង។ ដោយអាមេរិកលែងប្រឡូកប្រយុទ្ធផ្ទាល់បែបនេះ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍អេប្រែមស៍ក៏បានបង្វែរមកប្រើយុទ្ធសាស្ត្រកម្ទេចប្រព័ន្ធភស្តុភាររបស់សត្រូវវិញ ក៏ដូចជាបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការបន្ថែមជាមួយភាគីកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។{{sfn|Hastings|2018|p=517}} នៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៩ លោកនិចសុនបានបញ្ជាឱ្យយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ បេ-៥២ ប្រដាប់ដោយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ឱ្យហោះទៅកៀកដែនអាកាសរបស់សូវៀត ដោយយោងតាម[[ទ្រឹស្តីមនុស្សឆ្កួត]] លោកនិចសុនមានបំណងបង្ហាញសូវៀតថាលោកហ៊ានធ្វើគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅវៀតណាម។<ref>{{Cite journal |last1=Sagan |first1=Scott Douglas |last2=Suri |first2=Jeremi |date=16 June 2003 |title=The Madman Nuclear Alert: Secrecy, Signaling, and Safety in October 1969 |id=43692 |journal=International Security |volume=27 |issue=4 |pages=150–183 |doi=10.1162/016228803321951126 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Evans |first=Michael |title=Nixon's Nuclear Ploy |url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB81/index2.htm |access-date=30 March 2026 |website=nsarchive2.gwu.edu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114836/https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB81/index2.htm|archive-date=April 7, 2023}}</ref> ស្របគ្នានោះដែរ និចសុនបានផ្ដើមអ្វីដែលគេហៅថា [[ដេតង់ត៍]] (បន្ថយភាពតានតឹង) ជាមួយនឹងសហភាពសូវៀត និងបាន[[ទំនាក់ទំនងចិន–សហរដ្ឋអាមេរិក|ស្ដារទំនាក់ទំនង]]ជាមួយប្រទេសចិនឡើងវិញ ហើយជាលទ្ធផល ភាពតានតឹងរវាងមហាអំណាចទាំងពីរបានកាត់បន្ថយគួរឱ្យកត់សម្គាល់ និងការប្រកួតប្រជែងខាងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរក៏បានអន់ថយជាងមុនផងដែរ។ ទោះយ៉ាងណា សហភាពសូវៀតនៅតែបន្តបញ្ជូនជំនួយផ្សេងៗដល់វៀតណាមខាងជើងដដែរ។<ref>{{Cite web |title=Foundations of Foreign Policy, 1969-1972 |url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/i/21100.htm |access-date=4 July 2021 |website=Foreign Relations, 1969-1976, Volume I |publisher=U.S. Department of State|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230513100856/https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/i/21100.htm|archive-date=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Van Ness |first=Peter |date=December 1986 |title=Richard Nixon, the Vietnam War, and the American Accommodation with China: A Review Article |journal=Contemporary Southeast Asia |volume=8 |issue=3 |pages=231–245 |jstor=25797906}}</ref>
===យុទ្ធសាស្ត្រសឹកទីក្រុងហាណូយ===
[[File:Vietnampropaganda.png|thumb|upright=.8|ខិត្តបណ្ណឃោសនាដែលជំរុញឱ្យយុទ្ធជន[[វៀតកុង]] និង[[វៀតណាមខាងជើង]]ផ្តាច់ខ្លួនមកចុះចូលជាមួយ[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]]]]
នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៩ ហូ ជីមិញបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។<ref>{{Cite news |date=4 September 1969 |title=Ho Chi Minh Dies of Heart Attack in Hanoi |page=1 |work=The Times}}</ref> ភាពបរាជ័យនៃប្រតិបត្តិការតេតបានធ្វើឱ្យជួរយោធាកុម្មុយនីស្តនៅភាគខាងត្បូងងើបតវ៉ានឹងថ្នាក់លើ ជាហេតុនាំឱ្យយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមទីក្រុងហាណូយប្ដូរទិសដៅភ្លាមៗ<ref name="Currey">{{Cite book |last=Currey |first=Cecil B. |title=Victory at Any Cost: The Genius of Viet Nam's Gen. Vo Nguyen Giap |date=2005 |publisher=Potomac Books, Inc. |isbn=978-1-57488-742-6 |page=[{{GBurl|id=jm-jh1_D0I4C|p=272}} 272]}}</ref>{{Rp|២៧២–២៧៤}} ដូចជាការមកប្រកាន់នូវក្បួនយុទ្ធសាស្ត្រសឹកតាមអនុសញ្ញាជាដើម។<ref name=Nguyen/>{{Rp|១៩៦–២០៥}} កងកម្លាំងខ្លួនបានបំបែកទៅជាអង្គភាពតូចៗដើម្បីមានភាពងាយស្រួលក្នុងការចល័ត<ref name=Currey/> ហើយបានចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់គ្រឿងយន្តបន្ថែមគួបផ្សំនឹងកម្លាំងទាហានធម្មតា។<ref name=Currey/>{{Rp|១៨៩}}
===វិបត្តិផ្ទៃក្នុងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក===
[[ចលនាប្រឆាំងសង្គ្រាម|ចលនាប្រឆាំងនឹងសង្គ្រាម]]បានចាប់ផ្ដើមរីកធំឡើងបន្តិចម្តងៗ ហើយក៏ហក់ស្ទុះឡើងកាន់តែខ្ពស់ បន្ទាប់ពីដំណឹងអំពី[[ការសម្លាប់រង្គាលមីឡៃ|ការសម្លាប់រង្គាលនៅមីឡៃ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ បានលេចឡើង ដោយក្នុងនោះ កងអង្គភាពអាមេរិកមួយក្រុមបានរំលោភនិងសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលវៀតណាមស្លូតត្រង់ប្រមាណ ៥០០ នាក់។{{sfn|Hastings|2018|pp=518–521}} ការធ្លាក់ទឹកចិត្ត និងការមិនគោរពបទបញ្ជាបានចាក់ឬសបណ្ដើរៗនៅក្នុងជួរយោធាអាមេរិក<ref name="Stewart">{{Cite book |last=Stewart |first=Richard |url=https://history.army.mil/books/AMH-V2/AMH%20V2/chapter11.htm |title=American Military History, Volume II, The United States Army in a Global Era, 1917–2003 |date=2005 |publisher=[[មជ្ឈមណ្ឌលកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិកនៃប្រវត្តិសាស្ត្រយោធា|United States Army Center of Military History]] |isbn=978-0-16-072541-8 |access-date=1 April 2026 |archive-date=14 December 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071214153119/http://www.history.army.mil/books/AMH-V2/AMH%20V2/chapter11.htm |url-status=dead }}</ref>{{Rp|៣៤៩–៣៥០}}<ref name="Daddis">{{Cite book |last=Daddis |first=Gregory A. |title=Withdrawal: Reassessing America's Final Years in Vietnam |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-069110-3 |page=[{{GBurl|id=a3QzDwAAQBAJ|pg=PT172}} 172]}}</ref>{{Rp|១៦៦–១៧៥}} ខណៈអត្រារត់ចោលកាតព្វកិច្ចយោធាបានកើនឡើងស្មើបួនដងបើប្រៀបទៅនឹងកម្រិតក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦។<ref name="Heinl">{{Cite journal |last=Heinl |first=Robert D. Jr. |date=7 June 1971 |title=The Collapse of the Armed Forces |url=https://msuweb.montclair.edu/~furrg/Vietnam/heinl.pdf |journal=Armed Forces Journal |access-date=1 April 2026 |archive-date=12 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412060044/https://msuweb.montclair.edu/~furrg/Vietnam/heinl.pdf |url-status=live }}</ref> នៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៩ និងឆ្នាំ១៩៧០ ក្នុងចំណោមអ្នកដែលបានចុះឈ្មោះធ្វើទាហាន ក្នុងនោះមានតែ ២.៥% ប៉ុណ្ណោះដែលបានជ្រើសរើសបម្រើជាទាហានថ្មើរជើង។<ref name=Heinl/> ចំនួនអ្នកចុះឈ្មោះចូល[[កងបណ្តុះបណ្តាលមន្រ្តីបម្រុង]]បានថយចុះពី ១៩១,៧៤៩ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ មកត្រឹម ៧២,៤៥៩ នាក់នៅឆ្នាំ១៩៧១<ref>{{Cite book |last=Sevy |first=Grace |title=The American Experience in Vietnam: A Reader |date=1991 |publisher=University of Oklahoma Press |isbn=978-0-8061-2390-5 |page=[{{GBurl|id=dZg3emyCL6EC|p=172}} 172]}}</ref> និងបានឈានដល់ចំនួនទាបបំផុតគឺ ៣៣,២២០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤<ref>{{Cite news |last=Richard Halloran |date=12 August 1984 |title=R.O.T.C. Booming as Memories of Vietnam Fade |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1984/08/12/us/rotc-booming-as-memories-of-vietnam-fade.html |access-date=1 April 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415124225/https://www.nytimes.com/1984/08/12/us/rotc-booming-as-memories-of-vietnam-fade.html|archive-date=April 15, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ដោយបង្កជាហេតុធ្វើឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកខ្វះថ្នាក់ដឹកនាំបន្តវេនយោធាក្នុងទ្រង់ទ្រាយច្រើននាពេលនោះ។
===វៀតណាមនីយកម្ម===
{{See also|វៀតណាមនីយកម្ម}}
[[File:ARVN and US Special Forces.jpg|thumb|ទាហាននៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង និងកងកម្លាំងពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក ឆ្នាំ១៩៦៨]]
ចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៦៩ កងទ័ពអាមេរិកត្រូវបានដកចេញពីតំបន់ព្រំដែនជាមួយវៀតណាមខាងជើង ដែលជាទីប្រយុទ្ធប៉ះគ្នាសកម្ម ហើយបានមកឈរជើងនៅតាមបណ្តោយតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ និងផ្នែកកណ្ដាលនៃប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូងវិញ។ បន្ទាប់ពីត្រូវបានដកចេញពីតំបន់ប្រយុទ្ធសកម្ម ចំនួនទាហានស្លាប់ និងរបួសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ បានធ្លាក់ដល់កម្រិតមួយតិចជាងប្រមាណពាក់កណ្តាលប្រើប្រៀបនឹងឆ្នាំ១៩៦៩។<ref name="upi1970">{{Cite web |title=Vietnamization: 1970 Year in Review |url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1970/Apollo-13/12303235577467-2/#title |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831125343/http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1970/Apollo-13/12303235577467-2 |archive-date=31 August 2011 |website=UPI.com}}</ref> ខណៈដែលកងកម្លាំងអាមេរិកកំពុងដកចេញពីទល់ដែន កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង (ARVN) បានទទួលនូវកាតព្វកិច្ចបន្តប្រតិបត្តិការប្រយុទ្ធនឹងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តដោយផ្ទាល់ក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ ជាហេតុនាំឱ្យទាហានវៀតណាមខាងជើងជាច្រើននាក់បានស្លាប់ និងរបួសរហូតដល់ទៅទ្វេដងនៃចំនួនទាហានអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៩៦៩ ហើយបានបន្តកើនឡើងដល់ទៅបីដងនៅឆ្នាំ១៩៧០។<ref name="Wiest">{{Cite book |last=Wiest |first=Andrew |title=Vietnam's Forgotten Army: Heroism and Betrayal in the ARVN |date=2007 |publisher=NYU Press |isbn=978-0-8147-9451-7 |pages=[{{GBurl|id=r3dez4JhXUQC|p=124}} 124]–140}}</ref> ក្រោម[[កងកម្លាំងតំបន់វៀតណាមខាងត្បូង|កងកម្លាំងតំបន់]] និង[[កងជីវពលវៀតណាមខាងត្បូង]]ផងដែរ ភូមិស្រុកជាច្រើនបានទទួលនូវសន្តិសុខការពារប្រសើរជាងកាលនៅក្រោមកងកម្លាំងអាមេរិក។<ref name=Wiest/>
នៅឆ្នាំ១៩៧០ លោកនិចសុនបានប្រកាសការដកកងទ័ពអាមេរិកបន្ថែមចំនួន ១៥០,០០០ នាក់ ដែលកាត់បន្ថយចំនួនកងទ័ពអាមេរិកឈរជើងនៅវៀតណាមសរុបមកត្រឹម ២៦៥,៥០០ នាក់។<ref name=upi1970/> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ ដដែរ សមាជិកយុទ្ធជនវៀតកុងជិត ៧០% មានប្រភពដើមកំណើតមកពីវៀតណាមខាងជើង ដែលបញ្ជាក់ថា កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងជាច្រើនពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំត្រូវបានបញ្ជូនមកចូលជួរទាហានវៀតកុង។<ref>{{Cite book |last=Porter |first=Gareth |title=Vietnam: The Politics of Bureaucratic Socialism |date=1993 |isbn=978-0-8014-2168-6 |page=26|publisher=Cornell University Press }}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៦៩ និងឆ្នាំ១៩៧១ កងទ័ពវៀតកុង និងកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងមួយចំនួនបានប្ដូរមកប្រើយុទ្ធសាស្ត្រអង្គភាពតូចៗ ជំនួសឱ្យប្រតិបត្តិការវាយលុកគ្របដណ្ដប់ទូទាំងប្រទេស។<ref name=Nguyen/> នៅឆ្នាំ១៩៧១ អូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់បានដកទាហានរបស់ពួកគេចេញទាំងអស់ ខណៈកងទ័ពអាមេរិកត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹម ១៩៦,៧០០ នាក់ ដោយមានថ្ងៃកំណត់ដកទ័ពបន្ថែមចំនួន ៤៥,០០០ នាក់ទៀតត្រឹមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧២។ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានកាត់បន្ថយអង្គភាពគាំទ្រដែរ ហើយនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧១ [[ក្រុមកងកម្លាំងពិសេសទីប្រាំ (សហរដ្ឋអាមេរិក)|ក្រុមកងកម្លាំងពិសេសទីប្រាំ]] ដែលជាអង្គភាពអាមេរិកដំបូងគេដែលបានបញ្ជូនមកវៀតណាម ត្រូវបានដកចេញទាំងស្រុង។<ref name="StantonVOB">{{Cite book |last=Stanton |first=Shelby L. |title=Vietnam order of battle |date=2003 |publisher=Stackpole Books |isbn=978-0-8117-0071-9}}</ref>{{Rp|២៤០}}
===កម្ពុជា===
{{Main|ប្រតិបត្តិការមីនុយ|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីដឹមឌៀល|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា}}
[[File:Vietconginterrogation.jpg|thumb|upright=.8|ការចាប់សួរចម្លើយជនសង្ស័យជាវៀតកុងម្នាក់ ដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួនកំឡុងពេលវាយប្រហារលើទីតាំងឈរជើងអាមេរិកមួយក្បែរព្រំដែនកម្ពុជា]]
ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម សីហនុ]]បានប្រកាសពីអព្យាក្រឹត្យភាពប្រទេសកម្ពុជាចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៥៥ មកម៉្លេះ<ref>{{cite journal |last1=Sihanouk |first1=Norodom |title=Cambodia Neutral: The Dictate of Necessity |journal=Foreign Affairs |date=1958 |volume=36 |issue=4 |pages=582–586 |id={{ProQuest|198176909}} |doi=10.2307/20029312 |jstor=20029312 }}</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ព្រះអង្គនៅតែអនុញ្ញាតបណ្ដោយឱ្យវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងប្រើប្រាស់[[កំពង់ផែស្វយ័តក្រុងព្រះសីហនុ|កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ]] និង[[ផ្លូវលំសីហនុ]]ដើម្បីបញ្ជូនកម្លាំងនិងគ្រឿងសព្វាវុធចូលវៀតណាមខាងត្បូង។ នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៩ លោកប្រធានាធិបតីនិចសុនបានបញ្ជាឱ្យបើកយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកសម្ងាត់មួយក្រោមឈ្មោះថា [[ប្រតិបត្តិការមីនុយ]] ដើម្បីកម្ទេចទីតាំងពួកកុម្មុយនីស្តនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា/វៀតណាម។
នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ ព្រះនរោត្តម សីហនុត្រូវបាន[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០|ទម្លាក់ចេញពីអំណាច]]ដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីនិយមគាំទ្រអាមេរិករបស់ព្រះអង្គគឺលោកសេនាប្រមុខ[[លន់ នល់]] ហើយក្រោយមក លោកលន់ នល់ក៏បានទាមទារឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងទាំងអស់ត្រូវដកខ្លួនចេញពីទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា បើមិនដូច្នោះនឹងត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងយោធាកម្ពុជា។<ref>{{Cite book |last=Sutsakhan |first=S. |url=https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |title=The Khmer Republic at War and the Final Collapse |date=1987 |publisher=United States Army Center of Military History |page=42 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412060055/https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412060055/https://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390505001A.pdf |date=12 មេសា 2019 }}</ref> មិនយូរប៉ុន្មាន លោកលន់ នល់បានបញ្ជាឱ្យចាប់សម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលវៀតណាមនៅកម្ពុជា ដែលបង្កឱ្យផ្ទុះប្រតិកម្មពីរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើងនិងខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last1=Lipsman |first1=Samuel |url=https://archive.org/details/fightingfortime00lips/page/145 |title=The Vietnam Experience Fighting for time |last2=Doyle |first2=Edward |date=1983 |publisher=Boston Publishing Company |isbn=978-0-939526-07-9 |page=[https://archive.org/details/fightingfortime00lips/page/145 145]}}</ref> នៅចន្លោះខែមេសាដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧០ វៀតណាមខាងជើងបានវាយចូលឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជាទៅតាមសំណើស្នើសុំរបស់[[ខ្មែរក្រហម]] ក្រោយការចរចាគ្នាត្រូវរ៉ូវជាមួយលោក[[នួន ជា]]។ ង្វៀន កូថាច់បានរំលឹកថា "នួន ជាបានស្នើសុំជំនួយ ហើយយើងក៏បានរំដោះខេត្តកម្ពុជាចំនួនប្រាំក្នុងរយៈពេលដប់ថ្ងៃ"។<ref>{{cite book |doi=10.4324/9780203790847 |title=Genocide in Cambodia and Rwanda |date=2017 |isbn=978-0-203-79084-7 |editor-first1=Susan E. |editor-last1=Cook |page=54 }}</ref> កងកម្លាំងអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា]]នៅក្នុងខែឧសភា ក្នុងគោលដៅវាយមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមកុម្មុយនីស្ត។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៧១ កងកម្លាំងកម្ពុជាបានផ្ដើម[[ប្រតិបត្តិការចេនឡា ២]] ក្នុងគោលបំណងវាយបណ្ដេញទ័ពវៀតណាមខាងជើង ប៉ុន្តែយ៉ាងណា វាត្រូវបរាជ័យដោយវៀតណាមកុម្មុយនីស្តនៅរក្សាកាន់កាប់តំបន់ព្រំដែន និងបានបំផ្លាញកងកម្លាំងកម្ពុជាក្នុងតំបន់ស្ទើរទាំងអស់។
ការអន្តរាគមន៍របស់អាមេរិកចូលក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានបង្កឱ្យមាន[[បញ្ជីរាយបាតុកម្មប្រឆាំងសង្គ្រាមវៀតណាម|បាតុកម្មតវ៉ា]]ផ្ទុះឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ខណៈឯលោកនិចសុនបានសន្យាថានឹងកាត់បន្ថយសកម្មភាពអាមេរិក។ នៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧០ និស្សិតអាមេរិកចំនួនបួននាក់ត្រូវបានបាញ់សម្លាប់ដោយឆ្មាំជាតិក្នុងកំឡុងបាតុកម្មតវ៉ានៅ[[សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋឃែនត៍]] ដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនអាមេរិកកាន់តែកើតកំហឹងស្អប់រដ្ឋាភិបាលពួកគេ។ ដោយឃើញថារដ្ឋបាលគ្មានប្រតិកម្មអើពើអ្វីនោះ ចលនាប្រឆាំងសង្គ្រាមនៅវៀតណាមក៏ចាប់ផ្ដើមកើនប្រជាប្រិយភាពបន្ថែម។<ref name=Daddis/>{{Rp|១២៨–១២៩}} យ៉ាងណា អាជ្ញាធរអាមេរិកនៅតែបន្តប្រតិបត្តិការទម្លាក់គ្រាប់បែកមកលើកម្ពុជា ដែលគេតែងនិយមហៅថា [[ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីដឹមឌៀល]] នោះ។
===ឡាវ===
{{Main|ប្រតិបត្តិការខូម្មែនដូហាន់ត៍|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ|ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩}}
ដោយមើលឃើញពីភាពជោគជ័យរបស់កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងនៅកម្ពុជា និងដើម្បីតេស្តសាកល្បងកម្មវិធីវៀតណាមនីយកម្មបន្ថែមទៀត យោធាវៀតណាមខាងត្បូងក៏បានចាប់ផ្ដើម[[ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩]] នៅកំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧១ ក្នុងគោលដៅវាយបណ្ដាច់ផ្លូវលំហូជីមិញ។ នេះក៏ជាលើកដំបូងផងដែរ ដែលយោធាវៀតណាមខាងត្បូងបានធ្វើតេស្តសាកល្បងប្រើកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរួមរបស់ខ្លួននៅលើសមរភូមិ។<ref name=Nguyen/>{{Rp|}} ពីរបីថ្ងៃដំបូងៗនៃប្រតិបត្តិកានេះ កងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងបានទទួលជោគជ័យច្រើន ប៉ុន្តែក្រោយមក កម្លាំងរុញប្រយុទ្ធពួកគេក៏ចាប់ផ្ដើមចុះថមថយក្រោយពីទាហានវៀតណាមខាងជើងបានវាយតបបកមកវិញ។ ធៀវបានបញ្ជាឱ្យបញ្ឈប់ដំណើររុញច្រានបន្តទៅមុខទៀត ដែលជាហេតុនាំឱ្យកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវធ្លាក់ក្នុងការឡោមព័ទ្ធដោយកងពលរថពាសដែកវៀតណាមខាងជើង។{{Sfn|Willbanks|2014|p=89}}
ធៀវបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងអាកាសវាយប្រហារលើចំណុចបំបែកផ្លូវលំហូជីមិញនៅស្រុកសេពុញរួចចាំដកថយចេញវិញ ថ្វីបើកម្លាំងខ្លួនត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងសត្រូវដែលមានចំនួនច្រើនជាងរហូតដល់ទៅបួនដងក៏ដោយ។ ខណៈពេលកំពុងតែដកថយ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានវាយបកលើកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង ដែលធ្វើឱ្យពួកគេកើតការស្លន់ស្លោ ហើយជាលទ្ធផល ប្រមាណពាក់កណ្តាលនៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានសត្រូវចាប់បាន ឬសម្លាប់ចោល ហើយពាក់កណ្តាលនៃឧទ្ធម្ភាគចក្រវៀតណាមខាងត្បូង/អាមេរិកត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់។ ប្រតិបត្តិការនេះគឺជាបរាជ័យដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយ និងជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពនៅទន់ជ្រាយរបស់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។{{sfn|Karnow|1997|pp=644–645}}
===យុទ្ធនាការវស្សាន-និទាឃរដូវ និងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៧២===
[[File:DRVA.jpg|thumb|សកម្មភាពបាញ់កាំភ្លើងធំដោយកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមសម្ដៅចូលទីតាំងកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងក្បែរក្រុងកនទូម ឆ្នាំ១៩៧២]]
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧២ វៀតណាមខាងជើងបានប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមអនុសញ្ញាដោយលើកទ័ពប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ និងរថក្រោះរាប់រយគ្រឿង[[យុទ្ធនាការវស្សាន-និទាឃរដូវ|វាយឈ្លានពាន]]ចូលវៀតណាមខាងត្បូង។ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានត្រួតត្រាខេត្តភាគខាងជើងរបស់វៀតណាមខាងត្បូង និងបានវាយចេញពីប្រទេសកម្ពុជាសម្ដៅទៅទីក្រុងសៃហ្គន ដោយគំរាមហែកវៀតណាមខាងត្បូងជាពីរ។ ការប្រយុទ្ធគ្នាត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ និងយ៉ាងស្វិតស្វាញរវាងកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងនិងត្បូង ជាពិសេសនៅ[[សមរភូមិអានលុក]] និង[[សមរភូមិកនទូម|កនទូម]]។{{Sfn|Hastings|2018|p=610-630}}
ទោះជាសហរដ្ឋអាមេរិកបានកំពុងដកទ័ពចេញពីវៀតណាមក៏ដោយក៏អាមេរិកនៅតែបន្តផ្ដល់ជំនួយយោធាតាមផ្លូវអាកាសដើម្បីការពារកងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងដែរ ដោយគេច្រើនស្គាល់ជំនួយនោះថា [[ប្រតិបត្តិការឡាញប៊ែខឺរ]]។ នៅទីបំផុត ប្រតិបត្តិការនេះក៏បានផ្អាកបន្ទាប់ពីគេសង្កេតឃើញថាមានចំនួនទាហាននិងជនស៊ីវិលទាំងសងខាងស្លាប់របួសច្រើនពេករហូតដល់ទៅជាង ២០០,០០០ នាក់ឯណោះ។{{sfn|Hastings|2018|pp=606–637}} ដោយឡែក កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកវិញបានចាប់ផ្ដើម[[ប្រតិបត្តិការផុកឃីតម៉ានីយ៍|ប្រតិបត្តិការទម្លាក់មីនសមុទ្រ]]នៅក្បែរកំពង់ផែទីក្រុង[[ហាយហ្វង]]នៅក្នុងខែឧសភាក្នុងគោលបំណងបិទបង្ខាំងផ្លូវផ្គត់ផ្គង់ពីបរទេសចូលវៀតណាមតាមច្រកសមុទ្រ។<ref>{{Cite web |last=magazine |first=Marcelo Ribeiro da Silva, Vietnam |date=2020-01-14 |title=Inside America's daring plan to mine Haiphong Harbor |url=https://www.navytimes.com/news/your-navy/2020/01/14/inside-americas-daring-plan-to-mine-haiphong-harbor/ |access-date=2026-04-22 |website=Navy Times }}</ref>
[[File:СВС у обломков сбитого Б-52 в окрестностях Ханоя 23.12.1972 (1).jpg|thumb|ទីប្រឹក្សាយោធាសូវៀតកំពុងត្រួតពិនិត្យកម្ទេចកម្ទីយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកអាមេរិកប្រភេទប៊ី-៥២ ដែលត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់នៅជិតទីក្រុងហាណូយ]]
នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ សកម្មភាពយោធារបស់អាមេរិកទាំងឡាយត្រូវបានបញ្ឈប់ ហើយភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាងក៏បានព្រមព្រៀងគ្នាចុះ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមករា។<ref name=Ward/>{{Rp|៥០៨–៥១៣}} កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានបិទបញ្ចប់ការចូលប្រឡូកដោយផ្ទាល់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងសង្គ្រាម ក៏ដូចជាបង្កើតបទឈប់បាញ់រវាងវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតណាមខាងត្បូង ធានានូវបូរណភាពទឹកដីវៀតណាមក្រោមសន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ អំពាវនាវឱ្យមានការបោះឆ្នោត ឬដំណោះស្រាយនយោបាយរវាង រ.ប.ប. និងវៀតណាមខាងត្បូង អនុញ្ញាតឱ្យទ័ពកុម្មុយនីស្តចំនួន ២០០,០០០ នាក់បន្តឈរជើងនៅទីតាំងពួកគេកាន់កាប់នៃវៀតណាមខាងត្បូង និងយល់ព្រមលើការដោះដូរឈ្លើយសឹក។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះផងដែរបានកំណត់រយៈពេល ៦០ ថ្ងៃដើម្បីឱ្យអាមេរិកដកកម្លាំងខ្លួនចេញទាំងអស់<ref>{{Cite book |last=Church |first=Peter |title=A Short History of South-East Asia |date=2006 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-82181-7 |pages=193–194}}</ref> ហើយទីបំផុតនៅខែមីនា កងកម្លាំងយោធាអាមេរិកទាំងប៉ុន្មានក៏ត្រូវបានដកចេញពីវៀតណាមដូចការកំណត់ពិតមែន។<ref name=Herring/>{{Rp|២៦០}}
==ការចាកចេញរបស់អាមេរិក និងយុទ្ធនាការចុងក្រោយ ឆ្នាំ១៩៧៣–៧៥==
[[File:Hanoi-taxi-march1973.jpg|thumb|ឈ្លើយសឹកអាមេរិកដែលទើបតែងបានដោះលែងចេញពីជំរុំឃុំឃាំងវៀតណាមខាងជើង ឆ្នាំ១៩៧៣]]
មុននឹងបទឈប់បាញ់ចូលធរមានក្នុងថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ភាគីទាំងពីរបានព្យាយាមវាយដណ្ដើមកាន់កាប់ទឹកដីតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ តែយ៉ាងណា ការប្រយុទ្ធគ្នានៅតែបន្តទោះជាបទឈប់បាញ់បានចូលធរមានហើយក្ដី។<ref name=Ward/>{{Rp|៥០៨–៥១៣}}
មេដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងបានរំពឹងថាលក្ខខណ្ឌក្នុងបទឈប់បាញ់នឹងផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ឱ្យសាមីខ្លួនមានប្រៀបជាងគូសត្រូវ ប៉ុន្តែទីក្រុងសៃហ្គន ដោយប្រើប្រាស់ជំនួយអាមេរិកដែលបានបញ្ជូនមកនៅមុនពេលបទឈប់បាញ់ បានចាប់ផ្តើមវាយច្រានកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងចេញពីទឹកដីខ្លួនបណ្ដើរៗ។ យោងតាមលោក[[ជិន វ៉ាន់ចា]] ដើម្បីទប់ទល់នឹងវៀតណាមខាងត្បូង វៀតណាមខាងជើងបានរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រចម្បាំងថ្មីនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣។{{sfn|Karnow|1997|pp=672–674}} ដោយគ្មានការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីអាមេរិកទៀត អាជ្ញាធរវៀតណាមខាងជើងបានចាប់ផ្ដើមពង្រឹងពង្រីកផ្លូវលំហូជីមិញ និងរចនាសម្ព័ន្ធភស្តុភារផ្សេងៗទៀត។ ប្រព័ន្ធភស្តុភារនឹងសម្រួលឱ្យវៀតណាមខាងជើងមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកវគ្គឈ្លានពានថ្មីចូលវៀតណាមខាងត្បូង ដែលអាចនឹងប្រព្រឹត្តិទៅនៅកំឡុងរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំ១៩៧៥–៧៦។ លោកវ៉ាន់ចាបានគណនាថា នេះគឺជាឱកាសចុងក្រោយរបស់ហាណូយក្នុងការវាយប្រហារ មុនពេលកងទ័ពសៃហ្គនអាចពង្រឹងហ្វឹកហ្វឺនសមត្ថភាពខ្លួនបាន។{{sfn|Karnow|1997|pp=672–674}} ទីបំផុត វៀតណាមខាងជើងក៏បានបើកប្រតិបត្តិការវាយលុកនោះនៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំ១៩៧៣ ហើយត្រឹមខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ពួកគេបានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីទាំងប៉ុន្មានដែលបានបាត់បង់កាលរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំមុនមកវិញ។
[[File:Victory Central Highlands.jpg|thumb|upright=.8|វិមានរំលឹកអនុស្សាវរីយនៃយុទ្ធនាការ[[បួនម៉ាធួត]]ឆ្នាំ១៩៧៤ បង្ហាញពីការពលីរបស់[[ម៉ុងតាញ៉ា (វៀតណាម)|ទាហានម៉ុងតាញ៉ា]]នៃ[[តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល (វៀតណាម)|តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល]] រួមជាមួយនឹង[[រថក្រោះតេ-៥៤/តេ-៥៥|រថក្រោះតេ-៥៤]]]]
នៅវៀតណាមខាងត្បូង ការដកខ្លួនរបស់អាមេរិកនិង[[វិបត្តិប្រេងឆ្នាំ១៩៧៣]] បានរង្គោះរង្គាយសេដ្ឋកិច្ចជាតិខ្លួនដែលទម្លាប់ពឹងលើជំនួយ និងវត្តមានកងទ័ពអាមេរិក។ ក្រោយការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានបណ្តាលឱ្យទាហានវៀតណាមខាងត្បូងចំនួន ៥៥ នាក់បាត់បង់ជីវិត លោកធៀវបានប្រកាសនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ថា សង្គ្រាមត្រូវបានចាប់ផ្តើមឡើងវិញ ហើយកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពលែងមានសុពលភាពតទៀតហើយ។ នៅកំឡុងបទឈប់បាញ់ ចំនួនមនុស្សស្លាប់របួសខាងវៀតណាមខាងត្បូងមានរហូតដល់ទៅ ២៥,០០០ នាក់។<ref>{{Cite web|title=This Day in History 1974: Thieu announces war has resumed|url=http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-announces-war-has-resumed|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120114757/http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-announces-war-has-resumed|archive-date=20 January 2013|access-date=23 April 2026|publisher=History.com|archivedate=20 មករា 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120114757/http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-announces-war-has-resumed}}</ref>{{sfn|Hastings|2018|pp=683}}{{Rp|៦៨៣}} លោក[[ជេរ៉ល់ដ៍ ហ្វដ]]បានឡើងកាន់អំណាចជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកនៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៤ ហើយក្រោមរដ្ឋបាលលោក សភាអាមេរិកបានសម្រេចកាត់បន្ថយជំនួយហិរញ្ញវត្ថុដល់វៀតណាមខាងត្បូងពី ១ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកក្នុងមួយឆ្នាំ មកត្រឹម ៧០០ លានដុល្លារអាមេរិក។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ សភាក៏បានបោះឆ្នោតអនុម័តលើការរឹតបន្តឹងជំនួយមូលនិធិទាំងឡាយជាដំណាក់ៗនៅពេញមួយឆ្នាំ១៩៧៥ ក្នុងគោលដៅកាត់ផ្តាច់ជំនួយមូលនិធិទាំងស្រុងនៅឆ្នាំ១៩៧៦។{{sfn|Hastings|2018|p=686}}
ភាពជោគជ័យពីយុទ្ធនាការវាយលុកក្នុងរដូវប្រាំងឆ្នាំ១៩៧៣–៧៤ បានជម្រុញឱ្យវ៉ាន់ចាធ្វើដំណើរទៅហាណូយនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៤ ដើម្បីសុំស្នើកម្លាំងទ័ពបន្ថែមសម្រាប់បើកការវាយលុកកម្រិតធំជាងនេះនៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំបន្ទាប់។ នៅក្នុងដំណើរទៅទីក្រុងហាណូយ លោកវ៉ាន់ចាបានកត់សម្គាល់ពីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវប្រសើរនិងធំជាងមុន ដែលជាទិដ្ឋភាពខុសពីមុនឆ្ងាយ ពោលកាលដែលផ្លូវលំហូជីមិញធ្លាប់ឆ្លងកាត់ឡើងចុះភ្នំនិងព្រៃក្រាស់ៗ។{{sfn|Karnow|1997|p=676}} សំណើលោកវ៉ាន់ចាត្រូវបានទទួលយកដោយលេខាបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមគឺលោកឡេ ស៊ួន។ ផែនការវាយលុកថ្មីរបស់វ៉ាន់ចានឹងផ្ដើមចេញពីប្រទេសកម្ពុជាចូលទៅក្នុង[[ខេត្តភឿកឡុង]]។ ការវាយប្រហារនេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាភស្តុភារ វាស់ស្ទង់ប្រតិកម្មរបស់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង និងកំណត់ថាតើសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងត្រឡប់មកវិញឬអត់។{{sfn|Hastings|2018|pp=685–690}} នៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៤ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបាន[[សមរភូមិភឿកឡុង|វាយចូលខេត្តភឿកឡុង]] ហើយទីរួមខេត្តភឿកប៊ិញក៏បានដួលរលំនៅថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ហ្វដបានខិតខំស្នើសុំសភាឱ្យអនុញ្ញាតបើកថវិកាដើម្បីជួយនិងផ្គត់ផ្គង់ដល់វៀតណាមខាងត្បូងឡើងវិញ<ref name="Ford asks for additional aid">{{Cite news |title=Ford asks for additional aid |work=history.com |url=https://www.history.com/this-day-in-history/ford-asks-for-additional-aid |url-status=dead |access-date=23 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180811232207/https://www.history.com/this-day-in-history/ford-asks-for-additional-aid |archive-date=11 August 2018}}</ref> ប៉ុន្តែសភាបានបដិសេដ។<ref name="Ford asks for additional aid"/>
ល្បឿនរហ័សនៃភាពជោគជ័យនេះបាននាំឱ្យការិយាល័យនយោបាយវៀតណាមកុម្មុយនីស្តវាយតម្លៃពីស្ថានភាពសង្គ្រាមឡើងវិញ។ ក្នុងនោះ ពួកគេបានសម្រេចថាប្រតិបត្តិការនៅតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាលនឹងត្រូវប្រគល់ឱ្យលោកឧត្តមសេនីយ៍វ៉ាន់ ទៀនស៊ុងទទួលរ៉ាប់រង ហើយទីក្រុង[[លៃគូ]]គួរត្រូវវាយកាន់កាប់ឱ្យបានឆាប់ៗតាមតែអាចធ្វើបាន។<ref>{{Cite book |last1=Dougan |first1=Clark |title=The Vietnam Experience The Fall of the South |last2=Fulgham |first2=David |publisher=Boston Publishing Company |year=1985 |isbn=978-0-939526-16-1 |page=22}}</ref> នៅដើមឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងមានកាំភ្លើងធំច្រើនជាងខាងជើងដល់ទៅបីដង ព្រមទាំងរថក្រោះនិងរថពាសដែកច្រើនជាងកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមប្រមាណពីរដង។ តែយ៉ាងណា កំណើនតម្លៃប្រេងខ្ពស់មានន័យថាអាវុធទាំងនេះគឺមិនអាចប្រើប្រាស់បានពេញលេញនោះទេ។ លើសពីនេះ ដោយសារគោលនយោបាយវៀតណាមនីយកម្ម កងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវប្រឈមនឹងកង្វះគ្រឿងបន្លាស់ និងក្រុមបច្ចេកទេសផ្សេងៗសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងនោះ។<ref name=Stewart/>{{Rp|៣៦២–៣៦៦}}
===យុទ្ធនាការ ២៧៥===
{{See also|យុទ្ធនាការវស្សានរដូវឆ្នាំ១៩៧៥|សមរភូមិបួនម៉ាធួត|យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង}}
នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៥ លោកទៀនស៊ុងបានផ្ដើមយុទ្ធនាការ ២៧៥ ដែលត្រូវជាការវាយលុកមានកំណត់ចូលទៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល ដោយមានការគាំទ្រពីកងរថក្រោះ និងកាំភ្លើងធំធុនធ្ងន់។ គោលដៅចម្បងនៃយុទ្ធនាការនេះគឺ[[សមរភូមិបួនម៉ាធួត|កាន់កាប់ក្រុងបួនម៉ាធួត]]។ ការកាន់កាប់ទីក្រុងនេះគឺប្រៀបបានដូចជាបើកទ្វារឱ្យកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបន្តយុទ្ធនាការពួកគេចូលទៅត្រួតត្រាទីរួមខេត្តលៃគូ និងផ្លូវផ្សេងៗទៅតំបន់ឆ្នេរអញ្ចឹង។<ref name=Tucker/>{{Rp|}}
លោកធៀវបានប្រែមកអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រ "ស្រាលលើ ធ្ងន់ក្រោម" ពោលលោកបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងខ្លួនដកថយពីតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងទីតាំងផ្សេងៗដែលពិបាកការពារ។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងភាគច្រើនដែលព្យាយាមរត់ដកថយ បានបន្សល់ទុកនូវអង្គភាពតូចៗនៅបន្តឈរប្រយុទ្ធតតាំងនឹងសត្រូវ។ នាយឧត្តមសេនីយ៍វៀតណាមខាងត្បូងឈ្មោះភូបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងខ្លួនបោះបង់ក្រុងលៃគូ និងកនទូមចោល ហើយដកថយទៅតំបន់ឆ្នេរវិញ។{{sfn|Hastings|2018|pp=693–694}} នៅថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ធៀវបានផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រមួយចំនួនដោយបញ្ជាឱ្យដាច់ខាតត្រូវតែការពារទីក្រុងហ្វេ ដែលត្រូវជាទីប្រជុំជនវៀតណាមធំបំផុតទីបីនៅកាលនុះ។ នៅថ្ងៃទី២២ ខែមីនា កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានបើក[[យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង|ការវាយប្រហារលើទីក្រុងហ្វេ]] ដែលជាហេតុបង្ខំឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលជាច្រើនរត់ទៅផ្ដុំគ្នានៅអាកាសយានដ្ឋាន និងកំពង់ផែក្រុងដោយសង្ឃឹមថាពួកគេនឹងអាចចាកចេញរួច។ នៅពេលដែលកម្លាំងការពារទីក្រុងហ្វេបានរលំ កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានបង្វែរមកផ្តោលលើទីក្រុងដាណាងម្តងដោយបានបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់រ៉ុក្កែតជាច្រើនចូលក្រុង និងព្រមទាំងអាកាសយានដ្ឋានផង។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា កងទ័ពកុម្មុយនីស្តចំនួន ៣៥,០០០ នាក់បានត្រៀមខ្លួនប្រុងប្រៀបវាយប្រហារជាយក្រុងដាណាង។ នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង ដែលគ្មានមេបញ្ជាការដឹកនាំចំនួន ១០០,០០០ នាក់បានទម្លាក់អាវុធចុះចាញ់ ខណៈកងទ័ពកុម្មុយនីស្តបានសម្រុកចូលទីក្រុងដាណាងជាក្បួនៗ។ ក្រោយក្រុងហ្វេនិងដាណាងបានដួលរលំ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបាត់បង់តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងខេត្តភាគខាងជើងទាំងអស់ទៅពួកកុម្មុយនីស្ត។{{sfn|Hastings|2018|pp=699–700}}
===យុទ្ធនាការវាយបកចុងក្រោយដោយវៀតណាមខាងជើង===
{{Further|topic=យុទ្ធនាការវាយបកចុងក្រោយរបស់វៀតណាមខាងជើង សូមមើល|យុទ្ធនាការហូជីមិញ}}
{{See also|សមរភូមិស៊ួនឡុក}}
[[File:18thARVNsoldiersatxuanloc by Dirck Halstead.jpg|thumb|ទាហានវៀតណាមខាងត្បូងកំឡុង[[សមរភូមិស៊ួនឡុក]], មេសា ១៩៧៥]]
បន្ទាប់ពីពាក់កណ្ដាលនៃទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត ការិយាល័យនយោបាយវៀតណាមខាងជើងក៏បានបញ្ជាឱ្យទៀនស៊ុងបើកវគ្គវាយលុកចុងក្រោយ។ គោលដៅក្នុងគម្រោង[[យុទ្ធនាការហូជីមិញ]]គឺធ្វើយ៉ាងណាត្រូវវាយដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គនឱ្យបាននៅមុនថ្ងៃទី១ ខែឧសភា។ ក្រោយទទួលបានជ័យជម្នះជាប់ៗគ្នាកន្លងមក កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបន្តរុញចូលកាន់កាប់ទីក្រុង[[ញ៉ាត្រាង]] [[កាំរ៉ាញ]] និង[[ដាឡាត]]។{{sfn|Hastings|2018|pp=702–704}}
នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា កងពលធំនៃកម្លាំងកុម្មុយនីស្តចំនួនបីបានវាយលុកស្រុក[[ស៊ួនឡុក]] ដែលមានចម្ងាយ ៦៤ គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងសៃហ្គន។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងបានប្រឹងប្រែងការពារយ៉ាងស្វិតស្វាញ ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ពួកគេត្រូវបង្ខំដកថយទៅសៃហ្គនវិញ។{{sfn|Hastings|2018|pp=704–707}} លោកធៀវបានលាលែងពីតំណែងដោយទឹកមុខក្រៀមក្រំនិងទឹកភ្នែកសស្រាក់សស្រាំ ដោយថ្លែងថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានផិតក្បត់នឹងវៀតណាមខាងត្បូង។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ធៀវបានបន្ថែមទៀតថា លោកឃីស៊ីងហ្គ័របានបោកបញ្ឆោតឱ្យលោកព្រមចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ដោយសន្យានឹងផ្តល់ជំនួយយោធា ដែលមកទល់ពេលនេះគឺគ្មានបានផ្លែផ្កាអ្វីសោះឡើយ។ បន្ទាប់ពីធៀវបានផ្ទេរអំណាចទៅឱ្យ[[ជិន វ៉ាន់ហឿង]]នៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា លោកក៏បានចាកចេញទៅ[[តៃវ៉ាន់]]។{{sfn|Hastings|2018|p=714}} នៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ បន្ទាប់ពីសភាបានបដិសេដកញ្ចប់ជំនួយថវិកាចំនួន ៧២២ លានដុល្លារសម្រាប់វៀតណាមខាងត្បូង លោកប្រធានាធិបតីហ្វដបានថ្លែងសុន្ទរកថាតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ថា សង្គ្រាមនៅវៀតណាមបានបិទបញ្ចប់ហើយ ចំណែកឯជំនួយអាមេរិកក៏លែងមានទៀតដែរ។<ref>{{Cite web |last=Finney |first=John W. |date=12 April 1975 |title=Congress Resists U.S. Aid In Evacuating Vietnamese |url=https://www.nytimes.com/1975/04/12/archives/congress-resists-us-aid-in-evacuating-vietnamese-congress-resists.html |access-date=24 April 2026 |website=The New York Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409033130/https://www.nytimes.com/1975/04/12/archives/congress-resists-us-aid-in-evacuating-vietnamese-congress-resists.html|archive-date=April 9, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=Transcript of speech by President Gerald R. Ford - April 23, 1975 |url=https://digitallibrary.tulane.edu/islandora/object/tulane%3A75293 |access-date=24 April 2026 |publisher=Tulane University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409183152/https://digitallibrary.tulane.edu/islandora/object/tulane:75293|archive-date=April 9, 2023}}</ref>
នៅចុងខែមេសា កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបែកជួររលំស្ទើរទាំងអស់លើកលែងតែនៅតំបន់[[ដីសណ្តមេគង្គ]] ខណៈជនភៀសសឹកជាច្រើននាក់បានរត់មកប្រមូលផ្ដុំនៅប៉ែកខាងត្បូងប្រទេស។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់បានចូលឡោមព័ទ្ធទីក្រុងសៃហ្គន ខណៈកងការពារវៀតណាមខាងត្បូងមានត្រឹមតែប្រមាណ ៣០,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ដើម្បីពន្លឿនការចូលកាន់កាប់ក្រុង កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបាញ់គ្រាប់ផ្លោងចូលក្នុង[[អាកាសយានដ្ឋានតានសូនណាត្ត|អាកាសយានដ្ឋានតាន់សឺនញ៉ាត់]] ជាហេតុបង្ខំឱ្យវាបិទទ្វារ ក៏ដូចជាកាត់ផ្ដាច់មធ្យោបាយចាកចេញរបស់ប្រជាជនស៊ីវិលផងដែរ។{{sfn|Hastings|2018|p=716}}
===ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន===
{{Main|ការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍}}
[[ច្បាប់អាជ្ញាសឹក]]ត្រូវបានប្រកាសនៅពេលដែលឧទ្ធម្ភាគចក្រអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមជម្លៀសប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមួយចំនួន ក៏ដូចជាជនជាតិអាមេរិក និងជនបរទេសផ្សេងៗទៀតចេញតាមព្រលានតាន់សឺនញ៉ាត់ និងបរិវេណស្ថានទូតបរទេសផ្សេងៗ។ [[ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍]] ត្រូវបានពន្យាររហូតដល់នាទីចុងក្រោយបំផុតតាមដែលអាចប្រព្រឹត្តិទៅបាន ដោយសារតែឯកអគ្គរដ្ឋទូតអាមេរិកនាពេលនោះគឺលោក[[ក្រាហាម ម៉ាទីន]]បានយល់ឃើញថា ទីក្រុងសៃហ្គនប្រហែលជាអាចតតាំងការពារខ្លួនបានបន្តទៀត ហើយដំណោះស្រាយនយោបាយអាចនឹងត្រូវសម្រេចបានមុនពេលទីក្រុងនេះដួលទាំងស្រុង។ ហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍ផងដែរគឺជាបេសកកម្មជម្លៀសមនុស្សតាមឧទ្ធម្ភាគចក្រដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នៅព្រឹកប្រលឹមថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា កងម៉ារីនអាមេរិកចុងក្រោយគេត្រូវបានជម្លៀសចេញពីស្ថានទូតដោយឧទ្ធម្ភាគចក្រ ខណៈដែលជនស៊ីវិលដែលនៅសេសសល់បាននាំគ្នារុលចូលបរិវេណ និងទីធ្លានៃស្ថានទូត។{{sfn|Hastings|2018|pp=718–720}}
កងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើងបានដើរចូលក្នុងទីក្រុងសៃហ្គន ដោយកម្ចាត់ចោលនូវរបាំងការពារទាំងអស់ដែលនៅនឹងផ្លូវរបស់ខ្លួន និងព្រមទាំងដណ្តើមកាន់កាប់អគារនិងទីតាំងសំខាន់ៗនៅជុំវិញទីក្រុងផង។<ref name="mtholyoke.edu">{{Cite report |url=https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/paris.htm |title=The Paris Agreement on Vietnam: Twenty-five Years Later |date=April 1998 |publisher=The Nixon Center |location=Washington, D.C. |access-date=26 April 2026 |type=Conference Transcript |via=International Relations Department, Mount Holyoke College |archive-date=1 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901153020/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/paris.htm |url-status=dead |archivedate=1 កញ្ញា 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190901153020/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/paris.htm |deadurl=yes }}</ref> រថក្រោះនៃកងពលទីពីរបានបុកទម្លាយច្រកទ្វារនៃ[[វិមានឯករាជ្យ (វៀតណាម)|វិមានឯករាជ្យវៀតណាម]] ហើយទង់វៀតកុងត្រូវបានលើកបង្ហោះនៅលើដំបូលនៃវិមាននោះ។<ref>{{Citation |last=Thai Binh Department of Information and Communications |title=Soldier from Thai Binh who put flag on the roof of Independence Palace |date=30 July 2020 |url=https://thaibinh.gov.vn/english130nam/dat-va-nguoi-thai-binh/soldier-from-thai-binh-who-put-flag-on-the-roof-of-independe.html |work=Thai Binh Provincial Portal |publication-place=Thai Binh |access-date=26 April 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409174812/https://thaibinh.gov.vn/english130nam/dat-va-nguoi-thai-binh/soldier-from-thai-binh-who-put-flag-on-the-roof-of-independe.html|archive-date=April 9, 2023}}.</ref> ប្រធានាធិបតី[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]ដែលបានឡើងបន្តតំណែងពីលោកវ៉ាន់ហឿងកាលពីពីរថ្ងៃមុន បានប្រគល់រូបខ្លួនទៅឱ្យលោកវរសេនីយ៍ទោប៊ូយ វ៉ាន់ទុង ដែកជាស្នងការនយោបាយនៃកងពលតូចរថក្រោះទី២០៣។<ref>{{Cite web |date=28 April 2020 |title=Reunion of the Veterans organization of Tank Amour force in the South Vietnam |url=https://independencepalace.gov.vn/news/a-reunion-of-the-veterans-organization-of-tank-amour-force-in-the-south-vietnam-was-held-at-independence-palace-historical-site/ |access-date=26 April 2026 |website=Dinh Độc Lập |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404035108/https://independencepalace.gov.vn/news/a-reunion-of-the-veterans-organization-of-tank-amour-force-in-the-south-vietnam-was-held-at-independence-palace-historical-site/|archive-date=April 4, 2023}}</ref><ref>{{Citation |last=Leong, Ernest |title=Vietnam Tries to Create New Image 30 Years After End of War |date=31 October 2009 |url=https://www.voanews.com/a/a-13-2005-04-27-voa67/397223.html |work=Voice of America |access-date=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404085333/https://www.voanews.com/a/a-13-2005-04-27-voa67/397223.html|archive-date=April 4, 2023}}.</ref><ref name="Terzani">{{Cite book |last=Terzani |first=Tiziano |title=Giai Phong! The Fall and Liberation of Saigon |publisher=Angus & Robertson (U.K.) Ltd |year=1976 |isbn=0207957126 |pages=92–96}}</ref>{{Rp|៩៥–៩៦}} វ៉ាន់មិញត្រូវបានវៀតកុងអមដំណើរទៅកាន់ស្ថានីយ៍[[វិទ្យុទីក្រុងសៃហ្គន]] ដើម្បីប្រកាសពីការទទួលចុះចាញ់របស់វៀតណាមខាងត្បូង។<ref name="Bui Tin">{{Cite book |last=Bui |first=Tin |url=https://books.google.com/books?id=2NUl_nVpW-gC |title=Following Ho Chi Minh: The Memoirs of a North Vietnamese Colonel |date=1999 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=9780824822330 |pages=84–86 |access-date=26 April 2026 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430010702/https://books.google.com/books?id=2NUl_nVpW-gC |url-status=live }}</ref>{{Rp|៨៥}} សេចក្តីប្រកាសថ្លែងការណ៍នោះត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយនៅវេលាម៉ោង ២:៣០ រសៀល។<ref name=Terzani/>
==ការចូលរួមពីប្រទេសក្រៅ==
{{Main|ការចូលរួមអន្តរជាតិក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម}}
===ប្រទេសគាំទ្រទីក្រុងហាណូយ===
ចិនជាប្រទេសដែលបានផ្តល់ជំនួយគាំទ្រដ៏សំខាន់មួយដល់វៀតណាមខាងជើង ពិសេសនៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ ដោយជំនួយចិនទាំងនោះរួមមានជំនួយហិរញ្ញវត្ថុ និងអ្នកជំនាញយោធារាប់រយរាប់ពាន់នាក់។ ប្រទេសចិនបានអះអាងថាសាមីខ្លួនបានផ្ដល់ជំនួយយោធា និងសេដ្ឋកិច្ចដល់វៀតណាមខាងជើងសរុបស្មើនឹង ១៦០ ពាន់លានដុល្លារ (តម្លៃរៀបតម្រូវសម្រាប់ឆ្នាំ២០២២)។<ref name="Womack"/>{{Rp|}} នៅរដូវក្ដៅនៃឆ្នាំ១៩៦២ លោក[[ម៉ៅ សេទុង]]បានយល់ព្រមផ្គត់ផ្គង់អាវុធកាំភ្លើងវែងខ្លីចំនួន ៩០,០០០ ដើមដល់ហាណូយដោយមិនគិតថ្លៃ ហើយចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៦៥ ប្រទេសចិនបានបញ្ជូនអង្គភាពប្រឆាំងយន្តហោះ និងកងវរសេនាធំវិស្វកម្ម ដើម្បីជួសជុលការខូចខាតដែលបង្កឡើងដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាមេរិក។ ពួកគេទាំងនោះបានជួយរៀបចំប្រព័ន្ធអាគុយប្រឆាំងយន្តហោះ សាងសង់ផ្លូវថ្នល់និងផ្លូវដែកឡើងវិញ ដឹកជញ្ជូនសម្ភារៈភស្តុភារ និងអនុវត្តការងារវិស្វកម្មផ្សេងៗទៀត។ សកម្មភាពទាំងអស់នេះបានបន្សល់តែការងារប្រយុទ្ធលើសមរភូមិឱ្យតែអង្គភាពកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមប៉ុណ្ណោះ។ ដោយឡែក ប្រទេសចិនបានបញ្ជូនទ័ពខ្លួនចំនួន ៣២០,០០០ នាក់ និងដឹកជញ្ជូនអាវុធចូលវៀតណាមខាងជើងប្រចាំឆ្នាំមានតម្លៃ ១៨០ លានដុល្លារ។<ref name="Qiang">{{Cite book |last=Qiang |first=Zhai |title=China and the Vietnam Wars, 1950–1975 |publisher=University of North Carolina Press |year=2000 |isbn=978-0-8078-4842-5}}</ref>{{Rp|១៣៥}}
ចំពោះសហភាពសូវៀតវិញ ពួកគេបានផ្គត់ផ្គងជំនួយដូចជា សម្ភារៈវេជ្ជសាស្ត្រ គ្រឿងសព្វាអាវុធ រថក្រោះ យន្តហោះ ឧទ្ធម្ភាគចក្រចម្បាំង កាំភ្លើងធំ គ្រាប់មីស៊ីលប្រឆាំងយន្តហោះ និងគ្រឿងបរិក្ខារយោធាផ្សេងៗ។ បន្ទាប់ពីការរំលាយសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានទទួលស្គាល់ថា សហភាពសូវៀតបានបញ្ជូនទាហានខ្លួនប្រមាណរហូតដល់ទៅ ៣,០០០ នាក់មកប្រទេសវៀតណាម។<ref>{{Cite news |title=Soviet Involvement in the Vietnam War |publisher=historicaltextarchive.com |agency=Associated Press |url=http://historicaltextarchive.com/sections.php?action=read&artid=180|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120222024941/http://historicaltextarchive.com/sections.php?action=read&artid=180|archive-date=February 22, 2012}}</ref> អង្គភាពយោធាសូវៀតចំនួន ១៦ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតក្នុងសមរភូមិកំឡុងធ្វើសង្គ្រាម។<ref name="Dunnigan & Nofi 284">{{cite book |last1=Dunnigan |first1=James F. |last2=Nofi |first2=Albert A. |title=Dirty Little Secrets of the Vietnam War |date=1999 |publisher=St. Martin's Press |isbn=0312198574 |page=284 |url=https://archive.org/details/isbn_9780613656528/page/284/mode/2up?q=16 |access-date=27 April 2026}}</ref>
ពីចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៣ និងឆ្នាំ១៩៩១ គ្រឿងបរិក្ខារដែលបានបរិច្ចាគដោយសហភាពសូវៀតមកវៀតណាមខាងជើងមានដូចជា៖ រថក្រោះចំនួន ២,០០០ គ្រឿង, រថពាសដែកចំនួន ១,៧០០ គ្រឿង, កាំភ្លើងធំចំនួន ៧,០០០ ដើម, កាំភ្លើងប្រឆាំងយន្តហោះជាង ៥,០០០ គ្រឿង, កាំភ្លើងបាញ់មីស៊ីលពីដីទៅអាកាសចំនួន ១៥៨ គ្រឿង, និងឧទ្ធម្ភាគចក្រចំនួន ១២០ គ្រឿង។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ សូវៀតក៏បានដឹកជញ្ជូនអាវុធមកឱ្យវៀតណាមខាងជើងក្នុងមួយឆ្នាំៗតម្លៃ ៤៥០ លានដុល្លារផងដែរ។<ref>{{Cite book |last1=Sarin |first1=Oleg |url=https://archive.org/details/alienwarssovietu00sari |title=Alien Wars: The Soviet Union's Aggressions Against the World, 1919 to 1989 |last2=Dvoretsky |first2=Lev |publisher=Presidio Press |year=1996 |isbn=978-0-89141-421-6 |pages=[https://archive.org/details/alienwarssovietu00sari/page/93 93–4] |url-access=registration}}</ref>{{sfn|Hastings|2018|pp=364–371}}
===ប្រទេសគាំទ្រទីក្រុងសៃហ្គន===
ដោយសារតែវៀតណាមខាងត្បូងជាផ្នែកមួយនៃសម្ព័ន្ធភាពយោធាជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក អូស្ត្រាលី នូវែលសេឡង់ បារាំង ចក្រភពអង់គ្លេស ប៉ាគីស្ថាន ថៃ និងហ្វីលីពីនស្រាប់ ដូច្នេះសម្ព័ន្ធភាពនេះបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ផងដែរនៅក្នុងសង្គ្រាម។ ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង និងប៉ាគីស្ថានបានបដិសេធមិនចូលរួមផ្ទាល់ឡើយ ខណៈកូរ៉េខាងត្បូង តៃវ៉ាន់ និងអេស្ប៉ាញបានចូលរួមក្នុងនាមជាដៃគូសម្ព័ន្ធមិត្តក្រៅសន្ធិសញ្ញា។
==ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម==
ភាគីជម្លោះទាំងសងខាងបានប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋសង្គ្រាមច្រើនចំនួនដូចគ្នារួមមាន ការរំលោភសេពសន្ថវៈ ការសម្លាប់រង្គាលប្រជាជនស៊ីវិល ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងស៊ីវិល អំពើភេរវកម្មផ្សេងៗ ការធ្វើទារុណកម្ម និងការប្រហារជីវិតឈ្លើយសឹកដោយសង្ខេប។ បទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗទៀតរួមមាន ចោរកម្ម ការដុតបំផ្លាញគេហដ្ឋាន និងការបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិដែលមិនជាប់ចំណងយោធា។<ref>{{Cite book |last=Solis |first=Gary D. |title=The Law of Armed Conflict: International Humanitarian Law in War |publisher=Cambridge University Press |year=2010 |isbn=978-1-139-48711-5 |pages=301–303}}</ref>
===វៀតណាមខាងត្បូង និងអាមេរិក===
[[File:My Lai massacre.jpg|thumb|សពជនរងគ្រោះនៃ[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅមីឡៃ]]]]
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ [[សាលាក្ដីរុស្សែល]]ត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយឥស្សរជនដែលប្រឆាំងនឹងសង្គ្រាមម្នាក់ឈ្មោះ[[ប៊ឺត្រានដ៍ រុស្សែល]] ដើម្បីអនុវត្តគោលការណ៍នៃ[[ច្បាប់អន្តរជាតិ]]។ សាលាក្ដីលោកបានរកឃើញថាសហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនគឺមានទោសពីបទឈ្លានពាន ការប្រើប្រាស់អាវុធហាមឃាត់ដោយច្បាប់សង្គ្រាម ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើគោលដៅដែលមានលក្ខណៈស៊ីវិលសុទ្ធសាធ ការប្រព្រឹត្តអំពើទុក្ខទោសលើឈ្លើយ និង[[ការប្រល័យពូជសាសន៍|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]ជាដើម។ ដោយសារតែកង្វះអំណាចផ្លូវច្បាប់របស់សាលាក្ដីមួយនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏ដូចជារដ្ឋាភិបាលដទៃទៀតបានមើលរំលងមិនអើពើ។ តែយ៉ាងណា សវនាការនៅក្នុងសាលាក្ដីបានរួមចំណែកដល់ការប្រមូលផ្ដុំភស្តុតាងបង្កើតជាមូលដ្ឋានការពិតសម្រាប់ធ្វើនិទានកថាប្រឆាំងនឹងយុត្តិកម្មរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកចំពោះសង្គ្រាម និងបានជម្រុញបន្តសវនាការ កិច្ចជំនុំជម្រះក្ដីផ្សេងៗ និងការស៊ើបអង្កេតផ្នែកច្បាប់នៅជុំវិញសង្គ្រាមនេះ។<ref>{{Cite journal|last=Tulli|first=Umberto|date=2021-06-01|title=Wielding the human rights weapon against the American empire: the second Russell Tribunal and human rights in transatlantic relations|journal=Journal of Transatlantic Studies|language=en|volume=19|issue=2|pages=215–237|doi=10.1057/s42738-021-00071-4 |doi-access=free|hdl=11572/312131|hdl-access=free}}</ref>
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ [[ក្រុមការងារប្រឆាំងឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមវៀតណាម]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយក្រុមការងាររបស់មន្ទីរបញ្ចកោណ ក្រោយព័ត៌មានអំពី[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅមីឡៃ]]បានបែកធ្លាយ ក្នុងគោលបំណងស៊ើបអង្កេតអំពីអំណះអំណាងនៃឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមបង្កឡើងដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្នុងចំណោមឧក្រិដ្ឋកម្មដែលបានរាយការណ៍ទៅអាជ្ញាធរយោធាអាមេរិក ភស្តុតាងស្បថដោយសាក្សី និងរបាយការណ៍ស្ថានភាពជាក់ស្ដែងបានបង្ហាញថា ឧប្បត្តិហេតុចំនួន ៣២០ ករណីគឺស្ថិតក្នុងមូលដ្ឋានការពិតមិនអាចប្រកែកបាន។<ref name="TurseNelson">{{Cite web |last1=Nick Turse |last2=Deborah Nelson |date=6 August 2006 |title=Civilian Killings Went Unpunished |url=https://www.latimes.com/news/la-na-vietnam6aug06,0,7018171,full.story |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121215021044/http://www.latimes.com/news/la-na-vietnam6aug06,0,7018171,full.story |archive-date=15 December 2012 |access-date=27 April 2026 |website=Los Angeles Times |archivedate=15 ធ្នូ 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121215021044/http://www.latimes.com/news/la-na-vietnam6aug06,0,7018171,full.story }}</ref> ករណីដែលមានភស្តុតាងគាំទ្រទាំងនោះរួមមាន ករណីសម្លាប់រង្គាលចំនួនប្រាំពីរលើកនៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៧ និងឆ្នាំ១៩៧១ ដោយប្រជាជនស៊ីវិលយ៉ាងតិចចំនួន ១៣៧ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិត បូករួមទាំងការវាយប្រហារបន្ថែមចំនួន ៧៨ ករណីទៀតដែលកើតមានទៅលើបុគ្គលមិនកាន់អាវុធ បង្កឱ្យមនុស្សស្លាប់ចំនួន ៥៧ នាក់ និងការរំលោភផ្លូវភេទលើមនុស្សចំនួន ១៥ នាក់ ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ គេក៏បានរកឃើញផងដែរអំពីការធ្វើទារុណកម្មចំនួន ១៤១ ករណីប្រព្រឹត្តិឡើងដោយទាហានអាមេរិកចំពោះប្រជាជនស៊ីវិលកំពុងជាប់ឃុំឃាំង ឬឈ្លើយសឹក ដោយប្រើកណ្តាប់ដៃវៃ ដំបង ទឹក ឬចរន្តឆក់អគ្គិសនី។<ref name="TurseNelson"/>
នៅកំឡុងប្រតិបត្តិការសង្គ្រាម កងកម្លាំងអាមេរិកបានបង្កើត "តំបន់បាញ់សេរី" ឡើង<ref>{{Cite news |title=Free Fire Zone – The Vietnam War |work=The Vietnam War |url=https://thevietnamwar.info/free-fire-zone/ |access-date=28 April 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230205052554/https://thevietnamwar.info/free-fire-zone/|archive-date=February 5, 2023}}</ref> ពោលគឺរាល់បុគ្គលណាដែលឆ្លងចូលតំបន់នោះនឹងចាត់ទុកថាជាសត្រូវ ហើយនឹងត្រូវទាហានអាមេរិកបាញ់សម្លាប់ដោយមិនរើសមុខ។<ref>{{Cite web |last=Lewis M. Simons |title=Free Fire Zones |url=http://www.crimesofwar.org/a-z-guide/free-fire-zones/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019162449/http://www.crimesofwar.org/a-z-guide/free-fire-zones/ |archive-date=19 October 2016 |access-date=28 April 2026 |publisher=Crimes of War |archivedate=19 តុលា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161019162449/http://www.crimesofwar.org/a-z-guide/free-fire-zones/ }}</ref> អ្នកសារព័ត៌មានស៊ើបអង្កេត[[នីក ធើស]]បានចង្អុលបង្ហាញថា មូលហេតុមួយដែលជំរុញឱ្យចំនួនអ្នកស្លាប់របួសក្នុងសង្គ្រាមកើនឡើងខ្ពស់គឺមកពីតំបន់បាញ់សេរីនេះឯង ដោយក្នុងករណីជាច្រើន អ្នកដែលរត់ចូលក្នុងតំបន់នេះគឺភាគច្រើនជាជនស៊ីវិលដែលបានរត់គេចវេះពីការទម្លាក់គ្រាប់ ឬការបាញ់ប្រហារនៅក្នុងតំបន់ក្បែរៗនោះ។<ref name="Turse">{{Cite book |last=Turse |first=Nick |title=Kill Anything That Moves: The Real American War in Vietnam |publisher=Metropolitan Books |year=2013 |isbn=978-0-8050-8691-1}}</ref>{{Rp|២៥១}} របាយការណ៍មួយរបស់ ''Newsweek'' បានបង្ហាញថា មានជនស៊ីវិលយ៉ាងតិចប្រមាណ ៥,០០០ នាក់អាចត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងបរិវេណនៃតំបន់បាញ់សេរីទាំងនោះ ហើយចំនួនដែលស្រង់ដោយទាហានអាមេរិកវិញគឺមានរហូតដល់ទៅ ១០,៨៨៩ នាក់ដែលគេអះអាងថាសុទ្ធតែជាយុទ្ធជនរបស់សត្រូវ។<ref>{{Cite magazine |last=Kevin Buckley |date=19 June 1972 |title=Pacification's Deadly Price |url=http://www.chss.montclair.edu/english/furr/Vietnam/buckley.html |magazine=Newsweek |pages=42–43 |access-date=28 April 2026 |archive-date=10 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510130004/http://chss.montclair.edu/english/furr/Vietnam/buckley.html |url-status=live }}</ref>
[[File:The_Terror_of_War.png|thumb|រូបថតដែលគេឱ្យឈ្មោះថា "The Terror of War" ថតដោយ[[នីក អ៊ុត]] ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាជ័យលាភីនៃ[[ពានរង្វាន់ភូលីតហ្សឺរ|ពានរង្វាន់ភូលីតហ្សឺរសម្រាប់រូបសារព័ត៌មានថតនៅនឹងកន្លែង]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣។ រូបនេះបានផ្តិតយកទិដ្ឋភាព[[ហ្វានធី គីមហ្វុក|ក្មេងស្រីអាយុ ៩ ឆ្នាំម្នាក់]]កំពុងស្រាតយំក្រោយរូបរាងកាយរបស់នាងបានប៉ះនឹងបំផ្ទុះគ្រាប់បែកណាប៉ាល់]]
ចំពោះវៀតណាមខាងត្បូងវិញ បើយោងតាមលោកសាស្ត្រាចារ្យ[[អ. ជេ. រុម្មែល]] មនុស្សប្រមាណ ៣៩,០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតក្នុងសម័យឌៀមជាលក្ខណៈ[[ប្រជាឃាត]]<ref name="Rummel"/>{{Rp|}} ហើយនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៦៤–៧៥ លោកបានប៉ាន់ប្រមាណបន្តទៀតថាមានមនុស្សស្លាប់ក្នុងករណីប្រជាឃាតចំនួន ៥០,០០០ នាក់បន្ថែម។ ដូច្នេះ ចំនួនមនុស្សស្លាប់សរុបដែលបង្កឡើងដោយវៀតណាមខាងត្បូងមានរហូតដល់ទៅជាង ៨០,០០០ នាក់។ [[កម្មវិធីហ្វីនិកស៍]] ដែលមានការសម្របសម្រួលពីសេអ៊ីអា ក្នុងគោលដៅបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយរបស់វៀតកុងនោះ បានសម្លាប់ជីវិតមនុស្សពីប្រមាណ ២៦,០០០ ទៅ ៤១,០០០ នាក់ ដោយក្នុងនោះ គេមិនបានដឹងថាមានចំនួនជនស៊ីវិលស្លូតត្រង់ស្លាប់ប៉ុន្មាននាក់នោះទេ។<ref name="Ward"/>{{Rp|៣៤១–៣៤៣}}<ref>{{Cite book |last=Otterman |first=Michael |title=American Torture: From the Cold War to Abu Ghraib and Beyond |publisher=Melbourne University Publishing |year=2007 |isbn=978-0-522-85333-9 |page=62}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Hersh |first=Seymour |author-link=Seymour Hersh |date=15 December 2003 |title=Moving Targets |url=https://www.newyorker.com/archive/2003/12/15/031215fa_fact?currentPage=all |magazine=The New Yorker |access-date=28 April 2026 |archive-date=12 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112102432/http://www.newyorker.com/archive/2003/12/15/031215fa_fact?currentPage=all |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=McCoy |first=Alfred |title=A question of torture: CIA interrogation, from the Cold War to the War on Terror |publisher=Macmillan |year=2006 |isbn=978-0-8050-8041-4 |page=68}}</ref>
ការធ្វើទារុណកម្ម និងទុក្ខទោសយ៉ាងកំរោលទៅលើឈ្លើយសឹក ក៏ដូចជាអ្នកទោសស៊ីវិល ត្រូវបានអនុវត្តជារឿយៗដោយអាជ្ញាធរវៀតណាមខាងត្បូង។<ref name="Greiner">{{Cite book |last=Greiner |first=Bernd |title=War Without Fronts: The USA in Vietnam |publisher=Vintage Books |year=2010 |isbn=978-0-09-953259-0}}</ref>{{Rp|៧៧}} នៅក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចទៅកាន់[[ពន្ធនាគារគោនដាវ|ពន្ធនាគារគោនសឺន]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ សមាជិកសភាអាមេរិកចំនួនពីររូបបានកត់សម្គាល់ឃើញអ្នកទោសឃុំឃាំងនៅក្នុង "ទ្រុងខ្លា" តូចចង្អៀត ឬត្រូវជាប់ច្រវាក់នៅនឹងបន្ទប់របស់ពួកគេ ហើយអាហាររបស់ពួកគេគឺស្ទើរតែគ្មានជីវជាតិអ្វីទៅហើយ។ ក្រុមគ្រូពេទ្យអាមេរិកបានរកឃើញដែរថាអ្នកទោសកំពុងបង្ហាញនូវរោគសញ្ញាដែលបណ្តាលមកពីការធ្វើទារុណកម្ម។<ref name=Greiner/>{{Rp|៧៧}} នៅកំឡុងដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់[[កាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ]]ទៅកាន់មណ្ឌលឃុំឃាំងប្រតិបត្តិដោយអាមេរិក គេបានកត់ត្រាករណីជាច្រើនដែលជាលទ្ធផលនៃការធ្វើទារុណកម្ម និងការប្រព្រឹត្តអំពើអមនុស្សធម៌ផ្សេងៗចំពោះអ្នកទោស។<ref name=Greiner/>{{Rp|៧៨}} ការធ្វើទារុណកម្មទាំងនោះត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានធ្វើឡើងដោយអាជ្ញាធរវៀតណាមខាងត្បូងដោយមានការឃុបឃិតជាមួយសេអ៊ីអា។<ref>{{Cite news |date=15 December 2014 |title=Torture: What the Vietcong Learned and the CIA Didn't |work=Newsweek |url=http://www.newsweek.com/cia-torture-report-vietcong-vietnam-war-292041 |access-date=28 April 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409031604/https://www.newsweek.com/cia-torture-report-vietcong-vietnam-war-292041|archive-date=April 9, 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Man in the Snow White Cell |url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol48no1/article06.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613112835/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol48no1/article06.html |archive-date=13 June 2007 |access-date=28 April 2026 |publisher=Central Intelligence Agency |archivedate=13 មិថុនា 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613112835/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol48no1/article06.html }}</ref> ខុសពីករណីសម្លាប់រង្គាលនៅមីឡៃ របាយការណ៍ផ្សព្វផ្សាយអំពីការធ្វើទារុណកម្មទៅលើឈ្លើយសឹកដោយកងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង និងអាមេរិកមិនបានបង្កើតសំឡេងតវ៉ាខ្លាំងៗជាសាធារណៈនៅសហរដ្ឋអាមេរិកឡើយ។<ref>{{cite journal |last1=Berni |first1=Marcel |title=Unheard voices: foreign journalists' coverage of Vietnamese prisoners during the American War in Vietnam |journal=Small Wars & Insurgencies |date=2 October 2024 |volume=35 |issue=7 |pages=1260–1284 |doi=10.1080/09592318.2024.2361973 |hdl=20.500.11850/679805 |hdl-access=free }}</ref>
===វៀតណាមខាងជើង និងវៀតកុង===
[[File:Infant victim of Dak Son massacre.jpg|thumb|upright=.6|ជនរងគ្រោះជាកូនក្មេងតូចនៃ[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅដាក់សឺន]]]]
ចំនួនការសម្លាប់ជាគោលដៅ និងចំនួនករណីស្លាប់របស់ប្រជាជនស៊ីវិល ក្រោមថ្វីដៃវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុងត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានជាង ១៨,០០០ នាក់នៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៦៦ ដល់ឆ្នាំ១៩៦៩។<ref>{{Cite book |last=Pedahzur |first=Ami |title=Root Causes of Suicide Terrorism: The Globalization of Martyrdom |publisher=Taylor & Francis |year=2006 |isbn=978-0-415-77029-3 |page=116 |url=https://books.google.com/books?id=LIGTAgAAQBAJ |access-date=28 April 2026 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513214523/https://books.google.com/books?id=LIGTAgAAQBAJ |url-status=live }}</ref> មន្ទីរបញ្ចកោណបានប៉ាន់ប្រមាណថា កងកម្លាំងវៀតកុង/វៀតណាមខាងជើង បានផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សចំនួន ៣៦,០០០ ករណី និងចាប់ជំរិតចំនួន ៥៨,០០០ ករណី ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៦៧ ដល់ឆ្នាំ១៩៧២ និងអាចឆ្លងចូលដល់ឆ្នាំ១៩៧៣ ទៅទៀត។<ref>{{Cite book |last1=Lanning |first1=Michael |title=Inside the VC and the NVA: The Real Story of North Vietnam's Armed Forces |last2=Cragg |first2=Dan |publisher=Texas A&M University Press |year=2008 |isbn=978-1-60344-059-2 |pages=186–188 |url=https://muse.jhu.edu/book/2746 |access-date=28 April 2026 |archive-date=4 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504134343/https://muse.jhu.edu/book/2746 |url-status=live }}</ref> ស្ថិតិសម្រាប់ឆ្នាំ១៩៦៨–៧២ បានបង្ហាញថា "ប្រហែល ៨០ ភាគរយនៃជនរងគ្រោះដោយសកម្មភាពភេរវកម្មកុម្មុយនីស្តវៀតណាមគឺជាជនស៊ីវិលធម្មតា ហើយមានតែប្រហែល ២០ ភាគរយប៉ុណ្ណោះដែលជាមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល នគរបាល សមាជិកនៃកងការពារ ឬកងកម្លាំងសន្តិភាព"។<ref name=Lewy/>{{Rp|២៧៣}}
[[File:Hue, Vietnam....City officials of Hue who are responsible for identifying the victims of the Tet offensive of 1968... - NARA - 531460.tif|thumb|ពិធីបញ្ចុះសពជនរងគ្រោះក្នុង[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅហ្វេ]]ឆ្នាំ១៩៦៨]]
វៀតកុងបានប្រើប្រាស់អំពើភេរវកម្មដើម្បីពង្រីក និងរក្សាអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួននៅតាមទីជនបន។ លោកម៉ាក្ស ហាស្ទីងស៍ (Max Hastings) បានសរសេរថា អ្នកគាំទ្រវៀតកុងជាទូទៅប្រមាណពីរភាគបីគឺបណ្ដាលមកពីភាពភ័យខ្លាច។ ឧទាហរណ៍ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦០ កម្មាភិបាលវៀតកុងបានប្រល័យជីវិត "ជនក្បត់" ដោយប្រើប្រាស់ផ្គាក់ កប់ទាំងរស់ និងកាត់ក្បាល។ ក្នុងករណីមួយ ពួកគេបានកាត់ស្រាវពោះវៀនមេភូមិព្រមទាំងភរិយា ខណៈដែលកូនៗពួកគេត្រូវកាត់ក្បាលចោល។{{Sfn|Hastings|2018|p=124}}
យុទ្ធសាស្ត្រទន្ទ្រានទឹកដីរបស់វៀតកុងរួមមាន ការបាញ់ផ្លោងលើទីតាំងជនស៊ីវិល ពិសេសក្នុងជំរុំភៀសសឹក និងការដាក់បង្កប់មីននៅលើផ្លូវជាតិធំៗដែលអ្នកភូមិតែងតែប្រើប្រាស់ដើម្បីដឹកជញ្ជូនទំនិញទៅកាន់ទីផ្សារក្នុងទីប្រជុំជន។ មីនមួយចំនួនត្រូវបានកំណត់ឱ្យផ្ទុះនៅពេលរថយន្តធុនធ្ងន់ឆ្លងកាត់ ដែលបណ្តាលឱ្យមានករណីស្លាប់មនុស្សមួយក្រុមៗជាច្រើន ពិសេសចំពោះឡានក្រុង។<ref name="Lewy" />{{Rp|២៧០–២៧៩}}
អំពើឃោរឃៅរបស់វៀតកុងដែលគេពេញនិយមស្គាល់បំផុតនោះរួមមាន ការសម្លាប់រង្គាលប្រជាជនស៊ីវិលស្លូតត្រង់ជាង ៣,០០០ នាក់នៅទីក្រុងហ្វេ<ref>{{Cite book |last=Kiernan |first=Ben |title=Viet Nam: A History from Earliest Times to the Present |publisher=Oxford University Press |year=2017 |isbn=978-0-19-062730-0 |page=444 }}</ref> និងការសម្លាប់ជនស៊ីវិលម៉ុងតាញ៉ាចំនួន ២៥២ នាក់ក្នុងកំឡុង[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅដាក់សឺន]]។<ref>{{Cite book |last=Pike |first=Douglas |url=https://archive.org/details/pavnpeoplesarmyo00pike |title=PAVN: People's Army of Vietnam |publisher=Presidio Press |year=1996 |isbn=978-0-89141-243-4 |url-access=registration}}</ref> ជនភៀសសឹកប្រមាណ ១៥៥,០០០ នាក់ដែលរត់គេចវេះពីប្រតិបត្តិការវាយលុកនៃវស្សានរដូវរបស់វៀតណាមខាងជើង ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាត្រូវបានសម្លាប់ ឬចាប់ជំរិតនៅតាមដងផ្លូវទៅកាន់ទីក្រុង[[ទុយហ័រ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥។<ref>{{Cite book |last=Wiesner |first=Louis |title=Victims and Survivors: Displaced Persons and Other War Victims in Viet-Nam, 1954–1975 |publisher=Greenwood Press |year=1988 |isbn=978-0-313-26306-4 |pages=318–319}}</ref> កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងបានសម្លាប់ជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៦៤,០០០ នាក់ដោយប្រជាឃាតនៅរវាងឆ្នាំ១៩៥៤ និងឆ្នាំ១៩៧៥ នៅវៀតណាមខាងត្បូង។<ref name="Rummel" />{{Rp|}} វៀតណាមខាងជើងត្រូវបានគេដឹងផងដែរថាបានប្រព្រឹត្តអំពើឃោរឃៅជាច្រើនចំពោះឈ្លើយសឹកអាមេរិក ជាពិសេសនៅក្នុង[[ពន្ធនាគារហ័រឡ]] ដែលជាកន្លែងគេធ្វើទារុណកម្មដើម្បីទាញយកចម្លើយសារភាព។{{sfn|Karnow|1997|p=655}}
==សហេតុភាព==
{{Main|សហេតុភាពសង្គ្រាមវៀតណាម}}
{| class="wikitable sortable floatright" style="text-align:right;"
|+ '''ចំនួនទាហានស្លាប់ក្នុងសង្គ្រាម {{Nowrap |(១៩៥៥–១៩៧៥)}}'''
|-
! ឆ្នាំ || ស.រ.អ.<ref name="USarchives">{{Cite web |date=30 April 2019 |title=Vietnam War U.S. Military Fatal Casualty Statistics, Electronic Records Reference Report |url=https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics#category |access-date=29 April 2026 |publisher=U.S. National Archives |at=DCAS Vietnam Conflict Extract File record counts by casualty category (as of April 29, 2008)}} (generated from the Vietnam Conflict Extract Data File of the Defense Casualty Analysis System (DCAS) Extract Files (as of 29 April 2008))</ref>|| វៀតណាមខាងត្បូង
|-
| ១៩៥៦–១៩៥៩ || ៤ || គ្មានទិន្នន័យ
|-
| ១៩៦០ || ៥ || ២,២២៣
|-
| ១៩៦១ || ១៦ || ៤,០០៤
|-
| ១៩៦២ || ៥៣ || ៤,៤៥៧
|-
| ១៩៦៣ || ១២២ || ៥,៦៦៥
|-
| ១៩៦៤ || ២១៦ || ៧,៤៥៧
|-
| ១៩៦៥ || ១,៩២៨ || ១១,២៤២
|-
| ១៩៦៦ || ៦,៣៥០ || ១១,៩៥៣
|-
| ១៩៦៧ || ១១,៣៦៣ || ១២,៧១៦
|-
| ១៩៦៨ || ១៦,៨៩៩ || ២៧,៩១៥
|-
| ១៩៦៩ || ១១,៧៨០ || ២១,៨៣៣
|-
| ១៩៧០ || ៦,១៧៣ || ២៣,៣៤៦
|-
| ១៩៧១ || ២,៤១៤ || ២២,៧៣៨
|-
| ១៩៧២ || ៧៥៩ || ៣៩,៥៨៧
|-
| ១៩៧៣ || ៦៨ || ២៧,៩០១
|-
| ១៩៧៤ || ១ || ៣១,២១៩
|-
| ១៩៧៥ || ៦២ || គ្មានទិន្នន័យ
|-
| ក្រោយ ១៩៧៥ || ៧ || គ្មានទិន្នន័យ
|- class="sortbottom"
! សរុប || ៥៨,២២០ || >២៥៤,២៥៦<ref name=Clarke/>{{Rp|២៧៥}}
|}
ចំនួនសហេតុភាព (ស្លាប់ និងរបួស) គឺមានប្រភពច្រើនខុសៗគ្នា ហើយចំនួនប៉ាន់ប្រមាណក៏សុទ្ធតែខុសៗគ្នាដែរ។ នៅក្នុងប្រភពមួយ គេបានបង្ហាញឱ្យឃើញថា មានមនុស្សស្លាប់ដោយហិង្សាសង្គ្រាមនៅវៀតណាមចំនួន ៣.៨ លាននាក់នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៥ និងឆ្នាំ២០០២។<ref>{{Cite news |date=23 April 2008 |title=fifty years of violent war deaths: data analysis from the world health survey program: BMJ |url=http://www.bmj.com/content/336/7659/1482 |access-date=29 April 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lind |first=Michael |year=1999 |title=Vietnam, The Necessary War: A Reinterpretation of America's Most Disastrous Military Conflict |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/first/l/lind-vietnam.html |access-date=29 April 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307092630/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/first/l/lind-vietnam.html |archive-date=March 7, 2023 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Herbert |title=Allies of the Republic of Vietnam |url=http://www.psywarrior.com/AlliesRepublicVietnam.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120307112918/http://www.psywarrior.com/AlliesRepublicVietnam.html |archive-date=March 7, 2012 |access-date=29 April 2026}}</ref><ref name="Toledo Blade 320,000 Chinese troops"/> ការសិក្សាអំពីប្រជាសាស្ត្រមួយបានគណនាថា ការស្លាប់ទាក់ទងនឹងសង្គ្រាមមានចំនួន ៧៩១,០០០–១,១៤១,០០០ នាក់សម្រាប់ប្រទេសវៀតណាម ដោយរាប់ទាំងយោធានិងស៊ីវិលទាំងអស់។<ref name=Hirschman/> ប្រជាជនស៊ីវិលវៀតណាមខាងត្បូងចន្លោះពី ១៩៥,០០០ ទៅ ៤៣០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត។<ref name=Lewy/>{{Rp|៤៥០–៤៥៣}}{{sfn|Thayer|1985|p=}} លោកហ្គេនធើ លូវី (Guenter Lewy) បានប៉ាន់ប្រមាណថា វៀតណាមខាងជើងមានប្រជាជនស៊ីវិលស្លាប់ចំនួន ៦៥,០០០ នាក់។<ref name=Lewy/>{{Rp|៤៥០–៤៥៣}} ចំនួនប្រមាណជនស៊ីវិលស្លាប់ដែលបណ្តាលមកពីការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយអាមេរិកនៅវៀតណាមខាងជើងមានចាប់ពី ៣០,០០០ នាក់<ref name=Tucker/>{{Rp|១៧៦,៦១៧}} ដល់ ១៣២,០០០ នាក់។<ref name=bfvietnam/> អនុគណៈកម្មាធិការព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៧៥ បានប៉ាន់ប្រមាណថា សហេតុភាពប្រជាជនស៊ីវិលវៀតណាមខាងត្បូងមានចំនួន ១.៤ លាននាក់ ដោយក្នុងនោះមានអ្នកស្លាប់ចំនួន ៤១៥,០០០ នាក់។<ref name="Turse"/>{{Rp|១២}} យោធាវៀតណាមខាងត្បូងបានបាត់បង់កម្លាំងទ័ពប្រមាណ ២៥៤,០០០ នាក់នៅរវាងឆ្នាំ១៩៦០ និងឆ្នាំ១៩៧៤ និងមានទាហានស្លាប់បន្ថែមទៀតពីចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤ និងឆ្នាំ១៩៥៩ ក៏ដូចជាឆ្នាំ១៩៧៥ ផងដែរ។<ref name=Clarke/>{{Rp|២៧៥}} ការប៉ាន់ប្រមាណផ្សេងទៀតបានចុចលើតួលេខខ្ពស់ជាងនេះទៀតដោយមានមនុស្សស្លាប់ និងរបួសចំនួន ៣១៣,០០០ នាក់។<ref name=Gravel/><ref name="Obermeyer"/><ref name="Hirschman"/><ref name="Heuveline"/><ref name="Banister"/><ref name="Sliwinski"/>
តួលេខរបស់ក្រសួងការពារជាតិសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម/វៀតកុងដែលត្រូវបានសម្លាប់ពីឆ្នាំ១៩៦៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៤ គឺមានចំនួន ៩៥០,៧៦៥ នាក់។ មន្ត្រីជាច្រើនជឿថាចំនួនតួលេខនេះគឺទាបជាងចំនួនពិតប្រមាណ ៣០ ភាគរយ។ ប៉ុន្តែចំពោះលោកលូវីវិញបានអះអាងថា មួយភាគបីនៃ "សត្រូវ" ដែលទាហានអាមេរិកបានសម្លាប់នោះគឺជាប្រជាជនស៊ីវិលស្លូតត្រង់ទៅវិញទេ រីឯតួលេខទាហានសត្រូវស្លាប់វិញនោះគឺនៅក្បែរ ៤៤០,០០០ នាក់។<ref name=Lewy/>{{Rp|៤៥០–៤៥៣}}
យោងទៅតាមតួលេខរបស់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម យុទ្ធជនយោធិនវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងដែលបានស្លាប់មានចំនួន ៨៤៩,០១៨ នាក់គិតចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៥ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។<ref name=Chuyen/><ref name=VNMOD/> តួលេខនេះបានរាប់បញ្ចូលទាំងចំនួនទាហានវៀតណាមស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិនៃសង្គ្រាមស៊ីវិលឡាវនិងកម្ពុជាផងដែរ ដែលមានកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមចូលរួមច្បាំងក្នុងនោះ។<ref name=Chuyen/> យ៉ាងណា តួលេខរបស់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមនោះមិនបានរាប់បញ្ចូលចំនួនទាហានវៀតណាមខាងត្បូងនិងព្រមទាំងសម្ព័ន្ធមិត្តពួកគេដែលបានស្លាប់នោះទេ<ref name=Shenon/> ក៏ដូចជាចំនួនបាត់ខ្លួនប្រមាណរបស់កងទ័ពខ្លួនចន្លោះពី ៣០០,០០០–៥០០,០០០ នាក់ដែរ។ ដោយផ្អែកតាមរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមដូចគ្នា តួលេខប្រមាណនៃមនុស្សស្លាប់សរុបក្នុងសង្គ្រាមគឺមាន ១.១ លាននាក់ និងមានអ្នកបាត់ខ្លួនប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៤៥ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ខណៈពីឆ្នាំ១៩៦០ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ មានអ្នកស្លាប់ប្រមាណ ៨៤៩,០០០ នាក់ និងបាត់ខ្លួនចំនួន ២៣២,០០០ នាក់។<ref name="Moyar, Mark"/>
កម្ពុជាមានមនុស្សស្លាប់ចន្លោះពី ២៧៥,០០០<ref name=Banister/> ទៅ ៣១០,០០០ នាក់<ref name=Sliwinski/> ដោយក្នុងនោះមានយុទ្ធជននិងជនស៊ីវិលប្រមាណ ៥០,០០០ ទៅ ១៥០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Kiernan |first=Ben |url=https://archive.org/details/howpolpotcametop00kier_0 |title=How Pol Pot Came to Power: Colonialism, Nationalism, and Communism in Cambodia, 1930–1975 |publisher=Yale University Press |year=2004 |isbn=978-0-300-10262-8 |page=xxiii |url-access=registration}}</ref> ឡាវវិញមានមនុស្សស្លាប់ប្រមាណ ២០,០០០–៦២,០០០ នាក់<ref name=Obermeyer/> និងបុគ្គលិកយោធាអាមេរិកចំនួន ៥៨,២៨១ នាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិត<ref name=2new/> ដោយ ១,៥៨៤ នាក់នៅបាត់ខ្លួនមិនទាន់រកឃើញនៅឡើយ បើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១។<ref>{{Cite web |date=1 March 2021 |title=Vietnam-era unaccounted for statistical report |url=https://www.dpaa.mil/Portals/85/Statistics%20as%20of%20March%201.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114839/https://www.dpaa.mil/Portals/85/Statistics%20as%20of%20March%201.pdf|archive-date=April 7, 2023}}</ref>
==ក្រោយសង្គ្រាម==
===អាស៊ីអាគ្នេយ៍===
====វៀតណាម====
[[File:B52 CRASH WRECKAGE AT HUU TIEP LAKE HA NOI FEB 2012 (6887035292).jpg|thumb|upright=.7|បំណែកយន្តហោះប្រភេទ ប៊ី-៥២ នៅបឹងហ៊ូទៀប ទីក្រុងហាណូយ។ វាត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់កំឡុង[[ប្រតិបត្តិការឡាញប៊ែខឺរ ២]]។ បំណែកនេះបច្ចុប្បន្នត្រូវជាផ្នែកមួយនៃ[[សារមន្ទីរជ័យជម្នះប៊ី-៥២|សារមន្ទីរសង្គ្រាមវៀតណាម]]។]]
នៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦ វៀតណាមខាងជើងនិងត្បូងត្រូវបានបង្រូបបង្រួមគ្នាបង្កើតជាសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម។<ref>{{Cite book |last=Robbers |first=Gerhard |title=Encyclopedia of world constitutions |publisher=[[Infobase Publishing]] |year=2007 |isbn=978-0-8160-6078-8 |page=1021}}</ref> ក្រោយវៀតណាមខាងជើងបានទទួលជ័យជម្នះ មន្ទិលសង្ស័យជាច្រើនបានលេចឡើងរួមទាំងដោយប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោកនិចសុនផងដែរ ដោយលោកបានពោលពាក្យថា "ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិល [វៀតណាមខាងត្បូង] រាប់លាននាក់នឹងត្រូវបាត់បង់" ប៉ុន្តែតាមពិត ការប្រល័យជីវិតដោយរង្គាលខ្នាតធំមិនដែលកើតឡើងនៅវៀតណាមឡើយ។<ref>{{Cite book |last=Elliot |first=Duong Van Mai |title=RAND in Southeast Asia: A History of the Vietnam War Era |publisher=RAND Corporation |year=2010 |isbn=978-0-8330-4754-0 |pages=499, 512–513 |chapter=The End of the War |chapter-url=https://books.google.com/books?id=g9o8fAo2R6wC&pg=PA499}}</ref>{{refn|group=ស|ការសិក្សាមួយដោយ Jacqueline Desbarats និង Karl D. Jackson បានប៉ាន់ប្រមាណថា ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងចំនួន ៦៥,០០០ នាក់ត្រូវបានប្រហារជីវិតក្រោមហេតុផលនយោបាយនៅរវាងឆ្នាំ១៩៧៥ និងឆ្នាំ១៩៨៣ ដោយផ្អែកទៅលើការស្ទង់មតិលើជនភៀសសឹកវៀតណាមចំនួន ៦១៥ នាក់ដែលគេបានអះអាងថាបានឃើញផ្ទាល់នូវការប្រហារជីវិតចំនួន ៤៧ ករណី។ តែយ៉ាងណា "វិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវរបស់អ្នកទាំងពីរត្រូវបានពិនិត្យ និងរិះគន់ថាមិនត្រឹមត្រូវដោយកវីពីររូបឈ្មោះ Gareth Porter និង James Roberts"។ ក្នុងចំណោមករណីទាំង ៤៧ ដែលប្រើដើម្បីបញ្ជាក់ពី "ការសម្លាប់រង្គាលបង្ហូរឈាម" នោះ មានករណីចំនួនដប់ប្រាំមួយមាន "ការចម្លងគ្នា"។ អត្រាចម្លងខ្ពស់ខ្លាំងនេះ (៣៤%) បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា Desbarats និង Jackson កំពុងទាញទិន្នន័យតែពីការប្រហារជីវិតមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះ ពោលប្រភពពួកគេគឺស្ថិតតែក្នុងរង្វង់តូច ដោយមិនបែកមែកបានឆ្ងាយឡើយ។<ref>{{Cite book |last=Elliot |first=Duong Van Mai |title=RAND in Southeast Asia: A History of the Vietnam War Era |publisher=RAND Corporation |year=2010 |isbn=978-0-8330-4754-0 |pages=512–513 |chapter=The End of the War |chapter-url=https://books.google.com/books?id=g9o8fAo2R6wC&pg=PA512 }}<br />cf. {{Cite journal |last1=Porter |first1=Gareth |last2=Roberts |first2=James |date=Summer 1988 |title=Creating a Bloodbath by Statistical Manipulation: A Review of ''A Methodology for Estimating Political Executions in Vietnam, 1975–1983'', Jacqueline Desbarats; Karl D. Jackson. |journal=Pacific Affairs |volume=61 |issue=2 |pages=303–310 |doi=10.2307/2759306 |jstor=2759306}}</ref> យ៉ាងណាក្ដី ករណីសម្លាប់រង្គាលដែលមិនទាន់បានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់នៅតែមានដដែរ។<ref>''មើល'' Nguyen Cong Hoan' testimony in {{Cite report |url=http://catalog.hathitrust.org/Record/002939991 |title=Human Rights in Vietnam: Hearings Before the Subcommittee on International Organizations of the Committee on International Relations: House of Representatives, Ninety-Fifth Congress, First Session |date=26 July 1977 |publisher=U.S. Government Printing Office |pages=149, 153 |access-date=30 April 2026 |archive-date=17 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117043107/https://catalog.hathitrust.org/Record/002939991 |url-status=live }};<br />''មើលផងដែរ'' {{Cite journal |last1=Desbarats |first1=Jacqueline |last2=Jackson |first2=Karl D. |date=September 1985 |title=Vietnam 1975–1982: The Cruel Peace |journal=The Washington Quarterly |volume=8 |issue=4 |pages=169–182 |doi=10.1080/01636608509477343 |pmid=11618274}}</ref>}}
ទោះជាមិនមានភស្តុតាងបញ្ជាក់អំពីការសម្លាប់រង្គាលក៏ដោយ ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងជាច្រើននាក់ត្រូវបានគេបញ្ជូនទៅជំរុំអប់រំ ជាទីកន្លែងដែលពួកគេត្រូវស៊ូទ្រាំនឹងការធ្វើទារុណកម្ម ការអត់ឃ្លាន និងរោគជំងឺផ្សេងៗ ខណៈត្រូវបានគេបង្ខំឱ្យធ្វើការងារពលកម្មធ្ងន់ៗ។<ref>{{Cite web |last1=Sagan |first1=Ginetta |last2=Denney |first2=Stephen |date=October–November 1982 |title=Re-education in Unliberated Vietnam: Loneliness, Suffering and Death |url=https://www.ocf.berkeley.edu/~sdenney/Vietnam-Reeducation-Camps-1982 |access-date=30 April 2026 |website=The Indochina Newsletter |archive-date=28 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428231519/https://www.ocf.berkeley.edu/~sdenney/Vietnam-Reeducation-Camps-1982 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Nghia |first=M. Vo |title=The Bamboo Gulag: Political Imprisonment in Communist Vietnam |publisher=McFarland |year=2004 |isbn=978-0-7864-1714-8}}</ref> ចំនួនអ្នកទាំងនោះអាចប្រែប្រួលអាស្រ័យទៅលើប្រភពសង្កេតការណ៍ខុសៗគ្នាដូចជា៖ "... "៥០,០០០ ទៅ ៨០,០០០ នាក់" (Le Monde, ១៩៧៨), "១៥០,០០០ ទៅ ២០០,០០០ នាក់" (The Washington Post, ១៩៧៨) និង "៣០០,០០០ នាក់" (Agence France Presse ពីទីក្រុងហាណូយ, ១៩៧៨)"។<ref>{{Cite web |year=1979 |title=Amnesty International Report, 1979 |url=https://www.amnesty.org/download/Documents/POL100011979ENGLISH.PDF |access-date=30 April 2026 |publisher=Amnesty International |page=116|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230323142937/https://www.amnesty.org/en/documents/pol10/001/1979/en/|archive-date=March 23, 2023}}</ref> តួលេខខុសៗគ្នាបែបនេះគឺព្រោះតែ "ចំនួនប្រមាណខ្លះមិនត្រឹមតែរាប់បញ្ចូលអ្នកជាប់ឃុំឃាំងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងរាប់អ្នកដែលត្រូវបានបញ្ជូនចេញពីទីក្រុងទៅធ្វើការនៅទីជនបទផងដែរ"។ យោងតាមអ្នកសង្កេតការណ៍ក្នុងស្រុកម្នាក់ ឈ្មោះមនុស្សចំនួន ៤៤៣,៣៦០ នាក់ត្រូវចុះចូលនៅក្នុងជំរុំអប់រំនៅទីក្រុងសៃហ្គន ដោយមួយចំនួនត្រូវបានដោះលែងវិញបន្ទាប់ពីស្នាក់នៅតែពីរបីថ្ងៃ តែអ្នកខ្លះវិញត្រូវស៊ូទ្រាំជាប់ឃាំងអស់រយៈពេលជាងមួយទសវត្សរ៍។<ref>''Huy, Đức. Bên Thắng Cuộc. OsinBook.''</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៥ និងឆ្នាំ១៩៨០ ប្រជាជនខាងជើងជាង ១ លាននាក់បានផ្លាស់ទីធ្វើចំណាកស្រុកមកវៀតណាមខាងត្បូង ហើយក្រោម[[កម្មវិធីតំបន់សេដ្ឋកិច្ចថ្មី]] ប្រជាជនខាងត្បូងប្រមាណ ៧៥០,០០០ ទៅជាង ១ លាននាក់ត្រូវបានផ្លាស់ទីដោយបង្ខំទៅរស់នៅក្នុងតំបន់ព្រៃភ្នំ។<ref name="Desbarats">{{Cite book |last=Desbarats |first=Jacqueline |title=Repression in the Socialist Republic of Vietnam: Executions and Population Relocation |series=Indochina report; no. 11 |publisher=Executive Publications |location=Singapore |date=1987}}</ref><ref name="Chapman">{{Cite news |last=Chapman |first=William |date=17 August 1979 |title=Hanoi Rebuts Refugees on 'Economic Zones' |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1979/08/17/hanoi-rebuts-refugees-on-economic-zones/a26c10ab-3791-4d76-9c4a-db4f7d48be32/ |access-date=30 April 2026 }}</ref>
សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រើប្រាស់សិទ្ធិវេតូរបស់ខ្លួនចំនួនបីដងដើម្បីបិទបង្ខាំងនូវដំណើរការទទួលស្គាល់ប្រទេសវៀតណាមនៅឯក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយជាហេតុបង្កឱ្យប្រទេសដទៃពិបាកបញ្ជូនជំនួយមកវៀតណាម។
====កម្ពុជា និងឡាវ====
មកដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ វៀតណាមខាងជើងបានបាត់បង់ឥទ្ធិពលទាំងប៉ុន្មានដែលខ្លួនធ្លាប់មានលើខ្មែរក្រហម។{{sfn|Hastings|2018|p=708}} រដ្ឋធានី[[ភ្នំពេញ]]នាពេលនោះក៏ត្រូវបាន[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងភ្នំពេញ|ធ្លាក់ក្រោមការកាន់កាប់]]របស់ខ្មែរក្រហម ហើយនៅក្រោមរបប[[ប៉ុល ពត]] ពួកខ្មែរក្រហមបាន[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍កម្ពុជា|សម្លាប់ប្រជាជនកម្ពុជាប្រមាណ ១–៣ លាននាក់]]ក្នុងចំណោមប្រជាជនសរុប ៨ លាននាក់។<ref name=Heuveline/>{{Rp|}}<ref>{{Cite web |last=Sharp |first=Bruce |date=1 April 2005 |title=Counting Hell: The Death Toll of the Khmer Rouge Regime in Cambodia |url=http://www.mekong.net/cambodia/deaths.htm |access-date=15 July 2016 |quote=The range based on the figures above extends from a minimum of 1.747 million, to a maximum of 2.495 million. |archive-date=15 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115041409/http://www.mekong.net/cambodia/deaths.htm |url-status=live }}</ref><ref>[[អង្គការមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា]]រកឃើញរណ្ដៅសពធំៗតាមផែនទីប្រមាណ ២៣,៧៤៥ កន្លែងដែលមានជនរងគ្រោះសង្ស័យប្រមាណ ១.៣ លាននាក់។ ៦០% នៃចំនួនអ្នកស្លាប់សរុបទាំងនោះត្រូវបានគេជឿថាបណ្ដាលមកពីការប្រហារជីវិត។ សូមមើល៖ {{Cite book |last1=Seybolt |first1=Taylor B. |title=Counting Civilian Casualties: An Introduction to Recording and Estimating Nonmilitary Deaths in Conflict |last2=Aronson |first2=Jay D. |last3=Fischoff |first3=Baruch |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=978-0-19-997731-4 |page=238}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Kiernan |first=Ben |author-link=Ben Kiernan |date=December 2003 |title=The Demography of Genocide in Southeast Asia: The Death Tolls in Cambodia, 1975–79, and East Timor, 1975–80 |journal=Critical Asian Studies |volume=35 |issue=4 |pages=585–597 |doi=10.1080/1467271032000147041 }}</ref>
ទំនាក់ទំនងរវាងវៀតណាម និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]បានកាន់តែរសាត់យ៉ាប់យ៉ឺនឡើងៗ។ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការត្រួតត្រា[[កោះត្រល់]]និង[[ប្រជុំកោះក្រចកសេះ|កោះថូចៅ]]ដោយខ្មែរក្រហម ហើយនឹងជំនឿថាខ្មែរក្រហមបានចាប់សម្លាប់ជនជាតិវៀតណាមប្រមាណ ៥០០ នាក់ពីកោះថូចៅ ប្រទេសវៀតណាមក៏បានបើកយុទ្ធនាការវាយដណ្តើមកោះទាំងនោះមកវិញ។<ref>{{Cite book |last=Farrell |first=Epsey Cooke |title=The Socialist Republic of Vietnam and the law of the sea: an analysis of Vietnamese behavior within the emerging international oceans regime |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=1998 |isbn=90-411-0473-9}}</ref> ដោយការចរចាមិនត្រូវរូវគ្នា ដូច្នេះវៀតណាមក៏បានបើកការឈ្លានពានចូលប្រទេសកម្ពុជានៅចុងឆ្នាំ១៩៧៨ ហើយបានផ្តួលរបបខ្មែរក្រហមនៅក្នុង[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]]។ ជាប្រតិកម្មនឹងសកម្មភាពវៀតណាម ប្រទេសចិនបានវាយចូលប្រទេសវៀតណាមនៅឆ្នាំ១៩៧៩ បង្កើតជា[[សង្គ្រាមចិន-វៀតណាម]]។ នៅរវាងឆ្នាំ១៩៧៨ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩ ជនជាតិចិនប្រមាណ ៤៥០,០០០ នាក់បានរត់ចេញពីប្រទេសវៀតណាមតាមទូកជាជនភៀសសឹក ឬត្រូវបាននិរទេសចេញដោយរដ្ឋ។
ពួក[[ប៉ៈថេតឡាវ]]បានផ្តួលរំលំ[[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|របបរាជានិយមឡាវ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ ដោយបង្កើត[[ឡាវ|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ]]ជំនួស។ ការប្តូររបបនៅឡាវត្រូវបានប្រវត្តិវិទូកត់សម្គាល់ថាបានប្រព្រឹត្តិទៅដោយ "សន្តិវិធី ប្រៀបបានដូច '[[បដិវត្តន៍កម្ញី]]' នៃទ្វីបអាស៊ី" - បើទោះបីជាមានអតីតមន្ត្រីចំនួន ៣០,០០០ នាក់ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្តចាប់បញ្ជូនទៅជំរុំអប់រំក្ដី។<ref name=Courtois/>{{Rp|៥៧៥–៥៧៦}}
====យុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះ====
សហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកជាង ៧ លានតោនមកលើបណ្ដាប្រទេសនៃឥណ្ឌូចិនក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមនេះ ដែលជាចំនួនច្រើនជាងដល់ទៅបីដងប្រៀបនឹងចំនួន ២.១ លានតោនដែលខ្លួនបានទម្លាក់នៅទ្វីបអឺរ៉ុប និងអាស៊ីកាលពី[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] និងច្រើនជាងដប់ដងនៃចំនួនដែលបានទម្លាក់ក្នុង[[សង្គ្រាមកូរ៉េ]]។ គ្រាប់បែកប្រមាណ ៥០០,០០០ តោនត្រូវបានទម្លាក់លើប្រទេសកម្ពុជា, ១ លានតោននៅវៀតណាមខាងជើង និង ៤ លានតោននៅវៀតណាមខាងត្បូង។ បើប្រៀបចំនួនគ្រាប់ទៅនឹងមនុស្សម្នាក់ៗវិញនោះ ឡាវគឺជាប្រទេសដែលត្រូវរងគ្រាប់ទម្លាក់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ពោលគឺសរុប ២ លោនតោន ដែល "មួយតោនៗស្ទើរស្មើនឹងមនុស្សម្នាក់ៗ" ទៅហើយ។<ref name=KiernanTaylor/> ដោយសារតែត្រូវរងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរពីសំណល់គ្រាប់បែកចង្កោម ដូច្នេះឡាវបានក្លាយជាប្រទេសដែលបោះសំឡេងសកម្មបំផុតចំពោះ[[អនុសញ្ញាស្តីពីគ្រាប់បែកចង្កោម]] ដើម្បីហាមប្រាមបញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់គ្រាប់អាវុធប្រភេទមួយនេះ ហើយបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃកិច្ចប្រជុំអនុសញ្ញានេះជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ២០១០។<ref>{{Cite web |date=November 2011 |title=Disarmament |url=http://www.unog.ch/80256EE600585943/(httpPages)/B3F3E37A2838630FC125772E0050F4F7?OpenDocument |access-date=4 May 2026 |website=The United Nations Office at Geneva |publisher=United Nations |archive-date=21 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060643/http://www.unog.ch/80256EE600585943/(httpPages)/B3F3E37A2838630FC125772E0050F4F7?OpenDocument |url-status=live }}</ref>
យុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះ ដែលកើតមកពីការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនោះ នៅតែបន្តសម្លាប់មនុស្សរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ហើយបានប្រែក្លាយដីធ្លីជាច្រើនឱ្យទៅជាតំបន់គ្រោះថ្នាក់ និងមិនអាចដាំដុះដំណាំបាន។ គ្រាប់យុទ្ធភណ្ឌបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ ៤២,០០០ នាក់ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមនេះមក។<ref>{{Cite web |date=3 December 2012 |title=Vietnam War Bomb Explodes Killing Four Children |url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/12/03/vietname-war-bomb-explodes_n_2229727.html |website=The Huffington Post |access-date=4 May 2026 |archive-date=19 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219040016/http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/12/03/vietname-war-bomb-explodes_n_2229727.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/news/latest-news/vietnam-war-shell-explodes-kills-two-fishermen/story-fn3dxix6-1226046291270|title=Vietnam war shell explodes, kills two fishermen}}</ref> នៅឯប្រទេសឡាវ គ្រាប់បែកមិនទាន់ផ្ទុះចំនួន ៨០ លានគ្រាប់គឺនៅមិនទាន់ដោះ ឬរកឃើញនៅឡើយ។ យុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះបានសម្លាប់ ឬធ្វើឱ្យរបួសដល់ប្រជាជនឡាវជាង ២០,០០០ នាក់ និងមនុស្សប្រហែល ៥០ នាក់បានស្លាប់ ឬរងរបួសជារៀងរាល់ឆ្នាំ។<ref name="Wright">{{Cite news |last=Wright |first=Rebecca |date=6 September 2016 |title='My friends were afraid of me': What 80 million unexploded US bombs did to Laos |work=CNN |url=http://www.cnn.com/2016/09/05/asia/united-states-laos-secret-war/ |access-date=4 May 2026 |archive-date=17 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190117203916/https://www.cnn.com/2016/09/05/asia/united-states-laos-secret-war/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Lao PDR - Casualties and Victim Assistance |url=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2016/lao-pdr/casualties-and-victim-assistance.aspx |access-date=4 May 2026 |website=Landmine and Clustering Munition Monitor |archive-date=7 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407114839/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2016/lao-pdr/casualties-and-victim-assistance.aspx |url-status=dead |archivedate=7 មេសា 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407114839/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2016/lao-pdr/casualties-and-victim-assistance.aspx }}</ref> គេប៉ាន់ប្រមាណថា វាអាចនឹងត្រូវការចំណាយពេលជាច្រើនសតវត្សរ៍ដើម្បីអាចបោសសម្អាតគ្រាប់យុទ្ធភណ្ឌទាំងអស់នោះឱ្យអស់ទាំងស្រុងបាន។{{sfn|Nguyen|2012|page=317}}
====វិបត្តិជនភៀសសឹក====
{{Main|វិបត្តិជនភៀសសឹកឥណ្ឌូចិន}}
មនុស្សប្រមាណជាង ៣ លាននាក់បានរត់ចេញពីប្រទេសវៀតណាម ឡាវ និងកម្ពុជា បង្កើតជា[[វិបត្តិជនភៀសសឹកឥណ្ឌូចិន]]ក្រោយពីឆ្នាំ១៩៧៥។ បណ្ដាប្រទេសអាស៊ីភាគច្រើនមិនព្រមទទួលយកពួកគេនោះឡើយ ហើយជនភៀសសឹកភាគច្រើនដែរគឺរត់ចេញដំណើរតាមទូក។<ref>{{Cite web |last1=Stephen Castles |last2=Mark J. Miller |date=10 July 2009 |title=Migration in the Asia-Pacific Region |url=http://www.migrationpolicy.org/article/migration-asia-pacific-region |publisher=Migration Policy Institute |access-date=4 May 2026 |archive-date=14 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614072213/https://www.migrationpolicy.org/article/migration-asia-pacific-region |url-status=live }}</ref> នៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៨ ជនភៀសសឹកប្រមាណ ១.២ លាននាក់មកពីប្រទេសវៀតណាម និងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតបានបម្លាស់ទីមករស់នៅនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ខណៈដែលប្រទេសកាណាដា អូស្ត្រាលី និងបារាំងបានទទួលជនភៀសសឹកទាំងនោះជាង ៥០០,០០០ នាក់ ខណៈប្រទេសចិនបានទទួលយក ២៥០,០០០ នាក់។<ref>{{Cite book |last=Robinson |first=William |title=Terms of refuge: the Indochinese exodus & the international response |publisher=Zed Books |year=1998 |isbn=978-1-85649-610-0 |page=127}}</ref> ប្រទេសឡាវបានប្រឈមនឹងសមាមាត្រអ្នករត់ចេញច្រើនជាងគេ ដោយប្រជាជនឡាវ ៣០០,០០០ នាក់ក្នុងចំណោមប្រជាជនខ្លួនសរុប ៣ លាននាក់បានរត់ឆ្លងព្រំដែនចូលទៅក្នុងប្រទេសថៃ។ នៅក្នុងចំណោមពួកគេទាំងនោះ "ប្រមាណ ៩០%" ជា "បញ្ញវន្ត អ្នកបច្ចេកទេស និងមន្ត្រីឡាវ"។<ref name=Courtois/>{{Rp|៥៧៥}} យោងទៅតាមកវីនិពន្ធលោក Nghia M. Vo និង[[ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកជនភៀសខ្លួន]]បានឱ្យដឹងថា អ្នករត់ភៀសខ្លួនតាមទូកចន្លោះពី ២០០,០០០ ទៅ ២៥០,០០០ នាក់បាត់បង់ជីវិតនៅឯនាយសមុទ្រ។<ref name="Vo167">{{cite book|last=Vo|first=Nghia M.|title=The Vietnamese Boat People, 1954 and 1975-1992|publisher=McFarland & Company|year=2015|page=167|isbn=978-0786482498}}</ref><ref name=Henningfeld>{{cite web |last=Henningfeld |first=Diane A. |title=Indo-Chinese Boat People Begin Fleeing Vietnam |url=https://www.ebsco.com/research-starters/history/indo-chinese-boat-people-begin-fleeing-vietnam |website=ebsco.com |year=2023}}</ref>
===សហរដ្ឋអាមេរិក===
{{Main|សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម}}
បរាជ័យក្នុងការសម្រេចគោលដៅរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានគេវាយតម្លៃខុសៗគ្នាអាស្រ័យទៅតាមស្ថាប័ន និងកម្រិតនីមួយៗ។ មនុស្សមួយចំនួនបានលើកឡើងថាអាមេរិកបានបរាជ័យដោយសារតែអសមត្ថភាពនៃថ្នាក់ដឹកនាំ<ref>{{Cite news |last=Lippman |first=Thomas W. |date=9 April 1995 |title=McNamara Writes Vietnam Mea Culpa |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/04/09/mcnamara-writes-vietnam-mea-culpa/a85cc058-54fe-4074-bda3-b374885ede8f/ |access-date=6 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228230351/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/04/09/mcnamara-writes-vietnam-mea-culpa/a85cc058-54fe-4074-bda3-b374885ede8f/ |archive-date=28 December 2019 }}</ref> ឯអ្នកខ្លះទៀតបានចង្អុលទៅគោលលទ្ធិយោធារបស់ខ្លួន។ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក លោក[[រ៉ូបឺត មាំខណឺមែរ៉ា]]បានថ្លែងថា "គំនិតដែលថាអាមេរិកបានទទួលជ័យជម្នះយោធា...គឺជាមាយាការដ៏គ្រោះថ្នាក់មួយ"។<ref name=McNamara/>{{Rp|៣៦៨}} ភាពបរាជ័យក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រទម្លាក់គ្រាប់បែកដើម្បីចាប់បង្ខំទីក្រុងហាណូយឱ្យចូលតុចរចាបានបង្ហាញពីកំហុសខុសឆ្គងក្នុងការគណនាដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយទៀតរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ក៏ដូចជាការមិនបានសម្រេចគោលដៅនយោបាយពេញលេញតាមការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធា។{{sfn|Karnow|1997|p=17}}
បរាជ័យរបស់អាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាមបានក្លាយជាមេរៀនដ៏មានតម្លៃពីអន្តរាគមន៍យោធានៅក្រៅប្រទេស។ ប្រធានាធិបតី[[រ៉ូណាល់ រីហ្កេន]]បានបង្កើតពាក្យ "[[សមាការវៀតណាម]]" ឡើងដើម្បីសម្ដៅទៅលើភាពស្ទាក់ស្ទើររបស់សាធារណជន និងអ្នកនយោបាយអាមេរិកក្នុងការគាំទ្រអន្តរាគមន៍យោធានៅបរទេសក្រោយបទពិសោធន៍ក្នុងសង្គ្រាមនេះ។ ការស្ទង់មតិនៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨ បានបង្ហាញថា ជិត ៧២% នៃប្រជាជនអាមេរិកបានជឿថា សង្គ្រាមនេះគឺ "ខុស ហើយអសីលធម៌ជាមូលដ្ឋាន"។<ref name="Hagopian">{{Cite book |last=Hagopain |first=Patrick |title=The Vietnam War in American Memory |publisher=University of Massachusetts Press |year=2009 |isbn=978-1-55849-693-4 |pages=13–4}}</ref>{Rp|១០}} ប៉ុន្តែបើក្រឡេកទៅអតីតកាលវិញដូចជានៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៥ ប្រជនជនអាមេរិកដែលគេស្រង់មតិប្រមាណ ៦០% ជឿថា ការបញ្ជូនទ័ពមកវៀតណាមគឺជារឿងត្រឹមត្រូវ ហើយមានតែ ២៤% ប៉ុណ្ណោះដែលគិតថាវាជារឿងខុសឆ្គង។ មតិដែលគិតថាវាជារឿងខុសឆ្គងគឺបន្តស្ថិតនៅក្នុងចំនួនទាបខ្លាំងរហូតដល់ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៧ ហើយបន្តស្ថិតក្នុងចំនួនភាគតិចរហូតដល់ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៨ ពោលកំឡុងដំណាក់កាលទីបីនៃប្រតិបត្តិការតេត។ ទីបំផុត ចំនួនមតិដែលជឿថាវាជាកំហុសខុសឆ្គងបានក្លាយជាចំនួនភាគច្រើនបន្ទាប់ពីអាមេរិកបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣ ពោលគឺ ៦០% ហើយការស្ទង់មតិរវាងឆ្នាំ១៩៩០ និងឆ្នាំ២០០០ បានរកឃើញថា ៧០% នៃប្រជាជនអាមេរិកបានជឿថាវាជាកំហុសមួយ។<ref>{{cite web|last1=Newport|first1=Frank|last2=Carroll|first2=Joseph|date=August 24, 2005|title=Iraq Versus Vietnam: A Comparison of Public Opinion|publisher=Gallup, Inc.|url=https://news.gallup.com/poll/18097/iraq-versus-vietnam-comparison-public-opinion.aspx|access-date=May 6, 2026|archive-date=9 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509004839/https://news.gallup.com/poll/18097/Iraq-Versus-Vietnam-Comparison-Public-Opinion.aspx|url-status=live}}</ref>
====ការចំណាយផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ====
{| class="wikitable floatright" style="width: 35%;"
|+ការចំណាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅវៀតណាមខាងត្បូង (១៩៥៣–៧៤)<br />គិតតែការចំណាយផ្ទាល់ប៉ុណ្ណោះ<ref>{{Cite book |last=Dacy |first=Douglas |url=https://fpc.state.gov/documents/organization/108054.pdf |title=Foreign aid, war, and economic development: South Vietnam 1955–1975 |publisher=Cambridge University Press |year=1986 |isbn=978-0-521-30327-9 |page=242}}</ref>
|-
! ថ្លៃចំណាយយោធា || ថ្លៃជំនួយយោធា || ថ្លៃជំនួយសេដ្ឋកិច្ច || សរុប || សរុប (តម្លៃគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៥)
|-
| ១១១ ពាន់លានដុល្លារ || ១៦ ពាន់លាន || ៧ ពាន់លាន || ១៣៥ ពាន់លាន || ១ ទ្រីលាន
|}
នៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៥៣ និងឆ្នាំ១៩៧៥ សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាបានចំណាយទឹកប្រាក់សរុប ១៦៨ ពាន់លានដុល្លារទៅលើសង្គ្រាមវៀតណាម (ស្មើនឹង ១.៧ ទ្រីលានដុល្លារនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៥)។<ref>{{Cite news |date=22 January 2014 |title=How Much Did The Vietnam War Cost? |work=The Vietnam War |url=https://thevietnamwar.info/how-much-vietnam-war-cost/ |access-date=6 May 2026}}</ref> ការចំណាយនេះបានបង្កឱ្យកើតមានឱនភាពថវិកាយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ តួលេខផ្សេងទៀតបានចង្អុលបង្ហាញថា អាមេរិកបានចំណាយថវិកា ១៣៩ ពាន់លានដុល្លារចាប់ពីឆ្នាំ១៩៦៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៤ (ដោយមិនកែតម្រូវតម្លៃអតិផរណា) ដោយជាចំនួនច្រើនជាង ១០ ដងនៃការចំណាយលើវិស័យអប់រំ និងច្រើនជាង ៥០ ដងនៃការអភិវឌ្ឍលំនៅដ្ឋាននិងសហគមន៍។<ref name="CQ">{{Cite web |title=CQ Almanac Online Edition |url=https://library.cqpress.com/cqalmanac/document.php?id=cqal75-1213988#H2_1 |access-date=6 May 2026 |website=library.cqpress.com}}</ref> ប្រភពមួយបានអះអាងថា ថវិកាចំណាយលើសង្គ្រាមវៀតណាមអាចយកមកបង់ផ្ដាច់ថ្លៃនិក្ខេបទាំងអស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយអាចនឹងនៅសល់ប្រាក់ទុកបន្ថែមទៀត។<ref name=CQ/> គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៣ រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានត្រូវចំណាយថវិកាជាង ២២ ពាន់លានដុល្លារជារៀងរាល់ឆ្នាំដល់អតីតយុទ្ធជនវៀតណាមនិងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេដើម្បីបង់ថ្លៃសំណងទាមទារទាក់ទិននឹងសង្គ្រាម។<ref>{{Cite news |date=20 March 2013 |title=US still making payments to relatives of Civil War veterans, analysis finds |work=Fox News |agency=Associated Press |url=https://www.foxnews.com/us/us-still-making-payments-to-relatives-of-civil-war-veterans-analysis-finds}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jim Lobe |date=30 March 2013 |title=Iraq, Afghanistan Wars Will Cost U.S. 4–6 Trillion Dollars: Report |agency=Inter Press Service |url=http://www.ipsnews.net/2013/03/iraq-afghanistan-wars-will-cost-u-s-4-6-trillion-dollars-report/}}</ref>
====ឥទ្ធិពលលើយោធាអាមេរិក====
[[File:OperationHueCity1967wounded.jpg|thumb|ទាហានម៉ារីនអាមេរិកកំពុងព្យាបាលរបួសកំឡុងប្រតិបត្តិការយោធាក្នុងទីក្រុងហ្វេ ឆ្នាំ១៩៦៨]]
ប្រជាជនអាមេរិកជាង ៣ លាននាក់បានចូលបម្រើការនៅក្នុងជួរយោធា ហើយក្នុងនោះមាន ១.៥ លាននាក់បានចូលដៃប្រយុទ្ធលើសមរភូមិ។<ref>{{Cite web |title=Echoes of Combat: The Vietnam War in American Memory |url=http://www.stanford.edu/group/fredturner/cgi-bin/drupal/?q=node/7 |publisher=Stanford University |access-date=8 May 2026 |archive-date=8 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120508201447/http://www.stanford.edu/group/fredturner/cgi-bin/drupal/?q=node%2F7 |url-status=dead |archivedate=8 ឧសភា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120508201447/http://www.stanford.edu/group/fredturner/cgi-bin/drupal/?q=node%2F7 }}</ref> ជាឧទាហរណ៍ "នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ ជាពេលដែលអាមេរិកកំពុងសកម្មច្រើននៅក្នុងសង្គ្រាម មានបុគ្គលិកយោធាអាមេរិកចំនួន ៥៤៣,៤០០ នាក់បានឈរជើងនៅប្រទេសវៀតណាម ប៉ុន្តែមានតែប្រមាណ ៨០,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះនៅក្នុងនោះដែលជា...យុទ្ធជនកាន់អាវុធ"។{{Sfn|Westheider|2007|p=78}} កំណែនទ័ពនៅអាមេរិកវិញគឺមានតាំងពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ មកម៉្លេះ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានលុបវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣។<ref name=bbmdst>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=rjoTAAAAIBAJ&pg=6104%2C3785258 |newspaper=The Bulletin |location=Bend, Oregon |agency=UPI |title=Military draft system stopped |date=January 27, 1973 |page=1}}</ref><ref name=mdebld>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=_6ojAAAAIBAJ&pg=5837%2C1959488 |newspaper=The Times-News |location=Hendersonville, North Carolina |agency=Associated Press |title=Military draft ended by Laird |date=January 27, 1973 |page=1 }}</ref>
ទាហានអាមេរិកចំនួន ៥៨,២២០ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ហើយប្រមាណ ១៥០,០០០ នាក់បានរងរបួស រីឯទាហានអាមេរិកប្រមាណ ២១,០០០ នាក់ទៀតត្រូវពិការជាអចិន្ត្រៃយ៍។<ref name="DigitalHistory">{{Cite web |title=The War's Costs |url=http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display.cfm?HHID=513 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080505035502/http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display.cfm?HHID=513 |archive-date=5 May 2008 |access-date=8 May 2026 |publisher=Digital History |archivedate=5 ឧសភា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080505035502/http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display.cfm?HHID=513 }}</ref> អាយុជាមធ្យមនៃទាហានដែលបានបាត់បង់ជីវិតគឺ ២៣ ឆ្នាំ។<ref>Combat Area Casualty File, November 1993. (The CACF is the basis for the Vietnam Veterans Memorial, i.e. The Wall), Center for Electronic Records, National Archives, Washington, DC.</ref><ref name="Kueter">{{Cite book |last=Kueter |first=Dale |title=Vietnam Sons: For Some, the War Never Ended |publisher=AuthorHouse |year=2007 |isbn=978-1-4259-6931-8}}</ref> អតីតយុទ្ធជនប្រមាណ ៨៣០,០០០ នាក់ ឬ ១៥% បានត្រូវប្រឈមនឹង[[ជំងឺបាក់ស្បាត]]។<ref name="DigitalHistory" /><ref>{{Cite magazine |date=8 April 2016 |title=The Drugs That Built a Super Soldier: During the Vietnam War, the U.S. Military Plied Its Servicemen with Speed, Steroids, and Painkillers to Help Them Handle Extended Combat |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/04/the-drugs-that-built-a-super-soldier/477183/ |magazine=The Atlantic|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230520145751/https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/04/the-drugs-that-built-a-super-soldier/477183/|archive-date=May 20, 2023}}</ref> ប្រជាជនអាមេរិកប្រមាណ ១២៥,០០០ នាក់បានរត់ទៅប្រទេសកាណាដាដើម្បីគេចវេះកំណែនទ័ព<ref>{{Cite news |date=19 November 2005 |title=War Resisters Remain in Canada with No Regrets |work=ABC News |url=https://abcnews.go.com/WNT/story?id=1325339 |access-date=8 May 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230312063551/https://abcnews.go.com/WNT/story?id=1325339|archive-date=March 12, 2023}}</ref> ហើយទាហានប្រមាណ ៥០,០០០ នាក់បានរត់ចោលជួរ។<ref>{{Cite web |date=28 June 2005 |title=Vietnam War Resisters in Canada Open Arms to U.S. Military Deserters |url=http://news.newamericamedia.org/news/view_article.html?article_id=24009b4dc8fe8dadcfa96c37bce9dea6 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812205654/http://news.newamericamedia.org/news/view_article.html?article_id=24009b4dc8fe8dadcfa96c37bce9dea6 |archive-date=12 August 2014 |access-date=8 August 2026 |publisher=Pacific News Service |archivedate=12 សីហា 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140812205654/http://news.newamericamedia.org/news/view_article.html?article_id=24009b4dc8fe8dadcfa96c37bce9dea6 }}</ref> នៅឆ្នាំ១៩៧៧ លោកប្រធានាធិបតី[[ជីមី ខាទ័រ]]បានលើកលែងទោសដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌដល់អ្នកដែលគេចវេះពីកំណែនទ័ពតាមរយៈ[[សេចក្តីប្រកាសលេខ ៤៤៨៣]]។<ref>{{Cite web |date=21 January 1977 |title=Proclamation 4483: Granting Pardon for Violations of the Selective Service Act, August 4, 1964 To March 38, 1973 |url=http://www.usdoj.gov/pardon/carter_proclamation.htm |access-date=8 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404185642/https://www.justice.gov/pardon/proclamation-4483-granting-pardon-violations-selective-service-act|archive-date=April 4, 2023}}</ref>
====ឥទ្ធិពលនៃអាវុធបំពុលគីមី====
{{Further|ផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃសង្គ្រាមវៀតណាម}}
[[File:Defoliation agent spraying.jpg|thumb|ឧទ្ធម្ភាគចក្រអាមេរិកកំពុងស្រោចថ្នាំគីមីនៅក្នុងតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ វៀតណាមខាងត្បូង ឆ្នាំ១៩៦៩]]
សកម្មភាពដ៏ចម្រូងចម្រាសមួយជ្រុងទៀតនៅក្នុងប្រតិបត្តិការយោធាអាមេរិកគឺការប្រើប្រាស់នូវសារធាតុគីមីបំផ្លាញព្រៃឈើនៅរវាងឆ្នាំ១៩៦១ និងឆ្នាំ១៩៧១។ ថ្នាំនិងសារធាតុតិណឃាតពុលចំនួន ២០ លានហ្គាល្លុង ដូចសារធាតុ[[ការកអូរ៉ង់]]ជាដើម ត្រូវបានបាញ់ស្រោចពីលើព្រៃឈើនិងដំណាំលើផ្ទៃដី ៦ លានហិចតា។<ref name="Westing-1984"/><ref>{{cite book |title=Veterans and Agent Orange: Health Effects of Herbicides Used in Vietnam |date=1994 |publisher=National Academies Press (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK236347/ |chapter=The U.S. Military and the Herbicide Program in Vietnam }}</ref> សារធាតុពុលនោះត្រូវបានគេប្រើដើម្បីរំលាយសម្លាប់ដើមឈើនិងរុក្ខជាតិផ្សេងៗនៅតានតំបន់ជនបទ ពោលព្រោះវាជាទីកន្លែងលាក់ខ្លួន ជំរុំផ្ទុកលាក់អាវុធ ស្បៀងអាហាររបស់ពួកវៀតកុង។<ref name=Lewy/>{{Rp|២៣៦}} សារធាតុគីមីដែលបានប្រើប្រាស់នោះបន្តជះឥទ្ធិពលប៉ះពាល់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃដូចជា បង្កជាជំងឺនិងពិការភាពពីកំណើត ហើយបានបំពុលខ្សែសង្វាក់អាហារ<ref>{{Harvnb|Palmer|2007}}; {{Harvnb|Stone|2007}}.</ref><ref>{{Cite news |first=Lynne |last=Peeples |date=10 July 2013 |title=Veterans Sick From Agent Orange-Poisoned Planes Still Seek Justice |work=[[The Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/07/10/agent-orange-vietnam-veterans_n_3572598.html |access-date=8 May 2026}}</ref> រួមមានទប់ស្កាត់ដំណើរលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិនិងដំណាំមួយចំនួន ក៏ដូចជាបន្សាបចូលទៅក្នុងដីល្បាប់ដែលបានប៉ះពាល់ដល់មច្ឆាជាតិនិងប្រភេទសត្វដទៃៗទៀត។<ref>{{cite web |url=https://aces.illinois.edu/news/toxic-byproducts-agent-orange-continue-pollute-vietnam-environment-study-says#:~:text=%E2%80%9CAfter%20President%20Nixon%20ordered%20the,Sciences%20at%20Iowa%20State%20University. | title=Toxic byproducts of Agent Orange continue to pollute Vietnam environment, study says | College of Agricultural, Consumer & Environmental Sciences | Illinois }}</ref> ឯកសារកំណត់ត្រារបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់តួលេខថា ព្រៃឈើ ២០% នៅវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញដោយសារធាតុពុលខាងលើ រួមទាំងព្រៃកោងកាងប្រមាណ ២០-៣៦% ផងដែរ។<ref name="Fox-2003">{{cite book |last=Fox |first=Diane N. |url=http://college.holycross.edu/faculty/dnfox/pdf/chemical_politics.pdf |chapter=Chemical Politics and the Hazards of Modern Warfare: Agent Orange |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727144516/http://college.holycross.edu/faculty/dnfox/pdf/chemical_politics.pdf |archive-date=2010-07-27 |title=Synthetic Planet: Chemical Politics and the Hazards of Modern Life |editor-last=Monica |editor-first=Casper |date=2003 |publisher=Routledge Press }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100727144516/http://college.holycross.edu/faculty/dnfox/pdf/chemical_politics.pdf |date=2010-07-27 }}</ref> វិនាសកម្មបរិស្ថានដែលកើតឡើងក្នុងសង្គ្រាមនេះត្រូវបាននាយករដ្ឋមន្ត្រីស៊ុយអែត លោក[[អ៊ូឡូហ្វ ផាលមែរ]] ក៏ដូចជាមេធាវី និងបណ្ឌិតផ្សេងៗសម្ដៅហៅថា [[បរិស្ថានឃាត]]។<ref name="Zierler-2011">{{Cite book |last=Zierler |first=David |title=The invention of ecocide: agent orange, Vietnam, and the scientists who changed the way we think about the environment |date=2011 |publisher=Univ. of Georgia Press |isbn=978-0-8203-3827-9 |location=Athens, Georgia}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-18 |title=How Imperative Is It To Consider Ecocide As An International Crime? |url=https://www.ijllr.com/post/how-imperative-is-it-to-consider-ecocide-as-an-international-crime |access-date=2026-05-08 |website=IJLLR}}</ref><ref name="Falk-1973">{{Cite journal |last=Falk |first=Richard A. |date=1973 |title=Environmental Warfare and Ecocide — Facts, Appraisal, and Proposals |journal=Bulletin of Peace Proposals |volume=4 |issue=1 |pages=80–96 |doi=10.1177/096701067300400105 |jstor=44480206 }}</ref>
[[File:A vietnamese Professor is pictured with a group of handicapped children.jpg|thumb|កុមារពិការនៅប្រទេសវៀតណាម ដែលភាគច្រើនជាជនរងគ្រោះនៃសារធាតុពុលគីមី[[ការកអូរ៉ង់]] ឆ្នាំ២០០៤]]
ធាតុគីមីដែលមាននៅក្នុងសារធាតុការកអូរ៉ង់នោះ<ref>{{cite web |title=Facts About Herbicides |url=https://www.publichealth.va.gov/exposures/agentorange/basics.asp |website=US Department of Veterans Affairs, Veterans Health Administration }}</ref> អាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាព ដូចជាជំងឺប៉ះពាល់ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ ការលូតលាស់មិនប្រក្រតី និងបញ្ហាជាមួយប្រព័ន្ធបន្តពូជ។<ref>{{cite book |doi=10.1016/B978-0-323-43044-9.00025-X |chapter=Nonmetallic Toxic Chemical Assessment |title=Textbook of Natural Medicine |date=2020 |last1=Shaw |first1=William |pages=215–222.e2 |isbn=978-0-323-52342-4 }}</ref> ការកអូរ៉ង់ក៏ដូចជានិងសារធាតុពុលស្រដៀងៗគ្នានេះបានបង្កជាបញ្ហាសុខភាពយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រជាជនវៀតណាម និងក៏ដូចជាយោធិនអាមេរិកដែលប្រើប្រាស់វា។ របាយការណ៍ជាច្រើនបានសន្និដ្ឋានថា ជនភៀសសឹកដែលបានប៉ះពាល់នឹងថ្នាំនោះបានបន្តប្រឈមនឹងការឈឺចាប់នៅក្នុងគ្រាប់ភ្នែក ស្បែក និងបញ្ហាក្រពះពោះវៀនជាដើម។ នៅក្នុងលទ្ធផលសិក្សាមួយ ជនរងគ្រោះពីសារធាតុពុល ៩២% បានទទួលរងនូវភាពអស់កម្លាំងឥតឈប់ឈរ ហើយអ្នកខ្លះទៀតត្រូវផ្ដល់[[វិរូបកំណើត]]។<ref>{{cite journal |last1=Rose |first1=Hilary A. |last2=Rose |first2=Steven P. R. |title=Chemical Spraying as Reported by Refugees from South Vietnam |journal=Science |date=25 August 1972 |volume=177 |issue=4050 |pages=710–712 |doi=10.1126/science.177.4050.710 |pmid=5054148 |bibcode=1972Sci...177..710R }}</ref> លទ្ធផលវិភាគបានរកឃើញថា ឪពុកម្តាយដែលបានរងផលប៉ះពាល់នឹងសារធាតុការកអូរ៉ង់ត្រូវប្រឈមនឹងលទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការផ្ដល់កំណើតឱ្យទារកដែលមានពិការភាព ឬវិរូបភាពនោះឯង។<ref>{{Cite journal |last1=Ngo Anh |first1=D. |first2=Richard |last2=Taylor |first3=Christine L. |last3=Roberts |first4=Tuan V. |last4=Nguyen |date=13 February 2006 |title=Association between Agent Orange and Birth Defects: Systematic Review and Meta-analysis |journal=International Journal of Epidemiology |publisher=Oxford University Press |volume=35 |issue=5 |pages=1220–1230 |doi=10.1093/ije/dyl038 |pmid=16543362 |doi-access=free}}</ref> ភស្តុតាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់បានបញ្ជាក់ឱ្យឃើញផងដែរថា ពិការភាពដែលជាលទ្ធផលនៃការកអូរ៉ង់អាចមានបន្តកើតរហូតដល់ទៅបីជំនាន់ ឬច្រើនជាងនេះ។<ref>{{Cite web |first1=Charles |last1=Ornstein |first2=Hannah |last2=Fresques |first3=Mike |last3=Hixenbaugh |date=16 December 2016 |title=The Children of Agent Orange |url=https://www.propublica.org/article/the-children-of-agent-orange |access-date=23 February 2018 |website=ProPublica}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨ អាជ្ញាធរវៀតណាមបានធ្វើប្រព្រឹត្តិកម្មដីដែលមានជាតិពុលចំនួន ១៥០,០០០ ម៉ែត្រគូប។<ref>{{cite web | last1=McElwee | first1=Pamela | editor-first1=Stacy | editor-last1=Morford |url=https://theconversation.com/50-years-later-vietnams-environment-still-bears-the-scars-of-war-and-signals-a-dark-future-for-gaza-and-ukraine-254971#:~:text=The%20term%20%E2%80%9Cecocide%E2%80%9D%20had%20been,term%20harm%20have%20been%20limited. | title=50 years later, Vietnam's environment still bears the scars of war – and signals a dark future for Gaza and Ukraine | date=28 April 2025 }}</ref>
==មើលផងដែរ==
*[[បញ្ជីរាយជម្លោះនៅអាស៊ី]]
*[[សង្គ្រាមកូរ៉េ]] (១៩៥០–១៩៥៣)
*[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី៣]] (១៩៧៨–១៩៩១)
*[[សង្គ្រាមសូវៀត–អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] (១៩៧៩–១៩៨៩)
==ចំណារពន្យល់==
{{reflist|group=ស}}
==ឯកសារយោង==
===អាគតដ្ឋាន===
{{reflist}}
===ឯកសារដកស្រង់===
* {{Cite book |last1=Bowden |first1=Mark |title=Hue 1968: A Turning Point of the American War in Vietnam |date=2017 |publisher=Atlantic Monthly Press |isbn=978-0-8021-8924-0 }}
* {{Cite book |last=Demma |first=Vincent H. |url=http://www.history.army.mil/books/AMH/amh-toc.htm |title=American Military History |publisher=US Army Center of Military History |year=1989 |location=Washington, DC |pages=619–694 |chapter=The U.S. Army in Vietnam |access-date=10 May 2026 |chapter-url=http://www.history.army.mil/books/AMH/AMH-28.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200120024852/https://history.army.mil/books/AMH/amh-toc.htm |archive-date=20 January 2020 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200120024852/https://history.army.mil/books/AMH/amh-toc.htm |date=20 មករា 2020 }}
* {{Cite book |last=Eisenhower |first=Dwight D. |url=https://archive.org/details/mandateforchange00eise |title=Mandate for Change |publisher=Doubleday & Company |year=1963 |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Hastings |first=Max |title=Vietnam: An Epic Tragedy, 1945-1975 |publisher=HarperCollins |year=2018 |isbn=978-0-06-240566-1}}
* {{Cite book |last=Karnow |first=Stanley |title=Vietnam: A History |publisher=Penguin Books |year=1997 |isbn=978-0-14-026547-7 |edition=2nd |location=New York }}
* {{Cite book |last=Nalty |first=Bernard |title=The Vietnam War |publisher=Barnes and Noble |year=1998 |isbn=978-0-7607-1697-7 |location=New York}}
* {{Cite book |last1=Olson |first1=James S. |title=Where the Domino Fell: America and Vietnam 1945–1995 |last2=Roberts |first2=Randy |publisher=Blackwell Publishing |year=2008 |isbn=978-1-4051-8222-5 |edition=5th |location=Malden, MA}}
* {{Cite journal |last=Palmer |first=Michael G. |year=2007 |title=The Case of Agent Orange |journal=Contemporary Southeast Asia |volume=29 |pages=172–195 |jstor=25798819 |number=1 }}
* {{Cite journal |last=Stone |first=Richard |year=2007 |title=Agent Orange's Bitter Harvest |journal=Science |volume=315 |issue=5809 |pages=176–179 |doi=10.1126/science.315.5809.176 |jstor=20035179 |pmid=17218503 }}
* {{Cite book |last=Westheider |first=James E. |title=The Vietnam War |publisher=Greenwood Press |year=2007 |isbn=978-0-313-33755-0 |location=Westport, CN}}
* {{Cite book |last=Willbanks |first=James H. |url=https://muse.jhu.edu/book/28613 |title=A Raid Too Far: Operation Lam Son 719 and Vietnamization in Laos |publisher=Texas A&M University Press |year=2014 |isbn=978-1-62349-117-8}}
==អានបន្ថែម==
{{Main|[[:en:Bibliography of the Vietnam War|គន្ថនិទ្ទេសន៍នៃសង្គ្រាមវៀតណាម]] (ជាភាសាអង់គ្លេស)}}
==តំណភ្ជាប់ក្រៅ==
'''''ជាភាសាអង់គ្លេស'''''
{{Sister project links|d=Q8740|n=no|species=no|voy=no|s=no|b=Modern History/Vietnam War}}
* [http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/vietnam.htm ឯកសារទាក់ទិននឹងគោលនយោបាយការបរទេសអាមេរិក–វៀតណាម] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120813005227/http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/vietnam.htm |date=13 August 2012}} ប្រភពចម្បងអំពីការចូលរួមសង្គ្រាមរបស់អាមេរិក
* [https://web.archive.org/web/20230405190739/http://www.ibiblio.org/pub/academic/history/marshall/military/vietnam/short.history/chap_28.txt កងទ័ព ស.រ.អ. នៅវៀតណាម] ប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវការនៃកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិក
* [https://web.archive.org/web/20050403230616/http://www.pbs.org/wgbh/amex/vietnam/timeline/ ខ្សែកាលសង្គ្រាមវៀតណាម] ខ្សែកាលលម្អិតនៃសង្គ្រាមវៀតណាម
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមវៀតណាម]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងនៅវៀតណាម]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះសង្គ្រាមត្រជាក់]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចក្រពត្តិនិយម]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមប្រយោល]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមស៊ីវិលបែបបដិវត្តន៍]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមានកម្ពុជាជាប់ពាក់ព័ន្ធ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមានអូស្ត្រាលីជាប់ពាក់ព័ន្ធ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមានឡាវជាប់ពាក់ព័ន្ធ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមាននូវែលសេឡង់ជាប់ពាក់ព័ន្ធ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមានកូរ៉េខាងជើងជាប់ពាក់ព័ន្ធ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមានកូរ៉េខាងត្បូងជាប់ពាក់ព័ន្ធ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមានតៃវ៉ាន់ជាប់ពាក់ព័ន្ធ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមានថៃជាប់ពាក់ព័ន្ធ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមានសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនជាប់ពាក់ព័ន្ធ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមានហ្វីលីពីនជាប់ពាក់ព័ន្ធ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមានសហភាពសូវៀតជាប់ពាក់ព័ន្ធ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមានសហរដ្ឋអាមេរិកជាប់ពាក់ព័ន្ធ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមានវៀតណាមជាប់ពាក់ព័ន្ធ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមមានវៀតណាមខាងត្បូងជាប់ពាក់ព័ន្ធ]]
qczmjpmzp4mgtexjf6g47uv2ypa3rdb
RONJA
0
34994
335160
329376
2026-05-12T19:03:22Z
InternetArchiveBot
32568
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
335160
wikitext
text/x-wiki
RONJA គឺជាប្រព័ន្ធគមនាគមន៍ទស្សនសម្ពន្ធឥតខ្សែ។ ប្រភពនៅសាធារណរដ្ឋឆែក បង្កើតដោយ Karel Kulhavý នៃ Twibright Labs និងចេញផ្សាយនៅក្នុង២០០១<ref>[http://ronja.twibright.com/changelog.php Changelog of Twibright Labs Products]</ref><ref>[http://www.prnewswire.com/news-releases/visible-light-communication-vlcli-fi-technology--free-space-optics-fso-market-2013-2018---by-component-led-image-sensor-opto-couplers-application-indoor-networking-underwater-communication-location-based-service--187265961.html PR Newswire market research report: Visible Light Communication Market (VLC & LI-FI Technology, Free Space Optics (FSO) - 2013-18, 2013. ]</ref>។ វាបញ្ជូនទិន្នន័យដោយយ៉ាងឥតខ្សែដោយជ្វាលា។ Ronja អាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបង្កើត តំណភ្ជាប់អ៊ីសឺរណិតភាពទ្វេគុណ 10Mbps <ref>[http://ronja.twibright.com/tetrapolis/spec.php Ronja Tetrapolis Technical Specification]</ref>. គេបានប៉ាន់ប្រមាណថា ១០០០ដល់២០០០ តំណភ្ជាប់ៗត្រូវបានសង់នៅទាំងភពផែន<ref>{{Cite journal|doi=10.1177/0162243910368398|title=Free Space Optics in the Czech Wireless Community: Shedding Some Light on the Role of Normativity for User-Initiated Innovations|journal=Science, Technology & Human Values|volume=36|issue=4|pages=423|year=2010|last1=Soderberg|first1=J.}}</ref>។
[[File:Ronja beam Prostejov.jpg|thumb|right|អំពូលឌីយ៉ូតភ្លឺខ្លាំង ជាមួយមសូរថោក អាចបង្ហូរវីដេអូគុណភាព DVD ជាងសង្កាត់។ ជំហានបួនដប់កន្ឋែក និងពន្លឺតូចចង្អៀតក្លាយជាបំបាំង។]]
[[File:Twibright Ronja with its user.jpg|thumb|Ronja ជាមួយអ្នកប្រើ។]]
[[File:RonjaHolder.jpg|thumb|right|ទំរ Ronja។ ខ្ចៅអនុញ្ញាតលៃតម្រូវនៃទិសយ៉ាងល្អោច]]
[[File:RonjaFog.jpg|thumb|right|Ronja ក្នុងអ័ព្ទ]]
== ការប្រើប្រាស់ក្នុងការអប់រំ ==
គំនូរនេះចំហប្រភពជាមួយ ការណែនាំផលិតពេញលេញម្តងមួយជំហាន បានគឺមូលដ្ឋាននៃនិក្ខេបបទបណ្ឌិត (PhD) ១ និក្ខេបបទបរិញ្ញាបត្រ
(MSc) និងបាសឺល័រ (Bc) ១០ ប្រឡងបញ្ចប់ការសិក្សាវិទ្យាល័យ ៣ និងសកម្មភាពវិជ្ជាជីវះវិទ្យាល័យ ១។ ទៀត និក្ខេបបទបណ្ឌិត (PhD)
និក្ខេបបទបរិញ្ញាបត្រ (MSc) និងបាសឺល័រ (Bc) ១៦ និងផែនការឆមាសសាកលវិទ្យាល័យ ១ ដកស្រង់ Ronja <ref>[http://ronja.twibright.com/web.php Twibright Ronja: Publications coauthored and citations citing Ronja]</ref> <ref>[http://ronja.twibright.com/education_projects.php Ronja - Education projects]</ref>
== ការផលិត ==
សេចក្ដីណែនាំសម្រាប់ការកសាងគឺបានសរសេរឱ្យអ្នកសាងសង់គ្មានបទពិសោធន៍។ ការដំឡើង ១៥៤ នៅទាំងភពផែនត្រូវបានចុះឈ្មោះចូលទៅក្នុងវិចិត្រសាលជាមួយ ជាមួយទិន្នន័យបច្ចេកទេសនិងរូបភាព២។<ref>[http://ronja.twibright.com/installations.php Registered Installations of Ronja]</ref>
== Notes ==
{{reflist}}
== References ==
{{refbegin}}
*{{citation|url=http://www.oreillynet.com/etel/blog/2007/02/ronja_at_10_mbps_the_next_stag.html|publisher=[[O'Reilly Media|O'Reilly Emerging Telephony]]|title=Ronja at 10 Mbit/s, the next stage in wireless mesh networking?|date=February 19, 2007|author=Andy Oram}}
*{{citation|url=http://books.google.ch/books?id=2rGVgt7b1dQC&pg=PA56&lpg=PA56&dq=twibright+ronja&source=bl&ots=uxE39WjQe4&sig=87OVQnj2Jl8ki_oHfD36sqac8Uc&hl=de&sa=X&ei=HIVSVLi4H6GV7AaXlYDADA&ved=0CGYQ6AEwCQ#v=onepage&q=twibright%20ronja&f=false|publisher=[[Edward Elgar Publishing]]|title=Bridging the Global Digital Divide|date=January 1, 2003|author=Jeffrey James}} page 56
* [http://www.unstrung.com/document.asp?doc_id=18416 Unstrung: Da Doo Ron RONJA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061128002104/http://www.unstrung.com/document.asp?doc_id=18416 |date=2006-11-28 }}
* [https://archive.org/details/Ronja_WSFII_London Ronja talk at WSFII London 2005] (archive.org)
* [http://www.hackaday.com/2005/06/13/ronja-optical-data-link/ Hack a Day: Ronja]
* [https://web.archive.org/web/20120110171006/http://hansmi.ch/articles/ronja Building a Ronja-lightlink: A User Testimonial] (web.archive.org)
* [http://brlcad.org/wiki/Ronja The 3D modeling software BRL-CAD, originally developed by the US Army since 1979, showcases Ronja as a project which uses BRL-CAD]{{Dead link|date=សីហា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://electric2.ee.psu.ac.th/~ton/FSO_Ronja_TENCON2006_Final2.pdf Phanumas Khumsat, Noppadol Wattanapisit, Karel Kulhavey, "Low-Cost Laser-Based Wireless Optical Transceiver for 10-Mbps Ethernet Link", Proceedings of IEEE Region 10 Conference (TENCON), Hong Kong, China (2006), which publishes the Ronja design with minor modifications, publishes the Ronja receiver and transmitter schematics virtually unchanged, and features a photograph of a Ronja Twister built on the official Ronja PCB.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809130013/http://electric2.ee.psu.ac.th/~ton/FSO_Ronja_TENCON2006_Final2.pdf |date=2017-08-09 }}
* [https://www.researchgate.net/profile/Phanumas_Khumsat/publication/224693686_Optical_Front-Ends_for_Low-Cost_Laser-Based_10-Mbps_Free-Space_Optical_Transceiver/links/53fdac840cf22f21c2f82347/Optical-Front-Ends-for-Low-Cost-Laser-Based-10-Mbps-Free-Space-Optical-Transceiver.pdf Phanumas Khumsat, Noppadol Wattanapisit, Karel Kulhavey, "Optical Front-Ends for Low-Cost Laser-Based 10-Mbps Free-Space Optical Transceiver" (full text), Proceeding of IEEE Asia Pacific Conference on Circuits and Systems 2006, 1911-1914 (2006), which publishes the Ronja design with minor modifications, publishes the Ronja receiver and transmitter schematics virtually unchanged, and features a photograph of the official Ronja optical heads and holders.]
* [http://docplayer.cz/9741937-Evropsky-polytechnicky-institut-s-r-o-1-soukroma-vysoka-skola-na-morave-kunovice-pocitacove-site.html I. Rukovanský, M. Horváth, L. Solárik, P. Cícha: Computer Networks (in Czech), a university lecture textbook, European Polytechnic Institute - a Private University, 2015, pages 66-67]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://hdl.handle.net/2077/24450 Johan Söderberg: Free software to open hardware: Critical theory on the frontiers of hacking, Doctoral Dissertation, University of Gothenburg, ISBN 9789197544276, Sweden, 2011.]
* [https://dspace.vutbr.cz/xmlui/bitstream/handle/11012/8456/Diplomova_prace_bezkabelovy_opticky_prenos_zadani.pdf?sequence=1&isAllowed=y David Němec: Cableless optical transmission (in Czech), Master diploma thesis, Institute of Telecommunications, Faculty of Electrical Engineering and Communication, Brno, Czech Republic, 2012.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181103180130/https://dspace.vutbr.cz/xmlui/bitstream/handle/11012/8456/Diplomova_prace_bezkabelovy_opticky_prenos_zadani.pdf?sequence=1&isAllowed=y |date=2018-11-03 }}
* [http://doi.nrct.go.th/doi2/ListDoi/Download/90263/4a3faeca0c76500f4b975eddd036335a?Resolve_DOI=10.14457/KU.the.2011.385 Santi Phasuk (สันติ ผาสุข): Design and Implementation of a Data Transceiver via Visible Light Beam (in Thai with English abstract), Master Thesis, Kasetsart University, Bangkok, Thailand, 2011. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520143528/http://doi.nrct.go.th/doi2/ListDoi/Download/90263/4a3faeca0c76500f4b975eddd036335a?Resolve_DOI=10.14457%2FKU.the.2011.385 |date=2017-05-20 }}
* [http://ieeexplore.ieee.org/xpl/abstractReferences.jsp?tp=&arnumber=6415059&url=http%3A%2F%2Fieeexplore.ieee.org%2Fiel5%2F6407297%2F6415022%2F06415059.pdf%3Farnumber%3D6415059 B. Bakala: Realization of Optical Link, Bachelor project, Department of Telecommunication Engineering, Czech Technical University, Prague, Czech Republic, 2011.]
* [https://dspace.vutbr.cz/xmlui/bitstream/handle/11012/55682/12512.pdf?sequence=2&isAllowed=y Jan Matyáš: FPGA-Based Ronja Twister (full text), Bachelor's Thesis, Department of Computer Systems, Faculty of Information Technology, Brno University of Technology, Czech Republic, 2011. ]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://digilib.k.utb.cz/bitstream/handle/10563/17383/chobot_2011_dp.pdf?sequence=1&isAllowed=y Bc. Lukáš Chobot: Wireless data transfer via optical modules (in Czech), Diploma Thesis, Faculty of Applied Computer Science, Tomas Bata University, Zlín, Czech Republic, 2011. ]
* [https://dspace.vutbr.cz/bitstream/handle/11012/4618/Diplomova_prace_opticky_bezkabelovy_prenos.pdf?sequence=1 Bc. Filip Němec: Optical Cableless Transmittion (in Czech), Master's Thesis, Department of Telecommunications, Faculty of Electrical Engineering and Communication, Brno University of Technology, Czech Republic, 2010. ]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.fei.stuba.sk/docs/2007/annual_report/14_KTL07.pdf T. Szabo: Design and realization of wireless optical connection RONJA (mentioned in annual report), Master thesis, Department of Telecommunications, Faculty of Electrical Engineering and Information, Slovak University Of Technology in Bratislava, Slovakia, 2007.]{{Dead link|date=ធ្នូ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://digilib.k.utb.cz/bitstream/handle/10563/2010/ad%c3%a1mek_2006_dp.pdf?sequence=1&isAllowed=y Bc. Ľubomír Adámek: Wireless Data Transmission (in Czech), Diploma Thesis, Faculty of Applied Computer Science, Tomas Bata University, Zlín, Czech Republic, 2006. ]
* [http://digilib.k.utb.cz/bitstream/handle/10563/2174/%C5%A1t%C4%9Bp%C3%A1n_2006_bp.pdf?sequence=1&isAllowed=y Libor Štěpán: Wireless Optical Link for LAN Ethernet (in Czech), Bachelor Thesis, Faculty of Applied Computer Science, Tomas Bata University, Zlín, Czech Republic, 2006. ]
* [https://repository.lib.ncsu.edu/bitstream/handle/1840.16/570/etd.pdf?sequence=1&isAllowed=y M. A. Chancey: Short Range Underwater Optical Communication Links (full text), Master Thesis, North Carolina State University, USA, 2005.]
{{refend}}
== External links ==
{{commonscat}}
* {{official|http://ronja.twibright.com}}
* [http://www.ece.ncsu.edu/seniordesign/projects_new.php?id=463 RONJA Adaptation for Underwater] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060910141226/http://www.ece.ncsu.edu/seniordesign/projects_new.php?id=463 |date=2006-09-10 }}
* [http://charon.hkfree.org/ronja/ British council project - Promotion of ronja in community networks in UK 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509055342/http://charon.hkfree.org/ronja/ |date=2007-05-09 }}
73m0n0p1gx4s7ttpjv90j8wpsyks0aq
វេយ្យាករណ៍នៃភាសាខ្មែរ
0
35328
335155
305846
2026-05-12T15:25:02Z
~2026-28758-27
50937
/* ស្រៈនិស្ស័យ */
335155
wikitext
text/x-wiki
'''យោង'''៖ សម្គាល់យានយន្តមានស្លាកលេខ:………………….….. ចុះថ្ងៃទី…....ខែ……..ឆ្នាំ……...
ចេញដោយមន្ទីសាធារៈការ និងដឹកជញ្ជូន រាជធានី/ខេត្ត……………….។
'''កិច្ចសន្យានេះធ្វើឡើងរវាង'''
ក្រុមហ៊ុន............................................. មានតាំងស្ថិតនៅ.................... ភូមិ/ឃុំ/សង្កាត់.................... ខណ្ឌ/ស្រុក.................... រាជធានីភ្នំពេញ/ខេត្ត.................... តំណាងដោយឈ្មោះ..................................................
លេខអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ/លិខិតឆ្លងដែន .............................ដែលតទៅហៅកាត់ថាជាភាគី (ក) ជាម្ចាស់ថ្មក្រានីត/ម្ចាស់រណ្តៅថ្មក្រានីត។
និង
ឈ្មោះ'''.....................................'''ភេទ'''...................'''សញ្ជាតិ'''..................'''ទីលំនៅបច្ចុបន្បន្នផ្ទះលេខ៖'''..................'''ផ្លូវលេខ'''..................'''ភូមិ/ឃុំ/សង្កាត់'''..................'''ខណ្ឌ/ស្រុក'''..................'''រាជធានីភ្នំពេញ/ខេត្ត'''...........................'''
លេខអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ/លិខិតឆ្លងដែន'''.....................................'''លេខប័ណ្ណបើកបរ'''...............................'''ទូរសព្ទទំនាក់ទំនង'''.....................................'''ដែលតទៅហៅកាត់ជាភាគី '''(ខ) ម្ចាស់រថយន្ត/អ្នកបើកបរឡានដឹក'''។
ភាគីទាំងពីរបានព្រមព្រៀងគ្នាតាមលក្ខខណ្ឌដូចខាងក្រោមៈ
ប្រការ១. កម្មវត្ថុ៖
- ភាគី(ក)យល់ព្រមអោយភាគី(ខ)ធ្វើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនថ្មក្រានីតពីទីតាំងរបស់ខ្លួនទៅកាន់ទីតាំងដែលកំណត់តាមជាក់ស្តែងដែលបានឯកភាពគ្នាមុនការដឹក ហើយភាគី(ខ)បានយល់ព្រមទទួលនិងផ្តល់សេវាដឹកជញ្ជូនថ្មក្រានីតរបស់ភាគី(ក)ដោយផ្សារភ្ជាប់នូវលក្ខណ្ឌទំនួលខុសត្រូវដូចខាងក្រោម៖
ប្រការ២. ទំនួលខុសត្រូវរបស់ភាគី(ក)
- ផ្តល់ថ្មក្រានីតពីទីតាំងរបស់ខ្លួន អោយទៅភាគី(ខ)ធ្វើការដឹកជញ្ចូនទៅកាន់ទីតាំងដែលបានកំណត់និងឯកភាពគ្នា។
- រាប់ចំនួនរថយន្តដឹកក្នុងប្រតិបត្តិការដឹកថ្មក្រានីត និងផ្តល់ប័ណ្ណដឹកថ្មក្រានីតដឹកចេញពីទីតាំងរបស់ខ្លួនអោយទៅភាគី(ខ)ដើម្បីរក្សាទុកនិងទូទាត់ប្រាក់ឈ្នួលដឹក។
- ទទួលខុសត្រូវលើការលើក និងទំលាក់ចុះថ្មក្រានីតពីលើរថយន្តរបស់ភាគី(ខ)មុនពេលចេញនិងទៅដល់គោលដៅកំណត់។
ប្រការ៤. ទំនួលខុសត្រូវរបស់ភាគី(ខ)
- ភាគី(ខ)ត្រូវមានឡានសមស្រប និងស្របច្បាប់មកទទួលដឹកថ្មក្រានីតពីទីតាំងរបស់ភាគី(ក)ហើយធ្វើការដឹកជញ្ចូនទៅកាន់ទីតាំងដែលបានកំណត់របស់ភាគី(ក)អោយទាន់ពេលវេលានិងប្រកបដោយសុវត្តិភាព។
- ភាគី(ខ)ធានាដឹកតែថ្មក្រានីតពីទីតាំងរឺរណ្តៅរបស់ភាគី(ក)ទៅកាន់គោលដៅដែលបានឯកភាពគ្នានិងកំណត់ដោយភាគី(ក)ហើយយល់ព្រមធានាទទួលខុសត្រូវទាំងស្រុងលើរាល់បញ្ហាដែលកើតមានឡើងចំពោះការផ្តល់សេវាកម្មដឹកជញ្ចូននេះ។
- ក្នុងករណីមានការផ្លាស់ប្តូរតៃកុងរថយន្ត/អ្នកបើកបររថយន្តដឹក ភាគី(ខ)ត្រូវជូនដំណឹងមកភាគី(ក)អោយបានមុនរយៈពេល............ ដើម្បីរៀបចំកិច្ចសន្យាសារជាថ្មីមុននឹងធ្វើការដឹកបាន។
ប្រការ៥. ការរំលាយកិច្ចសន្យា
- ភាគីទាំងពីរមានសិទ្ធិលុបចោលកិច្ចសន្យានេះបានដោយត្រូវមានការជូនដំណឹងមុនរយៈពេល............។
- ក្នុងកណីរភាគីណាមួយមិនបានអនុវត្តការដឹកជញ្ជូនលើសពីរយៈពេល១៥ថ្ងៃដោយមិនមាន
មូលហេតុ រឺគ្មានការជូនដំណឹងមកកាន់ភាគីម្ខាងទៀត កិច្ចសន្យានេះនឹងត្រូវបានចាត់ទុកជាមោឃៈ។
ប្រការ៦. សុពលភាពនៃកិច្ចសន្យា
កិច្ចសន្យានេះមានសុពលភាពអនុវត្តចាប់ពីថ្ងៃដែលភាគីទាំងពីរនៃកិច្ចសន្យាចុះហត្ថលេខារឺផ្តិតមេដៃនេះតទៅ។ កិច្ចសន្យានេះធ្វើឡើងជាភាសាខ្មែរមានចំនួនពីរ(០៣)ច្បាប់ដើម មានអានុភាព អនុវត្តដូចគ្នាដោយ៖
- ប្រគល់ជូន ភាគី(ក) ចំនួនមួយ(ច្បាប់ដើម)។
- ប្រគល់ជូន ភាគី(ខ) ចំនួនមួយ(ច្បាប់ដើម)។
{| class="wikitable"
|តំណាងក្រុមហ៊ុន ភាគី (ក)
ឈ្មោះ....................................... កាលបរិចេ្ឆទ............................
|}
{| class="wikitable"
|សាក្សី
ឈ្មោះ....................................... កាលបរិចេ្ឆទ............................
|}
{| class="wikitable"
|អ្នកដឹក ភាគី (ខ)
ឈ្មោះ....................................... កាលបរិចេ្ឆទ............................
|}
- ប្រគល់ជូន សាក្សី ចំនួនមួយ(ច្បាប់ដើម)។
សម្លឹងមើលទៅក្រោយនឹកដល់អតីតកាលដ៏កម្សត់ ឆ្នាំ២០១០
សម័យកាលនោះ ដំណើរគ្មានគោលដៅ ចេះតែត្រាច់ចរផ្សងព្រេង
=អក្សរ=
អក្ខរៈ ឬអក្សរ ឬវណ្ណៈមានពីរយ៉ាងគឺ៖ ស្រៈ ឬសរៈ និងព្យព្ជានៈ។ ស្រៈមានពីរពួក ស្រៈពេញតួ និងស្រៈនិស្ស័យ។ ហើយវាមានទម្រង់ និងទ្រង់នៃការសរសេរខុសប្លែកពីគ្នាដូចជា៖
*អក្សរត្រង់
*អក្សរជ្រៀង
*អក្សរមូល
*អក្សរខម
==អក្សរត្រង់==
អក្សរត្រង់គឺជាទម្រង់នៃប្រភេទអក្សរដែលគេសរសេរឱ្យមានជំហរត្រង់ទៅលើ តាមទំនងបន្ទាត់បញ្ឈរ។ បន្តែគេកម្រឃើញទម្រង់អក្សរ សរសេរទ្រេតទៅឆ្វេងណាស់(ទ្រេតទៅ
ក្រោយ)។
==អក្សរជ្រៀង==
គឺជាប្រភេទអក្សរដៃ ដែលមានជំហររាងទ្រេតទៅមុខ។
==អក្សរមូល==
គឺជាប្រភេទអក្សរដែលមានទម្រង់មូល។ គេច្រើនសរសេរអក្សរមូល នៅក្នុងសៀវភៅធម៌ ជាភាសាបាលីឬ សំស្ក្រឹត។ ម្យ៉ាងទៀតការសរសេរមន្តអាគមគាថា លើកន្សែងយ័ន្តលើអាវតេជះ សាក់លើខ្លួនប្រាណ ក៏គេនិយមប្រើអក្សរមូលដែរ។ ហើយនៅទូទាំងស្រុកសៀម(ថៃ) កាលណាគេសរសេរបាលីគាថា មន្តអាគម គឺគេសរសេរអក្សរមូលខ្មែរទាំងអស់។ គេនិយមយល់ថា កាលណាគេសរសេរអក្សរ(សៀម) នៅលើយ័ន្ត មន្តអាគមគាថា នោះមិនពូកែស័ក្តិសិទ្ធិ ដូចសរសេរអក្សរមូលខ្មែរទេ។
* ករណីលើកលែង
<br> ប៉ុន្តែជាករណីពិសេស ដែលជាទម្លាប់របស់ខ្មែរយើងស្រាប់ផង នៅលើស្លាកយីហោផ្ទះជំនួញ ស្លាករបស់មន្ទីរក្រសួងនានា ឈ្មោះចំណងជើងសៀវភៅ ឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ... នោះគេច្រើនតែសរសេរអក្សរមូលផងដែរ។
<br> ឧទាហរណ៍
<br> រោងចក្រស្បែកជើង ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ វចនានុក្រមខ្មែរ ដោយព្រះឃោសាចារ្យ ជួន ណាត។
==អក្សរខម==
[[អក្សរខម]]មានទម្រង់ទ្រង់ទ្រាយមូល ប្រហាក់ប្រហែលនឹងអក្សរមូលដែរ។
អក្សរទាំងនោះមាន អក្សរ ឝ អក្សរ ឞ ប៉ុន្តែមានចំណុចប្លែកគ្នាខ្លះៗដូចជា៖
* គ្រប់តួអក្សរច្រើនមានងៀងជ្រុងបន្តិចនៅចុងមុំ។
* អក្សរ “ឝ”ឬ “ឞ” មានបន្ទាត់វះពោះភ្ជាប់ពីម្ខាងទៅម្ខាង “គ”ឬ “ម”។
<br> បញ្ជាក់ ឞ តួនេះពុំមែនជាព្យព្ជានៈ ម ទេ គឺជាតួព្យព្ជានៈ ឞ (ហៅថា សប)ជាព្យពា្ជនៈសម្រាប់ភាសាសំស្ក្រឹត ពុំមានក្នុងភាសាបាលីខ្មែរទេ។ ក្នុងភាសាសំស្ក្រឹតមានព្យពា្ជនៈ “ស” បីតួ(បញ្ចេញសម្លេងខុសគ្នា)គឺ ឝ (ហៅថា សក) ឞ (ហៅថា សប) និង ស (អាចហៅ សល)បាន។ ខ្មែរធ្លាប់ប្រើ ឝ និងឞ តាំងពីសម័យមុនអង្គររហូតដល់ សម័យក្រោយអង្គរ។
<br> គេប្រើសរសេរ ខម ប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងអក្សរមូលដែរ តែគេមិនសរសេរនៅក្នុងយ័ន្ត គាថានោះទេ។ គេច្រើនសរសេរសម្រាប់ ចុះចំណងជើងសៀវភៅ ចំណងជើងអត្ថបទ ឈ្មោះជំពូក វគ្គ ផ្នែកនៃសៀវភៅមួយ។ ដោយចង់ថែរក្សាទម្រង់អក្សរ បន្សល់ទុកមកដោយបុព្វបុរសខ្មែរ គេចម្លងគំរូអក្សរខមនេះពីសិលាចារឹក ក្រោយសម័យអង្គរខ្លះពីសាស្ត្រាស្លឹករឹតខ្លះ រក្សាទុកជាកេរមត៌កខាងអក្សរសាស្ត្រកុំឱ្យបាត់បង់។ភាសាខ្មែរហ្វេកប៊ុក
=ព្យព្ជានៈ=
ប្រវត្តិព្យញ្ជនៈ
ព្យញ្ជនៈដែលគេប្រើពីសម័យដើមជាព្យញ្ជនៈសំស្ក្រឹតមានចំនួនលើសពីចំនួនព្យញ្ជនៈបច្ចុប្បន្នពីរតួគឺ
ឞ និង ឝ ហៅថា ស-ប (ឞ) ស-ឝ (ឝ) ឯ ស ដែលយើងប្រើសព្វថ្ងៃហៅថា ស-ល។
* ឞ និង ឝ គេប្រើនៅសតវត្សទី ១៧ ហើយមកដល់ គ.ស ១៧៤៧ ឃើញថាគេប្រើតួអក្សរ ស ជំនួសវិញលើកលែងតែពីសម័យអង្គរទៅ។
ក្នុងសម័យបុរាណ ព្យញ្ជនៈមុទ្ធជៈ ដ ឋ ឌ ឍ ណ ឡ និង ឞ ឝ ទុកសម្រាប់ប្រើតែពាក្យមកពីបាលី សំស្ក្រឹត ក្នុងពាក្យខ្មែរសុទ្ធលោកមិនប្រើទេ។ លោកយក៖
* ត ប្រើជំនួស ដ ឧទាហរណ៍ តល (ដល់)
* ន ប្រើជំនួស ណ ឧទាហរណ៍ ឯនាម្យួ (ឯណាមួយ)
* ល ប្រើជំនួស ឡ ឧទាហរណ៍ លេយ (ឡើយ)។
ព្យព្ជានៈគឺជាតួអក្ខរៈឬអក្សរដែរប្រើសម្រាប់ប្រកបជាមួយស្រៈដ៏ទៃដែលបង្កើតបានទៅជាសូរសម្លេងឬពាក្យដ៏ទៃដែរមានន័យគ្រប់គ្រាន់អាចស្តាប់បាន។ ព្យព្ជានៈទាំងនោះមាន ៣៣តួ បានបែងចែកចេញជា ៦វគ្គឬពួក ហើយក្នុងនោះមានសេស ១វគ្គ និងគូ ៥វគ្គ។ វគ្គនីមួយៗ មានតួអក្សរ ៥តួ ឯសេសវគ្គមានអក្សរ ៨តួ។
វគ្គទាំងនោះមានដូចជា៖
{| class="wikitable sortable"
|+ព្យព្ជានៈទាំង៣៣តួ និងជើង
|-
! colspan="8" |ព្យព្ជានៈ
|-
! វគ្គទី១
| ក្ក || ខ្ខ || គ្គ || ឃ្ឃ || ង្ង
|-
! វគ្គទី២
| ច្ច || ឆ្ឆ || ជ្ជ || ឈ្ឈ || ញ្ញ
|-
! វគ្គទី៣
| ដ្ដ || ឋ្ឋ || ឌ្ឌ || ឍ្ឍ || ណ្ណ
|-
! វគ្គទី៤
| ត្ត || ថ្ថ || ទ្ទ || ធ្ធ || ន្ន
|-
! វគ្គទី៥
| ប្ប || ផ្ផ || ព្ព || ភ្ភ || ម្ម
|-
! វគ្គទី៦(វគ្គសេស)
| យ្យ || រ្រ || ល្ល || វ្វ || ស្ស || ហ្ហ || ឡ || អ្អ
|}
* សម្គាល់ នៅក្នុងព្យព្ជានៈថៃគ្មានសម្លេង “អ៊” ទេមានតែសម្លេង “អ” ទាំងអស់។ ហើយគ្រប់ព្យព្ជានៈថៃដែលមានសញ្ញា ៎ នៅពីលើព្យព្ជានៈណាមួយតួនោះត្រូវអានបង្អូសសម្លេងធំឡើងទៅលើ ក្រៅពីនោះត្រូវអានបញ្ចេញសម្លេង ដូចភាសាខ្មែរយើងទាំងអស់។ នៅក្នុងព្យព្ជានៈរបស់ថៃមានទាំងអស់ ៤៤តួចែកចេញជា ៣គឺ៖
+ អក្សរមានសម្លេងខ្ពស់មាន ១១តួ (អានសម្លេងខ្ពស់ឡើងទៅលើ)
<br> + អក្សរសម្លេងខ្ពស់មាន ៩តួ(អានក្នុងបំពង់ក)
<br> + អក្សរសម្លេងទាប ២៤តួ(អានសម្លេងធម្មតា)។
ក៏ប៉ុន្តែនៅក្នុងភាសាខ្មែរ ព្យព្ជានៈទាំងឡាយមានសព្ទជា ពីរពួកគឺ ពួកសម្លេងតូចហៅថា អឃោសៈ(អ) និងពួកសម្លេងធំហៅថា ឃោសៈ(អ៊)។
==ព្យព្ជានៈប្លែកផ្ជើង==
ប្លែកផ្ជើងគឺជាវិធីយកជើងព្យព្ជានៈមួយ ទៅផ្សំជាមួយនឹងព្យព្ជានៈមួយទៀត ដើម្បីបង្កើតបានជាសំឡេងផ្សំពីបញ្ចូលគ្នា ឱ្យលាន់ឮក្នុងព្យាង្គតែមួយ។ នៅក្នុងភាសាខ្មែរយើង សម្បូរពាក្យដែលផ្សំសំឡេងពីររួមបញ្ចូលគ្នាមកតែមួយព្យាង្គ សម្រាប់អាន និយាយចេញមកភា្ជប់គ្នាដូជាសំឡេងភ្លោះ។
<br> ឧទាហរណ៍
* ក ្ប = ក្ប មានក្នុងពាក្យ ក្បាល
* ខ ្ស = ខ្ស មានក្នុងពាក្យ ខ្សត់។
របៀបយកជើងទៅផ្ញើ(ផ្សំ) ជាមួយព្យព្ជានៈ គោល គឺព្យព្ជានៈមានឋានៈជាម្ចាស់មានរបៀបប្លែកគ្នា÷
ក.យកជើងផ្សំដាក់ពីក្រោមតួព្យព្ជានៈគោល។ជើងនោះមាន ្ក ្ខ ្គ ្ង ្ច ្ឆ ្ជ ្ញ
្ដ ្ឋ ្ឌ ្ណ ្ត ្ថ ្ទ ្ធ ្ន ្ផ ្ព ្ភ ្ម ្ល ្វ ្ហ ្អ។
ឧទាហរណ៍ ក្លាយ ខ្លា គ្នា ឃ្លា។
ខ. យកជើងផ្សំដាក់ពីឆ្វេងតួព្យព្ជានៈ។ ជើងនោះមាន រ្រ។
ឧទាហរណ៍ ក្រ គ្រា ច្រាំង ជ្រាល ទ្រ។
គ.យកជើងផ្សំដាក់ពីក្រោម និងខាងស្តាំ។ ជើងនោះមាន ្ឃ ្ឈ ្ឍ ្ប ្យ ្ស។
សង្ឃ អភិវឌ្ឍ សប្បាយ រក្សា។
==ការប្រើប្រាស់ជើងអក្សរខ្មែរ==
ដោយហេតុថា មានករណីដោយឡែកខ្លះ ដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងជើងជើងព្យព្ជានៈខ្មែរយើងនោះ សូមជម្រាបថា៖
<br> ១. ជើង ត្ត និងជើង ដ្ត មានរូបរាងដូចគ្នាអាចច្រឡំ ព្រោះការប្រើប្រាស់កន្លងមក ហាក់ដូចជាច្របូកច្របល់បន្តិច ដូចជាពក្យ ស្ដូកស្ដឹង ផ្តិល(ទឹក) ផ្ដាច់ផ្ដិល។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញបានកំណត់ការប្រើជើង(ត្ត) នៅផ្ញើពីក្រោមអក្សរ(ន) វាមានសំឡេងជាជើង(ត្ត) ទាំងអស់ដូចជាពាក្យ ប៉ុន្តែ កន្តែរ៉ែ កន្តាំង អន្តរាយ បន្តិចបន្តួច។ល។ លើកលែងតែពាក្យ ៤ម៉ាត់ចេញដែលជើង(្ត) យកទៅផ្ញើនឹង(ន) ទៅជាមានសំឡេងនោះគឺ សន្ដោសសន្ដាន ចិន្តា អន្ដរធាន។ ប៉ុន្តែបើជើង(ត) នៅផ្ញើពីក្រោមតួព្យព្ជានៈ(ណ) វិញនោះវាមានសំឡេងជា ដ វិញ ដូចជាពាក្យ សណ្ដែក សណ្ដាន់ កណ្ដៀវ កណ្ដុរ កណ្ដាល អណ្តូង អណ្តើក។ល។
<br> ២. ចំពោះជើង ញ បើកាលណាត្រូវយកជើង(ញ) ទៅផ្ញើនឹងព្យព្ជានៈ(ញ)នោះ អក្សរ(ញ) ខាងលើត្រូវកំបុតជើង(ខ្នែង ្ញ)។ រីឯជើង(ញ) ដែលយកទៅផ្ញើនឹងតួ(ញ)នោះមានសិទ្ធិអាចរក្សាជើង(ខ្នែង ញ្ញ)នេះបាន។
ឧទាហរណ៍ បញ្ញើក្អែក បញ្ញត្តិ អនុញ្ញាត កញ្ញា សញ្ញា។
<br> ៣. ជើង ឡ គេមិនដែលប្រើវាទេ។
<br> ៤. ជើង(្ព) និងជើង(្វ) អាចប្រើចូលគ្នាបាន ដោយយកជើង(្វ) ទោផ្ញើក្រោមព្យព្ជានៈ(ព) ដូចជា និព្វាន។
* សូមគូសបញ្ជាក់ថា
បុព្វបុរសយើងផ្លាស់បប្តូរ(ពៈ) ជា(វៈ) គឺប្រើជាមួយគ្នាជំនួសបាន ប៉ុន្តែគេមិនអាចយកជើង(ព) ទៅផ្ញើនឹងតួ(វ)ឡើយ។
== ទីតាំងសូរព្យញ្ជនៈខ្មែរ ==
អក្ខរៈកើតមកពីហេតុ ៣ យ៉ាង គឺ ឋានៈ ករណៈ បយតនៈ ដូចសំឡេងរគាំឮឡើង ព្រោះហេតុ ៣ យ៉ាង គឺ រគាំង អន្លូង និង អ្នកវាយ ។
ឋានៈ បានដល់ ទីកើតរបស់អក្ខរៈ មាន ៦ គឺ
*កណ្ឋ ក
*តាលុ ពិដាន
*មុទ្ធ អញ្ចាញ
*ទន្ត ធ្មេញ
*ឱដ្ឋ បបូរមាត់
*នាសិកា ច្រមុះ
# [[កណ្ឌជៈ]] អ-វណ្ណៈ ក-វគ្គ និង ហ កើតត្រង់ ក ហៅថា '''កណ្ឋជៈ''' (សំលេងក្នុងឋានបំពង់ក) មាន ក, ខ, គ, ឃ, ង, ហ, អ
# [[តាលុជៈ]] ឥ-វណ្ណៈ ច-វគ្គ និង យ កើតត្រង់ ពិដាន ហៅថា '''តាលុជៈ''' (សំលេងត្រង់ពិដាន គឺ ត្រង់ក្រអូមមាត់) មាន ច, ឆ, ជ, ឈ, យ
# [[កណ្ឋតាលុជៈ]] ឯ កើតត្រង់ ក និង ពិដាន ហៅថា '''កណ្ឋតាលុជៈ'''
# [[សកដ្ឋាននាសិកដ្ឋានជៈ]] ំ កើតត្រង់ ច្រមុះ ហៅថា នាសិកដ្ឋានជៈ ង ញ ណ ន ម កើតត្រង់ឋានៈរបស់ខ្លួន និង ច្រមុះ ហៅថា '''សកដ្ឋាននាសិកដ្ឋានជៈ''' ។ (សំលេងត្រង់ពីឋាន) មាន ញ, ណ, ន, ម
# [[មុទ្ធជៈ]] ដ-វគ្គ និង រ ល កើតត្រង់ អញ្ចាញ ហៅថា '''មុទ្ធជៈ''' (សំលេងកើតក្នុងក្បាល) មាន ដ, ឋ, ឌ, ឍ, រ
# [[ទន្តជៈ]] ត-វគ្គ និង ល ស កើតត្រង់ ធ្មេញ ហៅថា '''ទន្តជៈ''' (សំលេងកើតត្រង់ ប្រទល់ធ្មេញ) មាន ដ, ថ, ទ, ធ, ល, ស, ឡ
# [[ឱដ្ឋជៈ]] ឧ-វណ្ណៈ និង ប-វគ្គ កើតត្រង់ បបូរមាត់ ហៅថា '''ឱដ្ឋជៈ''' (សំលេងកើតត្រង់រឹមបបូរមាត់) មាន ប, ផ, ព, ភ
# កណ្ឋោដ្ឋជៈ ឱ កើតត្រង់ ក និង បបូរមាត់ ហៅថា '''កណ្ឋោដ្ឋជៈ'''
# [[ទន្តោដ្ឋជៈ]] វ កើតត្រង់ ធ្មេញ និង បបូរមាត់ ហៅថា '''ទន្តោដ្ឋជៈ''' មាន វ។
ហ អក្សរដែលផ្សំនឹងព្យញ្ជនៈចុងវគ្គ ៥ តួ គឺ ង ញ ណ ន ម និង អន្តដ្ឋអក្សរ ៤ តួ គឺ យ រ ល វ លោកថា កើតត្រង់ទ្រូង ប៉ុន្តែបើ ហ មួយតួកើតត្រង់ក ដូចជា បញ្ហា, តុណ្ហី, ន្ហានំ, អម្ហិ, វុល្ហោ, (វុឡ្ហោ) ជិវ្ហា ជាដើម សម្រាប់ ង្ហ និង រ្ហ មិនមានប្រើក្នុងភាសាបាលីទេ។
{| class="wikitable"
|+ <center>ព្យព្ជានៈទាំង៣២តួ</center>
|-
! colspan="8"|ព្យព្ជានៈ
|-
! [[កណ្ឌជៈ]] (សំលេងក្នុងឋានបំពង់ក)
| ក || ខ || គ || ឃ || ង|| ហ || អ
|-
! [[តាលុជៈ]] (សំលេងត្រង់ពិតាន គឺ ត្រង់ក្រអូមមាត់)
| ច || ឆ || ជ || ឈ || យ
|-
! [[សកដ្ឋាននាសិកដ្ឋានជៈ]] (សំលេងត្រង់ពីឋាន)
| ញ || ណ || ន || ម
|-
! [[មុទ្ធជៈ]] (សំលេងកើតក្នុងក្បាល)
| ដ || ឋ || ឌ || ឍ || រ
|-
! [[ទន្តជៈ]] (សំលេងកើតត្រង់ ប្រទល់ធ្មេញ)
| ដ || ថ || ទ || ធ | ល || ស || ឡ
|-
! [[ឱដ្ឋជៈ]] (សំលេងកើតត្រង់រឹមបបូរមាត់)
| ប || ផ || ព || ភ
|-
! [[ទន្តោដ្ឋជៈ]](សំលេងកើតត្រង់ច្រមុះ)
| វ
|}
=ស្រៈ=
ប្រវត្តិស្រ
អក្សរឥណ្ឌាប៉ែកខាងត្បូង ជាអក្សរសម្រាប់សរសេរភាសាក្លិង្គ និងភាសាសំស្ក្រឹតដែលជាភាសាពហុព្យាង្គ។ តាមធម្មតាភាសាពហុព្យាង្គប្រើស្រៈតិចណាស់។ ដើមឡើយខ្មែរយើងប្រើស្រៈដែលមានក្នុងតួអក្សរគឺស្រៈសំស្ក្រឹត ១៤ តួមាន៖ អ អា ឥ ឦ ឧ ឩ ឫ ឬ ឭ ឮ ឯ ព្ធ ឱ ឪ និងនិគ្គហិត វិសជនីយ៍។
* នៅក្នុងសតវត្សទី ១៤ ដែលយើងមានចម្លាក់សិលាចារឹកក៏ឃើញថាចំនួនស្រៈនៅដដែល។ តែក្រោយមកដោយសារភាសាយើងជាភាសាមានពាក្យឯកព្យាង្គ និងទ្វិព្យាង្គច្រើន ដែលត្រូវការប្រើតួស្រៈច្រើនដើម្បីកុំឲ្យច្រឡំពាក្យគ្នា តែខ្មែរយើងនៅសម័យបុរាណនៅតែទ្រាំប្រើចំនួនស្រៈតិចអស់រយៈរាប់រយឆ្នាំ ដោយការប្រកាន់យកទំនៀមដើមតាមលំអានឥណ្ឌា។ ដូច្នេះហើយទើបយើងឃើញថា ចាស់បុរាណសរសេរពាក្យ ម្វាយ (មួយ) តាមលំនាំដើមរហូតមក។
* ដល់សតវត្សទី ១០ តែនៅដើមសតវត្សទី ១១ មកទើបលោកកែប្រែមកសរសេរជា ម្វយ៑ វិញ។ រហូតមកដល់សតវត្សទី ១៨ ទើបមានស្រៈ អួ ហើយក៏នៅសរសេរ ម្យួ ទៀត។
ប្រការមួយទៀតតាំងពីយើងទទួលអរិយធម៌ឥណ្ឌារហូតមកដល់ផុតសម័យសិលាចារឹក (ស.វទី ១៤) ភាសាខ្មែរជាភាសាទី២ គឺជាភាសាសម្រាប់ជនសាមញ្ញ ឯភាសាសម្រាប់ប្រើជាផ្លូវការក្នុងរាជការ ប្រើជាភាសាកាទូត និងកត់ត្រាវិទ្យាផ្សេងៗជាដើម គេប្រើភាសាសំស្ក្រឹត។
ភាសាសំស្ក្រឹតជាភាសាពិបាករៀនណាស់ ត្រូវចំណាយពេលរាប់សិបឆ្នាំទើបអាចចេះចាំប្រើការបាន។ ប៉ុន្តែជាភាសាដែលមានក្បួនខ្នាតហ្មត់ចត់ប្រើការសម្រាប់សម្តែងការនឹកគិតរបស់មនុស្សបានដោយច្បាស់លាស់។ ដូច្នេះហើយទើបអ្នកសិក្សាខំប្រឹងរៀនសូត្រតែភាសាសំស្ក្រឹត ហើយខំតុបតែងថែទាំចម្លងទូកសំស្ក្រឹត តែធ្វេសប្រហែសមិនបានរៀបចំផ្ចិតផ្ចង់កំពង់ខ្មែរផងទេ។ ដោយយល់ភាសាខ្មែរខ្វះគ្រឿងសម្គាល់ខ្លះដាក់តាងសំឡេងមិនគ្រប់គ្រាន់ក៏មិនជាអ្វីដែរ ព្រោះគេមិនប្រើភាសាខ្មែរក្នុងការណ៍សំខាន់ៗផង។
* មកដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៤ ខ្មែរត្រូវជួបគ្រោះកាចដោយពួកសៀមដែលធ្លាប់ជាខេត្តចំណុះខ្មែរ បានលើកទ័ពមកច្បាំងហើយយកជ័យជម្នះ និងយកបានក្រុងអង្គរ។ ពួកវាបានកេណ្ឌប្រមូលអ្នកប្រាជ្ញ គម្ពីរសិល្ប៍សាស្ត្រនានារបស់ខ្មែរទៅស្រុកសៀមអស់គ្មានសល់។ ឯខ្មែរយើងខំតែរត់គេចពួនដើម្បីបានរស់ មិនបានគិតគូរក្បួនខ្នាតអ្វីទាំងអស់ សមនឹងគ្មានគ្រូទៀតផង ភាសាសំស្ក្រឹតក៏រលត់សូន្យក្នុងប្រទេសខ្មែររវាងមួយតមនុស្ស ព្រមទាំងវិជ្ជាការដែលយើងធ្លាប់អាស្រ័យភាសានោះផង។
* មកដល់ដើមសតវត្សទី ១៥ រាជការបានចាកចោលក្រុងយសោធបុរៈ ភាសាសំស្រ្កឹតរលាយបាក់បែក ដោយឡែកនៅភាសាខ្មែរដែលវល្លិ៍ព័ទ្ធ ដុះព្រៃមើលមិនយល់ ក៏ត្រូវបានគេមកកាប់ឆ្ការរៀបចំឡើងវិញ។ ការរៀបចំភាសាខ្មែរក្នុងគ្រាដំបូង បានធ្វើឡើងនៅសម័យលង្វែកក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ អង្គចន្ទរាជា និងព្រះបាទបរមរាជា ( ស.វទី ១៦) គឺធ្វើឡើងដោយយកតម្រាប់តម្រាខ្លះដែលសល់ពីសម័យអង្គរ។
* នៅចុងសតវត្សទី ១៦ យើងមានស្រៈ អែ ថែមមួយទៀត ដោយពីមុនសរសេរជា កម្រតេង៑ លេង៑ (កម្រតែង លែង) ។ សំឡេង អៀ សរសេរជា អ្យា ដូចពាក្យ ទ្យាន (ទៀន) ទៀតហើយបែរមកសរសេរជា អៀ វិញដូចជា បៀតបៀន រៀង...។
** សំឡេង អួ សរសេរដោយយកអឌ្ឍស្រៈ វ និងស្រៈ អូ ផ្សំគ្នា ឧ. វ៌ូច ឫ វ៌្វូច (រួច)។ ក្នុងសម័យនោះឯង សៀមបានមកវាយកម្ទេចក្រុងលង្វែក ហើយប្រមូលយកគម្ពីរ ក្បួនខ្នាត អ្នកចេះដឹងទាំងឡាយយកទៅអស់។ តាំងពីនោះមក ខ្មែរយើងសរសេរពាក្យដែលកម្ចីពីបាលី សំស្ក្រឹត លែងត្រូវទៀតហើយ។
រហូតមកដល់ចុងសតវត្សទី ១៧ នៅរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី៤ ភាសាខ្មែរបានលូតលាស់ឡើងវិញ ដោយកាលព្រះរាជានៅកុមារភាព ទ្រង់យាងទៅសិក្សានៅប្រទេសសៀម ទើបឱវាទអារ្យធម៌សៀមបានផ្សាយចូលមកក្នុងស្រុកខ្មែរតាំងពីនោះមក។
* មកដល់ឆ្នាំ ១៧០១ ទើបយើងមានស្ ** អឺ (គឺ)
** អួ (ព្រួយ)
** អើ (កើត)[2]
**អឿ (តឿ)[3]
** អៀ (តេះដៀល)[4]
ប៉ុន្តែស្រៈថ្មីទាំងនេះជួនកាលក៏ប្រើ ជួនកាលក៏នៅសរសេរបែបពីដើម ដូចជា
** គិ (គឺ) ព្រូយ (ព្រួយ)
** បើកេត (បើកើត) ...។
** ស្រៈ អឹ កើតក្រោយគេបង្អស់ តែមិនប្រាកដថាកើតនៅរជ្ជកាលណាទេ។ ក្នុងសម័យអង្គរយើងឃើញមានប្រើនិគ្គហិតដាក់ពីលើស្រៈ អិ មួយគ្រាដែរ តែឲ្យអានទៅតាមសំស្ក្រឹតគឺ និគ្គហិតបញ្ចេញសំឡេងដូចខ្យល់ ម ដូចពាក្យថា ថ្នឹ ដែលមានក្នុងសិលាចារឹកប្រាសាទកំផឹស (K.668 គ.ស ៩៧២) ។ ពាក្យ ថ្នឹ នេះត្រូវនឹងពាក្យខ្មែរបច្ចុប្បន្ន ធ្នឹម ក្នុងធ្នឹមអំពរ។
និគ្គហិតក្នុងសម័យបុរាណមានការប្រើច្រើនយ៉ាងជាងសព្វថ្ងៃ។ ឯសំឡេងដូចខ្យល់ ម ទាំងអស់ក្រៅពីដាក់លើស្រៈ៖
* អ ជា អំ (សំល = សម្ល )
* អា ជា អាំ (ប្រាំ)
* អុ ជា អុំ (ខ្ញុំ)
* ដូចក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ នៅមានដាក់់លើស
** អិ ( ថ្នឹ = ធ្និម ) **អេ (តេំ =ដើម)
==ស្រៈនិស្ស័យ==
<center>
{| class="wikitable"
|+
|-
! colspan="7" |<center>ស្រៈនិស្ស័យ</center>
|-|
| -
| -ា
| -ិ
| -ី
| -ឹ
| -ឺ
| -
|-
| -ុ
| -ូ
| -ួ
| េ-ី
| ឿ
| ៀ
| -
|-
| េ-
| ែ-
| ៃ-
| េ-ា
| ៅ
| -
| -
|-
| -ុំ
| -ំ
| -ាំ
| -ះ
| -ះ ុ
| េ-ះ
| េ-ាះ
|}
</center>
==ស្រៈពេញតួ==
{| class="wikitable"
|+
! colspan="7" |<center>ស្រៈពេញតួ</center>
|-
|-
| អ
| អា
| អិ
| ឥ
| ឦ
| -
| -
|-
| ឭ
| ឮ
| ឰ
| ឫ
| ឬ
| ឯ
| ព្ធ
|-
| ឧ
| ឩ
| ឱ
| ឪ
| -
| -
| -
|}
ឧទាហរណ៍
* អ អប្បបរិមា
* អា អាគ្នេយ៍
* អិ
* ឥ ឥសី
* ឦ ឦសាន
* ឭ ឭលឹក
* ឮ ឮសូរ
* ឰ ឰអាកាស
* ឫ
* ឬ ឬស្សី
=សទ្ទ=
សទ្ទជាឯកតាតូចបំផុតរបស់ភាសាដែលមិនអាចបំបែកតទៅទៀតបាន សម្រាប់ចូលរួមបង្កើតពាក្យ ហើយគ្មានន័យដោយខ្លួនឯងទេ។
ឧទាហរណ៍៖
* កា [ ka: ] មានសទ្ទពីរគឺ [ k ] និង[ a ]
* ស្រួប [sro:p] មានសទ្ទបួនគឺ [ s ], [ r ], [ o: ] និង[ p ]
*សទ្ទអាចជាស្រៈ និងព្យញ្ជនៈ។
=រូបសទ្ទ=
ជាឯកតាតូចបំផុតរបស់ភាសាដែលមិនអាចបំបែកតទៅទៀតបាន ព្រមទាំងបានចូលរួមបង្កើត ជាពាក្យ ហើយមានន័យ។
ឧទាហរណ៍៖
- គ្មាន = គ + មាន=មិនមានឬ អត់មាន។ ដូចនេះ គ [ k ] មានន័យថា មិនឬ អត់។
- ម្ហូប = ម + ហូប=គ្រឿងឬរបស់សម្រាប់ហូប។ដូចនេះ ម [ m ] មានន័យថា គ្រឿងឬរបស់សម្រាប់ហូប។
កំណត់សម្គាល់
រូបសទ្ទចែកចេញជាពីរគឺ៖
- រូបសទ្ទមិនឯករាជ្យ(រណប)៖ ដូចជាពាក្យ ផ្តួល = ផ + ដួល=ធ្វើឱ្យដួល។ មានន័យថាធ្វើឱ្យ កាលណាវាផ្សំជាមួយ ដួលក្នុងពាក្យផ្តួល។ តែវាគ្មានន័យទេកាលណាវានៅតែ ឯង។
- រូបសទ្ទឯករាជ្យ៖ វាអាចមានរូបរាងជាពាក្យ ដូចជាៈ តុ ទូ សៀវភៅ ...។
=ព្យាង្គ=
ព្យាង្គគឺជាសូររួមសទ្ទដែលបន្លឺឡើងតែមួយបន្យាយសម្លេង។ ព្យាង្គនីមួយៗស្ថិតនៅក្នុងទម្រង់ ពស ពសព ពពស ពពសព។ នៅក្នុងព្យាង្គនីមួយៗមានសទ្ទដើមព្យាង្គ សទ្ទកណ្តាលព្យាង្គ និងសទ្ទចុងព្យាង្គ។ ចូរពិនិត្យព្យាង្គខាងក្រោម៖
* ព្យាង្គមានទម្រង់៖
· បើ ទម្រង់ ពស
· មួយ ទម្រង់ ពសព
· ធ្វើ ទម្រង់ ពពស
· ត្រូវ ទម្រង់ ពពសព
==ព្យាង្គទោល==
ព្យាង្គគឺជាសូររួមនៃសទ្ទដែលបន្លឺឡើងតែមួយបន្សាយសម្លេង។
ឧទាហរណ៍៖
* យើង រីក រាយ នឹង ជោគ ជ័យ បងៗ កងទ័ព។
* ចូរ ថែ ទាំ សួរ ច្បារ។
សូរដែលបន្លឺឡើងដូចជាៈ យើង ថែ.....ហៅថាព្យាង្គ។ ព្យាង្គនីមួយៗស្ថិតនៅក្នុងទម្រង់ដូចនេះ៖
* ពស ឧ. តោ ស។
* ពសព ឧ. មាំ មួន។
* ពពស ឧ. ស្ពៃ ល្អ។
* ពពសព ឧ. ក្រិត ក្រម។
==សទ្ទនៅក្នុងព្យាង្គ==
សទ្ទនៅក្នុងព្យាង្គវាអាចជា សទ្ទដើមព្យាង្គ សទ្ទកណ្តាលព្យាង្គ និងសទ្ទចុងព្យាង្គ។
ក. សទ្ទដើមព្យាង្គ ក្នុងទម្រង់ ពសឬ ពសព។ ហើយវាអាចជា សទ្ទទោល និងសព្ទផ្សំ។
* សទ្ទទោល
ឧទាហរណ៍៖ ជីក ដី ដាំ ដូង។ ជ ដ ជាព្យញ្ញនៈទោលដើមព្យាង្គ។
* សទ្ទផ្សំ ឧទាហរណ៍៖ ប្រឹង ប្រែង ព្រមៗ គ្នា។ ប្រ គ្ន ជាព្យញ្ជនៈផ្សំដើមព្យាង្គ។
ខ. សទ្ទកណ្តាលព្យាង្គ គឺសូរស្រៈក្នុងទម្រង់ ពសពឬ ពពសព
ឧទាហរណ៍៖ រាប់ អាន មិត្ត នឹងមិត្ត ជិតស្និទ្ធ។ ស្រៈ[ អ៊័ ] [ អា ] [ អ៊ិ ] ជាស្រៈ របស់ព្យាង្គ។
គ. សទ្ទខាងចុងព្យាង្គ អាចជាសូរស្រៈឬសូរព្យព្ជានៈ ៖
· សូរស្រៈក្នុងទម្រង់៖ ពសឬ ពពស
ឧទាហរណ៍ គោ ក្របី។ ស្រៈ[ អ៊ោ ] [ អ ] [ អី ] ជាសទ្ទចុងព្យាង្គ។
· សូរព្យព្ជានៈក្នុងទម្រង់ ពសពឬ ពពសព
ឧទាហរណ៍ រួម មិត្ត ចិត្ត មួយ។ ព្យញ្ជនៈ[ ម ] [ ត ] [ យ ]ជាសទ្ទចុង ព្យាង្គ។
==លក្ខណៈរបស់ព្យាង្គ==
ក្នុងភាសាខ្មែរគេសម្គាល់ព្យាង្គពួក '''អ''' ឬ ពួក '''អ៊''' តាមរយៈមូលភេទ '''អ អ៊'''។
* អក្សរអឃោសៈ(អ)
'''អឃោសៈ(អ)''' គឺជាព្យព្ជានៈដែលមានព្យព្ជានៈផ្តើមដោយអក្សរ '''[អ]''' ហើយការអានបញ្ចេញសម្លេងចេញខ្យល់ជាសម្លេង '''អ'''។
ព្យព្ជានៈទាំងនោះមាន៖
*''' ក ខ'''
*'''ច ឆ '''
*'''ដ ឋ ណ'''
*'''ត ថ '''
*'''ប ផ '''
*'''ស ហ '''
*'''ឡ អ''' ។
សម្គាល់ ព្យព្ជានៈដែលមានសម្លេង '''អ''' តែងស្ថិតនៅ លំដាប់ទី១ និងទី២នៃវគ្គនីមួយ លើកលែងតែ វគ្គទី៦ជាវគ្គសេស វាស្ថិតនៅលំដាប់ទី៥ ដល់ទី៨។
ឧទាហរណ៍ ចង់ ចេះ ឱ្យ សំលាប់ អាចារ្យ។ ព្យញ្ញនៈ[ច] [អ] [ស] ជាពួក [អ]។ ដូច្នេះ ចង់ ឱ្យ សំជាព្យាង្គ [អ]។
* អក្សរឃោសៈ(អ៊)
'''ឃោសៈ(អ៊)''' គឺជាព្យព្ជានៈដែលមានព្យព្ជានៈផ្តើមដោយអក្សរ '''[អ៊]''' ហើយការអានបញ្ចេញសម្លេង ចេញខ្យល់ជាសម្លេង '''អ៊'''។ ព្យព្ជានៈទាំងនោះមាន៖
*'''គ ឃ ង '''
*'''ជ ឈ ញ '''
*'''ឌ ឍ '''
*'''ទ ធ ន '''
*'''ព ភ ម '''
*'''យ រ ល វ''' ។
អក្សរនៅខាងចុវគ្គទាំង៥ នឹងនៅចុងសេសវគ្គឈ្មោះ '''[[និគ្គហិត]]'''(ការបញ្ចេញខ្យល់ឬការរកនឹក)គឺ '''ង ញ ណ ន ម'''។ តួព្យព្ជានៈទាំងឡាយមានសម្លេងខុសប្លែកពីគ្នា តួខ្លះវាមានសម្លេងតែមួយតួខ្លះមានសម្លេងផ្សំ។
សម្គាល់ ព្យព្ជានៈដែលមានសម្លេង អ៊ តែងស្ថិតនៅ លំដាប់ទី៣ ទី៤ និងទី៥ជានិច្ចនៃវគ្គនីមួយ លើកលែងតែ វគ្គទី៦ជាវគ្គសេស វាស្ថិតនៅលំដាប់ទី១ ដល់ទី៤។
ឧទាហរណ៍៖ ពាក្យ ពិត រែង សែ្លង។ ព្យញ្ជនៈ [ព] [រ] ជាពួក [អ៊]។ដូច្នេះ ពិត រែង ជាព្យាង្គ [អ៊]។
{| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed"
|+
! colspan="9" |អក្សរអឃោសៈ(អ)
|
|-
! វគ្គទី១
|ក
|ខ
| -
| -
| -
|-
!វគ្គទី២
|ច
|ឆ
| -
| -
| -
|-
!វគ្គទី៣
|ដ
|ឋ
| ណ | ណ
| -
|-
!វគ្គទី៤
|ត
|ថ
| -
| -
| -
|-
!វគ្គទី៥
|ប
|ផ
| -
| -
| -
|-
!វគ្គទី៦(វគ្គសេស)
| -
| -
| -
| -
|ស
|ហ
|ឡ
|អ
|-
! colspan="9" |អក្សរឃោសៈ(អ៊)
|-
!វគ្គទី១
| -
| -
|គ
|ឃ
|ង
|-
!វគ្គទី២
| -
| -
|ជ
|ឈ
|ញ
|-
!វគ្គទី៥
| -
| -
|ព
|ភ
|ម
|-
!វគ្គទី៤
| -
| -
|ទ
|ធ
|ន
!
|
|
|
|
|
|-
!វគ្គទី៣
| -
| -
|ឌ
|ឍ
|| -
!
|
|
|
|
|
|-
!វគ្គទី៦(វគ្គសេស)
|យ
|រ
|ល
|វ
| -
| -
| -
| -
|}
===ព្យាង្គរាយ===
ព្យាង្គរាយ គឺជាព្យាង្គទាំងឡាយណាដែលសរសេរជាទំរងរាយព្យាង្គ ហើយមានរឹសនៃពាក្យមកពីព្យាង្គរាយ និងប្រកបជាមួយទំរង់ [[ពស-]] ; [[ពសព-]] ជាដើម បង្កើតបានជាពាក្យថ្មី។
* ឧទាហរណ៍
ខ្ពស់ + [[កម-]] > កំពស់
ត្រូវ + [[តម-]] > តំរូវ
===ព្យាង្គតម្រួត===
ព្យាង្គតម្រួត គឺជាវិធីសាស្ត្រនៃការសរសេរនៃពាក្យខ្មែរ ដែលត្រូវបាន រក្សានូវទម្រង់ផ្នត់ដើមបង្កប់នៅការសរសេរនោះ ដោយរបៀបសរសេរគឺ
* ក្ដៅ + [កម] -> កម្ដៅ
* ខ្ពស់ + [កម] -> កម្ពស់
* ជ្រៅ + [ជម] -> ជម្រៅ
* ប្រើ + [បម] -> បម្រើ
=សិថិល និងធនិត=
{| class="wikitable IPA" border="1"
|-align=center
! colspan="3" rowspan="2" |
! colspan="2" | ឱដ្ឋជៈ
! rowspan="2" | ទន្តជៈ
! colspan="2" | [[alveolar consonant|Alveolar]]
! colspan="2" | មុទ្ធជៈ
! rowspan="2" | តាលុជៈ
! rowspan="2" | កណ្ឋជៈ
! rowspan="2" | [[glottal consonant|Glottal]]
|-align=center class=small
! ([[bilabial consonant|bilabial]])
! ([[labiodental consonant|labiodental]])
! central
! [[lateral consonant|lateral]]
! central
! [[lateral consonant|lateral]]
|-align=center
! rowspan="5" | ព្យញ្ជនវគ្គ
! colspan="2" | នាសិក
| '''ម''' {{IPA|[m]}}
|
| '''ន''' {{IPA|[n̪]}}
|
|
| '''ណ''' {{IPA|[ɳ]}}
|
| '''ញ''' {{IPA|[ɲ]}}
| ('''ង''' {{IPA|[ŋ]}})
|
|-align=center
! rowspan="2" | <small>អឃោសៈ</small>
! <small>សិថិល</small>
| '''ប''' {{IPA|[p]}}
|
| '''ត''' {{IPA|[t̪]}}
|
|
| '''ដ''' {{IPA|[ʈ]}}
|
| '''ច''' {{IPA|[tʃ]}}
| '''ក''' {{IPA|[k]}}
|
|-align=center
! <small>ធនិត</small>
| '''ផ''' {{IPA|[pʰ]}}
|
| '''ថ''' {{IPA|[t̪ʰ]}}
|
|
| '''ឋ''' {{IPA|[ʈʰ]}}
|
| '''ឆ'''{{IPA|[tʃʰ]}}
| '''ខ''' {{IPA|[kʰ]}}
|
|-align=center
! rowspan="2" | <small> ឃោសៈ</small>
! <small>សិថិល</small>
| '''ព''' {{IPA|[b]}}
|
| '''ទ''' {{IPA|[d̪]}}
|
|
| '''ឌ''' {{IPA|[ɖ]}}
|
| '''ជ''' {{IPA|[dʒ]}}
| '''គ''' {{IPA|[ɡ]}}
|
|-align=center
! <small>ធនិត</small>
| '''ភ''' {{IPA|[bʱ]}}
|
| '''ធ''' {{IPA|[d̪ʱ]}}
|
|
| '''ឍ''' {{IPA|[ɖʱ]}}
|
| '''ឈ''' {{IPA|[dʒʱ]}}
| '''ឃ''' {{IPA|[ɡʱ]}}
|
|-align=center
! colspan="2" rowspan="3" | ព្យញ្ជនអវគ្គ
! colspan="1" | <small>ឧសុម</small>
|
|
|
| '''ស''' {{IPA|[s]}}
|
|
|
|
|
| '''ហ''' {{IPA|[h]}}
|-align=center
!colspan=1| <small>សិថិល</small>
|
| '''វ''' {{IPA|[ʋ]}}
|
|
| '''ល''' {{IPA|[l]}}
| '''រ''' {{IPA|[ɻ]}}
| ('''ឡ''' {{IPA|[ɭ]}})
| '''យ''' {{IPA|[j]}}
|
|
|-align=center
! <small>ធនិត</small>
|
|
|
|
|
|
| ('''ំ''' {{IPA|[ɭʱ]}})
|
|
|
|}
==សិថិល==
គឺជាព្យព្ជានៈដែលមានសម្លេងស្រាល ប្រមូលផ្តុំចេញសម្លេងដាច់តែមួយពុំមានខ្យល់ផ្សំ ដែលមានសម្លេងឮតែមួយគេហៅថា សិថិល(ធូរឬស្រាល)។ ព្យព្ជានៈរបស់សិថិលរួមមានព្យព្ជានៈទី១ និងទី៣ក្នុងវគ្គទាំង៥ រួមមាន ១០តួ គឺ ក គ -ច ជ - ដ ឌ - ត ទ - ប ព ជាអក្សរមានសម្លេងធូរមិនមានសូរអក្សរ ហ លាយផ្សំផងជាគូគ្នានឹងអក្សរ ធនិត។
==ធនិត==
រាល់ព្យព្ជានៈដែលមានគួបផ្សំដោយសម្លេង “ហ” មានដូចជាតួអក្សរដែលមានសម្លេងផ្សំហើយមានលក្ខណៈតឹងគេហៅថា “ធនិត”។ ព្យព្ជានៈរបស់ធនិតមាន១០តួ នៅក្នុងវគ្គទាំង៥ គឺ ខ ឃ - ឆ ឈ - ឋ ឍ - ថ ធ - ផ ភ ហើយមានសូរ ហ លាយចូលជាមួយផង។ ខ < ក + ហ, ឆ < ច + ហ, ឋ < ដ + ហ, ថ < ត + ហ, ផ < ប + ហ, ឃ <គ + ហ, ឈ < ជ + ហ៊, ឍ < ឌ + ហ៊, ធ < ទ + ហ៊, ភ < ព + ហ៊។
==លក្ខណៈខ្យល់==
ព្យាង្គមានបួនយ៉ាង គឺ ព្យាង្គបើក ព្យាង្គបិទ ព្យាង្គវែង និងព្យាង្គខ្លី។
* ព្យាង្គបើក មានស្រៈនៅខាងចុង ពសឬ ពពស។
ឧទារហណ៍ ដើរ ទៅ ធើ្វ ការ ឯ ស្រែ។ ស្រៈ [អើ] ស្រៈ [អៅ] នៅខាងចុងព្យាង្គ នាំឱ្យ ដើរ ទៅ ជាព្យាង្គបើក។
* ព្យាង្គបិទ មានព្យញ្ជនៈនៅខាងចុង ពសពឬ ពពសព។
ឧទាហរណ៍ តក់ៗ ពេញ បំ ពង់។ ព្យញ្ជនៈ[ក] [ញ] នៅខាងចុងព្យាង្គ នាំឱ្យ តក់ ពេញ ជាព្យាង្គបិទ។
* ព្យាង្គវែង មានស្រៈវែង។
ឧទាហរណ៍ សូម ធើ្វ ការងារ ឱ្យបានល្អ។ សូរ [អូ] ស្រៈវែង នាំឱ្យ សូម ជាព្យាង្គបិទវែង។ សូរ [អ៊ើ] ស្រៈវែង នាំឱ្យ ធើ្វ ជាព្យាង្គបើកវែង។
* ព្យាង្គខ្លី មានស្រៈខ្លី។
ឧទាហរណ៍ សុំប្រឹង បំពេញ ភារកិច្ចនេះទៅ។ សូរ [អុ] ស្រៈខ្លី នាំឱ្យ សុំ ជាព្យាង្គបិទខ្លី។ សូរ [អ៊ៅ] ស្រៈខ្លី នាំឱ្យ ជាព្យាង្គបើកខ្លី។
==ខ្យល់ព្យព្ជានៈ==
ការបញ្ចេញខ្យល់របស់ព្យព្ជានៈ វាអាស្រ័យទៅលើពាក្យ រឹព្យព្ជានៈប្រកបបញ្ចូលគ្នា។ ហើយការបញ្ចេញខ្យល់របស់ព្យព្ជានៈ ត្រូវបានបែងចែកជា ៣ប្រភេទគឺ៖
* ព្យព្ជានៈខ្យល់ស្ទៈ គឺជាការអាននូវពាក្យមួយ ដោយមានលក្ខណៈខ្លីឬដាច់នៅត្រង់បំពង់ក។
ព្យព្ជានៈស្ទៈខ្យល់ទាំងនោះមាន ប៉-ព, ប-ប៊, ដ-ឌ, ច-ជ, ក-គ, ផ-ភ, ថ-ធ, ឆ-ឈ, ខ - ឃ, អ - អ៊។
ឧទាហរណ៍ ប៉ះ, ពៅ បាន ប៊ុន...។
* ព្យព្ជានៈខ្យល់ច្រមុះ គឺជាការអាននូវពាក្យមួយ ដោយមានលក្ខណៈរដំ និងញំនៅក្នុងច្រមុះ។
ព្យព្ជានៈខ្យល់ច្រមុះទាំងនោះមាន ម - ម៉, ណ - ន, ញ - ញ៉, ង - ង៉។
ឧទាហរណ៍ មីង ម៉ាក ណាង នាវា...។
* ព្យព្ជានៈខ្យល់បង្ហូរ គឺជាការអាននូវពាក្យមួយ ដោយមានលក្ខណៈបង្អូស និងការធ្វើសម្លងវែងនៅក្នុងមាត់។
ព្យព្ជានៈទាំងនោះរួមមាន វ - វ៉, ស - ស៊, ល - ឡ, រ - រ៉, យ - យ៉, ហ - ហ៊។
ឧទាហរណ៍ វាស់ វ៉ៃ ស៊ី លលា...។
* ព្យព្ជានៈប្តូរសំឡេង
ដើម្បីមានពាក្យបប្រើប្រាស់គ្រប់គ្រាន់ ទៅតាមពាក្យទាំងប៉ុន្មានក្នុងភាសាខ្មែរយើង បុព្វបុរសយើងបានកែច្នៃបំប្លែងសំឡេងព្យព្ជានៈខ្លះៗពី ឃោសៈ ទៅជាសំឡេងអឃោសៈ ដោយយកសញ្ញាមូសិកទន្ត ៉ មកដាក់សម្លាប់ពីលើ មាន៧តួគឺ ង៉ ញ៉ ប៉ ម៉ យ៉ រ៉ វ៉។
ឧទាហរណ៍ ង៉ុយ ញ៉ែញ៉ ប៉ះ ម៉ី យ៉ុង រ៉ុង វ៉ាន់។ រីឯសញ្ញាត្រីសព្ទ( ៊)នេះ លោកយកទៅដាក់ពីលើព្យព្ជានៈ អឃោសៈ មួយចំនួនបំប្លែកសំឡេង ឱ្យទៅជាឃោសៈវិញ មាន៤គឺ ប៊ ស៊ ហ៊ អ៊។ ឧទាហរណ៍ ប៊ន ស៊ន ហ៊ុល អ៊ុត។
° កំណត់សម្គាល់
អក្សរណាដែលដាក់សញ្ញាត្រីសព្ទ( ៊) ហើយបើកាលណាអក្សរណាមកជួបប្រទះនឹងស្រះ - ិ - ី - ឹ - ឺ េ-ី នោះគេផ្លាស់ប្តូរត្រីសព្ទចេញហើយដាក់ ( ៊) ជំនួសវិញវាងការទើសទែង។
ឧទាហរណ៍ ស៊ិន ស៊ី ស៊ឹម ស៊ឺន ហ៊ីហា ស៊ើប...។
ករណីពិសេស ក្នុងការសរសេរ ប៊ិច ប៊ិម គេមិនអាចអនុវត្តក្បួនខាងដើមនោះបានឡើយ ព្រោះបើយកស្រៈ “ុ” មកប្រើតាក្បួនខាងលើ វាច្រឡំពាក្យ ប៉ិច និងប៉ិម។
==អញ្ញត្រសព្ទ==
គឺជាពាក្យមានលក្ខណៈពិសេស ខុសប្លែកពីពាក្យឯទៀតដោយ អក្ខរាវិរុទ្ធមិនចំណុះ និងសូរសំឡេង។
ឧទាហរណ៍
{| class="wikitable"
! colspan="5"|'''អញ្ញត្រសព្ទ
|-
! ពាក្យ
! អានថា
! សរសេរថា
! ន័យ
|-
|អ្នក
|នាក់
|អ + ្ន + ក
|សំដៅចំនួនមនុស្ស (១នាក់)
|-
|អញ
|អាញ់
|អញ
|សំរាប់ហៅខ្លួនឯង (អង្គអញ)
|-
|លិច(ទិស)
|ឡិច
|លិច
|ទិសដែលព្រះអាទិត្យលិច
|-
|មាតា
|មាដា
|មាតា = ត → ដ បាលីមាតា(មា + តា)
|ម៉ែ
|-
|មណ្ឌប
|មាន់ដប់
|មណ + ឌប
|វិមាន រោង
|-
|ភ្នំព្រះសុមេរុ
|ព្រះសុម៉ែ
|សុ + មេ + រុ
|ភ្នំដែលខ្ពស់ជាងគេក្នុងលោក
|-
|ខេត្ត
|ខែត
|ម.ព បាលី ខេ + ត្ត
|ស្រែ
|-
|វិសេស
|វិសែស
|ម.ព បាលី វិសេស
|ភាពប្លែក
|-
|សេពគប់
|សែបគប់
|សេព គប់
|ទាក់ទងរាប់អាន
|-
|តេមិយៈ
|ឌីម៉ែ”ឬ “ព្រះឌីម៉ែ
|តេ + មិ + យៈ
|រឿងទី១ ក្នុងទសជាតក
|-
|តេជោ
|ដែជោ
|ម.ព បាលី តេ + ជោ
|អំណាច
|-
|បណ្ឌិត
|អន្ទិត
|ម.ព បាលី បណ់ + ឌិត
|ជនអ្នកមានប្រាជ្ញា
|-
|បេតី
|ប៉េតី ក្លាយ ម.ព បីតិ
|បេ + តី
|ចិត្តសោមនស្ស
|-
|ចេតិយ
|ចែដី
|ចេ + តិយ
|ទីដែលគេគោរពបូជា
|-
|ចេស្ដា
|ចែស្ដា
|ម.ព សំស្ត្រឹត ចេ + ស្ដា
|សង្វាតប្រឹងប្រែង
|-
|ចេតនា
|ចែតាណា
|ចេត + ណា
|ផ្តួចគិត ផ្ដោតចិត្ត
|-
|ព្រះធរណី
|ព្រះធរនី
|ម.ព បាលី សំស្រ្តឹត ព្រះ + ធរ + ណី
|ផែនដី
|-
|ប្រពៃណី
|ប្រពៃនី
|ម.ព បាលី
|ទំនៀម ពូជពង្ស
|-
|អនុលោម
|អនុឡោម
|ម.ព បាលី
|បណ្តោយតាម យល់តាម
|}
ស្រង់ពាក្យ អញ្ញត្រសព្ទខ្លះៗប៉ុណ្ណោះ យកមកបង្ហាញជូនគា្រន់បានជាគំរូប៉ុណ្ណោះ។ នៅមានពាក្យប្រភេទនេះច្រើនទៀត។ សូមជួយធ្វើការស្រាវជ្រាវបន្ថែមទៀតតាមការគួរ។
សង្កេត៖ ក្នុងចំណោមអញ្ញត្រីសព្ទទាំងអស់នេះ យើងសង្កេតឃើញមាលក្ខណៈពិសេស ៥យ៉ាងគឺ៖
១. ពាក្យទាំងនេះ ច្រើនតែក្លាយមកពីពាក្យបាលី និងសំស្ត្រឹត។
២. យកសម្លេង ដ មកជំនួស សំឡេង ត។
ឧទាហរណ៍ មាតាបិតា។
៣. យកស្រៈ ែ មកជំនួសស្រៈ េ។
ឧទាហរណ៍ ចេតិយ។
៤. យកព្យព្ជានៈសំឡេង “អ៊” មកជំនួសព្យព្ជានៈសំឡេង “អ”។
ឧទាហរណ៍ ប្រពៃណីព្រះធរណី។
៥. យកព្យព្ជានៈសំឡេង “អ” មកជំនួសព្យព្ជានៈសំឡេង “អ៊”។
ឧទារណ៍ ទិសខាងលិច។
បាតុភូតអញ្ញត្រសព្ទគឺជា “សោភ័ណភាសា” ដែលទាំងអ្នកសរសេរ ទាំងមហាជនព្រមព្រៀងគ្នាប្រឌិតឡើង សម្រាប់សម្រួលការនិយាយស្តីឱ្យស្រួលមាត់ ដោយមិនវែកញែកនូវព្យព្ជានៈផ្សេងៗ។ ចំនៃកការសរសេរវិញនៃពាក្យវិញ ត្រូវគោរពតាមអក្ខរាវិរុទ្ធដោយអនុលោមទៅតាមឃជាតិសព្ទរបស់ពាក្យ។
==អក្សរព្យព្ជានៈផ្លាស់ប្តូររូប==
តួអក្សរផ្លាស់ប្តូររូបកើតឡើងអំពីពាក្យបាលី ដែលក្លាយជាពាក្យសំស្ត្រឹត ពាក្យទាំងនោះខ្មែរប្រើទាំងបាលីទាំងសំស្ត្រឹត។ ន័យរបស់ពាក្យដូចគ្នា។ សព្ទ និងរូបអក្សរដូចគ្នា។ តួផ្លាស់ប្តូររូបទាំងឡាយនោះ នឹងសម្រេចជាក្បួនដាច់ស្រាច់ ពុំបានមានតួខ្លះផ្លាស់ខុសរបៀបក៏មាន ប៉ុន្តែការផ្លាស់ប្តូរតួជាញឹកញយនោះដូចមានពាក្យនោះគឺ៖
* ពាក្យបាលីប្រែជាសំស្ត្រឹត
=វិធីស្វាធ្យាយចាំមាត់=
ជាពាក្យដែលអ្នកសិក្សា លោកអាចារ្យ ទាំងឡាយធ្វើការទន្ទេញចាំមាត់ពាក្យនោះមានដូចជា៖
មានពាក្យខ្លះបានកើតពីអក្សរ វ និងព ហើយបានផ្លាស់ប្តូរគ្នាដូចជាពាក្យ៖
* មិនទាន់បញ្ចូល
==ទំនាញសូរ==
គឺជាការប្រកបឬជាការអាននូវពាក្យទាំងឡាយណា ដែលមានសូរ និងគ្មានសូរបង្កប់នៅខាងក្នុងពាក្យទាំងនោះ។
ទំនាញសូរបែងចែកទំនាញសូរជា ២ ប្រភេទគឺ៖
១. មានទំនាញសូរ គឺជាប្រកបនូវពាក្យឬព្យង្គបញ្ចូលគ្នាដែលបានបង្វែសូរនៃពាក្យពីពួក អ៊ ទៅជាពួក អ។
ឧទាហរណ៍
ក + ង → ក/ង៉ → ក្ង = ក្ងក់ ក្ងាន ក្ងិច ក្ងុក។
ក + រ → ក/រ៉ → ក្រ = ក្រង ក្រប ក្រម ក្រុម។
ខ + ញ → ខ/ញ៉ → ខ្ញ = ខ្ញី ខ្ញែរ ខ្ញុំ។
ខ + ម →ខ/ម៉ → ខ្ម = ខ្មែរ ខ្មៅ ខ្មាស់។
ស + ង → ស/ង៉ → ស្ង = ស្ងប់ ស្ងោរ ស្ងើច។
ស + យ → ស/យ៉ → ស្យ = ស្យាម។
២. គ្មាទំនាញសូរ គឺជាប្រកបនូវពាក្យឬព្យង្គបញ្ចូលគ្នា ដែលនៅពេលសូរនៃព្យព្ជានៈពួក អ៊ ជួបជាមួយខ្យល់នៃព្យព្ជានៈ អ ទៅជាពួក អ។ ហើយនៅពេលសូរនៃព្យព្ជានៈខ្យល់ស្ទះ អឬ បង្ហូរ អ “ស” ប្រកបជាមួយខ្យល់ស្ទះ អ៊ វាទៅជាពួក អ៊។
រូបមន្ត ព្យព្ជានៈខ្យល់ អ៊ ប្រកបជាមួយព្យព្ជានៈខ្យល់ អ
ធាតុទី១
ធាតុទី២
ធាតុផ្សំ
ឧទាហរណ៍
ម + ក → ម/ក → ម្ក = ម្កាក់ ម្កាល ម្កុដ។
ម + ង៉ → ម/ង៉ → ម្ង៉ = ម្ង៉ៃ ម្ង៉ិកម្ង៉ក់។
ម + យ៉ → ម/យ៉ → ម៉្យ = ម្យ៉ាង ម្យ៉ែម្យ៉។
ល + ខ → ល/ខ → ល្ខ = ល្ខោន។
ល + ម៉ → ល/ម៉ → ល្ម = ល្មម ល្មើ ល្មើស។
រូបមន្ត ព្យព្ជានៈខ្យល់ស្ទះ អ “ស” ប្រកបជាមួយខ្យល់ស្ទះ អ៊ វាទៅជាពួក អ៊
ធាតុទី១
ធាតុទី២
ធាតុផ្សំ
ស្ទះ អ
ព្យព្ជានៈខ្យល់ + ស្ទះ អ៊ → អ៊
បង្ហូរ អ“ស”
ឧទាហរណ៍
ខ + ជ → ខ/ជ → ខ្ជ = ខ្ជិល។
ឆ + គ → ឆ/គ → ឆ្គ = ឆ្គង។
ថ + ព → ថ/ព → ថ្ព = ថ្ពាល់។
ផ + គ → ផ/គ → ផ្គ = ផ្គង។
ស + ទ → ស/ទ → ស្ទ = ស្ទាំង។
==ស្រៈនិស្ស័យ==
គឺជាតួអក្សរ ដែលជាទីពឹងពាក់អាស្រ័យនៃព្យព្ជានៈ។ បើសរសេរតែរូបវាដាច់តែឯងនោះនឹង “ព”។មានន័យប្រាកដប្រជាថាយ៉ាងណាៗនោះឡើយ។ ដូចជាស្រៈ“ា” ស្រៈ “ៅ” មានតែរូប និងសំឡេងផ្សំតែពុំមានសារៈសំខាន់អ្វីទេ។ ស្រៈនិស្ស័យមាន ២១តួគឺ៖ ''' -ា - ិ - ី - ឹ - ឺ - ុ - ូ - ួ េ-ី ឿ ៀ េ- ែ- ៃ- េ-ា ៅ -ុំ - ំ -ាំ -ះ -ុះ េ-ះ េ-ាះ'''។ ស្រៈនិស្ស័យគឺជាស្រៈដែលអាស្រ័យទៅនឹងតួនៃព្យព្ជានៈទើបប្រើបាន ដូចជាពាក្យថា តាម ដឹង ចុង កុដិ សូម លេង កាំបិត ចង្រៃ កន្តើយ ព្រងើយ សម្បើម ខ្មែរ។
ឧទាហរណ៍ កា សីល កៅ កោះ...។
=ស្រៈពេញតួ=
អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុនចែងថា ស្រៈពេញតួមាន ១៥តួ ដោយរាប់យក អ អា មកបញ្ចូលផង។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញបច្ចុប្បន្នលោកដកយក “អ” និង “អា” នេះចេញពីប្រព័ន្ធស្រៈពេញតួ ព្រោះលោកយល់ថា “អ” គឺជាព្យព្ជានៈ ដែលត្រូវរាប់បញ្ចូលទៅក្នុងក្រុមព្យព្ជានៈ ទាំង៣៣តួនោះវិញ។ ឯ “អា” គឺតួព្យព្ជានៈបំបែកយកតួ “អ” មកផ្សំជាមួយស្រៈ “ា” ដូច្នេះស្រៈពេញតួបច្ចុប្បន្ននេះ មានតែ ១៣តួទេ គឺ៖ ឥ ឦ ឧ ឩ ឳ ឫឬ ឭ ឮ ឯ ឰ ឱ ឪ។ ចំពោះអស់លោកអ្នកប្រាជ្ញខ្លះទៀតយល់ថា ក្នុងចំណោមស្រៈពេញតួទាំង ១៣នេះ ស្រៈ “ឩ” គេមិនសូវប្រើទេ ដូច្នេះគួរាប់យកត្រឹមតែ ១២តួវិញ ព្រោះសព្វថ្ងៃគេប្រើស្រៈពេញតួ ឩ នេះតែពាក្យ ព្រះឩរូ មួយម៉ាត់គត់ ដែលមាននៅក្នុងពាក្យ “រាជសព្ទ” មានន័យថា “ភ្លៅស្តេច”។ ស្រៈពេញតួ ទាំងនោះគឺជាស្រៈប្រោះជាតួអក្ខរៈដូចជាតួព្យព្ជានៈដែរ ដូចជាពាក្យថា អរគុណ អាច ឥឡូវ កៅអី ឧត្តម ឧស្សាហ៍ ឪឡឹក ឳឡោកឬក្សឬទ្ធិ ឮឬទេ ឯគ ឯនោះ ព្ធដ៏ ព្ធរា ឱ្យ ឳដ្ឋ ឳស្ឋ អក អត់ អាចម៍ ក្រឳ អាវ ឥត។
ឧទាហរណ៍ ឦសាន ឧត្តម ឯណា...។
=សូរស្រៈ=
គឺជាការបញ្ចេញនូវសម្លេងតាមលក្ខណៈនៃពពួកព្យព្ជានៈ និងស្រៈឱ្យមានសូរខុសប្លែកពីគ្នា។ ហើយសូរស្រៈនេះគេចែកចេញជា ២ប្រភេទគឺ៖ សូរស្រៈវែង និងសូរស្រៈខ្លី។
==សូរស្រៈវែង==
គឺជាពពួកសូរស្រៈដែលបញ្ចេញសម្លេងបង្អូសវែង ដោយសង្កត់ទៅលើព្យព្ជានៈ និងស្រៈណាមួយរហូតដល់អស់ខ្យល់នៅលើពាក្យនោះ។ ហើយសូរទាំងនោះមានដូជា អ អា អូ អើ អេ អែ អោ អ៊ អ៊ា អ៊ី អ៊ឺ អ៊េ អ៊ែ អ៊ោ អំ អួ អៀ។
ឧទាហរណ៍ ដើរ ដោយ គ្រង ទទា ហើរ គ្នា សេក ជាដើម។
==សូរស្រៈខ្លី==
គឺជាពពួកសូរស្រៈដែលបញ្ចេញសម្លេងខ្លី ដោយធ្វើការសង្កត់ទៅលើព្យព្ជានៈ និងស្រៈ ដែលនៅខាងដើមពាក្យមាន ២ព្យាង្គ និងមិនសង្កត់ទៅលើពាក្យខាងចុងព្យាង្គនោះទេ។ ហើយសូរទាំងនោះមានដូចជា អ អា អិ អី អឹ អុ អេ អៅ អ៊ អ៊ា អ៊ិ អ៊ឹ អ៊ុ អ៊ែ អ៊ៃ អ៊ៅ។
ឧទាហរណ៍ ព្រៃ រំលង ជ្រៅ នៅ ចំ នឹម សសៀរ ...។
=តួអក្សរ=
នៅក្នុវគ្គនីមួយៗ មានអក្សរជាគូគ្នាពីរគូនោះគឺ៖
វគ្គទី១
ឯអក្សរនៅសេសវគ្គជាតួ សិថិល ទាំងអស់ឥតមានគូឡើយ និងអក្សរនៅខាងចុងវគ្គទាំង៥ ក៏ជាសិថិលឥតមានគូដូចគ្នាដែរ។
អក្សរឥតគូឬអក្សរទោលទាំងនោះគឺ ង ញ ណ ន ម យ រ ល វ ស ហ ឡ អ។ ហើយនៅក្នុងវគ្គនីមួយៗមានអក្សរសេសគឺ៖
==តួព្យព្ជានៈបន្ថែម ==
ការប្រើប្រាស់ភាសាខ្មែររបស់យើង ដើម្បីប្រើការឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ បុរាណាចារ្យលោកបន្ថែមតួព្យព្ជានៈដោយបន្ថែមនូវ វណ្ណយុត្តិឬមូសិកទន្ត និងត្រីសព្ទពីលើព្យព្ជានៈខ្លះ តួព្យព្ជានៈទាំងនោះគឺ ង៉ ញ៉ ប៉ ម៉ យ៉ រ៉ វ៉ ប៊ ស៊ ហ៊ អ៊។ តួព្យព្ជានៈទាំងនេះកាលណាបើមានស្រៈនិស្ស័យ ិ ី ឹ ឺ ើ ភ្ជាប់ពីលើតួគេផ្លាស់ វណ្ណយុត្តិ (៉ឬ ៊) ដូចជាពាក្យ ប៉ិន ម៉ឺន វ៉ី ប៉ី ស៊ី ហ៊ីង អ៊ី។
=វណ្ណយុត្តិ=
គឺជាសញ្ញាដែលប្រើបន្ថែមពីលើតួអក្សរ ដើម្បីនឹងលំអៀងសូរសព្ទវែង ជាសព្ទខ្លីឬលំអៀងសព្ទឱ្យប្លែកពីសព្ទដើមឬកាត់ពាក្យក្នុងប្រយោគជាសង្កាត់ដើម្បីឱ្យលះសេក្តីណាមួយហៅថា វណ្ណយុត្តិ។ វណ្ណយុត្តិទាំងនោះគឺ បន្តក់( ់ ) មូសិកទន្ត( ៉ ) ត្រីសព្ទ( ៊ ) សំយោគសញ្ញា( ័ ) របាទ( ៌ ) អស្តា( ៏ ) ទណ្ឌឃាត( ៍ ) វិសជ្ជនីយ( ះ ) យុគលពិន្ទុឬចុចពី(ៈ) ទ្វិពន្ទុលេខឬចំណុចពីរគូស(៖) កាកបាទ( ៎ ) កុក្កដនេត្រឬភ្នែកមាន់(៙) វង់ក្រចក((...)) អព្ភន្តរ(ʻ...ʼ) អញ្ញប្រកាស(“...”) ខណ្ឌឬសញ្ញាខណ្ឌ (។ ) ខណ្ឌចប់(៕) គោមូត្រឬបរិយោសាន (។៚) រជ្ជសញ្ញាឬសហសញ្ញា(-) លេខទោ(ៗ) ក្បៀសឬ កណ្តកសញ្ញា(,) បុច្ឆនសញ្ញា(?) មច្ឆណ្ឌសញ្ញាឬពងត្រី(...)វង់តង្កៀប[...] រ៉ាត់ឬឃ្នាប(}ឬ{...}) បេយ្យលៈឬលៈ(។ល។) អាទិសង្កេត(.)។
==វិធីប្រើប្រាស់វណ្ណយុត្តិ==
===រស្សសញ្ញាឬបន្តក់( ់)===
សញ្ញានេះប្រើសម្រាប់ដាក់បន្ថែមលើតួប្រកប ដែលព្យាង្គពាក្យកើតឡើងពីស្រៈ អ និងស្រៈអ៊ ហើយកាត់សព្ទវែងជាសព្ទខ្លី ដែលត្រូវអានលឿនរហ័សដូចជាពាក្យថា៖
{| class="wikitable"
! colspan="3"|រស្សសញ្ញាឬបន្តក់( ់)
|-
! សព្ទវែង
! សព្ទខ្លី
|-
|កង
|កង់
|-
|ចង
|ចង់
|-
|បត
|បត់
|-
|បន
|បន់
|-
|ដល
|ដល់
|-
|ចប
|ចប់
|}
ចំនែកឯអក្សរជាតួប្រកបរបស់ព្យាង្គពាក្យ ហើយទទួលសញ្ញាបន្តក់( ់ ) បានមានតែអក្សរទាំងនេះគឺ ក ង ច ញ ត ន ប ល ស។ អក្សរក្រៅពីនោះទោះកាត់សព្ទវែងជាខ្លីក៏ដោយ មិនដែលទទួលវណ្ណយុត្តិឬបន្តក់ ( ់ )ឡើយ ដូចជាពាក្យ បទ បថ សព្វ ភព ..។ ប៉ុន្តែបើពាក្យណាដែលចេញមកពីបាលីឬសុំស្រ្តឹតទោះអក្សរដែលត្រូវទទួលសញ្ញាបន្តល់( ់ )បានក៏ពុំត្រូវដាក់សញ្ញាបន្តក់( ់ )ឡើយដូចជាពាក្យ កុសល ផល លាមក ធនធាន ជន សត្វ ខត្ត ក្សត្រ។
<br>ឧទាហរណ៍ កក់ ខ្វាក់ គាស់...។
សម្គាល់
ក. ចំពោះតួព្យព្ជានៈប្រកបនឹងអក្សរ “ម” ត្រង់សម្លេងប្រកបលំដាប់ទី២នោះ មិនបាច់ប្រើសញ្ញា “រស្សៈ”ឬបន្តក់ទេ។
<br>ឧទាហរណ៍ ចាម់ = ចាម។
ក្នុងករណីនេះ គេប្រើនិគ្គហិត(៙)ឬស្រៈ “ាំ” “ចាំ” ជំនួសវិញ។
ខ. រីឯតួព្យព្ជានៈប្រកបនឹងអក្សរ “យ” ត្រង់សម្លេងប្រកបលំដាប់ទី២ នោះក៏មិនបាច់ប្រើ រស្សសញ្ញាឬបន្តក់ដែរ ដូចជាពាក្យ “ចាយ់” ក្នុងករណីនេះគេយកស្រៈ “ៃ” មកជំនួសវិញព្រោះមានសម្លេងដូចគ្នា។
<br>ឧទាហរណ៍ ចាយ់ = ចាយ។
គ. ចំពោះពាក្យទាំងឡាយណា ដែលក្លាយមកពីភាសាបាលីឬសំស្ត្រឹត មិនត្រូវប្រើសញ្ញា (់) នេះឡើយ ដូចជាពាក្យ បទ សព ភព កុសល ផល កិច្ចកល ធនធាន រសជាតិ លាមក... ពាក្យទាំងនេះមានសម្លេងខ្លីស្រេចហើយ តាមទម្លាប់អានបែបបាលី និងសំស្ត្រឹត។
===វិធីហាត់===
ពាក្យមានបន្តក់មាន៖ កង់ កត់ កប់ ខ្វល់ ទល់ សក់ យល់ ពន់ ទក់ ធន់ បត់ បង់ ចង់ ហត់ ព្រនង់ កំពង់ បំពង់ ពន្យល់ ទំនប់ កញ្ចក់ បង្កង់ ជំពាក់ គំរប់ ទំរង់ ចំណង់ កង្វល់ បង្អស់ បន្តក់ បំរត់ បន្ទប់ សំណល់ កញ្ឆក់ កាត់ ខាត់ សាត់ ចាត់ ផាត់ រ៉ាត់ ហាត់ អាត់ ណាត់ បង្ហាត់ បំបាត់ សំខាន់ សម្លាប់ សំគាល់(សម្គាល់) កំណាញ់ បន្ទាល់ ភា្នល់ ទំនាស់ ប្រញាប់ប្រញាល់ កន្តាល់ អីវ៉ាន់ រហាត់ ចំឡាក់(ចម្លាក់) រួសរាន់ ប្រញាប់ ណាស់ កំចាត់កំចាយ។
ពាក្យឥតបន្តក់នោះគឺ៖ កល កុសល ផល គន្ធ គណ ចក្ក ឆត្ត គដទន្ត ជនបទ ជប ថលបទ កម្មបថ ថលយាន ខណ្ឌ បព្វជ្ជា បញ្ញត្ត បព្វតរាជ និម៌ល ពលកាយ ភក្ត្រ ភត្តកាល កាលបក្ស ប្រាកដ ប្រយ័ត្ន ប្រភព បក្ខគណនា មណ្ឌល តមល មាណព រក្ខ រក្ស ក្សត្រ ហរិរក្ស។
===មូសិកទន្តឬធ្មេញកណ្តុរ(៉)===
[[មូសិកទន្ត រឺ ធ្មេញកណ្ដុរ]] គឺជាសញ្ញាប្រើសម្រាប់សម្លាប់ បំបែរសម្លេងព្យាព្ជានៈ ៧តួ ដែលមានសម្លេង ឃោសៈ ឱ្យទៅជា អឃោសៈគឺ ង ញ ប ម យ រ វ ឱ្យទៅជាសម្លេងអឃោសៈវិញ ង៉ ញ៉ ប៉ ម៉ យ៉ រ៉ វ៉។ ប្លែកតែតួ ប មួយដែលមានសម្លេងអឃោសៈស្រាប់ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែ លម្អៀងសូរពី ប ទៅ ប៉ ប៉ុណ្ណោះ។ អក្សរប្តូរសម្លេងទាំងនេះ ត្រូវបានប្រើក្នុងពាក្យ ង៉ក់ង ញ៉ែងញ៉ង ប៉ប៉ាច់ប៉ប៉ោច ម៉ែឪ យ៉ាប់យ៉ឺន រឿងរ៉ាវ វ៉ូងវ៉ាង។ បន្ថែមលើអក្សរនៅខាងដើមព្យាង្គនៃពាក្យ កាលណាពាក្យនោះគ្មានព្យាង្គឯណាទៀតបង្អោនមកឬព្យាង្គនោះទោលគឺដាច់តែឯង ដូចជាពាក្យ ប៉ុន្តែ ម៉ត់ ញ៉ាំញ៉ើ បើកាលណាមានសព្ទព្យាង្គដើមឬតួអក្សរដើមបង្អោនមកមិនត្រូវដាក់មូសិកទន្ត(៉)ឡើយ ដូចជាពាក្យ ប្រមោយ ស្រវឹង ចម្បា ចម្លែក ប្រមាទ សង្វាត ក្នុង ខ្លឹម ថ្ម ត្មាត ក្ងេះ ក្ងាន ក្ងោក...។
ឧទាហរណ៍ ក្ងក់ ង្ងង់...។
ចំណាំ កាលណាពាក្យទាំងនេះទៅជួបប្រទះនឹងស្រះ - ិ - ី - ឹ - ឺ េ-ី។
ឧទាហរណ៍ ផ្ទះប៉ិត យ៉ាប់យ៉ឺន...។
គេត្រូវយកសញ្ញា(ុ) មកជំនួសធ្មេញកណ្តុរ ដែលដាក់ពីលើ ដើម្បីកុំឱ្យវណ្ណយុត្តិនេះ ទើសទេងគ្នាជាមួយស្រៈខាងលើ។
ឧទាហរណ៍ ប៉ឹង ប៉ើង ម៉ិ ម៉ី...។
===ត្រីសព្ទ===
ត្រីសព្ទវិធីសាស្ត្រនៃការប្រើវណ្ណយុត្តិត្រីសព្ទ មានលំនាំដូចគ្នានឹង មូសិកទន្តដែរតែវាដាក់នៅលើព្យព្ជានៈ ៤តួ ជាអឃោស '''ប ស ហ អ''' ឱ្យទៅជាឃោសៈវិញ '''ប៊ ស៊ ហ៊ អ៊'''។ ព្យព្ជានៈប្ដូរសម្លេងទាំងនេះ ត្រូវបានប្រើក្នុងពាក្យ សាប៊ូ សម្លស៊ុប ហ៊ាន ទ្រអ៊ូ។ កាលណាសញ្ញាត្រីសព្ទនេះជួបប្រទះនឹងស្រៈ '''- ិ - ី - ឹ - ឺ េ-ី''' ក៏ត្រូវប្រែប្រួលរូបមកជា( ុ) ដូចករណីខាងលើដែរ។
ឧទាហរណ៍ ស៊ីបាយ លេងហ៊ី... លើកលែងតែពាក្យ ប៊ិច អ៊ីចុះ អ៊ីចឹង...។
ដូចជាពាក្យ ទ្រហឹង គ្រឹហា វិហារ ទាហាន ស៊ី ហ៊ឹងត្រចៀក អ៊ុត ហ៊ាន ស៊ុន ស៊ើបការ ហ៊ុន ប៊ុន ...។
ឧទាហរណ៍ ហ៊ោរ ហ៊ុត...។
===សំយោគសញ្ញា===
វណ្ណយុត្តិ នេះលំអៀងសព្ទបាលីឬសំស្ត្រឹតមកជាសព្ទខ្មែរ។ ដូចជាពាក្យ
{| class="wikitable"
! សព្ទបាលី និង សំស្ត្រឹត
! សព្ទខ្មែរ
|-
|ភយ
|ភ័យ
|-
|ជយ
|ជ័យ
|-
|ខយ រឺ ក្សយ
|ខ័យក្ស័យ
|-
|ពន្ធ
|ព័ន្ធ
|-
|ពទ្ធ
|ព័ទ្ធ
|-
|យន្ត រឺ យន្ត្រ
|យ័ន្ត
|-
|យ័ន្ត្រ រឺ យន់
|យន្ត
|-
|សម្បទ
|សម្ប័ទ
|-
|សម្បត្តិ រឺ បច្ចយ
|បច្ច័យ
|-
|អាលយ
|អាល័យ
|-
|សមយ
|សម័យ
|-
|សំសយ
|សង្ស័យ
|-
|ហទយ រឺ ហឫទយ
|ហទ័យ រឺ ហ្ឫទ័យ
|}
សញ្ញានេះប្រើនូវពាក្យខ្មែរខ្លះ ដែរមានសម្លេងស្ទើរស្រៈ អឬ អា ដើម្បីឱ្យមានសូរសម្លេងមួយត្រូវចំនឹងសម្លេងពិតនៃពាក្យនោះ គឺ ញ័រ ជ័រ ទំព័រ..។ហើយអក្សរ រ ជាតួប្រកប ដូចជាពាក្យថា ជ័រ ញ័រ ទំព័រ ទទីទទ័រ ព្រវីព្រវ័រ សាសន៍ព័រ ញញាក់ញញ័រ ...។ វាសម្រាប់ប្រើសម្រួលសម្លេងក្លាយពីពាក្យបរទេសខ្លះៗ ដូចជា កុងទ័រ ប៉ាស្ទ័រ អាំងហ្សេនឺញ័រ កុំព្យូទ័រ ត្រាក់ទ័រ...។
ឧទាហរណ៍ មាល័យ សម័យ អនាម័យ...។
=== របាទ(៌)===
ជាសញ្ញានេះជំនួស រ កាលណា រ ជាជំនួសតួអក្សរតម្រួត។ វាជាវណ្ណយុត្តិសម្រាប់ដាក់នូវពាក្យសំស្ត្រឹតក្លាយមកពីបាលី។ ជាធម្មតាតួអក្សរណាដែលពុំសូវប្រើជាផ្ញើជើងជាគ្រវ៉ាត់ តួតម្រួតអក្សរនោះផ្លាស់ជារបាទ។ បើតួអក្សរណាធ្លាប់ប្រើគ្រវ៉ាត់ក្នុងផ្ញើជើង តួតម្រួតនោះផ្លាស់ជាគ្រវ៉ាត់។ តួតម្រួតផ្លាស់ជា រ ក៏បានដូចជាពាក្យទាំងនេះជាច្រើនបែបយ៉ាង៖
ពាក្យដើម
ពាក្យផ្លាស់ជា
ណ្ណ
ណ៌
ម្ម
ម៌
ព្ព
ព៌
ព្ភ
ព៌
ពណ្ណ
ពណ៌
ធម្ម
ធម៌
គព្ភ
គភ៌
បុព្វា
បុព៌ា
បរិបុណ្ណ
បរិបូណឬបរិបូរណ៍
មានពាក្យខ្លះដែលធ្លាប់មានផ្ញើជើងគ្រវាត់ ជាប់ដោយសញ្ញារបាទខ្លះក៏មានដែរ ដូចជាពាក្យ៖
ពាក្យដើម
ទៅជាពាក្យ
កក្កដ
កកិដ
វិសជ្ជនីយ
វិសជិនីយ
មគ្គុទេស
មគ្គុទិស
មគ្គ
មាគ៌ា
មារយាទ
មាយ៌ាទ
កំណត់សម្គាល់៖
ពាក្យតម្រួតជើង
ក្លាយទៅជា
ពាក្យតម្រួត
ក្លាយទៅជាពាក្យ
ក្ក
ក្រ
ចក្ក
ចក្រ
គ្គ
គ្រ
ឧបសគ្គ
គ្រោះ
ត្ត
ត្រ
ខត្ត ខេត្ត
ក្សត្រ ខេត្រ
ទ្ទ
ទ្រ
សមុទ្ទ
សមុទ្រ
ប៉ុន្តែតួអក្សរដទៃពីរតួ ដូចពោលខាងលើនេះមិនផ្លាស់ប្តូតម្រួតជា រ ឡើយ។
ឧទាហរណ៍ ព្រះធម៌ សមធម៌ ...។
===អស្តា(៏) ===
ជាសញ្ញាដែលប្រើសម្រាប់ដាក់ពីលើអក្សរ '''ក''' និង '''ដ''' ហើយ '''ក''' និង '''ដ''' ចំនែកអក្សរ '''ហ''' គេប្រើអស្តានេះពេលបព្ចេញអារម្មណ៍ ភ្ញាក់ផ្អើល ភ័យជាដើម។ នោះជាពាក្យនិបាត គឺពាក្យនោះមិនមែនជានាម ជាគុណនាមឬជាកិរិយាសព្ទ។ ដូចជាពាក្យថា ទោះហាមដូចវាក៏មិនស្តាប់។ អ្នកចេះធម៌ដ៏ប្រសើរ រមែងរួចកាចពីអបាភូមិ។ ប្រសើរដ៏ឧត្តម។ ក្នុងពាក្យឧទានសព្ទ គឺជាពាក្យថាដោយភ្ញាក់ផ្អើល សញ្ញានេះមានប្រើខ្លះដែរ។
ដូចជាពាក្យ ឳហ៏្ឋ! ឳន៏! នុះហ្ឋ៏ឬន៏!។
កំនត់សម្គាល់ ក៏ ដ៏ សូមបញ្ជាក់ឱ្យខ្លីកុំច្រលំពាក្យ ដទៃ ដរាប(គ្មានអស្តាទេ)។
ឧទាហរណ៍ ក៏ ដ៏ នុះហ្ន៏...។
===ទណ្ឌឃាត(៍) ===
ប្រើសម្រាប់បដិសេធន៍តួអក្សរដែលមានលើសពីការអាន។ គេប្រើដើម្បីដាក់លើអក្សរព្យព្ជានៈណា ដែលគេមិនអាន ប៉ុន្តែគេត្រូវតែរក្សាទុកព្យព្ជានៈនោះជាចាំបាច់ ក្នុងន័យរក្សាអក្ខរាវិរុទ្ធរបស់ពាក្យ និងជាគ្រឿងសម្គាល់ជាតិសព្ទរបស់ពាក្យ។
ឧទាហរណ៍ ទូរទស្សន៍ ប្រយោជន៍ គមនាគមន៍ ព្រឹត្តការណ៍ វេព្យាករណ៍ ពាក្យពេចន៍ ត្រ័យរតន៍...។ គេដាក់ទណ្ឌឃាត ដូចជាពាក្យថា រ័តន៍ ចោទក៍ រោទ៍ ប្រយោជន៍ ចរាចរណ៍ បដិសេធន៍ អភិវឌ្ឍន៍ អនុវត្តន៍ ..។ សញ្ញានេះ ក៏យកមកប្រើចំពោះពាក្យខ្ចីពីបរទេសខ្លះ សម្រាប់រក្សាលំនាំអក្ខរាវិរុទ្ធដើមនៃពាក្យទាំងនោះដូចជា ស៊ីម៉ង់ត៍ អេដស៍ អាល់ប៊ែរត៍...។
===វិសជ៌នី(ះ) ===
វិសជ្ជនិយ សញ្ញានេះគឺប្រើសម្រាប់ប្រកបជំនួសខ្យល់ “ហ ” ជាពាក្យកាត់កំបុតខ្លី ហើយអានដោយបើកចំហមាត់ដូចជា តិះ រិះ ចុះ ចង្កើះ(ចង្កឹះ) ឈ្មោះ ទះ ដោះដូរលោតផ្លោះ។ល។ វាមានសូរសម្លេងស្រដៀងនឹងពាក្យ ដែលប្រកបនឹងព្យព្ជានៈ “ស” ដែរ។ សព្ទខ្លីមានពាក្យដូចជា នេះ ព្រោះ ជិះ ។
=== យុគលពិន្ទុឬចុចពីរ(ៈ)===
គេប្រើសម្រាប់ដាក់នៅចុងពាក្យមានកំណើតពីបាលីឬសំស្ត្រឹត ដែលមានសូរ “អាក់”ឬ “អ៊ាក់”។ ហើយវាក៏អាចជា នាមឬកិរិយាស្នូរ នាមឬកិរិយាបង្គោល និងអាចជាសមាសនាមនាម ដូចជា លោភៈ ទោសៈ មោហៈ...។
ចំណាំ
គេអាចកំណត់នូវការប្រើយុគពិន្ទុ កាលណាបើពាក្យខាងដើមវាជា នាមឬកិរិយាស្នូរ គេអាចសរសេរដោយដាក់សញ្ញា “ៈ ”។ ក៏ប៉ុន្តែកាលណាបើពាក្យដើមវាជា សមាសនាម ហើយពាក្យបន្ទាប់ជា នាមឬកិរិយាស្នូរវិញគេសរសេរមិនចាំបាច់ដាក់សញ្ញា “ៈ ”ទេ។
ឧទាហរណ៍
* អាជីវកម្ម ពាក្យថា អាជីវ វាជា ពាក្យស្នូរឬពាក្យបង្គោល។ អាជីព មានន័យថា ជាមុខរបរចញ្ចឹមជីវិត ជំនាញមួយច្បាស់លាស់ សម្រាប់ចញ្ចឹមជីវិត។ រីឯពាក្យថា កម្ម មានន័យថា ជាអំពើឬដំណើរនៃការប្រព្រឹត្តតាមកាលពេលា។ ហើយវាជា សមាសនាម។ ការសរសេរមិនចាំបាច់ដាក់យុគលពិន្ទុទេ។ ហើយការធ្វើអាជីវកម្មនៅក្នុងសង្គមខ្មែរសព្វថ្ងៃឃើញថា មានការវាយប្រហារគ្នាតាមរយៈប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនានា ហើយមានការឃោសនានូវផលិតផល ដែលប៉ះពាល់ដល់សុខភាព ដូចជាសុរាជាដើមមានរង្វាន់ច្រើន ផឹកទៅមានរសជាតិឆ្ងាញ់ និងសុភាពល្អ។
* គណៈប្រតិភូ ពាក្យថា គណៈ ជាសមាសនាម មានន័យថា ក្រុម ពួក ហើយពាក្យថាប្រតិភូ វាជានាមបង្គោលឬកិរិយាស្នូរ មានន័យថា អ្នកជំនួយ អ្នកធានា។ និយាយជារួម ជាក្រុមមនុស្សមួយពួកឬមួយក្រុមដែលជាតំណាងប្រទេសឬតំណាងស្ថាប័នណាមួយ។ មិនមែនដូចសង្គមខ្មែរសព្វថ្ងៃគណៈប្រតិភូមកចូលរួមប្រជុំអ្វីមួយមកជួបជុំគ្នាចង់អស់មួយក្រសួង មិនគិតថាសុំស្នើរជនណាមួយនៅក្នុងក្រសួងដែលពាក់ព័ន្ធនោះឡើយ។ ហើយការអនុវត្តនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ វាមិនដូចជាពាក្យដែលមាននៅក្នុងវចនានុក្រមនោះទេ។
បើពាក្យទាំងនេះខាងដើម ដូចជា ពលកម្ម វណ្ណកម្ម សច្ចភាព ខេមរភាសា នោះគេមិនចាំបាច់ដាក់យុគលពិន្ទុទេ ព្រោះពាក្យទាំងនេះជាសមាសនាម។ ហើយវាលើកលែងតែពាក្យ គណៈ ដែលទោះបីជាវានៅដើមគេឬកណ្តាលគេក្តី ក៏ត្រូវប្រើយុគលពិន្ទុជាដរាប។
ឧទាហរណ៍ គណៈមេប្រយោគ គណៈប្រធានរដ្ឋ គណៈប្រតិភូ គណៈកម្មការ គណៈសង្ឃ គណៈរដ្ឋមន្ត្រី...។ ព្រោះថានៅក្នុងពាក្យទាំងនេះ គណៈ មិនចូលក្នុងសមាសនាមតាមក្បួនខ្នាតវេព្យាកណ៍បាលី។
លើកលែងតែពាក្យថា គណបក្ស គណនា គណនេយ្យ... ដែលគេមិនត្រូវប្រើយុគលពិន្ទុទេ។ រីឯពាក្យ“កាលៈទេសៈ” គេត្រូវប្រើយុគលពិន្ទុទាំងពីរម៉ាត់តែម្តង។ ប៉ុន្តែគេសរសេរពាក្យនេះ “បញ្ច្រាស” មកវិញ “ទេសកាល” នោះគេមិនត្រូវប្រើយុគលពិន្ទុឡើយ។ ក្នុងសម័យនេះគេយកយុគលពិន្ទុមក ប្រើក្លាយក្នុងឃ្លាប្រយោគខ្លះដែរសម្រាប់រាយរាប់ឈ្មោះអ្វីៗ ដូចពាក្យថា ទង់ជាតិកម្ពុជាមាន ៣ ពណ៌គឺ ខៀវ ក្រហម ស។ ប៉ុន្តែជាទូទៅ អ្នកនិពន្ធទាំងឡាយតែងតែប្រើ ទ្វិពិន្ទុលេខ ក្នុងករណីរៀបរាប់ឧទេ្ទស បង្ហាញវត្តមាន... ព្រោះការប្រើសញ្ញាខណ្ឌបែបនេះត្រឹមត្រូវ និងសមហេតុសមផលជាង។
ប៉ុន្តែគេអាចប្រើយុគលពិន្ទុបាន នៅក្នុងទម្រង់លិខិតខ្លះៗដូចជា កម្មវត្ថុ៖ ស្នើសុំអាហាររូបករណ៍ទៅសិក្សានៅប្រទេសកូរ៉េយោងៈ លិខិតលេខ.... ចុះថ្ងៃទី...។
កំណត់សម្គាល់អំពីការប្រើឬមិនប្រើយុគលពិន្ទុនៅពីមុខពាក្យ “ថា”៖
ក. មិនប្រើយុគលពិន្ទុ ចំពោះតែពាក្យ ថា ណាដែលជានិបាតសព្ទ ដែលអាចប្រៀបនឹងភាសាបារាំង “Que” បានដល់ពាក្យដែលត្រូវកត់ត្រាមិនផ្ទាល់របស់តួអង្គ មាននិយាយក្នុង “Style indirect” របស់ភាសាបារាំង ដូចជាពាក្យ៖ ពោលថា និយាយថា ទំនាយទាយថា តិះដៀលថា ជេថា ប្រាប់ថា ដូចជា ដូចខាងក្រោម ... ពាក្យទាំងនេះ គេមិនត្រូវប្រើដាក់យុគលពិន្ទុ(ៈ)ពីមុខទេ។
ខ. ត្រូវប្រើយុគលពិន្ទុ គេប្រើសញ្ញាយុគលពិន្ទុ(ៈ) ក្នុងករណីកត់ត្រាពាក្យសម្តីផ្ទាល់របស់អ្នកនិពន្ធ ត្រូវគ្នានឹងទម្រង់របស់ភាសាបារាំងថា “Style direct”។
===ទ្វិពិន្ទុលេខឬចំណុចពីរគូស(៖) ===
សញ្ញាដែលមានគំនូសផ្តេកនៅខណ្ឌចន្លោះសូន្យពីរ លើមួយក្រោមមួយនោះ គេប្រើសម្រាប់៖
ក. ដាក់នៅចុងបញ្ចប់នៃប្រយោគក្នុងន័យកត់ត្រាសម្តីរបស់បុគ្គលណាមួយ ដែលគេស្រង់យកមកដាក់ក្នុងសញ្ញាអញ្ញប្រកាស(“...”) គេកត់សម្គាល់ឃើញថា សញ្ញាបែបនេះច្រើនតែប្រើក្នុង ទម្រង់ឬរចនាបថប្រយោគពណ៌នានៅក្នុងរឿងពេង រឿងនិទាន ការនិយាយប្រាប់គ្នាពីហហេតុការណ៍អតីតកាល។ល។
ខ. សម្រាប់ដាក់នៅចុងប្រយោគណា ដែលត្រូវបន្តទៅដល់ការរៀបរាប់ ដោយចាត់ជាពួក ជាផ្នែក។
សម្គាល់៖ មិនត្រូវច្រឡំយុគលពិន្ទុ(ៈ) ជាមួយ និង ទិ្វពិន្ទុលេខ(៖)ទេ។ យុគលពិន្ទុ គ្រាន់តែចុចចំណុចពីរលើករោមប៉ុណ្ណោះ។ រីឯទ្វិពិន្ទុលេខគឺមាន សូន្យលើ(◦) និងសូន្យខាងក្រោម(◦)។ ហើយមានរជ្ជសញ្ញាខណ្ឌចំកណ្តាលគឺយ៉ាងនេះ(៖)។ សព្វថ្ងៃនេះយើងឃើញគេប្រើយុគលពិន្ទុតាមបែបអឺរ៉ុប ជំនួសសទ្វិពិន្ទុលេខ ដោយមកពីទម្រង់ពុម្ពអក្សរលីម៉ុន(font Limon)ពុំមានសញ្ញាទ្វិពិន្ទុលេខ ក៏តាំងតែយកយុគលពិន្ទុមកប្រជំនួសឱ្យតែបានៗ សិនរង់ចាំអ្នកបច្ចេកទេសរកឃើញសញ្ញាទិ្វពិន្ទុលេខ នោះនឹងយកមកប្រើឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមវិធានវេយ្យាករណ៍។ ចំនែក ពុម្ពអក្សរយ៉ូនីកូដ(font Unicode)បានប្រើជាស្តង់ដារហើយ ក៏នៅមានការរចនាខុសដែលដោយសារ font ខ្លះមានការរចនាប្លែកៗ(៖) តែករណីនេះអាចលើលែងបាន។
===កុក្កដនេត្រឬភ្នែកមាន់(៙) ===
សញ្ញានេះប្រើសម្រាប់ផ្តើមនូវតួនៃសេក្តីរបស់ឃ្លាឬប្រយោគ។ តាំងពីដើមមកអ្នកនិពន្ធបានប្រើសញ្ញានេះក្នុងការចាប់ផ្តើម សរសេរអត្ថបទឬសាច់រឿងអ្វីមួយ។ មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្នអ្នកនិពន្ធលែងប្រើសញ្ញានេះហើយ។ ពិសេសនៅពេលដែលគេចាប់ផ្តើមសរសេរកំណាព្យ នោះអ្នកកវីបុរាណយើងច្រើនប្រើសញ្ញា(៙)ដូច្នេះ។
ឧទាហរណ៍
៙ មាន់ ទា ក្របី សេះ មានច្រើនយ៉ាងនេះ។
===កាកបាទឬជើងក្អែក (៎)===
ជាបន្ទាត់ខ្លីខ្វែងពីរ មួយផ្តេកមួយទៀតបញ្ឈរគូសកាត់ខ្វែងគ្នាចំពាក់កណ្តាល។
ប្រើសម្រាប់ដាក់លើពាក្យឧទានសព្ទខ្លីៗមួយចំនួន ដែលមានសូរសៀងបង្ហូសឬត្អូញថ្ងូរ ដូចជាពាក្យវិសេសសព្វនាមខ្លះ ច៎! ចា៎! ច៎ាះ! ប៎ាទ! ណ៎ា! ណ៎ះ ហ៎្ន ន៎ អូ៎ អ៎ា្ហ...។
ឧទាហរណ៍
នុះន៎ ចា៎លោកពូ...។
=== វង់ក្រចក((...)) ===
វង់ក្រចក សញ្ញាវង់ក្រចកប្រើសម្រាប់ដាក់គៀបពាក្យណាឬឃ្លាណាមួយដែលមិនមានទាក់ទងចូលក្នុងអត្ថបទនោះទេ គ្រាន់តែជាសព្ទពន្យល់នៃពាក្យណាមួយ ដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទនោះ។ ដូចជាពាក្យថាលោកពុកខ្ញុំអញ្ជើញទៅប្រទេសថៃឡង់ដ៏(ប្រទេសសៀម)នៅសប្តាហ៍ខាងមុខនេះ។
ឧទាហរណ៍ ទៅលេងខេត្តព្រះវិហារ(ប្រាសាទព្រះវិហារ)។
===អញ្ញប្រកាស(“...”)===
ជាសញ្ញាឃ្នាបម្យ៉ាងដែលនៅខាងដើមមានរាងកោងខ្វឹកកួចឡើងទៅលើ ឯខាងចុងជាសញ្ញាខ្វឹកពីររាងកោងកួចទម្លាក់ចុះក្រោម។ គេប្រើសញ្ញានេះសម្រាប់៖
ក. គាបឬកត់ត្រាដកស្រង់សេក្តីសំខាន់របស់ជានណាម្នាក់ ទុកជាសេក្តីពិសេសដោយឡែក ជាការរំលេចឬបញ្ជាក់ឱ្យប្លែកពីន័យរបស់បរិបទ។
ខ. ដកស្រង់តួអង្គណាមួយ ដែលមានកិតិ្តសព្ទល្បីល្បាញ។
គ. ដកស្រង់សេក្តីឬអត្ថន័យមានលក្ខណៈលេចធ្លោ។
===អព្ភន្តរសញ្ញា(ʻ...ʼ) ===
សញ្ញានេះ ខុសប្លែកពីអញ្ញប្រកាស ដោយប្រើតែខ្វឹកសញ្ញាមួយនៅដើម និងក្បៀសសញ្ញាមួយនៅចុង។ របៀបប្រើអព្ភន្តរសញ្ញាខុសគ្នាបន្តិច ពីសញ្ញាអញ្ញប្រកាស ដោយប្រើអព្ភន្តរសញ្ញាជាឃ្នាបពាក្យឋិតនៅក្នុងរង្វង់ផែកពាក្យ ដែលដាក់ឃ្នាបដោយសញ្ញាអញ្ញប្រកាស។
សូមជម្រាបថា៖ នៅក្នុងសៀវភៅឯកសារជាទូទៅ គេកម្រឃើញអ្នកនិពន្ធប្រើសញ្ញានេះណាស់។ ជួនកាលគេប្រើអព្ភន្តរសញ្ញាឬអញ្ញប្រកាស ក្នុងគោលដៅតែមួយដូចគ្នា។ នៅក្នុងសៀភៅវេព្យាករណ៍របស់លោក ពូវ អ៊ុម លោកចាត់ទុកអព្ភន្តរសញ្ញាថាជាសញ្ញាអញ្ញប្រកាស (សៀវភៅវេព្យាករណ៍ ពូវ អ៊ុម ទំព័រ ៨) ចំណែកនៅក្នុងវចនានុក្រម សម្តេចជួនណាត ទំព័រ ១៦៥៦ -៥៧ វិញ ក៏បង្ហាញអព្ភន្តរសញ្ញា “...” មានរូបសណ្ឋានយ៉ាងនេះដែរ។ លោកបានពន្យល់ពាក្យអព្ភន្តរសញ្ញាយ៉ាងនេះថា ៖ ពាក្យសន្មតហៅវណ្ណយុត្តិ ដែលពួកវេព្យករណ៍បណ្ឌិតក្នុងប្រទេសអឺរ៉ុប បង្កើតឡើងសម្រាប់ប្រើរាំងពាក្យឬសេក្តីមានរូបសណ្ឋានពីរបែបនេះគឺ (“...”)ឬ («...»)។
ដូច្នេះ ដោយយល់ឃើញថាកិច្ចការសរសេរតែងនិពន្ធ នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ មានសភាពល្អិតល្អន់ស៊ីជម្រៅ និងហ្មត់ចត់ យើងគួរតែបញ្ចូលអព្ភន្តរសញ្ញាដែលមានរូបសណ្ឋានបែបនេះ(ʻ...ʼ)មកប្រើបន្ថែមទៀតដោយបំបែកចេញពីអញ្ញប្រកាស(“...”)
===បេយ្យាលៈ(។ល។) ===
គឺជាវណ្ណយុត្ត ដែលគេប្រើសម្រាប់បង្រួមន័យសេក្តី ពីវែងឱ្យទៅជាខ្លីឬច្រើនឱ្យទៅជាតិច។
ឧទាហរណ៍
សត្វព្រៃនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាមាន ជ្រូកព្រៃ ក្តាន់ ទន្សោង ខ្លា រម៉ាំង។ល។៕
===សញ្ញាខណ្ឌ (។)===
សញ្ញានេះប្រើសម្រាប់រាំងឃាំងប្រយោគឬសង្កាត់នៃសេក្តីនីមួយៗឱ្យដាច់ស្រលះពីគ្នា។ កាលណាប្រយោគមួយចាប់ផ្តើមហើយ គេត្រូវដាក់សញ្ញា(។)នេះ មុននឹងបន្តទៅប្រយោគមួយទៀត។ សញ្ញាខណ្ឌធ្វើឱ្យងាយយល់ វាអាចញែកសេក្តីដាច់ពីប្រយោគមួយទៅប្រយោគមួយ មិនឱ្យច្រឡំន័យនាំច្របូកច្របល់។ ហើយនៅចន្លោះសញ្ញាខណ្ឌ ការដកឃ្លា ក៏ជួយសម្រួលឱ្យអ្នកអានងាយយល់ ងាយចាប់សេក្តីបាន។ ប៉ុន្តែកាលណាគេត្រូវប្ដូរគំនិតចូលទៅវគ្គឬកថាខណ្ឌថ្មីនោះ គេត្រូវដាក់សញ្ញាខណ្ឌទៅខាងចុងនៃប្រយោគ រួចហើយត្រូវចាប់សរសេរដោយចុះបន្ទាត់ថ្មី ជាមួយនឹងការចោលចំហបន្តិចដែលគេហៅថា ខណ្ឌ ចុះបន្ទាត់ឬចោលបន្ទាត់ និងចាប់ផ្តើមបន្ទាត់(នេះជាការប្រាប់ជាដំណឹងរបស់អ្នកសរសេរតាមសូត្រ)។ សញ្ញាខណ្ឌនេះប្រើសម្រាប់ដាក់សេក្តីជាសង្កាត់ៗ ដើម្បីធ្វើឱ្យសេក្តីនោះមានភាពល្អស្តាប់។
ឧទាហរណ៍ កូនអ្នកមានហូបបាយផ្សារ។ រីឯកូនអ្នកចម្ការហូបបាយកក។
===ខណ្ឌចប់(៕) ===
ជាសញ្ញាសម្រាប់ដាក់បញ្ចប់អត្តបទឬរឿងមួយតែត្រឹមនេះពុំមានតសេក្តីឬរឿងរ៉ាវទៅមុខទៀតឡើយ។
===គោមូត្រឬបរិយោសាន (។៚) ===
គោមូត្រឬបរិយោសាន គឺជាសញ្ញាយកតាមរូបសណ្ឋានដាននោមគោ ដែលនោមផងដើរផង បណ្តាលឱ្យមានរាងក្ងិក្ងក់បែបនេះ ហើយខ្មែរបុរាណក៏សន្មត យកមកធ្វើជាសញ្ញាខណ្ឌបញ្ចប់ ដែលហៅតាមបាលីថា “គោមូត្រ” គឺនោមគោដូច្នេះទៅ។ ចាស់បុរាណលោកប្រើខណ្ឌបរិយោសានឬ បរិយានឬគោមូត្រនេះ សម្រាប់បញ្ចប់សេក្តីនិយាយរឿងរ៉ាវអ្វីមួយឬអត្ថបទ បទបាទបាលីគាថាណាមួយ។ សព្វថ្ងៃនេះអ្នកនិពន្ធមួយចំនួនបានប្រើសញ្ញាពីរគឺ៖ឬមួយ។ឬមួយ។៚។ ការប្រើគោមូត្រនេះ គឺចង់រក្សាសម្បត្តិវប្បធម៌ពីបុរាណឱ្យបានគង់វង្ស។ ឃើញមានកាសែតមួយចំនួនប្រើសញ្ញានេះផងដែរ។
===រជ្ជុសញ្ញាឬសហសញ្ញា(-)===
ប្រើសម្រាប់ភ្ជាប់ឬបំបែកព្យាង្គនៃពាក្យកណ្តាលមួយ កុំឱ្យអាបច្រឡំជាប្រកប នាំឱ្យខុសពាក្យដូចជា ទូក-ង កុក-ស សម្បុរ-ស ខ្សែ-ក មានន័យស្តាប់បាន(មានន័យថាភ្ជាប់សម្ព័ន្ធ)។ ម្យ៉ាងទៀតប្រើពាក្យកាព្យ ដែលកវីបំបែកព្យាង្គពីឃ្លាមួយ ទៅកាន់់ឃ្លាមួយទៀត។
ឧទាហរណ៍ ដី-ស ត្រី-ខ..
===លេខទោឬអាមេណ្ឌិតសញ្ញា(ៗ) ===
សញ្ញានេះគេប្រើសម្រាប់ ផ្ទួនពាក្យដែលតម្រូវឱ្យថាឬអានពីរដង និងសម្រាប់បញ្ជាក់អំពីចំនួនច្រើនឬ ពហុវចនៈ។
ចំណាំ មិនមែនកំណត់ថា គ្រប់តែពាក្យដែលត្រូវថាឬអានពីរដងនោះ ត្រូវតែដាក់លេខទោទាំងអស់នោះទេ។ ពាក្យបាលីខ្លះដែលយកមកប្រើក្នុងភាសាខ្មែរ ដូចជា នានា ធម្មសង្វេគ គេត្រូវសរសេរពាក្យ “នានា” នេះត្រួតគ្នាពីរដង ដោយគោរពទៅតាមវិធានបាលី។ ដូចជាពាក្យថា ឯហិមម...?។ បើប្រើជាមួយគុណនាម និយាយ អំពីពណ៌នោះ។
ពាក្យស្ទួនដោយប្រើលេខទោចង់បញ្ជាក់អំពីប្រភេទពណ៌ ដោយឡែកៗរបស់វត្ថុ។
ចំពោះពាក្យខ្មែរខ្លះ ដែលមានសម្លេងដដែលៗពីរដង ដូចជា បបរ កករ ត្រូវសរសេរពីរដងជាន់គ្នាដូច្ចេះជាដរាប។ ហាមដាច់ខាត មិនឱ្យសរសេរ បរៗ ករៗ បែបនេះឡើយ។ ហើយគេអាចប្រើវាក្នុងករណីដូចជា៖
* លេខទោប្រើក្នុងករណីបញ្ជាក់ និងប្រៀបធៀប
* លេខទោប្រើជាមួយពាក្យមួយព្យាង្គ
* លេខទោប្រើជាមួយពាក្យពីរម៉ាត់
* លេខទោប្រើជំនួសពាក្យបៅម៉ាត់ឬច្រើនព្យាង្គ
* មិនត្រូវប្រើលេខទោនេះក្នុងករណីប្រើពាក្យដដែលច្រើនដង។
ចំណាំ លេខទោមិនអាចប្រើផ្ទួន បាននៅខាងចុងពាក្យពិពណ៌នា អំពីរូបរាងមនុស្ស ឬសត្វដូចជា កូនក្មួយនេះធាត់ទ្រលុកលុកមុខឡើងកំប្លង់ប្លង់ដូចវង់ចន្ទ្រា ស្គមឡើងកំព្រឹងព្រឹង។
===ក្បៀសឬកណ្តកសញ្ញា(,) ===
សញ្ញានេះ ប្រើស្រាប់ញែកពាក្យក្នុងប្រយោគឱ្យដាច់ពីគ្នា ទាំងពាក្យរៀបរាប់នោះ ជានាមក្តី ជាគុណនាមក្តី ជាកិរិយាសព្ទក្តី។ គួរកត់សម្គាល់ថា ការប្រើក្បៀសក្នុងការសរសេររបស់ខ្មែរយើង ក៏ប្រហាក់ប្រហែលនឹងការបប្រើក្បៀសរបស់ប្រទេសលោកខាងលិចដែរ។ ហើយយើងអាចប្រើសម្រាប់៖
* ការប្រើក្បៀសក្នុងកាពិពណ៌នា រៀបរាប់ជំពូកនាម
* ការពិពណ៌នារៀបរាប់អសាធារណនាម
* ការពិពណ៌រៀបរាប់គុណនាម
* ការពិពណ៌នារៀបរាប់កិរិយាសព្ទ
កំណត់សម្គាល់ នៅក្នុងឃ្លាប្រយោគបរទេសដទៃដូចជា ភាសាបារាំង អង់គ្លេស អេស្ប៉ាញជាដើមនោះ ប្រយោគល្បៈណាដែលខ្មែរយើងត្រូវប្រើដកឃ្លា គេប្រើក្បៀសទាំងអស់។ នេះអាចជាទម្លាប់ភាសាគេឬក៏ធ្វើទៅតាមការតម្រូវការចាំបាច់ នៃក្បួនច្បាប់វេព្យាករណ៍របស់គេ។ អត្ថបទខ្មែរយើងពីបុរាណ ដែលបានចារនៅលើក្រាំងក្តី សាស្ត្រាស្លឹករឹតក្តី នៅក្នុងឃ្លាប្រយោគទាំងនោះ ពុំមានប្រើក្បៀសទាលតែសោះ។ យើងកត់សម្គាល់ឃើញថា ចាប់តាំងពីប្រទេស ឋិតក្រោមរបបអាណានិគមបារាំងមក ប្រហែលដោយសារបានទទួលឥទ្ធិពល ពីរបៀបរបបសរសេរបែបបារាំង យើងក៏ចាប់ផ្តើមប្រើក្បៀសជារៀងរហូតមក។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងនេះក្តីយើងសង្កេតឃើញមានទំនោរពីរគឺ៖
១.ប្រភេទជនដែលបានរៀនសូត្រចេះដឹងជ្រៅជ្រះភាសាបារាំង ច្រើនសរសេរប្រើក្បៀស
២. ប្រភេទជានដែលតែភាសាខ្មែរ ក៏ទទួលយកទម្លាប់មរតកពីបុព្វបុរសជាន់ដើម ហើយសរសេរឥតប្រើក្បៀសទេ។ និយាយរួមមក ការប្រើដកឃ្លា ជំនួសក្បៀសឬប្រើដកឃ្លាផង និងប្រើក្បៀសផង គឺមិនមានអ្វីប្លែកគ្នាខ្លាំងពេកនោះទេ។ ប៉ុន្តែការប្រើក្បៀស វាមានចរិតច្បាស់លាស់ប្រាកដប្រជាជាង។
===សញ្ញាសួរ រឺ បុច្ឆនសញ្ញា(?) ===
ជាសញ្ញាប្រើសម្រាប់ដាក់ពីខាងក្រោយពាក្យ ឃ្លា ល្បៈ ចោទជានិច្ច។ នៅក្នុងពាក្យ ល្បៈ ឃ្លា ប្រយោគដែលចោទសួរ គេតែងតែប្រើជាចាំបាច់នូវពាក្យឬរូបមន្តផ្សេងមានជាអាទិ៍ តើ ព្រោះអ្វី ហេតុអ្វី ដូចម្តេច(ក៏ឬ បានជា...) យ៉ាងម្តេចក៏... អ្វីទៅ ស្អីគេ អង្កាល់ កាលណា ...។ល។ ពាក្យសម្រាប់សួរអាចនៅដើមឃ្លាឬនៅខាងចុងឃ្លាក៏បាន។ ជួនកាលគេមិនបាច់ ប្រើពាក្យសួរ គេគ្រាន់តែដាក់បុច្ឆនសញ្ញាទៅក៏បានដែរ។
ល្បៈ ឃ្លា ពាក្យសំណួរខ្លីៗ ឃ្លានអ្វី? ម៉េចក៏យំ? ទៅសាលា? ដើរ? ជិះកង់? ពេលណា? កន្លែងណា?។
ឧទាហរណ៍
តើអ្នកទើបមកពីណា?
ពេលណាអ្នកមកដល់?
គួរកត់សម្គាល់ថា សំណួរដដែលគ្រាន់តែផ្លាស់ប្តូរដាក់ពាក្យណាមុន ពាក្យណាក្រោយ ក៏ឱ្យន័យឬរំលងន័យខុសគ្នាដែរ។ ក្រៅពីនេះ រាល់សំណួរដែលសុទ្ធតែមានបុច្ឆនសញ្ញានៅចុងល្បៈដូចគ្នានេះ អាចមានន័យខុសប្លែកគ្នា ទៅតាមសម្លេងលើកដាក់ថ្នាក់ថ្នម គំហកកំហែង អង្វរករលន់តួ។
=== មច្ឆណ្ឌសញ្ញាឬពងត្រី(...)===
ជួនកាលគេអាចហៅថា(ចំណុចរាយ)ផងក៏មាន។ សញ្ញាដែលមានចំណុចបី បន្តបន្ទាប់ជាប់គ្នានេះ សម្រាប់សម្គាល់ប្រយោគណាមួយ ដែលនៅមានសេក្តីបន្តទៀត ប៉ុន្តែអ្នកសរសេរបានផ្អាកបញ្ឈប់លែងពណ៌នា ដោយដាក់សញ្ញាពងត្រីនេះប្រាប់ជាទុកជាដំណឹង។ របៀបប្រើពងត្រីមានបែបផែនប្លែកៗដូចតទៅ៖
· ជាសញ្ញាកាត់ពាក្យសម្តីគូសន្ទនាម្នាក់ ដែលកំពុងនិយាយឱ្យដាច់កណ្តាលនៃឃ្លា
· ជាសញ្ញាសម្រាប់ផ្អាកពាក្យសម្តី មិនចង់និយាយបន្តដោយទុកឱ្យគូសន្ទនាយល់ឬ ក៏បង្កប់ទុកនូវពាក្យគំរាមកំហែង ពាក្យបណ្តាសា..
===វង់តង្កៀប[...] ===
នៅក្នុងភាសាខ្មែរគេមិនសូវប្រើសញ្ញាវង់តង្កៀបនេះទេ ព្រោះយើមានវណ្ណយុត្តិ និងខណ្ឌសញ្ញាយ៉ាងច្រើន សមស្របនឹងប្រើក្នុងអត្ថបទជាភាសាខ្មែរគ្រប់គ្រាន់ទាំងអស់ ហើយ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងការគណនាលេខផ្នែកពិជគណិត យើងយកមកប្រើតាមពួកអឺរ៉ុប។
===រ៉ាត់ឬឃ្នាប(}ឬ{...})===
សញ្ញានេះខ្មែរខ្លះហៅថា ពុកមាត់មេអំបៅ។ ការប្រើនៅសញ្ញានេះមាន៖
· ប្រើនៅក្នុងមុខវិជ្ជាពិជគណិត របៀបប្រើឃ្នាបឬរ៉ាត់មានន័យដូចគ្នា នឹងការប្រើតង្កៀបឬវង់ក្រចកដែរ។ គេតែងតែប្រើរ៉ាត់មួយសម្រាប់បើក({) និងរ៉ាត់មួយទៀតសម្រាប់បិទ(}) គឺបែបនេះ{...}។
· រ៉ាត់បើក និងរ៉ាត់បិទនេះប្រើសម្រាប់គាបពាក្យពីរឬច្រើនជាការសម្គាល់ថា ពាក្យទាំងនោះមានមុខងាររួមដូចជា មិនបាច់សរសេរដដែលច្រើនដងនាំខាតពេល។
===អាទិសង្កេត(.) ===
គឺជាចំណុចមួយដែលដាក់ពីមុខអក្សរ ដែលគេសរសេរកាត់ដូចជា ស.រ.អា(សហរដ្ឋអាមេរិច) អ.ស.ប(អង្គការសហប្រជាជាតិ) គ.ជ.ប(គណៈកម្មារជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត) ជួនកាលគេបប្រើអាទិសង្កេត ដើម្បីដាក់ពីមុខលេខរៀង មាតិតាដែលរៀបរាប់ចំណងជើងរងដូចជា៖
* មង្គលការ អបមង្គល
* ស្វាស្អប់ចេក ក្អែកស្អប់ពងមាន់
* ចង់រត់ចេញពីសង្គមដែលគ្មានយុតិ្តធម៌...
ជួនកាលក្នងករណីដូចខាងលើនេះ គេប្រើរជ្ជុសញ្ញា(-)ខ្លះៗដែរ។
==កាព្យនៃវណ្ណយុត្តិ==
===កាព្យអំពីវណ្ណយុត្តិ===
<center>'''វណ្ណយុត្តិ'''</center>
អ្នកអើយរីសញ្ញា ត្រូវសិក្សាចេះឱ្យមុត
ឱ្យស្គាល់គ្រឿងវណ្ណយុត្តិ ចូរឧស្សាហ៍គិតរំពឹង។
<center>'''សញ្ញាបន្តក់(់)'''</center>
សញ្ញាមួយនោះណា រាងរូបាទ្រង់ដូចស្នឹង
បន្តក់វណ្ណយុត្តិហ្នឹង កាត់សព្ទវែងជាសព្ទខ្លី។
<center>'''មូសិកទន្ត(៉)'''</center>
ស្នឹងពីរដាក់ទឹមគ្នា លើអក្ខរាប្រែសម្តី
ឈ្មោះមូសិកទន្តី ធ្មេញកណ្តុលចូលចាំទុក។
<center>'''សំយោគសញ្ញា(័)'''</center>
វណ្ណយុត្តិមួយនោះនៃ រាងឧបមេយ្យដូចជាភ្លុក
គជសារ “ង ” ទៅមុខ ហៅថាសំយោគសញ្ញា។
<center>'''របាទ(៌)'''</center>
របាទជាវណ្ណយុត្តិ តួសន្មត់ជំនួស “រ ”
ទ្រង់ទ្រាយក្រងក់ “រ ” ដូចលំនាំកក្រសារ។
<center>'''អស្តា(៏)'''</center>
សញ្ញាមួយវិញនោះ អស្តាស្មោះរាងកាយ
អ្នកប្រាជ្ញបញ្ញត្តិថា ឱ្យប្រើលើ “ដ ”នឹង “ក ”។
<center>'''ទណ្ឌឃាត(៍)'''</center>
ទណ្ឌឃាតសម្លាប់បង់ តួមួយអង្គនៃអក្ខរា
ដែលលើសពីសព្ទថា តាមតម្រាគេឥតពោល។
<center>'''វិសជ៌នីយ(ះ)'''</center>
វសជ៌នីយសញ្ញា នោះរុញសព្ទជា “អះ”
ដូចប្រើពាក្យ “ទោះ” “ខ្លះ” “មោះ” “សោះ” “បោះ” សឹងក្បិលពីរ។
<center>'''កុក្កុដនេត្រ(៙)'''</center>
សញ្ញាវង់ភ្នែកមាន់ ចូរកុំកាន់ក្នុងដួងចៃ
អ្នកប្រាជ្ញលោកកែខៃ ទុកជាដើមផ្តើមសេក្តី។
<center>'''កាកបាទ(៎)'''</center>
កាកបាទខ្វែងជើងក្អែក ជាចំណែកសញ្ញាទោល
ឋិតលើពាក្យពំនោល ដូចថា ច៎ាះ នុ៎ះ ណា៎នៃ។
<center>'''វង់ក្រចក((...))'''</center>
អ្នកខ្លះគួរបដិសេដ តែដោយហេតុលុបមិនបាន
ច្នោះហើយទុកឱ្យបាន ដាក់នៅក្នុងវង់ក្រចក។
<center>'''អព្ភន្តរៈ(“...”)'''</center>
សញ្ញាជាក្រោមនេះ នាមជាអព្ភន្តរៈ
ប្រត្ឈ៍ក្សពាក្យក្នុងទី ដែលត្រូវឃើញយល់ជាក់ស្តែង។
<center>'''(។ល។ លៈ)'''</center>
មាតិកាសម្តែងវែង គេចាចែងទុកលៃលក
ដាក់បង្រួមពាក្យនោះ តំណាងជាសញ្ញាលៈ។
<center>'''បរិយោសាន(៚)'''</center>
បរិយោសានសោត ឬគោមូត្រចប់សម្តី
សម្តែងរឿងអ្វីៗ ចូរយើងដឹងដោយដំណើរ។
<center>'''យុតិកង្ក័(-)'''</center>
សញ្ញាជាបណ្តាប់ ក្រោយសំរេចមួយនេះឯង
ភ្ជាប់បាទកាព្យចាចែង ដែលព្យាង្គបែកចេញពីគ្នា។
<center>'''រីឈ្មោះសញ្ញានោះ''' </center>
ចូរចាំចុះកុំកង្ខា យតិភង្គនាមាដរាបទៅកុំបីធ្លោយ។
<center>'''ខណ្ឌ(។)'''</center>
រីខណ្ឌសញ្ញាកាត់ ជាសង្កាត់ចាកស្ទាក់ស្ទើរ
ឱ្យសេចក្តីប្រសើរ ឯរូបភាពដូចឈើច្រាន។
=នាម=
សំដីសំដែងនូវឈ្មោះ ជាគ្រឿងសំគាល់ឱ្យហៅបានដូចជាពាក្យជា៖ មនុស្ស សត្វ ដី ទឹក ខ្យល់ ឈើ ទន្លេ សមុទ្រ ...ពាក្យទាំងឡាយនោះហៅថា នាម។ នាម មានពីរយ៉ាងគឺ៖
* នាមសារណនាម
* អសាធារណនាម។
==នាមសាធារណ៍==
វត្ថុទាំងឡាយដែលមានបែបសណ្ឋានលំនាំគ្នាប្រហែលគ្នា ជាសារធារណនាមដូចជាពាក្យហៅថា ផ្ទះ វត្ថុឯណាដែលមានភាពបែបប្រហែលនឹង គេហស្ថាននោះហៅថាផ្ទះដូចគ្នា។ ស្រែ វត្ថុណាមានភាពដូចដីនោះហៅថាស្រែដូចគ្នា។ ឆ្កែ សត្វឯណាមានភាពដូចគ្នាហៅថាឆ្កែ។ ជើងតាំង វត្ថុមាភាពដូចជើងម៉ានោះហៅថាជើងតាំង។ ពាក្យហៅថា ផ្ទះ ស្រែ ឆ្កែ ជើងតាំង ជាសាធារណនាម។
==នាមអសាធារណ៍==
នាមអ្វីសម្រាប់តែមនុស្សម្នាក់ សត្វមួយ ឬវត្ថុមួយផ្សេងម្នាក់ឯងដទៃទៀត ហៅថាអសាធារណនាម ព្រោះនាមនោះមិនចំពោះទូទៅឡើយ ដូចជានាមថា រាជាធានីភ្នំពេញ ទន្លេមេកុង ខេត្តកណ្តាល ព្រះជ័យវរ្ម័នទី៧...។ ឈ្មោះភ្នំពេញសម្រាប់តែក្រុងខ្មែរ ឈ្មោះទន្លេមេកុង សម្រាប់តែទន្លេមួយនៅស្រុកខ្មែរ នៅផ្នែកខាងជើងឈៀងខាងលិច ខេត្តកណ្តាល ជាខេត្តមួយដែលស្ថិតនៅជុំវិញរាជាធានីភ្នំពេញ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ជាមហាបុរសមួយអង្គ ដែលបានកសាងប្រាង្គអង្គរ។
ឧទាហរណ៍
ក្រុងតាខ្មៅជាទីរួមខេត្តកណcock
==លិង្គរបស់នាម==
នាមទាំងឡាយមានភេទផ្សេងគ្នា ភេទរបស់នាមនោះហៅថា លិង្គ។ លិង្គមាន៣ យ៉ាងគឺ៖ បុំលិង្គ(ប៉ុងលឹង) ឥត្ថីលិង្គ នបុំសកលិង្គ។
* បុំលិង្គ គឺភេទសម្រាប់មនុស្សប្រុស សត្វឬវត្ថុឈ្មោល។
ឧទាហរណ៍
ឧបាសក(មនុស្សប្រុសកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា)។
* ឥត្ថីលិង្គ គឺភេទសម្រាប់សម្គាល់ មនុស្សស្រី សត្វឬវត្ថុញី។
ឧទាហរណ៍
ទារិកា(កូនក្មេងស្រី)។
* នបុំសកលិង្គ ជាភេទសម្គាល់ មនុស្ស សត្វឬវត្ថុ ខ្ទើយ គឺភេទមិនមែនប្រុសឬជាស្រី ជាឈ្មោលឬញី។
ឧទាហរណ៍
ខ្មោច(អមនុស្ស)
តាមដោយបញ្ញត្តិនៃក្បួនហោរានាមរបស់មនុស្សប្រុស ងាររបស់នាមមន្ត្រីសឹងជាបុំលិង្គ។ នាមរបស់មនុស្សស្រី នាមរបស់ ស្រុក ភូមិ នគរ វត្ត ខេត្ត សឹងជាឥត្ថីលិង្គ។ នាមរបស់មនុស្សខ្ទើយជា នបុំសកលិង្គ។ ឯក្នុងល្បែងខ្លះវត្ថុដែលជាគ្រឿងលេងសឹងជា ឥត្ថីលិង្គដូចជា អង្គញ់ មេច្រប៉ឹក ...។
លិង្គប្រើជាពាក្យសម្រាប់ប្រុសស្រី ដូជាពាក្យថា មា ឪ វាទិន ភិក្ខុ សាមណេរ គោ ពានរ ...ជាពាក្យសម្រាប់ បុំលិង្គ។ ដូចជាពាក្យថា មីង ម៉ែ យាយ អយ្យិកា មាតុច្ឆា កុមារី យក្សិណី(យក្ខិន) ចោរី វាទិនី ភិក្ខុនី ភិក្សុណី សាមណេរី គាវី ពានរី ព្រាហ្មណី ..ជាពាក្យសម្រាប់ ឥត្ថីលិង្គ។
ឧទាហរណ៍
*បុំលិង្គ(ប៉ុងលឹង)
*ឥត្ថីលិង្គ
*វិនាយក(អ្នកដឹកនាំគេឱ្យប្រព្រឹត្តល្អ)
*វិជ្ជាទាយក(អ្នកឱ្យចំណេះ)
*យក្ស(អសុរៈប្រុស)
*ភិក្ខុ(អ្នកខ្លាចបាបជានិច្ច)
*ឧបាសក(មនុស្សប្រុសកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា)
*យុវ័ន(ប្រុសកំលោះ)
*កុមារ(ក្មេងប្រុស)
*ទាយក(បុរសអ្នកឱ្យទាន)
*ទារក(កូនក្មេងប្រុស)
*វិនាយិកា
*វិជ្ជាទាយិកា
*យក្ខិនីឬ យក្សិណី
*ភិក្ខុនី
*ឧបាសិកា
*យុវតី
*កុមារី
*ទាយិកា
*ទារិកា
==នាមរូបី និងនាមអរូបី==
===នាមរូបី===
គឺជានាមសម្រាប់សម្គាល់ឈ្មោះមនុស្ស សត្វ វត្ថុ ទីកន្លែង ដែលយើងអាចដឹងបានដោយចក្ខុវិញ្ញាណ និងកាយវិញ្ញាណ។
ឧទាហរណ៍
វិស្វករ កីឡាករ មាន់ ទា សារមន្ទីរ ការិយាល័យ រថភ្លើង ភាពត្រជាក់ កំដៅ..។
===នាមអរូបី===
គឺជានាមសម្គាល់ឈ្មោះអ្វី ដែលគ្មានរូបរាងច្បាស់លាស់ហើយមនុស្សមិនអាចប៉ះពាល់ឬមើលឃើញមានទាំងនេះ តាមរយៈកាយវិញ្ញាណ ឬចក្ខុវិញ្ញាណបានឡើយ។
ឧទាហរណ៍
កំហឹង សម្ភស្ស ការអប់រំ សំណើច បញ្ញា ស្នេហា យុត្តិធម៌ ទង្វើរ អំនួត...។
==នាមជីវចល និងនាមអជីវចល==
===នាមជីវចលគឺជានាមសម្រាប់សម្គាល់ឈ្មោះមួយ ដែលមានជីវិតពីធម្មជាតិ ដូចជានាមសម្រាប់សម្គាល់ឈ្មោះមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ។ ឧទាហរណ៍===
ឪពុក ពូ មា មីង ក្មួយ យាយ តា គោ ក្របី សេះ មាន់ ទា មេរោគ មីក្រុប តោ ខ្លា ត្នោត ដូង ស្វាយ អំពៅ ចេក...។
===នាមអជីវចល===
គឺជានាមសម្រាប់សម្គាល់ឈ្មោះអ្វីមួយ ដែលគ្មានជីវិត គ្មានវិញ្ញាណដូចជានាម សម្គាល់ឈ្មោះ វត្ថុ ទីកន្លែង ស្ថានភាព សកម្មភាព និងគំនិតអ្វីមួយ។
ឧទាហរណ៍
តុ ទូ កៅអី ក្តារខៀន ដីស ប៊ិក អគារ កែវ កាបូប ភាពត្រជាក់ កម្តៅ ទុក្ខវេទនា ភាពក្រីក្រ សន្តិភាព........។
==នាមករណ៍ និងនាមការណ៍==
===នាមការណ៍===
ជានាមដែលសម្តែងសម្ថភាព ឬសកម្មភាព។ នាមករណ៍កើតពីកិរិយា និងគុណនាម។
ពាក្យទាំងនោះមាន៖ ទង្វើរ ការសង្កេត ការប្រព្រឹត្ត ការគោរព បណ្តូរ កំទេច កំណាច កំហូច...។
ឧទាហរណ៍
ការសង្កេតការនាកាបោះនៅអាណត្តិទី៥ មានសភាពមិនសូវម្មត់ចត់ ដោយសារអ្នកអង្កេតការ យកស្រាជាត្រីមុខ។
===នាមករណ៍===
គឺជានាមសម្តែងអ្នកធ្វើអំពើឬអ្នកមានសភាពលក្ខណៈបែបណាមួយ។ នាមទាំងនោះមាន៖ អ្នកនិពន្ធ អ្នកពោល អ្នកយាម អ្នក្រ អ្នកក្លាហាន អ្នកខ្សោយ អ្នកស្រុក អ្នកស្រែ អ្នកព្រៃ...។ នៅក្នុងភាសាខ្មែរយើង ពុំមានលក្ខណៈរូបរាងសម្គាល់ភេទឬវចនៈឡើយ ប៉ុន្តែយើងមានពាក្យសម្រាប់បញ្ជាក់វចនៈឬភេទឱ្យនាមមួយបាន។ នាមមួយអាចជាប្រុសឬភេទស្រីបានអាស្រ័យនឹងពាក្យសម្រាប់បញ្ជាក់ភេទ ដែលប្រើប្រាស់ជាមួយវា។យើអាចសម្គាល់ភេទរបស់នាមមួយជាមួយ ភេទបុរសឬស្ត្រីបានតាមរយៈពាក្យបញ្ជាក់ភេទ។
ឧទាហរណ៍
អ្នកនិពន្ធខ្មែរដ៏ល្បីល្បាញគឺសម្តេចសង្ឈរាជ ជួន ណាត។
=គុណនាម =
ពាក្យដែលសម្តែងលក្ខណៈរបស់នាម ឬធ្វើនាមឱ្យមានបទពាក្យដូចជា ពាក្យថា ថ្មរឹង មនុស្សចាស់ ដែកស្វិត កែវស្រួយ ...។ ចំនែកឯពាក្យថា រឹង ចាស់ ស្វិត ស្រួយ ប្រាប់លក្ខណៈ ថ្ម មនុស្ស ដែក កែវ ហៅថា គុណនាម។ នាមមានលក្ខណៈសម្រេចហើយហៅថា គុណបទ។ គុណនាមមានបីយ៉ាងគឺ បកតិគុណនាម វិសេសគុណនាម អតិវិសេសគុណនាម។ ហើយនៅក្នុងគុណ
លំអានជាប្រក្រតី ដូចជាពាក្យថា៖ ភ្នំធំ ទន្លេវែង ស្លឹកស្តើង វង់មូល ដីខ្ពស់ សេះធាត់ សំពត់ម៉ដ្ឋ ស្រមោចតូច អាវខ្លី ក្តារក្រាស់ប្រាក់រៀលសំប៉ែត ក្មេងទាប គោស្កម មនុស្សកំសោយ ជាងប្រសប់ កប៉ាល់លឿន ផ្លែទុំសក់ស្កូវ ខ្នុរស្រគាល ច្រាំងចោត ភ្លើងក្តៅ ទឹកត្រជាក់ ខ្យល់រងា ត្បូងភ្លឺ តុរលោង មេឃងងឹត ឆ្កែកាច ...។
ឧទាហរណ៍
មេឃងងឹតរកកលចង់ភ្លៀង។
==វិសេសគុណនាម==
ជាគុណនាមដែលសម្តែងលក្ខណៈរបស់នាមឱ្យវិសេសឡើង ដូចជាពាក្យថា៖ ផ្លូវត្រង់ជាង ឆ្កែនេះកាចជាង គោនេះធំជាង មនុស្សប្រសប់ជាង កាំបិតមុតជាង ឈើខ្ពស់ប្លែក ...។
ឧទាហរណ៍
ឆ្កែរបស់ពូសៅវាកាចជាង ឆ្កែរបស់ខ្ញុំទៅទៀត។
==អតិវិសេសគុណនាម==
ជាគុណនាមដែលសម្តែងលក្ខណៈឱ្យវិសេសបំផុត ដូចជាពាក្យថា ស័ង្ខសផង កំបោរសក្បុស ស្បែកខ្មៅយង់ កាំបិតមុតណាស់ គោយឺតណាស់ កូនឧស្សាហ៍ណាស់។
ឧទាហរណ៍
កូននេះវាឧស្សាហ៍ណាស់។
==កម្រិតគុណនាម==
គឺជាពាក្យប្រើប្រាស់ សម្រាប់ធ្វើការប្រៀបធៀប មនុស្ស សត្វ និងវត្ថុ។ ការប្រៀបធៀបគុណនាមមាន ៤យ៉ាងគឺ '''កម្រិតវិជ្ជមាន កម្រិតស្មើ កម្រិតលើស និងកម្រិតផ្តាច់'''។
១. '''កម្រិតវិជ្ជមាន'''
គឺជាគុណនាមសម្រាប់បញ្ជាក់លក្ខណៈឱ្យនាម។
ឧទាហរណ៍
*គាត់ជាសិស្សល្អ។
*គាត់ជាមនុស្សស្លូត។
ពាក្យ “ល្អ ស្លូត” ជាគុណនាមកម្រិតវិជ្ជមានសម្រាប់បញ្ជាក់លក្ខណៈឱ្យនាម “សិស្ស មនុស្ស”។
២. '''កម្រិតស្មើ'''
គឺជាគុណនាមដែលបង្ហាញគុណភាពរបស់មនុស្ស សត្វឬ វត្ថុពីដូចគ្នាដោយប្រើគុណកិរិយា “ដូច” នៅខាងស្តាំជាប់នឹងនាម។
ឧទាហរណ៍
*ចៅចិត ស្អាតដូច ប៊ុនធឿន។
*នាងវិធាវី ឆ្លាតដូច នាងឃុននារី។
គុណកិរិយា “ដូច” បង្ហាញកម្រិតស្មើឱ្យគុណនាម “ស្អាត ឆ្លាត” នៅក្នុងល្បៈ។
៣. '''កម្រិតលើស'''
គឺជាគុណនាមដែលបង្ហាញគុណភាពរបស់នាមឬសព្វនាមពីរខុសគ្នា ដោយប្រើគុណកិរិយា “ជាង លើស” នៅខាងស្តាំជាប់នាម។
ឧទាហរណ៍
*សត្វដំរី ស្លូតជាង សត្វខ្លា។
*ផ្ទះពូសុខណា ថ្មីជាង ផ្ទះពូសៅ។
គុណកិរិយា ជាង បង្ហាញកម្រិតលើសឱ្យគុណនាម ស្លូត ថ្មី នៅក្នុងល្បៈ។
៤. '''កម្រិតផ្តាច់'''
គឺជាគុណនាម ដែលបង្ហាញគុណភាពកម្រិតខ្ពស់បំផុតរបស់នាមមួយ ដោយគ្មានអ្វីយកមកប្រៀបប្រដូចជាមួយវាបានឡើយ។យើងប្រើគុណកិរិយា សម្រាប់បង្ហាញកម្រិតផ្តាច់របស់គុណនាមដូចជា៖ ជាងគេ លើសគេ ណាស់ ខ្លាំងណាស់ ជាងគេបំផុត លើសគេបំផុត... នៅខាងស្តាំជាប់នឹងនាម។
ឧទាហរណ៍
*គាត់ជាសិស្ស ពូកែជាងគេ នៅក្នុងថ្នាក់។
*លក្ខិណាជានារី ស្អាតខ្លាំងណាស់ នៅក្នុងភូមិ។
{| class="wikitable"
! colspan="5"|តារាងសង្ខេបកម្រិតគុណនាម
|-
! កម្រិតវិជ្ជមាន
!កម្រិតស្មើ
!កម្រិតលើស
!កម្រិតផ្តាច់
|-
|ល្អ
|ល្អដូច
|ល្អជាង
|ល្អជាងគេបំផុត
|-
|អាក្រក់
|អាក្រក់ដូច
|អាក្រក់ជាង
|អាក្រក់ជាងគេបំផុត
|-
|ស្អាត
|ស្អាតដូច
|ស្អាតជាង
|ស្អាតជាងគេបំផុត
|-
|ស្លូត
|ស្លូតដូច
|ស្លូតជាង
|ស្លូតជាងគេបំផុត
|-
|ឧស្សាហ៍
|ឧស្សាហ៍ដូច
|ឧស្សាហ៍ជាង
|ឧស្សាហ៍ជាគេបំផុត
|-
|ខ្ជិល
|ខ្ជិលដូច
|ខ្ជិលជាង
|ខ្ជិលជាងគេបំផុត
|-
|ខ្មៅ
|ខ្មៅដូច
|ខ្មៅជាង
|ខ្មៅជាងគេបំផុត
|-
|ក្រហម
|ក្រហមដូច
|ក្រហមជាង
|ក្រហមជាងគេបំផុត
|-
|ពូកែ
|ពូកែដូច
|ពូកែជាង
|ពូកែជាងគេបំផុត
|-
|ឆ្លាត
|ឆ្លាតដូច
|ឆ្លាតជាង
|ឆ្លាតជាងគេបំផុត
|}
==ការប្រើគុណនាម==
នាម គុណនាមពណ៌ គុណនាមប្រក្រតី គុណកិរិយា គុណនាមចំនួន
ឧទាហរណ៍
នៅទីនេះមានផ្ទះតូចមួយស្រាប់ តែដំបូលរហែកអស់។
នាម គុណនាមចង្អុល នាម គុណនាមប្រក្រតី គុណនាមចំនួន
ឧទាហរណ៍
សីហាបេះម្លូបីត្របកមកជូនអ៊ុំ។
=សព្វនាម=
សព្វនាមជាពាក្យតំណាងនាមដូចជាពាក្យថា៖ ខ្ញុំ អ្នក ឯង វា គេ នាង លោក ព្រះអង្គ ... ជាសព្វនាម។ សព្វនាមមានពីរយ៉ាងគឺ បុរិសសព្វនាម វិសេសសព្វនាម។
==បុរិសសព្វនាម==
បុរិសសព្វនាមចែកជា៖ '''បឋមបុរិសៈ មជ្ឈិមបុរិសៈ ឧត្តមបុរិសៈ'''។
* '''បឋមបុរិសៈ''' គឺវា គាត់ គេ នាង លោក ព្រះអង្គ ...។
* '''មជ្ឈិមបុរិសៈ''' គឺជាសព្វនាមសម្រាប់ប្រើជំនួសឈ្មោះបុគ្គល ដែលគេកំពុងតែនិយាយទៅរកក្នុងទីចំពោះមុខ ហើយនិយាយមិនចេញឈ្មោះឡើយយកសព្ទនេះជំនួស ដូចជាពាក្យចំពោះមុខ ឯង លោក អ្នក នាង អា ហង ...តាមពាក្យទាប ខ្ពស់ កណ្តាល។
* '''ឧត្តមបុរិសៈ''' គឺ ខ្ញុំ ខ្ញុំបាទ ខ្ញុំឯង អញ អញខ្ញុំ អាត្មាភាព យើងខ្ញុំ យើង ... តាមពាក្យទាប ខ្ពស់ កណ្តាល។
ឧទាហរណ៍៖
កូនខ្ញុំបាទអាយុ ...ដឹងក្តីបន្តិចហើយឥឡូវនេះវាទៅរៀនឯសាលា។
មារបស់ខ្ញុំនៅភូមិឯស្រុកស្រែ គាត់បានឱ្យដំណឹងមកថា គាត់នឹងមកលេងនឹងខ្ញុំនៅថ្ញៃខានស្អែក។
សត្វពាហនៈ គឺ៖ គោ ក្របី ដំរី សេះ សត្វ ទាំងនោះធ្វើប្រយោជន៍ឱ្យយើងចូរយើងថែទាំវាឱ្យល្អ។
ទេវីម្នាក់ឈ្មោះបទុមកេសរ រត់ចេញពីនរគជាមួយនឹងស្វាមីទៅកាន់កណ្តាលព្រៃ នាងក៏ប្រសូតបុត្រ។ ហ្លួងយាងកមប្រថាប់ក្នុងបុណ្យនេះ ទ្រង់នឹងយាងមកដោយយានសិវិកា នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីនៅរងចាំថ្វាយបង្ខំព្រះអង្គ។
អ្នកអញ្ជើញទៅកំពត នោះអ្នកនឹងទៅដោយអ្វីហ្ន៎!។
កាលណាឯងទៅទីក្រុង ឯងកុំដើរលេងយប់ ឯងកុំមានភឿននឹងមនុស្សអាក្រក់។
អាឯងឈ្មោះអ្វី?
អាដែលលួចគេប៉ុន្មានដងហើយ? អាឯងមានប្រពន្ធកូនឬទេ?។
នៅថ្ងៃទំនេរពីថ្ងៃរៀន ខ្ញុំឆ្លៀតទោសួរឪពុកម្តាយរបស់ខ្ញុំ។
ល្ងាចនេះគេនិមន្តអាត្មាភាពទៅទេសនា។
យើងរាល់រូបតែងតែមានសេក្តីស្លាប់ជាធម្មតានឹងជៀសពុំបាន៕
==វិសេសនសព្វនាម==
'''វិសេសនសសព្វនាម''' គឺជាសព្ទសម្រាប់ប្រើជំនួសឱ្យនាម មានលំនាំជាបទវិសេសនដើម្បីឱ្យនឹងមិនឱ្យច្រឡំសេក្តីក្នុងសង្កាត់នៃប្រយោគមួយៗ។
វិសេសនសព្វនាម មានពីរយ៉ាងគឺ៖
* '''វិសេសនសព្វនាមនិយម'''
វិសេសនសព្វនាមដែលសំដែងសេក្តីដាច់ស្រេចរួចទៅហើយហៅថា '''និយម'''។
វិសេសនសព្វនាមនិយមមាន៖ '''នោះ នុះ ហ្នឹង នេះ មាក់ មួយទៀត ឯនេះ ឯណោះ'''។
* '''វិសេសនសព្វនាមអនិយម'''
វិសេសនសព្វនាមដែលសំដែងសេក្តីមិនដាច់ស្រេចទេនោះហៅថា '''អនិយម'''។
វិសេសនសព្វនាមអនិយម៖ '''ឯណា ដទៃ ណាមួយ ផ្សេង ទៀត ដូចម្តេច ពួកខ្លះ អ្នកខ្លះ ខ្លះ ទាំងពួង ទាំងអស់ ទាំងមូល ទាំងស្រុង អ្ននកណា អ្វី ឯទៀត'''។
===វចនសព្វនាម===
វចនសព្វនាមមាន '''ឯកវចនបឋមបុរិស ពហុវចនបឋមបុរិស ឯកវចនមជ្ឈិមបុរិស វចនឧត្តមបុរិស វិសេសនសព្វនាម'''។
* '''ឯកវចនបឋមបុរិស '''មាន៖ វា គេ នាង លោក ព្រះអង្គ អា មេ ...។
* '''ពហុវចនបឋមបុរិស''' មាន៖ វាទាំងឡាយ គេទាំងឡាយ អស់នាង អស់លោក ...។
* '''ឯកវចនមជ្ឈិមបុរិសសព្វនាម ''' មាន៖ អ្នក នាង លោក ឯង អា ហង ...។
* '''ពហុវចនមជ្ឈិមបុរិសសព្វនាម''' មាន៖ អស់អ្នក អស់នាង អស់លោក ឯងទាងអស់គ្នា អាទាំងឡាយ ...។
* '''វចនឧត្តមបុរិសសព្វនាម''' មានដូចជា៖ ខ្ញុំ(ឯកវចន) យើង(ពហុវចន) យើងខ្ញុំ(ពហុវចន)។
* '''វិសេសនសព្វនាម''' អាចមានវចនៈដូចជា៖ នេះ(ឯកវចនៈ) នោះៗ(ពហុវចនៈ) ណា(ឯកវចនៈ) ណាៗ(ពហុវចនៈ) ម្នាក់ៗ(ពហុវចនៈ)។
=កន្សោមនាម=
កន្សោមនាម ជាពាក្យឬកន្សោមនាមពាក្យ ដែលមានមុខងារជាប្រធានឬកម្មបទនៅក្នុងល្បៈ។
១. កន្សោមនាមកើតឡើងពី នាម ឬសព្វនាមតែមួយ'''(កន = ន,ឬកន = សព្វនាម)'''។
ឧទាហរណ៍
សំ ទៅសាលារៀន។
ម្តាយឪពុក តែងតែគិតពី វាសនារបស់កូនជានិច្ច។
ពាក្យ “សំ ឪពុក” ជាកន្សោមនាម មានមុខងារជាប្រធានទោល របស់ល្បៈ។
២. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម និងគុណនាម'''(កន = នាម + គុណនាម)'''។
ឧទាហរណ៍
សិស្សពូកែ តែងតែប្រលងជាប់។
កុមារនេះ ចង់ក្លាយជា វេជ្ជបណ្ឌិតដ៏ចំណានម្នាក់។
ពាក្យ ពូកែ នេះ ជាគុណនាម ផ្សំជាមួយនាម សិស្ស កុមារ បង្កើតបានជា កន្សោមនាមប្រធានរបស់ល្បៈខាងលើ។ ចំនែកកន្សោមពាក្យ ដ៏ចំណានម្នាក់ ជាគុណនាម បញ្ជាក់លក្ខណៈឱ្យនាម វេជ្ជបណ្ឌិត ដើម្បីបង្កើតបានជាកន្សោមនាមគុណប្រធានក្នុងល្បៈ។
៣. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម និងកន្សោមនាមធ្នាក់'''(កន = នាម + កន្សោមនាមមានធ្នាក់)'''។
ឧទាហរណ៍
កសិកម្មក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មានលក្ខណៈបុរាណនៅឡើយ។
សេដ្ឋកិច្ចនៃកម្ពុជា រីកចម្រើនបានអាស្រ័យទៅ ដោយគោលនយោបាយរបស់ រាជរដ្ឋាភិបាល។
កន្សោមនាម “កសិកម្មក្នុងប្រទេសកម្ពុជា” កើតឡើងពីនាម “កសិកម្ម” និងកន្សោមនាមមានធ្នាក់ “នៃប្រទេសកម្ពុជា”។ កន្សោមនាមនេះមានមុខងារជាប្រធានល្បៈ។
៤. កន្សោមនាមកើតឡើងពីកន្សោមនាមទី១ ឈ្នាប់ចង និងកន្សោមនាមទី២ '''(កន = កនទី១ + ឈ្នាប់ចង + កនទី២)'''។ កន្សោមនាមបែបនេះគេហៅថា កន្សោមនាមក្រង។
ឧទាហរណ៍
អ្នកដឹកនាំ និងប្រជាជនខ្មែរ ត្រូវសហការគ្នាដើម្បីការពារប្រទេសជាតិ។ កូនរបស់ខ្ញុំចូលចិត្តរៀន ភាសាខ្មែរ និងគណិតវិទ្យា។
៥. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម និងឃ្លាគុណនាម '''(កន = នាម + ឃ្លាគុណនាម)'''។
ឧទាហរណ៍
សិស្សដែលរៀនពូកែជាងគេ ត្រូវទៅទស្សនកិច្ចនៅឯបរទេស។
សៀវភៅដែលខ្ញុំបានឃើញពីម្សិលមិញ ត្រូវបានគេលក់អស់ហើយ។
៦. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម និងកន្សោមកិរិយា '''(កន = នាម + កកិ)'''
ឧទាហរណ៍ សិស្សនាំគ្នាសិក្សា។
៧. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម និងនាមកំនត់ '''(កន = នាម + នាមកំណត់)'''
ឧទាហរណ៍ មេរៀននេះ សាលានេះ កុំព្យូទ័រមួយ...។
៨. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម និងនាមពង្រីក '''(កន = នាម + នាមពង្រីក)'''
ឧទាហរណ៍ សិស្សឧហ្សាហ៍ ក្មេងខ្ជិល...។
៩. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម ជាមួយនាមពង្រីក និងនាមកំនត់ '''(នាម + ពង្រីក + កំនត់)'''។
ឧទាហរណ៍ សិស្សក្លាហានម្នាក់ យុវជនក្លាហានមួយក្រុម...។
១០. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម ជាមួយនាមកំនត់ និងនាមពង្រីក '''(នាម + កំនត់ + ពង្រីក)'''។
ឧទាហរណ៍ យុវជនមួយរូបដ៏ក្លាហាន...។
១១. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម ផ្សំជាមួយឈ្នាប់ និងនាម '''(កន = នាម + ឈ្នាប់ + នាម)'''។
ឧទាហរណ៍ គោ និងក្របី...។
១២. កន្សោមនាមកើតឡើងពីសព្វនាម ជាមួយឈ្នាប់ និងកន្សោមនាម '''(សព្វនាម + ឈ្នាប់ + កន្សោមនាម)'''
ឧទាហរណ៍ ខ្ញុំ និងម្តាយខ្ញុំ...។
=ពាក្យ=
ពាក្យគឺជាឯកតានៃល្បះ។
ឧ. សិស្សទៅសាលា។ ក្នុងល្បះនេះមាន បី ឯកតាគឺ សិស្ស ទៅ សាលា។ ដែលឯកតានីមួយៗហៅថាពាក្យ។
១. ពាក្យឬស
គឺជាពាក្យដែលពុំកើតចេញពីពាក្យដ៏ទៃ។ ឧ. សេះ គោ ចាប ទូ.....។
២. ពាក្យក្លាយ គឺជាពាក្យបង្កើតដែលចេញមកពីពាក្យឬស ដោយបន្ថែមលើពាក្យឬសនោះនូវផ្នត់ដើមឬ ផ្នត់ចែក។
* កម្លាយតាមផ្នត់ដើមៈ ជាប់ → ខ្ជាប់ , បូត → ច្បូត និង គាប់ → ផ្គាប់។
* កម្លាយតាមផ្នត់ជែកៈ កើយ → ខ្នើយ , ចាំ → ឆ្នាំ , រាំង → រនាំង។
=សមាសនាម=
នាមមានច្រើនយ៉ាង។ នាមដែលកើតឡើងឯងៗហៅថា បកតិនាម ដូចជាពាក្យ ផ្ទះ សេះ ដី ...។ នាមដែលបែកចេញពីកិរិយាឬពីគុណនាមហៅថា នាមក្រិតឬកិតនាមដូចជាពាក្យៈ ដំណើរ ទម្ងន់(មកពី ដើរ ពីធ្ងន់)។
នាមដែលភ្ជាប់គួបគ្នាពីពាក្យឬច្រើនពាក្យជានាមមួយហៅថា សមាសនាម។ សមាសនាមជានាមគួបគ្នាដោយនាមនឹងនាមក៏មាន ដោយនាមនឹងគុណនាមក៏មាន ដោយនាមនឹងកិរិយាក៏មាន ដោយកិរិយានឹងកិរិយាក៏មាន សមាសនាមមានពីរយ៉ាងគឺៈ នាមសមាសបាលី១ នាមសមាសខ្មែរ១។ នូវនាមសមាសបាលី បើកាលណាពាក្យដែលយកមកភ្ជាប់ ជាពាក្យកើតឡើងអំពីស្រៈពេញតួត្រូវផ្លាស់ស្រៈនោះទៅជាស្រៈនិស្ស័យ ឧបមាដូចជាពាក្យៈ គជ ឥន្ត្រ ទៅជា គជេន្ត្រ ពាក្យថា ជន អធិបតី ជាជនាធិបតី។
សមាសនាមទាំងឡាយគឺៈ ដង្កូវនាង ពស់វែកក្រដាសប៉ុយ ជើងម៉ា ត្រប់ស្រួយ គោសៀម ថ្នាំកុឡា ជណ្តើរ ជនានុជន សិក្សាធិការ លោកុត្តរ សាសនោបាយ ទេវិន្ទ..។
=កិរិយា=
ជាពាក្យពោលនូវអំពើធ្វើ ឬពោលនូវដំណើរជាអ្វីហៅថា កិរិយាសព្ទ ដូចជាពាក្យថា៖ ដើរ ឈរ អង្គុយ ដេក ស៊ី ផឹក ងូត លាង និយាយ ស្តី ហ៊ោ យំ ស្រែក វាយ ដំ ជីក គាស់ ឈូស ចាំង ភ្ជូរ រាស់ កាប់ កាត់ អាន សរសេរ តែង ធ្វើ ...។
ពាក្យជាកិរិយាសព្ទមានប្រធានកាលណាគេចងជាប្រយោគដូចជាពាក្យ ខ្ញុំដើរ...ខ្ញុំ គឺជាប្រធានរបស់កិរិយាដើរ។ យើងដេក គេឈូស វាធ្វើ កូនសិស្សសរសេរ អ្នកស្រែភ្ជួរ ...។ កិរិយាមានពីរយ៉ាងគឺ៖ សកម្មកិរិយា និងអសកម្មកិរិយា។
==សកម្មកិរិយា==
គេហៅថាកម្មគឺ ពាក្យដែលប្រើសម្រាប់ បំពេញអំពើរបស់កិរិយាគេ ហៅថាសកម្មកិរិយាគឺជាកិរិយាដែល ត្រូវមានពាក្យមកបំពេញអំពើទើប គ្រប់គ្រាន់ដូចជាពាក្យថា ខ្ញុំឈូសឈើ គេទិញសំពត់ អ្នកនេសាទស្ទូចត្រី ចោរលួចទ្រព្យ ...។ ពាក្យឈើ សំពត់ ត្រី ទ្រព្យ ជាកម្មរបស់កិរិយា ឈូស ទិញ ស្ទូច លួច។ កាលរបស់កិរិយា(បច្ចុប្បន្នកាល និងអតីតកាល)។
ការរបស់កិរិយា គឺជាពេលវេលា ដែលជាអំពើរបស់កិរិយាប្រព្រឹត្តឡើង។ នៅក្នុងភាសាខ្មែរយើង កិរិយាជំនួយ និងកិរិយាប្រាប់កាល មានមុខងារសំខាន់ណាស់ សម្រាប់បង្ហាញកាលរបស់កិរិយានៅក្នុងល្បៈ។ កាលរបស់កិរិយាមាន បច្ចុប្បន្នកាល អតីតកាល និងអនាគតកាល។
# បច្ចុប្បន្នកាល គឺជាពេលវេលាឬខណៈពេលដែលអំពើរបស់កិរិយាប្រព្រឹត្ត នៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ បច្ចុប្បន្នកាលរបស់កិរិយា នៅក្នុងភាសាខ្មែរយើងចែកចេញជាពីរគឺ៖
## បច្ចុប្បន្នកាល បង្ហាញអំពើរបស់កិរិយា ដែលប្រព្រឹត្តឡើងដដែលៗ នៅក្នុងខណៈមួយច្បាស់លាស់។
ឧទាហរណ៍
* ប្រជាជនកម្ពុជាដាំស្រូវរៀងរាល់ឆ្នាំ។
* ប្រជាជនកម្ពុជាភាគច្រើនជឿលើព្រះពុទ្ធសាសនា។
ពាក្យ ដាំ ជឿ ជាកិរិយា ដែលអំពើរបស់វាប្រព្រឹត្តនៅក្នុងបច្ចុប្បន្នកាល និងក្នុងអនាគតកាល ព្រោះអំពើរបស់កិរិយាទាំងនេះអាចប្រព្រឹត្តបន្តទៅទៀត នៅក្នុងអនាគតកាល។
## គុណកិរិយាដែលប្រើជាមួយនឹងបច្ចុប្បន្នកាលមាន៖ ជានិច្ចកាល រៀងរាល់ថ្ងៃ រៀងរាល់ខែ រៀងរាល់ឆ្នាំ មិនដែល ញឹកញាប់ ជាធម្មតា ម្តងក្នុងមួយឆ្នាំ ...។
ចំពោះជំនួយកិរិយា នៅ សម្រាប់ចង្អុលអំពើរបស់កិរិយាបន្តប្រព្រឹត្តនៅពេលខាងមុខទៀត។
ឧទាហរណ៍
* ខ្ញុំ នៅ ត្រូវការសៀវភៅនេះនៅឡើយ។
* ជនជាតិនេះ នៅ មានឈ្មោះល្បីល្បាញ នៅលើឆាកអន្តរជាតិនៅឡើយ។
ខ. បច្ចុប្បន្នកាល បង្ហាញពីពេលវេលានៃអំពើរបស់កិរិយាដែលកំពុងប្រព្រឹត្ត ក្នុងខណៈមួយច្បាស់លាស់ ហើយអំពើនោះមិនទាន់ចប់សព្វគ្រប់នៅឡើយ។ បច្ចុប្បន្នកាលកំពុងប្រព្រឹត្ត កើតឡើងដោយប្រើជំនួយកិរិយាបច្ចុប្បន្នកាល “កំពុង” + កិរិយាស្នូល។
ឧទាហរណ៍
- គាត់ កំពុង អានកំនាព្យ ដែលសរសេរដោយលោកតាក្រមង៉ុយ។
- ឥឡូវនេះ ប្អូនរបស់ខ្ញុំ កំពុង សិក្សាភាសាអង់គ្លេស។
គុណកិរិយាកាលប្រាប់អំពីអតីតកាលកំពុងប្រព្រឹត្តមាន៖ ឥឡូវនេះ ពេលនេះ ថ្ងៃនេះ ព្រឹកនេះ ល្ងាចនេះ ខណៈនេះ គ្រានេះ ...។
២. អតីតកាល គឺជាពេលវេលាដែលអំពើរបស់កិរិយាបានប្រព្រឹត្តចប់សព្វគ្រប់ក្នុងអតីតកាល។ តាមការប្រើប្រាស់ យើងអាចចែកអតីតកាលដូចខាងក្រោមនេះ ៖
ក. អតីតកាល បង្ហាញអំពើរបស់កិរិយា ដែលបានប្រព្រឹត្តចប់សព្វគ្រប់នៅក្នុងខណៈមួយច្បាស់លាស់ ដោយប្រើកិរិយាស្នូលជាមួយនឹងគុណកិរិយាអតីតកាល។
ឧទាហរណ៍
- ប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានបញ្ជូល ជាសម្បត្តិវប្បធម៌មនុស្សជាតិ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៨។
- ម្សិលមិញ ខ្ញុំជួបលោកគ្រូរបស់ខ្ញុំ នៅក្បែមាត់ទន្លេ។
ខ. អតីតកាល បង្ហាញអំពើរបស់កិរិយា ដែលបានប្រព្រឹត្តចប់សព្វគ្រប់នៅក្នុង ខណៈមួយច្បស់លាស់ ដោយប្រើកិរិយាស្នូលជាមួយនឹងគុណកិរិយាអតីតកាល។
ឧទាហរណ៍
- ម្សិលមិញ ខ្ញុំបានទៅបណ្ណាល័យជាមួយមមិត្តភក្តិរបស់ខ្ញុំ។
- ខ្ញុំ បាន ទៅសិក្សានៅឯមហាវិទ្យាល័យ ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១០ ដល់ ឆ្នាំ២០១៤។
ពាក្យ បាន ជាជំនួយកិរិយាសម្រាប់ប្រាប់ពីអតីតកាលរបស់កិរិយា ទៅសិក្សា។ ចំពោះកន្សោមពាក្យ “ម្សិលមិញ ,ពីឆ្នាំ ២០១០ ដល់ ឆ្នាំ២០១៤” ជាគុណកិរិយាអតីតកាល បញ្ជាក់ពេលវេលានៃអំពើរបស់កិរិយាខាងលើ ឱ្យកាន់តែច្បាស់លាស់ឡើងថែមទៀត។
គ. អតីតរកាល បង្ហាញអំពើរបស់កិរិយាដែលប្រព្រឹត្តនៅក្នុងអតីតកាល ប៉ុន្តែអំពើរបស់ កិរិយានៅតែប្រព្រឹត្តនៅអនាគតកាលតទៅទៀត។ កាលនេះ កើតឡើងដោយកិរិយាជំនួយ “នៅ” និងពាក្យ “នៅឡើយ”។
ឧទាហរណ៍
- ថ្ងៃអាទិត្យមុន ពេលមិត្តភក្តិរបស់ខ្ញុំបានមករកខ្ញុំ។ ខ្ញុំនៅចម្ការនៅឯទន្លេនៅឡើយ។
- យប់មិញម្តាយរបស់ខ្ញុំសំរាន្តលក់អស់ ចំនែកខ្ញុំនៅធ្វើលំហាត់នៅឡើយ។
សំគាល់ យើងអាចប្រើជំនួយកិរិយា កំពុង សំដែងអំពើរបស់កិរិយាដែលបានប្រព្រឹត្តនៅក្នុង អតីតកាល និងអនាគតកាលបានផងដែរ។
ឧទាហរណ៍
- ថ្ងៃស្អែកថ្មើរនេះ ម្តាយខ្ញុំប្រហែល កំពុង ទិញរបស់របរនៅឯផ្សារ។
- ម្សិលមិញ នៅពេលដែលឪពុកខ្ញុំបានមកដល់ ខ្ញុំ កំពុង មើលសៀវភៅរឿងកូនកំព្រាឪពុក។
- ឆ្នាំទៅមិញ ពេលថ្មើរនេះ ពូរបស់ខ្ញុំ កំពុង ដាំសណ្តែក និងចេកនៅចំការតាមដងទន្លេបាសាក់។
៣. អនាគតកាល គឺជាពេលវេលាដែលអំពើរបស់កិរិយាឬ ភាវៈនឹងកើតមាននៅនាពេលខាងមុខ(អនាគតកាល)។ តាមការប្រើប្រាស់អនាគតកាលរបស់កិរិយា យើងចែកអនាគតកាលជា បីយ៉ាង៖
ក. អនាគតកាល បង្ហាញអំពើរបស់កិរិយា ដែលនឹងប្រព្រឹត្តនៅពេលខាងមុខមិនច្បាស់លាស់ដោយប្រើកិរិយាជំនួយ “នឹង” នៅខាងដើមកិរិយាស្នូរ។
ឧទាហរណ៍
- ប្រជាជនកម្ពុជា និងជួបវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលមិនកែទម្រង់គោលនយោបាយរបស់ខ្លួន។
- ទន្លេបាសាក់ នឹង មានការបាក់ដីកោះជាបន្តបន្ទាប់ បើសិននៅតែមានការបូបខ្សាច់ឥតឈប់ឈរយ៉ាងនេះ។
ខ. អនាគតកាល បង្ហាញអំពើរបស់កិរិយា ដែលនឹងប្រព្រឹត្តនៅក្នុងពេលមួយច្បាស់លាស់ ដោយប្រើកិរិយាជំនួយ “នឹង” និងគុណកិរិយាអនាគតកាល។
ឧទាហរណ៍
- ស្អែក ឪពុករបស់ខ្ញុំ នឹង ទៅខេត្តសៀមរាប។
- ប្អូនរបស់ខ្ញុំ នឹង ប្រលងមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិ នៅឆ្នាំក្រោយ។
ពាក្យ នឹង ជាកិរិយាជំនួយសម្រាប់ប្រាប់ពីអនាគតកាលរបស់កិរិយា ទៅខេត្តសៀមរាប, ប្រលង។ ចំពោះពាក្យឬកន្សោមពាក្យ ស្អែក, នៅឆ្នាំក្រោយ ជាគុណកិរិយាអនាគតកាល បង្ហាញពេលវេលានៃអំពើរបស់កិរិយាខាងលើ ឱ្យកាន់តែច្បាស់លាស់ ដោយគ្រាន់តែប្រើគុណកិរិយាអនាគតកាលជាមួយនឹងកិរិយាស្នូលតែប៉ុណ្ណោះ។
ឧទាហរណ៍
- ស្អែក គាត់បញ្ចប់ការងាររបស់គាត់។
- នៅសប្តាហ៍ក្រោយ ខ្ញុំសរសេរសំបុត្រទៅសួរសុខទុក្ខលោកយាយរបស់ខ្ញុំ នៅឯគៀនស្វាយ។
គុណកិរិយាដែលប្រាប់អនាគតកាលមាន៖ ស្អែក ខានស្អែក សប្តាហ៍ក្រោយ បន្តិចទៀត ខែក្រោយ ឆ្នាំក្រោយ គ្រាក្រោយ នាពេលក្រោយ ថ្ងៃខាងមុខ ថ្ងៃបន្ទាប់ ឆ្នាំខាងមុខ...។
<h2>អកម្មកិរិយា</h2>
កិរិយាដែលមានអំពើគ្រប់គ្រាន់ នឹងខ្លួនឯងហើយហៅថា អកម្មកិរិយា ដូចជាពាក្យថា ខ្ញុំកើត យើងទៅ វាស្លាប់ កប៉ាល់ចេញ ក្លើខ្ញុំមក ប្អូនមកដល់ ឈឺងាប់ សត្វហើរ គែឈរ ទឹកហូរ គោបោល ឆ្កែលូ គោរោទ៍ ព្រាបថ្ញូរ ខ្លាគ្រហឹម សំពត់ជ្រុះ លោកមានប្រសាសន៍។ កិរិយាមានឈ្មោះហៅថា ហេតុកិរិយា គឺជាកិរិយាដែលធ្វើអំពើទៅគេដូចជាពាក្យថា៖ បង្រៀន គឺធ្វើអំពើទៅគេ។
កិរិយាហៅថាសុទ្ធកិរិយា គឺជាកិរិយាដែលធ្វើចំពោះខ្លួនឯងដូចជាពាក្យថា៖ រៀន គឺជាការធ្វើអំពើចំពោះខ្លួនឯង។
ឧទាហរណ៍
- លោកតាកំពុងអប់រំចៅឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើល្អ។
ពាក្យ “កំពុងអប់រំ” ជាហេតុកិរិយា ដែលធ្វើអំពើទៅលើ “ចៅ”។
- ខ្ញុំខិតខំសិក្សាដើម្បីអនាគតរបស់ខ្ញុំ។
ពាក្យ “ខិតខំសក្សា” ជាសុទ្ធកិរិយា ដែលធ្វើអំពើទៅ “អនាគតរបស់ខ្ញុំ”។
=ជំនួយកិរិយា=
ជាពាក្យដែលប្រើសម្រាប់បង្គប់ន័យសេក្តីរបស់កិរិយាបង្គោល ណាមួយនៅក្នុងល្បៈឱ្យមានន័យកាន់តែច្បាស់។ ហើយយើងអាចប្រើកិរិយាមួយជាមួយកិរិយាដទៃទៀត ដើម្បីបង្ហាញកាលឬបន្ថែមន័យឱ្យកិរិយាផ្សេងទៀតហៅថា “ជំនួយកិរិយា”។
# ជំនួយកិរិយាប្រាប់កាលឱ្យកិរិយាបង្គោល។
ឧទាហរណ៍
* សិស្ស កំពុង រៀនភាសាអង់គ្លេស។
ពាក្យ “កំពុង” ជាជំនួយកិរិយាសម្រាប់ប្រាប់បច្ចុប្បន្នកាលរបស់កិរិយាស្នូល “រៀន” នៅក្នុងល្បៈ។
* គាត់ បាន និយាយអង់គ្លេសជាមួយខ្ញុំ។
ពាក្យ “បាន” ជាជំនួយកិរិយាសម្រាប់ប្រាប់បច្ចុប្បន្នកាលរបស់កិរិយាស្នូល “និយាយ” នៅក្នុងល្បៈ។
* និស្សិតទាំងអស់ នឹង ទៅលេងប្រាសាទព្រះវិហារក្នុងសប្តាហ៍ក្រោយ។
ពាក្យ “នឹង”ជាជំនួយកិរិយាសម្រាប់ប្រាប់បច្ចុប្បន្នកាលរបស់កិរិយាស្នូល “ទៅ” នៅក្នុងល្បៈ។
* គាត់នៅត្រូវការខ្ញុំនៅឡើយ។
ពាក្យ “នៅ” ជាជំនួយកិរិយាសម្រាប់ប្រាប់បច្ចុប្បន្នកាលរបស់កិរិយាស្នូល “ត្រូវការ” នៅក្នុងល្បៈ។
# ជំនួយកិរិយាបន្ថែមន័យឱ្យកិរិយាស្នូល។
ឧទាហរណ៍
- អ្នក អាច រៀនលេងភ្លេងខ្មែរបាន។
- អ្នក ត្រូវតែ ហ្វឹកហាត់លេងវារៀងរាល់ថ្ងៃ។
- អ្នក គួរ ខិតខំរៀនវាបន្តិច។
ពាក្យ “អាច ត្រូវតែ គួរ” ជាកិរិយាជំនួយសម្រាប់បន្ថែមន័យឱ្យកិរិយាស្នូល “រៀនលេង ហ្វឹកហាត់ ខិតខំរៀន” នៅក្នុងល្បៈខាងលើ។
ជំនួយកិរិយាមាន៖
- កំពុង សម្រាប់ប្រាប់បច្ចុប្បន្នកាលរបស់កិរិយាស្នូល។
- បាន សម្រាប់ប្រាប់អតីតកាលរបស់កិរិយាស្នូល។
- នឹង សម្រាប់ប្រាប់អនាគតកាលរបស់កិរិយាស្នូល។
- អាច សម្រាប់ប្រាប់លទ្ធភាពរបស់កិរិយាស្នូល។
- ត្រូវតែ សម្រាប់ប្រាប់ភាពចាំបាច់របស់កិរិយាស្នូល។
- គួរតែ សម្រាប់ប្រាប់សំណូមពររបស់កិរិយាស្នូល។
- ចូរ សម្រាប់ជួយកិរិយាស្នូល ក្នុងពេលធ្វើសំណូមពរ។
- សូម សម្រាប់ជួយកិរិយាស្នូល ក្នុងការធ្វើសំណូមពរ។
=គុណកិរិយា=
គុណកិរិយាគឺជាពាក្យ ដែលបញ្ជាក់លក្ខណៈឱ្យអំពើរបស់កិរិយាឬកំរិតរបស់គុណនាមឬគុណកិរិយាខ្លួនឯង។ គុណកិរិយាទាំងនោះមាន គុណកិរិយាបំណែប គុណកិរិយាកន្លែង គុណកិរិយាកាល គុណកិរិយាសំណួរ និងគុណកិរិយាបរិមាណ។
ឧទាហរណ៍ វិរៈញ៉ាំបាយច្រើន។ ពាក្យ វិរៈជាគុណនាម រីឯពាក្យ ញ៉ាំបាយច្រើន ជាគុណកិរិយា។
==គុណកិរិយាបំណែប==
គឺជាគុណកិរិយាប្រាប់ពីបែបបទនៃអំពើរបស់កិរិយា។ គុណកិរិយាបំណែបមានដូចជា លឿន យឺត ឆាប់ រហ័ស រឿយៗ ...។
ឧទាហរណ៍
- រថយន្ដដឹកអ្នកដំណើរនៅតាមផ្លូវជាតិនានា ធ្វើដំណើរ លឿន ណាស់។
- កុំព្យូទ័ររបស់មិត្តភក្តិខ្ញុំដើរ យឺត។
<h2>គុណកិរិយាកន្លែង</h2>
គឺជាគុណកិរិយាប្រាប់ទីកន្លែងនៃអំពើរបស់កិរិយា។ គុណកិរិយាកន្លែងមានទាំងនោះមានដូចជា៖
ខាងលើ ខាងក្រោម ខាងក្នុង ខាងក្រៅ ឆ្ងាយ ជិត អាយ ទីនេះ ក្បែទីនោះ ...។
ឧទាហរណ៍
- លីដាចេញទៅខាងក្រៅហើយ។
- គាត់បានទៅឆ្ងាយហើយ។
<h2>គុណកិរិយាកាល</h2>
គឺជាគុណកិរិយាប្រាប់ពេលវេលា នៃអំពើរបស់កិរយា។ គុណកិរិយាកាលមានដូចជា ស្អែក ម្សិលមិញ ឆ្នាំទៅ ខានស្អែក អំបាញ់មិញ ...។
ឧទាហរណ៍
- ស្អែក ដានីនឹងមកដល់។
- ម្សិលមិញ ភ្លៀងធ្លាក់មួយមេធំ។
<h2>គុណកិរិយាសំណួរ</h2>
គឺជាគុណកិរិយាសម្រាប់សួររកទីកន្លែង កាល បែបបទ បំនង របស់កិរិយា។ គុណកិរិយាសំណួរមាន៖
- សម្រាប់សួរទីកន្លែង ណា កន្លែងណា កន្លែងណាខ្លះ ឯណា ទីណា ...។
- សម្រាប់សួររកកាល ពេលវេលា គ្រាណា នៅពេលណា ពេលណាខ្លះ កាលណា ពីអង្កាល់ ម៉ោងប៉ុន្មាន ថ្មើរម៉ាន ...។
- សម្រាប់សួរហេតុ ហេតុអ្វី មូលហេតុអ្វី ហេតុដូចម្តេច ...។
- សម្រាប់សួររកបែបបទ ដូចម្តេច យ៉ាងដូចម្តេច ដូចម្តេចខ្លះ ...។
- សម្រាប់សួររកបំនង ដើម្បីអ្វី ក្នុងបំនងអ្វី ...។
ឧទាហរណ៍
- តើអ្នកកំពុងស្ថិតនៅទីណា?
- ពេលណាដែលអ្នកមកដល់?
- ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមិនទៅរៀន?
- តើនៅក្នុងសង្គមយុវជនត្រូវធ្វើដូចម្តេចខ្លះ?
- តើអ្នកមកទីនេះក្នុងបំនងអ្វី?
<h2>គុណកិរិយាបរិមាណ</h2>
គឺជាគុណកិរិយាបញ្ជាក់ន័យឱ្យកិរិយា គុណនាមឬគុណកិរិយា។ គុណកិរិយាបរិមាណមាន៖ ណាស់ ពេក ច្រើន តិច ហួស ល្មម ...។
ឧទាហរណ៍ សិស្សឆ្លាត ណាស់។
<h1>កិរិយាវិសេសន៍</h1>
ជាសព្ទបន្ថែមលើកិរិយាដើម្បីឱ្យកិរិយាមានសព្ទវិសេសឡើងឬប្លែកឡើងទៀត។ កិរិយាវិសេសន៍បន្ថែមសព្ទរបស់គុណនាមឱ្យប្លែកឡើងដែរ ដូចបានអធិប្បាយរយហើយនៅខាងលើអំពីអតិវិសេសគុណនាមនេះឯង។ បើកាលណាគេញែកពាក្យក្នុងបទសម្ព័ន្ធនោះគុណនាម នឹងកិរិយាវិសេសន៍ចងភ្ជាប់គ្នាជាបទ ហើយហៅថាអតិវិសេស គុណនាមក៏បានឬហៅថាញែកពីគ្នាចេញក៏បាន។
កិរិយាវិសេសន៍ទាំងឡាយគឺ៖ ឆាប់ ណាស់ យឺត លឿន មួយៗ រឿយៗ ទន្ថើន ណឹមណុម ឋិតឋេរ ស្លេវ រេវ៉ ភ្លែត ភ្លាម ថ្លៃ តាន់តាប់ ខ្នាន់ខ្នាប់ ញើបៗ លបៗ ណេះណោះ តតាក់តតាំ នឹង នែលនល ដរាប នៅ បណ្តាច់ បន្តោក បន្តុប បន្តិច បន្ថែម ប៉ោចៗ ប៉ុក ប្រកិត ប្រកឹង តូង ស្រូស ព្រូត ព្រងើយ រម៉ាំងរម៉ាក គ្រេង ប្រូង ព្រឺស បុ័ង គ្រាំង តឺង ...។
ឧទាហរណ៍៖ ទៅឆាប់ មកភ្លាម ដើរយឺត មើលខ្នាន់ខ្នាប់ ធ្វើមារយាទច្រឹមច្រុម មានជីវិតឋិតឋេរ ដេញប្រកិត ប្រកឹងទារ ដួលតូង ទៅរម៉ាំងរម៉ោក រលំគ្រេង ទៅណេះ ទៅណោះ មកដរាប ជម្ងឺពុំទាន់ជានៅឡើយ និយាយប៉ោចៗ ដាក់ប៉ុក រៀបបន្តុប អ្នកទិញមកថ្លៃបន្តិចហើយ ដំរីរត់លឿនស្លេវ ...។
<h1>វចនៈ</h1>
វចនៈ ជាពាក្យសម្រាប់សម្គាល់វត្ថុតែមួយឬវត្ថុច្រើន។ ពាក្យដែលតំណាងវត្ថុតែមួយហៅថា វចនៈ។ ពាក្យដែលតំណាងរបស់ច្រើនហៅថា ពហុវចនៈ។ ក្នុងវចនៈទាំងពីរយ៉ាងមិនជាការសំខាន់ពេកឡើយ កាលណាគេចង់ប្រើជាពហុវចនៈ គេផ្ទួនពាក្យឬក៏ថែមពាក្យទៀតដូចថា ប្រុសៗ ស្រីៗ ក្មេងៗ កូនទាំងឡាយ ឈើទាំងឡាយអស់ទាំងសត្វ និងរុក្ខជាតិ។ នាមមួយមានជាឯកវចនៈឬពហុវចនៈបានអាស្រ័យការប្រើប្រាស់របស់ វាជាមួយ នឹងពាក្យសម្រាប់បញ្ជាក់វចនៈឱ្យនាមនោះ។
១. ឯកវចនៈ ជាពាក្យសម្រាប់បញ្ជាក់ឯកវចនៈមាន៖ ម្នាក់ ទោល មួយ។
ឧទាហរណ៍ កូនទោល មនុស្សម្នាក់ ម៊ិចមួយ គោមួយ សិស្សម្នាក់...។
២. ពហុវចនៈ ជាពាក្យសម្រាប់បញ្ជាក់ពហុវចនៈមាន ទាំងអស់ ទាំងឡាយ ទាំងហ្វូង ច្រើន នានា ពីរ បី បួន...។
ឧទាហរណ៍ មនុស្សទាំងអស់ គោទាំងអស់ សត្វទាំងហ្វូង តុច្រើន ប្រទេសនានា ប្រជាជននានា ស្រីៗ ក្មេងៗ...។
តែមានពាក្យខ្លះដែលចេញពី បាលីឬសំស្ត្រឹត មានសម្គាល់វចនៈខ្លះដែរដូចជាពាក្យថា៖
ឯកវចនៈ
ពហុវចនៈ
រក្ខ
រុក្ខា
យក្ស
យក្សា
កុមារ
កុមារា
បុរស
បុរិសា
មនុស្ស
មនុស្សា
យក្ខ
យក្ខា
=អាយតនិបាត=
អាយតនិបាត មានអត្ថប្រព្រឹត្តទៅតាមទំនងសេក្តីដូចមានតទៅ៖
==អាយតនិបាតទី១ “ រី ”==
សម្រាប់ប្រើជាបទប្រធានឬដើមបទ។ ឧទាហរណ៍ៈ រីបុណ្យនឹងបាបអំពើសុភាពនោះវាតែងតាម ...។ រីគ្រូបាធ្យាយប្រដូចនូវម្តាយអាពុកឯងហោង។ រីអំពើជាកុសលជនគម្បីធ្វើ។
==អាតនិបាតទី២==
មានអត្ថ ៥យ៉ាងគឺ៖
១. “នូវ” សម្រាប់ភ្ជាប់កម្មរបស់កិរិយាសកម្ម។
ឧទាហរណ៍ៈ កេស្គាល់នូវធម៌ ព្រះសង្ឃសំដែងនូវព្រះធម៌។ ប៉ុន្តែក្នុងភាសាដែលគេនិយាយជាធម្មតាគេច្រើនកាត់ពាក្យ “នូវ” ដូចជាគេនិយាយថាៈ គេស្តាប់ធម៌ លោកសំដែងព្រះធម៌។
២. “កាន់” សម្រាប់ភ្ជាប់កម្មទៅតាមកិរិយាអកម្ម។
ឧទាហរណ៍ៈ គេទៅកាន់ផ្ទះវាមកកាន់ផ្ទះ។ ប៉ុន្តែតាមភាសាធម្មតាគេច្រើនតែនិយាយកាត់បទដូចជាៈ ខ្ញុំទៅផ្ទះ គេមកផ្ទះ។
៣. “ញ៉ាំង” ជាទីទទួលសម្រេចនូវអំពើដែលគេឱ្យធ្វើ។
ឧទាហរណ៍ៈ ពពួកសត្វផងសាហាវយង់ឃ្នងប្រយ័ត្នញ៉ាំងបាន ព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ច ហើយញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យត្រាស់ដឹងផង គ្រូប្រដៅទូន្មានសិស្សញ៉ាំងសិស្សឱ្យរៀន។
៤. “អស់” ប្រព្រឹត្តទៅរហូតដល់។
ឧទាហរណ៍ៈ គេទៅអស់យោជន៍បី គេទៅអស់មួយយប់ គាត់អស់ជីវិតបាត់ទៅហើយ គាត់អស់សង្ឃឹមនៅក្នុងជីវិត។
៥. “នឹង”ឬ “ចំពោះ” ទទួលពាក្យដែលគេនិយាយចំពោះខ្លួន។
ឧទាហរណ៍ ខ្ញុំបាទនិយាយនឹងអ្នក ចំពោះអ្នក គេផ្តាំមកនឹងខ្ញុំ។
==អាយតនិបាតទី៣==
មានអត្ថ ៦យ៉ាងគឺ៖
១. “ដោយ” ជាគ្រឿងសម្រេចនូវអំពើ។
ឧទាហរណ៍ៈ គេធ្វើអំពើដោយកាយ គេកាន់អ្វីៗដោយដៃ។
២. “ដោយនូវ”ឬ “តាម”ឬ “ដោយសារ”ជាផ្លូវជាលំអានដែលប្លែកពីការសម្រេចនូវអំពើ។
ឧទាហរណ៍ៈ ព្រះពុទ្ធរុងរឿងដោយនូវតេជៈ ចូរធ្វើតាមពាក្យនៃអញ វារស់នៅដោយសារសេក្តីទំនុកបំរុងនៃខ្ញុំ។
៣. “គឺ”ឬ “ដែល” ជាអ្នកសម្រេចនូវអំពើខ្លួនឯង។
ឧទាហរណ៍ៈ ធម៌ គឺភាវៈដែលទ្រទ្រង់ ពាក្យនេះដែលខ្ញុំបានប្រាប់ហើយ គឺអ្នកឯងមិនត្រូវធ្វើយ៉ាំងនេះទៀតទេ ព្រះសាស្តា គឺអ្នកទាំងឡាយគម្បីឱ្យអត់ទោស។
៤. “ហេតុ”ឬ “ព្រោះ”ឬ “ព្រោះតែ” ជាហេតុ ជាទំនង ជាដំណើរ។
ឧទាហរណ៍ៈ បានជាគាត់នៅក្នុងទីនោះព្រោះតែសក្ការៈ សត្វលោកមានចិត្ត
ខ្ពស់ឡើងព្រោះលាភ មានចិត្តទ្រោមចុះព្រោះខាតលាភ។
៥. “មាន” ជាអាការៈឬសេក្តីដែលកើតចេញពីចិត្ត។ឧទាហរណ៍ៈ បើបុគ្គលមានចិត្តគឺទោសប្រទូសហើយ ពោលក្តី ធ្វើក្តី ...។
៦. “ដោយ” ប្រកបជាមួយ។
ឧទាហរណ៍ៈ ចូរព្រមព្រាងមួយអន្លើ ដោយដំណើរនោះ។
==អាយតននិបាតទី៤==
មានអត្ថ ៣យ៉ាងគឺ៖
១. “ដល់” ជាទីទទួលនូវអំណោយ។
ឧទាហរណ៍ៈ ទាយកឱ្យនូវទានដល់ព្រះសង្ឃ ក្រលំបាកឱ្យផលដល់អ្នកកំជិល។
២. “ដើម្បី”ឬ “បំរុង” ជាទីផ្ញើ បញ្ជូន។
ឧទាហរណ៍ៈ គេបង្គាប់មនុស្សឱ្យក្រាលនូវអាសនៈទាំងឡាយ ដើម្បីឬបំរុងភិក្ខុសង្ឃ អាពុកផ្ញើទៅនូវសំលៀកបំពាក់ទាំងឡាយដើម្បីកូន។
៣. “ចំពោះ”ឬ “នឹង” ជាទីត្រូវគេបៀតបៀន។
ឧទាហរណ៍ៈ អ្នកណាប្រទូស្ត ចំពោះឬនឹងមនុស្សដែលមិនប្រទូស្ត។
==អាយតនិបាតទី៥==
មានអត្ថ ៣យ៉ាងគឺ៖
១. “អំពី”ឬ “ចាក” ជាការលៈបង់ឬវៀចាក។
ឧទាហរណ៍ៈ ភ័យអំពីសេក្តីស្លាប់បុគ្គលគម្បីឃាត់នូវចិត្តចាកបាប គឺថាបុគ្គលគម្បី លៈបង់បាប។
២. “ជាង” ជាដែនប្រៀបធៀបឱ្យថាលើសឬថយជាងគ្នា។
ឧទាហរណ៍ៈ សីលជាគុណជាតិ មានផលច្រើនជាងទៀន។
៣. “ហេតុ”ឬ “ព្រោះ”ឬ “ព្រោះតែ” ជាទីមូលហេតុ ដើមចម។
ឧទាហរណ៍ៈ សង្ខារទាំងឡាយកើតព្រម ព្រោះសេក្តីល្ងង់នាំអាទិ៍ឱ្យកើត។
==អាយតនិបាតទី៦==
មានអត្ថ ៥យ៉ាងគឺ៖
១. “នៃ”ឬ “របស់” ជាគ្រឿងជាប់ដោយម្ចាស់។
ឧទាហរណ៍ៈ ផ្ទះនៃអ្នកស្រែឬរបស់អ្នកស្រែ ជាត្រកូលនៃអ្នកក្រទ្រព្យ។
២. “នៃ” ជាគ្រឿងជាប់ដោយពួក ដោយក្រុម។
ឧទាហរណ៍ៈ ប្រជុំនៃជនទាំងឡាយ ហ្វូងនៃគោទាំងឡាយ ជននៃបាតសង្គម។
៣. “នៃ” ជាគ្រឿងជាប់ដោយភាវសព្ទខាងដើម។
ឧទាហរណ៍ៈ ភាវនៃអត្ថ គឺកុលបុត្រគម្បីដឹងបានដោយកម្រ កិច្ចដោយប្រទិបមិនបានឡើយព្រោះភាវៈនៃពន្លឺព្រះអាទិត្យមានក្នុងកាលឥឡូវនេះ បុគ្គលដែលប្រព្រឹត្តនូវអំពើល្អតែង ផ្តល់ផលវិជ្ជមាននៃសង្គម។
៤. “កាល”ឬ “កាលបើ”ឬ “កាលដែល” ជាសេក្តីជ្រែកចូលមកប្រហែលជាបទប្រធានដោយឡែក។
ឧទាហរណ៍ៈ កាលដែលទារកកំពុងយំបិតាចេញទៅហើយ អ្នកទាំងឡាយចូររង់ចាំក្នុងទីនុះបន្តិចសិនកាលបើខ្ញុំនិយាយាថា អ្នកទាំងឡាយចូរចូលមកចុះចូរមកឱ្យឆាប់។
៥. “ជំនុំ”ឬ “បណ្តា” ជាសេក្តីដកញែកចេញឱ្យដាច់ដោយឡែកអំពីចំនួនដែលរួម ដែលប្រមូល។
ឧទាហរណ៍ៈ មនុស្សទាំងឡាយ ក្សត្រីក្លៀវក្លាបំផុត។
==អាយតនិបាតទី៧==
មានអត្ថ ៩យ៉ាងគឺ៖
១. “ក្នុង” ជាទីកំបាំង។
ឧទាហរណ៍ៈ គេអង្គុយក្នុងខាងក្នុងនៃបន្ទប់។
២. “ក្នុង” ជាទីជ្រួតជ្រាបឬលាយគ្នា។
ឧទាហរណ៍ៈ ប្រេងស្ថិតនៅក្នុងល្ងទាំងឡាយ ទឹកដោះស្រស់ស្ថិតនៅក្ននុងទឹក។
៣. “ក្នុង”ជាទីអាស្រ័យ។
ឧទាហរណ៍ៈ ត្រីទាំងឡាយនៅក្នុងទឹក។
៤. “ក្នុង” ជាកាល ជាពេល។
ឧទាហរណ៍ៈ កុសលចិត្ត ជាចិត្តកើតឡើងហើយមានក្នុងសម័យឯណា។
៥. “លើ”ឬ “ព្ធដ៏”ឬ “ត្រង់”ឬ “នា” ជាទីរង ទ្រផ្ទាប់ ជ្រៀតជ្រែក។
ឧទាហរណ៍ៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់ហើយលើអាកាសដែលក្រាលហើយ រោមទាំងឡាយព្ធដ៏ទ្រូងឬត្រង់ទ្រូង។
៦. “នាកាល”ឬ “កាលបើ”ឬ “កាលដែល” ជាសេក្តីជ្រែកចូលប្រហែលដូចជាបទប្រធាន។
ឧទាហរណ៍ៈ នាកាលព្រះអាទិត្យអស្តង្គតហើយ ព្រះចន្ទរះឡើង កាលបើយ៉ាងនេះមានតែយើងកុំទៅ កាលដែលមាណពនោះនិយាយច្រើនៗទៅសរីរៈទាំងអស់នៃព្រាហ្មណ៍ ពេញផ្សព្វផ្សាយហើយដោយបីតិ។
៧. “និមិត្ត” ជាគ្រឿងចំណាំ ជាហេតុ។
ដំរីគឺគេសម្លាប់ និមិត្តភ្លុក(ព្រោះភ្លុក ព្រោះតែភ្លុក)។
៨. “ជំនុំ”ឬ “បណ្តា” ជាសេក្តីដកញែកចេញឱ្យដាច់ដោយឡែកអំពីចំនួនដែលរួម ដែលប្រមូលគ្នា។
ឧទាហរណ៍ៈ ជំនុំឬបណ្តាភិក្ខុទាំងឡាយពីររូបនោះ ភិក្ខុមួយរូបដល់ហើយនូវសោតាបគ្គិផល។
៩. “ជិត”ឬ “ទៀប” ជាទីជិត ប្រប។
ឧទាហរណ៍ៈ ស្រុកទាំងឡាយជិតក្រុងឬទៀបក្រុង ព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់នៅក្នុងវត្តជេតពនជិតក្រុងសាវត្ថី។
=អាលបនៈ=
អាលបនៈ ជាពាក្យសម្រាប់ប្រើជាសំដីស្រែកហៅឬពោលចំពោះមានអាការៈដូចស្រែកហៅ ដូចពាក្យ “បពិត្រ ម្នាលព្រះស្តែង នៃ ហែ” តាមសេក្តីគោរពឬពាក្យគោរព។
ឧទាហរណ៍ៈ បពិត្រមហារាជ សូមព្រះអង្គដ៏ចម្រើនទ្រង់ ឈ្នះម្នាល ឬនែកូនចូរកុំទៅ ...។
==និបាតសព្ទ==
និបាត គឺជាសព្ទសម្រាប់ផ្សំសម្តីត្រង់ឃ្លាល្បៈមួយៗ ជាជំនួយនាមសព្ទនឹងកិរិយាសព្ទ ឱ្យមានសេក្តីស្រឡះច្បាស់លាស់ ពិរោះស្រួលស្តាប់ដូចពាក្យថា ក៏ ក៏ដោយ ក៏ដែរ ដែរ ផង ឯ បើ ទោះ ទោះបី បើទុកជា ទើប ពុំនោះសោត កាល លឹ្គកតែ ព្រោះ ត្បិត ជាដើម។ និបាតសព្ទមានច្រើនយ៉ាងគឺ៖ អាយតនិបាតជាសព្ទសម្រាប់ចងក្រងពាក្យ ដែលជាកម្មរបស់កិរិយាឬជាពាក្យបំពេញបទរបស់នាមដូចជាពាក្យថា ខ្ញុំស្តាប់នូវពាក្យ វាទៅកាន់ផ្ទះ កូនរបស់ខ្ញុំ ភូមិផងយើង... ពាក្យថា នូវ កាន់ របស់ នៃ ... ជាអាយតនិបាត។
អាយតនិបាតទាំងឡាយគឺៈ ហេតុ ព្រោះ ដល់ បំរុង អំពី របស់ នៃ កាលបើ ទៀប ជិត និមិត្ត។ (ដូចមានពិស្តារក្នុងខាងលើ)។
===និបាតប្រាប់កាល ប្រាប់ពេល(កាលត្ថាចកៈ)===
គ្រានោះលំដាប់នោះ ដងនោះ កាលនោះ ក្សិណនោះ ព្រឹក អំពីព្រឹក ថ្លៃ ក្នុងវេលាថ្ងៃ ល្ងាច វេលាល្ងាច ម្សិល ម្សិលមិញ ពីម្សិលមិញ ស្អែក ខានស្អែក ខាស្អែកមួយ អម្បាញ់មិញ ភ្លាម រំពេច សិន តទៅ ក្នុងខាងមុខ។ល។
ឧទាហរណ៍ រំពេចភ្លាមនោះលោកពូខ្ញុំក៏មកដល់។
===និបាតប្រាប់ទី(ឋានត្ថវាចកៈ)===
ខាងលើ ខាងក្រោម ខាងក្រោម ខាងក្នុង ខាងក្រៅ ចន្លោះ រវាង ស្ងាត់ ទីស្ងាត់ កំបាំង កំបាំងពីមុខ ចំពោះមុខ នៅមុខ ដទៃ ឯមុខ ឯនាយ ឯអាយ ខាងនាយ អាយ។ល។។
ឧទាហរណ៍ នៅទីនោះមានភ្នំមួយយ៉ាងខ្ពស់។
===និបាតប្រាប់សេក្តីប្រៀបប្រដូច(បរិច្ឆេទត្ថវាចកៈ)===
ដូច ដូចជា បីដូច ហាក់ដូច ប្រដូច ប្រហែលដូច យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនេះ យ៉ាងនោះ ដូច្នេះ ដូច្នោះ ដូចម្តេចមិញ។ល។។
ឧទាហរណ៍ ខ្ញុំហាក់ដូចជាស្គាល់លោកពីមុនមក។
===និបាតប្រាប់ប្រការ(បការត្ថវាចកៈ)===
ម្តេច ដូចម្តេច ដោយប្រការដូចម្តេច ដោយប្រការនោះ។ល។
និបាតប្រាប់សេក្តីឃាត់ហាមដាច់ខាត(បដិសេធនត្ថវាចកៈ)===
កុំ ពុំ មិន ឥត ខាន ពិត មែន តែប៉ុណ្ណោះ ក្រាន់តែ មិនមែន មែនពិត វៀរលែង
វៀរលែងតែ លើកលែងតែ កុំឡើយ ណ្ហើយ ល្មមហើយ។ល។។
ឧទាហរណ៍ អ្នកជាឪពុកខ្ញុំមែន អ្នកមានគុណចំពោះខ្ញុំមែន តែអ្នកមិនមានទំនួលខុសត្រូវចំពោះខ្ញុំទេ។
ចំណាំ មានកន្លែងទីសាធារណៈខ្លះមានសរសេរពាក្យថា “ហាមមិនឱ្យចតយាន្តយន្តនៅទីនេះ”។
ពាក្យថា ហាម ជាប្រយោគបដិសេដ ហើយវានៅក្បែរពាក្យ មិន ដែលជាប្រយោគបដិសេដដូចគ្នា វាអាចក្លាយទៅជាសំនួនស្រប។
===និបាតប្រាប់សេក្តីតាមបានឮ(អនុស្សវនត្ថវាចក)==
ឮថា បានឮថា មានដំណាលថា។ល។។
ឧទាហរណ៍ ខ្ញុំបានឮថាគាត់ជាឪពុកឯងមែនឬ?
===និបាតប្រាប់សេក្តីសញ្ជឹង ប្រមើល ស្មាន ណាត់(បរិកប្បត្ថវាចកៈ)===
បើ បើថា ប្រសិនបើ ទោះបី ល្គឹកតែ បើដូច្នោះ ធ្វើដូច ម្តេចហ្ន៎ឬឬក៏ឬទេ ដូចម្តេច ដែរឬ យ៉ាងដូចម្តេច យ៉ាងណា ទេដឹង យ៉ាងណានេះ អេះ ហ៏ ហ្ន៏។ល។។
ឧទាហរណ៍ ខ្ញុំមកយូរណាស់ហើយគាត់ប្រហែលជាបារម្ភហើយមើលទៅ។
===និបាតប្រាប់សេក្តីសួរដំណឹង(បុច្ឆនត្ថវាចកៈ)===
ឬក៏ ឬអ្វី ឬទេ ដូចម្តេច ដែរឬ យ៉ាងដូចម្តេច យ៉ាងណា ដឹងទេ យ៉ាងណានេះ អេះ ហ៏ ហ្ន៏។ល។។
ឧទាហរណ៍ ម្តាយខ្ញុំទៅលេងខេត្តសៀមរាបមិនដឹងគាត់សុខជាយ៉ាងណាទេ?
==និបាតប្រាប់សេក្តីឆ្លើយ ទទួល(សម្បដិច្ឆនត្ថវាចកៈ)===
អើ បាទ ព្រះបាទ ព្រះបាទម្ចាស់ ករុណា ករុណាពិសេស ច៎ាះ ច៎ះ ពរម្ចាស់ មែ ព្រះមែម្ចាស់ ចម្រើនពរ ថ្វាយព្រះពរ។ល។។
ឧទាហរណ៍ បាទលោកពូខ្ញុំទើបនឹងមកពីភ្នំពេញ។
===និបាតប្រាប់សេក្តីតឿន(ឧយ្យោជនត្ថវាចកៈ)===
ហ៏ ដូចជាតឿន ឆាប់ៗ។ល។។
ឧទាហរណ៍ សូមម៉ែវិលត្រលប់មកវិញឆាប់ៗមក។
===និបាតប្រាប់សេក្តីច្រើនយ៉ាង(អនេកត្ថវាចក)===
ក៏ ឯ ដ្បិត ក្តី ផង មួយ ខ្លះឬ ពិត មែន ដែរ អើក៏ មែនពិត ពីព្រោះ ក៏ដោយ ក៏បាន ពុំនោះ សោតឬមួយវិញទៀត ចំណែកខាង ប៉ុន្តែ ប៉ុន្តែថា ថ្វីបើ ក្រែង ដូចជា ម្យ៉ាងទៀត។ល។។
ឧទាហរណ៍ ទោះបីខ្ញុំជាកូនអ្នកក្រមែនពិតតែចិត្តខ្ញុំមាន។
===និបាតប្រាប់សេក្តីគ្រាន់តែបំពេញបទ(បទបូរណត្ថវាចកៈ)===
ហ្ន ហ៏ ហៈ យី យើ ឯង ទ យីអើ។ល។។
ឧទាហរណ៍ យីអើស្មានថាគ្រាន់បើជាឪពុកគេ ដែលគ្មានភាពទទួលខុសត្រូវសោះ។
===និបាតប្រាប់សេក្តីផ្សេងៗ(នានត្ថវាចកៈ)===
មែន ខុស ទទេ ទៀត វិញ ខ្ពស់ ទាប ប្រាកដ ដោយពិត មួយវិញទៀត ក្រៃពេក ក្រៃលែង រឿយៗ ញឹកញយ ជាក់លាក់ ពីចម្ងាយ ក៏មែនហើយ សូម្បី តិចតួច ចាប់ផ្តើម តាំអពី បីដូច កុហក មួយគ្រា ម្តង តិចៗ សន្សឹម សំរៀម ថ្នមៗ ញើបៗ មួយរយដង មួយអន្លើ ជាមួយ ខ្លួនឯង។ល។។
ឧទាហរណ៍ ខ្ញុំបាទសូមក្រាបប្រណិប័តន៍ពីចំងាយ(ប្រើចំពោះសំបុត្រឬក៏តាមទូរសព្ទ)។
===និបាតប្រាប់សេក្តី(ជាអាលបនៈ)===
សម្រាប់អ្នកគ្មានតេចៈ ទៅកាន់អ្នកមានតេជៈ ឬអ្នកមានតេជៈ ទៅកាន់អ្នកគ្មានតេជៈ។ សូមព្រះតេជៈ សូមព្រះតេជៈ ដំកល់លើត្បូង សូមទ្រង់មេត្តាប្រោស សូមទានមេត្តាប្រោស ទានប្រោស បពិត្រព្រះអង្គ បពិត្រព្រះករុណា បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន នែនាយ នែចៅ ព្រះស្តែង វ៉ី វ៉ឺយ នែះអ្នកដ៏មានអាយុ នែះអ្នកដ៏ចម្រើន អស់លោកទាំងឡាយ។ នាង អានាង ...។ល។។
ឧទាហរណ៍ សូមទានមេត្តាប្រោសដល់រូបទូលបង្គំផង។
=ឧទានសព្ទឫឧទានសញ្ញា(!)=
ជាសញ្ញាបង្គោលបញ្ឈរដែលមានចំណុច(!) មួយនៅពីក្រោមនេះ គេប្រើសម្រាប់ដាក់នៅពីក្រោយ ពាក្យ ឃ្លា ល្បះ ភ្ញាក់ផ្អើល តក់ស្លុត ស្ងើច ភ័យ អាសន្ន ខ្លាច បញ្ជាក់ដាច់ខាត បែបន់ អធិដ្ឋាន សម្រែក ជយឃោស គំរាមកំហែង។ ជួនកាលគេក៏ប្រើឧទានសញ្ញាជាមួយនឹងឃ្លា កំហឹង បន្ទោសឬ ជេរផងដែរ។ សព្ទសម្រាប់ត្រាប់សូរសម្លេងឬជាសម្លេងភ្លាត់មាត់ដោយភ្ញាក់ផ្អើល ព្រោះមានភ័យឬមានសេក្តីត្រេកអរក្រៃ។
មានពាក្យៈ ម៉ក! ប៉ុង! គ្រាំង! ប្រឹបៗ! ភឹង! វ៉ក! បាំង! ទូង! ពុទ្ធោ! កម្ម!។ល។។
ឧទាហរណ៍ ពុទ្ធោ!ផ្ទះគាត់ត្រូវភ្លើងឆេះអស់បាត់ទៅហើយ។
=បរិវារសព្ទ=
ពាក្យខ្លះឥតសព្ទប្រែ សម្រាប់តែបង្ហើយសំដី ពាក្យទាំងនោះហៅថាបរិវារសព្ទ។ ជាធម្មជាបរិវារសព្ទភ្ជាប់នឹងនាមឬនឹងគុណនាម មានលំនាំដូចអតិវិសេសគុណនាម។ ពាក្យទាំងនោះគឺៈ ប្រអប់ប្រអូង ចានក្បាន ផ្ទះសម្បែង ស្លស្លុក ចំណីចំណុក ព្រៃផ្សៃ គោអំពែ មនុស្សម្នា ចិនព្រិន យួនព្រួន ម្ល៉េះម្ល៉ា ក្មេងក្មាំង ថ្នាំសង្កូវ ស្មៅព្រៅ ដំណាំដំណោច សត្វពន្លាត់ នំនែក ឧស្សាហ៍អាសាញ់ ស្គុះស្គាយ ស្គោកស្គាំង ភ្លេងភ្លាត់ ដំបងព្រនង់។
បរិវារសព្ទក្នុងភាសាខ្មែរ បរិវារសព្ទ គឺជា បរិវារ + សព្ទ = សព្ទហែហម ភ្ជាប់នឹងសព្ទដើមក្នុងចំណោមសមាសនាមនីមួយៗ ប្រៀបធៀបដូចជាបរិវារ ដើម្បីសម្រួលសម្ដីនិយាយ និងប្រគំស្នូរសម្លេងពិរោះផ្ដួលតាមសម្លេងសព្ទដើមឱ្យមានសភាព ជាប់ចុងជួន សម្រួលដល់ត្រចៀកអ្នកស្ដាប់នោះម្យ៉ាង ដើម្បីជាគុណសព្ទ ពន្យល់យ៉ាងច្បាស់នូវលក្ខណៈ ឬគុណសម្បត្តិនៃពាក្យដើមនោះទៀតផង។
សមាសនាមប្រភេទនេះមានពីរយ៉ាងគឺ៖ ក. ពាក្យដើមផ្សំគ្នានឹងបរិវារសព្ទ ដូចជាពាក្យ ទឹកភក់ កន្ទេលខ្នើយ ប្រាក់កាស ព្រៃផ្សៃ។ល។ សមាសនាម ដូចខាងលើនេះ សុទ្ធសឹងជាពាក្យមានន័យចំហធំៗទាំងអស់គឺ ទឹកនិងភក់ កន្ទេលនិងខ្នើយ ប្រាក់និងកាស ព្រៃនិងផ្សៃ។ល។ ពាក្យថា “ផ្សៃ” មួយម៉ាត់នេះប្រហែលជាអស់លោកអ្នកអានខ្លះពុំដែលស្គាល់ឡើយគឺ ជាពាក្យ ជួនព្រៃភ្នំ ប្រែមកថា សត្វពស់។ ដូច្នេះ ព្រៃផ្សៃ បានសេចក្ដីថា ព្រៃពស់ ព្រោះស្អូច កាលសម័យដើម ប្រទេសយើងមានព្រៃឈើធំៗច្រើនណាស់ដែលសម្បូណ៍ទៅដោយសត្វព្រៃ ដូចជា ពស់ ក្អែបភ្នំ ជាអាទិ៍ ពាក្យ “ផ្សៃ” មានពន្យល់នៅក្នុងសៀវភៅសាវតារខេត្តកំពតរបស់លោក ម៉េណែទ្រីយេ និងពាក្យ “ស្អូច” មានពន្យល់ក្នុងសៀវភៅវាក្យសព្ទរបស់លោក ម៉ូរ៉ា។
ខ. ពាក្យដើមផ្សំនឹងបរិវារសព្ទ ដូចជាពាក្យ សម្លសម្លុក ប្ដីសី បីបាច់ ជាតិជៅ។ល។ ពាក្យ ទាំង ២ ម៉ាត់ ក្នុងចំណោមសមាសនាម ខាងលើនេះមានតែពាក្យដើមទេ ដែលមានអត្ថន័យចំហ រីឯបរិវារសព្ទវិញពុំឃើញមានអត្ថន័យអ្វីគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ឡើយ។ តែបើយើងពិចារណាឱ្យជ្រៅជ្រះ ដើម្បីរិះរកហេតុផលឱ្យសព្វគ្រប់ យើងអាចរកឃើញគោលដៅសំខាន់ៗនៃបរិវារសព្ទទាំងនេះ ដែលមានអត្ថន័យជ្រៅហើយសំខាន់ទៀតផង ដោយប្រើជាគុណសព្ទ បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ឱ្យឃើញនូវលក្ខណៈនៃពាក្យដើមនីមួយៗ។
បុព្វហេតុដែលបណ្ដាលឱ្យខ្មែរយើងប្រើបរិវារសព្ទ មុន នឹងធ្វើអត្ថាធិប្បាយវែកញែករឿងនេះ សូមឆ្លៀតឱកាសជម្រាបដោយសង្ខេបនូវប្រពៃណីខ្មែរយើងសម័យបុរាណដែល មានសារៈសំខាន់ទាក់ទងគ្នាជាលំនាំដើមក្នុងការប្រើបរិវារសព្ទរហូត មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
កាលនោះប្រទេស ខ្មែរយើងជាមហាប្រទេសមួយក្នុងពិភពលោក មានព្រំប្រទល់ធំធេងទូលំទូលាយណាស់ព្រមទាំងមានប្រទេសរណបយើងជាច្រើនផង។ អរិយធម៌ និងវឌ្ឍនធម៌យើងក្ដី សឹងមានពន្លឺរស្មីត្រចះត្រចង់ ប្រកបដោយកិត្តិសព្ទ និងឥទ្ធិពលល្បីល្បាញខ្ទរខ្ទារពាសពេញនៅចុងបូព៌ាប្រទេសនៃទ្វីប អាស៊ីទាំងមូល។ ធនធានយើងទៀតក៏សម្បូណ៌ច្រើន ជាអនេកប្បការគ្រាន់ តែសម្ភារៈសម្រាប់ភ្ញៀវកិត្តិយស នៅប្រាសាទតាព្រហ្មតែមួយប៉ុណ្ណោះ ឃើញថា យើងមានចានជាច្រើនធុនធ្វើអំពីមាសសុទ្ធពណ៌ក្រហមឆ្អៅ មានទម្ងន់ទាំងអស់ដល់ទៅប្រាំតោន ប្រកបដោយក្បាច់ចម្លាក់រចនាផ្សេងៗ និងដាំត្បូងពេជ្រទាំងគ្រាប់តូចធំ និងត្បូងពណ៌ឯទៀតឆ្លុះតាមក្បាច់ផ្កាភ្ញីផ្សេងៗនៅលើចាននីមួយៗ នោះ។ល។
ព័ត៌មានប្រភេទនេះ សូមអានកំណត់ហេតុលោក ជីវ តាក្វាន់ ស្ដី អំពីប្រពៃណីអ្នកស្រុកចេនឡា ប្រែពីភាសាចិនមកជាភាសាបារាំងដោយលោក ប៉ូល ប៉េលីយ៉ូ ប្រែពីភាសាបារាំងមកជាភាសាខ្មែរដោយលោក ឌឹក គាម និង សូមអានសៀវភៅ ២ ទៀតដែលនិពន្ធដោយលោក ហ្សក សឺដែស (George Coeds) ដែលមានចំណងជើង ៖
១. វឌ្ឍនធម៌ឥណ្ឌូនិយមនៃប្រទេសឥណ្ឌូចិន និងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។
២. សៀវភៅដែលមានចំណងជើងថា “ដើម្បីងាយស្គាល់ប្រាសាទអង្គរវត្ត
ជាបញ្ចប់ សូមអានសៀវភៅលោក ម៉ូរីស ក្លែស (Maurice Glaize) ស្ដីអំពីប្រាសាទបុរាណទាំងអស់ក្នុងចំណោមប្រាសាទអង្គរវត្តទំព័រ ១៨៤។
==ក្រុមអក្សរ ក==
កញ្ឆក់កញ្ឆែង :ចាប់ទាញកន្ត្រាក់ដោយឥតគួរប្រណី។
បរិវារសព្ទៈ កញ្ឆែងដោយឥតកោតក្រក់ គឺកញ្ឆក់ដោយឥតកោតក្រែង។
កណ្តោចកណ្តែង :ត្រមោចឯកឯងក្នុងទីស្ងាត់។
បិរវារសព្ទៈកណ្តែងតែម្នាក់អោចគឺកណ្តោចតែម្នាក់ឯង។
កម្ទេចកម្ទី :កម្ទីជាធូលិចគឺកម្ទេចជាធូលី។
កាក់កប :កាក់គ្រប់ដំណបគឺកបគ្រប់ដំណាក់។
កៀនកោះ :កោះចន្លៀនគឺកៀនចន្លោះ។
កំប្លុកកំប្លែង :កំប្លុកថ្លែងគឺកំប្លែងថ្លុក។
កំព្រីកំព្រា :កំព្រីដោយឥតមេជាគឺកំព្រាដោយឥតមេជី។
ក្តីក្តាំ :ក្តាំព្រោះប្រកាន់រៀងខ្លួនតាមចំណី គឺក្តីព្រោះប្រកាន់រៀងខ្លួនតាមចំណាំ។
ក្បាច់ក្បូរ�: គេច្រើនប្រើពាក្យនេះក្នុងវគ្គ "មិនដឹងជាក្បាច់ក្បូរអ្វីទេ!ឬចេះតែក្បាច់ក្បូរណាស់" ដែលយើងអាចបកស្រាយថា ពុំមានការចាំបាច់អ្វីឡើយ!ឬពុំចាំបាច់ទេ! ដូច្នេះបរិវាសព្ទ ក្បូរអាចគន្លាស់បានជាពាក្យ ក្បូរចាំដាច់ គឺក្បាច់ចាំដូរ។
ក្បាលក្បូង :ក្បូងដូចលលាដ៏ដាលគឺក្បាលដូចលលាដ៏ដូង។
ក្មេងក្មាង :ក្មាងអ្នកជិតខេងគឺក្មេងអ្នជិតខាង។
ក្រវេក្រវូ�: ជាគ្រាមភាសាមានន័យថារវល់ ឈឺឆ្អាល។ ក្រវេរឿងរបស់កូ គឺក្រវូរឿងរបស់គេ។
ក្រីក្រ�: ជនក្រីក្រជាជនខ្សត់ខ្សោយលំបាកណាស់ មិនថាតែសម្បត្តិទេ គឺរហូតដល់តំរិះវិជ្ជាផង។ល។
បរិវារសព្ទ�: ក្រីអប្រ គឺក្រអប្រិយ ពោលគឺជនក្រខ្សត់លំបាកដែលជាជនមិនគួរស្រឡាញ់រាប់អាន។
<h2> ក្រុមអក្សរ ខ</h2>
ខខិតឬ ខងខិត :តាមវចនានុក្រមខ្មែរបានសេចក្ដីថា ប្រកាន់ទុក ចំណាំទុកនូវរបស់អ្វីមួយថាជារបស់ខ្លួន ដោយដាក់សញ្ញាជាសម្គាល់។ ឃ្មុំនេះមានគេខខិតហើយ។ មានអ្នកស្រុកខ្លះប្រើពាក្យ ខខិត នេះថា ខងខិត វិញ។ ពាក្យ ខងខិត ដូចជាសមរម្យជាងពាក្យ ខខិត ព្រោះបរិវារសព្ទ "ខង" អាចគន្លាស់បានជាពាក្យ "ខងទុកជាទ្រព្យក្នុងមួយរបិត" គឺ "ខិតទុកជាទ្រព្យក្នុងមួយរបង" ពោលគឺជាទ្រព្យជាប់បំណង មានម្ចាស់គេហាក់ដូចជាទ្រព្យមួយនៅក្នុងរបងផ្ទះ។
ខាប់ខណ្ឌ ឬខណ្ឌខាប់�: តាមវចនានុក្រមខ្មែរបានសេចក្ដីថា ដែលចង្អៀតណែនណាន់ ប៉ុន្តែមានខណ្ឌជាជួរ ជាសង្កាត់ ដាច់ដោយប៉ែក ដោយឡែកពីគ្នា។ ទីចង្អៀតខាប់ខណ្ឌ មនុស្សច្រើនពាន់ឈរខាប់ខណ្ឌតាន់តាប់។ បរិវារសព្ទ “ខាប់” អាចគន្លាស់បានជាពាក្យ “ខាប់ច្រើនពាន់ចង្អៀតតាប់តាន់” គឺ “ខណ្ឌច្រើនពាន់ចង្អៀតតាន់តាប់”។
ខិតខំ�: ខិតធ្វើការឱ្យអស់ពីចំ គឺខំធ្វើការឱ្យអស់ពីចិត្ត។
ខ្ជះខ្ជាយ�: ខ្ជាយជះចោលដោយរាត់រះ គឺខ្ជះជះចោលដោយរាត់រាយ។
ខ្នល់ខ្នើយ�: ខ្នល់សម្រាប់កើយ គឺខ្នើយសម្រាប់កល់។
ខ្លាំងក្លា�: ក្លាគ្រប់ប្រកាំង គឺខ្លាំងគ្រប់ប្រការ។
ខ្វល់ខ្វាយ�: ខ្វាយក្នុងរូបកល់ គឺខ្វល់ក្នុងរូបកាយ។
ខ្វាយរកមធ្យោបល់ គឺខ្វល់រកមធ្យោបាយ។
<h2> ក្រុមអក្សរ គ</h2>
គិតគូរ : គូរដើម្បីឱ្យធិត គឺគិតដើម្បីឱ្យធូរ។
គំរោះគំរើយ : គំរើយព្រៃផ្សៃយ៉ាងជម្លោះ គឺគំរោះព្រៃផ្សៃយ៉ាងជម្លើយ។
គ្រាំគ្រា : ដែលចាស់ណាស់ ទ្រេតទ្រោម ទ្រុឌទ្រោម។ បរិវារសព្ទ : គ្រាដោយចាស់ជរាំ គឺគ្រាំដោយចាស់ជរា។
<h2>ក្រុមអក្សរ ឃ</h2>
ឃោរឃៅ : កាចខ្លាំងឥតមេត្តាប្រណី។ បរិវារសព្ទ : ឃៅដោយចិត្តអាស្រូ គឺឃោរដោយចិត្តអាស្រូវ។
<h2> ក្រុមអក្សរ ង</h2>
ងងឹតងងល់ : ងងល់មើលមិនយឹត គឺងងឹតមើលមិនយល់។
ងរងក់ : ងក់មួយសំប៊រ គឺងរមួយសំបក់។
<h2> ក្រុមអក្សរ ច</h2>
ចង្អៀតចង្អល់ : ចង្អល់តប់ប្រមៀត គឺចង្អៀតតប់ប្រមល់។
ចានក្បាន : ក្បានគ្នាតែនឹងចែ គឺក្បែរគ្នាតែនឹងចាន។
ចែចង់ : ចែល្បូងឱ្យព្រមដោយតាមដោយផ្លូវស្នង់ គឺចង់ល្បួងឱ្យព្រម ដោយតាម ដោយផ្លូវស្នេហ៍។
ចែចូវ : ចូវដើម្បីបើកផ្លែ គឺចែដើម្បីបើកផ្លូវ។
ចំណីចំណុក : ចំណុកច្រើនគ្រប់ម៉ី គឺចំណីច្រើនគ្រប់មុខ។
<h2> ក្រុមអក្សរ ឆ</h2>
ឆោមឆាយ : ឆាយល្អល្បីទៅឆ្ងោម គឺឆោមល្អល្បីទៅឆ្ងាយ។
ឆ្មើងឆ្មៃ : ឆ្មៃវាយឫកឱ្យមានតម្លើង គឺឆ្មើងវាយឫកឱ្យមានតម្លៃ។
ឆ្លេឆ្លា : ឆ្លេដោយស្ទុះហា គឺឆ្លាដោយស្ទុះហេ។
ឆ្អែតឆ្អន់ : ឆ្អន់គ្រប់ក្រែត គឺឆ្អែតគ្រប់គ្រាន់។
<h2> ក្រុមអក្សរ ជ</h2>
ជាតិជៅ : រសជាតិសំខាន់ដែលមានប្រចាំក្នុងអាហារ ក្នុងគ្រឿងបរិភោគគ្រប់ប្រភេទឬក្នុងតម្រេក។ល។ សម្លនេះមានជាតិជៅណាស់។ បរិវារសព្ទ : ជៅនេះអ្នកប្រាជ្ញបុរាណ ប្រហែលជាមានគំនិតប្រដូចទៅនឹងរសជាតិដ៏សំខាន់ ពិសេសជាងគេក្នុងលោក ពោលគឺ រសជាតិឆ្ងាញ់មួយប្រភេទ ក្នុងតម្រេក ដូច្នេះ បរិវារសព្ទ ជៅនេះយើងអាចដោះស្រាយបានជាវគ្គមួយថា ៖ ជៅនៅកៀនភ្លាត គឺជាតិនៅកៀនភ្លៅ ពោលគឺមានតែរសជាតិកន្លែងនេះហើយដែលមានឱជារសសំខាន់ជាងគេក្នុងលោក។
ជ្រុលជ្រួស : ជ្រួសដើរហ៊ុល គឺជ្រុលដើរហួស។
ជ្រោមជ្រែង : ជ្រោមដោយចោមរែង គឺជ្រែងដោយចោមរោម។
<h2> ក្រុមអក្សរ ឈ</h2>
ឈូឆរ : ឆរដោយអរអ៊ូ គឺឈូដោយអ៊ូអរឬឆរទៅស្រ៊ូ គឺឈូទៅស្រ។
<h2> ក្រុមអក្សរ ញ</h2>
ញាប់ញ័រ : ញាប់ដោយសន្ធ័រ គឺញ័រដោយសន្ធប់។
ញញឹមញញែម : ញញែមសប្បាយចិត្តដោយផ្អែមល្ហឹម គឺញញឹមសប្បាយចិត្តដោយផ្អែមល្ហែម។
<h2> ក្រុមអក្សរ ដ</h2>
ដាច់ដោច : ដោចល្ហាច់ គឺដាច់ល្ហោចឬដាច់ហិនហោច។
ដំណែដំណឹង : ដំណែដោយហូរហឹងគឺដំណឹងដោយហូរហែ។
<h2> ក្រុមអក្សរ ឋ</h2>
ឋិតថេរ : ថេរបានយូរជាកាលកិត គឺឋិតបានយូរជាកេរកាល។
<h2> ក្រុមអក្សរ ត</h2>
តាក់តែង : តាក់ឱ្យបានល្អចែង គឺតែងឱ្យបានល្អជាក់។
តឹងតែង : តែងឱ្យដូចខ្សែខ្លឹងគឺតឹងឱ្យដូចខ្សែខ្លែង។
តូចតាច : តាចមែនតែច្រើនកូច គឺតូចមែនតែច្រើនកាច។តាចគ្មានអំណូច គឺតូចគ្មានអំណាច។
ត្រាណត្រើយ : ត្រាណអវសោយ គឺត្រើយអវសាន។
ត្រួតត្រា : ត្រាមើលពិនិត្យគួត គឺត្រួតមើលពិនិត្យការ។
ត្អូញត្អែរ : ត្អែរចែប៉ប្រូញ គឺត្អូញចែប៉ប្រែ។
<h2> ក្រុមអក្សរ ថ</h2>
ថ្កុំថ្កើង : ថ្កុំឧត្តមឧត្តើង គឺថ្កើងឧត្តុង្កឧត្តម។
ថ្នាក់ថ្នម : ថ្នាក់មិនឱ្យអម គឺថ្នមមិនឱ្យអាក់។
ថ្លោះធ្លោយ :ធ្លោយដោយមានការបណ្តែតបណ្តោះគឺ ថ្លោះដោយមានការបណ្តែតបណ្តោយ។
<h2> ក្រុមអក្សរ ទ</h2>
ទាក់ទង : ទងឱ្យត្រូវតាមទំនាក់ គឺទាក់ឱ្យត្រូវតាមទំនង។
ទូលំទូលាយ : ទូលំធាយ គឺទូលាយធំ។
<h2> ក្រុមអក្សរ ធ</h2>
ធនធាន : ធានដែលជាសម្បត្តិអ្នកមុន គឺធនដែលជាសម្បត្តិអ្នកមាន ពោលគឺសម្បត្តិដែលគង់វង់នៅឬកំពុងទ្រទ្រង់នៅ។
ធ្ងន់ធ្ងរ : ធ្ងរដូចនៅក្រោមគំនន់ គឺធ្ងន់ដូចនៅក្រោមគំនរ។
<h2> ក្រុមអក្សរ ន</h2>
នឹកនា : នារកគ្នីគ្នឹក គឺនឹករកគ្នីគ្នា។
នែបនិត្យ : និត្យឱ្យជែប គឺនែបឱ្យជិត។
<h2> ក្រុមអក្សរ ប</h2>
បន្លែបន្លុក : បន្លុកគ្រប់ម៉ែ គឺបន្លែគ្រប់មុខ។
បីបម : បមដោយថ្នី គឺបីដោយថ្នម។
ប្រែប្រួល : ប្រួលព្រោះមានការមិនស្រែ គឺប្រែព្រោះមានការមិនស្រួល។
<h2> ក្រុមអក្សរ ផ</h2>
ផូរផង់ : ផង់ដោយត្រចូរ គឺផូរដោយត្រចង់។
ផ្កេកផ្តិត : ផ្តិតស្រឡាញ់ដោយជាប់ចេក គឺផ្តេកស្រឡាញ់ដោយជាប់ចិត្ត។
<h2> ក្រុមអក្សរ ព</h2>
ពោះពង់ :មានផ្ទៃពោះមានគភ៌។
ពង់មូលធ្លោះ គឺពោះមូលថ្លុង។
<h2> ក្រុមអក្សរ ភ</h2>
ភ្លើតភ្លើន : ភ្លើនសប្បាយភ្លេចខ្លួនដោយភាន់ចិត្តក្រអ៊ើន គឺភ្លើនសប្បាយភ្លេចខ្លួនដោយភាន់ចិត្តក្រអើត។
<h2> ក្រុមអក្សរ ម</h2>
មនុស្សម្នា : ម្នាចាំការពុះ គឺមនុស្សចាំការពារឬម្នាជាបរិពុះគឺមនុស្សជាបរិពារ។
មមើមមាយ : មមាយនិយើ គឺមមើនិយាយឬមមាយរាយមើ គឺមមើរាយមាយ។
ម៉ឹងម៉ាត់ៈ ម៉ាត់ដោយដាច់ណឹង គឺម៉ឹងដោយដាច់ណាត់។
<h2> ក្រុមអក្សរ យ</h2>
យូរយា : យារហួសច្រើនវេលូរ គឺយូរហួសច្រើនវេលា។
យំយែក : យែកស្រុម គឺយំស្រែក។
<h2> ក្រុមអក្សរ រ</h2>
រវើរវាយ : រវាយនិយាយផ្តេសផ្តាសរាយមើ គឺរវើនិយាយផ្តេសផ្តាសរាយមាយ។
រួសរាយ : រាយមាត់យ៉ាងពព្រួស គឺរួសមាត់យ៉ាងពព្រាយ។
<h2>ក្រុមអក្សរ ល</h2>
លះលែង :លះគ្នាដាច់ជ្រះស្រឡែង គឺលែងគ្នាដាច់ជ្រះស្រឡះឬលះគ្នាដោយដាច់សង្វែងគឺលែងគ្នាដោយដាច់សង្វាស។
ល្អល្អាច់ :ល្អាច់ដ គឺល្អដាច់។
<h2>ក្រុមអក្សរ វ</h2>
វាងវៃ :វាងដោយជំនាញយ៉ាងរហ័សពុំមានលំអ៊ៃ គឺវៃដោយជំនាញយ៉ាងរហ័សពុំមានលំអៀង។
វិសេសវិសាល :វិសាលល្អប្រសើរត្រកេស គឺវិសេសល្អប្រសើរត្រកាល។
<h2> ក្រុមអក្សរ ស</h2>
សងសឹក :សឹកតបវិញដោយអំពើអាក្រក់ពន់ឡង គឺសងតបវិញដោយអំពើអាក្រក់ពន្លឹក។
សមសួន :សួននឹងខ្លំ គឺសមនឹងខ្លួន ពោលគឺឫកពារសមតាមវណ្ណៈខ្លួន មិនហួសប្រមាណ។
សម្លសម្លុក :សម្លុកបង់ប្រហគឺសម្លបង់ប្រហុក។
ស្នេហ៍ស្នង :ស្នងនៃមាសបែគឺស្នេហ៍នៃមាសបង។
ស្បថស្បែ :ស្បែដោយពាក្យសច្ចាប្រកាសថាមិនកត់ គឺស្បថដោយពាក្យសច្ចាថាមិនកែ។
ស្លេកស្លាំ :ស្លេកប៉ាំង គឺស្លាំងពេក។
<h2>ក្រុមអក្សរហ</h2>
ហួងហែង :ហែងសម្បត្តិទុកសម្រាប់ខ្លួនអួងគឺហួងសម្បត្តិទុកសម្រាប់ខ្លួនឯង។
<h2>ក្រុមអក្សរឡ</h2>
ឡូឡា :ឡាដោយអានាចូរ គឺឡូដោយអានាចារ។
<h2>ក្រុមអក្សរ អ</h2>
អានាចារ :ការប្រព្រឹត្តខុសបែបបទសណ្តាប់ធ្នាប់។
អាចារ្យអាចុំ :អាចុំលោកគ្រូខ្ញារ គឺអាចារ្យលោកគ្រូខ្ញុំ។
=គន្លាស់កាត់=
គឺជាសិល្បិ៍វិធីក្នុងការបណ្តូរសម្លេងនៃពាក្យមួយឱ្យមានសូរ និងន័យខុស ពីសូរ និងន័យដើមទាំងស្រុង ដោយមិនឱ្យបាត់នូវតួព្យព្ជានៈណាមួយនោះទេ។ ហើយវាមានលក្ខណៈជាល្បែងកំសាន្តប្រជាប្រិយខ្មែរពីសម័យបុរាណ មានទម្រង់ស្រដៀងនឹងបរិវារសព្ទដែរ។ ក្នុងករណីពាក្យនោះពីព្យាង្គ ការគន្លាក់គឺ យកព្យព្ជានៈ ឬស្រៈនៃព្យាង្គទី១ ទៅជំនួសព្យព្ជានៈឬស្រៈនៅក្នុងព្យាង្គទី១ ក៏ប៉ុន្តែបើជាបីព្យាង្គវិញការគន្លាស់នៃគឺ ព្យាង្គកណ្តាលមិនមានការផ្លាស់ប្តូរ ឬប្រែប្រួលទេគឺនៅដដែល។ រីឯបួនព្យាង្គគេមិនផ្លាស់តួអក្ខរានៅព្យាង្គទីពីរ និងទីបីនោះទេ។
ឧទាហរណ៍
ពាក្យពីព្យាង្គ
កន្ទួយមុយ កន្ទុយមួយ
ដេកចាំ ដាំចេក
ចានបាយ ចាយបាន
សាយកុក សុកកាយ
ចារែខ្មឹក ចារឹកខ្មែរ
កែខ្មូន កូនខ្មែរ
បុកសាន បានសុខ
ចៅខ្មិត ចិត្តខ្មៅ
ឆ្នាយបាំង ឆ្នាំងបាយ
សិតចុខ សុខចិត្ត
ពាក្យបីព្យាង្គ
ខ្មន់ចារឹកអែ ខ្មែរចារឹកអន់
ខ្មួយពុករលែ ខ្មែរពុករលួយ
ពាក្យបួនព្យាង្គ
ឡាយមានសាហួច លួចមានសាហាយ។
=សំខ្យាសព្ទ=
សព្ទសម្រាប់រាប់នាមហៅថា“សំខ្យាសព្ទ”។សំខ្យាសព្ទមានពីរយ៉ាងគឺ បកតិសំខ្យា និងបូរណសំខ្យា។
==បកតិសំខ្យា==
ជាសំខ្យាដែលរាប់តាមប្រក្រតីឱ្យដឹងចំនួនរបស់នាមថា ប៉ុណ្ណេះ ប៉ុណ្ណោះ ដូចរាប់ថាៈ មួយ ពីរ បី បួន ប្រាំជាដើមហៅថា បកតិសំខ្យា។
==បូរណសំខ្យា==
ជាសំខ្យាដែលរាប់នាមបង្គ្រប់ជាជាន់ៗ តាមលំដាប់ តាមថ្នាក់ ដូចជាពាក្យថា ដំបូង(ទីមួយ) គំរប់ពីរ គំរប់បី គំរប់បួន គំរប់ប្រាំ ជាដើម និងដូចជាពាក្យ បឋម ទុតិយ ចតុត្ថៈ បញ្ចឹមៈ ឆដ្ឋៈ ហៅថា បូរណសំខ្យា។
==បកតិសំខ្យា==
មានពីរពួកគឺៈ សំខ្យាសព្ទនាម១ សំខ្យាគុណនាម១។ សំខ្យាសព្វនាមមានបួនគឺៈ មួយ ពីរ បី បួន។
សំខ្យាសព្ទតាំងពីប្រាំតទៅសឹងជាគុណនាមទាំងអស់។ ឯបូរណសំខ្យាជាគុណនាមទាំងអស់ដែរ។
វិធីប្រើសំខ្យាសព្ទ នឹងរាប់រត្ថុអ្វីៗ គេដាក់សំខ្យារៀងភ្ជាប់ពីក្រោយនាមឬភ្ជាប់ខាងមុខនាម តាមដោយទំនងស្រួលថាក្នុងភាសា។ ដូចរាប់ថា ១រៀល ពីរៀល មួយពាន់ម៉ែត្រ មួយសែនហាប មួយលាននាក់ ... គោពីរ សេះហុកសិប ឥដ្ឋមួយម៉ឺនដុំ ទាហានមួយកោដិ ស្វាយប្រាំស្លឹក... កូនដំបូង ថា្នក់បន្ទាប់ សេក្តីគំរប់ប្រាំពីរ បឋមជ្ឈាន បឋមាសាធ ទុតិយវិជ្ជា បញ្ចមីឧបោសថ។ល។។
==ឧបសគ្គ==
អ (សម្រាប់បដិសេដ) សព្ទ អ ជាសព្ទប្រើសម្រាប់បដិសេដ។ អ បដិសេដនេះសម្រាប់រៀងភ្ពាប់នឹងសព្ទដទៃ សេក្តីមានន័យថា ពុំ មិន ឥត មិនមែន ដូចជាពាក្យថា អកតញ្ញូ អភ័ព្វ អកុសល អភ័យ អទុក្ខ អរោគ អនត្តា អកម្ម អគតិ អគោចរ ...ជាដើម។
អ បដិសេដនេះប្រើជាបុព្វបទហៅថា អ បុព្វបទ។ មានបុព្វបទពួកមួយទៀត សម្រាប់រៀងភ្ជាប់ខាងដើមពាក្យ។ បុព្វបទទាំងនោះមានន័យថាៈ ឱ្យ... ធ្វើឱ្យ... ដូចជាពាក្យថាៈ កកាយ បញ្ចូល បណ្តេញ បង្វិល បន្ធូរ បន្ថយ បន្ថែម បណ្តើរ ទទាស់ទទែង បង្ហូរ បំបោល បញ្ឈប់ បង្រៀន ... ជាដើម សឹងជាពាក្យជាប់ដោយបុព្វបទ ទក បញ បណ បន ញ ទ ចំបង ...។ ហើយបុព្វបទអាចធ្វើឱ្យន័យរបស់ពាក្យណាមួយកាន់តែមានភាពខ្លាំងក្លាឡើង។ បុព្វបទទាំងនោះមានដូចជា ក គ ង ច ជ ញ ដ ត ទ ន ប ព ម ល ស អ។
ឧទាហរណ៍ កកាយ គគ្រឹក ងងុយ ចចឹក...។
ឧបសគ្គ
ជានិបាតនឹងជាអព្យយសព្ទ(ពាក្យមិនផ្លាស់ប្តូររូបនឹងសព្ទ) ដូចជានិបាតនានាដែរតែយកនិបាតដែលហៅថា ឧបសគ្គៈនោះ មានចំនួនតែ២០ សព្ទហើយមានរបៀបបែបផែនក្នុងវិធីចងក្រងពាក្យដោយឡែកផ្សេងពីនិបាតនានា។ ក្នុងការចងក្រងភ្ជាប់ពាក្យគេដាក់ឧបសគ្គៈជាខាងដើមនាមសព្ទ នឹងកិរិយាសព្ទ។
ឧបសគ្គៈទាំង២០សព្ទគឺ៖
អតិ ប្រែថា កន្លង ក្រៃ ក្រៃពេក ពេក ...
អធិ ប្រែថា ក្រៃលែង ក្រៃពេក លើសលុប លើសលែង សង្កត់
អនុ ប្រែថា តាម តូច បន្ទាប់ រង ក្រោយ បណ្តោយ លំដាប់
អប ប្រែថា ប្រាស គេច ជៀស ...
អភិ ប្រែថា ក្រៃពេក ធំ ចំពោះ ឆ្ពោះ ខាងមុខ ...
អវឬឳ ប្រែថា ចុះ ចុះក្រោម ទាប ស្រេច ...
អា ប្រែថា ទូទៅ សព្វ ក្រៃលែង ...
ឧ ប្រែថា ឡើង ខ្ពស់ ក្រៅ ...
ឧប ប្រែថា ជិត ចូលទៅជិត មាំ ស៊ប់ ...
ទុ ប្រែថា អាក្រក់ ក្រ កម្រ លំបាក ...
អ ប្រែថា ចេញ មិនសល់ មិនមាន ឥត ...
ន៎ ប្រែថា ចេញ ចូល ចុះ ...
ប ប្រែថា ទូទៅ ខាងមុខ ចេញ មុខ ...
បដិឬបតិ ប្រែថា ចំពោះ តប ត ច្រាស ត្រឡប់ ...
បរា ប្រែថា ខាងមុខ ...
បរិ ប្រែថា ជុំ ជុំវិញ គ្រប់គ្រាន់ ស្រេច ...
វិ ប្រែថា ផ្សេង ប្លែក ច្បាស់ ជាក់ ប្រាកដ ណាស់ណា...
សំ ប្រែថា ព្រម ជាមួយ ល្អ ប្រពៃ ...
សុ ប្រែថា ងាយ ស្រួល ស្រណុក ល្អ ប្រពៃ ណាស់ ម្ល៉េះ ...
ពាក្យដូចមានតទៅសឹងជាពាក្យមានឧបសគ្គៈ បរិបូណ៌ ទុរគត(ទុគ្កត) បរាជ័យ អនុគ្រោះ អភិបាល អធិការ អវសាន (បរ ឧសាន)បរិយោសាន ឧបរាជ និរភ័យ អធិបតី វិកាល វិបរិត សុវិជ្ជា ទុវិជ្ជា អបរាជ័យ និរន្តរ និរទេស អថិជ័យ អនុនាយក អនុស្សវនា សុគតិ សុគន្ធ វិជ័យ ទុព្ភិក្ខ ...។
=អាគម=
គឺជាពាក្យដែលគេអាចញែកព្យាង្គ និងសំរាប់សំរាយបាន ហៅថាអាគម។ អក្សរចុះថែមត្រង់ចន្លោះដូចជាពាក្យ ចតុរង្គ និរន្តរ បរិយាសាន ចតុរារិយសច្ច...។
* ចតុរង្គ
ពាក្យអាគម
ពាក្យញែកព្យាង្គ
ពាក្យសំរាយ
ចតុរង្គ
ចតុរ អង្គ
ចតុ អង្គ
* និរន្តរ
ពាក្យអាគម
ពាក្យញែកព្យាង្គ
ពាក្យសំរាយ
និរន្តរ
នរ អន្តរ
និ អន្តរ
* បរិយោសន
ពាក្យអាគម
ពាក្យញែកព្យាង្គ
ពាក្យសំរាយ
បរិយោសាន
បរិយ ឧសាន
បរិ ឧសាន
* ចតុរារិយសច្ច
ពាក្យអាគម
ពាក្យញែកព្យាង្គ
ពាក្យសំរាយ
ចតុរារិយសច្ច
ចតុរ អរិយសច្ច
ចតុ អរិយសច្ច
អក្សរ រ យ ដែលយកមកថែមដើម្បីសម្រួលសព្ទអានហៅថា អាគម។ អាគម សម្រាប់ប្រើតែនៅក្នុងភាសាបាលី នឹងភាសាសំស្ត្រឹត នោះអក្សរដែលយកមកប្រើជាអាគមមានចំនួនសម្រេច។
ឧទាហរណ៍ អច្ឆរិយ = អស្ចារ្យ...។
=សម្ព័ន្ធ=
ជាគ្រឿងដែលចងបទឬក៏ចងឃ្លានៃប្រយោគ។ ដើម្បីតភ្ជាប់ពាក្យចងជាបទក្នុងសង្កាត់នីមួយៗឬក្នុងប្រយោគមួយត្រូវឱ្យដឹងថាបទណា គួរចូលទៅរកបទណាតាមលំអានវេព្យាករណ៍។
ឧទាហរណ៍ៈ ១ ឈ្មួញដឹកស្រូវ
- ឈ្មួញ ជា នាម សាធារណៈ ឯកវចនៈ បឋមបុរិសៈជាប្រធានរបស់កិរិយា ដឹក។
- ដឹក ជាសកម្មកិរិយា បច្ចុប្បន្នកាល ឯក។
- ស្រូវ ជានាម សាធារណៈ កម្មរងអំពើ់ ដឹក។
ឧទាហរណ៍ ២ ស្ត្រីៗទូលបន្លែដោយកញ្ជើ
- ស្ត្រីៗ ជានាម សាធារណៈ ពហុវចនៈ បឋមបុរសៈជាប្រធានរបស់កិរិយា ទូល។
- ទូល ជាសកម្មកិរិយា បច្ចុប្បន្នកាល ពហុវចនៈ។
- បន្លែ ជានាម សាធារណៈ ពហុវចនៈ កម្មរងអំពើកិរិយា ទូល។
- កញ្ជើ ជានាម សាធារណៈ ឯកចនៈ អកម្មរងអំពើ ទូល។
=ឋានៈរបស់ពាក្យ=
==ក. ចំពោះព្រះសង្ឃ និងព្រះរាជា==
ដើម្បីរាប់កំណត់ចំនួនព្រះរាជា គេត្រូវប្រើពាក្យភ្ជាប់ថា អង្គ។
ឧទាហរណ៍ ព្រះមហាក្សត្រា ក្សត្រី យាងចូលប្រថាប់ក្នុងរាជរោងមាន ១៧អង្គ។
ដើម្បីកំណត់ចំនួនព្រះសង្ឃ គេប្រើពាក្យភ្ជាប់ថា អង្គ។
ឧទាហរណ៍ ក្នុងពិធីចម្រើនព្រះបរិត្តបុណ្យទក្ខិណានុប្បទាននេះ គេនិមន្តព្រះសង្ឃ ១០អង្គ។
បញ្ជាក់៖ ពាក្យសង្ឃ និងរាជសព្ទ មួយចំនួន គឺជាន់គ្នាតែមួយប្រើពាក្យដូចគ្នា ដូចករណីខាងលើជាភស្តុតាងស្រាប់។ ពាក្យថា ព្រះរាជាឈឺ និងព្រះសង្ឃឈឺ ហៅថា អាពាធ ដូចគ្នាបានតែចំពោះព្រះរាជា មានម្យ៉ាងទៀតថា ប្រឈួន។
ខ្មែរយើងប្រើពាក្យេពិសេសៗ សម្រាប់តម្រូវការនឹងឋានៈមនុស្សនៅក្នុងសង្គម។ ដូច្នេះព្រះសង្ឃ និងព្រះរាជាជាជនមានឋានៈខ្ពង់ខ្ពស់យកមកប្រើ ឱ្យត្រូវទៅតាមឋានៈតួនាទីក្នុងសង្គមដូចជម្រាបខាងលើ។
<h2> ខ. ចំពោះមនុស្សដែលមានឋានន្តរសក្តិខ្ពង់ខ្ពស់</h2>
ដើម្បីកំណត់ចំនួនមនុស្សមានយសសក្តិខ្ពង់ខ្ពស់វិញគេប្រើពាក្យ រូប។
ឧទាហរណ៍ នៅក្នុងពិធីសម្ភោធការដ្ឋាន នៅខេត្តកណ្តាល មានអស់លោកមន្ត្រីតំណាងរាស្ត្រចូលរួមប្រមាណ ៣០រូប។
<h2> គ. ចំពោះមនុស្សសាមញ្ញធម្មតា</h2>
ក្នុងការរាប់អានកំណត់ចំនួនមនុស្សសាមញ្ញធម្មតាគេប្រើពាក្យ នាក់។
ឧទាហរណ៍
នៅក្នុងពិធីបុណ្យ សុំទឹកភ្លៀងនៅទីទួលអ្នកតាដើមពោធិ៍ មានមនុស្សប្រុសស្រីក្មេងចាស់ចំនូនប្រមាណជាង ៥០០នាក់ចូលរួម។
តែបើ របស់ ឬសំភារៈប្រើប្រើប្រាស់វិញ ក៏គេហៅថា ក្បាល សៀភៅ ១០ក្បាល(ដែរ)។
ឧទាហរណ៍
សៀវភៅនៅលើតុចំនួន ២ក្បាល។
គោរត់ទៅទិសខាងលិច ១ក្បាល។
<h2> ឃ. ចំពោះវត្ថុផ្សេងៗ</h2>
ផ្ទះ គេប្រើពាក្យ ខ្នង យកមកភ្ជាប់ក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ផ្ទះ ៣ខ្នង។
ឥដ្ឋ គេប្រើពាក្យ ដុំ យកមកភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ឥដ្ឋ ២០០ដុំ។
ក្បឿង គេប្រពាក្យ សន្លឹក យកមកភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ក្បឿង ៥០០០សន្លឹក។
ស័ង្កសី គេប្រើពាក្យ សន្លឹក យកមកភ្ពាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ស័ង្កសី ៧០សន្លឹក។
ក្តារ គេប្រើពាក្យ សន្លឹក យកមកភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ក្តារ ១៨០សន្លឹក។
ក្រដាស គេប្រើពាក្យ សន្លឹក យកមមកភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ក្រដាស ១០០០សន្លឹក។
គ្រឿងឈើធ្វើសំណង់ គេប្រើពាក្យ ផ្លាន យកមកភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ រនូត រត ប្រម៉េ ផ្ទោង ៤០ផ្លាន។
រថយន្ត កប៉ាល់ ទូក គេប្រើពាក្យ គ្រឿង យកមកភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ រថយន្ត ៣គ្រឿង កប៉ាល់ ២គ្រឿង ទូក ៥គ្រឿង។
<h2> ង. ចំពោះរុក្ខជាតិ</h2>
ដំណាំដើមឈើធំៗគេប្រើពាក្យ ដើម យកមកប្រើភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ខ្នុរ ៣០ដើម ដូង ៥០ដើម។
<h2> ច. ចំពោះសត្វទូទៅ</h2>
ដើម្បីកំណត់ចំនួនសត្វសម្រាប់ទឹម គេតែងយកពាក្យ នឹម មកភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ គោ ១នឹម។
<h2> ឆ. ចំពោះដំណាំវារ ទ្រើងតូចតាច</h2>
ដើម្បីគណនាចំនួនដំណាំប្រភេទនេះ គេប្រើពាក្យ គុម្ព មកភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ កសិករគំរូនៅភូមិព្រែកតាព្រីង បានដាំដំណាំបន្លែជាច្រើន សម្រាប់លក់ និងសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ក្នុងគ្រួសារ។
ឧទាហរណ៍
ត្រឡាច ២០គុម្ព។
ស្ពៃខ្មៅ ១០០គុម្ព។
ខាត់ណា ៥០គុម្ព។
<h2> ជ. ចំពោះដំណាំយកស្លឹក ផ្លែ ជាវល្លិ៍</h2>
ក្នុងការគណនារាប់ដំណាំប្រភេទនេះ គេប្រើពាក្យ ជន្លង់ ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ពូសុខៈ ដែលមានចម្ការជាប្រភេទដីក្រហម គាត់ដាំម្រេច ៥០០ជន្លង់ នៅដីមួយងារនៅខាងក្រោយផ្ទះ គាត់ដាំ ម្លូក្រហម ២០ជន្លង់។
<h2> ឈ. ចំពោះសម្លៀកបំពាក់ឬវត្ថុផ្សេងៗទៀត</h2>
បើរាប់ខោមួយ អាវមួយឬសំពត់មួយ អាវមួយ គេថា ប្រដាប់។ គឺខោអាវ សំពត់អាវ ប្រដាប់។
ឧទាហរណ៍ ខោអាវ ១កុំប្លេ។
បើរាប់ឬគណនាសំពត់ គេប្រើពាក្យ ក្បិន។
ឧទាហរណ៍ សំពត់ ១ក្បិន។
បើរាប់កំណត់ទំហំល្មម កាត់ខោអាវបានគេថា អាវ។
ឧទាហរណ៍ កំណាត់ ១អាវ។
បើរាប់គណនាស្បែកជើង គេប្រពាក្យ សម្រាប់។
ឧទាហរណ៍ ស្បែកជើង ១សម្រាប់។
បើរាប់គណនាចង្កឹះ គេប្រើពាក្យ គូ។
ឧទាហរណ៍ ចង្កឹះ ១គូ។
បើរាប់ឬគណនាខ្សែវិញ គេភ្ជាប់ពាក្យ កន្ទុយ ពីខាងក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ខ្សែគោ ១កន្ទុយ។
បើរាប់ឬគណនាចានវិញ គេភ្ជាប់ពាក្យ ស្រាក់ឬ ឡូ ពីខាងក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ចាន ១ស្រាក់ឬ ចាន ១ឡូ។
<h2> ញ. ចំពោះផ្លែឈើ</h2>
បើរាប់ឬគណនាផ្លែឈើ គេភ្ជាប់ពាក្យជាច្រើនប្រភេទដូចខាងក្រោម៖
បើផ្លែឈើ ៤ គេថាផ្លែឈើ ១ដំប។
បើផ្លែឈើ ៤០ គេថាផ្លែឈើ ១ផ្លូន។
បើផ្លែឈើ ៤០០ គេថាផ្លែឈើ ១ស្លឹក។
របៀបរាប់សំណាប់ដែលដកចងជាកណ្តាប់បម្រុងយកស្ទូច ក៏គេគិតជា ដំប ផ្លូន ស្លឹក ដូចផ្លែឈើដែរ។
បើរាប់ផ្លែស្លា គេគិតជា ដៃ។ ក្នុង ១ដៃមាន ១០ផ្លែ(ស្លា)។
បើរាប់ស្លា គិតជា ធ្លាយឬ ស្មែង គឺចង្កោមផ្លែស្លាដែលចេញពីទងមួយ។
ឧទាហរណ៍ ដូង ១ធ្លាយ ស្លា ១ស្មែង។
បើរាប់សម្លៀកបំពាក់ ដែលគេវេច គេហៅថា ១ឬ២ បង្វេច។
ឧទាហរណ៍ សម្លៀកបំពាក់ ១បង្វេច។
បើរាប់សម្លៀកបំពាក់ ដែលគេវេចល្មមស្ពាយបាន គេហៅថា ១ឬ២ សម្ពាយ។
ឧទាហរណ៍ ខោអាវ ១សម្ពាយ។
បើរាប់អ្វីដែលគេយកមកឆ្វាយបានគេហៅថា ខ្សែមួយចង្វាយ។
ឧទាហរណ៍ ខ្សែគោ ១ចង្វាយ។
បើរាប់របស់អ្វីដែលគេយកមកយួរបានគេហៅថា មួយយួរ។
ឧទាហរណ៍ ទឹកបរិសុទ្ធ ១យួរ។
<h2> ដ. ការវាស់ពេលវេលាតាមបែបបុរាណ</h2>
កាលដើមឡើយខ្មែរយើង ពុំទាន់មានវិធីសាស្ត្រ ឬឧបករណ៍សម្រាប់វាស់ពេល(លម្អិតខ្លី) ដូចគ្រាបច្ចុប្បន្នឡើយ។ ហេតុនេះចាស់បុរាណលោកកំណត់ពេលខ្លីតាមរយៈការបង្កើតពាក្យផ្សេងៗ ហើយពាក្យខ្លះនៅតែប្រើរហូតមកទល់សព្វថ្ងៃ មានដូចជា៖
យាម៖ ក្នុង២៤ម៉ោង លោកចែកជា ៦ឬ៨យាមក្នុងមួយយាមៗមានប្រមាណពី ៣ម៉ោង ទៅ៤ម៉ោង។ គេគិតរាមយាម១ ចាប់ពីថ្ងៃរះគិតជាយាម៣ឬយាម៤នៅពេលថ្ងៃលិច។ ក្នុង១យប់ គិតជា ៤យាមគឺពីព្រលប់គិតជាយាម ៤... ដល់ភ្លឺគិតជាយាម ៨។
ខួប៖ ការគិតអាយុក្មេងគេរាប់ពីខែដែលវាកើត រហូតដល់ថ្ងៃដដែលនេះវិញ គេហៅថា មួយខួបគឺត្រូវជា ១២ខែ។
ឧទាហរណ៍
ក្មេងកើតនៅថ្ងៃ ២កើត ខែមាឃ... លុះដល់វិលមួយជុំខួបមកដល់ថ្ងៃ ២កើត
ខែមាឃនេះ គេសន្មតថា ក្មេងនេះអាយុបាន ១ខួបហើយ។ ការរាប់ឆ្នាំកំណើតខ្មែរយើង
មិនគិតតាមពុទ្ធសករាជឬគ្រិស្តសករាជទេ គឺកំណត់តាមឆ្នាំទាំង ១២គឺ ឆ្នាំជូត ឆ្លូវ ខាល ថោះ រោង ម្សាញ់មមី មមែ វក រកា ច កុរ។ ក្នុង ១ជុំ ខួបមាន ១ឆ្នាំ...។
មួយសន្ទុះ៖ ជារយៈពេលជាកំណត់មួយ អាចស្មានបានប្រហែលជា ១ម៉ោង។
ឧទាហរណ៍ដើរបានមួយសន្ទុះក៏ចូលដល់ព្រៃធំមួយ...។
មួយបោក៖ ជារយៈពេលជាកំណត់មួយ ប្រមាណជាកន្លះម៉ោង។
ឧទាហរណ៍ ដេកបានមួយបោក ភ្ញាក់ឡើងភ្លឺល្មម។
មួយបារី៖ ជារយៈពេលប្រមាណ ១៥នាទី។
ឧទាហរណ៍ច្រកថ្នាំចំនួនពេល ១បារី អ្នកជំងឺក៏ដឹងខ្លួនវិញ។
មួយសាបស្លា៖ ជារយៈពេលប្រហែល ២០នាទី។
ឧទាហរណ៍ចម្ងាយផ្លូវពីភូមិ ធ្លកទ្រេតទៅ ឈើទាលជ្រំគេត្រូវដើរ តែ១សាបស្លាប៉ុណ្ណោះ នឹងបានទៅដល់ហើយ។
ចំណាំ៖ ពេល ១បារី គឺជារយៈពេលដែលគេជក់ថ្នាំអស់ ១បារី ឯពេល ១ស្លាបស្លាគឺជារយៈពេលដែលអ្នកស៊ីស្លា កំណត់ថាស្លាសាបអស់រសជាតិ ត្រូវខ្ជាក់ចោលកាកស្លា។
មួយស្រឡេត៖ គឺរយៈពេលខ្លីប្រមាណ ៥ ទៅ ១០នាទី។ ឧទាហរណ៍ធ្មេចមួយស្រឡេតទៅ ក៏យល់សប្តិឃើញដំរីដេញ...។
មួយភ្លែត៖ ស្មើនឹងរយៈពេល ៥នាទី។
ឧទាហរណ៍កុំតាមម៉ែអី ម៉ែទៅតែមួយភ្លែតនឹងវិលមមកវិញហើយ។
=រាជសព្ទ=
ព្រះថេរៈ គឺព្រះមហាព្រហ្មមុន នាម អ៊ូ
ព្រះភិក្ខុ ធម្មសិរិ នាម សុវណ្ណ
ពួកឧបាសក គឺព្រះវរវោហារ នាម កែវ ក្រុមរាជបណ្ឌិត្យ
អាចារ្យ ម៉ូត រាជលេខានុការ ក្នុងសម្ដេចព្រះរាជអយ្យកា។
មហា ទិន ហួត ក្រុមពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ មកជួយរើសសព្ទណា គួរប្រើឲ្យសមបែបខ្លីម្ដងទៀតជាគ្រាទី៣។
ក៏ឯពាក្យដែលហៅថារាជសព្ទនោះ ពុំចំពោះតែយកមគធភាសា និងសំស្ក្រឹតភាសាមកប្រើទេ សូម្បីខេមរភាសា លោកបុរាណាចារ្យក៏មានយកមកប្រើដែរ ក៏ប៉ុន្តែមកសន្មតហៅឲ្យខុសនឹងពាក្យប្រើធម្មតា ដូចពាក្យថា ផ្ទំ និង ស្រង់ ជាដើម។ ឯរាជសព្ទដែលបោះពុម្ពក្នុងព្រះពុទ្ធសករាជ ២៤៨៥ (គ.ស ១៩៤១) នេះពុំបានផ្លាស់ផ្លែងសព្ទដើម ឬបញ្ញត្តថែមសព្ទថ្មីទៀតទេ គ្រាន់តែកែអក្សរឲ្យត្រឹមត្រូវ និងរៀបពាក្យឲ្យរៀងតាមលំដាប់អក្សរ តាមសំដីដែលប្រើធម្មតា ដើម្បីឲ្យងាយរករាជសព្ទដែលត្រូវការ។ ពាក្យជារាជសព្ទនោះ បើនឹងបញ្ញត្តឲ្យគ្រប់សម្ដីដែលត្រូវការនិយាយទាំងអស់ ក៏នឹងក្លាយទៅជាភាសាមួយដោយឡែក នាំឲ្យចេះមិនចប់ នឹងនាំឲ្យពួកលោកអ្នកមិនប៉ិនប្រសប់រាជសព្ទ ធុញទ្រាន់ ខ្លាចមិនហ៊ានចូលមកកាន់ព្រះរាជសំណាក់ផង។ ជាទំនៀមរបស់ភាសាគ្រប់ជាតិ តែងមានបញ្ញត្តសព្ទខ្លះជាពិសេស សម្រាប់និយាយគោរពដល់ក្សត្រខត្តិយត្រកូល ឬលោកអ្នកមានសក្ដានុពលធំជាងជាដរាប។ កាលបើពាក្យជារាជសព្ទ ឬពាក្យខ្ពស់សម្រាប់ជាតិត្រូវតែនិយាយខានមិនបាន ដូច្នេះហើយ បានជាអញខ្ញុំព្យាយាមរៀបចំក្បួនរាជសព្ទនេះ ទុកជាសម្បត្តិជួយឲ្យងាយដល់អ្នកត្រូវការ។ ក្នុងក្បួនរាជសព្ទនេះ បានកាត់ចោលពាក្យណាដែលមិនសូវត្រូវការប្រើញឹកញយបន្ថយឲ្យតិចចុះ ដើម្បីឲ្យងាយសិក្សា ប្រសិនបើពាក្យណាមួយជាខេមរភាសាក្ដី ភាសាអ្នកបរទេសក្ដី ដែលគ្មានបញ្ញត្តិក្នុងក្បួនរាជសព្ទនេះទេ ត្រូវនិយាយតាមសម្ដីដែលធ្លាប់និយាយដដែល តែត្រូវថែមពាក្យថា ទ្រង់ ឬ ព្រះ នាំមុខពាក្យ ដូចកិរិយាសព្ទថា ឈ្ងោក, ងាក ថា ទ្រង់ឈ្ងោក, ទ្រង់ងាក ឬពាក្យជានាមសព្ទ ថា រូប, អង្គ ថា ព្រះរូប ឬព្រះបរមរូប, ព្រះអង្គ ជាដើម តាមសមគួរដល់ពាក្យដែលគួរថែម។ មានពាក្យខ្លះដូច នាឡិកា, សៀវភៅ, ផើងផ្កា នឹងប្រើពាក្យ ព្រះ នាំមុខមិនពីរោះត្រូវប្រើពាក្យ ព្រះរាជទ្រព្យ ភ្ជាប់ខាងក្រោយថា នាឡិកាព្រះរាជទ្រព្យ បើជាត្រីសាច់បន្លែ ត្រូវភ្ជាប់ពាក្យថា ព្រះស្ងោយ ដូច បន្លែព្រះស្ងោយ… វិញ ចំណែកឈ្មោះរោគផ្សេងៗ ខ្លះនឹងប្រើពាក្យ ព្រះ ឬ ព្រះរាជទ្រព្យ ក៏មិនសម គួរនិយាយថា ប្រឈួនព្រះរោគ….. វិញ។ ន័យមួយទៀត តាមទំនៀមរាជសព្ទ បើពាក្យណាជានាមសព្ទ ច្រើនប្រើពាក្យ ព្រះ នាំមុខ ពាក្យណាជាកិរិយាសព្ទ ច្រើនប្រើពាក្យ ទ្រង់ នាំមុខ តែគង់លើកទុកពាក្យខ្លះ ដូចពាក្យថា ស្វេតច្ឆត្រ… មិនមានពាក្យ ព្រះ នាំមុខពាក្យថា ស្រង់ មិនមានពាក្យ ទ្រង់ នាំមុខក៏បាន។ នាមសព្ទរួមចូលគ្នាពីរម៉ាត់ដូច កព្រះហស្ត, ស្នាប់ព្រះសិរ ជាដើម មិនប្រើពាក្យ ព្រះ ពីរដងថា ព្រះកព្រះហស្ត, ព្រះស្នាប់ព្រះសិរ ក៏មាន ព្រះកនិច្ឆាព្រះឱស្ឋ នៅប្រើពាក្យ ព្រះ ទាំងពីរក៏មាន។ នាមសព្ទណា ប្រើជាកិរិយាសព្ទត្រូវថែមពាក្យថា ទ្រង់ ដូចពាក្យថា ទ្រង់ព្រះនិច្ចា តែពាក្យខ្លះដូចជា ទ្រង់ក្រោធ, ទ្រង់ប្រហារ… មិនបានមានពាក្យ ព្រះ ទេ ដោយហេតុមិនស្រួលស្ដាប់មិនពីរោះត្រចៀក អ្នកត្រូវការគួរសង្កេតនិងលៃលក ប្រើឲ្យសមគួរតាមសេចក្ដីនោះៗ ដូចបានអធិប្បាយពន្យល់មកខាងលើនោះចុះ។
វរចក្ររណរិទ្ធិ វាចាអ្នកវាយអក្សរសាឡើងវិញ
៙ ក ៚
ក = ព្រះសុរង
កជើង = ព្រះនិពន្ធបាទ, កព្រះបាទ
កដៃ = ព្រះករ, កព្រះហស្ត
កង = ព្រះវល័យ
កងកន់ = ព្រះពាហុរ័ក្ស, ព្រះពាហុរ័តន៍ (ព្រះពាហុរត្ន)
កង្វេរ = ព្រះអង្កុសា
កញ្ចក់ឆ្លុះ = ព្រះឆាយ
កញ្ជ្រឹល = ព្រះទទ្ទុ
កន្តើយព្រងើយ = ទ្រង់ព្រះឧបេក្ខា
កន្ត្រៃ = ព្រះទម្រង់សុក័ន្ត
កន្ថោរតូច = ព្រះសុពណ្ណស្រី
កន្ថោរធំ = ព្រះសុពណ្ណរាជ
កន្ទក់លាងដៃ = ព្រះកុណ្ឌកី
កន្ទូតអូង = ព្រះគីវង្គ
កន្លើត = ព្រះតាលុ
កន្សែងទ្រាប់ថ្វាយបង្គំ = ព្រះកនិច្ឆាបង្គំ
កន្សែងជូតខ្លួន = ព្រះកនិច្ឆាព្រះអង្គ
កន្សែងជូតដៃ = ព្រះកនិច្ឆាព្រះហស្ត
កន្សែងជូតមាត់ = ព្រះកនិច្ឆាព្រះឱស្ឋ
កន្សែងជូតមុខ = ព្រះកនិច្ឆាព្រះភក្ត្រ
កន្សែងជួតក្បាល = ស្នាប់ព្រះសិរ
កម្រាល, កន្ទេល, ចៀមចំ, ព្រំ = ព្រះនិសជ្ជនីយ៍
កាត់សក់ = ចម្រើនព្រះកេសា
កាល់ចិញ្ចើម = វិចិត្រព្រះភូមោ
កាវពាក់ត្រចៀក = ព្រះកុណ្ឌល
កុណ្ឌីទឹក = ព្រះសុវណ្ណភិង្គារ
កូនប្រសាប្រុស = ព្រះធីតុបតី
កូនប្រសាស្រី = ព្រះសុណិសា
កូបដំរី = ព្រះនាគាសនៈ
កើតទុក្ខ = ទ្រង់សោយទុក្ខ
កោរសក់ = ដាក់ព្រះកេសា
កៅអី = ព្រះសុវណ្ណកោច្ឆៈ
កាំបិតកោរ = ព្រះទម្រង់ខុរៈ
កាំបិតបត់ = ព្រះទម្រង់បិប្ផលី
កាំបិតបន្ទោះ = ព្រះទម្រង់ដងវែង (ដងង)
កាំបិតព្រា = ព្រះទម្រង់វាសី
កាំបិតស្នៀត ឬក្រឹស = ព្រះទម្រង់ឆុរិកា
កាំបិតស្លា = ព្រះទម្រង់បូគៈ
កំភួនជើង = កំភួនព្រះបាទ
កំភួនដៃ = កំភួនព្រះហស្ត
កម្លាំងកាយ = ព្រះកាយពល
កំហាក = ព្រះខេឡាសុចិ
កម្អួត = ព្រះអាចៀន, ព្រះវមកៈ
កាំភ្លើង = ព្រះទម្រង់អគ្គី
ក្នាញ់ = ទ្រង់បដិឃៈ
ក្បាល = ព្រះសិរ
ក្បាលជង្គង់ = ព្រះជានុ
ក្មួយប្រុស = ព្រះភាគិនេយ្យ
ក្មួយស្រី = ព្រះភាគិនេយ្យា
ក្រចក = ព្រះនខា
-ក្រដាស ប្រោះទឹកមាសបិទភ្ជាប់នឹងព្រែ ឬក្រដាសបារាំងសរសេរតាំងតំណែងយសមន្ត្រីទាំងពួង តាំងពីឧកញ៉ាដរាបដល់ឃុន ម៉ឺន = សញ្ញាប័ត្រ។
-ក្រដាសសេនាបតីធ្វើតាំងតំណែងយស ឲ្យក្រមការ = ត្រាតាំង។
-ក្រដាសសរសេរតាំងតំណែងយសព្រះភិក្ខុសង្ឃទាំងពួង = សមណប័ត្រ។
ក្រមាបង់ក = ព្រះសុភាក់
ក្រពះ = ព្រះបិហកៈ
ក្រមួនមាត់ = នួនព្រះឱស្ឋ
ក្រយៅ = ព្រះបទរាជី
ក្រលៀន = ព្រះអនុជង្គ
ក្រឡេកមើល = ទ្រង់ឆ្មៀងព្រះនេត្រ
ក្រាស = ព្រះសម្អាងកេសី
ក្រោកពីដេក = ទ្រង់តើន, ទ្រង់បពុជ្ឈនាការ
ក្លស់ = ព្រះក្លស់
ក្លាហាន = ព្រះវិសារទៈ
ក្លៀក = ព្រះកច្ឆៈ
ក្អក = ព្រះកាសៈ
ក្អមពួច = ព្រះសុវណ្ណកុម្ភៈ
ក្អួត = ទ្រង់អាចៀន
ក្អែល = ព្រះរជ្ជោជល
_____________________________________________
៙ ខ ៚
ខាក = ទ្រង់កក្ខារី
ខឹងច្រើន = ទ្រង់ក្រោធ, ទ្រង់ពិរោធ
ខឹងតិច = ទ្រង់ខ្ញាល់
ខឹមខាត់, ខ្សែក្រវាត់ = ព្រះកាយពន្ធន៍
ខួរក្បាល = ព្រះមត្ថលុង្គ
ខោជើងវែង = ស្នាប់ព្រះជង្ឃ
ខោស្នាប់ភ្លៅ = ស្នាប់ព្រះឧរូ (ឧរុ)
ខ្ជិល = ទ្រង់កោសជ្ជៈ
ខ្នង = ព្រះប្រឹស្ដាង្គ
ខ្នើយ = រងព្រះបាទ
ខ្នើយផ្អែក = ព្រះខ្នល់
ខ្នើយរងស្មង = រងព្រះជង្ឃ
ខ្នើយឱប = នែបព្រះអង្គ
ខ្នៀរអាចម៍ = ព្រះខ្នាច់
ខ្ពុរមាត់ = ទ្រង់វិក្ខាលនៈ
ខ្មាសរបស់ប្រុស = ព្រះសិដ្ឋលិង្គ
ខ្មាសរបស់ស្ត្រី = ព្រះយោនី
ខ្មៅដុស = ព្រះមសិ
ខ្យល់ចាប់ = ព្រះវាយុរោគ
ខ្លាច = ទ្រង់ព្រះភិរុកា
ខ្លាញ់ខាប់ = ព្រះមេទោ
ខ្លាញ់រាវ = ព្រះវសា
ខ្លួន = ព្រះកាយ
ខ្សៀ = ព្រះទំរង់ធុមវដ្ដី
_____________________________________________
៙ គ ៚
គក់ (វាយ) = ទ្រង់ប្រហារ
គិត = ទ្រង់ព្រះចិន្ដា
គជ, តេជ, នប់, កុយ, គាថា = ព្រះគ្រូ
គូរ = ទ្រង់ព្រះលេខា
គោ = ព្រះទីន័ងឧសភរាជ
គោម = ព្រះឃរបទីប
គុំកួន = ទ្រង់អាឃាដ
គុម្ពត្រចៀក = ព្រះកាណ៌
គ្រឿងក្រអូបសម្រាប់លាប = ព្រះសុគន្ធវិលេបនៈ
គំហក = ទ្រង់តជ្ជនាការ
គ្រហែម = ទ្រង់ព្រះឧក្កាសិត
គ្រុន = ព្រះទាហរោគ, ឌាហរោគ
គ្រូ = រាជគ្រូ
គ្រែ = ព្រះមញ្ចៈ
គ្រែដេក = ព្រះទែនបន្ទំ
គ្រែយាន = ព្រះរាជយាននុម៉ាត
គ្រែយានមាស = ព្រះសុវណ្ណរាជយាន
គ្រែអង្គុយ = ក្រឡាព្រះគំនាល់
_____________________________________________
៙ ឃ ៚
ឃើញ = ទ្រង់ទស្សនាការ
ឃ្លង់ = ព្រះកុដ្ឋរោគ
ឃ្លាន = ទ្រង់ជិឃច្ឆា
_____________________________________________
៙ ង ៚
ងងុយ = ទ្រង់ព្រះថីនៈ
ងូតទឹក = ស្រង់ព្រះវារី
ងោកងុយ = ទ្រង់ព្រះមិទ្ធៈ
_____________________________________________
៙ ច ៚
ចង្កា = ព្រះហនុកា
ចង្កើះ = ព្រះយមកា
ចង្កៀង = ព្រះតេលបទីប
ចង្កៀលក្រចក = ព្រះទម្រង់សុពណ្ណនខា
ចង្កួយស្មា = ព្រះអង្សកូដ
ចង្កៀលត្រចៀក = ព្រះទម្រង់សុវណ្ណកាណ៌
ចង្កេះ = ព្រះអង្កៈ, ព្រះកដី
ចន្ទាស = ព្រះសណ្ឌាស
ចង្អុលម្រាមដៃ = ព្រះតជ្ជនាបាទ
ចារុ៍ចងដៃ = កែមព្រះករ
ចិញ្ចើម = ព្រះភូមោ, ព្រះភមុកា
ចិញ្ចៀន = ព្រះទម្រង់
ចិត្ត = ព្រះហឫទ័យ
ចិត្តជា (បាត់ខឹង) = ទ្រង់ក្សាន្តព្រះហឫទ័យ
ចូលចិត្ត = ទ្រង់សន្និដ្ឋាន
ចែងថ្ងៃ = ព្រះខុទ្ទកបិឡកា
ចៅស្រី-ប្រុស = ព្រះរាជនត្តា
ចំណីបង្អែម = ព្រះឱជា
ចំឡក = ព្រះបស្សការ
ច្របាច់ = សម្ពាហណៈ
ច្រមុះ = ព្រះនាសា
ច្រូចទឹក = ទ្រង់ទក្សិណោទក
ច្រៀង = ទ្រង់គីតាភិរម្យ
_____________________________________________
៙ ឆ ៚
ឆត្រ = ព្រះក្លស់
ឆ្លាក់ = ទ្រង់រចនា
ឆ្អឹង = ព្រះអដ្ឋិ
ឆ្អឹងដងកាំបិត = ព្រះអក្ខកា
_____________________________________________
៙ ជ ៚
ជក់ = ទ្រង់សោយ
ជញ្ជឹង = ទ្រង់ព្រះវិចារណ៍
ជន្លួញ = ព្រះបដោទ
ជាន់ = ទ្រង់អក្កមៈ
ជណ្ដើរ = ព្រះអឌ្ឍចន្ទ
ជីដូន = ព្រះអយ្យិកា
ជីដូនទួត = ព្រះអយ្យិកាទួត
ជីតា = ព្រះអយ្យកោ
ជីតាទួត = ព្រះអយ្យកោទួត
ជិនឆ្អន់ = ទ្រង់និព្វិទា
ជុក = ព្រះមោលី
ជុះអាចម៍ = ទ្រង់ចូលព្រះបង្គន់ធំ
ជម្រះធ្មេញ = ទ្រង់សោយព្រះស្ទន្ត
_____________________________________________
៙ ឈ ៚
ឈរ = ទ្រង់ស្ថិត
ឈមមុខត្រង់ = ទ្រង់ឆ្ពោះព្រះភក្ត្រ
ឈានជើង = ស្ដេចឈានព្រះបាទ
ឈាម = ព្រះលោហិត
ឈឺ = ប្រឈួន, ទ្រង់ព្រះអាពាធ, ទ្រង់ព្រះអផាសុក
ឈើខ្នាត = ព្រះរាជមានៈ
ឈើខ្នោសអណ្ដាត = ព្រះជីវ្ហាវិសោធន៍
ឈើចាក់ធ្មេញ = ធ្នាក់ព្រះទន្ត, ព្រះទន្តកដ្ឋ
ឈើច្រត់ = ព្រះទណ្ឌៈ
ឈ្នួត = ព្រះវេដ្ឋនៈ
ឈ្លី = ទ្រង់បរិមទ្ទៈ
_____________________________________________
៙ ញ ៚
ញញឹម = ទ្រង់ព្រះសិតាការៈ
ញើស = ព្រះសេទោ
_____________________________________________
៙ ដ ៚
ដន្លាប់ = ព្រះក្នក់
ដបកែវ = ព្រះករណ្ឌកៈ
ដបតែ = ព្រះបានកោសៈ
ដាវ = ព្រះទម្រង់អសិ
ដាវវែង = ព្រះទម្រង់អសិដងវែង
ដីខ្មៅសរសេរ = ព្រះកាឡមត្តិកា
ដីស = ព្រះបុស្សមត្តិកា
ដឹង = ទ្រង់ជ្រាប
ដើមទ្រូង = ព្រះឧរា
ដើរ = ទ្រង់យាងព្រះបាទ
ដើរដំណើរ = ទ្រង់ព្រះរាជដំណើរ
ដេក = ទ្រង់ផ្ទំ
ដេកលក់ = ទ្រង់ផ្ទំស្កល់
ដៃ = ព្រះហស្ត
ដំបង = ព្រះទម្រង់គទាវុធ
ដំរីសម្រាប់គង់ = ព្រះទីន័ងគជេន្ទ្រ
ដោះ = ព្រះថ័ន
_____________________________________________
៙ ត ៚
តម = ទ្រង់ព្រហ្មចេត
តោក = ព្រះសុដ្ឋិការ
តាំង = ព្រះបីថំ
តែងរឿង-កាព្យ = ទ្រង់និពន្ធ
ត្បាល់បុកស្លា = ព្រះសុវណ្ណទន្ត, ស្នងព្រះទន្ត
ត្រកូល = រាជត្រកូល, ខត្តិយត្រកូល
ត្រចៀក = ព្រះស្រោត
ត្រា = ព្រះរាជវលញ្ឆករ
ត្រិះរិះ = ទ្រង់ព្រះតំរិះ
_____________________________________________
៙ ថ ៚
ថើប = ទ្រង់ចុម្ពិត
ថ្ងាស = ព្រះនលាត
ថ្ងូរ = ទ្រង់អដ្ដសរៈ
ថ្នាំរក្សារោគ = ព្រះឱសថ
ថ្ពាល់ = ព្រះគណ្ឌៈ
ថ្លើម = ព្រះយកនៈ
_____________________________________________
៙ ទ ៚
ទាច = ព្រះវក្កៈ
ទិកោទឹក = ព្រះបានភិង្គារ
ទឹកកាម = ព្រះអសុចិ
ទឹកដោះ = ព្រះក្សីរ
ទឹកតែ = ព្រះបានរស
ទឹកត្រជាក់ = ព្រះសីតរស
ទឹកនោម = ព្រះមូត្រ
ទឹកភ្នែក = ព្រះអស្សុ
ទឹកមាត់ = ព្រះខេឡៈ
ទឹករំអិល = ព្រះលសិកា
ទឹកលាងអាចម៍ = ព្រះធារាបង្គន់
ទឹកអប់ = ព្រះសុគន្ធ
ទឹកអប់សម្រាប់ងូត = ព្រះសុគន្ធវារី
ទូ = ព្រះកុញ្ជិកកោសៈ
ទូកគង់ = ព្រះទឺន័ងនាវា
ទួញ = ទ្រង់សោក
ទៀន = ព្រះសិខាទីប
ទៅលេង = ស្ដេចប្រពាត
ទ្រគាក = ព្រះសុសោណី
ទ្រហោយំ = ទ្រង់ពិលាប
ទ្វារជុះ = ព្រះវច្ចមគ្គ
ទ្វារនោម = ព្រះបស្សាវមគ្គ
_____________________________________________
៙ ធ ៚
ធ្នូ = ព្រះទម្រង់កៅទណ្ឌ
ធាត់ = ព្រះថូលោ, មានព្រះអង្គ
ធូប = ព្រះធូប
ធ្មេញ = ព្រះទន្ត
_____________________________________________
៙ ន ៚
និយាយ = ទ្រងមានព្រះបន្ទូល, ទ្រង់មានព្រះតម្រាស់, ព្រះសវនីយ (ព្រះអគ្គមហេសី)
និយាយការ = ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការ
និយាយចំពោះ, ផ្ដើមឡើង, និយាយបន្លឺឲ្យដឹង = ទ្រង់ប្រារព្ធ
ផ្សាយទូទៅ = ព្រះបន្ទូលសុរសីហនាទ
នោម = ទ្រង់ចូលព្រះបង្គន់តូច, ទ្រង់បន្ទោបស្សាវៈ
នៅ = គង់
នៅផ្ទះ = គង់ព្រះដំណាក់
_____________________________________________
៙ ប ៚
បបោសអង្អែល = ទ្រង់បរាមាស
បង = ព្រះរាម, ព្រះជេដ្ឋា
បង្គាប់ = ទ្រង់បញ្ជា
បង្អួចមានគន្លឹះ = ព្រះសីហបញ្ជរ
បង្អួចបើកទល់ = ព្រះកវាតា
បន្ទាត់ = ព្រះតន្តិ (ព្រះតន្តី)
បារី = ព្រះធុមវដ្ឋី, ព្រះស្រីសួង
បាយ = ព្រះក្រយាស្ងោយ
បេះដូង = ព្រះហទយៈ
ប្ដី = ព្រះស្វាមី, ព្រះភស្ដា
ប្រជុំចិញ្ចើម = ព្រះឧណ្ណាលោម
ប្រពន្ធ = ព្រះមហេសី, ព្រះជាយា
ប្រមាត់ = ព្រះបិត្តៈ
ប្រជ្រុយ = ព្រះតិលកា
ប្រឡែង (ប្រលែង) ឬលេង = ទ្រង់ក្រសាល
ប្រាប់ = ទ្រង់ត្រាស់
ប្រេង = ព្រះតេលៈ
ប្អូន = ព្រះអនុជ
_____________________________________________
៙ ផ ៚
-ផែនប្រាក់ចារិកអក្សរតាំងតំណែងយសសេនាបតីនូវព្រះភិក្ខុរាជាគណៈធំ = ហិរញ្ញបត្រ។
-ផែនមាសចារិកអក្សរទាំងព្រះនាមម្ចាស់ផែនដីនូវក្សត្រិយ៍ទាំងពួង និងព្រះសង្ឃនាយក = ព្រះសុវណ្ណប័ត្រ។
ផើម (ស្ដេចស្រី) = ទ្រង់ព្រះគភ៌
ផើម (ស្ត្រីទាំងពួងជាម្នាងស្ដេច) = មានគភ៌
ផឹក = ទ្រង់សោយ
ផ្កា = ព្រះបុប្ផា
ផ្ចិត = ព្រះនាភី
ផ្ដាសាយ = ទ្រង់ព្រះបិនាសា
ផ្តិល = ព្រះស្រាពក៍
ផ្នត់ជង្គង់ = ផ្នត់ព្រះជានុ
ផ្ទះ = ព្រះទីន័ងដំណាក់
ផ្លិតកោង = ព្រះវីជនី
ផ្លិតដងង = ព្រះពាតវីជនី
ផ្លិតស្លឹកត្នោត = ព្រះតាលប័ត្រ
ផ្លិតស្លាបសត្វ = ព្រះវាលវិជនី
_____________________________________________
៙ ព ៚
ពក = ព្រះបីឡកា
ពុកមាត់ = ព្រះមស្ស
ពងស្វាស = ព្រះអណ្ឌៈ
ពាន = ព្រះពាន
ពានស្លា = ពានព្រះស្រី
ពិតាន = ព្រះពិតាន
ពូថៅ = ព្រះទម្រង់ផរសុ
ពូក = ព្រះសុខសេយ្យាស
ពែងផឹកទឹក = ព្រះមណិថាលកៈ
ពែងតែ = ព្រះបានថាលកៈ
ពោះ = ព្រះឧទរ
ពោះវៀនតូច = ព្រះអន្តគុណៈ
ពោះវៀនធំ = ព្រះអន្តៈ
ព្យាយាម = ទ្រង់ឧស្សាហ៍
ព្រួញ = ព្រះទម្រង់កាំសរ
ព្រួយចិត្ត = ព្រួយព្រះហទ័យ (ព្រួយព្រះទ័យ, ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យ)
ព្រះខាន់ = ព្រះខាន់
_____________________________________________
៙ ភ ៚
ភាជន៍ព្រះស្ងោយ = ព្រះសុវណ្ណភាជន៍
ភូមិមានផ្ទះដាក់ស្វេតច្ឆត្រ = ព្រះបរមរាជវាំង
ភូមិមានផ្ទះឥតស្វេតច្ឆត្រ = ព្រះរាជនិវេសន៍
ភូមិស្ដេចទីព្រះអង្គម្ចាស់គង់ = វាំង
ភួយ = ព្រះឧណ្ហសុភាក់
ភ្នែក = ព្រះនេត្រ
ភ្នែកគោ = ព្រះគោប្ផកៈ
ភ្លេច = ទ្រង់សម្មោសា
_____________________________________________
៙ ម ៚
មកុដ = ព្រះមកុដ
មា ឬអាពុកធំខាងអាពុក = ព្រះបិតុលា
មាត់ = ព្រះឱស្ឋ
មុខ = ព្រះភក្ត្រ
មុង = ព្រះសុកល់ប្រសើរ
មុន (រោគ) = ព្រអសា
មួក = ព្រះមាលា
មើល = ទ្រង់ទត
មេជើង = ព្រះអង្គុដ្ឋបាទ
ម្ដាយជាស្ដេចទីព្រះអង្គម្ចាស់ = ព្រះមាតា
ម្ដាយជាសាស្ត្រកូនជាស្ដេចទ្រង់រាជ្យ = សម្ដេចព្រះរាជជននី
ម្ដាយជាស្ដេចកូនជាស្ដេចទ្រង់រាជ្យ = សម្ដេចព្រះវររាជជននី
ម្ដាយមីងខាងអាពុក = ព្រះបិតុច្ឆា
ម្ដាយមីងខាងម្ដាយ = ព្រះមាតុច្ឆា
ម្រាមកណ្ដាលដៃ = ព្រះមជ្ឈិមមង្គុលី
ម្រាមកូនជើង = ព្រះអនុជបាទ
ម្រាមកូនដៃ = ព្រះអនុជង្គុលី
ម្រាមជើងកណ្ដាល = ព្រះមជ្ឈិមបាទ
ម្រាមនាងជើង = ព្រះកនិដ្ឋបាទ
ម្រាមនាងដៃ = ព្រះកនិដ្ឋង្គុលី
ម្រាមមេដៃ = ព្រះអង្គុដ្ឋង្គុលី
ម្លូបាយ = ព្រះស្រីសន្លឹក
ម្លូលឿង = ព្រះស្រីបណ្ឌា
ម្សៅ = នួនព្រះភក្ត្រ
ម្សៅរមៀត = ព្រះហលិទ្ទចុណ្ណ
ម្ហូប = ព្រះឱជារស
_____________________________________________
៙ យ ៚
យំ = ទ្រង់ព្រះកន្សែង
_____________________________________________
៙ រ ៚
រទេះ = ព្រះទីន័ងរាជរថ
របស់ទ្រព្យស្ដេចទ្រង់រាជ្យ = ព្រះរាជទ្រព្យ
របស់ទ្រព្យស្ដេចទីព្រះអង្គម្ចាស់និងអ្នកអង្គម្ចាស់ = ព្រះធនទ្រព្យ
រង = ព្រះសថា
រងដាក់គ្រឿងតែ = ព្រះបានភាជន៍
រងដាក់គ្រឿងបូជា = ព្រះសក្ការភាជន៍
រាប់អាន = ទ្រង់ព្រះមេត្តា
រាស្ត្រជាម្ដាយក្សត្រទីព្រះអង្គម្ចាស់ = ព្រះមាតា
រួមប្រវេណី = ទ្រង់ព្រះសយុម្ពរ, សយម្ពរ
រោងសំណាក់ = ព្រះពន្លា
រោងទទួលភ្ញៀវ = ព្រះរាជរោង
រោមក្លៀក = ព្រះលោមកច្ឆៈ
រោមភ្នែក = ព្រះលោមនេត្រ
រោមអស់ទាំងខ្លួន = ព្រះលោមា
រាំ = ទ្រង់ព្រះនច្ចា
_____________________________________________
៙ ល ៚
លុប ឬលាង = ទ្រង់ស្រប់
លម = ព្រះថវិកា
លាជ = ព្រះលាជ
លេងល្បែងផ្សេងៗ = ទ្រង់ក្រសាល, ទ្រង់កីឡា
លំពែង = ព្រះទម្រង់អសុឡី
វធម្មតា = ព្រះវ
វរចនា = ព្រះទីន័ងសិរិកា
វាយ = ទ្រង់ព្រះរាជទណ្ឌ
វាវ = ព្រះកិលោមកៈ
វែករាប់បាត្រ = ស្នងព្រះហស្ត
វាំងនន = ព្រះសាណិយា
វ៉ែនតា = ស្នងព្រះនេត្រ
_____________________________________________
៙ ស ៚
សក់ = ព្រះកេសា
សម = ស្នងព្រះអង្គុលា
សលៀង = ព្រះសលៀង, ព្រះរាជយាន
សរសេរ = ទ្រង់លិខិត
សើច = ទ្រង់ព្រះសម្រួល
សរសៃ = ព្រះនហារូ
ស៊ង = ព្រះសុពណ៌កោស
សង្វារ = ព្រះកេយុរា
សង្ស័យ = ទ្រង់វិចិកិច្ឆា
សន្លប់ = ទ្រង់ព្រះវិសញ្ញី
សន្លាក់កដៃ = ព្រះសន្ធិករ
សារពើបន្លែ = បន្លែព្រះស្ងោយ
សារពើអន្លក់ = អន្លក់ព្រះស្ងោយ
សាច់ = សាច់ព្រះស្ងោយ
សាច់ធ្មេញ (អញ្ចាញធ្មេញ) = អញ្ចាញព្រះទន្ត
សិតសក់ = ទ្រង់សិតព្រះកេសា
ស៊ី = ទ្រង់សោយ
សួត = ព្រះបប្ផាសៈ
-សេចក្ដីដែលម្ចាស់ដែនដីតាំងទុកឲ្យមហាជនប្រព្រឹត្តតាម = ព្រះរាជបញ្ញាត្តិ។
-សេចក្ដីដែលម្ចាស់ផែនដីតែងដោយព្រះអង្គឯង = ព្រះរាជនិពន្ធ។
-សេចក្ដីបម្រាមឬបង្គាប់ដល់ខ្ញុំរាជការឬអាណាប្រជាជន = ព្រះរាជប្រកាស។
សេះគង់ = ព្រះទីន័ងអស្សតរ
ស៊ែ = ព្រះកសា
សម្ដី = ព្រះរាជតម្រាស់
-សំបុត្រធម្មតាដែលប្រើទៅមករកគ្នា ឬថ្វាយម្ចាស់ផែនដីនិងក្សត្រិយ៍ទាំងពួង = ចុតហ្មាយ។
-សំបុត្របុគ្គលគ្រងនគរប្រទេសរាជ = អក្សរសារ។
-សំបុត្របុគ្គលគ្រងប្រទេសឯករាជ្យ មានអំណាចដូចក្សត្រិយ៍ម្ចាស់ផែនដីប្រើចេញទៅប្រទេសក្រៅ = សុភអក្សរសារ។
-សំបុត្រ មេទ័ព ឬព្រះរាជអាជ្ញាហ្លួងនូវចៅហ្វាយស្រុកក្រមការខេត្តធ្វើទៅថ្វាយ ម្ចាស់ផែនដី ឬសេនាបតីអំពីរាជការផ្សេងៗ = សំបុត្របក។
-សំបុត្រម្ចាស់ផែនដីចេញឲ្យដឹងទូទៅគ្រប់គ្នា = ព្រះរាជឱង្ការនូវព្រះបន្ទូលសុរសីហនាទ។
-សំបុត្រម្ចាស់ផែនដីផ្ញើទៅមកដល់ម្ចាស់ផែនដីដូចគ្នា = ព្រះបរមរាជសាសន៍។
-សំបុត្រម្ចាស់ផែនដី ទ្រង់សរសេរដោយព្រះហស្តឯងពុំមែនជាផ្លូវរាជការ = ព្រះបរមរាជហត្ថលេខា។
-សំបុត្រម្ចាស់ផែនដី ទ្រង់សរសេរដោយព្រះហស្តឯងក្នុងកិច្ចរាជការ = ព្រះរាជឱង្ការលេខា។
-សំបុត្ររាជការឲ្យកាន់ទៅកោះមនុស្សឬកេណ្ឌរាស្ត្រឲ្យធ្វើការផ្សេងៗ = ហ្មាយ។
-សំបុត្រសរសេរសូមបើករបស់ផ្សេងៗ ឬធ្វើសេចក្ដីទុកថ្វាយម្ចាស់ផែនដី = ដីកា។
-សំបុត្រសេនាបតីឬមេទ័ព ឬព្រះរាជអាជ្ញាហ្លួង = ទងត្រា។
-សំបុត្រព្រះរាជជននី ឬសម្ដេចព្រះអគ្គមហេសី = ព្រះរាជសវនីយលេខា។
-សំបុត្រសម្ដេចឧភយោរាជ, ព្រះឧបរាជប្រើជាធម្មតា = ព្រះរាជបន្ទូលលេខា។
-សំបុត្រសម្ដេចឧភយោរាជ, ព្រះឧបរាជធ្វើទៅថ្វាយម្ចាស់ផែនដីដទៃក្រៅ = ព្រះបវររាជសាសន៍។
-សំបុត្រអគ្គមហាសេនាបតី ឬមេទ័ពធំ = សារត្រា។
សម្បុរ = ព្រះឆវី
សំបោរ = ព្រះសិង្ឃានិកា
សំពត់ = ព្រះពស្ត្រ
សំពត់ងូតទឹក = ព្រះឧទកសាដក, សុក្ខសាដក
សំពត់ចាប់ទឹក = ព្រះតេមិយសាដក
សំពត់អង្កាញ់ = ព្រះបព្វកៈ
សម្រាលកូន = ទ្រង់ប្រសូត, ទ្រង់សម្ភព
សម្លក់ = ទ្រង់ឱលោកនៈ
សម្លឹង = ទ្រង់ឧលោកនៈ
សំឡេង = ព្រះសុរសៀង
ស្គម = ព្រះកីសោ
ស្ងៀម = ទ្រង់តុស្នី
ស្ដោះ = ទ្រង់នុដ្ឋហា
ស្ទាប = ទ្រង់អាមសនៈ
ស្និត (ក្រាសធ្មេញល្អិត) = ព្រះសម្អាងកេសា
ស្បែក = ព្រះតចៈ
ស្បែកជើង = ព្រះសុពណ៌បាទ
ស្បៃជ្រលក់ទឹក = ព្រះសីតសុភាក់
ស្បៃដណ្ដប់ = ព្រះសុភាក់
ស្ពាយឆៀង = ទ្រង់ព្រះសោវត្ថិកា
ស្មងជើង = ព្រះជង្ឃ
ស្មា = ព្រះអង្សា
ស្រឡាញ់ = ទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យ
ស្រា = ព្រះចណ្ឌរស
ស្រេក = ទ្រង់បិបាសា
ស្រែង = ព្រះកិលាសៈ
ស្រោមជើង = ព្រះសុពណ៌កោសបាទ
ស្លាក្រក = ព្រះស្រីខណ្ឌក៍
ស្លាជីគ្រប (ស្លាជីប) = ព្រះបិធាន
ស្លាខ្ចី = ព្រះស្រីហរិត
ស្លាតម្ពុល = ព្រះស្រីតម្ពុល
ស្លាបុក = ព្រះស្រីចុណ្ណៈ
ស្លាស្លឹង = ព្រះស្រីសុក្ខ
ស្លាបប៉ាកកា = ព្រះគរុកំ
ស្លាបប្រចៀវ = ព្រះវង្សកុបាត
ស្លាបព្រា = ស្នងព្រះអង្គុលី
ស្លាប់ (លោកសង្ឃ) = អនិច្ចកម្ម
ស្លាប់ (ស្ដេចទ្រង់រាជ្យ) = សោយព្រះទិវង្គត
ស្លាប់ (ស្ដេចទីព្រះអង្គម្ចាស់) = សុគត
ស្លាប់ (ស្ដេចទីអ្នកអង្គម្ចាស់) = ក្ស័យព្រះជន្ម
ស្លាប់ (អគ្គមហេសី) = សោយព្រះវិលាល័យ
ស្លេស្ម = ព្រះសេម្ហៈ
ស្វេតច្ឆត្រ = ស្វេតច្ឆត្រ
ស្អូច = ព្រះកិបិលកា
_____________________________________________
៙ ហ ៚
ហិត = ទ្រង់ឃាយី
ហឹប = ព្រះមញ្ជូសា
ហឺត = ព្រះសាសរោគ
ហែមស្លាព្រះពរ = ស្រាពក៍ព្រះស្រី
_____________________________________________
៙ អ ៚
-អក្សរក្សត្រិយ៍ខត្តិយត្រកូលផងទាំងពួង = ឡាយព្រះហស្តលេខា។
-អក្សរម្ចាស់ផែនដីទ្រង់សរសេរ ដោយព្រះហស្តឯងទុកជាចំណាំនៃព្រះអង្គ = ព្រះរាជហត្ថលេខា។
អង្គុយ = ទ្រង់គង់, ទ្រង់និសីទនាការ
អង្អែល = ទ្រង់បរាមាសៈ
អណ្ដាត = ព្រះជីវ្ហា
អផ្ទង់ = ព្រះសិទ្ធលិង្គរោគ
អផ្ទាញ = ព្រះរោគសិទ្ធលិង្គ
អំបែងក្បាល = ព្រះមត្ថកៈ
អាណិត = ទ្រង់ព្រះករុណា
អាចម៍ = ព្រះករីសៈ
អាចម៍ច្រមុះ = ព្រះឃានមលៈ
អាចម៍រុយ (ប្រជ្រុយ) = ព្រះកាឡកៈ
អាជ្ញា = ព្រះរាជអាជ្ញា
អាវ = ព្រះភូសា
អុតធំ = ព្រះគណ្ឌរោគ
អុតស្វាយ = ព្រះគណ្ឌយា
ឧស្សាហ៍ = ព្រះឧស្សាហ៍
ឪពុកធំ ឬមាខាងម្ដាយ = ព្រះមាតុលា
ឱប = ទ្រង់អាលិង្គនៈ
អំពល់ចិត្ត = ទ្រង់អនីឃៈ
បើម្ចាស់ផែនដីទ្រង់យកស្ត្រីទាំងពួង ក្រៅចាកអំពីក្សត្រខត្តិយកញ្ញាមកជាបាទបរិចារិកា ហើយបានទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសព្រះរាជទានទឹកស័ង្ខដោយព្រះហស្តឯង រីស្ត្រីនោះហៅថា ចៅចម ឯចៅចមមាន ៦ ជាន់ ដូចមាននាមដូច្នេះ ៖
ទី១ – ព្រះបិយា ងារជាព្រះបរម
ទី២ – ព្រះស្នំ ងារជាព្រះម្នាង
ទី៣ – ព្រះស្រីង្គារ ងារជាព្រះម៉ែនាង
ទី៤ – ព្រះក្រុមការ ងារជាព្រះនាង
ទី៥ – ព្រះស្រីការ ងារជាអ្នកម្នាង
ទី៦ – ព្រះកំណាន់ ងារជាអ្នកនាង
=ពាក្យកម្ចី=
==ពាក្យកម្ចីបាលីសំស្ត្រឹត==
===ការសម្គាល់ពាក្យកម្ចីពីបាលីសំស្ក្រឹត===
នៅក្នុង[[ភាសាខ្មែរ]] គេអាចសម្គាល់ពាក្យកម្ចីពីបាលីសំស្ក្រឹតបានតាមបែបបទខាងក្រោម៖
*ពាក្យមានប្រើ[[វណ្ណយុត្តិ]]ដូចជា '''៍''' '''័''' និង '''៌'''។
ឧទាហរណ៍៖ គមនាគមន៍ ពិសោធន៍ ព្រឹត្តិការណ៍ សម័យ សព៌ាង្គកាយ ទុយ៌ស គភ៌ ... ។
*ពាក្យអានមិនប្រើបន្តក់។
ឧទាហរណ៍៖ ជន ធន ... ។
*ពាក្យមិនប្រើសញ្ញាលេខទោ '''ៗ''' ។
ឧទាហរណ៍៖ នានា ... ។
*ពាក្យប្រកបនឹងព្យញ្ជនៈ '''ទ ណ គ ឌ ព ធ'''។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រមាទ ប្រមាណ នាគ ភាគ គ្រុឌ ទ្រុឌ ភាព អាពាធ... ។
*ពាក្យប្រកបនឹងព្យញ្ជនៈត្រួតជើង បូកស្រៈ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្បត្តិ ប្រតិបត្តិ ... ។
*ពាក្យប្រកបនឹងព្យញ្ជនៈ បូកស្រៈ។
ឧទាហរណ៍៖ ជាតិ មាតុ ហេតុ ... ។
*ពាក្យប្រកបនឹងព្យញ្ជនៈត្រួតជើង។
ឧទាហរណ៍៖ មិត្ត បរិសុទ្ធ អង្គ ចន្ទ កម្ម បក្ស ... ។
<pre>តោងចាំថា '''ត្រួតជើងខ្លួនឯងបាលី ត្រួតជើងអ្នកដទៃសំស្ក្រឹត'''</pre>
ឧទាហរណ៍៖
*ពាក្យ'''មិត្ត'''ជាបាលី ឯពាក្យ'''មិត្រ'''ជាសំស្ក្រឹត
ជាភាសាគ្រឹះរបស់ខ្មែរនាសម័យដើមក្នុងនោះ ហើយខ្មែរយកមកសំយោគទៅជាភាសារបស់ជាតិផងដែរ។
ឧទាហរណ៍ ទុក្ខ មេត្តា វិចារណ៍ សីល សីមា លង្កា លតា លទ្ធិ។
==ពាក្យកម្ចីបារាំង==
យើងបានដឹងហើយថាព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាជាប្រទេសមួយដែលស្ថិតនៅក្រោមអាណានិគមនិយមបារាំងតាំងពីស.ទ.វទី ១៦មកម្លេះ។
ពាក្យកំចីទាំងនោះរួមមាន៖ បេតុង កុង្សីយ៍ កុងតាក់ កុងស៊ុល (consul) ស៊ីម៉ង់ ស៊ីក្លូ រ៉ឺម៉ក ស៊ីញេ ស៊ីរ៉ូ ស៊ីហ្លេ ឡាវហាវ ការាត់ កាសែត ក្រាម កៅស៊ូ ក្រែប ឡូ អាវ៉ូកាចេរ (avocatie) អាស៊ី អាហ្រ្វិច អូសេអានី អូស្ត្រាលី គីមី គីឡូ គីឡូស៊ីក គីឡូម៉ែត្រ គីឡូវ៉ុល ហ្រ្វង់ ហ្រ្វាំង ភ្លើងហ្វារ ឆែកឆេរ ឆែកែវ សង់ទីម៉ែត្រ។
==ពាក្យកម្ចីសៀម==
ភាសាដែលខ្មែរបានយកពីសៀមមកប្រើមានដូចជា៖ ចៃ ចោងហោង យាយ យីថោ យីស៊ុន យីហ៊ុប យោក យោក្ប័ត្រ យោនយាន យ៉ យ៉ាក យ៉ាដាំ យ៉ាប់ឆា កាប៉ៅ កាពិ កាពិផៅ កាឡៃ ឡាំ ឡក ឡត ឡប់ឡែ ឡាក ឡាយឡុង ឡិន ឡឺត ឡុងបុត ឡុងសុង ឡេវ ឡេវឡៃ ឡោ ឡោម ឡៅ អង្វរ អាប៉ោង អាប់ចុន អារីអារ៉ប ខៅតាក ខ្វាន់នាគ ខ្វាម អុង ហ្មត់ចត់ ហ្មត់ហ្មង ហ្មប ហ្មាយ ហ្លាក់ ហ្លាក់ហ្លាំង ហ្លួង ហ្វឹក ហ្វួង ហ្លួងដិន ហ្វូងហ្វាយ លវោ អយុធ្យា ពញ្ញា ផាប៉ា ផាប់ ផាមួង ផាយោង ផាហ៊ុម ផិត ផូក ផឿក ផែន ផៅ ណាំ ណាំនួន ណែណន តាប់ ណាំយ៉ា ស៊ុម ឆាន់ ង៉ាវ ចក ដើមចម សាមសិប សែសិប ហាសិប ហុកសិប ចិតសិប ប៉ែតសិប កៅសិប លយ លយកែវ លយឆាយ ក្រនៀវកែវ ក្រសែ បៀលៀង បែន បៃដីកា បៃតង បៃមន់ មាក់ប្រេង មាក់ប្រាង មាក់ដោក សក្លាត សងខាង សង៉ា សង់ខ្យា សង្វារ សង្វៀន ('''สังเวียนมวย''') សជី សណ្ដាន់ សន្លប់ សប សាដៀវ សានណូវ ពិន ពិនតូ ពិផាត ពិភេក សាវ សាវកែ សាំ សាវឡិក សាវជៃ សាំម៉ាសាំប៉ៃ (สัมมาสัมไป)។
ចំណាំ៖ អ្នកនិពន្ធបទចម្រៀងខ្មែរមួយចំនួនបានប្រើពាក្យខ្លះមិនត្រឹមត្រូវ ដូចជាពាក្យថា ដូងចៃ ('''ดวงใจ''') ព្រោះពាក្យ “ចៃ” មានន័យថា “ចិត្ត” រួចហើយ ។
==ពាក្យកម្ចីចិន==
ភាសា ដែលក្លាយមកពីពាក្យចិនដូចជាពាក្យ៖ កុង កុងស៊ី យីហោ កាវ កៅយក់ កៅសិប កៅឡាក់ កៅឡៅ កៅអី កៅអូរ ឡាំសាំ ឡុងចុង ឡៅតេង អាំងយី អុងប៉ាង អាំឡូ អៀម គុយទាវ ផាវ ផូយ ផួយ ផេង ទឹកស៊ីអ៊ីវ ឆា ឆាឆៅ ឆាប ឆុង ឆែ ឆៃថាវ ឆៃប៉ូវ ងីវ ចាប់ឆាយ ចិក។
==ពាក្យកម្ចីយួន==
ជាភាសា ដែលក្លាយមកពីភាសយួនដូចជា៖ បាយក្តាំង កំពង់ដរ ឡុកឡាក់ ឡាញ់ ឡាំប៉ា ឡូ អុង ខ្វែវ ហ្វេ ផឹង ណែម ណែវ ងឿក។
* ចំណាំ ចំពោះការប្រើពាក្យ “ទូកដរ” វាមានលក្ខណៈខុសដោយសារតែពាក្យ “ដរ”របស់វៀតណាមជាត្រូវនឹងពាក្យ“ចម្លង”របស់ខ្មែរ។ គួរតែប្រើពាក្យថា“កំពង់ចម្លង” វិញទើបមានភាពត្រឹមត្រូវ។
==ពាក្យកម្ចីឡាវ==
ជាពាក្យដែលក្លាយមកពីពាក្យឡាវដូចជា៖ ឡាប អាប៉ោង អាប់ចុន អុង ខៅតាក ហ្លាក់ ហ្លួង ពញ្ញា។
=អក្សរកាត់=
នៅពេលការសរសេរអត្ថបទផ្សេងៗជួនកាលគែសរសេរពាក្យនៅក្នុងឃ្លាណាមួយដោយប្រើពាក្យពេញលេញទាំងស្រុងតែម្តង។
ឧទាហរណ៍ អង្គការសុខភាពពិភពលោក(អ.ស.ព)។
ជួនកាលក្នុងកាលៈទេសៈខ្លះទៀត ដោយគេចង់ចំណេញពេល ចំណេញក្រដាស
គេតែងតែរិះរកវិធី បំព្រួញសង្ខេបពាក្យពេញលេញនោះឱ្យខ្លី ប៉ុន្តែនៅតែរក្សាបាននូវអត្ថន័យសារវាទាំងស្រុងដដែល។
ឧទាហរណ៍
* អង្គការសហប្រជាជាតិ រួមមកនៅត្រឹម អ.ស.ប
* សហរដ្ឋអាមេរិច ស.រ.អា
* គណកម្មាធិការជាតិខ្មែរ គ.ជ.ខ
* សេក្តីជូនដំណឹង ស.ជ.ណ
* អនុក្រិត អ.ន.ក្រ
* ប្រកាស ប្រ.ក
វិធី៖ គេជ្រើសរើសយកព្យព្ជានៈក្នុងពាក្យណាមួយធ្វើជាគោល។ពាក្យគោលនៅឃ្លាណាមួយនោះ ត្រូវបានកំណត់ជ្រើសរើសយកមកដាក់តម្រៀបជាបន្តបន្ទាប់ រហូតដល់អស់ពាក្យគោល ដូចមានបញ្ជាក់ជូននៅក្នុងឧទាហរណ៍ខាងលើស្រាប់។
<h1>ប្រវត្តិនៃពាក្យ និងការវិវត្ត</h1>
បញ្ហាប្រភពភាសាមនុស្សលោកនិយាយរួម រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះមិនទាន់មានចម្លើយណាមួយ ច្បាស់លាស់ទេ គឺគ្រាន់តែជាទ្រឹស្តីឬយោបល់រួមរហូតដល់សន្មត់ ប៉ុណ្ណោះ។ រូបនិយមបដិសំយោគ បានចែងថា ភាសាកើតឡើងអាស្រ័យ ដោយតំរូវការរបស់សង្គម។ ដូចនេះ ភាសា គឺជាបាតុភូតរបស់ សង្គម។
<h2>ពលកម្មបងើ្កតនូវភាសា</h2>
ផើ្តមពីពលកម្ម ពិសេសពលកម្មរួម ក្រុមមនុស្សបុព្វកាលបានបងើ្កតឱ្យកើតឡើងនូវ បំណងក្នុងទំនក់ទំនង និងការត្រិះរិះ ពិចារណា។ ជាបណើ្តរៗស្របជាមួយនឹងការរីកចំរើននៃបាតដៃ និងដំណាក់កាលពលកម្ម មនុស្សបានចាប់ផើ្តម គ្រប់គ្រងត្រួតត្រា លើមជ្ឈដ្ឌានធម្មជាតិ។ ក្នុងទិសដៅធម្មជាតិ ជានិច្ចកាលមនុស្ស បានរកឃើញលក្ខណៈពិសេសថ្មី ដែលពីដើមរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ ពុំធ្លាប់បានយល់ដឹង។ ម្យ៉ាងទៀតការរីកចំរើននៃពលកម្មបានផ្តល់នូវលទ្ធផលសំខាន់ៗ និងចាំបាច់គឺ ចំណង ទំនាក់ទំនង រវាងសមាជិតនៃសង្គមដោយវិធីបងើ្កតឡើង នូវករណីជាច្រើនដើម្បីឱ្យមនុស្សជួយ សហប្រតិបត្តិការនោះ។ រួមសេចក្តីមកមនុស្សកំពុង ទទួលបាននូវ រូបភាពនោះដល់កំរិតមួយដូចគ្នា ហើយគេក៏មានប្រការច្រើនទៀត ដែលគប្បីត្រូវនិយាយ “ភាសា” ទើបអាចយល់គ្នាបាន។
<h2>ពលកម្មបងើ្កតលទ្ធភាពឱ្យភាសានូវរូបភាព</h2>
ភាសា គឺជាប្រព័ន្ធសញ្ញា បានន័យថាភាសាត្រូវតែមានឧបករណ៏សូរផង និង ផ្នែក ន័យផង។ ដូចនេះ ចង់បាន”ភាសា” មនុស្សចាំបាច់ត្រូវតែមានគ្រឿងប្រដាប់ បន្លឺសំលេងគ្រប់គ្រាន់ និងកត្តាបង្ហាញន័យផង។ ជាដំបូងពលកម្មជាបណើ្តរៗ បានធើ្វឱ្យ គ្រឿងប្រដាប់សំលេងរបស់មនុស្សបានល្អ សុក្រិត។ បន្ទាប់មកពលកម្មជំរុញកំរិតមនុស្ស ឱ្យវិវត្តឡើងនោះ គឺជាសភាពការណ៏ពីរយ៉ាង ដែលនាំឱ្យមនុស្ស សំរេចចិត្តបង្កើតនូវភាសាបាន។
ឧទាហរណ៍ ស្នូរជួរម៉ោង៧ និងស្នូរជួរ ម៉ោង១១ មានន័យខុសគ្នា។
<h3>ភាសាផ្លាស់ប្តូរទៅតាមតម្រូវការរបស់សង្គម</h3>
ក្នុងសង្គមដែលមានវណ្ណៈ ជាន់ថ្នាក់ផ្សេងៗ ប៉ុន្តែវណ្ណៈ ជាន់ថ្នាក់សង្គមតែងតែ ប្រើប្រាស់រួមនូវ ភាសាមួយដែលបំរើឱ្យគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈទាំងអស់ក្នុងសង្គម។ ក្នុងដំណាក់កាលមួយសង្គមអាច ផ្លាស់ប្តូរ រូបភាពសេដ្ឋកិច្ចនយោបាយជា ច្រើនដង ប៉ុន្តែ តែងតែប្រើប្រាស់នូវភាសារួមមួយដូចគ្នា។ ត្រង់នេះហើយដែលជា ភាសាមិនដូចគ្នានឹង បាតុភូតសង្គមផ្សេងៗគ្នានេះទេ ភាសាខ្លួនឯងផ្ទាល់ គ្មានលក្ខណៈ វណ្ណះទេ ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ភាសា អាកប្បកិរិយានៃការប្រើប្រាស់ភាសារបស់បុគ្គល ដែលនៅក្នុងស្រទាប់វណ្ណៈណាមួយ ពេលនោះហើយដែលគេឃើញថា ភាសា មានចរិតវណ្ណៈច្បាស់លាស់។ ភាសាមានរូបភាព អាស្រ័យដោយសំណូមពរទំនាក់ទំនង របស់មនុស្សក្នុងសង្គម។ ភាសាវិវត្តវាអាស្រ័យដោយសង្គមវិវត្ត និងកាន់តែមានរូបភាពប្លែកៗ សំបូរឡើងថែមទៀត។ ប៉ុន្តែកាលណាភាសាមានការវិវត្តខ្លាំង ពេលខ្លះភ្លេចគិតដល់ការបាត់បង់នៃភាសាខ្លួន។ ស្របគ្នានឹងវប្បធម៌ខ្មែរខដែលនាអំឡុងស.វទី១៩ ដល់ ២១នេះសង្កេតឃើញថា ខ្មែរមានការទទួលយកនូវវប្បធម៌បរទេស មកទាំងស្រុងដោយមិនបានយកមកសំយោគឱ្យស្របនឹងវប្បធម៌ជាតិខ្លួន មុនចេញផ្សាយទៅតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយទាំងអស់ វត្តមានរបស់ទាំងនោះមាន(ម៉ូតសក់ សម្លៀកបំពាក់ ការតុបតែងខ្លួន អត្តចរិត និងការនិយាយស្ដី)ជាដើម។
<h1>មុខងារភាសា</h1>
ភាសាមានមុខងារសំខាន់បីគឺ៖
- មុខងារបម្រាប់ព័ត៌មាន (បា្រប់ព័ត៌មានផ្សែងៗឱ្យដឹង)
- មុខងារសំណើរបញ្ជា (ជំរុញអ្នកដ៏ទៃឱ្យបំពេញកិច្ចការអ្វីមួយ)
- មុខងារសំដែងផ្លូវចិត្ត (បា្រប់ព័ត៌មានផងសំដែងមនោសព្ចោតនាផង)
ភាសាជាមធ្យោបាយនៃបណ្តូរទំនាក់ទំនង សំខាន់ជាងគេបំផុតរបស់មនុស្ស ប៉ុន្តែ មនុស្សមានមធ្យោបាយបណ្តូរទំនាក់ទំនងផ្សេងៗទៀតដូចជា៖ កាយវិការលំញាក់គឺ ជាមធ្យោយបាយខ្សត់ខ្សោយមិនជាក់លាក់ហើយមិនអាចសំដែង សញ្ញាណ អរូបិយបានទេ។ សិល្បះ (គ្មានសំដី ) ដូចជា ភ្លេង គំនូរ របាំ ជាដើមគឺជាមធ្យោបាយសំដែង សព្ចោតនា រំភើបហើយពុំអាចបញ្ជាក់ឱ្យបានច្បាស់លាស់ដែរ។ បែបនៃភាសាគេអាចចែកភាសាទៅតាមប្រវត្តិឬតាមបំរើបំរាស់ដូចជា៖
ក. ភាសាមេ គឺជាភាសាដើមឱ្យកំណើត ដល់ភាសាច្រើនទៀតក្នុងការវិវត្តខ្លួននៃប្រវត្តិសាស្រ្ត។
ឧទាហរណ៍់៖ អំបូរខ្មែរមន ជាភាសាមេ នៃភាសាខ្មែរ។
ខ. អំបូរញាតិ គឺជាភាសាទំាងទ្បាយណា ដែលបែកចេញមកពីភាសាមេជាមួយគ្នា។
ឧទាហរណ៍់៖ ភាសាខ្មែរ និងភាសាមនជាភាសាញាតិនឹងគ្នា។
គ. ភាសាកំណើត (មាតុភាសា) គឺភាសាដែលគេប្រើប្រាស់ ក្នុងប្រទេសកំណើតអ្នកនិយាយ ហើយអ្នកនិយាយបានចេះចាំតាំងពីកុមារមក។ ឧទាហរណ៍៖ សុក កើតនៅស្រុក ខ្សាច់កណា្តល។ សុកនិយាយ ភាសាតាំងពីដឹងក្តីមកភាសាខ្មែរជាភាសា កំណើតរបស់សុក(នៅក្មេងជួបនឹងបរិយាកាសជុំវិញបែបណាគឺវាទទួលបែបនោះ)។
ឃ. ភាសារស់ ឬជីវភាសា គឺជាភាសាយាន្ត ដែលគេប្រើសព្វថ្ងៃក្នុងការប្រាស័យទាក់ទងគ្នា មាត់ក្តី តាមអក្សរក្តី នៅក្នុងប្រទេសផ្សេងៗ។ ភាសាខ្មែរជាភាសារស់ព្រោះពលរដ្ឋកម្ពុជាទូទំាងប្រទេសប្រើភាសានេះ ដើមី្បបា្រស្រ័យទាក់ទងគ្នាប្រចាំថ្ងៃ។ ឯភាសាវៀតណាម ភាសាទ្បាវ ភាសាសូវៀត ភាសាអាឡឺម៉ង់ -ល- ក៏ជាភាសារស់ដែរ។ តែបើយើងយកភាសាទាំងនោះមកគិត ក្នុងក្របខ័ណ្ឌប្រជាជាតិខ្មែរយើង ហៅថាជីវភាសាបរទេសទៅវិញ ព្រោះជាសំដីរបស់បរទេសគឺ ពុំមែនជាភាសារបស់ជនជាតិកម្ពុជាយើងទេ។
ង. ភាសាស្លាប់ គឺជាភាសាដែលគេពុំយកមកប្រើ ជាមធ្យោបាយទាក់ទងគ្នាទេ ទាំងក្នុងការសរសេរក្តី ទាំងក្នុងការនិយាយស្តីក្តី។ ប៉ុន្តែភាសាទាំងនេះជាភាសាបុរាណ ដែលគេប្រើយូរយាណាស់មកហើយ។
ឧទាហរណ៍់៖ ភាសាបាលី សំស្រ្កឹត ឡាតាំង -ល-។
ច. ភាសាយាន គឺជាភាសាដែលប្រជាជាតិណាមួយ យកមកប្រើជាឧបករណ៏ ជាយានក្នុងការ សិក្សាយកវិជ្ជាផ្សេងៗ។ ឧទាហរណ៍់៖ ក្នុងសម័យអាណានិគមនិយមបារាំង ភាសាបារាំងជាភាសាយាន សំរាប់ប្រទេសយើង។ សព្វថ្ងៃនេះភាសាខ្មែរជាភាសាយានក្នុងការសិក្សា។ នៅក្នុងភាសានីមួយៗ ការប្រើបា្រស់តែងប្រែប្រួលទៅតាមល្បាក់ភាសាឬបញ្ជីកាភាសា ភាសា-ធម្មតា ភាសាសំរិតសំរាំង ភាសាអក្សរសាស្រ្ត ភាសាអ្នកបា្រជ្ញ ភាសាបចេ្ចកទេស....។ ហើយភាសា ក៏អាចត្រូវគេប្រើខុសគ្នាខ្លះៗ ទៅតាមតំបន់ថែមទៀត។ តាមរយះភាសាគេចែកមធ្យោបាយបណ្តូរ ទំនាក់ទនងគ្នាជាពីរយ៉ាង ហើយមធ្យោបាយនីមួយៗ មានប្រព័ន្ធមួយផ្ទាល់របស់ខ្លួន គឺជាភាសានិយាយ និងជាភាសាសរសេរ។
ឆ. គ្រាមភាសា គឺជាភាសាតំបន់ ដែលប្រើឃ្លាតពីគ្នាបន្តិចៗ តែមិនខុសគ្នារហូតដល់ស្តាប់ រកអ្នក មកបកស្រាយនោះទេ។ ភាសាតំបន់ល្អៀងគ្នាដោយសារ៖
µ សំនៀងសំលេង µ ពាក្យសូរផ្សេងគ្នា តែមានន័យដូចគ្នា។
ឧទាហរណ៍់៖តំបន់ខ្លះ ដូចជា បាត់ដំបង ប្រើពាក្យ “សោ” ក្នុងន័យ អស់កំលាំង។ ឯតំបន់ខ្លះ ទៀតដូចជា កណា្តល ប្រើពាក្យ“ហេវ”ក្នុងន័យដដែល។
ឧទាហរណ៍៖
សោ
អស់កម្លាំង
ហេវ
ពាក្យសូរដូចគ្នាតែមានន័យផ្សេងគ្នា
ឧទាហរណ៍៖ តំបន់ស្វាយរៀងជាដើមប្រើពាក្យ ឈ្នួត ក្នុងន័យក្រមា។ ឯតំបន់ខ្លះទៀតប្រើពាក្យ ឈ្នួតក្នុងន័យ អ្វីដែរគេជួតក្បាល។
ក្រមា
អ្វីដែលសម្រាប់ជួតក្បាល
ឈ្នួត
ការវិវត្តនៃភាសាខ្មែរ
ភាសាខ្មែរកើតឡើងតំាងពីយូរយារណាស់មកហើយ។ តាមកំណាយបុរាណវិទ្យានៅ ល្អាងស្តានភ្នំទាបទ្រាំង”៥គ.ម ពីអណើ្តតហែប”ខេត្តបាត់ដំបង អ្នកបុរាណវិទ្យាបានរកឃើញថាធ្យូរស្រទាប់ទី៤ នៃកំណាយនោះមានអាយុ ៤២៩០ឆ្នាំ មុនគ.ស.។ បានសេចក្តីថា នៅលើទឹកដីខ្មែរយើងមនុស្សរស់នៅយ៉ាងហោចណាស់ក៏ តំាងពី៤ពាន់ឆ្នាំមុនគ.ស.មកម៉្លេះ។ ភាសាវិទូនៅក្នុងលោកភាគច្រើនបានចាត់ទុកភាសាខ្មែរជាភាសានៃអំបូរខ្មែរ-មន។ ហើយអំបូរខ្មែរ-មន នេះចេញមកពីអំបូរធំមួយទៀតគឺ អំបូរ “អូស្រ្តូអាស៊ី”
µ ភាសាខ្មែរមនការវិវត្តធំៗ៣លើកគឺ៖
µ ភាសាខ្មែរបុរាណ(ចាប់ពីកំណកំណើតដល់ស.វទី១៦)
µ ភាសាខ្មែរកណ្តាល(ស.វទី១៦ដល់ស.វទី១៩)
µ ភាសាខ្មែរបច្ចុប្បន្ន(ចាប់ពីស.វទី២០មក)
លក្ខណៈពិសេសនៃភាសាខ្មែរ
ដើមី្បស្គាល់ភាសាយើងឱ្យបានច្បាស់លាស់ យើងគួរតែស្គាល់លក្ខណៈពិសេសខ្លះៗរបស់ភាសាយើងសិន។
ក. ការបន្លឺសំឡេង
ក្នុងការបន្លឺសំឡេង សូរព្យាង្គខ្មែរពុំមាន ”ស្នៀង”ទេ។ គឺថាក្នុងភាសាខ្មែរពុំមានបម្រែបម្រួលកំពស់ សូរទាបឬខ្ពស់ ដើម្បីបង្កើតពាក្យច្រើនម៉ាត់ផ្សេងគ្នា(មានន័យផ្សេងគ្នា)នោះទេ។ ភាសាវៀតណាម ឡាវ សៀម ចិន ជាដើមតែងប្រើ ”ស្នៀង” នេះដើម្បីបង្កើត ពាក្យឱ្យកាន់តែច្រើនទៀត។ ជាន័យរបស់ពាក្យប្រែប្រួលទៅតាម “ស្នៀង”នេះឯង។ ចំណែកភាសាខ្មែរមានលក្ខណៈសម្គាល់ ខុសប្លែកពីភាសាដទៃ ដូចជា៖
ការបន្លឺសំឡេងពុំមានការឡើងចុះ មានសំឡេងស្មើមានការបង្រួមព្យាង្គច្រើនមកព្យាង្គតិច។
ភាសាខ្មែរយើងមានទំនោរទៅរក ការបង្រួញព្យាង្គនេះជាមូលហេតុ ដែលនាំឱ្យបុព្វបុរស យើងយកជាមធ្យោបាយខ្មែរនីយកម្ម ពាក្យពហុព្យាង្គ បាលីសំស្រឹ្កតឬ ពាក្យបរទេសឯទៀត។
ឧទាហរណ៍៖
សមាជិ → ស្មាធិ៍
ប្រសាសន → ប្រសាសន៍
ប្រយោជន → ប្រយោជន៍។
ខ. ការបង្កើតពាក្យ
ក្នុងការបង្កើតពាក្យ ខ្មែរមានវិធីកម្លាយពីរយ៉ាងគឺ វិធីកម្លាយដោយផ្នត់ដើម និងវិធីកម្លាយដោយផ្នត់ជែក។
<h1>ផ្នត់ដើម</h1>
=ផ្នត់ដើម=
គឺជាវិធីសាស្ត្រមួយសម្រាប់ធ្វើការញែកព្យាង្គឬក៏ព្យពា្ជនៈនៅក្នុងអក្សរសាស្ត្រខ្មែរដែលចេញមកពីពាក្យឫសជាច្រើន ហើយគេបានបែងចែក ជា៤ទម្រងង់៖ ផ្នត់ដើម ឋិតនៅខាងដើមពាក្យឫស។ ផ្នត់ដើមមានទំរង់គឺ ៖
- ព្យព្ជានៈទោល(ព-)
- ព្យព្ជានៈ + ស្រៈ ( ពស-)
- ព្យព្ជានៈ + ស្រៈ + ព្យព្ជានៈ (ពសព-) <h2>កម្លាយផ្នត់ដើម</h2>
- ទម្រង់(ព-)
ទម្រង់(ព-) មានប្រាំគឺ [ក-] [ច-] [ប-] [ត-] និង[ស-]។
ផ្នត់ដើម[ក-]
ង៉ក → ក្ងក់ ជា (គុ.) កោងកាច់ចូល មិនត្រង់ កក្ងក់, កោងក្ងក់ ជាដើម។
ងាក → ក្ងៀក ជា (គុ.) ដែលក្ងៀងផ្អៀងទន់ទៅម្ខាង។
ង៉ុក → ក្ងុក ជា (គុ.) ដែលកោងដូចជាតម្ពក់។
ចប់ → ខ្ចប់ ជា (កិ.) រុំឬវេចជាកញ្ចប់, ធ្វើឱ្យមានជាកញ្ចប់(ខ្ចប់បាយមួយកញ្ចប់ទៅបរិភោគនៅសាលារៀន)។
ជាប់ → ខ្ជាប់ ជា (គុ.) ឋិតឋេរ, មាំមួន,ជាប់លាប់។
ញោច → ខ្ញូច ជា (កិ.វិ) ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យញាក់ ភ្ញាក់ដោយរសើប, ពាក្យកម្រើក, ពាក្យញោចឱ្យប្លែកឡើង ញាក់ខ្ញូច កម្រើកខ្ញូច ញោចខ្ញូច។
ទប់ → ខ្ទប់ ជា (កិ.) បិទស្ទះ ដូចជា ខ្ទប់ទ្វារ, ខ្ទប់រន្ធសត្វ។
ទាស់ → ខ្ទាស់ ជា (កិ.) ធ្វើឱ្យជាប់គ្នាដោយក្លាស់នឹងកន្លាស់ឬម្ជុលជាដើម ខ្ទាស់កន្ទោងដោយកន្លាស់។
បើជានាម ជាម្ជុលបត់មួយយ៉ាង សម្រាប់ខ្ទាស់អ្វីៗ ម្ជុលខ្ទាស់។
ទើត → ខ្ទើត ជា (កិ.) ប្រឹងឡើង, ចំកោងឡើង, មិនងាយចុះទៅក្រោមដោយបោះដោយវាយ : វាយមិនចុះ សង្កត់មិនចុះ ចេះតែខ្ទើតឡើង។
បាំង → ក្បាំង ជារបាំងមុខ : ក្បាំងណា, ក្បាំងទូ , ក្បាំងមុខ ជាដើម។
មូរ → ខ្មូរ ជា(កិ.ឬគុ.) រួញក្រញង់់ដូចគេមួរ :ស្លឹកត្រចៀកខ្មួរ។ មនុស្សខ្មូរមុខ។
រាប → ក្រាប ជា(កិ.) ឱនខ្លួន, ឱនក្បាលរាបដល់ទីទាបបំផុត : ក្រាបក្បាលដល់កន្ទេល, ក្រាបថ្វាយបង្គំ។
លប → ខ្លប ជា(គុ.) ដែលស្របទន់បណ្តោយ :ស្លឹកត្រចៀកខ្លប។
លាយ →ក្លាយ ជា(គុ.) មិនសុទ្ធ, មិនដូច, ប្រែប្រួល។
លូត → ខ្លូត ជា(ន.) ផ្លែត្រសក់, ឪឡឹក, ត្រឡាច, ល្ពៅ, ឃ្លោកឬននោងខ្ចីៗ ដែលធំជាងក្តឹបតូចជាងចាស់ :ខ្លូតត្រសក់ ...។ វាអាចជាគុណនាមក៏មាន ត្រសក់ខ្លូត។
វល់ → ខ្វល់ ជា(គុ.) វិលវល់, ច្របល់ :ខ្វល់ចិត្ត, ខ្វល់គំនិត, ទឹកល្អក់ខ្វល់។
សោះ →ខ្សោះ ជា(គុ.) ដែលស្ងួតសោះ, ផ្អោះឥតរសជាតិ, ឥតឆ្ងាញ់ពិសារ :បាយខ្សោះ, អំពៅខ្សោះ។
ផ្នត់ដើម[គ-]
វៀន → ខ្វៀន ជា(កិ.ឬកិ. វិ.) វៀចជាប់ជាវង់ :កន្ទុយខ្វៀន, ឆ្មាដេកខ្វៀន។
វិល → ខ្វិល ជា(កិ.វិ) ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យវិល, ដើរឱ្យប្លែកឡើង :វិលខ្វិល, ដើរខ្វិល។
វាង → ឃ្វាង ជា(កិ.ឬកិ. វិ) ដើរជ្រួស, ដើរជ្រួសគ្នា :ដើរឃ្វាងគ្នា, ឃ្វាងផ្លូវ, ឃ្វាងសេក្តី។
មាន → គ្មាន ជា(កិ.) ពាក្យបដិសេដប្រាប់សេក្តីថា មិនមាន, ឥត។
លាត → ឃ្លាត ជា(កិ.) ងាកចេញផុតពីគ្នាឬបែកពីគ្នាទៅឆ្ងាយ :អង្គុយឱ្យឃ្លាតពីគ្នា, បងប្អូនឃ្លាតគ្នាយូរឆ្នាំហើយ។
ផ្នត់ដើម[ច-]
បូត → ច្បូត ជា(កិ.) ចាប់បូត, ចាប់ច្របាច់បូត :ច្បូតសក់។
ហ្នឹង → ច្នឹង ជា(ន.) ហ្នឹង, ប៉ុណឹ្ណង(ក្លាយមកពីដូចហ្នឹង) មិនសូវប្រើ, ប្រើក្នុងពាក្យកាព្យ។
បិច → ច្បិច ជា(កិ.) ចាប់យកបន្តិចៗ ដោយម្រាមដៃ។
រ៉ិច → ច្រិចៗ ជា(ឧ.) សូរទឹកចេញពីប្រហោងតូចៗ មានអាក់ៗម្តងៗ។
រ៉ិល → ច្រិល ជា(កិ. វិ) រអិលឥតទាក់, រលេញស្រួល :ក្មេងរត់ច្រិល។
រឹង → ច្រឹង ជា(គុ.) ដែលរឹងដោយប្រឹង(មិនសូវប្រើ)។
រុះ → ជ្រុះ ជា(កិ.) ធ្លាក់ដោយរបេះ, របូត :ផ្លែឈើជ្រុះ។
កាង → ឆ្កាង ជា(កិ.) ដោតនឹងឈើអណ្តោតឱ្យលាចំកោង :ឆ្ពាងមាន់។ បើជា គុណកិរិយាក៏បាន មាន់ឆ្កាង។
កូត → ឆ្កូត ជា(កិ.) ជាស្នាមឬឆ្នូតនៅលើរបស់អ្វីមួយ។
កៀស →ឆ្កៀស ជា(កិ.) កៀសឆ្កៀស :ឆ្កៀសអំបុក។
គង → ឆ្គង ជា(គុ.)ដំណើរខុសទំនង, មិនគប្បី, មិនសម :សំដីឆ្គងមនុស្សឆ្គង។
ង៉ក់ → ឆ្ងក់ ជា(កិ. វិ) ដែលមានដំណើរត្រង់ហើយរលាក់ផង :ដើរឆ្កក់ៗ។
ងើយ → ឆ្ងើយ ជា(គុ.) ដែលងើយឆ្គង, ដែលឆ្វេងឥតសណ្តាប់, ឥតបែបបទ :គាត់ហ្នឹងជាមនុស្សឆ្ងើយណាស់។
ងោក → ឈ្ងោក ជា(កិ.) បង្អោន, បន្ទោរក្បាលទាំងខ្លួនទៅមុខ :ឈ្ងោកតាមបង្អួច, ឈ្ងោកមើលមុខ។
នេះ → ច្នេះ ជា(និ.) នេះ, ប៉ុណ្ណេះ(ក្លាយមកពីដូចនេះ) មិនសូវប្រើ, ប្រើខ្លះតែក្នុងកាព្យ។
នោះ → ច្នោះ ជា(និ.) នោះ, ប៉ុណ្ណោះ(ក្លាយមកពីដូច្នោះ) មិនសូវប្រើ, ប្រើខ្លះតែក្នុងកាព្យ។
បង → ច្បង ជា(គុ.) ដែលជាបងបង្អស់, ដែលជាដើមបង្អស់, ដែលជាប្រធានធំជាងគេ :កូនច្បង។
បាំង → ច្បាំង ជា(កិ.) បប្រណាំងយកជ័យជំនះ ដោយគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ។
មូល → ឆ្មូល ជា(កិ.) ប្រមូលឱ្យមូលជាដុំ :ឆ្មូលសំពត់។
មៀង → ឆ្មៀង ជា(កិ.) បែរមើលចំហៀង :ឆ្មៀងមើល, ឆ្មៀងភ្នែកមើល។
ផ្នត់ដើម[ជ-]
បូត → ច្បូត មាននៅខាងលើ។
មូល →ឆ្មូល មាននៅខាងលើ។
មៀង → ឆ្មៀង មាននៅខាងលើ។
រាល → ជ្រាល ជា(គុ.) ទេរ, ទាបម្ខាង ខ្ពស់ម្ខាង :ដីជ្រាល។
រាវ → ជ្រាវ ជា(កិ.) កកូរច្របល់, រាវរក។ បើជានាម ឈ្មោះភ្នំ១, ឈ្មោះភូមិ១, ក្នុងស្រុកថ្ពងក្នុងខេត្តកំពង់ស្ពឺ។
រ៉ាវ → ច្រាវ ជា(ឧ.) សូរសម្លេងលាន់ឮបែបស្រួយ :កែវបែក, សូរប្រាក់ធ្លាក់។
រុល → ជ្រុល ជា(កិ.ឬ កិ. វិ) ហួសកំណត់ :ជ្រុលពេក, ដើរជ្រុល, ដេកជ្រុល។
រួញ → ជ្រួញ ជា(កិ.) ដំណើរនៃស្បែកដែលមានសណ្ឋានជាផ្នត់ៗ :មុខជ្រួញ។
រើស → ជ្រើស ជា(កិ.) រើសរក, ស្រាល់រក, រើសសម្រាំង។
រេ → ជ្រេ ជា(គុ.)ដែលទេរ, ងាកបែរ មិនចំកណ្តាល ដែលល្អៀង :ថ្ងៃជ្រេរៀបនឹងលិច។
រែក → ជ្រែក ជា(កិ.) ជែកវែលចូល, ញែកចូល :ជ្រែកចូល, មារជ្រែក។
លប → ឈ្លប ជា(កិ.) លបមើលដោយស្ងាត់, លបស្តាប់។
លេច → ឈ្លេច ជា(កិ.) ចាប់ច្របាច់ឱ្យបែក, ឱ្យពៀច, ឱ្យទ្រុឌ, ឱ្យទ្រោម។
ផ្នត់ដើម[ត-]
បក → ត្បក ជា(កិ.) ខោកដោយក្រញរដៃ :ត្បកក្បាល។
ឡើង → ថ្លើង ជា(ន.) អ្នកដែលឡើងចាង, ដែលប្រហើន, មហាត។ ពួកល្មើសច្បាប់ឬអាជ្ញា)(ឧទ្ទាមបះ)។
បារ → ត្បារ ជា(កិ.) មូរបង្វិល, ដុសខាត់រន្ធឬប្រហោងដោយតម្បារ :ត្បារត្រចៀក, ត្បាខ្ទុះបួស។
រុល → ត្រុល ជា(កិ. វិ) ដែលចេះតែរអិលទើសទាក់ :និយាយត្រុល។
រួត → ត្រួត ជា(កិ.) ពិនិត្យមើលឱ្យដឹងជាត្រឹមត្រូវឬមិនត្រឹមត្រូវទេ ហើយបង្គាប់បញ្ជាឱ្យធ្វើថែមទៀតដោយត្រឹមត្រូវ :ត្រួតមើល, ត្រួតបញ្ជី, ត្រួតពល។
កល់ → ថ្កល់ ជា(កិ.ឬកិ. វិ) តម្កល់ឬនឹងណាស់, ដែលនឹងដូចគេតម្កល់។
រៀប → ត្រៀប ជា(កិ. វិ) ដែលដេរដាសដោយមានរបៀប ហាក់ដូចគេតម្រៀប :ឈរមើលត្រៀប, មើលទៅឃើញត្រៀប។
រង → ត្រង ជា(កិ.) ច្រោះ, ទ្រ, រងដោយតម្រង :ត្រងទឹក, ត្រងត្រី។
ផ្នត់ដើម[ទ-]
រាប → ទ្រាប ជា(ន.) បង្អែបធ្វើដោយអង្ករដំណើបឬល្ងឬដូង លាយកូរនឹងទឹកស្ករស្អិត រួចយកទៅសង្កត់ជាផែនៗ :ទ្រាបលាជ, ទ្រាបល្ង, ទ្រាបបាយ។ រីឯជា(កិ.) ផ្កាប់មុខគ្របសង្កត់ពីលើឬសង្កត់ដោយបាតដៃលើឈ្នក់ដាក់ផ្កាប់ទៅផ្ទាល់នឹងផ្ទៃភក់ក្នុងទឹក :ទ្រាបត្រី។
នឹម → ធ្នឹម ជាគ្រឿងគេហដ្ឋានជាមេផ្ទឹមសរសរទ្រជើងគកឬទោះឥតជើងគកក៏អាចប្រើបាន។
រឹង → ទ្រឹង ជា (កិ.) ឈប់ស្ងៀម, ដំអក់, ក្រាញដោយរឹងត្អឹង :ទ្រឹងមួយស្របក់, ឈរទ្រឹងដល់ណាទៀតម្តេចក៏មិនទៅ?
រេល → ទ្រេល ជា (កិ.ឬ កិរិ.) ធ្លាយជ្រាលចេញមក :គំនរស្រូវទ្រេល, ធ្លាយទ្រេល។ រីឯជា (ន.) គំនរអ្វីៗដែលកើតដោយធ្លាយឬដោយស្រាវដាក់ :ពោះវៀនមួយទ្រេល, ស្រូវមួយទ្រេលជាដើម។
លុង → ធ្លុង ជា (ន.) តួសរសៃខ្មាញ់ដែលត្រកួញឬធ្លូញ : វេញបញ្ចូលធ្លុង, ខ្សែពីធ្លុង, ខ្សែមីធ្លុង។ ព. ប្រ. ធ្លុងមួយឬត្រូវធ្លុងគ្នា គឺរួមគំនិតគ្នា, វេញគំនិតចូលគ្នាគេវេញខ្សែបញ្ចូលធ្លុង។ រីឯជា (កិ.) ដែលច្រហឥតមានទើស : ទ្វារច្រហធ្លុង, មើលទៅឃើញធ្លុង(ធ្លួង)។
ផ្នត់ដើម[ប-]
ដឹង → ប្ដឹង ជា (កិ.) ចោទប្រកាន់, តវ៉ា, ពោលទោសដោយមិនសុខចិត្ត ឱ្យអ្នកធំឬតុលាការបានជ្រាប, ជូនដំណឹង។ ប្តឹងផ្តល់ឬប្ដឹងផ្តល់ ប្ដឹងញូយៗឬប្ដឹងពីគ្នាទៅវិញទៅមក។
ងូត → ផ្ងូត ជា (កិ.) ញ៉ាំងឱ្យងូត, ងូតទឹកឱ្យ :ម្តាយងូតទឹកកូន។ តាមប្រភពពាក្យ ងូត (ញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យ ងូត) គួរតែប្រើ ភ្ងួត ប៉ុន្តែធ្លាប់តែប្រើ ផ្ងូត យូរហើយ,ឬបើត្រូវការប្រើ ភ្ងូត ក៏សឹកតែបាន។
អូន → ប្អូន ជា (ន.) អ្នកដែលទីទៃពីបទ គឺអ្នកកើតក្រោយ ដែលឃើញពន្លឺព្រះអាទិត្យក្រោយដែលមានអាយុតិចជាងបង :ប្អូនប្រុស, ប្អូនស្រី, ប្អូនបង្កើត, ប្អូនបង្កើតពោះមួយ, ប្អូនបង្កើតម្តាយទីទៃ, ប្អូនបង្កើតឪពុកទីទៃ, ប្អូនថ្លៃស្រី, ប្អូនជីដូនមួយ, ប្អូនជីទួតមួយ, ប្អូនជីលួតមួយ, ប្អូនធម៌, ប្អូនសុំ ...។ពាក្យទំយើយថា អូន និងបង។
គូ → ផ្គូ ជា (កិ.) ធ្វើជាគូ គឺផ្សំអ្វីៗដែលធៀប, ដែលផ្ទឹមនឹងគ្នាឱ្យបានជាមួយគូ :ផ្គូចំបាច់, ផ្គូទូកប្រណាំង។
គួប → ផ្គួប ជា (កិ.) ធ្វើឱ្យគួបគ្នា :ផ្គួបចេស, ផ្គួបខ្សែ, ផ្កួបដៃ។
ងំ → ផ្ងំ ជា (ក.) ធ្វើឱ្យងំ, ដាក់បង្អង់ទុកឱ្យងំចំហាយក្តៅ :ផ្ងំបាយ។
ងើយ → ផ្ងើយ ជា (កិ.) ធ្វើឱ្យងើល, ចាប់ឱ្យងើល :ផ្ងើយឡើង, ចាប់ផ្ងើយ។
ចាញ់ → ផ្ចាញ់ ជា (កិ.) ធ្វើឱ្យចាញ់។ ផ្ចាញ់ផ្ទាល់ឬផ្ទាលផ្ចាញ់ ធ្វើឱ្យចាញ់ឱ្យរាងចាលលែងហ៊ានទៅទៀតឬផ្តន្ទាបង្អស់បង្អោនឱ្យមានអៀនអន់រាងចាល។
ញ៉ាច់ → ផ្ញាច់ ជា (ឧ.) សូរឮដោយទំពា :ទំពាផ្ញាច់ៗ។
ញ៉ុក → ផ្ញុក ជា (កិ.ឬកិ. រិ.) រុញដាក់ឱ្យញ៉ុកណែន, ចាប់ញាត់ត្រសុកទៅក្នុងទីសុកមម៉ុក :ផ្ញុកផែមទៀត, ដាក់ប៉ុណ្ណឹងល្មមហើយ កុំយកទៅផ្ញុកច្រើនពេក។
ដុំ → ផ្ដុំ ជា (កិ.) ធ្វើឱ្យជាដុំ, ប្រមូល, រួបរួមឱ្យជាដុំឬជាពួក :ផ្តុំគ្នានៅមុខសាលារៀន។
ដូរ → ប្ដូរ ជា (កិ.) ផ្លាស់ពីមួយទៅមួយ, ផ្លាស់យកមួយមកឱ្យមួយទៅ, ផ្លាស់ពីនេះដាក់ទៅនោះ, ដូរ។ ប្តូរជីវិត ប្រថុយស្លាប់។
ដួច → ផ្ដួច ជា (កិ.) ដូចឡើង, កកើតឡើង, តាំងឡើងជាងមុន។ ផ្តួចផ្តើម តាំងកកើតឡើងជាមុនបង្អស់, ដូចឡើងដើមដំបូង។
ដេក → ផ្ដេក ជា (កិ.) ញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យដេកឬរបស់អ្វីមួយឱ្យដេក :ផ្តេកកូន, ផ្តេកសសរ។ ផ្តេកចិត្ត បង្អោនចិត្តឱ្យស៊ប់ទៅរក។
ទាត់ → ផ្ទាត់ ជា (កិ.) រលាស់, វាត់, ខ្ចាតចេញឬលោតដោយកម្លាំងដែលប្រឹងចំកោងផ្ទាត់ម្រាមដៃ, កំពឹសផ្តាត់លោតព្រាត ...។ ផ្ទៀងផ្ទាត់ ផ្ទៀងឱ្យទៀងទាត់។
ទីង → ផ្ទីង ជា (កិ.) ធ្វើឱ្យដាំទីង, គំហុក, ចាប់លើកផ្អៀងឬផ្កាប់សម្រេងទឹកឱ្យអស់ឥតសំចៃ :ផ្ទីងឱ្យអស់, ចាក់ផ្ទីង។
រាំង → ប្រាំង (គ.ឬ ន.) ឈ្មោះរដូវក្តៅរាំងឥតទឹកភ្លៀង, ដែលមាននៅក្នុងសម័យរាំងភ្លៀងឬទាក់ទងដោយរដូវរាំង ឥតមានទឹកភ្លៀង :រដូវប្រាំង, ពោតប្រាំង។ ស្រែប្រាំង ស្រែសម្រាប់ស្ទូងបានតែក្នុងរដូវប្រាំង។ មនុស្សប្រាំង ជាមនុស្សដែលកំណាញ់ស្វិតស្វាញ សូម្បីមានស្មូមមកឈរស្រែសូមទាននៅមុខផ្ទះ ក៏ឥតដែលឱ្យទានដល់តិចតួចឡើយ។
រាវ → ប្រាវ ជា (ឧ.) សូរឮដោយកាច់, ជាន់, សង្កត់អ្វីៗដែលស្ងួតស្រួយឬវត្ថុនោះបាក់, ធ្លាក់ជាដើម។
លោត → ប្លោត (កិ.រិ.) ដែលមានអាការរលាតរំលងឬបោលលោតៗផ្លោះៗ ដោយរហ័សភ្លែតកង្កែបលោតប្លោត, ទន្សាយលោតប្លោត, លោតប្លោតចុះ ប្លោតឡើង។
សាយ → ផ្សាយ (កិ.) ធ្វើឱ្យសាយចេញទៅ, ចេញសាយទៅទៅៈ ផ្សាយដំណឹង, ផ្សាយពាក្យ។
សឹក → ផ្សឹក (កិ.) បង្ខំឱ្យសឹកចេញចាកផ្នួស។ ធ្វើឆ្នាំងដីដែលនៅថ្មីមិនទាន់ប្រើសោះឱ្យស្និទ្ធសាច់ ដើម្បីនឹងប្រើកុំឱ្យជាប់ទឹកចេញបានៈ ផ្សឹកឆ្នាំងទឹក។
អួ → ផ្អួរ (គុ.) ដែលខួចរសជាតិមិនបប្រក្រតី ព្រោះអាប់អួ, ព្រោះទុកយូរហួសកាលកំណត់ៈ អង្ករផ្អួរ។ ដែលមានក្លិនក្តឹះបនន្តិចព្រោះអាប់អួៈ ក្លិនផ្អួរ, ធុំផ្អួរ។
ដូរ → ប្ដូរ (កិ.) ផ្លាស់ពីមួយទៅមួយ, ផ្លាស់យកមួយរួចយកមួយទៀត, ផ្លាស់ពីទីនេះទៅដាក់ទៅនោះ, ដូរ។
ដឹង → ប្ដឹង(កិ.) ចោទប្រកាន់, តវ៉ា, ពោលទោសដោយមិនសុខចិត្ត ឱ្យអ្នកធំឬតុលាការបានជ្រាប, ជូនដំណឹង។ ប្តឹងផ្តល់ ប្តឹងញយៗឬប្តឹងពីគ្នាទៅវិញទៅមក។
ដាច់ → ផ្ដាច់(ក.) ធ្វើឱ្យដាច់។ ផ្ដាច់ផ្ដិលឬផ្ដិលដាច់ ផ្តិលឱ្យដាច់លែងមានតទៅទៀត។
ជុំ → ភ្ជុំ(កិ.) ធ្វើឱ្យជុំ, ឱ្យជួបជុំគ្នា, ឱ្យប្រជុំគ្នាៈ ភ្ជុំគ្នា, ភ្ជុំពល។
ផ្នត់ដើម[ព-]
រិញ → ព្រិញ(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលរលើបរលងឬរលាបៗ, ស្តើងស្តួច, ច្រើននិយាយថា ព្រិញៗជា (វត្ថុរាវ) ទឹកហូរព្រិញៗ, ឈាមចេញព្រិញៗ។
រិច → ព្រិច(កិ.) ញាក់ទទាក់ស្លាបឬទទះស្លាបខ្លាំងដោយអំណាចកម្លាំងក្លៀវក្លារកញី (និយាយចំពោះតែលលកឈ្មោលមួយប្រភេទ) លលកព្រិច។ រីឯជា(ន.) ឈ្មោះរុក្ខជាតិព្រៃមួយប្រភេទ ស្លឹកប្រជាបន្លែ(អ្នកស្រុខ្លះហៅថា ស្លឹកប្រិច)។
រុល → ព្រុល(កិ.) ផ្អើលជ្រួលឡើង, ខ្ពុរឬហុយឡើងខ្ជោលទ្រលោមឡើង មូលព្រុលគឺមូសផ្អើលហើរមីរដេរដាស់, រំកាច់ភ្លើងព្រុលឡើង គឺរំកាច់ភ្លើងខ្ពុរខ្ជោលឡើងដោយបុករុក។ រីឯជា(ន.) ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទព្រៃមួយប្រភេទ មានរូបរាងស្រដៀងនឹងជ្រូក ប៉ុន្តែមានមាឌតូចជាងច្រើន ជាសត្វរហ័សរហួនណាស់ ហៅថា ជ្រូកព្រុល គេយកខ្លាញ់ វាធ្វើជាឱសថឬតរម្ងោប់រោគងាស់សរសៃៈ ខ្លាញ់ជ្រូកព្រុល។
ងក់ → ភ្ងក់(កិ. វិ.) អំពីដំណើរងក់ងើយរឿយៗ ដោយមានអាការនៃជរាបៀតបៀន ជាដើមៈ ដើរផ្ងក់ៗ, ធ្វើការផ្ងក់ៗ។
ងប់ → ភ្ងប់(កិ.) ធ្វើឱ្យងប់ចុះ, ឱ្យទោរទៅមុខៈ ផ្ងុបចុះ, ចាប់ផ្ងុប។
ងូត → ភ្ងូត(កិ.) ញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យងូត ម្តាយងូតទឹកឱ្យកូន។
យួរ → ព្យួរ(ក.) ពាក់, ថ្កក់, ចងបន្តោក, បន្តោងៈ ព្យួរសម្លៀកបំពាក់, ព្យួរសម្ពាយនឹងមែកឈើ។ ព្យួរទោស កាត់ទោសផ្អាកទុកមានកំណត់កាល។
រួត → ព្រួត(កិ.) ផ្គួបគ្នាឱ្យមាំ, បន្ថែមរួមគ្នា, ចោមជួយគ្នាៈ ប្រួតខ្សែជាពីរ, ប្រួតគ្នាវាយ។ រីឯ(ន.) ឈ្មោះភមរជាតិមួយបប្រភេទរូបថ្លោសជាងមេឃ្មុំផ្លិត តូចជាងមេឃ្មុំធំ សម្បុរ សបន្តិច ច្រើនកសំបុកជាផ្លិតស្រទាប់ៗ សម្បុរ ស នៅអាស្រ័យក្នុងប្រហោងរូងឈើ, ពាង, ក្អមជាដើម មានទឹកផ្អែមឡមៗ។
រួម → ព្រួម(កិ.) ធ្វើឱ្យមានរាងរួមជមតូចខាងចុងៈ ប្រួមបន្ទោះ ប្រួមធាងត្នោត, បិទបន្ទោះប្រួមខាងចុងឱ្យតូចជាងខាងគល់។
រែក → ព្រែក(ន.) ជ្រលងឬប្រឡាយធំជាងផ្លូវទឹកទន្លេទៅបឹងឬពីទីឯទៀតចូលមកទន្លេ, សមុទ្រ, បើកើតដោយជីកហៅថា ព្រែកជីក។ រីឯជា(គុ.) ដែលរយមឬភ្លោះជាប់គ្នាពីកំណើតៈ ម្រាមដៃព្រែក, ម្រាមជើងព្រែក, ផ្លែចេកព្រែក។ ចិត្តព្រែក ចិត្តដែលជាប់ដោយក្តីស្រឡាញ់បែកជាពីរងាកបែររកតែមួយចោលមួយក៏ពុំកើត។
ផ្នត់ដើម[ម-]
ង៉ក់ → ម្ងក់(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលធ្វើឬកមាយាង៉ិកង៉ក់ៈឬកម្ង៉ិកម៉្ងក់, ធ្វើម្ង៉ិកម្ង៉ក់(ច្រើនតែស្ត្រីឬកូនក្មេងតូច)។
រីក → ម្រីក(ន.) ដែលចេញអាការរិកៗរឿយៗ ធ្វើមុខម្រីកៗ, មេអំបៅធ្វើស្លាបម្រីកៗ។
ចត់ → ម្ចត់(គុ.) ដែលមានរសចត់(ប្រើចំពោះតែគ្រឿងជ្រលក់ និងព័ណ៌) ទឹកម្ចត់, ព័ណ៌ម្ចត់ ទឹកជ្រលក់ដែលមានរសចត់ឬព័ណ៌ដែលកើតអំពីការជ្រលក់ដោយទឹកចត់ ដូចយ៉ាងទឹកជ្រលក់ចីវរឬព័ណ៌ចីវររបស់ពួកបព្វជិតពុទ្ធសាសនិក(បុរាណហៅថា អម្ចត់)។
ជូរ → ម្ជូរ(ន.)វត្ថុមានរសជូរ, ស្លឹក ឬផ្លែសម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងជូរ ម្ជូរសណ្តាន់, ម្ជូរស្លឹកថ្នឹង, ម្ជូរក្រូចឆ្មា, ម្ជូរអំពិល។ល។ ឈ្មោះសម្លរដែលគេបង់ម្ជូរ សម្លរម្ជូរ។
រោម → ម្រោម(ន.) ឈ្មោះភមរជាតិពួកមួយ ស្រដៀងនឹងទឹកឃ្មុំតែតូចៗ, មិនចេះទិចទេ(ព្រោះគ្មានទ្រនិច) ចេះតែខាងរោមខាំបន្តិចៗ, ត្រឹបយកទឹកដម និងលម្អងផ្កាដូចឃ្មុំ តែធ្វើសំបុកនៅក្នុងរន្ធឈើ មានទឹកផ្អែមឈ្ងុយ មានក្រមួនពណ៌ខ្មៅហៅថា ជ័រម្រោម, ម្រោមមានពីរយ៉ាងគឺ ម្រោមខ្សោយឬម្រោមតូចមានរូបរាងតូចៗបន្តិចមាន
មានទឹកផ្អែមឈ្ងុយស្រាល ម្រោមដំណើបឬម្រោមធំមារូបធំៗបន្តិច មានទឹកផ្អែមឈ្ងុយឆ្អិត។
ហេប → ម្ហេប(គុ.) ដំណើរហត់ហេវឬខ្សោយ ឈឺនិយាយម្ហេបៗ ដើរម្ហេបៗ។
ហប → ម្ហប(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលធ្វើមាត់ទុលហើបៗដោយមាត់ហបៗព្រោះខ្លាចឬព្រោះស្លន់ខ្លាំង។
ហូប → ម្ហូប(ន.) ភោជនមានសម្លជាដើមសម្រាប់ហូបគឺ សម្រាប់បរិភោគផ្សំនឹងបាយឬបបរឬក៏ផ្សំជាមួយនឹងនំដែលប្រើជាជំនួយបាយ ម្ហូបក្រៀម, ម្ហូបទឹក, ម្ហូបឆ្ងាញ់ពិសា, បរិភោគតែម្ហូបទទេ(ឥតបាយ)។
ហើប → ម្ហើប(កិ. វិ.) ដែលហើយៗរឿយៗ។
ផ្នត់ដើម [រ-]
ផ្នត់ដើម[ល-]
កម → ល្កម(គុ.) ដែផុយខ្លាំង ផុយល្កម។
ហាច → ល្ហាច(គុ.) ដែលរាចរាយឬសាយរាយពេញពាសមើលទៅឃើញស្ងាច ទឹកល្ហាច។ ព.ប្រ សម្តីល្ហាច សម្តីរាយពពាយឬភរភាយមិនចេះអស់មិនចេះហើយ។
គង → ល្គង(គុ.) ដែលតូចៗមូលៗរៀវចុងរៀបរៀងគ្នាឥតឆ្គង ម្រាមដៃរល្គង។ ដែលវាល្គងលើគ្នាស្រួលៗមើលទៅមិនទាស់ភ្នែក ទងត្រឡាចល្គងៗ(និយាយ រគងក៏បាន)។
ងើ → ល្ងើ(គុ.) ដែលមិនយល់សាច់ការអ្វីទាល់តែសោះឬមិនដឹងបែបបទ ល្ងើពកថ្ងាស់។
បត់ → ល្បត់(ន.) កំណត់ឬកម្រិតដែលលត់លោហជាតិមានដែកជាដើម ជាងអ្នកស្គាល់ល្បត់ទើបរលត់កាំបិតមុតល្អ។ ដែកអស់ល្បត់ ដែលជាងលត់ច្រើនដងអស់សាច់មុតហើយ។ ព.ប្រ. មនុស្សអស់ល្បត់ មនុស្សដែលគេស្តីប្រដៅច្រើនលើកច្រើនដង ហើយនៅតែមិនកើតឬដែលអស់ទំនងអស់ឧបាយនឹងកែឱ្យល្អឡើងបាន អស់ល្បត់ប៉ុណ្ណឹងហើយ អស់ឧបាយនឹងស្តីប្រដៅទៅទៀតហើយ។
បាក់ → ល្បាក់(ន.) ថ្នាក់ដែលពាត់របេះឬដែលមានសណ្ឋានដូចគេលាក់ឬដូច
ជាបាក់ ល្បាក់ច្រាំងទន្លេ, ល្បាក់ភ្នំ។
មួត → ល្មួត(គុ.) ដែលស្អិតជាប់គ្នាល្អួត ស្អិតល្មួត។(កិ. វិ.) ដែលចាប់ក្រណាន់ឬចាប់មាំស្អិតមិនងាយលែង ធ្វើការល្មួត, ចាប់គ្នាល្មួត, ចាប់សម្តីគ្នាល្មួត។
វែង → ល្វែង(ន.) ប៉ែកសង្កាត់ផ្ទះនៅត្រង់ចន្លោះជួរសរស ល្វែងផ្ទះ, ល្វែងសាលា, ល្វែងវិហារ, ផ្ទះប្រាំល្វែង។
ហក់ → ល្ហក់(គុ.) (ពហុ.) ដែលសុទ្ធតែកំពុងលុតលាស់ឬដែលសុទ្ធតែកំពុងនៅក្មេងស្រលូតស្រឡះ ត្រឡាចចបោះទងល្ហក់, នៅក្មេងល្ហក់។
ហាល → ល្ហាល(ន.) លំហបឹង, លំហទឹក រហាលបឹង, រហាលទឹក។ (គុ.) ដែលស្រឡះត្លេវវាលរហោល(និយាយថា រហាលក៏បាន)។
ហ៊ឹម → ល្ហឹម(គុ.) ដែលវាធ្លុងត្លេវវែងលន្លឹម ទឹកឡើងចូលវាលល្ហឹម។
ហែ → ល្ហែ(ន.) ដំណើរនៅទំនេរដោយមានវេលាសម្រាក, ដំណើររយាលអំពីរវល់, អំពីសេក្តីនឿយហត់ នឿយឥតល្ហែ, ពេលល្ហែ។
អៀច → ល្អៀច(គុ.) ដែលជ្រាយ, សើមប៉ផ្អៀចឬកខ្វក់គួរខ្ពើម ជ្រាយល្អៀច, ដីសើមល្អៀច។
ផ្នត់ដើម[វ-]
ហី → វ្ហី(កិ. វិ.ឬគុ) ដែលសម្តែងអាការឆ្ងើយ, តោះតើយ, ព្រងើយកន្តើយធ្វើដូចមិនឃើញមិនឮ អង្គុយធ្វើវ្ហី។ វ្ហីទៅ(និ.) ក៏ដោយ,មិនរវល់ ឱ្យហើយ, បើគេមិនយក
វ្ហីទៅ!។
ហ៊ើយ → វ្ហើយ(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលតោះតើយ, ធ្វើព្រងើយ ធ្វើវ្ហើយ, ឬកវ្ហើយ។
ផ្នត់ដើម[ស-]
កក → ស្ក(គ.) ដែលមិនដាក់គ្រាប់, ដែលឥតគ្រាប់ព្រោះស្ងួតទឹក ស្រូវស្កក, ពោតស្កក។ កិ.(ព. ប្រ.) នៅផ្អាកមិនហើយ, សំកកនៅ, ខកខានព្រោះមានឧបសគ្គណាមួយរារាំង ស្កកការ, ស្កកដំណើរឬការស្កក, ដំណើរស្កក។ ស្កកស្គឺ។
កះ → ស្កះ(គុ) ស្អេក, ដាសស្ទើរប្រគរលើគ្នា ផ្លែស្កះ, (មើលពាក្យ ស្អេក)។
កាត់ → ស្កាត់(កិ.) ស្ទាក់ផ្លូវ, ស្ទាក់ដំណើរ ស្កាត់ផ្លូវ, ស្កាត់ច្រក។ និយាយស្កាត់ និយាយស្ទាក់ផ្តាច់តំណសម្តីមិនឱ្យមានតទៅទៀត។ល។
កុន → ស្កុន(កិ.) ទើសទាក់, ទាក់ការ, ទាស់ដំណើរ, នាំឱ្យរអាក់រអួលឬឱ្យអាក់ខាន, ឱ្យខកខាន, ឱ្យថ្លោះការ, ឱ្យខូចការ ស្កុនការ, ស្កុនគំនិត, ស្កុនដំណើរ។ ន. ការទើសទាក់, ឧបសគ្គ ប្រទះលើស្តុន។ កុំដើរពានស្កុន កុំស្កាត់ច្រកផ្លូវ កុំធ្វើស្រែស្រូវ នៅផ្លូវដំរី។
កុយ → ស្កុយ(គុ.) ដូចគ្នានឹងឆ្កុយ(តាមទម្លាប់និយាយច្រើនតែប្រើឆ្កុយជាង)។
ញ៉ុក → ស្ញុក(ប.) ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ស្ញែ ថា ស្ញែស្ញុក ស្ញែក្រៃពេក, ថ្ដែថ្ដុក ចង្អៀតស្ញែស្ញុក, ដើមទន្សែបែកកូនស្ញែស្ញុក។
ញ៉ូញ → ស្ញូញ(គុ.) ស្រពោនជូរហួញមិនរីករាយ, ស្រពាប់ស្រពោនជ្រួញជ្រីវ(ចំពោះតែមុខ) មុខស្ញូញ, ធ្វើមុខស្ញូញ។ ស្ញូញស្ញាញ ធ្វើមុខស្ញូញទួញទាញៗ រួញថយក្រញាងធ្វមុខស្ញូញ។
ញេញ → ស្ញេញ(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលហា, បែកប្រេះឃើញស្ញាញច្បាស់លាស់(ច្រើនសរសេរស្ញេញជាង) សើចស្ញេញ, ប្រេះស្ញេញ, មាត់ស្ញេញ។
ញ៉ែ → ស្ញែ(គុ.) ដែលញឹកស្អេកដេរដាស(ចំពោះតែអ្វីៗដែលតូចៗ, ល្អិតៗ) ដំបៅស្ញែ, ដើមទន្សែបែកកូនស្ញែ។(មើលពាក្យ ស្ញុក)។
ដាច់ → ស្ដាច់ → ស្ដេច(ន.) ក្សត្រិយ៍, អ្នកដែលកើតក្នុងវង្សក្សត្រិយ៍ ទីដែលសេ្ដចគង់, ជាតិស្ដេច។ ព. ផ្ទ. រាស្ត្រ។
ដួច → ស្ដួច(គុ.) រវៀវតូចមានថ្នាក់, មានគន្លាក់, មានលំដាប់, រាងធំគល់ស្ដួច កណ្តាលតូចខាងចុង។ ស្ដួចស្តើង តិចពេក, មិនបរិបូរណ៌។
តឹក → ស្តឹក(កិ.) ស្រតឹកជ្រលៀក ដេកស្តឹក, ដួលស្តឹក។
ទំ → ស្ទំ(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលឈឺងំឬឈឺទំនោបន្តិចៗមិនបាត់ ឈឺពោះស្ទំ, ជំងឺស្ទំពោះ។
ទក់ → ស្ទក់(គុ.) ដែលឡើងសាច់ស្ពោតឬស្ទីកស្គុយដោយបុក, ដោយទង្គិច, ដោយប៉ះដល់ត្រូវខ្លាំង អន្លូងក្បាលស្វាស្ទក់។ ដែលឡើងសាច់រលស្ពឹកមិនដឹងសម្ផស្សមិនស្រៀវមិនព្រឺជើងស្ទក់។
ទង → ស្ទង(ន.) ជាទងដែលទ្រទ្រង់ស្និតចេក(ដោយសញ្ជាតិ) ចេកមួយស្ទង។ (គុ.) ដែលមានសណ្ឋានវែងបន្តិចជាងទំហំ រាងស្ទង។
ទាក់ → ស្ទាក់(កិ.) ស្កាត់មុខ, ស្កាត់រាំងឬខាំងពីមុខ ស្ទាក់គោ, ស្ទាក់ផ្លូវ, ស្ទាក់ដំណើរ។
ទុល → ស្ទុល(កិ. វិ.) ដែលទុលៗមិនឃើញរូប។ មាត់ប៉ោងស្ទុល។
ទើង → ស្ទើង(គុ.) ធំទើងមើង ដំរីស្តធំស្ទើង។
ទើត → ស្ទើត(កិ. វិ.ឬ គុ.) ដែល ងអើតឡើងឬដែលបះអើតខ្ពស់ឡើង ឯស្ទើត, រាងស្ទើត, ប៉ះស្ទើត។
ប៉ឹម → ស្ប៉ឹម(កិ. វិ.) ដែលស្ថិតនៅប៉ឹម, កំប្លឹម លៀនស្ប៉ឹម, កន្ទុយពស់ចេញស្ប៉ឹមពីក្នុងរន្ធ។
ពុរ → ស្ពុរ(កិ.វិ.ឬគុ.) ដែលឡើងសាច់ជ្រោកពពុរ, ស្ប៉ុរ សាច់ស្ពុរ, ហើមស្ពុល។
លឹប → ស្លឹប(គុ.) ដែលលឹបខ្លាំងតែមិនជិតពេក ត្របកភ្នែកស្លឹប។
អាប់ → ស្អាប់(ប.) ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹកពាក្យ ស្អុះ ថា ស្អុះស្អាប់ ព្រោះអួអាប់ស្អុះខ្លាំង ក្តៅខស្អុះស្អាប់។ ព. ប្រ. រង្កៀសចិត្ត, ស្កៀបរមាស់ចិត្ត ស្អុះស្អាប់នៅជាមួយមិនកើត, គួរនៅដោយខ្លួនពីគ្នាទៅ កុំឱស្អុះស្អាប់យូរ!។
កាត់ → ស្កាត់(កិ.) មាននៅខាងលើរួចហើយ។
កក → ស្កក(គុ.) មាននៅខាងលើរួចហើយ។
ទំរង់[ពស-]
ទម្រង់(ពស-) ក៏មានប្រាំគឺ [ក-] [ច-] [ប-] [ត-] និង[ស-]។
ផ្នត់ដើម[ក-]
កាយ → កកាយ(កិ.) កាយរឿយៗ, ជីកដីជារន្ធ, ជារូង, ជារង, ជារណ្តៅដោយដៃ(មនុស្ស), ដោយជើង(សត្វ) មនុស្សកកាយដី, មាន់កកាយដី, អណ្តើកកកាយដី។
កិត → កកិត(កិ.) ពាល់, ដដុស,ឬប៉ះយ៉ាងស្រួល។
កិល → កកិល(កិ.) ទៅដោយគុទពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយទៀត មនុស្សខ្វិនកកិលដូចកូនក្មេង។
កូរ → កកូរ(កិ.) កូរញយៗ កកូរត្រុំឬ សម្ល។ (ន.) ឈ្មោះសម្លខ្មែរមួយប្រភេទ សម្លកកូរ។
កេះ → កកេះ(កិ.) កេះរឿយៗ ដោយក្រចកជាដើម។
កោក → កកោក(កិ. វិឬឧ.) សូរនិយាយខ្លាំងឥតក្រែងដែលឮកោកៗ និយាយកកោក។ គាត់និយាយកកោកកាលពីម្សិលមិញតែឥឡូវគាត់ស្លាប់បាត់។
កោស →កកោស(កិ.) កោសដោយធ្វេសប្រហែស ឥតមានបំណងនឹងធ្វើឱ្យវត្ថុមួយ និងវត្ថុមួយរបករបោចខូចខាតឡើយ។
ក្អឹក → កក្អឹក(កិ. វិឬ គុ.) ក្ងឹកៗច្រើនដងមិនដាច់សូរ សើចកក្អឹក។
ក្អៀក → កក្អៀក(កិ. វិឬ ឧ.) ក្អៀកៗច្រើនដងមិនដាច់សូរ សើចកក្អៀក។
ខឹក →កខឹក(កិ. វិឬ ឧ.) ខឹកៗច្រើនដងមិនដាច់សូរ ហើយញាប់រន្ថាន់(សើច) សើចកខឹក។
ផ្នត់ដើម[គ-]
គឹក → គគឹក(ឧ.) សូរឮដោយខ្យល់, ដោយទឹក ខ្យល់បក់គគឹកគឺ ខ្យល់បក់ឮសូរគឹកៗ។
គ្រក់ → គគ្រក់(ឧ.) គ្រក់ៗ មិនដាច់សូរ(មើលពាក្យ គ្រក់ៗផង)។
គ្រើម → គគ្រើម(គុ.) ដែលនៅគ្រើមៗមិនល្អិតល្អ(មើលពាក្យ គ្រើមៗផង)។
ឃូរ → គឃូរ(ឧ.) សូរឮឃូរៗច្រើនដង ដូចជាហត់។
គុក → គគុក(គុ.) ដែលនៅក្តៅងំ ក្តៅគគុក។ សម្លនៅក្តៅគគុកមិនទាន់មាននរណាហូប។
គ្រាំ → គគ្រាំ(ឧ.) ដេលឮសូរគ្រាំងៗច្រើនដង រលកគគ្រាំង, វាទឹកគគ្រាំងគឺឮសូរគ្រាំងៗរឿយៗ(មើលពាក្យ គ្រាំងៗផង)។
គ្រាំង → គគ្រាំង(គុ.) ដែលមិនស្អាត មិនរលីង, ដែលមិនគម្រាំង, ដែលមាន
សភាវៈអ្វីប៉ះប្រឡាក់ហើយខះក្តាំង ស្បែកគគ្រាំង។
គ្រឹក → គគ្រឹក(ឧ.) សូរសន្ធឹកដើរច្រើនគ្នា មនុស្សដើរគគ្រឹក។
គ្រុម → គគ្រុម(ឧ.) គ្រុមៗមិនដាច់សូរ(មើលពាក្យ គ្រុមៗផង)។
គ្រូក → គគ្រូក(កិ. វិ.) ដែលឮសូរគ្រូកៗច្រើនដង យំគគ្រូក(ម.ព. គ្រូកផង)។
គ្រួប → គគ្រួប(ឧ.) ដែលឮគ្រួបៗ(ម.ព. គ្រួបៗផង)។
ឃឹក → គឃឹក(ឧ.) សូរឮឃឹកៗច្រើនដង(ម.ព. ឃឹកៗ)។
ឃូស → គឃូស(ឧ.) សូរឮឃូសៗច្រើនដង(ម.ព. ឃូសៗផង)។
ផ្នត់ដើម[ង-]
ងក់ → ងងក់(កិ. វិ.) ដែលងក់រឿយៗ ដើរងងក់, ធ្វើការងងក់, ច្រើននិយាយតែចំពោះមនុស្សចាស់ដែលដើរឬធ្វើការងើបៗ ងក់ដោយជរា។
ងល់ → ងងល់(ប.) ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យងងឹត ងងឹតងងងល់គឺ ងងឹតពពើម។
ងុយ → ងងុយ(ន.) សេក្តីសម្រាប់កើតដោយរួយស្រយង់ស្រយុតទន់ក្នុងកាយនាំឱ្យចង់ដេក ងងុយដេក, ថ្ងៃនេះខ្ញុំធ្វើការមិនកើត ព្រោះយប់មិញខ្ញុំអត់ងងុយ។ ជ្រប់ងក់ចង់ដេក(មិនសូវប្រើ, ច្រើនប្រើថា ងុយឬងុយដេក, ងុយទទួលទានដំណេក)។
ងូស → ងងូស(ឧ.) ងូសៗរឿយៗ ចុះខ្ជិលអីខ្ជិលម្ល៉េះ, សព្វបើជីរ, ស្លឹកគ្រៃ, ម្ទេសក៏មិនដាស៊ីដែរ, ចេះតែងងូសទៅសុំគេស្ទើររាល់ថ្ងៃ, មិននឹកខ្មាសគេទេឬ?។
ង៉េស → ងង៉េស(ឧ.) សូរសំឡេងដែលឮង៉េសៗរឿយៗ ឈឹងង៉េស(ម.ព. ង៉េសៗផង)។
ផ្នត់ដើម[ច-]
ចាក់ → ចចាក់(កិ.) និយាយចុចនាយ, ចុចអាយរឿយៗ ដើម្បីឱ្យគេយល់ស្របតាម ចាំទៅនិយាយចចាក់ចចុចលមើល ក្រែងលោកើតការ។
ច្រូច → ចច្រូច(កិ.)
ចាច → ចចាច
ចឹក → ចចឹក(កិ.) ចឹកប្របេះរឿយៗ ត្រីចង្វាចចឹក, ត្រីចចឹកកន្ទុយ។
ចុច → ចចុច
ចើង → ចចើង(កិ.) សំដែងអាការនរនាទ, រនះរនាត់, ចើងម៉ើងដោយថ្កើងចិត្ត ចង់បុណ្យបានបាប ចចើងចង់លោភរែងបាត់ធនទៅ មានះបាត់មិត្រឥតអ្នកជាផៅខេរខឹងឃោរឃៅរមែងបាត់អង្គ។
ច្រែត → ចច្រែត
ផ្នត់ដើម[ជ-]
ជីក → ជជីក(កិ.ឬ កិ. វិ.) ទទួលសួរ, សួរឈ្លេចឈ្លី, សួររកបាតរកជម្រៅឱ្យឃើញឬសឃើញគល់ ចុះជជីកធ្វើអ្វី? កុំសួរជជីកខ្លាំងពេក។
ជុះ → ជជុះ
ជ្រក → ជជ្រក(កិ.ឬ កិ. វិ.) ទៅរកឃើញញឹកញាប់ឥតអៀនខ្មាស់ ដើរជជ្រកពីផ្ទះមួយទៅផ្ទះមួយ។
ផ្នត់ដើម[ញ-]
ញ័រ → ញញ័រ(កិ. វិ.ឬ គុ) ដែលញ័រទទ្រើកដោយរងាឬដោយខ្លាច, ដោយរងា
ញញ័រ, ដើរញញ័រ។
ញាក់ → ញញាក់(កិ. វិ.ឬ គុ) ដែលញ័រកន្ត្រាក់រឿយៗ, ញាក់រឿយៗ។ ញញាក់ញញ័រដែលញ័រញាក់ទទ្រាក់ទ្រើក។
ញឹម → ញញឹម(គុ.) ជាដំណើរដែលមានដូចសើចតែមិនចេញធ្មេញ។
ញោច → ញញោច(ប.) ពាក្យសម្រាប់ប្រើនិយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យញញាក់ ញញាក់ញញោច គឺ ញាក់ៗញោចៗ។
ផ្នត់ដើម[ដ-]
ដុស → ដដុស(កិ.) ដុសរឿយៗ, កកិតរឿយៗ ក្របីដដុសបង្គោលក្នុងក្រោល។
ដែល → ដដែល(និ.) តែបទ១, តែទី១, ដូចដើម, ដូចមុន, ដូចពាក្យថា ការធ្វើ
ដដែលៗ, នៅកន្លែងដដែល, និយាយធម៌ដដែលដូចពីមុន។
ផ្នត់ដើម[ត-]
តះ → តតះ(កិ. វិ.) តះៗញញាក់ញញ័រ។
តេះតោះ → តតេះតតោះ(កិ.ឬ កិ. វិ) តេះតោះរឿយៗមិនលែង រកស៊ីតតេះតតោះសោះតែនៅស្ងៀម។
តែងតោង → តតែងតតោង(កិ. វិ.ឬ គុ.) ដែលតែងតោងរឿយៗ។
តែតោ → តតែតតោ(កិ. វិ.ឬ គុ.) ដែលតែតោរឿយៗ ដើរតែតតោ, ដំណើរតតែតតោ។
ត្រុន → តត្រុន
ត្រឹក → តត្រឹក
ផ្នត់ដើម[ទ-]
ទាក់ → ទទាក់(កិ.) អង្រួនរលាក់ ទទាក់ម្សៅ, ទទាក់កន្ទក់។
ទះ → ទទះ(កិ.) រលាត់ស្លាប, វាយស្លាបទន្ថើន ដូចគេទះដដែលៗ មាន់ទទះស្លាបរងាវ។
ទាស់ → ទទាស់(កិ.) ជាដំណើរដែលទាស់ញយៗ ដដែលៗ។
ទឹក → ទទឹក(កិ.) ត្រូវទឹក ទទឹកភ្លៀង, ទទឹកជោក។ (គុ.) ដែលត្រូវទឹក, ដិតទឹក, ដាបជ្រាបជោកដោយទឹក សំពត់ទទឹក, អាវទទឹក។
ទ្រប → ទទ្រប(កិ.ឬ កិ. វិ) ទ្រមៗចូល។
ទ្រឹប → ទទ្រឹប(កិ.ឬ កិ. វិ.) ទ្រឹកៗបន្តិចៗ ខំដើរទទ្រឹកៗទៅ!។
ទ្រេត → ទទ្រេត()ទេទទាបទៅជិតទ្រេដួល ដើរទទ្រេតត្រូតដូចមនុស្សស្រវឹង។
ធាក់ → ទធាក់(កិ. កិ. វិ.) ធាក់កន្ត្រាក់ឬធាក់កន្ត្រាក់រឿយៗ ទធាក់ជើង, ដេកទធាក់។
ផ្នត់ដើម[ប-] [ប៉-]
បក់ → បបក់(កិ.) យកកន្សែងឬសំបត់បក់បោយកោយចូលទៅដោយល្បូង, ដោយថ្នម, ដោយសោះអន្ទង, ដោយនឹករលឹក។ បោះខ្សែសន្ទូចវែងដែលចងឬដោតនុយទាញអូសលើទឹកល្បូងបញ្ឆោតមច្ឆជាតិ ឱ្យត្របាក់ហើយវាត់ឡើង បបក់ត្រីរ៉ស់។ បបក់ព្រលឹង បក់បោយហៅព្រលឹងឬយោងអន្ទងព្រលឹងកូនក្មេងតូចដែលដួលឬដែលភ្ញាក់ខ្លាច, ឱ្យស្រាកភ័យ, ដោយបញ្ចេញសូរពីម៉ាត់ឮ បក់ៗ។
ប្លោត → ប៉ប្លោត(កិ. វិ.) ប្លោតៗរឿងៗ កង្កែបលោតប៉ប្លោត។
ផង់ → ប៉ផង់(គុ.) ដែលផង់ក្រៃពេក ខ្សាច់ប៉ផង់, សម្បុរប៉ផូរប៉ផង់ សម្បុរផង់ម៉ដ្ឋខៃ។
ផស → ប៉ផស(ឧ.) សូរឮផសៗរឿយៗ។
ផាង → ប៉ផាង(ឧ.) សូរឮផាងៗរឿយៗ, ឮផាងៗផ្ទួនៗ។
ផុក → ប៉ផុក(កិ. វិ.) ផុកៗផ្ទួនៗ ញ័រពោះប៉ផុក។
ផុត → ប៉ផុត(កិ. វិ.) ចាប់ផុតៗ, ខ្វះតែបន្តិចទៀតនឹងដល់នឹងទាន់ ដេញចាប់ប៉ផុត, មកប៉ផុតនឹងទាន់។ ប៉ផុតប៉ផើយឬប្រផុតប្រផើយ រលិបរលោងស្ទើរខ្វះស្ទើរគ្រាន់ ម្ហូបប៉ផុតប៉ផើយ។
ផូង → ប៉ផូង(ឧ.) សូរឮផូងៗផ្ទួនៗ។
ផូស → ប៉ផូស(ឧ.) សូរឮផូសៗរឿយៗ។
ផែត → ប៉ផែត(ឧ.) សូរឮផែតៗរឿយៗ ព្រួសប៉ផែត។
ផ្ងើក → ប៉ផ្ងើក(កិ. វិ.) ផ្ងើកៗរឿយៗ ងោកប៉ផ្ងើក។
ផ្ចប់ → ប៉ផ្ចប់(ឧ.) សូរឮផ្ចប់ៗរឿយៗ ជញ្ជក់មាត់ប៉ផ្ចប់។
ផ្ញាច់ → ប៉ផ្ញាច់(ឧ.) សូរឮផ្ញាច់ៗរឿយៗ ទំពាប៉ផ្ញាច់, ទំពាស្លាបប៉ផ្ញាច់មិនដាច់ពីមាត់(ម. ព.)។
ផ្ញាញ → ប៉ផ្ញាញ(កិ. វិ.) ផ្ញាញៗរឿយៗ ទំពាប៉ផ្ញាញ។
ផ្ញោញ → ប៉ផ្ញោញ(កិ. វិ.) ផ្ញោញៗរឿយៗ ទំពាបាយប៉ផ្ញោញ។
ផ្ដឺត → ប៉ផ្ដឺត(កិ. វិ.ឬ គុ.) ផ្ដឺតៗក្រៃពេក។
ផ្អឹះ → ប៉ផ្អឹះ(កិ. វិ.) ដែលផ្អឹះៗមិនដាច់ ព្រួយចិត្តប៉ផ្អឹះ នឹងព្រួយផ្អឹះមិនស្រាក។
ផ្អឹប → ប៉ផ្អឹប(កិ. វិ.) ដែលផ្អឹបៗ រឿយៗ។
ផ្អុក → ប៉ផ្អុក(កិ. វិ.) ដែលផ្ងុកៗរឿយៗព្រោះភ័យ, ព្រោះព្រួយ ភ័យប៉ផ្អុក។
ផ្អូក → ប៉ផ្អូក(កិ. វិ.) ដែលផ្អូកនឹករឿយៗ។
ផ្អូស → ប៉ផ្អូស
ផ្អៀច → ប៉ផ្អៀច(គុ.) ដែលសើមជ្រាយរអៀច, ដីសើមប៉ផ្អៀច, នំកូរជ្រាយ
ប៉ផ្អៀច(ប្រើជាប៉ផ្ដៀច (ជើង ដ) ក៏បានតាមទម្លាប់ប្រើផ្សេងគ្នា)។
ផ្អេះ → ប៉ផ្អេះ()
ផ្អែប → ប៉ផ្អែប(កិ. វិ.) ដែលផ្អែបៗរឿយៗ យំប៉ផ្អែប, បាយពុះប៉ផ្អែប។
ប៉ាច់ → ប៉ប៉ាច់(គុ.) ដែលជ្រាយពពុលជាន់ទៅរអិលសូរប៉ាច់ៗ ដីសើមប៉ប៉ាច់, មិនដឹងជាបង្ខំទៅធ្វើអ្វីទេ បើដីរអិលប៉ប៉ាច់យ៉ាងនេះ!។
ប៉ិល → ប៉ប៉ិលមើលពាក្យ ប៉ប្រិល។
ប៉ែះ → ប៉ប៉ែះ(កិ. វិ.) ដែលបញ្ចេញសម្តីបែះៗរឿយៗ ឆ្លើយប៉ប៉ែះ, និយាយប៉ប៉ែះ។
ប៉ោច → ប៉ប៉ោច(កិ. វិ.) ដែលបញ្ចេញសម្តីប៉ោចៗ រឿយៗ និយាយប៉ប៉ោច, ប្រាប់ប៉ប៉ោច។
បោស → បបោស(កិ.) បោសថ្នមៗរឿយៗ។
ប្រាច់ → ប៉ប្រាច់(ឧ.) សូរឮប្រាច់ៗរឿយៗ។
ប្រាវ → ប៉ប្រាវ(ឧ.) សូរឮប្រាវៗរឿយៗ។
ប្រុយ → ប៉ប្រុយ(កិ. វិ.) ប្រុយៗមិនដាច់ រលឹមប៉ប្រុយ។
ប្រូង → ប៉ប្រូង(ឧ.) សូរឮប្រូងៗរឿយៗ ដោយលុយទឹកឬកញ្ជ្រោកទឹក ខំដើរលុយទឹកប៉ប្រូង។
ប្រូច → ប៉ប្រូច(កិ. វិ.) ដែលចេញប្រូចៗជាបន្តៗគ្នាមិនដាច់ ចេញប៉ប្រូច។
ប្រេះ → ប៉ប្រេះ(គុ.) ដែលទើបប្រេះខ្លះបន្តិច(ចំពោះតែដើមស្រូវផើម) សូវប៉ប្រេះ គឺស្រូវដែលបែកដង្ហើមហៀបនឹងចេញផ្កា។
ប្លក់ → ប៉ប្លក់(ឧ.) សូរឮប្លក់ៗរឿយៗ។ ប៉ប្លិកប៉ប្លក់ គុ. ប្លិកប្លក់ពន់ពេកឬកពាប៉ប្លិកប៉ប្លក់។
ប្លឺម → ប៉ប្លឺម(កិ. វិ.) ប្លឺមៗបាត់ឃើញៗ ដើរប៉ប្លឺមក្នុងព្រៃតែម្នាក់ឯង។
ប្លូក → ប៉ប្លូក(ឧ.) ដែលឮសូរប្លូកៗរឿយៗមមិនដាច់ លុយទឹកប៉ប្លូក។
ប្លើក → ប៉ប្លើក(កិ.វិ.) ប្លើកៗរឿយៗ, ប្លើកចុះប្លើកឡើង ដើរប៉ប្លាក់ប្លើក, ងោក
ប៉ប្លើក(ម. ព. សើកប៉ប្លើកទៀតផង)។
ផ្ចប់ → ប៉ផ្ចប់(ឧ.) សូរឮផ្ចប់ៗរឿយៗ ជញ្ជក់មាត់ប៉ផ្ចប់។
ផ្អែប →ប៉ផ្អែប(កិ. វិ.) ដែលផ្អែបៗរឿយៗ យំប៉ផ្អែប, បាយពុះប៉ផ្អែប។
ប៉ះ → ប៉ប៉ះ(កិ.) ធ្វើឱ្យប៉ះ, ផ្សែផ្សំ។
បក់ →បបក់(កិ.) យកន្សែងឬសំពត់បក់បោកកោយចូលហៅដោយល្បូង, ដោយថ្នម, ដោយសោះអន្ទង, ដោយនឹករលឹក។
ប៉ប់ → បប៉ប់
ប៉ាច់ → ប៉ប៉ាច់(គុ.) មាននៅខាងលើរួចហើយ។
ប៉ិល → ប៉ប៉ិល
ប៉ុក → ប៉ប៉ុក(កិ.) ននៀលឬក្រាប, ដេកនៅទីមានផង់ធូលី មាន់ប៉ប៉ុកដី, ក្មេងប៉ប៉ុកដី។
ប៉ុប → ប៉ប៉ុប មានរួចនៅខាងលើ។
ប៉ែះ → ប៉ប៉ែះមានរួចនៅខាងលើ
ប៉ោច → ប៉ប៉ោច មានរួចនៅខាងលើ
បោស → បបោស មានរួចនៅខាងលើ
ប្រច → ប៉ប្រច (ឧ.) សូរឮប្រចៗរឿយៗ រាកប៉ប្រច។
ប្រស → ប៉ប្រស(ឧ.) សូរឮប្រសៗរឿយៗ ពត់ខ្លួនលាន់សរសៃប៉ប្រស។
ប្រាច់ → ប៉ប្រាច់ មានខាងលើរួចហើយ។
ប្រាវ → ប៉ប្រាវ មានខាងលើរួចហើយ។
ប្រិច → ប៉ប្រិច(កិ.) កម្រើកត្របកភ្នែកបើកបិទៗយ៉ាងរហ័ស ប៉ប្រិចភ្នែក។ (ឧ.)សូរឮប្រិចៗឬប្រិបៗរឿយៗ។ និយាយថា ប៉ប្រឹបឬ សស្រឹបក៏បាន(តាមសូរឮដែល កំណត់បានខុសគ្នា)។
ប្រិញ → ប៉ប្រិញ(គុ.) ដែលក្រហមរេញ ស្មៅក្រហមប៉ប្រិញ, សំណាបក្រហម
ប៉ប្រិញ។
ប្រិល → ប៉ប្រិល
ប្រុន → ប៉ប្រុន(កិ. វិ.ឬគុ.) ប្រុនៗរឿយៗ រងាប៉ប្រុន, ឈរឱបដៃប៉ប្រុនអាចហៅថា(ត្រុន)ក៏បាន។
ប្រុយ → ប៉ប្រុយ(កិ. វិ.) ប្រុយៗមិន
ប្រូង → ប៉ប្រូង(ឧ.) មាននៅខាងលើ។
ប្រូច → ប៉ប្រូច(ឧ.) មាននៅខាងលើ។
ប្រូស → ប៉ប្រូស(ឧ.) មាននៅខាងលើ។
ប្រេះ → ប៉ប្រេះ(គុ.) ដែលទើបប្រេះខ្លះបន្តិច(ចំពោះតែដើមស្រូវផើម) សូវប៉ប្រេះ គឺស្រូវដែលបែកដង្ហើមហៀបនឹងចេញផ្កា។
ប្រោក → ប៉ប្រោក(ឧ.) សូរឮប្រោកៗរឿយៗ។
ប្លក់ → ប៉ប្លក់(ឧ.) សូរឮប្លក់ៗរឿយៗ។ ប៉ប្លិកប៉ប្លក់ គុ. ប្លិកប្លក់ពន់ពេកឬកពាប៉ប្លិកប៉ប្លក់។
ប្លាច់ → ប៉ប្លាច់
ប្លាញ → ប៉ប្លាញ(កិ. វិ.ឬ គុ.) ដែលប្លាញៗពន់ពេកនិយាយប៉ប្លាយ, មាត់រអិលប៉ប្លាញ។
ប្លិច → ប៉ប្លិច
ប្លឺម → ប៉ប្លឺម(កិ. វិ.) ប្លឺមៗបាត់ឃើញៗ ដើរប៉ប្លឺមក្នុងព្រៃតែម្នាក់ឯង។
ប្លុង → ប៉ប្លុង(គុ.) ដែលប្លុងៗបាត់ឃើញៗឬដែលមើលទៅឃើញត្រឡុងម្តងៗ មើលទៅឃើញភ្លើងប៉ប្លុង។
ប្លូក → ប៉ប្លូក(ឧ.) ដែលឮសូរប្លូកៗរឿយៗមមិនដាច់ លុយទឹកប៉ប្លូក។
ប្លើក → ប៉ប្លើក(កិ. វិ.) ប្លើកៗរឿយៗ, ប្លើកចុះប្លើកឡើង ដើរទៅប៉ប្លើក,ងោក
ប៉ប្លើក(ម.ព. សើកប៉ប្លើកទៀតផង)។
ប្លោញ → ប៉ប្លោញ(កិ. វិ.) ប្លោញៗរឿយៗ ទំពាប៉ប្លោញ។
ប្លោត → ប៉ប្លោត(កិ. វិ.) ប្លោតៗរឿងៗ កង្កែបលោតប៉ប្លោត។
ផង់ → ប៉ផង់(គុ.) ដែលផង់ក្រៃពេក ខ្សាច់ប៉ផង់, សម្បុរប៉ផូរប៉ផង់ សម្បុរផង់ម៉ដ្ឋខៃ។
ផស → ប៉ផស(ឧ.) សូរឮផសៗរឿយៗ។
ផាង → ប៉ផាង(ឧ.) សូរឮផាងៗរឿយៗ, ឮផាងៗផ្ទួនៗ។
ផុក → ប៉ផុក(កិ. វិ.) ផុកៗផ្ទួនៗ ញ័រពោះប៉ផុក។
ផុត → ប៉ផុត(កិ. វិ.) ចាប់ផុតៗ, ខ្វះតែបន្តិចទៀតនឹងដល់នឹងទាន់ ដេញចាប់ប៉ផុត, មកប៉ផុតនឹងទាន់។ ប៉ផុតប៉ផើយឬប្រផុតប្រផើយ រលិបរលោងស្ទើរខ្វះស្ទើរគ្រាន់ ម្ហូបប៉ផុតប៉ផើយ។
ផូង → ប៉ផូង(ឧ.) សូរឮផូងៗផ្ទួនៗ។
ផូស → ប៉ផូស(ឧ.) សូរឮផូសៗរឿយៗ។
ផែត → ប៉ផែត(ឧ.) សូរឮផែតៗរឿយៗ ព្រួសប៉ផែត។
ផ្ងើក → ប៉ផ្ងើក(កិ. វិ.) ផ្ងើកៗរឿយៗ ងោកប៉ផ្ងើក។
ផ្ញាច់ → ប៉ផ្ញាច់(ឧ.) សូរឮផ្ញាច់ៗរឿយៗ ទំពាប៉ផ្ញាច់, ទំពាស្លាបប៉ផ្ញាច់មិនដាច់ពីមាត់(ព. ព.)។
ផ្ញាញ → ប៉ផ្ញាញ(កិ. វិ.) ផ្ញាញៗរឿយៗ ទំពាប៉ផ្ញាញ។
ផ្ញោញ → ប៉ផ្ញោញ(កិ. វិ.) ផ្ញោញៗរឿយៗ ទំពាបាយប៉ផ្ញោញ។
ផ្ដឺត → ប៉ផ្ដឺត(កិ. វិ.ឬ គុ.) ផ្ដឺតៗក្រៃពេក។
ផ្អឹះ → ប៉ផ្អឹះ(កិ. វិ.) ដែលផ្អឹះៗមិនដាច់ ព្រួយចិត្តប៉ផ្អឹះ នឹងព្រួយផ្អឹះមិនស្រាក។
ផ្អឹប → ប៉ផ្អឹប(កិ. វិ.) ដែលផ្អឹបៗ រឿយៗ។
ផ្អុក → ប៉ផ្អុក(កិ. វិ.) ដែលផ្ងុកៗរឿយៗព្រោះភ័យ, ព្រោះព្រួយ ភ័យប៉ផ្អុក។
ផ្អូក → ប៉ផ្អូក(កិ. វិ.) ដែលផ្អូកនឹករឿយៗ។
ផ្អូស → ប៉ផ្អូស
ផ្អៀច → ប៉ផ្អៀច(គុ.) ដែលសើមជ្រាយរអៀច, ដីសើមប៉ផ្អៀច, នំកូរជ្រាយ
ប៉ផ្អៀច(ប្រើជាប៉ផ្ដៀច (ជើង ដ) ក៏បានតាមទម្លាប់ប្រើផ្សេងគ្នា)។
ផ្អេះ → ប៉ផ្អេះ
បោស → បបោស(កិ.) បោសថ្នមៗរឿយៗ។
ផ្នត់ដើម[ព-]
ពាក់ → ពពាក់(កិ.) ពាក់តម្រួតលើគ្នា, ច្រើននិយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ពព័ន្ធ, និងពាក្យពពួនឬប្រពួន ថា ពពាក់ពព័ន្ធ គឺពាក់ព័ន្ធលើគ្នា, ពពាក់ពពូន គឺប្រមមូលគ្នា
ឬភ្ជុំផ្ដុំគ្នាជុំជិតពូនចុះពូនឡើង រត់ពពាក់ពពូន រត់ពូនចុះពូនោឡើងស្ទើរប៉ះទង្គិចគ្នា។
ពាន → ពពាន(កិ.) ពានពារលើគ្នា, ពានតម្រួតលើគ្នា គោឡើងពពានគ្នា គឺគោមួយឡើងលើគោមួយ ហើយមានគោមួយទៀតឡើងពានលើគោទី២នោះទៀត គឺឡើងបានត្រួតៗលើគ្នា២តម្រួត(គោក្របី)។
ពុះ → ពពុះ(ន.)កម្សូលឬព្រួចទឹកដែលប៉ោងឡើងដោយកម្លាំងប៉ះ, ទង្គិច, ខ្ពុរឡើងឬដោយកម្លាំងដេលពុះខ្ជោលឡើង ពពុះទឹក, ពពុះរលក, ពពុះបបរ, បែកពពុះមាត់, ទឹកត្នោតជុរឡើងពពុះស្កុល។ល។
ពុរ → ពពុរ(គុ.) ដែលពុរខ្លាំង គឺដែលពុរដោយបែកឬដោយជោរខ្លាំង, ដោយហើមខ្លាំង : ដីបែកភក់ពពុរ, បែកដីពពុរ, ស្វាយទុំជោរពពុរ, ហើមសាច់ពពុរ។ បើជា (ន.) ផងក៏បាន : ពពុរដី, ពពុរផេះឬ ពពុរដី, ពពុលផេះ។
ពូន → ពពូន(កិ.) ពូនចុះពូនឡើង : មនុស្សរត់ពពូន គឺពួកមនុស្សរត់ជ្រួលច្របល់ពូនស្ទើរប៉ះទង្គិចគ្នា(ប្រើជា ប្រពូន វិញក៏មាន)។
ពួក → ពពួក(ន.) ពួក, បន, ហ្វូង, ប្រជុំដោយមានចំនួនច្រើន ដោយឡែកៗ ទីទៃៗពីគ្នា : ពពួកសត្វ, ពពួកជនឬ ពពួកសត្វ, ពពួកជន។
ពើម → ពពើម(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលពើមៗព្រោះងងឹតមើលមិនច្បាស់លាស់ : ងងឹតពពើម, ដើររាវពពើម។
ពៀច → ពពាច(កិ.) អាចជាវត្ថុទន់ជ្រាយឱ្យរីកទំហំឱស្មើ : ពពាចម្សៅជ្រាយ។
ពេន → ពពេន(កិ.ឬកិ. វិ) ការពេនពាក់លើគ្នា, ដែលពេនលើគ្នា ឬពេនចុះពេនឡើង។
ព្រាត → ពព្រាត(គុ.) ដែលព្រាតៗរឿយៗ : រស្មីពព្រាត, ពន្លឺពព្រាត,។
ព្រាយ → ពព្រាយ(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលព្រាយៗរឿយៗ : ផ្កាភ្លើងពព្រាយ, ញញឹមពព្រាយ។
ព្រិច → ពព្រិចប
ព្រឹម → ពព្រឹម(កិ.) ដែលព្រឹមៗ, ដែលឃើញព្រឹមៗ : ភ្នែកពព្រឹម។
ព្រឹស → ពព្រឹស
ព្រុស → ពព្រុស(គុ.) ដែលលាយចម្រុះពណ៌តែតូចៗ ផ្អុចៗ : សពព្រុស, ខ្មៅពព្រុស, ក្រហមពព្រុស។ ព.ប្រ. ចិត្តពព្រុស, សីលពព្រុស, ធម៌ពព្រុសចិត្ត, សីល, ធម៌ដែលសៅហ្មងផ្អុចៗ។
ព្រូស → ពព្រូស(ឧ.) សូរឮព្រូសៗរឿយៗ : មាន់បង្រះពព្រូស។
ព្រួក → ពព្រួក(ឧ.) សូរឮព្រូកៗច្រើនដង(ម. ព. ប្រូកឬ ព្រូកផង)។ (គុ.) ដែលមានសាច់ពុកផុយឬស្រួយ ជាន់, ច្របាច់ឬចាក់ឮព្រួកៗឬដែលមានសាច់ព្រោក : សាច់ហើមពព្រួក។
ព្រួច → ពព្រួច(កិ.ឬកិ. វិ) ចេញព្រួចៗរឿយៗ, ដែលព្រួចៗច្រើនដង : ទឹកពុះពព្រួច។
ព្រើត → ពព្រើត(កិ. វិ.) ព្រើតៗរឿយៗ : ញាក់ចិញ្ចើមពព្រើត។
ព្រើម → ពព្រើម(កិ.) ព្រើមខ្លាំង, ព្រើមឥតអាក់ : ធ្វើខ្លួនឱ្យនឹងធឹងបន្តិចទៅ កុំពព្រើមពេក!, ត្រីចង្វាជ្រើមពព្រើម ត្រីចង្វាច្រើនដែលជ្រើមក្នុងទឹកមើលទៅឃើញ។
ព្រៀប → ពព្រៀប(គុ.) ដែលពេញពៀបខ្លាំង : ទឹកឡើងពពៀបមាត់ច្រាំង។
ភក់ → ពភក់(គុ.) ដែលមានសុទ្ធតែភក់ជ្រាយៗឥតមានទឹក : ដីភក់ៗ, ស្ទូងនៅស្រែពភក់ៗ។
ភល → ពភល(កិ. វិ.) ដែលចេញភលៗមក : ទឹកចេញពីររន្ធថ្មពភល។
ភីង → ពភីង(ឧ.) សូរឮភីងៗផ្ទួនៗ : ដេញចាប់ចោរពភីង, រត់ពភីង។
ភឹប → ពភឹប(ឧ.) សូរឮភឹបៗរឿយៗ : ស្លៀកសំពត់សម្លុយស្រុងហៀរកែងដើរឮសូរពភឹប គឺសំពត់ប៉ះនឹងស្មងជើងឮសូរភឹបៗ។
ភឹល → ពភឹល(ឧ.) សូរឮភឹលៗរឿយៗ : ហ្វូងព្រាបហើរពីដំបូលវិហារពភឹល គឺវាស្ទុះហើរបន្តគ្នាឮភឹលៗ។
ភឺត → ពភឺត(ឧ.) សូរឮភឺតៗផ្ទួនៗរឿយៗ : គោលង់ទឹកជំនន់ ដកដង្ហើមយ៉ាងពភឺត។
ភឺស → ពភឺស(ឧ.) សូរឮភឺសៗផ្ទួនៗរឿយៗ : គាត់ដកកូនឈើពភឺសអម្បាញ់មិញនេះសោះតើម្តេចក៏ថាគាត់ឈឺធ្ងន់?។
ភុង → ពភុង(ឧ.) សូរឮភុងៗរឿយៗ : សូរបំពង់ត្នោតរណ្តំគ្នាពភុង។
ភូស → ពភូស(ឧ.) សូរឮភូសៗរឿយៗ : ឮសូរធ្លាក់ឬទង្គិចអ្វីពភូសនៅត្រង់ខាងជើងផ្ទះ។
ភ្លន → ពភ្លន(កិ. វិ.) ភ្លនៗរឿយៗ : លេបពភ្លន។
ភ្លឹះ → ពភ្លឹះ(កិ. វិ.) ដែលភ្លឹះៗរឿយៗ : ធ្វើការពភ្លឹះ, អង្គុយពភ្លឹះទាល់ព្រឹក។
ភ្លឹម → ពភ្លឹម(គុ.) ដែលភ្លឹមៗ : ភ្នែកពភ្លឹម គឺភ្នែកដែលបើកព្រឹមៗ។
ភ្លុក → ពភ្លុក(ឧ.) សូរឮភ្លុកៗច្រើនដង។
ភ្លុង → ពភ្លុង(ឧ.) សូរឮភ្លុងៗរឿយៗ។
ភ្លូក → ពភ្លូក
ភ្លើ → ពភ្លើ(កិ. វិឬគុ.) ដែលភ្លើៗ ខុសបែបបទ :ឬកពភ្លើ, មនុស្សពភ្លើ, ដើរមកពភ្លើ។
ភ្លើក →ពភ្លើក(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលភ្លើកៗញើបៗ : ដំណើរពភ្លើក, ដើរពភ្លើក។
ភ្លៀក → ពភ្លៀក(កិ. វិ) ដែលភ្លៀកៗរឿយៗ : អង្គុយពពភ្លៀក, មើលពភ្លៀក។
ភ្លែត → ពភ្លែត(កិ. វិ.) ដែលភ្លែតៗរឿយៗ : ចេញអណ្តាតភ្លើងពភ្លែត។
ភ្លែល → ពភ្លែល(កិ. វិ.) ដែលភ្លែតៗរឿយៗ។
(សូមអធ្យាស្រ័យផងមិនអាចសម្រាយន័យនៃពាក្យទាំងអស់បានទេ មេត្តាស្វែងរកពាក្យនៅក្នុងវចនានុក្រមដើម្បីទុកជាចំណេះដឹងសម្រាប់អ្នកសិក្សាភាសាខ្មែរ សូមអរគុណ!!)
ផ្នត់ដើម[ម-]
មី → មមី
មឹះ → មមឹះ
មើក → មមើក
មៃ → មមៃ
ផ្នត់ដើម[រ-]
កម → រកម
កឹក → រកឹក
កូត → រកូត
កៀស → រកៀស
ខក → រខក
ខក់ → រខក់
ខាក → រខាក
ខិត → រខិត
ខូស → រខូស
ខែះ → រខែះ
គឹង → រគឹង
គើម → រគើម
ឃិកឃុក → រឃិករឃុក
ឃិងឃុង → រឃិងរឃុង
ឃុកឃាក់ → រឃុករឃាក់
ឃុង → រឃុង
ឃុងឃាំង → រឃុរឃាំង
ងំ → រងំ
ងាក់ងើ → រងាក់រងើ
ង៉ាក់ង៉ើក → រង៉ាក់រង៉ើក
ងាប់ → រងាប់
ង៉ឺត → រង៉ឺត
ងុម → រងុម
ង៉ូវ → រង៉ូវ
ងេងើ → រងេរងើ
ង៉ែ → រង៉ែ
ងោក → រងោក
ឆេតឆូត → រឆេតរឆូត
ញម → រញម
ញ៉ិបញ៉ុប → រញ៉ិបរញ៉ុប
ញ៉េចញ៉ាច → រញ៉េចរញ៉ាច
ញ៉េចញ៉ូច → រញ៉េចរញ៉ូច
ញ៉ែ → រញ៉ែ
ដាច់ → រដាច់
ដាច់ដោច → រដាច់រដោច
ដឹក → រដឹក
ដុប → រដុប
ដោះ → រដោះ
ណិងណុង → រណិងរណុង
តិបតុប → រតិបរតុប
ទើស → រទើស
ហែក → រហែក
អៀច → រអៀច
អេចអូច → រអេចរអូច
អេះអុះ → រអេះរអុះ
ផ្នត់ដើម[ល-]
លៃ → លលៃ
ផ្នត់ដើម[ស-]
សឹក → សសឹក
សុល → សសុល
សៀរ → សសៀរ
សោះ → សសោះ
ស្រិច → សស្រិច
ស្រិប → សស្រិប
ស្រឹង → សស្រឹង
ស្រុច → សស្រុច
ស្រ៊ុប → សស្រ៊ុប
ស្រូស → សស្រូស
ស្រោក → សស្រោក
ស្លក់ → សស្លក់
ស្លន់ → សស្លន់
ស្លើត → សស្លើត
ស្លោ → សស្លោ
សិត → សសិត។
ទម្រង់(ពស-)មានច្រើនបែបដូចជា៖ [ក្រ-], [គ្រ -], [ច្រ-], [ជ្រ-], [ត្រ-], [ទ្រ-] [ប្រ-], [ព្រ-], [ស្រ-], [វ្រ-], [អ'ង-], [អ'ញ-], [អ'ន-], [អ'ម-]។
ផ្នត់ដើម[ក្រ-]
ចាប់ → ក្រចាប់
វាត់ → ក្រវាត់
វីវក់ → ក្រវិកក្រវក់
ជាំ → ក្រជាំ
ញី → ក្រញី
ញ៉ឹង → ក្រញឹង
ញឹប → ក្រញឹប
ញ៉ុច → ក្រញ៉ុច
ញ៉ុញ → ក្រញុញ
ទាំង → ក្រទាំង
ពង → ក្រពង
ពាត់ →ក្រពាត់
ពុល → ក្រពុល
ពេញ → ក្រពេញ
ម៉ាច → ក្រមាច
មឹប → ក្រមឹប
ម៉ឺម → ក្រមឺម
ម៉ៅ → ក្រម៉ៅ
លឹប → ក្រឡឹប
វង់ → ក្រវង់
វៀច → ក្រវៀច
វេច → ក្រវេច
ហល់ → ក្រហល់
ឡែត → ក្រឡែត
អឺត → ក្រអឺត
អុច →ក្រអុច
ផ្នត់ដើម[គ្រ-]
ជូរ → គ្រជូរ
ជាំ → គ្រជាំ
ញេច → គ្រញិច
ញែង → គ្រញែង
លុក → គ្រលុក
វាត់ → គ្រវាត់
វាស → គ្រវាស
វៀច → គ្រវៀច
វៀន → គ្រវៀន
ហ៊ឹម → គ្រហឹម
ហួច → គ្រហួច
ញឹក → គ្រញឹក
មើម → គ្រមើម
ផ្នត់ដើម[ច្រ-]
ង៉ក់ → ច្រងក់
ម៉ក់ → ច្រមក់
មូល → ច្រមូល
លើស → ច្រឡើស
លោត → ច្រឡោត
វ៉ែប → ច្រវែប
ឡំ(លាយឡំ) → ច្រឡំ
ឡឹង → ច្រឡឹង
ឡូក → ច្រឡូក
អូស → ច្រអូស
បល់ → ច្របល់
បូក → ច្របូក
ពើង → ច្រពើង
ផ្នត់ដើម[ជ្រ-]
ងក់ → ជ្រងក់
ងំ → ជ្រងំ
មុជ → ជ្រមុជ
ផ្នត់ដើម[ត្រ-]
កង → ត្រកង
បាញ់ → ត្របាញ់
ងើល → ត្រងើល
ឈឹង → ត្រឈឹង
ដាប → ត្រដាប
ដុស → ត្រដុស
ដួច → ត្រដួច
ដោះ → ត្រដោះ
ដោក → ត្រដោក
បក → ត្របក
បាញ់ → ត្របាញ់
ម៉ង់(ម៉ង់ៗ) → ត្រមង់
មូល → ត្រមុល
មូល → ត្រមោល
មោង → ត្រមោង
សង → ត្រសង
សាយ → ត្រសាយ
សុល → ត្រសុល
សុស → ត្រសុស
ឡប់ → ត្រឡប់
ផ្នត់ដើម[ទ្រ-]
គោះ → ទ្រគោះ
មាំង → ទ្រមាំង
វះ → ទ្រវះ
វៀច → ទ្រវៀច
វែង →ទ្រវែង
ហ៊ឹង → ទ្រហឹង
ហោ → ទ្រហោ
ផ្នត់ដើម[ប្រ-]
កប → ប្រកប
កល់ → ប្រកល់
កាច់ → ប្រកាច់
កាន់ → ប្រកាន់
កាប់ → ប្រកាប់
កុន → ប្រកុន
កើយ → ប្រកើយ
កៀក → ប្រកៀក
កោះ → ប្រកោះ
ខាំ → ប្រខាំ
គង → ប្រគង
គរ → ប្រគរ
ចាំ → ប្រចាំ
ចាក់ →ប្រចាក់
ចាប់ → ប្រចាប់
ចឹក → ប្រចឹក
ចួន/ជួន → ប្រចួន/ប្រជួន
ចួប → ប្រចួប
ចោម → ប្រចោម
ឆាំង → ប្រឆាំង
ជាប់ → ប្រជាប់
ជុំ → ប្រជុំ
ជែង →ប្រជែង
ជ្រួស → ប្រជ្រួស
ជ្រៀត → ប្រជ្រៀត
ឈម → ប្រឈម
ឈ្លោះ → ប្រឈ្លោះ
ញាប់ → ប្រញាប់
ញឹក → ប្រញឹក
ដំ → ប្រដំ
ដាល់ → ប្រដាល់
ដិត → ប្រដិត
ដិត → ប្រដិត
ដូច → ប្រដូច
ដេញ → ប្រដេញ
ដោត →ប្រដោត
ដោល → ប្រដោល
តប់ → ប្រតប់
តោក → ប្រតោក
តោង → ប្រតោង
ថួន → ប្រថួន
ទង់ → ប្រទង់
ទល់ → ប្រទល់
ទាក់ → ប្រទាក់
ទាញ → ប្រទាញ
ទាល់ → ប្រទាល់
ទាស់ → ប្រទាស់
ទើស →ប្រទើស
ធាក់ → ប្រធាក់
បិច → ប្របិច
បៀត → ប្របៀត
បេះ → ប្របេះ
បែក → ប្របែក
បោច →ប្របោច
ផាត់ → ប្រផាត់
ផុត → ប្រផុត
ផូរ → ប្រផូរ
ផេះ → ប្រផេះ
ផ្នូល → ប្រផ្នូល
ពាក់ → ប្រពាក់
ពាន → ប្រពាន
ពូន → ប្រពូន
ភើច → ប្រភើច
មុម → ប្រមុម
មូល → ប្រមូល
មើល → ប្រមើល
ម៉ោក → ប្រមោក
លង → ប្រលង
លូក → ប្រលូក
វាយ → ប្រវាយ
វែង → ប្រវែង
សាច → ប្រសាច
ហាក់ → ប្រហាក់
ហែក → ប្រហែក
អូស → ប្រអូស
ឱប → ប្រឱប
កាក់ → ប្រកាក់
កិត → ប្រកិត
ឆេះ → ប្រឆេះ
ជាប់ → ប្រជាប់
ជួស → ប្រជួស
ផ្នត់ដើម[ស្រ-]
កាក → ស្រកាក
ងាក → ស្រងាក
តឹក → ស្រតឹក
ទន់ → ស្រទន់
បក់ → ស្របក់
បាំង → ស្របាំង
ប៉ើក → ស្រប៉ើក
ពាប់ → ស្រពាប់
ពិល → ស្រពិល
ពៀប → ស្រពាប
ម៉ុយ → ស្រមុយ
មូល → ស្រមូល
ម៉ើង → ស្រមើង
លះ → ស្រលះ
លាប →ស្រលាប
លឹប → ស្រលឹប
លុង → ស្រលុង
លូន → ស្រលូន
អាប់ → ស្រអាប់
អែម → ស្រអែម
ផ្នត់ដើម[វ្រ-]
ផ្នត់ដើម[អ'ង-]
កុញ → អង្កុញ
ក្រត → អង្ក្រត
គប់ → អង្គប់
គុល → អង្គុល
រុត → អង្រុត
វែង → អង្វែង
រូស → អង្រូស
ផ្នត់ដើម[អ'ញ-]
ជុល → អញ្ជុល
ចង →អញ្ចង
ផ្នត់ដើម[អ'ន-]
តយ(តយង៉យ) → អន្តយ
ត្រត → អន្ត្រត
ត្រឹក → អន្ត្រឹក
ត្រើក → អន្ត្រើក
ទ្រក់ → អន្ទ្រក់
ទ្រត → អន្ទ្រត
ទ្រាក → អន្ទ្រាក
ដោត → អណ្ដោត
ត្រាក់ → អន្ត្រាក់
ត្រុក → អន្ត្រុក
ត្រោក → អន្ត្រោក
ថម(ថមថយ) → អន្ថម
ទាក់ → អន្ទាក់
ទ្រក់ → អន្ទ្រក់
ទ្រាក → អន្ទ្រាក
ទ្រឺត → អន្ទ្រឺត
ទ្រុក → អន្ទ្រុក
ទ្រើត → អន្ទ្រើត
ទ្រើម → អន្ទ្រើម
លង់ → អន្លង់
លីង → អន្លីង
ផ្នត់ដើម[អ'ម-]
បុក → អំបុក
ពាស → អំពាស
ពុះ → អំពុះ/អម្ពុះ
ប៉ើក → អំប៉ើក
បែង → អំបែង
បោស → អំបោស។
ទម្រង់(ពសព-)
មានច្រើនដូចជា [ក'ង-] [ក'ន-] [ក'ម-] [ប'ន-] [ប'ណ-] [ប'ញ-] [ប'ម-] [ព'ន-] [រ'ម-]។
ផ្នត់ដើម[ក'ង-]
កុញ → កង្កុញ
កួច → កង្កួច
ខើញ → កង្ខើញ
វល់ → កង្វល់
វៀច → កង្វៀច
ផ្នត់ដើម[ក'ញ-]
ចាស់ → កញ្ចាស់
ឆត → កញ្ឆត
ច្រឹក → កញ្ច្រឹក
ច្រែង → កញ្ច្រែង
ឆក់ → កញ្ឆក់
ឆិត → កញ្ឆិត
ឆែវ → កញ្ឆែវ
ឆោត → កញ្ឆោត
ជួ → កញ្ជួ
ជ្រៀវ → កញ្ជ្រៀវ
ឈូស → កញ្ឈូស
ផ្នត់ដើម[ក'ន-]
ត្រង → កន្ត្រង
ដក់ → កណ្ដក់
ដាច → កណ្ដាច
ត្រាក → កន្ត្រាក
ដាច់ → កណ្ដាច់
ទួល → កន្ទួល
ទ្រម → កន្ទ្រម
ទ្រុប → កន្ទ្រុប
ទ្រួក → កន្ទ្រួក
ធាត់ → កន្ធាត់
ធុច → កន្ធុច
ធុល → កន្ធុល
តើយ → កន្តើយ
ផ្នត់ដើម[ក'ម-]
បាប → កំបាប
ព្រើល → កំព្រើល
ជាប់ → កម្ជាប់
បាក់ → កំបាក់
បាំង → កំបាំង
ប៉ាត → កំប៉ាត
បាប → កំបាប
ប៉េង → កំប៉េង
បែក → កំបែក
ប៉ោង → កំប៉ោង
ផិត → កំផិត
ពក → កំពក
ពក[ម-] + ព្រើល →កំព្រើល
ពយ → កំពយ
ពុក → កំពុក
ពើង → កំពើង
ពៀច → កំពៀច
ភរ → កំភរ
ភូត → កំភូត
រាប → កម្រាប
រើប → កំរើប
ហល់ → កំហល់
ផ្នត់ដើម[ក'ល-]
ផ្នត់ដើម[គ'ន-]
លាក់ → គន្លាក់
លាស់ → គន្លាស់
ផ្នត់ដើម[គ'ម-]
រេច → គំរេច
រូ → គំរូ
រិះ → គម្រិះ
រឹល → គំរឹល
ផ្នត់ដើម[ច'ង-]
កៀស → ចង្កៀស
វែក → ចង្វែក
គ្រោង → ចង្គ្រោង
ហូរ → ចង្ហូរ
អូរ → ចង្អូរ
ផ្នត់ដើម[ច'ន-]
ទាស់ → ចន្ទាស់
ទល់ → ចន្ទល់
ផ្នត់ដើម[ច'ម-]
កាង → ចំកាង
កោង → ចំកោង
ខែង → ចំខែង
តើត → ចំតើត
ទយ → ចំទយ
ទាញ → ចំទាញ
ទាស់ → ចំទាស់
ទើត → ចំទើត
ទើស → ចំទើស
ទែង → ចំទែង
បង → ចំបង
ប្រាវ → ចំប្រាវ
ពើប → ចំពើប
ហុយ → ចំហុយ
ហៀវ → ចំហៀវ
អន់ → ចំអន់
អាស → ចំអាស
អើត → ចំអើត
ផ្នត់ដើម[ជ'ញ-]
ជក់ → ជញ្ជក់
ជាត់ → ជញ្ជាត់
ជាន់ → ជញ្ជាន់
ជូន → ជញ្ជូន
ជែក → ជញ្ជែក
ជ្រំ → ជញ្ជ្រំ
ជ្រាំង → ជញ្ជ្រាំង
ផ្នត់ដើម[ជ'ន-]
ល → ជន្ល
ផ្នត់ដើម[ជ'ម-]
ទប់ → ជំទប់
ទយ → ជំទយ
រឹត → ជំរិត
ទាញ → ជំទាញ
រត់ → ជំរត់
រុញ → ជំរុញ
ទាស់ → ជំទាស់
ផ្នត់ដើម[ដ'ង-]
កាប់ → ដង្កាប់
កាវ → ដង្កាវ
គត់ → ដង្គត់
ហក់ → ដង្ហក់
ហែ → ដង្ហែ
ផ្នត់ដើម[ដ'ន-]
ដឹង → ដណ្ដឹង
ដាំ → ដណ្ដាំ
ដើម → ដណ្ដើម
ផ្នត់ដើម[ដ'ម-]
ឡើង → ដំឡើង
បូក → ដំបូក
ផ្នត់ដើម[ទ'ង-]
គត់ → ទង្គត់
ផ្នត់ដើម[ទ'ន-]
ទាន់ → ទន្ទាន់
ទិញ → ទន្ទិញ
ទឹម → ទន្ទឹម
ផ្នត់ដើម[ត'ង-]
[ត'ង-] + កៀប → តង្កៀប
ផ្នត់ដើម[ត'ល-]
ផ្នត់ដើម[ប'ង-]
ក → បង្ក
កុង → បង្កុង
កើច → បង្កើច
កើល → បង្កើល
កឿង → បង្កឿង
កេល → បង្កេល
កែក → បង្កែក
កោង → បង្កោង
ក្រាប → បង្ក្រាប
ក្រៀក → បង្ក្រៀក
ខក → បង្ខក
ខន → បង្ខន
ខាក → បង្ខាក
ខាត → បង្ខាត
ខាន → បង្ខាន
ខិត → បង្ខិត
ខុស → បង្ខុស
ខូង → បង្ខូង
ខូច → បង្ខូច
ខើច → បង្ខើច
ខំ → បង្ខំ
ខាំ → បង្ខាំ
ខាំង → បង្ខាំង
ខះ → បង្ខះ
គង → បង្គង
គរ → បង្គរ
គាប់ → បង្គាប់
គួរ → បង្គួរ
គេច → បង្គេច
គោះ → បង្គោះ
គ្រប → បង្គ្រប
គ្រប់ → បង្គ្រប់
រួញ → បង្រួញ
រួប → បង្រួប
រួម → បង្រួម
រៀន → បង្រៀន
វិល → បង្វិល
វឹក → បង្វឹក
វៀន → បង្វៀន
វៀះ → បង្វៀះ
វែង → បង្វែង
ហក → បង្ហក
ហក់ → បង្ហក់
ហត់ → បង្ហត់
ហប → បង្ហប
ហប់ → បង្ហប់
ហល់ → បង្ហល់
ហា → បង្ហា
ហាត់ → បង្ហាត់
ហាប់ → បង្ហាប់
ហិន → បង្ហិន
ហិល → បង្ហិល
ហុយ → បង្ហុយ
ហូត → បង្ហូត
ហូរ → បង្ហូរ
ហួត → បង្ហួត
ហួរ → បង្ហួរ
ហួល → បង្ហួល
ហួស → បង្ហួស
ហើប → បង្ហើប
ហើម → បង្ហើម
ហើយ → បង្ហើយ
ហើរ → បង្ហើរ
ហៀរ → បង្ហៀរ
ហេវ → បង្ហេវ
ហែល → បង្ហែល
ហោច → បង្ហោច
ហោះ → បង្ហោះ
អក → បង្អក
អង់ → បង្អង់
អត់ → បង្អត់
អន់ → បង្អន់
អរ → បង្អរ
អស់ → បង្អស់
អាក់ → បង្អាក់
អាច → បង្អាច
អាប់ → បង្អាប់
អុរ → បង្អុរ
អូន → បង្អូន
អូស → បង្អូស
អួត → បង្អួត
អួល → បង្អួល
អើត → បង្អើត
អៀន → បង្អៀន
អៀវ → បង្អៀវ
អែន → បង្អែន
អែប → បង្អែប
អោត → បង្អោត
ឱន → បង្អោន
អៅ → បង្អៅ
វេច → បង្វេច
ហា → បង្ហា
ហូរ → បង្ហូរ
ហើម → បង្ហើម
ហើយ → បង្ហើយ
ហៀរ → បង្ហៀរ
ហែប → បង្ហែប
អាច → បង្អាច
អែម → បង្អែម
កើត → បង្កើត
កើយ → បង្កើយ
ហែ → បង្ហែ
ការ → បង្ការ(បន្លែបង្ការ)
កិន → បង្កិន(បង្កាច់បង្កិន)
កៀរ →បង្កៀរ(បង្គោះបង្កៀរ)
អែ → បង្អែ(បង្អែបង្អង់)
គោល → បង្គោល
កប់ → បង្កប់
កាត់ → បង្កាត់
កក → បង្កក
កក់ → បង្កក់
កាត់ → បង្កាត់
ការ → បង្ការ
កិន → បង្កិន
កិល → បង្កិល
កូក → បង្កូក
កើត → បង្កើត
កើន → បង្កើន
ផ្នត់ដើម[ប'ញ-]
ចប់ → បញ្ចប់
ចាំ → បញ្ចាំ
ចាំង → បញ្ចាំង
ចាច់ → បញ្ចាច់
ចាល់ → បញ្ចាល់
ចុះ → បញ្ចុះ
ចុក → បញ្ចុក
ចូល → បញ្ចូល
ចៀស → បញ្ចៀស
ចេះ → បញ្ចេះ
ចេញ → បញ្ចេញ
ច្រក → បញ្ច្រក
ច្រាស់ → បញ្ច្រាស
ច្រិច → បញ្ច្រិច
ច្រូច → បញ្ច្រូច
ច្រោះ → បញ្ច្រោះ
ឆាក → បញ្ឆាក
ឆាច់ → បញ្ឆាច់
ឆាប → បញ្ឆាប
ឆិច → បញ្ឆិច
ឆិត → បញ្ឆិត
ឆឹក → បញ្ឆឹក
ឆុក → បញ្ឆុក
ឆួល → បញ្ឆួល
ឆើត → បញ្ឆើត
ឆៀង → បញ្ឆៀង
ឆេះ → បញ្ឆេះ
ឆោត → បញ្ឆោត
ជក់ → បញ្ជក់
ជច់ → បញ្ជច់
ជត → បញ្ជត
ជល់ → បញ្ជល់
ជា → បញ្ជា
ជាក់ → បញ្ជាក់
ជាន់ → បញ្ជាន់
ជាប់ → បញ្ជាប់
ជិះ → បញ្ជិះ
ជូន → បញ្ជូន
ជោះ → បញ្ជោះ
ជោក → បញ្ជោក
ជោរ → បញ្ជោរ
ជ្រក → បញ្ជ្រក
ជ្រាប → បញ្ជ្រាប
ជ្រាល → បញ្ជ្រាល
ជ្រិះ → បញ្ជ្រិះ
ជ្រុល → បញ្ជ្រុល
ជ្រួស → បញ្ជ្រួស
ឈប់ → បញ្ឈប់
ឈរ → បញ្ឈរ
ឈឺ → បញ្ឈឺ
ឈែល → បញ្ឈែល
ញែម → បញ្ញែម
ចង់ → បញ្ចង់
ចុក → បញ្ចុក
ជា → បញ្ជា
ផ្នត់ដើម[ប'ន-]
ទុំ → បន្ទុំ
ទាស → បន្ទាស
ទាល → បន្ទាល
ទាប → បន្ទាប
ទាន់ → បន្ទាន់
ទន់ → បន្ទន់
ទច់ → បន្ទច់
ទំ → បន្ទំ
ថោក → បន្ថោក
ថែម → បន្ថែម
ថុច → បន្ថុច
ថយ → បន្ថយ
តើត → បន្តើត
តូច → បន្តូច
តុះ → បន្តុះ
តឹង → បន្តឹង
តក់ → បន្តក់
ត → បន្ត
ទុល → បន្ទុល
ទូល → បន្ទូល
ទើត → បន្ទើត
ទើរ → បន្ទើរ
ទេរ → បន្ទេរ
ទ្រាន់ → បន្ទ្រាន់
ទ្រេត → បន្ទ្រេត
ទ្រោម → បន្ទ្រោម
ធំ → បន្ធំ
ធាត់ → បន្ធាត់
ធូរ → បន្ធូរ
លឺ → បន្លឺ
លៀន → បន្លៀន
សះ → បន្សះ
សល់ → បន្សល់
សាត់ → បន្សាត់
សាប → បន្សាប
សាល់ → បន្សាល់
ស៊ី → បន្ស៊ី
សើម → បន្សើម
សោះ → បន្សោះ
ឡប់ → បន្លប់
ឡឹម → បន្លឹម
តម → បន្តម
តិច → បន្តិច
តឹង → បន្តឹង
តើត → បន្តើត
តោង → បន្តោង
ថើរ → បន្ថើរ
ថែ → បន្ថែ
ថែម → បន្ថែម
ទាត់(ទៀងទាត់) → បន្ទាត់
ទាន់ → បន្ទាន់
ទាល់ → បន្ទាល់
ទុក → បន្ទុក
ស៊ាំ → បន្សាំ
ផ្នត់ដើម[ប'ម-]
បង់ → បំបង់
បះ → បំបះ
ប៉ះ → បំប៉ះ
បត់ → បំបត់
បាក់ → បំបាក់
បាំង → បំបាំង
បាត់ → បំបាត់
ប៉ាន់ → បំប៉ន
បាន → បំបាន
ប៉ាន់ → បំប៉ាន់
បិទ → បំបិទ
ប៉ឹម → បំប៉ឹម
បួស → បំបួស
បៀត → បំបៀត
បែក → បំបែក
បែន → បំបែន
បែរ → បំបែរ
ប៉ោង → បំប៉ោង
បោរ → បំបោរ
បោល → បំបោល
បៅ → បំបៅ
ប្រួម → បំប្រួម
ប្លេង → បំប្លេង
ប្លែង → បំប្លែង
ប្លោង → បំប្លោង
ផត → បំផត
ផាយ → បំផាយ
ផឹក → បំផឹក
ផុង → បំផុង
ផុត → បំផុត
ផុយ → បំផុយ
ផុល → បំផុល
ផុស → បំផុស
ផូរ → បំផូរ
ផើម → បំផើម
ផ្លាង → បំផ្លាង
ផ្លើស → បំផ្លើស
ពក់ → បំពក់
ពង → បំពង
ពត់ → បំពត់
ពម → បំពម
ពាក់ → បំពាក់
ពាំង → បំពាំង
ពាន → បំពាន
ពារ → បំពារ
ពុល → បំពុល
ពួន → បំពួន
ពើង → បំពើង
ពៀច → បំពៀច
ពេញ → បំពេញ
ពេន → បំពេន
ពោក → បំពោក
ពោប → បំពោប
ពោរ → បំពោរ
ព្រង → បំព្រង
ព្រាង → បំព្រាង
ព្រាច → បំព្រាច
ព្រាត់ → បំព្រាត់
ព្រុល → បំព្រុល
ព្រៃ → បំព្រៃ
ភ្លាំង → បំភ្លាំង
ភ្លាត់ → បំភ្លាត់
ភ្លូក → បំភ្លូក
ភ្លឺ → បំភ្លឺ
ភ្លេច → បំភ្លេច
រាប → បម្រាប
ប៉ឹម → បំប៉ឹម
ផុត → បំផុត
ពាក់ → បំពាក់
ពើត → បំពើត
ផ្នត់ដើម[ព'ង-]
រត់ → ពង្រត់
រាប → ពង្រាប
រាយ → ពង្រាយ
រឹល → ពង្រឹល
វក់ → ពង្វក់
វាង → ពង្វាង
ផ្នត់ដើម[ព'ញ-]
ញាក់ → ពញ្ញាក់
ផ្នត់ដើម[ព'ន-]
លាត់ → ពន្លាត់
លត់ → ពន្លត់
លង់ → ពន្លង់
យារ → ពន្យារ
យល់ → ពន្យល់
ផ្នត់ដើម[រ'ង-]
កៀក → រង្កៀក
កៀស → រង្កៀស
គោះ → រង្គោះ
វះ → រង្វះ
វង់ → រង្វង់
វាល់ → រង្វាល់
វាស់ → រង្វាស់
ផ្នត់ដើម[រ'ន-]
ដំ → រណ្ដំ
ផ្នត់ដើម[រ'ម-]
ហោក → រំហោក
ហូរ → រំហូរ
ហូត → រំហូត/ រម្ហូត
សាយ → រំសាយ/រម្សាយ
លុង → រំលុង
យោល → រំយោល
ពុះ → រំពុះ
ភើក → រំភើក
ពឹង → រំពឹង
ប៉ើក → រំប៉ើក
កាច់ → រំកាច់
អុក → រំអុក
ហោក → រំហោក
ហួត → រំហួត
សោះ → រំសោះ
សុស → រំសុស
សាយ → រំសាយ/រម្សាយ
លេប → រំលេប
លេច → រំលេច
លើង → រំលើង/រម្លើង
លើក → រំលើក
លូត → រំលូត/រម្លូត
លីង → រំលីង/រម្លីង
លាយ → រំលាយ/រម្លាយ
លស់ → រំលស់/រម្លស់
លត់ → រំលត់/រម្លត់
ពឹង → រំពឹង
ពត់ → រំពត់
ដោះ → រំដោះ/ រម្ដោះ
ងាប់ → រំងាប់/រម្ងាប់
ខាន → រំខាន
កិល → រំកិល
ផ្នត់ដើម[ល'ន-]
លង់ → លន្លង់
លាម → លន្លាម
លឹម → លន្លឹម
ផ្នត់ដើម[ល'ម-]
ឱន → លំឱន
ហោក → លំហោក
នៅ → លំនៅ
នឹង → លំនឹង
នាច → លំនាច
ផ្នត់ដើម[វ'ល-]
ផ្នត់ដើម[ស'ង-]
កាត់ → សង្កាត់
រួម → សង្រួម
អន់ → សង្អន់
រែក → សង្រែក
វែង → សង្វែង
ផ្នត់ដើម[ស'ញ-]
ជប់ → សញ្ជប
ផ្នត់ដើម[ស'ន-]
សើម → សន្សើម
លឹម → សន្លឹម
ដាប → សណ្ដាប
លឹម → សន្លឹម
ដក → សណ្ដក
សឹម → សន្សឹម
ផ្នត់ដើម[ស'ម-]
អាង → សំអាង
រុក → សំរុក
ប៉ាត → សំប៉ាត
បក → សំបក
ដៅ → សំដៅ
ចត → សំចត
កុក → សំកុក
កាក → សំកាក/សម្កាក
កក → សំកក/ សម្កក
អាង → សំអាង
កក → សំកក/សម្កក
ទម្រង់(ពពស-)
ទម្រង់[ពពស-]មានតែពីរគត់ គឺ [ប្រ-] និង[ស្រ-]។
[ប្រ-] + ដាល់ → ប្រដាល់
[ប្រ-] + ជល់ → ប្រជល់
[ប្រ-] + កាន់ → ប្រកាន់
[ស្រ-] + អាប់ → ស្រអាប់
[ស្រ-] + លះ → ស្រលះ
[ស្រ-] + ទន់ → ស្រទន់
ពាក្យបន្ថែមដើម
ពាក្យបន្ថែមដើមជាពាក្យប្រើសម្រាប់បន្ថែមពីមុខនៃរបស់ពាក្យឬក៏សំនួនពាក្យមួយចំនួនដូចជាពាក្យ ការ សេក្តី ភាព។ ហើយគេបានបែងចែងជា ៣ទម្រង់គឺ៖
ឧទាហរណ៍ ការសិក្សា សេក្តីសុខ ភាពជាមនុស្ស។
<h1>ផ្នត់ជែក</h1>
==វិធីសាស្ត្រនៃការញែកព្យាង្គ==
គឺជាវិធីសាស្ត្រមួយសម្រាប់ធ្វើការញែកព្យាង្គឬក៏ព្យពា្ជនៈនៅក្នុងអក្សរសាស្ត្រខ្មែរដែលចេញមកពីពាក្យឬសជាច្រើន ហើយគេបានបែងចែក ជា៤ទម្ងង់៖
===លាយដោយផ្នត់ជែក===
ផ្នត់ជែក ឋិតនៅកណ្តាលពាក្យរឹស។ ផ្នត់ជែកមានបីទំរង់គឺ៖
# ព្យព្ជានៈទោល(-ព-)
## ស្រៈ + ព្យព្ជានៈ(-សព-) និង(-ស/ព-)
## ស្រៈ + ព្យព្ជានៈ + ព្យព្ជានៈ(-ពស/ព-)
====ទំរង់(-ព-)====
ទំរង់[-ព-]ផ្នត់ជែកសំខាន់ៗមាន៣គឺ ៖ [-ន-] [-ប-] [-ម-]
[-ន-] + កើយ → ខ្នើយ
[-ន-] + ជាន់ → ឈ្នាន់
[-ន-] + សែង → ស្នែង
[-ប-] + លាយ → ល្បាយ
[-ប-] + លេង → ល្បែង
[-ប-] + លឿន → ល្បឿន
[-ម-] + ជួញ → ឈ្មួញ
[-ម-] + ដើរ → ថ្មើរ
[-ម-] + ចាំ → ឆ្មាំ
[-ម-] + ខូច → ខ្មោច
[-ម-] + គោះ → ឃ្មោះ។
====ទម្រង់(-សព-)====
ទំរង់[-សព-]មាន [-អ'ង-] [-អ៊'ង-] [-អ'ម-] [-អ៊ម-] [-អ'ន-] [-អ៊'ន-]។
[-អ'ង-] + ខ្វះ → កង្វះ
[-អ'ង-] + ខ្វារ → កង្វារ
[-អ៊'ង-] + ព្រោះ → ពង្រោះ
[-អ៊'ង-] + ព្រាត់ → ពង្រាត់
[-អ៊'ង-] + ឃ្វាល → គង្វាល
[-អ'ម-] + ស្លាប់ → សំលាប់
[-អ'ម-] + ខ្លាំង → កំលាំង
[-អ៊ម-] + ឈរ → ជំហរ
[-អ'ន-] + ខ្លាស់ → កន្លាស់
[-អ៊'ន-] + ភ្លឺ → ពន្លឺ
====ទម្រង់(-ស/ព-)====
ទំរង់[-ស/ព-]មានពីរគឺ [-អ៊/ន-] និង[-អ៊/ប-]។
[-អ៊/ន-] + រាប → រនាប
[-អ៊/ន-] + រាស់ → រនាស់
[-អ៊/ប-] + រៀប → របៀប
[-អ៊/ប-] + រាំ → របាំ
====ទម្រង់(-សព/ព)====
ទំរង់[-សព/ព-]មានពីរដូចគ្នាដែរគឺ [-អ'ម/ន-] និង[-អ៊'ម/ន-]។
[-អ'ម/ន-] + កើត → កំណើត
[-អ'ម/ន-] + ចេញ → ចំនេញ
[-អ៊'ម/ន-] + គិត → គំនិត
[-អ៊'ម/ន-] + ទិញ → ទំនិញ។
===ពាក្យបន្ថែមចុង===
ពាក្យបន្ថែមដើមជាពាក្យប្រើសម្រាប់បន្ថែមពីខាងចុងនៃពាក្យឬក៏សំនួនពាក្យឱ្យមានន័យកាន់តែច្បាស់លាស់ពាក្យទាំងនោះមានដូចជា កម្ម កិច្ច ធម៌ និយម។
ឧទាហរណ៍ កសិកម្ម កាតព្វកិច្ច សប្បុរសធម៌។
=ស័ក=
ក្នុងសៀវភៅ តម្រា – ហោរាស្រាស្ត្រប្រចាំគ្រួសារ របស់លោក អ៊ឹម បុរិន្ទ ដែលចេញផ្សាយ នៅឆ្នាំ ១៩៩៩ ត្រូវនឹងពុទ្ធសករាជ ២៥៤៣ បានបកស្រាយយ៉ាងដូច្នេះថា ៖
ក្នុងឆ្នាំទាំងឡាយរបស់ហោរាសាស្ត្រខ្មែរ តែងតែប្រើជាមួយនឹងស័ក ផង ។
{| class="wikitable"
|-
! colspan="8"|ស័ករបស់ឆ្នាំនៃហោរាសាស្ត្រមានចំនួន ១០
|-
! ស័ក១
| ឯកស័ក
|-
! ស័ក២
| ទោស័ក
|-
! ស័ក៣
| ត្រីស័ក
|-
! ស័ក៤
| ចត្វាស័ក
|-
! ស័ក៥
| បញ្ចស័ក
|-
! ស័ក៦
| ឆស័ក
|-
! ស័ក៧
| សប្តស័ក
|-
! ស័ក៨
| អដ្ឋស័ក
|-
! ស័ក៩
| នព្វស័ក
|-
! ស័ក១០
| សំរិទ្ធិស័ក
|}
ស័កទី ១ គឺឯកស័ក ត្រូវបានចាប់ប្រើពីឆ្នាំកុររៀងមក គឺកុរ ឯកស័ក, ជូត ទោស័ក, ឆ្លូវ ត្រីស័ក ។ល។
ឧទាហរណ៍ៈ ក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩៩៦ ចុល្លសករាជ ១៣៥៨នេះ គឺឆ្នាំ ជូត អដ្ឋស័ក ។
ឆ្នាំនេះ គ្រិស្តសករាជ ២០០៧ ត្រូវនឹងឆ្នាំ កុរ នព្វស័ក ព.ស ២៥៥១ ។
រៀបរៀងដោយ សុខគឹមហេង ឯកសារយោង
dohdixrdj5r5to27odiiii2uonrreqy
335157
335155
2026-05-12T15:27:16Z
~2026-28758-27
50937
/* ស្រៈនិស្ស័យ */
335157
wikitext
text/x-wiki
'''យោង'''៖ សម្គាល់យានយន្តមានស្លាកលេខ:………………….….. ចុះថ្ងៃទី…....ខែ……..ឆ្នាំ……...
ចេញដោយមន្ទីសាធារៈការ និងដឹកជញ្ជូន រាជធានី/ខេត្ត……………….។
'''កិច្ចសន្យានេះធ្វើឡើងរវាង'''
ក្រុមហ៊ុន............................................. មានតាំងស្ថិតនៅ.................... ភូមិ/ឃុំ/សង្កាត់.................... ខណ្ឌ/ស្រុក.................... រាជធានីភ្នំពេញ/ខេត្ត.................... តំណាងដោយឈ្មោះ..................................................
លេខអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ/លិខិតឆ្លងដែន .............................ដែលតទៅហៅកាត់ថាជាភាគី (ក) ជាម្ចាស់ថ្មក្រានីត/ម្ចាស់រណ្តៅថ្មក្រានីត។
និង
ឈ្មោះ'''.....................................'''ភេទ'''...................'''សញ្ជាតិ'''..................'''ទីលំនៅបច្ចុបន្បន្នផ្ទះលេខ៖'''..................'''ផ្លូវលេខ'''..................'''ភូមិ/ឃុំ/សង្កាត់'''..................'''ខណ្ឌ/ស្រុក'''..................'''រាជធានីភ្នំពេញ/ខេត្ត'''...........................'''
លេខអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ/លិខិតឆ្លងដែន'''.....................................'''លេខប័ណ្ណបើកបរ'''...............................'''ទូរសព្ទទំនាក់ទំនង'''.....................................'''ដែលតទៅហៅកាត់ជាភាគី '''(ខ) ម្ចាស់រថយន្ត/អ្នកបើកបរឡានដឹក'''។
ភាគីទាំងពីរបានព្រមព្រៀងគ្នាតាមលក្ខខណ្ឌដូចខាងក្រោមៈ
ប្រការ១. កម្មវត្ថុ៖
- ភាគី(ក)យល់ព្រមអោយភាគី(ខ)ធ្វើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនថ្មក្រានីតពីទីតាំងរបស់ខ្លួនទៅកាន់ទីតាំងដែលកំណត់តាមជាក់ស្តែងដែលបានឯកភាពគ្នាមុនការដឹក ហើយភាគី(ខ)បានយល់ព្រមទទួលនិងផ្តល់សេវាដឹកជញ្ជូនថ្មក្រានីតរបស់ភាគី(ក)ដោយផ្សារភ្ជាប់នូវលក្ខណ្ឌទំនួលខុសត្រូវដូចខាងក្រោម៖
ប្រការ២. ទំនួលខុសត្រូវរបស់ភាគី(ក)
- ផ្តល់ថ្មក្រានីតពីទីតាំងរបស់ខ្លួន អោយទៅភាគី(ខ)ធ្វើការដឹកជញ្ចូនទៅកាន់ទីតាំងដែលបានកំណត់និងឯកភាពគ្នា។
- រាប់ចំនួនរថយន្តដឹកក្នុងប្រតិបត្តិការដឹកថ្មក្រានីត និងផ្តល់ប័ណ្ណដឹកថ្មក្រានីតដឹកចេញពីទីតាំងរបស់ខ្លួនអោយទៅភាគី(ខ)ដើម្បីរក្សាទុកនិងទូទាត់ប្រាក់ឈ្នួលដឹក។
- ទទួលខុសត្រូវលើការលើក និងទំលាក់ចុះថ្មក្រានីតពីលើរថយន្តរបស់ភាគី(ខ)មុនពេលចេញនិងទៅដល់គោលដៅកំណត់។
ប្រការ៤. ទំនួលខុសត្រូវរបស់ភាគី(ខ)
- ភាគី(ខ)ត្រូវមានឡានសមស្រប និងស្របច្បាប់មកទទួលដឹកថ្មក្រានីតពីទីតាំងរបស់ភាគី(ក)ហើយធ្វើការដឹកជញ្ចូនទៅកាន់ទីតាំងដែលបានកំណត់របស់ភាគី(ក)អោយទាន់ពេលវេលានិងប្រកបដោយសុវត្តិភាព។
- ភាគី(ខ)ធានាដឹកតែថ្មក្រានីតពីទីតាំងរឺរណ្តៅរបស់ភាគី(ក)ទៅកាន់គោលដៅដែលបានឯកភាពគ្នានិងកំណត់ដោយភាគី(ក)ហើយយល់ព្រមធានាទទួលខុសត្រូវទាំងស្រុងលើរាល់បញ្ហាដែលកើតមានឡើងចំពោះការផ្តល់សេវាកម្មដឹកជញ្ចូននេះ។
- ក្នុងករណីមានការផ្លាស់ប្តូរតៃកុងរថយន្ត/អ្នកបើកបររថយន្តដឹក ភាគី(ខ)ត្រូវជូនដំណឹងមកភាគី(ក)អោយបានមុនរយៈពេល............ ដើម្បីរៀបចំកិច្ចសន្យាសារជាថ្មីមុននឹងធ្វើការដឹកបាន។
ប្រការ៥. ការរំលាយកិច្ចសន្យា
- ភាគីទាំងពីរមានសិទ្ធិលុបចោលកិច្ចសន្យានេះបានដោយត្រូវមានការជូនដំណឹងមុនរយៈពេល............។
- ក្នុងកណីរភាគីណាមួយមិនបានអនុវត្តការដឹកជញ្ជូនលើសពីរយៈពេល១៥ថ្ងៃដោយមិនមាន
មូលហេតុ រឺគ្មានការជូនដំណឹងមកកាន់ភាគីម្ខាងទៀត កិច្ចសន្យានេះនឹងត្រូវបានចាត់ទុកជាមោឃៈ។
ប្រការ៦. សុពលភាពនៃកិច្ចសន្យា
កិច្ចសន្យានេះមានសុពលភាពអនុវត្តចាប់ពីថ្ងៃដែលភាគីទាំងពីរនៃកិច្ចសន្យាចុះហត្ថលេខារឺផ្តិតមេដៃនេះតទៅ។ កិច្ចសន្យានេះធ្វើឡើងជាភាសាខ្មែរមានចំនួនពីរ(០៣)ច្បាប់ដើម មានអានុភាព អនុវត្តដូចគ្នាដោយ៖
- ប្រគល់ជូន ភាគី(ក) ចំនួនមួយ(ច្បាប់ដើម)។
- ប្រគល់ជូន ភាគី(ខ) ចំនួនមួយ(ច្បាប់ដើម)។
{| class="wikitable"
|តំណាងក្រុមហ៊ុន ភាគី (ក)
ឈ្មោះ....................................... កាលបរិចេ្ឆទ............................
|}
{| class="wikitable"
|សាក្សី
ឈ្មោះ....................................... កាលបរិចេ្ឆទ............................
|}
{| class="wikitable"
|អ្នកដឹក ភាគី (ខ)
ឈ្មោះ....................................... កាលបរិចេ្ឆទ............................
|}
- ប្រគល់ជូន សាក្សី ចំនួនមួយ(ច្បាប់ដើម)។
សម្លឹងមើលទៅក្រោយនឹកដល់អតីតកាលដ៏កម្សត់ ឆ្នាំ២០១០
សម័យកាលនោះ ដំណើរគ្មានគោលដៅ ចេះតែត្រាច់ចរផ្សងព្រេង
=អក្សរ=
អក្ខរៈ ឬអក្សរ ឬវណ្ណៈមានពីរយ៉ាងគឺ៖ ស្រៈ ឬសរៈ និងព្យព្ជានៈ។ ស្រៈមានពីរពួក ស្រៈពេញតួ និងស្រៈនិស្ស័យ។ ហើយវាមានទម្រង់ និងទ្រង់នៃការសរសេរខុសប្លែកពីគ្នាដូចជា៖
*អក្សរត្រង់
*អក្សរជ្រៀង
*អក្សរមូល
*អក្សរខម
==អក្សរត្រង់==
អក្សរត្រង់គឺជាទម្រង់នៃប្រភេទអក្សរដែលគេសរសេរឱ្យមានជំហរត្រង់ទៅលើ តាមទំនងបន្ទាត់បញ្ឈរ។ បន្តែគេកម្រឃើញទម្រង់អក្សរ សរសេរទ្រេតទៅឆ្វេងណាស់(ទ្រេតទៅ
ក្រោយ)។
==អក្សរជ្រៀង==
គឺជាប្រភេទអក្សរដៃ ដែលមានជំហររាងទ្រេតទៅមុខ។
==អក្សរមូល==
គឺជាប្រភេទអក្សរដែលមានទម្រង់មូល។ គេច្រើនសរសេរអក្សរមូល នៅក្នុងសៀវភៅធម៌ ជាភាសាបាលីឬ សំស្ក្រឹត។ ម្យ៉ាងទៀតការសរសេរមន្តអាគមគាថា លើកន្សែងយ័ន្តលើអាវតេជះ សាក់លើខ្លួនប្រាណ ក៏គេនិយមប្រើអក្សរមូលដែរ។ ហើយនៅទូទាំងស្រុកសៀម(ថៃ) កាលណាគេសរសេរបាលីគាថា មន្តអាគម គឺគេសរសេរអក្សរមូលខ្មែរទាំងអស់។ គេនិយមយល់ថា កាលណាគេសរសេរអក្សរ(សៀម) នៅលើយ័ន្ត មន្តអាគមគាថា នោះមិនពូកែស័ក្តិសិទ្ធិ ដូចសរសេរអក្សរមូលខ្មែរទេ។
* ករណីលើកលែង
<br> ប៉ុន្តែជាករណីពិសេស ដែលជាទម្លាប់របស់ខ្មែរយើងស្រាប់ផង នៅលើស្លាកយីហោផ្ទះជំនួញ ស្លាករបស់មន្ទីរក្រសួងនានា ឈ្មោះចំណងជើងសៀវភៅ ឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ... នោះគេច្រើនតែសរសេរអក្សរមូលផងដែរ។
<br> ឧទាហរណ៍
<br> រោងចក្រស្បែកជើង ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ វចនានុក្រមខ្មែរ ដោយព្រះឃោសាចារ្យ ជួន ណាត។
==អក្សរខម==
[[អក្សរខម]]មានទម្រង់ទ្រង់ទ្រាយមូល ប្រហាក់ប្រហែលនឹងអក្សរមូលដែរ។
អក្សរទាំងនោះមាន អក្សរ ឝ អក្សរ ឞ ប៉ុន្តែមានចំណុចប្លែកគ្នាខ្លះៗដូចជា៖
* គ្រប់តួអក្សរច្រើនមានងៀងជ្រុងបន្តិចនៅចុងមុំ។
* អក្សរ “ឝ”ឬ “ឞ” មានបន្ទាត់វះពោះភ្ជាប់ពីម្ខាងទៅម្ខាង “គ”ឬ “ម”។
<br> បញ្ជាក់ ឞ តួនេះពុំមែនជាព្យព្ជានៈ ម ទេ គឺជាតួព្យព្ជានៈ ឞ (ហៅថា សប)ជាព្យពា្ជនៈសម្រាប់ភាសាសំស្ក្រឹត ពុំមានក្នុងភាសាបាលីខ្មែរទេ។ ក្នុងភាសាសំស្ក្រឹតមានព្យពា្ជនៈ “ស” បីតួ(បញ្ចេញសម្លេងខុសគ្នា)គឺ ឝ (ហៅថា សក) ឞ (ហៅថា សប) និង ស (អាចហៅ សល)បាន។ ខ្មែរធ្លាប់ប្រើ ឝ និងឞ តាំងពីសម័យមុនអង្គររហូតដល់ សម័យក្រោយអង្គរ។
<br> គេប្រើសរសេរ ខម ប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងអក្សរមូលដែរ តែគេមិនសរសេរនៅក្នុងយ័ន្ត គាថានោះទេ។ គេច្រើនសរសេរសម្រាប់ ចុះចំណងជើងសៀវភៅ ចំណងជើងអត្ថបទ ឈ្មោះជំពូក វគ្គ ផ្នែកនៃសៀវភៅមួយ។ ដោយចង់ថែរក្សាទម្រង់អក្សរ បន្សល់ទុកមកដោយបុព្វបុរសខ្មែរ គេចម្លងគំរូអក្សរខមនេះពីសិលាចារឹក ក្រោយសម័យអង្គរខ្លះពីសាស្ត្រាស្លឹករឹតខ្លះ រក្សាទុកជាកេរមត៌កខាងអក្សរសាស្ត្រកុំឱ្យបាត់បង់។ភាសាខ្មែរហ្វេកប៊ុក
=ព្យព្ជានៈ=
ប្រវត្តិព្យញ្ជនៈ
ព្យញ្ជនៈដែលគេប្រើពីសម័យដើមជាព្យញ្ជនៈសំស្ក្រឹតមានចំនួនលើសពីចំនួនព្យញ្ជនៈបច្ចុប្បន្នពីរតួគឺ
ឞ និង ឝ ហៅថា ស-ប (ឞ) ស-ឝ (ឝ) ឯ ស ដែលយើងប្រើសព្វថ្ងៃហៅថា ស-ល។
* ឞ និង ឝ គេប្រើនៅសតវត្សទី ១៧ ហើយមកដល់ គ.ស ១៧៤៧ ឃើញថាគេប្រើតួអក្សរ ស ជំនួសវិញលើកលែងតែពីសម័យអង្គរទៅ។
ក្នុងសម័យបុរាណ ព្យញ្ជនៈមុទ្ធជៈ ដ ឋ ឌ ឍ ណ ឡ និង ឞ ឝ ទុកសម្រាប់ប្រើតែពាក្យមកពីបាលី សំស្ក្រឹត ក្នុងពាក្យខ្មែរសុទ្ធលោកមិនប្រើទេ។ លោកយក៖
* ត ប្រើជំនួស ដ ឧទាហរណ៍ តល (ដល់)
* ន ប្រើជំនួស ណ ឧទាហរណ៍ ឯនាម្យួ (ឯណាមួយ)
* ល ប្រើជំនួស ឡ ឧទាហរណ៍ លេយ (ឡើយ)។
ព្យព្ជានៈគឺជាតួអក្ខរៈឬអក្សរដែរប្រើសម្រាប់ប្រកបជាមួយស្រៈដ៏ទៃដែលបង្កើតបានទៅជាសូរសម្លេងឬពាក្យដ៏ទៃដែរមានន័យគ្រប់គ្រាន់អាចស្តាប់បាន។ ព្យព្ជានៈទាំងនោះមាន ៣៣តួ បានបែងចែកចេញជា ៦វគ្គឬពួក ហើយក្នុងនោះមានសេស ១វគ្គ និងគូ ៥វគ្គ។ វគ្គនីមួយៗ មានតួអក្សរ ៥តួ ឯសេសវគ្គមានអក្សរ ៨តួ។
វគ្គទាំងនោះមានដូចជា៖
{| class="wikitable sortable"
|+ព្យព្ជានៈទាំង៣៣តួ និងជើង
|-
! colspan="8" |ព្យព្ជានៈ
|-
! វគ្គទី១
| ក្ក || ខ្ខ || គ្គ || ឃ្ឃ || ង្ង
|-
! វគ្គទី២
| ច្ច || ឆ្ឆ || ជ្ជ || ឈ្ឈ || ញ្ញ
|-
! វគ្គទី៣
| ដ្ដ || ឋ្ឋ || ឌ្ឌ || ឍ្ឍ || ណ្ណ
|-
! វគ្គទី៤
| ត្ត || ថ្ថ || ទ្ទ || ធ្ធ || ន្ន
|-
! វគ្គទី៥
| ប្ប || ផ្ផ || ព្ព || ភ្ភ || ម្ម
|-
! វគ្គទី៦(វគ្គសេស)
| យ្យ || រ្រ || ល្ល || វ្វ || ស្ស || ហ្ហ || ឡ || អ្អ
|}
* សម្គាល់ នៅក្នុងព្យព្ជានៈថៃគ្មានសម្លេង “អ៊” ទេមានតែសម្លេង “អ” ទាំងអស់។ ហើយគ្រប់ព្យព្ជានៈថៃដែលមានសញ្ញា ៎ នៅពីលើព្យព្ជានៈណាមួយតួនោះត្រូវអានបង្អូសសម្លេងធំឡើងទៅលើ ក្រៅពីនោះត្រូវអានបញ្ចេញសម្លេង ដូចភាសាខ្មែរយើងទាំងអស់។ នៅក្នុងព្យព្ជានៈរបស់ថៃមានទាំងអស់ ៤៤តួចែកចេញជា ៣គឺ៖
+ អក្សរមានសម្លេងខ្ពស់មាន ១១តួ (អានសម្លេងខ្ពស់ឡើងទៅលើ)
<br> + អក្សរសម្លេងខ្ពស់មាន ៩តួ(អានក្នុងបំពង់ក)
<br> + អក្សរសម្លេងទាប ២៤តួ(អានសម្លេងធម្មតា)។
ក៏ប៉ុន្តែនៅក្នុងភាសាខ្មែរ ព្យព្ជានៈទាំងឡាយមានសព្ទជា ពីរពួកគឺ ពួកសម្លេងតូចហៅថា អឃោសៈ(អ) និងពួកសម្លេងធំហៅថា ឃោសៈ(អ៊)។
==ព្យព្ជានៈប្លែកផ្ជើង==
ប្លែកផ្ជើងគឺជាវិធីយកជើងព្យព្ជានៈមួយ ទៅផ្សំជាមួយនឹងព្យព្ជានៈមួយទៀត ដើម្បីបង្កើតបានជាសំឡេងផ្សំពីបញ្ចូលគ្នា ឱ្យលាន់ឮក្នុងព្យាង្គតែមួយ។ នៅក្នុងភាសាខ្មែរយើង សម្បូរពាក្យដែលផ្សំសំឡេងពីររួមបញ្ចូលគ្នាមកតែមួយព្យាង្គ សម្រាប់អាន និយាយចេញមកភា្ជប់គ្នាដូជាសំឡេងភ្លោះ។
<br> ឧទាហរណ៍
* ក ្ប = ក្ប មានក្នុងពាក្យ ក្បាល
* ខ ្ស = ខ្ស មានក្នុងពាក្យ ខ្សត់។
របៀបយកជើងទៅផ្ញើ(ផ្សំ) ជាមួយព្យព្ជានៈ គោល គឺព្យព្ជានៈមានឋានៈជាម្ចាស់មានរបៀបប្លែកគ្នា÷
ក.យកជើងផ្សំដាក់ពីក្រោមតួព្យព្ជានៈគោល។ជើងនោះមាន ្ក ្ខ ្គ ្ង ្ច ្ឆ ្ជ ្ញ
្ដ ្ឋ ្ឌ ្ណ ្ត ្ថ ្ទ ្ធ ្ន ្ផ ្ព ្ភ ្ម ្ល ្វ ្ហ ្អ។
ឧទាហរណ៍ ក្លាយ ខ្លា គ្នា ឃ្លា។
ខ. យកជើងផ្សំដាក់ពីឆ្វេងតួព្យព្ជានៈ។ ជើងនោះមាន រ្រ។
ឧទាហរណ៍ ក្រ គ្រា ច្រាំង ជ្រាល ទ្រ។
គ.យកជើងផ្សំដាក់ពីក្រោម និងខាងស្តាំ។ ជើងនោះមាន ្ឃ ្ឈ ្ឍ ្ប ្យ ្ស។
សង្ឃ អភិវឌ្ឍ សប្បាយ រក្សា។
==ការប្រើប្រាស់ជើងអក្សរខ្មែរ==
ដោយហេតុថា មានករណីដោយឡែកខ្លះ ដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងជើងជើងព្យព្ជានៈខ្មែរយើងនោះ សូមជម្រាបថា៖
<br> ១. ជើង ត្ត និងជើង ដ្ត មានរូបរាងដូចគ្នាអាចច្រឡំ ព្រោះការប្រើប្រាស់កន្លងមក ហាក់ដូចជាច្របូកច្របល់បន្តិច ដូចជាពក្យ ស្ដូកស្ដឹង ផ្តិល(ទឹក) ផ្ដាច់ផ្ដិល។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញបានកំណត់ការប្រើជើង(ត្ត) នៅផ្ញើពីក្រោមអក្សរ(ន) វាមានសំឡេងជាជើង(ត្ត) ទាំងអស់ដូចជាពាក្យ ប៉ុន្តែ កន្តែរ៉ែ កន្តាំង អន្តរាយ បន្តិចបន្តួច។ល។ លើកលែងតែពាក្យ ៤ម៉ាត់ចេញដែលជើង(្ត) យកទៅផ្ញើនឹង(ន) ទៅជាមានសំឡេងនោះគឺ សន្ដោសសន្ដាន ចិន្តា អន្ដរធាន។ ប៉ុន្តែបើជើង(ត) នៅផ្ញើពីក្រោមតួព្យព្ជានៈ(ណ) វិញនោះវាមានសំឡេងជា ដ វិញ ដូចជាពាក្យ សណ្ដែក សណ្ដាន់ កណ្ដៀវ កណ្ដុរ កណ្ដាល អណ្តូង អណ្តើក។ល។
<br> ២. ចំពោះជើង ញ បើកាលណាត្រូវយកជើង(ញ) ទៅផ្ញើនឹងព្យព្ជានៈ(ញ)នោះ អក្សរ(ញ) ខាងលើត្រូវកំបុតជើង(ខ្នែង ្ញ)។ រីឯជើង(ញ) ដែលយកទៅផ្ញើនឹងតួ(ញ)នោះមានសិទ្ធិអាចរក្សាជើង(ខ្នែង ញ្ញ)នេះបាន។
ឧទាហរណ៍ បញ្ញើក្អែក បញ្ញត្តិ អនុញ្ញាត កញ្ញា សញ្ញា។
<br> ៣. ជើង ឡ គេមិនដែលប្រើវាទេ។
<br> ៤. ជើង(្ព) និងជើង(្វ) អាចប្រើចូលគ្នាបាន ដោយយកជើង(្វ) ទោផ្ញើក្រោមព្យព្ជានៈ(ព) ដូចជា និព្វាន។
* សូមគូសបញ្ជាក់ថា
បុព្វបុរសយើងផ្លាស់បប្តូរ(ពៈ) ជា(វៈ) គឺប្រើជាមួយគ្នាជំនួសបាន ប៉ុន្តែគេមិនអាចយកជើង(ព) ទៅផ្ញើនឹងតួ(វ)ឡើយ។
== ទីតាំងសូរព្យញ្ជនៈខ្មែរ ==
អក្ខរៈកើតមកពីហេតុ ៣ យ៉ាង គឺ ឋានៈ ករណៈ បយតនៈ ដូចសំឡេងរគាំឮឡើង ព្រោះហេតុ ៣ យ៉ាង គឺ រគាំង អន្លូង និង អ្នកវាយ ។
ឋានៈ បានដល់ ទីកើតរបស់អក្ខរៈ មាន ៦ គឺ
*កណ្ឋ ក
*តាលុ ពិដាន
*មុទ្ធ អញ្ចាញ
*ទន្ត ធ្មេញ
*ឱដ្ឋ បបូរមាត់
*នាសិកា ច្រមុះ
# [[កណ្ឌជៈ]] អ-វណ្ណៈ ក-វគ្គ និង ហ កើតត្រង់ ក ហៅថា '''កណ្ឋជៈ''' (សំលេងក្នុងឋានបំពង់ក) មាន ក, ខ, គ, ឃ, ង, ហ, អ
# [[តាលុជៈ]] ឥ-វណ្ណៈ ច-វគ្គ និង យ កើតត្រង់ ពិដាន ហៅថា '''តាលុជៈ''' (សំលេងត្រង់ពិដាន គឺ ត្រង់ក្រអូមមាត់) មាន ច, ឆ, ជ, ឈ, យ
# [[កណ្ឋតាលុជៈ]] ឯ កើតត្រង់ ក និង ពិដាន ហៅថា '''កណ្ឋតាលុជៈ'''
# [[សកដ្ឋាននាសិកដ្ឋានជៈ]] ំ កើតត្រង់ ច្រមុះ ហៅថា នាសិកដ្ឋានជៈ ង ញ ណ ន ម កើតត្រង់ឋានៈរបស់ខ្លួន និង ច្រមុះ ហៅថា '''សកដ្ឋាននាសិកដ្ឋានជៈ''' ។ (សំលេងត្រង់ពីឋាន) មាន ញ, ណ, ន, ម
# [[មុទ្ធជៈ]] ដ-វគ្គ និង រ ល កើតត្រង់ អញ្ចាញ ហៅថា '''មុទ្ធជៈ''' (សំលេងកើតក្នុងក្បាល) មាន ដ, ឋ, ឌ, ឍ, រ
# [[ទន្តជៈ]] ត-វគ្គ និង ល ស កើតត្រង់ ធ្មេញ ហៅថា '''ទន្តជៈ''' (សំលេងកើតត្រង់ ប្រទល់ធ្មេញ) មាន ដ, ថ, ទ, ធ, ល, ស, ឡ
# [[ឱដ្ឋជៈ]] ឧ-វណ្ណៈ និង ប-វគ្គ កើតត្រង់ បបូរមាត់ ហៅថា '''ឱដ្ឋជៈ''' (សំលេងកើតត្រង់រឹមបបូរមាត់) មាន ប, ផ, ព, ភ
# កណ្ឋោដ្ឋជៈ ឱ កើតត្រង់ ក និង បបូរមាត់ ហៅថា '''កណ្ឋោដ្ឋជៈ'''
# [[ទន្តោដ្ឋជៈ]] វ កើតត្រង់ ធ្មេញ និង បបូរមាត់ ហៅថា '''ទន្តោដ្ឋជៈ''' មាន វ។
ហ អក្សរដែលផ្សំនឹងព្យញ្ជនៈចុងវគ្គ ៥ តួ គឺ ង ញ ណ ន ម និង អន្តដ្ឋអក្សរ ៤ តួ គឺ យ រ ល វ លោកថា កើតត្រង់ទ្រូង ប៉ុន្តែបើ ហ មួយតួកើតត្រង់ក ដូចជា បញ្ហា, តុណ្ហី, ន្ហានំ, អម្ហិ, វុល្ហោ, (វុឡ្ហោ) ជិវ្ហា ជាដើម សម្រាប់ ង្ហ និង រ្ហ មិនមានប្រើក្នុងភាសាបាលីទេ។
{| class="wikitable"
|+ <center>ព្យព្ជានៈទាំង៣២តួ</center>
|-
! colspan="8"|ព្យព្ជានៈ
|-
! [[កណ្ឌជៈ]] (សំលេងក្នុងឋានបំពង់ក)
| ក || ខ || គ || ឃ || ង|| ហ || អ
|-
! [[តាលុជៈ]] (សំលេងត្រង់ពិតាន គឺ ត្រង់ក្រអូមមាត់)
| ច || ឆ || ជ || ឈ || យ
|-
! [[សកដ្ឋាននាសិកដ្ឋានជៈ]] (សំលេងត្រង់ពីឋាន)
| ញ || ណ || ន || ម
|-
! [[មុទ្ធជៈ]] (សំលេងកើតក្នុងក្បាល)
| ដ || ឋ || ឌ || ឍ || រ
|-
! [[ទន្តជៈ]] (សំលេងកើតត្រង់ ប្រទល់ធ្មេញ)
| ដ || ថ || ទ || ធ | ល || ស || ឡ
|-
! [[ឱដ្ឋជៈ]] (សំលេងកើតត្រង់រឹមបបូរមាត់)
| ប || ផ || ព || ភ
|-
! [[ទន្តោដ្ឋជៈ]](សំលេងកើតត្រង់ច្រមុះ)
| វ
|}
=ស្រៈ=
ប្រវត្តិស្រ
អក្សរឥណ្ឌាប៉ែកខាងត្បូង ជាអក្សរសម្រាប់សរសេរភាសាក្លិង្គ និងភាសាសំស្ក្រឹតដែលជាភាសាពហុព្យាង្គ។ តាមធម្មតាភាសាពហុព្យាង្គប្រើស្រៈតិចណាស់។ ដើមឡើយខ្មែរយើងប្រើស្រៈដែលមានក្នុងតួអក្សរគឺស្រៈសំស្ក្រឹត ១៤ តួមាន៖ អ អា ឥ ឦ ឧ ឩ ឫ ឬ ឭ ឮ ឯ ព្ធ ឱ ឪ និងនិគ្គហិត វិសជនីយ៍។
* នៅក្នុងសតវត្សទី ១៤ ដែលយើងមានចម្លាក់សិលាចារឹកក៏ឃើញថាចំនួនស្រៈនៅដដែល។ តែក្រោយមកដោយសារភាសាយើងជាភាសាមានពាក្យឯកព្យាង្គ និងទ្វិព្យាង្គច្រើន ដែលត្រូវការប្រើតួស្រៈច្រើនដើម្បីកុំឲ្យច្រឡំពាក្យគ្នា តែខ្មែរយើងនៅសម័យបុរាណនៅតែទ្រាំប្រើចំនួនស្រៈតិចអស់រយៈរាប់រយឆ្នាំ ដោយការប្រកាន់យកទំនៀមដើមតាមលំអានឥណ្ឌា។ ដូច្នេះហើយទើបយើងឃើញថា ចាស់បុរាណសរសេរពាក្យ ម្វាយ (មួយ) តាមលំនាំដើមរហូតមក។
* ដល់សតវត្សទី ១០ តែនៅដើមសតវត្សទី ១១ មកទើបលោកកែប្រែមកសរសេរជា ម្វយ៑ វិញ។ រហូតមកដល់សតវត្សទី ១៨ ទើបមានស្រៈ អួ ហើយក៏នៅសរសេរ ម្យួ ទៀត។
ប្រការមួយទៀតតាំងពីយើងទទួលអរិយធម៌ឥណ្ឌារហូតមកដល់ផុតសម័យសិលាចារឹក (ស.វទី ១៤) ភាសាខ្មែរជាភាសាទី២ គឺជាភាសាសម្រាប់ជនសាមញ្ញ ឯភាសាសម្រាប់ប្រើជាផ្លូវការក្នុងរាជការ ប្រើជាភាសាកាទូត និងកត់ត្រាវិទ្យាផ្សេងៗជាដើម គេប្រើភាសាសំស្ក្រឹត។
ភាសាសំស្ក្រឹតជាភាសាពិបាករៀនណាស់ ត្រូវចំណាយពេលរាប់សិបឆ្នាំទើបអាចចេះចាំប្រើការបាន។ ប៉ុន្តែជាភាសាដែលមានក្បួនខ្នាតហ្មត់ចត់ប្រើការសម្រាប់សម្តែងការនឹកគិតរបស់មនុស្សបានដោយច្បាស់លាស់។ ដូច្នេះហើយទើបអ្នកសិក្សាខំប្រឹងរៀនសូត្រតែភាសាសំស្ក្រឹត ហើយខំតុបតែងថែទាំចម្លងទូកសំស្ក្រឹត តែធ្វេសប្រហែសមិនបានរៀបចំផ្ចិតផ្ចង់កំពង់ខ្មែរផងទេ។ ដោយយល់ភាសាខ្មែរខ្វះគ្រឿងសម្គាល់ខ្លះដាក់តាងសំឡេងមិនគ្រប់គ្រាន់ក៏មិនជាអ្វីដែរ ព្រោះគេមិនប្រើភាសាខ្មែរក្នុងការណ៍សំខាន់ៗផង។
* មកដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៤ ខ្មែរត្រូវជួបគ្រោះកាចដោយពួកសៀមដែលធ្លាប់ជាខេត្តចំណុះខ្មែរ បានលើកទ័ពមកច្បាំងហើយយកជ័យជម្នះ និងយកបានក្រុងអង្គរ។ ពួកវាបានកេណ្ឌប្រមូលអ្នកប្រាជ្ញ គម្ពីរសិល្ប៍សាស្ត្រនានារបស់ខ្មែរទៅស្រុកសៀមអស់គ្មានសល់។ ឯខ្មែរយើងខំតែរត់គេចពួនដើម្បីបានរស់ មិនបានគិតគូរក្បួនខ្នាតអ្វីទាំងអស់ សមនឹងគ្មានគ្រូទៀតផង ភាសាសំស្ក្រឹតក៏រលត់សូន្យក្នុងប្រទេសខ្មែររវាងមួយតមនុស្ស ព្រមទាំងវិជ្ជាការដែលយើងធ្លាប់អាស្រ័យភាសានោះផង។
* មកដល់ដើមសតវត្សទី ១៥ រាជការបានចាកចោលក្រុងយសោធបុរៈ ភាសាសំស្រ្កឹតរលាយបាក់បែក ដោយឡែកនៅភាសាខ្មែរដែលវល្លិ៍ព័ទ្ធ ដុះព្រៃមើលមិនយល់ ក៏ត្រូវបានគេមកកាប់ឆ្ការរៀបចំឡើងវិញ។ ការរៀបចំភាសាខ្មែរក្នុងគ្រាដំបូង បានធ្វើឡើងនៅសម័យលង្វែកក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ អង្គចន្ទរាជា និងព្រះបាទបរមរាជា ( ស.វទី ១៦) គឺធ្វើឡើងដោយយកតម្រាប់តម្រាខ្លះដែលសល់ពីសម័យអង្គរ។
* នៅចុងសតវត្សទី ១៦ យើងមានស្រៈ អែ ថែមមួយទៀត ដោយពីមុនសរសេរជា កម្រតេង៑ លេង៑ (កម្រតែង លែង) ។ សំឡេង អៀ សរសេរជា អ្យា ដូចពាក្យ ទ្យាន (ទៀន) ទៀតហើយបែរមកសរសេរជា អៀ វិញដូចជា បៀតបៀន រៀង...។
** សំឡេង អួ សរសេរដោយយកអឌ្ឍស្រៈ វ និងស្រៈ អូ ផ្សំគ្នា ឧ. វ៌ូច ឫ វ៌្វូច (រួច)។ ក្នុងសម័យនោះឯង សៀមបានមកវាយកម្ទេចក្រុងលង្វែក ហើយប្រមូលយកគម្ពីរ ក្បួនខ្នាត អ្នកចេះដឹងទាំងឡាយយកទៅអស់។ តាំងពីនោះមក ខ្មែរយើងសរសេរពាក្យដែលកម្ចីពីបាលី សំស្ក្រឹត លែងត្រូវទៀតហើយ។
រហូតមកដល់ចុងសតវត្សទី ១៧ នៅរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី៤ ភាសាខ្មែរបានលូតលាស់ឡើងវិញ ដោយកាលព្រះរាជានៅកុមារភាព ទ្រង់យាងទៅសិក្សានៅប្រទេសសៀម ទើបឱវាទអារ្យធម៌សៀមបានផ្សាយចូលមកក្នុងស្រុកខ្មែរតាំងពីនោះមក។
* មកដល់ឆ្នាំ ១៧០១ ទើបយើងមានស្ ** អឺ (គឺ)
** អួ (ព្រួយ)
** អើ (កើត)[2]
**អឿ (តឿ)[3]
** អៀ (តេះដៀល)[4]
ប៉ុន្តែស្រៈថ្មីទាំងនេះជួនកាលក៏ប្រើ ជួនកាលក៏នៅសរសេរបែបពីដើម ដូចជា
** គិ (គឺ) ព្រូយ (ព្រួយ)
** បើកេត (បើកើត) ...។
** ស្រៈ អឹ កើតក្រោយគេបង្អស់ តែមិនប្រាកដថាកើតនៅរជ្ជកាលណាទេ។ ក្នុងសម័យអង្គរយើងឃើញមានប្រើនិគ្គហិតដាក់ពីលើស្រៈ អិ មួយគ្រាដែរ តែឲ្យអានទៅតាមសំស្ក្រឹតគឺ និគ្គហិតបញ្ចេញសំឡេងដូចខ្យល់ ម ដូចពាក្យថា ថ្នឹ ដែលមានក្នុងសិលាចារឹកប្រាសាទកំផឹស (K.668 គ.ស ៩៧២) ។ ពាក្យ ថ្នឹ នេះត្រូវនឹងពាក្យខ្មែរបច្ចុប្បន្ន ធ្នឹម ក្នុងធ្នឹមអំពរ។
និគ្គហិតក្នុងសម័យបុរាណមានការប្រើច្រើនយ៉ាងជាងសព្វថ្ងៃ។ ឯសំឡេងដូចខ្យល់ ម ទាំងអស់ក្រៅពីដាក់លើស្រៈ៖
* អ ជា អំ (សំល = សម្ល )
* អា ជា អាំ (ប្រាំ)
* អុ ជា អុំ (ខ្ញុំ)
* ដូចក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ នៅមានដាក់់លើស
** អិ ( ថ្នឹ = ធ្និម ) **អេ (តេំ =ដើម)
==ស្រៈនិស្ស័យ==
<center>
{| class="wikitable"
|+
|-
! colspan="7" |<center>ស្រៈនិស្ស័យ</center>
|-ៈ
| -
| -ា
| -ិ
| -ី
| -ឹ
| -ឺ
| -
|-
| -ុ
| -ូ
| -ួ
| េ-ី
| ឿ
| ៀ
| -
|-
| េ-
| ែ-
| ៃ-
| េ-ា
| ៅ
| -
| -
|-
| -ុំ
| -ំ
| -ាំ
| -ះ
| -ះ ុ
| េ-ះ
| េ-ាះ
|}
</center>
==ស្រៈពេញតួ==
{| class="wikitable"
|+
! colspan="7" |<center>ស្រៈពេញតួ</center>
|-
|-
| អ
| អា
| អិ
| ឥ
| ឦ
| -
| -
|-
| ឭ
| ឮ
| ឰ
| ឫ
| ឬ
| ឯ
| ព្ធ
|-
| ឧ
| ឩ
| ឱ
| ឪ
| -
| -
| -
|}
ឧទាហរណ៍
* អ អប្បបរិមា
* អា អាគ្នេយ៍
* អិ
* ឥ ឥសី
* ឦ ឦសាន
* ឭ ឭលឹក
* ឮ ឮសូរ
* ឰ ឰអាកាស
* ឫ
* ឬ ឬស្សី
=សទ្ទ=
សទ្ទជាឯកតាតូចបំផុតរបស់ភាសាដែលមិនអាចបំបែកតទៅទៀតបាន សម្រាប់ចូលរួមបង្កើតពាក្យ ហើយគ្មានន័យដោយខ្លួនឯងទេ។
ឧទាហរណ៍៖
* កា [ ka: ] មានសទ្ទពីរគឺ [ k ] និង[ a ]
* ស្រួប [sro:p] មានសទ្ទបួនគឺ [ s ], [ r ], [ o: ] និង[ p ]
*សទ្ទអាចជាស្រៈ និងព្យញ្ជនៈ។
=រូបសទ្ទ=
ជាឯកតាតូចបំផុតរបស់ភាសាដែលមិនអាចបំបែកតទៅទៀតបាន ព្រមទាំងបានចូលរួមបង្កើត ជាពាក្យ ហើយមានន័យ។
ឧទាហរណ៍៖
- គ្មាន = គ + មាន=មិនមានឬ អត់មាន។ ដូចនេះ គ [ k ] មានន័យថា មិនឬ អត់។
- ម្ហូប = ម + ហូប=គ្រឿងឬរបស់សម្រាប់ហូប។ដូចនេះ ម [ m ] មានន័យថា គ្រឿងឬរបស់សម្រាប់ហូប។
កំណត់សម្គាល់
រូបសទ្ទចែកចេញជាពីរគឺ៖
- រូបសទ្ទមិនឯករាជ្យ(រណប)៖ ដូចជាពាក្យ ផ្តួល = ផ + ដួល=ធ្វើឱ្យដួល។ មានន័យថាធ្វើឱ្យ កាលណាវាផ្សំជាមួយ ដួលក្នុងពាក្យផ្តួល។ តែវាគ្មានន័យទេកាលណាវានៅតែ ឯង។
- រូបសទ្ទឯករាជ្យ៖ វាអាចមានរូបរាងជាពាក្យ ដូចជាៈ តុ ទូ សៀវភៅ ...។
=ព្យាង្គ=
ព្យាង្គគឺជាសូររួមសទ្ទដែលបន្លឺឡើងតែមួយបន្យាយសម្លេង។ ព្យាង្គនីមួយៗស្ថិតនៅក្នុងទម្រង់ ពស ពសព ពពស ពពសព។ នៅក្នុងព្យាង្គនីមួយៗមានសទ្ទដើមព្យាង្គ សទ្ទកណ្តាលព្យាង្គ និងសទ្ទចុងព្យាង្គ។ ចូរពិនិត្យព្យាង្គខាងក្រោម៖
* ព្យាង្គមានទម្រង់៖
· បើ ទម្រង់ ពស
· មួយ ទម្រង់ ពសព
· ធ្វើ ទម្រង់ ពពស
· ត្រូវ ទម្រង់ ពពសព
==ព្យាង្គទោល==
ព្យាង្គគឺជាសូររួមនៃសទ្ទដែលបន្លឺឡើងតែមួយបន្សាយសម្លេង។
ឧទាហរណ៍៖
* យើង រីក រាយ នឹង ជោគ ជ័យ បងៗ កងទ័ព។
* ចូរ ថែ ទាំ សួរ ច្បារ។
សូរដែលបន្លឺឡើងដូចជាៈ យើង ថែ.....ហៅថាព្យាង្គ។ ព្យាង្គនីមួយៗស្ថិតនៅក្នុងទម្រង់ដូចនេះ៖
* ពស ឧ. តោ ស។
* ពសព ឧ. មាំ មួន។
* ពពស ឧ. ស្ពៃ ល្អ។
* ពពសព ឧ. ក្រិត ក្រម។
==សទ្ទនៅក្នុងព្យាង្គ==
សទ្ទនៅក្នុងព្យាង្គវាអាចជា សទ្ទដើមព្យាង្គ សទ្ទកណ្តាលព្យាង្គ និងសទ្ទចុងព្យាង្គ។
ក. សទ្ទដើមព្យាង្គ ក្នុងទម្រង់ ពសឬ ពសព។ ហើយវាអាចជា សទ្ទទោល និងសព្ទផ្សំ។
* សទ្ទទោល
ឧទាហរណ៍៖ ជីក ដី ដាំ ដូង។ ជ ដ ជាព្យញ្ញនៈទោលដើមព្យាង្គ។
* សទ្ទផ្សំ ឧទាហរណ៍៖ ប្រឹង ប្រែង ព្រមៗ គ្នា។ ប្រ គ្ន ជាព្យញ្ជនៈផ្សំដើមព្យាង្គ។
ខ. សទ្ទកណ្តាលព្យាង្គ គឺសូរស្រៈក្នុងទម្រង់ ពសពឬ ពពសព
ឧទាហរណ៍៖ រាប់ អាន មិត្ត នឹងមិត្ត ជិតស្និទ្ធ។ ស្រៈ[ អ៊័ ] [ អា ] [ អ៊ិ ] ជាស្រៈ របស់ព្យាង្គ។
គ. សទ្ទខាងចុងព្យាង្គ អាចជាសូរស្រៈឬសូរព្យព្ជានៈ ៖
· សូរស្រៈក្នុងទម្រង់៖ ពសឬ ពពស
ឧទាហរណ៍ គោ ក្របី។ ស្រៈ[ អ៊ោ ] [ អ ] [ អី ] ជាសទ្ទចុងព្យាង្គ។
· សូរព្យព្ជានៈក្នុងទម្រង់ ពសពឬ ពពសព
ឧទាហរណ៍ រួម មិត្ត ចិត្ត មួយ។ ព្យញ្ជនៈ[ ម ] [ ត ] [ យ ]ជាសទ្ទចុង ព្យាង្គ។
==លក្ខណៈរបស់ព្យាង្គ==
ក្នុងភាសាខ្មែរគេសម្គាល់ព្យាង្គពួក '''អ''' ឬ ពួក '''អ៊''' តាមរយៈមូលភេទ '''អ អ៊'''។
* អក្សរអឃោសៈ(អ)
'''អឃោសៈ(អ)''' គឺជាព្យព្ជានៈដែលមានព្យព្ជានៈផ្តើមដោយអក្សរ '''[អ]''' ហើយការអានបញ្ចេញសម្លេងចេញខ្យល់ជាសម្លេង '''អ'''។
ព្យព្ជានៈទាំងនោះមាន៖
*''' ក ខ'''
*'''ច ឆ '''
*'''ដ ឋ ណ'''
*'''ត ថ '''
*'''ប ផ '''
*'''ស ហ '''
*'''ឡ អ''' ។
សម្គាល់ ព្យព្ជានៈដែលមានសម្លេង '''អ''' តែងស្ថិតនៅ លំដាប់ទី១ និងទី២នៃវគ្គនីមួយ លើកលែងតែ វគ្គទី៦ជាវគ្គសេស វាស្ថិតនៅលំដាប់ទី៥ ដល់ទី៨។
ឧទាហរណ៍ ចង់ ចេះ ឱ្យ សំលាប់ អាចារ្យ។ ព្យញ្ញនៈ[ច] [អ] [ស] ជាពួក [អ]។ ដូច្នេះ ចង់ ឱ្យ សំជាព្យាង្គ [អ]។
* អក្សរឃោសៈ(អ៊)
'''ឃោសៈ(អ៊)''' គឺជាព្យព្ជានៈដែលមានព្យព្ជានៈផ្តើមដោយអក្សរ '''[អ៊]''' ហើយការអានបញ្ចេញសម្លេង ចេញខ្យល់ជាសម្លេង '''អ៊'''។ ព្យព្ជានៈទាំងនោះមាន៖
*'''គ ឃ ង '''
*'''ជ ឈ ញ '''
*'''ឌ ឍ '''
*'''ទ ធ ន '''
*'''ព ភ ម '''
*'''យ រ ល វ''' ។
អក្សរនៅខាងចុវគ្គទាំង៥ នឹងនៅចុងសេសវគ្គឈ្មោះ '''[[និគ្គហិត]]'''(ការបញ្ចេញខ្យល់ឬការរកនឹក)គឺ '''ង ញ ណ ន ម'''។ តួព្យព្ជានៈទាំងឡាយមានសម្លេងខុសប្លែកពីគ្នា តួខ្លះវាមានសម្លេងតែមួយតួខ្លះមានសម្លេងផ្សំ។
សម្គាល់ ព្យព្ជានៈដែលមានសម្លេង អ៊ តែងស្ថិតនៅ លំដាប់ទី៣ ទី៤ និងទី៥ជានិច្ចនៃវគ្គនីមួយ លើកលែងតែ វគ្គទី៦ជាវគ្គសេស វាស្ថិតនៅលំដាប់ទី១ ដល់ទី៤។
ឧទាហរណ៍៖ ពាក្យ ពិត រែង សែ្លង។ ព្យញ្ជនៈ [ព] [រ] ជាពួក [អ៊]។ដូច្នេះ ពិត រែង ជាព្យាង្គ [អ៊]។
{| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed"
|+
! colspan="9" |អក្សរអឃោសៈ(អ)
|
|-
! វគ្គទី១
|ក
|ខ
| -
| -
| -
|-
!វគ្គទី២
|ច
|ឆ
| -
| -
| -
|-
!វគ្គទី៣
|ដ
|ឋ
| ណ | ណ
| -
|-
!វគ្គទី៤
|ត
|ថ
| -
| -
| -
|-
!វគ្គទី៥
|ប
|ផ
| -
| -
| -
|-
!វគ្គទី៦(វគ្គសេស)
| -
| -
| -
| -
|ស
|ហ
|ឡ
|អ
|-
! colspan="9" |អក្សរឃោសៈ(អ៊)
|-
!វគ្គទី១
| -
| -
|គ
|ឃ
|ង
|-
!វគ្គទី២
| -
| -
|ជ
|ឈ
|ញ
|-
!វគ្គទី៥
| -
| -
|ព
|ភ
|ម
|-
!វគ្គទី៤
| -
| -
|ទ
|ធ
|ន
!
|
|
|
|
|
|-
!វគ្គទី៣
| -
| -
|ឌ
|ឍ
|| -
!
|
|
|
|
|
|-
!វគ្គទី៦(វគ្គសេស)
|យ
|រ
|ល
|វ
| -
| -
| -
| -
|}
===ព្យាង្គរាយ===
ព្យាង្គរាយ គឺជាព្យាង្គទាំងឡាយណាដែលសរសេរជាទំរងរាយព្យាង្គ ហើយមានរឹសនៃពាក្យមកពីព្យាង្គរាយ និងប្រកបជាមួយទំរង់ [[ពស-]] ; [[ពសព-]] ជាដើម បង្កើតបានជាពាក្យថ្មី។
* ឧទាហរណ៍
ខ្ពស់ + [[កម-]] > កំពស់
ត្រូវ + [[តម-]] > តំរូវ
===ព្យាង្គតម្រួត===
ព្យាង្គតម្រួត គឺជាវិធីសាស្ត្រនៃការសរសេរនៃពាក្យខ្មែរ ដែលត្រូវបាន រក្សានូវទម្រង់ផ្នត់ដើមបង្កប់នៅការសរសេរនោះ ដោយរបៀបសរសេរគឺ
* ក្ដៅ + [កម] -> កម្ដៅ
* ខ្ពស់ + [កម] -> កម្ពស់
* ជ្រៅ + [ជម] -> ជម្រៅ
* ប្រើ + [បម] -> បម្រើ
=សិថិល និងធនិត=
{| class="wikitable IPA" border="1"
|-align=center
! colspan="3" rowspan="2" |
! colspan="2" | ឱដ្ឋជៈ
! rowspan="2" | ទន្តជៈ
! colspan="2" | [[alveolar consonant|Alveolar]]
! colspan="2" | មុទ្ធជៈ
! rowspan="2" | តាលុជៈ
! rowspan="2" | កណ្ឋជៈ
! rowspan="2" | [[glottal consonant|Glottal]]
|-align=center class=small
! ([[bilabial consonant|bilabial]])
! ([[labiodental consonant|labiodental]])
! central
! [[lateral consonant|lateral]]
! central
! [[lateral consonant|lateral]]
|-align=center
! rowspan="5" | ព្យញ្ជនវគ្គ
! colspan="2" | នាសិក
| '''ម''' {{IPA|[m]}}
|
| '''ន''' {{IPA|[n̪]}}
|
|
| '''ណ''' {{IPA|[ɳ]}}
|
| '''ញ''' {{IPA|[ɲ]}}
| ('''ង''' {{IPA|[ŋ]}})
|
|-align=center
! rowspan="2" | <small>អឃោសៈ</small>
! <small>សិថិល</small>
| '''ប''' {{IPA|[p]}}
|
| '''ត''' {{IPA|[t̪]}}
|
|
| '''ដ''' {{IPA|[ʈ]}}
|
| '''ច''' {{IPA|[tʃ]}}
| '''ក''' {{IPA|[k]}}
|
|-align=center
! <small>ធនិត</small>
| '''ផ''' {{IPA|[pʰ]}}
|
| '''ថ''' {{IPA|[t̪ʰ]}}
|
|
| '''ឋ''' {{IPA|[ʈʰ]}}
|
| '''ឆ'''{{IPA|[tʃʰ]}}
| '''ខ''' {{IPA|[kʰ]}}
|
|-align=center
! rowspan="2" | <small> ឃោសៈ</small>
! <small>សិថិល</small>
| '''ព''' {{IPA|[b]}}
|
| '''ទ''' {{IPA|[d̪]}}
|
|
| '''ឌ''' {{IPA|[ɖ]}}
|
| '''ជ''' {{IPA|[dʒ]}}
| '''គ''' {{IPA|[ɡ]}}
|
|-align=center
! <small>ធនិត</small>
| '''ភ''' {{IPA|[bʱ]}}
|
| '''ធ''' {{IPA|[d̪ʱ]}}
|
|
| '''ឍ''' {{IPA|[ɖʱ]}}
|
| '''ឈ''' {{IPA|[dʒʱ]}}
| '''ឃ''' {{IPA|[ɡʱ]}}
|
|-align=center
! colspan="2" rowspan="3" | ព្យញ្ជនអវគ្គ
! colspan="1" | <small>ឧសុម</small>
|
|
|
| '''ស''' {{IPA|[s]}}
|
|
|
|
|
| '''ហ''' {{IPA|[h]}}
|-align=center
!colspan=1| <small>សិថិល</small>
|
| '''វ''' {{IPA|[ʋ]}}
|
|
| '''ល''' {{IPA|[l]}}
| '''រ''' {{IPA|[ɻ]}}
| ('''ឡ''' {{IPA|[ɭ]}})
| '''យ''' {{IPA|[j]}}
|
|
|-align=center
! <small>ធនិត</small>
|
|
|
|
|
|
| ('''ំ''' {{IPA|[ɭʱ]}})
|
|
|
|}
==សិថិល==
គឺជាព្យព្ជានៈដែលមានសម្លេងស្រាល ប្រមូលផ្តុំចេញសម្លេងដាច់តែមួយពុំមានខ្យល់ផ្សំ ដែលមានសម្លេងឮតែមួយគេហៅថា សិថិល(ធូរឬស្រាល)។ ព្យព្ជានៈរបស់សិថិលរួមមានព្យព្ជានៈទី១ និងទី៣ក្នុងវគ្គទាំង៥ រួមមាន ១០តួ គឺ ក គ -ច ជ - ដ ឌ - ត ទ - ប ព ជាអក្សរមានសម្លេងធូរមិនមានសូរអក្សរ ហ លាយផ្សំផងជាគូគ្នានឹងអក្សរ ធនិត។
==ធនិត==
រាល់ព្យព្ជានៈដែលមានគួបផ្សំដោយសម្លេង “ហ” មានដូចជាតួអក្សរដែលមានសម្លេងផ្សំហើយមានលក្ខណៈតឹងគេហៅថា “ធនិត”។ ព្យព្ជានៈរបស់ធនិតមាន១០តួ នៅក្នុងវគ្គទាំង៥ គឺ ខ ឃ - ឆ ឈ - ឋ ឍ - ថ ធ - ផ ភ ហើយមានសូរ ហ លាយចូលជាមួយផង។ ខ < ក + ហ, ឆ < ច + ហ, ឋ < ដ + ហ, ថ < ត + ហ, ផ < ប + ហ, ឃ <គ + ហ, ឈ < ជ + ហ៊, ឍ < ឌ + ហ៊, ធ < ទ + ហ៊, ភ < ព + ហ៊។
==លក្ខណៈខ្យល់==
ព្យាង្គមានបួនយ៉ាង គឺ ព្យាង្គបើក ព្យាង្គបិទ ព្យាង្គវែង និងព្យាង្គខ្លី។
* ព្យាង្គបើក មានស្រៈនៅខាងចុង ពសឬ ពពស។
ឧទារហណ៍ ដើរ ទៅ ធើ្វ ការ ឯ ស្រែ។ ស្រៈ [អើ] ស្រៈ [អៅ] នៅខាងចុងព្យាង្គ នាំឱ្យ ដើរ ទៅ ជាព្យាង្គបើក។
* ព្យាង្គបិទ មានព្យញ្ជនៈនៅខាងចុង ពសពឬ ពពសព។
ឧទាហរណ៍ តក់ៗ ពេញ បំ ពង់។ ព្យញ្ជនៈ[ក] [ញ] នៅខាងចុងព្យាង្គ នាំឱ្យ តក់ ពេញ ជាព្យាង្គបិទ។
* ព្យាង្គវែង មានស្រៈវែង។
ឧទាហរណ៍ សូម ធើ្វ ការងារ ឱ្យបានល្អ។ សូរ [អូ] ស្រៈវែង នាំឱ្យ សូម ជាព្យាង្គបិទវែង។ សូរ [អ៊ើ] ស្រៈវែង នាំឱ្យ ធើ្វ ជាព្យាង្គបើកវែង។
* ព្យាង្គខ្លី មានស្រៈខ្លី។
ឧទាហរណ៍ សុំប្រឹង បំពេញ ភារកិច្ចនេះទៅ។ សូរ [អុ] ស្រៈខ្លី នាំឱ្យ សុំ ជាព្យាង្គបិទខ្លី។ សូរ [អ៊ៅ] ស្រៈខ្លី នាំឱ្យ ជាព្យាង្គបើកខ្លី។
==ខ្យល់ព្យព្ជានៈ==
ការបញ្ចេញខ្យល់របស់ព្យព្ជានៈ វាអាស្រ័យទៅលើពាក្យ រឹព្យព្ជានៈប្រកបបញ្ចូលគ្នា។ ហើយការបញ្ចេញខ្យល់របស់ព្យព្ជានៈ ត្រូវបានបែងចែកជា ៣ប្រភេទគឺ៖
* ព្យព្ជានៈខ្យល់ស្ទៈ គឺជាការអាននូវពាក្យមួយ ដោយមានលក្ខណៈខ្លីឬដាច់នៅត្រង់បំពង់ក។
ព្យព្ជានៈស្ទៈខ្យល់ទាំងនោះមាន ប៉-ព, ប-ប៊, ដ-ឌ, ច-ជ, ក-គ, ផ-ភ, ថ-ធ, ឆ-ឈ, ខ - ឃ, អ - អ៊។
ឧទាហរណ៍ ប៉ះ, ពៅ បាន ប៊ុន...។
* ព្យព្ជានៈខ្យល់ច្រមុះ គឺជាការអាននូវពាក្យមួយ ដោយមានលក្ខណៈរដំ និងញំនៅក្នុងច្រមុះ។
ព្យព្ជានៈខ្យល់ច្រមុះទាំងនោះមាន ម - ម៉, ណ - ន, ញ - ញ៉, ង - ង៉។
ឧទាហរណ៍ មីង ម៉ាក ណាង នាវា...។
* ព្យព្ជានៈខ្យល់បង្ហូរ គឺជាការអាននូវពាក្យមួយ ដោយមានលក្ខណៈបង្អូស និងការធ្វើសម្លងវែងនៅក្នុងមាត់។
ព្យព្ជានៈទាំងនោះរួមមាន វ - វ៉, ស - ស៊, ល - ឡ, រ - រ៉, យ - យ៉, ហ - ហ៊។
ឧទាហរណ៍ វាស់ វ៉ៃ ស៊ី លលា...។
* ព្យព្ជានៈប្តូរសំឡេង
ដើម្បីមានពាក្យបប្រើប្រាស់គ្រប់គ្រាន់ ទៅតាមពាក្យទាំងប៉ុន្មានក្នុងភាសាខ្មែរយើង បុព្វបុរសយើងបានកែច្នៃបំប្លែងសំឡេងព្យព្ជានៈខ្លះៗពី ឃោសៈ ទៅជាសំឡេងអឃោសៈ ដោយយកសញ្ញាមូសិកទន្ត ៉ មកដាក់សម្លាប់ពីលើ មាន៧តួគឺ ង៉ ញ៉ ប៉ ម៉ យ៉ រ៉ វ៉។
ឧទាហរណ៍ ង៉ុយ ញ៉ែញ៉ ប៉ះ ម៉ី យ៉ុង រ៉ុង វ៉ាន់។ រីឯសញ្ញាត្រីសព្ទ( ៊)នេះ លោកយកទៅដាក់ពីលើព្យព្ជានៈ អឃោសៈ មួយចំនួនបំប្លែកសំឡេង ឱ្យទៅជាឃោសៈវិញ មាន៤គឺ ប៊ ស៊ ហ៊ អ៊។ ឧទាហរណ៍ ប៊ន ស៊ន ហ៊ុល អ៊ុត។
° កំណត់សម្គាល់
អក្សរណាដែលដាក់សញ្ញាត្រីសព្ទ( ៊) ហើយបើកាលណាអក្សរណាមកជួបប្រទះនឹងស្រះ - ិ - ី - ឹ - ឺ េ-ី នោះគេផ្លាស់ប្តូរត្រីសព្ទចេញហើយដាក់ ( ៊) ជំនួសវិញវាងការទើសទែង។
ឧទាហរណ៍ ស៊ិន ស៊ី ស៊ឹម ស៊ឺន ហ៊ីហា ស៊ើប...។
ករណីពិសេស ក្នុងការសរសេរ ប៊ិច ប៊ិម គេមិនអាចអនុវត្តក្បួនខាងដើមនោះបានឡើយ ព្រោះបើយកស្រៈ “ុ” មកប្រើតាក្បួនខាងលើ វាច្រឡំពាក្យ ប៉ិច និងប៉ិម។
==អញ្ញត្រសព្ទ==
គឺជាពាក្យមានលក្ខណៈពិសេស ខុសប្លែកពីពាក្យឯទៀតដោយ អក្ខរាវិរុទ្ធមិនចំណុះ និងសូរសំឡេង។
ឧទាហរណ៍
{| class="wikitable"
! colspan="5"|'''អញ្ញត្រសព្ទ
|-
! ពាក្យ
! អានថា
! សរសេរថា
! ន័យ
|-
|អ្នក
|នាក់
|អ + ្ន + ក
|សំដៅចំនួនមនុស្ស (១នាក់)
|-
|អញ
|អាញ់
|អញ
|សំរាប់ហៅខ្លួនឯង (អង្គអញ)
|-
|លិច(ទិស)
|ឡិច
|លិច
|ទិសដែលព្រះអាទិត្យលិច
|-
|មាតា
|មាដា
|មាតា = ត → ដ បាលីមាតា(មា + តា)
|ម៉ែ
|-
|មណ្ឌប
|មាន់ដប់
|មណ + ឌប
|វិមាន រោង
|-
|ភ្នំព្រះសុមេរុ
|ព្រះសុម៉ែ
|សុ + មេ + រុ
|ភ្នំដែលខ្ពស់ជាងគេក្នុងលោក
|-
|ខេត្ត
|ខែត
|ម.ព បាលី ខេ + ត្ត
|ស្រែ
|-
|វិសេស
|វិសែស
|ម.ព បាលី វិសេស
|ភាពប្លែក
|-
|សេពគប់
|សែបគប់
|សេព គប់
|ទាក់ទងរាប់អាន
|-
|តេមិយៈ
|ឌីម៉ែ”ឬ “ព្រះឌីម៉ែ
|តេ + មិ + យៈ
|រឿងទី១ ក្នុងទសជាតក
|-
|តេជោ
|ដែជោ
|ម.ព បាលី តេ + ជោ
|អំណាច
|-
|បណ្ឌិត
|អន្ទិត
|ម.ព បាលី បណ់ + ឌិត
|ជនអ្នកមានប្រាជ្ញា
|-
|បេតី
|ប៉េតី ក្លាយ ម.ព បីតិ
|បេ + តី
|ចិត្តសោមនស្ស
|-
|ចេតិយ
|ចែដី
|ចេ + តិយ
|ទីដែលគេគោរពបូជា
|-
|ចេស្ដា
|ចែស្ដា
|ម.ព សំស្ត្រឹត ចេ + ស្ដា
|សង្វាតប្រឹងប្រែង
|-
|ចេតនា
|ចែតាណា
|ចេត + ណា
|ផ្តួចគិត ផ្ដោតចិត្ត
|-
|ព្រះធរណី
|ព្រះធរនី
|ម.ព បាលី សំស្រ្តឹត ព្រះ + ធរ + ណី
|ផែនដី
|-
|ប្រពៃណី
|ប្រពៃនី
|ម.ព បាលី
|ទំនៀម ពូជពង្ស
|-
|អនុលោម
|អនុឡោម
|ម.ព បាលី
|បណ្តោយតាម យល់តាម
|}
ស្រង់ពាក្យ អញ្ញត្រសព្ទខ្លះៗប៉ុណ្ណោះ យកមកបង្ហាញជូនគា្រន់បានជាគំរូប៉ុណ្ណោះ។ នៅមានពាក្យប្រភេទនេះច្រើនទៀត។ សូមជួយធ្វើការស្រាវជ្រាវបន្ថែមទៀតតាមការគួរ។
សង្កេត៖ ក្នុងចំណោមអញ្ញត្រីសព្ទទាំងអស់នេះ យើងសង្កេតឃើញមាលក្ខណៈពិសេស ៥យ៉ាងគឺ៖
១. ពាក្យទាំងនេះ ច្រើនតែក្លាយមកពីពាក្យបាលី និងសំស្ត្រឹត។
២. យកសម្លេង ដ មកជំនួស សំឡេង ត។
ឧទាហរណ៍ មាតាបិតា។
៣. យកស្រៈ ែ មកជំនួសស្រៈ េ។
ឧទាហរណ៍ ចេតិយ។
៤. យកព្យព្ជានៈសំឡេង “អ៊” មកជំនួសព្យព្ជានៈសំឡេង “អ”។
ឧទាហរណ៍ ប្រពៃណីព្រះធរណី។
៥. យកព្យព្ជានៈសំឡេង “អ” មកជំនួសព្យព្ជានៈសំឡេង “អ៊”។
ឧទារណ៍ ទិសខាងលិច។
បាតុភូតអញ្ញត្រសព្ទគឺជា “សោភ័ណភាសា” ដែលទាំងអ្នកសរសេរ ទាំងមហាជនព្រមព្រៀងគ្នាប្រឌិតឡើង សម្រាប់សម្រួលការនិយាយស្តីឱ្យស្រួលមាត់ ដោយមិនវែកញែកនូវព្យព្ជានៈផ្សេងៗ។ ចំនៃកការសរសេរវិញនៃពាក្យវិញ ត្រូវគោរពតាមអក្ខរាវិរុទ្ធដោយអនុលោមទៅតាមឃជាតិសព្ទរបស់ពាក្យ។
==អក្សរព្យព្ជានៈផ្លាស់ប្តូររូប==
តួអក្សរផ្លាស់ប្តូររូបកើតឡើងអំពីពាក្យបាលី ដែលក្លាយជាពាក្យសំស្ត្រឹត ពាក្យទាំងនោះខ្មែរប្រើទាំងបាលីទាំងសំស្ត្រឹត។ ន័យរបស់ពាក្យដូចគ្នា។ សព្ទ និងរូបអក្សរដូចគ្នា។ តួផ្លាស់ប្តូររូបទាំងឡាយនោះ នឹងសម្រេចជាក្បួនដាច់ស្រាច់ ពុំបានមានតួខ្លះផ្លាស់ខុសរបៀបក៏មាន ប៉ុន្តែការផ្លាស់ប្តូរតួជាញឹកញយនោះដូចមានពាក្យនោះគឺ៖
* ពាក្យបាលីប្រែជាសំស្ត្រឹត
=វិធីស្វាធ្យាយចាំមាត់=
ជាពាក្យដែលអ្នកសិក្សា លោកអាចារ្យ ទាំងឡាយធ្វើការទន្ទេញចាំមាត់ពាក្យនោះមានដូចជា៖
មានពាក្យខ្លះបានកើតពីអក្សរ វ និងព ហើយបានផ្លាស់ប្តូរគ្នាដូចជាពាក្យ៖
* មិនទាន់បញ្ចូល
==ទំនាញសូរ==
គឺជាការប្រកបឬជាការអាននូវពាក្យទាំងឡាយណា ដែលមានសូរ និងគ្មានសូរបង្កប់នៅខាងក្នុងពាក្យទាំងនោះ។
ទំនាញសូរបែងចែកទំនាញសូរជា ២ ប្រភេទគឺ៖
១. មានទំនាញសូរ គឺជាប្រកបនូវពាក្យឬព្យង្គបញ្ចូលគ្នាដែលបានបង្វែសូរនៃពាក្យពីពួក អ៊ ទៅជាពួក អ។
ឧទាហរណ៍
ក + ង → ក/ង៉ → ក្ង = ក្ងក់ ក្ងាន ក្ងិច ក្ងុក។
ក + រ → ក/រ៉ → ក្រ = ក្រង ក្រប ក្រម ក្រុម។
ខ + ញ → ខ/ញ៉ → ខ្ញ = ខ្ញី ខ្ញែរ ខ្ញុំ។
ខ + ម →ខ/ម៉ → ខ្ម = ខ្មែរ ខ្មៅ ខ្មាស់។
ស + ង → ស/ង៉ → ស្ង = ស្ងប់ ស្ងោរ ស្ងើច។
ស + យ → ស/យ៉ → ស្យ = ស្យាម។
២. គ្មាទំនាញសូរ គឺជាប្រកបនូវពាក្យឬព្យង្គបញ្ចូលគ្នា ដែលនៅពេលសូរនៃព្យព្ជានៈពួក អ៊ ជួបជាមួយខ្យល់នៃព្យព្ជានៈ អ ទៅជាពួក អ។ ហើយនៅពេលសូរនៃព្យព្ជានៈខ្យល់ស្ទះ អឬ បង្ហូរ អ “ស” ប្រកបជាមួយខ្យល់ស្ទះ អ៊ វាទៅជាពួក អ៊។
រូបមន្ត ព្យព្ជានៈខ្យល់ អ៊ ប្រកបជាមួយព្យព្ជានៈខ្យល់ អ
ធាតុទី១
ធាតុទី២
ធាតុផ្សំ
ឧទាហរណ៍
ម + ក → ម/ក → ម្ក = ម្កាក់ ម្កាល ម្កុដ។
ម + ង៉ → ម/ង៉ → ម្ង៉ = ម្ង៉ៃ ម្ង៉ិកម្ង៉ក់។
ម + យ៉ → ម/យ៉ → ម៉្យ = ម្យ៉ាង ម្យ៉ែម្យ៉។
ល + ខ → ល/ខ → ល្ខ = ល្ខោន។
ល + ម៉ → ល/ម៉ → ល្ម = ល្មម ល្មើ ល្មើស។
រូបមន្ត ព្យព្ជានៈខ្យល់ស្ទះ អ “ស” ប្រកបជាមួយខ្យល់ស្ទះ អ៊ វាទៅជាពួក អ៊
ធាតុទី១
ធាតុទី២
ធាតុផ្សំ
ស្ទះ អ
ព្យព្ជានៈខ្យល់ + ស្ទះ អ៊ → អ៊
បង្ហូរ អ“ស”
ឧទាហរណ៍
ខ + ជ → ខ/ជ → ខ្ជ = ខ្ជិល។
ឆ + គ → ឆ/គ → ឆ្គ = ឆ្គង។
ថ + ព → ថ/ព → ថ្ព = ថ្ពាល់។
ផ + គ → ផ/គ → ផ្គ = ផ្គង។
ស + ទ → ស/ទ → ស្ទ = ស្ទាំង។
==ស្រៈនិស្ស័យ==
គឺជាតួអក្សរ ដែលជាទីពឹងពាក់អាស្រ័យនៃព្យព្ជានៈ។ បើសរសេរតែរូបវាដាច់តែឯងនោះនឹង “ព”។មានន័យប្រាកដប្រជាថាយ៉ាងណាៗនោះឡើយ។ ដូចជាស្រៈ“ា” ស្រៈ “ៅ” មានតែរូប និងសំឡេងផ្សំតែពុំមានសារៈសំខាន់អ្វីទេ។ ស្រៈនិស្ស័យមាន ២១តួគឺ៖ ''' -ា - ិ - ី - ឹ - ឺ - ុ - ូ - ួ េ-ី ឿ ៀ េ- ែ- ៃ- េ-ា ៅ -ុំ - ំ -ាំ -ះ -ុះ េ-ះ េ-ាះ'''។ ស្រៈនិស្ស័យគឺជាស្រៈដែលអាស្រ័យទៅនឹងតួនៃព្យព្ជានៈទើបប្រើបាន ដូចជាពាក្យថា តាម ដឹង ចុង កុដិ សូម លេង កាំបិត ចង្រៃ កន្តើយ ព្រងើយ សម្បើម ខ្មែរ។
ឧទាហរណ៍ កា សីល កៅ កោះ...។
=ស្រៈពេញតួ=
អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុនចែងថា ស្រៈពេញតួមាន ១៥តួ ដោយរាប់យក អ អា មកបញ្ចូលផង។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញបច្ចុប្បន្នលោកដកយក “អ” និង “អា” នេះចេញពីប្រព័ន្ធស្រៈពេញតួ ព្រោះលោកយល់ថា “អ” គឺជាព្យព្ជានៈ ដែលត្រូវរាប់បញ្ចូលទៅក្នុងក្រុមព្យព្ជានៈ ទាំង៣៣តួនោះវិញ។ ឯ “អា” គឺតួព្យព្ជានៈបំបែកយកតួ “អ” មកផ្សំជាមួយស្រៈ “ា” ដូច្នេះស្រៈពេញតួបច្ចុប្បន្ននេះ មានតែ ១៣តួទេ គឺ៖ ឥ ឦ ឧ ឩ ឳ ឫឬ ឭ ឮ ឯ ឰ ឱ ឪ។ ចំពោះអស់លោកអ្នកប្រាជ្ញខ្លះទៀតយល់ថា ក្នុងចំណោមស្រៈពេញតួទាំង ១៣នេះ ស្រៈ “ឩ” គេមិនសូវប្រើទេ ដូច្នេះគួរាប់យកត្រឹមតែ ១២តួវិញ ព្រោះសព្វថ្ងៃគេប្រើស្រៈពេញតួ ឩ នេះតែពាក្យ ព្រះឩរូ មួយម៉ាត់គត់ ដែលមាននៅក្នុងពាក្យ “រាជសព្ទ” មានន័យថា “ភ្លៅស្តេច”។ ស្រៈពេញតួ ទាំងនោះគឺជាស្រៈប្រោះជាតួអក្ខរៈដូចជាតួព្យព្ជានៈដែរ ដូចជាពាក្យថា អរគុណ អាច ឥឡូវ កៅអី ឧត្តម ឧស្សាហ៍ ឪឡឹក ឳឡោកឬក្សឬទ្ធិ ឮឬទេ ឯគ ឯនោះ ព្ធដ៏ ព្ធរា ឱ្យ ឳដ្ឋ ឳស្ឋ អក អត់ អាចម៍ ក្រឳ អាវ ឥត។
ឧទាហរណ៍ ឦសាន ឧត្តម ឯណា...។
=សូរស្រៈ=
គឺជាការបញ្ចេញនូវសម្លេងតាមលក្ខណៈនៃពពួកព្យព្ជានៈ និងស្រៈឱ្យមានសូរខុសប្លែកពីគ្នា។ ហើយសូរស្រៈនេះគេចែកចេញជា ២ប្រភេទគឺ៖ សូរស្រៈវែង និងសូរស្រៈខ្លី។
==សូរស្រៈវែង==
គឺជាពពួកសូរស្រៈដែលបញ្ចេញសម្លេងបង្អូសវែង ដោយសង្កត់ទៅលើព្យព្ជានៈ និងស្រៈណាមួយរហូតដល់អស់ខ្យល់នៅលើពាក្យនោះ។ ហើយសូរទាំងនោះមានដូជា អ អា អូ អើ អេ អែ អោ អ៊ អ៊ា អ៊ី អ៊ឺ អ៊េ អ៊ែ អ៊ោ អំ អួ អៀ។
ឧទាហរណ៍ ដើរ ដោយ គ្រង ទទា ហើរ គ្នា សេក ជាដើម។
==សូរស្រៈខ្លី==
គឺជាពពួកសូរស្រៈដែលបញ្ចេញសម្លេងខ្លី ដោយធ្វើការសង្កត់ទៅលើព្យព្ជានៈ និងស្រៈ ដែលនៅខាងដើមពាក្យមាន ២ព្យាង្គ និងមិនសង្កត់ទៅលើពាក្យខាងចុងព្យាង្គនោះទេ។ ហើយសូរទាំងនោះមានដូចជា អ អា អិ អី អឹ អុ អេ អៅ អ៊ អ៊ា អ៊ិ អ៊ឹ អ៊ុ អ៊ែ អ៊ៃ អ៊ៅ។
ឧទាហរណ៍ ព្រៃ រំលង ជ្រៅ នៅ ចំ នឹម សសៀរ ...។
=តួអក្សរ=
នៅក្នុវគ្គនីមួយៗ មានអក្សរជាគូគ្នាពីរគូនោះគឺ៖
វគ្គទី១
ឯអក្សរនៅសេសវគ្គជាតួ សិថិល ទាំងអស់ឥតមានគូឡើយ និងអក្សរនៅខាងចុងវគ្គទាំង៥ ក៏ជាសិថិលឥតមានគូដូចគ្នាដែរ។
អក្សរឥតគូឬអក្សរទោលទាំងនោះគឺ ង ញ ណ ន ម យ រ ល វ ស ហ ឡ អ។ ហើយនៅក្នុងវគ្គនីមួយៗមានអក្សរសេសគឺ៖
==តួព្យព្ជានៈបន្ថែម ==
ការប្រើប្រាស់ភាសាខ្មែររបស់យើង ដើម្បីប្រើការឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ បុរាណាចារ្យលោកបន្ថែមតួព្យព្ជានៈដោយបន្ថែមនូវ វណ្ណយុត្តិឬមូសិកទន្ត និងត្រីសព្ទពីលើព្យព្ជានៈខ្លះ តួព្យព្ជានៈទាំងនោះគឺ ង៉ ញ៉ ប៉ ម៉ យ៉ រ៉ វ៉ ប៊ ស៊ ហ៊ អ៊។ តួព្យព្ជានៈទាំងនេះកាលណាបើមានស្រៈនិស្ស័យ ិ ី ឹ ឺ ើ ភ្ជាប់ពីលើតួគេផ្លាស់ វណ្ណយុត្តិ (៉ឬ ៊) ដូចជាពាក្យ ប៉ិន ម៉ឺន វ៉ី ប៉ី ស៊ី ហ៊ីង អ៊ី។
=វណ្ណយុត្តិ=
គឺជាសញ្ញាដែលប្រើបន្ថែមពីលើតួអក្សរ ដើម្បីនឹងលំអៀងសូរសព្ទវែង ជាសព្ទខ្លីឬលំអៀងសព្ទឱ្យប្លែកពីសព្ទដើមឬកាត់ពាក្យក្នុងប្រយោគជាសង្កាត់ដើម្បីឱ្យលះសេក្តីណាមួយហៅថា វណ្ណយុត្តិ។ វណ្ណយុត្តិទាំងនោះគឺ បន្តក់( ់ ) មូសិកទន្ត( ៉ ) ត្រីសព្ទ( ៊ ) សំយោគសញ្ញា( ័ ) របាទ( ៌ ) អស្តា( ៏ ) ទណ្ឌឃាត( ៍ ) វិសជ្ជនីយ( ះ ) យុគលពិន្ទុឬចុចពី(ៈ) ទ្វិពន្ទុលេខឬចំណុចពីរគូស(៖) កាកបាទ( ៎ ) កុក្កដនេត្រឬភ្នែកមាន់(៙) វង់ក្រចក((...)) អព្ភន្តរ(ʻ...ʼ) អញ្ញប្រកាស(“...”) ខណ្ឌឬសញ្ញាខណ្ឌ (។ ) ខណ្ឌចប់(៕) គោមូត្រឬបរិយោសាន (។៚) រជ្ជសញ្ញាឬសហសញ្ញា(-) លេខទោ(ៗ) ក្បៀសឬ កណ្តកសញ្ញា(,) បុច្ឆនសញ្ញា(?) មច្ឆណ្ឌសញ្ញាឬពងត្រី(...)វង់តង្កៀប[...] រ៉ាត់ឬឃ្នាប(}ឬ{...}) បេយ្យលៈឬលៈ(។ល។) អាទិសង្កេត(.)។
==វិធីប្រើប្រាស់វណ្ណយុត្តិ==
===រស្សសញ្ញាឬបន្តក់( ់)===
សញ្ញានេះប្រើសម្រាប់ដាក់បន្ថែមលើតួប្រកប ដែលព្យាង្គពាក្យកើតឡើងពីស្រៈ អ និងស្រៈអ៊ ហើយកាត់សព្ទវែងជាសព្ទខ្លី ដែលត្រូវអានលឿនរហ័សដូចជាពាក្យថា៖
{| class="wikitable"
! colspan="3"|រស្សសញ្ញាឬបន្តក់( ់)
|-
! សព្ទវែង
! សព្ទខ្លី
|-
|កង
|កង់
|-
|ចង
|ចង់
|-
|បត
|បត់
|-
|បន
|បន់
|-
|ដល
|ដល់
|-
|ចប
|ចប់
|}
ចំនែកឯអក្សរជាតួប្រកបរបស់ព្យាង្គពាក្យ ហើយទទួលសញ្ញាបន្តក់( ់ ) បានមានតែអក្សរទាំងនេះគឺ ក ង ច ញ ត ន ប ល ស។ អក្សរក្រៅពីនោះទោះកាត់សព្ទវែងជាខ្លីក៏ដោយ មិនដែលទទួលវណ្ណយុត្តិឬបន្តក់ ( ់ )ឡើយ ដូចជាពាក្យ បទ បថ សព្វ ភព ..។ ប៉ុន្តែបើពាក្យណាដែលចេញមកពីបាលីឬសុំស្រ្តឹតទោះអក្សរដែលត្រូវទទួលសញ្ញាបន្តល់( ់ )បានក៏ពុំត្រូវដាក់សញ្ញាបន្តក់( ់ )ឡើយដូចជាពាក្យ កុសល ផល លាមក ធនធាន ជន សត្វ ខត្ត ក្សត្រ។
<br>ឧទាហរណ៍ កក់ ខ្វាក់ គាស់...។
សម្គាល់
ក. ចំពោះតួព្យព្ជានៈប្រកបនឹងអក្សរ “ម” ត្រង់សម្លេងប្រកបលំដាប់ទី២នោះ មិនបាច់ប្រើសញ្ញា “រស្សៈ”ឬបន្តក់ទេ។
<br>ឧទាហរណ៍ ចាម់ = ចាម។
ក្នុងករណីនេះ គេប្រើនិគ្គហិត(៙)ឬស្រៈ “ាំ” “ចាំ” ជំនួសវិញ។
ខ. រីឯតួព្យព្ជានៈប្រកបនឹងអក្សរ “យ” ត្រង់សម្លេងប្រកបលំដាប់ទី២ នោះក៏មិនបាច់ប្រើ រស្សសញ្ញាឬបន្តក់ដែរ ដូចជាពាក្យ “ចាយ់” ក្នុងករណីនេះគេយកស្រៈ “ៃ” មកជំនួសវិញព្រោះមានសម្លេងដូចគ្នា។
<br>ឧទាហរណ៍ ចាយ់ = ចាយ។
គ. ចំពោះពាក្យទាំងឡាយណា ដែលក្លាយមកពីភាសាបាលីឬសំស្ត្រឹត មិនត្រូវប្រើសញ្ញា (់) នេះឡើយ ដូចជាពាក្យ បទ សព ភព កុសល ផល កិច្ចកល ធនធាន រសជាតិ លាមក... ពាក្យទាំងនេះមានសម្លេងខ្លីស្រេចហើយ តាមទម្លាប់អានបែបបាលី និងសំស្ត្រឹត។
===វិធីហាត់===
ពាក្យមានបន្តក់មាន៖ កង់ កត់ កប់ ខ្វល់ ទល់ សក់ យល់ ពន់ ទក់ ធន់ បត់ បង់ ចង់ ហត់ ព្រនង់ កំពង់ បំពង់ ពន្យល់ ទំនប់ កញ្ចក់ បង្កង់ ជំពាក់ គំរប់ ទំរង់ ចំណង់ កង្វល់ បង្អស់ បន្តក់ បំរត់ បន្ទប់ សំណល់ កញ្ឆក់ កាត់ ខាត់ សាត់ ចាត់ ផាត់ រ៉ាត់ ហាត់ អាត់ ណាត់ បង្ហាត់ បំបាត់ សំខាន់ សម្លាប់ សំគាល់(សម្គាល់) កំណាញ់ បន្ទាល់ ភា្នល់ ទំនាស់ ប្រញាប់ប្រញាល់ កន្តាល់ អីវ៉ាន់ រហាត់ ចំឡាក់(ចម្លាក់) រួសរាន់ ប្រញាប់ ណាស់ កំចាត់កំចាយ។
ពាក្យឥតបន្តក់នោះគឺ៖ កល កុសល ផល គន្ធ គណ ចក្ក ឆត្ត គដទន្ត ជនបទ ជប ថលបទ កម្មបថ ថលយាន ខណ្ឌ បព្វជ្ជា បញ្ញត្ត បព្វតរាជ និម៌ល ពលកាយ ភក្ត្រ ភត្តកាល កាលបក្ស ប្រាកដ ប្រយ័ត្ន ប្រភព បក្ខគណនា មណ្ឌល តមល មាណព រក្ខ រក្ស ក្សត្រ ហរិរក្ស។
===មូសិកទន្តឬធ្មេញកណ្តុរ(៉)===
[[មូសិកទន្ត រឺ ធ្មេញកណ្ដុរ]] គឺជាសញ្ញាប្រើសម្រាប់សម្លាប់ បំបែរសម្លេងព្យាព្ជានៈ ៧តួ ដែលមានសម្លេង ឃោសៈ ឱ្យទៅជា អឃោសៈគឺ ង ញ ប ម យ រ វ ឱ្យទៅជាសម្លេងអឃោសៈវិញ ង៉ ញ៉ ប៉ ម៉ យ៉ រ៉ វ៉។ ប្លែកតែតួ ប មួយដែលមានសម្លេងអឃោសៈស្រាប់ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែ លម្អៀងសូរពី ប ទៅ ប៉ ប៉ុណ្ណោះ។ អក្សរប្តូរសម្លេងទាំងនេះ ត្រូវបានប្រើក្នុងពាក្យ ង៉ក់ង ញ៉ែងញ៉ង ប៉ប៉ាច់ប៉ប៉ោច ម៉ែឪ យ៉ាប់យ៉ឺន រឿងរ៉ាវ វ៉ូងវ៉ាង។ បន្ថែមលើអក្សរនៅខាងដើមព្យាង្គនៃពាក្យ កាលណាពាក្យនោះគ្មានព្យាង្គឯណាទៀតបង្អោនមកឬព្យាង្គនោះទោលគឺដាច់តែឯង ដូចជាពាក្យ ប៉ុន្តែ ម៉ត់ ញ៉ាំញ៉ើ បើកាលណាមានសព្ទព្យាង្គដើមឬតួអក្សរដើមបង្អោនមកមិនត្រូវដាក់មូសិកទន្ត(៉)ឡើយ ដូចជាពាក្យ ប្រមោយ ស្រវឹង ចម្បា ចម្លែក ប្រមាទ សង្វាត ក្នុង ខ្លឹម ថ្ម ត្មាត ក្ងេះ ក្ងាន ក្ងោក...។
ឧទាហរណ៍ ក្ងក់ ង្ងង់...។
ចំណាំ កាលណាពាក្យទាំងនេះទៅជួបប្រទះនឹងស្រះ - ិ - ី - ឹ - ឺ េ-ី។
ឧទាហរណ៍ ផ្ទះប៉ិត យ៉ាប់យ៉ឺន...។
គេត្រូវយកសញ្ញា(ុ) មកជំនួសធ្មេញកណ្តុរ ដែលដាក់ពីលើ ដើម្បីកុំឱ្យវណ្ណយុត្តិនេះ ទើសទេងគ្នាជាមួយស្រៈខាងលើ។
ឧទាហរណ៍ ប៉ឹង ប៉ើង ម៉ិ ម៉ី...។
===ត្រីសព្ទ===
ត្រីសព្ទវិធីសាស្ត្រនៃការប្រើវណ្ណយុត្តិត្រីសព្ទ មានលំនាំដូចគ្នានឹង មូសិកទន្តដែរតែវាដាក់នៅលើព្យព្ជានៈ ៤តួ ជាអឃោស '''ប ស ហ អ''' ឱ្យទៅជាឃោសៈវិញ '''ប៊ ស៊ ហ៊ អ៊'''។ ព្យព្ជានៈប្ដូរសម្លេងទាំងនេះ ត្រូវបានប្រើក្នុងពាក្យ សាប៊ូ សម្លស៊ុប ហ៊ាន ទ្រអ៊ូ។ កាលណាសញ្ញាត្រីសព្ទនេះជួបប្រទះនឹងស្រៈ '''- ិ - ី - ឹ - ឺ េ-ី''' ក៏ត្រូវប្រែប្រួលរូបមកជា( ុ) ដូចករណីខាងលើដែរ។
ឧទាហរណ៍ ស៊ីបាយ លេងហ៊ី... លើកលែងតែពាក្យ ប៊ិច អ៊ីចុះ អ៊ីចឹង...។
ដូចជាពាក្យ ទ្រហឹង គ្រឹហា វិហារ ទាហាន ស៊ី ហ៊ឹងត្រចៀក អ៊ុត ហ៊ាន ស៊ុន ស៊ើបការ ហ៊ុន ប៊ុន ...។
ឧទាហរណ៍ ហ៊ោរ ហ៊ុត...។
===សំយោគសញ្ញា===
វណ្ណយុត្តិ នេះលំអៀងសព្ទបាលីឬសំស្ត្រឹតមកជាសព្ទខ្មែរ។ ដូចជាពាក្យ
{| class="wikitable"
! សព្ទបាលី និង សំស្ត្រឹត
! សព្ទខ្មែរ
|-
|ភយ
|ភ័យ
|-
|ជយ
|ជ័យ
|-
|ខយ រឺ ក្សយ
|ខ័យក្ស័យ
|-
|ពន្ធ
|ព័ន្ធ
|-
|ពទ្ធ
|ព័ទ្ធ
|-
|យន្ត រឺ យន្ត្រ
|យ័ន្ត
|-
|យ័ន្ត្រ រឺ យន់
|យន្ត
|-
|សម្បទ
|សម្ប័ទ
|-
|សម្បត្តិ រឺ បច្ចយ
|បច្ច័យ
|-
|អាលយ
|អាល័យ
|-
|សមយ
|សម័យ
|-
|សំសយ
|សង្ស័យ
|-
|ហទយ រឺ ហឫទយ
|ហទ័យ រឺ ហ្ឫទ័យ
|}
សញ្ញានេះប្រើនូវពាក្យខ្មែរខ្លះ ដែរមានសម្លេងស្ទើរស្រៈ អឬ អា ដើម្បីឱ្យមានសូរសម្លេងមួយត្រូវចំនឹងសម្លេងពិតនៃពាក្យនោះ គឺ ញ័រ ជ័រ ទំព័រ..។ហើយអក្សរ រ ជាតួប្រកប ដូចជាពាក្យថា ជ័រ ញ័រ ទំព័រ ទទីទទ័រ ព្រវីព្រវ័រ សាសន៍ព័រ ញញាក់ញញ័រ ...។ វាសម្រាប់ប្រើសម្រួលសម្លេងក្លាយពីពាក្យបរទេសខ្លះៗ ដូចជា កុងទ័រ ប៉ាស្ទ័រ អាំងហ្សេនឺញ័រ កុំព្យូទ័រ ត្រាក់ទ័រ...។
ឧទាហរណ៍ មាល័យ សម័យ អនាម័យ...។
=== របាទ(៌)===
ជាសញ្ញានេះជំនួស រ កាលណា រ ជាជំនួសតួអក្សរតម្រួត។ វាជាវណ្ណយុត្តិសម្រាប់ដាក់នូវពាក្យសំស្ត្រឹតក្លាយមកពីបាលី។ ជាធម្មតាតួអក្សរណាដែលពុំសូវប្រើជាផ្ញើជើងជាគ្រវ៉ាត់ តួតម្រួតអក្សរនោះផ្លាស់ជារបាទ។ បើតួអក្សរណាធ្លាប់ប្រើគ្រវ៉ាត់ក្នុងផ្ញើជើង តួតម្រួតនោះផ្លាស់ជាគ្រវ៉ាត់។ តួតម្រួតផ្លាស់ជា រ ក៏បានដូចជាពាក្យទាំងនេះជាច្រើនបែបយ៉ាង៖
ពាក្យដើម
ពាក្យផ្លាស់ជា
ណ្ណ
ណ៌
ម្ម
ម៌
ព្ព
ព៌
ព្ភ
ព៌
ពណ្ណ
ពណ៌
ធម្ម
ធម៌
គព្ភ
គភ៌
បុព្វា
បុព៌ា
បរិបុណ្ណ
បរិបូណឬបរិបូរណ៍
មានពាក្យខ្លះដែលធ្លាប់មានផ្ញើជើងគ្រវាត់ ជាប់ដោយសញ្ញារបាទខ្លះក៏មានដែរ ដូចជាពាក្យ៖
ពាក្យដើម
ទៅជាពាក្យ
កក្កដ
កកិដ
វិសជ្ជនីយ
វិសជិនីយ
មគ្គុទេស
មគ្គុទិស
មគ្គ
មាគ៌ា
មារយាទ
មាយ៌ាទ
កំណត់សម្គាល់៖
ពាក្យតម្រួតជើង
ក្លាយទៅជា
ពាក្យតម្រួត
ក្លាយទៅជាពាក្យ
ក្ក
ក្រ
ចក្ក
ចក្រ
គ្គ
គ្រ
ឧបសគ្គ
គ្រោះ
ត្ត
ត្រ
ខត្ត ខេត្ត
ក្សត្រ ខេត្រ
ទ្ទ
ទ្រ
សមុទ្ទ
សមុទ្រ
ប៉ុន្តែតួអក្សរដទៃពីរតួ ដូចពោលខាងលើនេះមិនផ្លាស់ប្តូតម្រួតជា រ ឡើយ។
ឧទាហរណ៍ ព្រះធម៌ សមធម៌ ...។
===អស្តា(៏) ===
ជាសញ្ញាដែលប្រើសម្រាប់ដាក់ពីលើអក្សរ '''ក''' និង '''ដ''' ហើយ '''ក''' និង '''ដ''' ចំនែកអក្សរ '''ហ''' គេប្រើអស្តានេះពេលបព្ចេញអារម្មណ៍ ភ្ញាក់ផ្អើល ភ័យជាដើម។ នោះជាពាក្យនិបាត គឺពាក្យនោះមិនមែនជានាម ជាគុណនាមឬជាកិរិយាសព្ទ។ ដូចជាពាក្យថា ទោះហាមដូចវាក៏មិនស្តាប់។ អ្នកចេះធម៌ដ៏ប្រសើរ រមែងរួចកាចពីអបាភូមិ។ ប្រសើរដ៏ឧត្តម។ ក្នុងពាក្យឧទានសព្ទ គឺជាពាក្យថាដោយភ្ញាក់ផ្អើល សញ្ញានេះមានប្រើខ្លះដែរ។
ដូចជាពាក្យ ឳហ៏្ឋ! ឳន៏! នុះហ្ឋ៏ឬន៏!។
កំនត់សម្គាល់ ក៏ ដ៏ សូមបញ្ជាក់ឱ្យខ្លីកុំច្រលំពាក្យ ដទៃ ដរាប(គ្មានអស្តាទេ)។
ឧទាហរណ៍ ក៏ ដ៏ នុះហ្ន៏...។
===ទណ្ឌឃាត(៍) ===
ប្រើសម្រាប់បដិសេធន៍តួអក្សរដែលមានលើសពីការអាន។ គេប្រើដើម្បីដាក់លើអក្សរព្យព្ជានៈណា ដែលគេមិនអាន ប៉ុន្តែគេត្រូវតែរក្សាទុកព្យព្ជានៈនោះជាចាំបាច់ ក្នុងន័យរក្សាអក្ខរាវិរុទ្ធរបស់ពាក្យ និងជាគ្រឿងសម្គាល់ជាតិសព្ទរបស់ពាក្យ។
ឧទាហរណ៍ ទូរទស្សន៍ ប្រយោជន៍ គមនាគមន៍ ព្រឹត្តការណ៍ វេព្យាករណ៍ ពាក្យពេចន៍ ត្រ័យរតន៍...។ គេដាក់ទណ្ឌឃាត ដូចជាពាក្យថា រ័តន៍ ចោទក៍ រោទ៍ ប្រយោជន៍ ចរាចរណ៍ បដិសេធន៍ អភិវឌ្ឍន៍ អនុវត្តន៍ ..។ សញ្ញានេះ ក៏យកមកប្រើចំពោះពាក្យខ្ចីពីបរទេសខ្លះ សម្រាប់រក្សាលំនាំអក្ខរាវិរុទ្ធដើមនៃពាក្យទាំងនោះដូចជា ស៊ីម៉ង់ត៍ អេដស៍ អាល់ប៊ែរត៍...។
===វិសជ៌នី(ះ) ===
វិសជ្ជនិយ សញ្ញានេះគឺប្រើសម្រាប់ប្រកបជំនួសខ្យល់ “ហ ” ជាពាក្យកាត់កំបុតខ្លី ហើយអានដោយបើកចំហមាត់ដូចជា តិះ រិះ ចុះ ចង្កើះ(ចង្កឹះ) ឈ្មោះ ទះ ដោះដូរលោតផ្លោះ។ល។ វាមានសូរសម្លេងស្រដៀងនឹងពាក្យ ដែលប្រកបនឹងព្យព្ជានៈ “ស” ដែរ។ សព្ទខ្លីមានពាក្យដូចជា នេះ ព្រោះ ជិះ ។
=== យុគលពិន្ទុឬចុចពីរ(ៈ)===
គេប្រើសម្រាប់ដាក់នៅចុងពាក្យមានកំណើតពីបាលីឬសំស្ត្រឹត ដែលមានសូរ “អាក់”ឬ “អ៊ាក់”។ ហើយវាក៏អាចជា នាមឬកិរិយាស្នូរ នាមឬកិរិយាបង្គោល និងអាចជាសមាសនាមនាម ដូចជា លោភៈ ទោសៈ មោហៈ...។
ចំណាំ
គេអាចកំណត់នូវការប្រើយុគពិន្ទុ កាលណាបើពាក្យខាងដើមវាជា នាមឬកិរិយាស្នូរ គេអាចសរសេរដោយដាក់សញ្ញា “ៈ ”។ ក៏ប៉ុន្តែកាលណាបើពាក្យដើមវាជា សមាសនាម ហើយពាក្យបន្ទាប់ជា នាមឬកិរិយាស្នូរវិញគេសរសេរមិនចាំបាច់ដាក់សញ្ញា “ៈ ”ទេ។
ឧទាហរណ៍
* អាជីវកម្ម ពាក្យថា អាជីវ វាជា ពាក្យស្នូរឬពាក្យបង្គោល។ អាជីព មានន័យថា ជាមុខរបរចញ្ចឹមជីវិត ជំនាញមួយច្បាស់លាស់ សម្រាប់ចញ្ចឹមជីវិត។ រីឯពាក្យថា កម្ម មានន័យថា ជាអំពើឬដំណើរនៃការប្រព្រឹត្តតាមកាលពេលា។ ហើយវាជា សមាសនាម។ ការសរសេរមិនចាំបាច់ដាក់យុគលពិន្ទុទេ។ ហើយការធ្វើអាជីវកម្មនៅក្នុងសង្គមខ្មែរសព្វថ្ងៃឃើញថា មានការវាយប្រហារគ្នាតាមរយៈប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនានា ហើយមានការឃោសនានូវផលិតផល ដែលប៉ះពាល់ដល់សុខភាព ដូចជាសុរាជាដើមមានរង្វាន់ច្រើន ផឹកទៅមានរសជាតិឆ្ងាញ់ និងសុភាពល្អ។
* គណៈប្រតិភូ ពាក្យថា គណៈ ជាសមាសនាម មានន័យថា ក្រុម ពួក ហើយពាក្យថាប្រតិភូ វាជានាមបង្គោលឬកិរិយាស្នូរ មានន័យថា អ្នកជំនួយ អ្នកធានា។ និយាយជារួម ជាក្រុមមនុស្សមួយពួកឬមួយក្រុមដែលជាតំណាងប្រទេសឬតំណាងស្ថាប័នណាមួយ។ មិនមែនដូចសង្គមខ្មែរសព្វថ្ងៃគណៈប្រតិភូមកចូលរួមប្រជុំអ្វីមួយមកជួបជុំគ្នាចង់អស់មួយក្រសួង មិនគិតថាសុំស្នើរជនណាមួយនៅក្នុងក្រសួងដែលពាក់ព័ន្ធនោះឡើយ។ ហើយការអនុវត្តនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ វាមិនដូចជាពាក្យដែលមាននៅក្នុងវចនានុក្រមនោះទេ។
បើពាក្យទាំងនេះខាងដើម ដូចជា ពលកម្ម វណ្ណកម្ម សច្ចភាព ខេមរភាសា នោះគេមិនចាំបាច់ដាក់យុគលពិន្ទុទេ ព្រោះពាក្យទាំងនេះជាសមាសនាម។ ហើយវាលើកលែងតែពាក្យ គណៈ ដែលទោះបីជាវានៅដើមគេឬកណ្តាលគេក្តី ក៏ត្រូវប្រើយុគលពិន្ទុជាដរាប។
ឧទាហរណ៍ គណៈមេប្រយោគ គណៈប្រធានរដ្ឋ គណៈប្រតិភូ គណៈកម្មការ គណៈសង្ឃ គណៈរដ្ឋមន្ត្រី...។ ព្រោះថានៅក្នុងពាក្យទាំងនេះ គណៈ មិនចូលក្នុងសមាសនាមតាមក្បួនខ្នាតវេព្យាកណ៍បាលី។
លើកលែងតែពាក្យថា គណបក្ស គណនា គណនេយ្យ... ដែលគេមិនត្រូវប្រើយុគលពិន្ទុទេ។ រីឯពាក្យ“កាលៈទេសៈ” គេត្រូវប្រើយុគលពិន្ទុទាំងពីរម៉ាត់តែម្តង។ ប៉ុន្តែគេសរសេរពាក្យនេះ “បញ្ច្រាស” មកវិញ “ទេសកាល” នោះគេមិនត្រូវប្រើយុគលពិន្ទុឡើយ។ ក្នុងសម័យនេះគេយកយុគលពិន្ទុមក ប្រើក្លាយក្នុងឃ្លាប្រយោគខ្លះដែរសម្រាប់រាយរាប់ឈ្មោះអ្វីៗ ដូចពាក្យថា ទង់ជាតិកម្ពុជាមាន ៣ ពណ៌គឺ ខៀវ ក្រហម ស។ ប៉ុន្តែជាទូទៅ អ្នកនិពន្ធទាំងឡាយតែងតែប្រើ ទ្វិពិន្ទុលេខ ក្នុងករណីរៀបរាប់ឧទេ្ទស បង្ហាញវត្តមាន... ព្រោះការប្រើសញ្ញាខណ្ឌបែបនេះត្រឹមត្រូវ និងសមហេតុសមផលជាង។
ប៉ុន្តែគេអាចប្រើយុគលពិន្ទុបាន នៅក្នុងទម្រង់លិខិតខ្លះៗដូចជា កម្មវត្ថុ៖ ស្នើសុំអាហាររូបករណ៍ទៅសិក្សានៅប្រទេសកូរ៉េយោងៈ លិខិតលេខ.... ចុះថ្ងៃទី...។
កំណត់សម្គាល់អំពីការប្រើឬមិនប្រើយុគលពិន្ទុនៅពីមុខពាក្យ “ថា”៖
ក. មិនប្រើយុគលពិន្ទុ ចំពោះតែពាក្យ ថា ណាដែលជានិបាតសព្ទ ដែលអាចប្រៀបនឹងភាសាបារាំង “Que” បានដល់ពាក្យដែលត្រូវកត់ត្រាមិនផ្ទាល់របស់តួអង្គ មាននិយាយក្នុង “Style indirect” របស់ភាសាបារាំង ដូចជាពាក្យ៖ ពោលថា និយាយថា ទំនាយទាយថា តិះដៀលថា ជេថា ប្រាប់ថា ដូចជា ដូចខាងក្រោម ... ពាក្យទាំងនេះ គេមិនត្រូវប្រើដាក់យុគលពិន្ទុ(ៈ)ពីមុខទេ។
ខ. ត្រូវប្រើយុគលពិន្ទុ គេប្រើសញ្ញាយុគលពិន្ទុ(ៈ) ក្នុងករណីកត់ត្រាពាក្យសម្តីផ្ទាល់របស់អ្នកនិពន្ធ ត្រូវគ្នានឹងទម្រង់របស់ភាសាបារាំងថា “Style direct”។
===ទ្វិពិន្ទុលេខឬចំណុចពីរគូស(៖) ===
សញ្ញាដែលមានគំនូសផ្តេកនៅខណ្ឌចន្លោះសូន្យពីរ លើមួយក្រោមមួយនោះ គេប្រើសម្រាប់៖
ក. ដាក់នៅចុងបញ្ចប់នៃប្រយោគក្នុងន័យកត់ត្រាសម្តីរបស់បុគ្គលណាមួយ ដែលគេស្រង់យកមកដាក់ក្នុងសញ្ញាអញ្ញប្រកាស(“...”) គេកត់សម្គាល់ឃើញថា សញ្ញាបែបនេះច្រើនតែប្រើក្នុង ទម្រង់ឬរចនាបថប្រយោគពណ៌នានៅក្នុងរឿងពេង រឿងនិទាន ការនិយាយប្រាប់គ្នាពីហហេតុការណ៍អតីតកាល។ល។
ខ. សម្រាប់ដាក់នៅចុងប្រយោគណា ដែលត្រូវបន្តទៅដល់ការរៀបរាប់ ដោយចាត់ជាពួក ជាផ្នែក។
សម្គាល់៖ មិនត្រូវច្រឡំយុគលពិន្ទុ(ៈ) ជាមួយ និង ទិ្វពិន្ទុលេខ(៖)ទេ។ យុគលពិន្ទុ គ្រាន់តែចុចចំណុចពីរលើករោមប៉ុណ្ណោះ។ រីឯទ្វិពិន្ទុលេខគឺមាន សូន្យលើ(◦) និងសូន្យខាងក្រោម(◦)។ ហើយមានរជ្ជសញ្ញាខណ្ឌចំកណ្តាលគឺយ៉ាងនេះ(៖)។ សព្វថ្ងៃនេះយើងឃើញគេប្រើយុគលពិន្ទុតាមបែបអឺរ៉ុប ជំនួសសទ្វិពិន្ទុលេខ ដោយមកពីទម្រង់ពុម្ពអក្សរលីម៉ុន(font Limon)ពុំមានសញ្ញាទ្វិពិន្ទុលេខ ក៏តាំងតែយកយុគលពិន្ទុមកប្រជំនួសឱ្យតែបានៗ សិនរង់ចាំអ្នកបច្ចេកទេសរកឃើញសញ្ញាទិ្វពិន្ទុលេខ នោះនឹងយកមកប្រើឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមវិធានវេយ្យាករណ៍។ ចំនែក ពុម្ពអក្សរយ៉ូនីកូដ(font Unicode)បានប្រើជាស្តង់ដារហើយ ក៏នៅមានការរចនាខុសដែលដោយសារ font ខ្លះមានការរចនាប្លែកៗ(៖) តែករណីនេះអាចលើលែងបាន។
===កុក្កដនេត្រឬភ្នែកមាន់(៙) ===
សញ្ញានេះប្រើសម្រាប់ផ្តើមនូវតួនៃសេក្តីរបស់ឃ្លាឬប្រយោគ។ តាំងពីដើមមកអ្នកនិពន្ធបានប្រើសញ្ញានេះក្នុងការចាប់ផ្តើម សរសេរអត្ថបទឬសាច់រឿងអ្វីមួយ។ មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្នអ្នកនិពន្ធលែងប្រើសញ្ញានេះហើយ។ ពិសេសនៅពេលដែលគេចាប់ផ្តើមសរសេរកំណាព្យ នោះអ្នកកវីបុរាណយើងច្រើនប្រើសញ្ញា(៙)ដូច្នេះ។
ឧទាហរណ៍
៙ មាន់ ទា ក្របី សេះ មានច្រើនយ៉ាងនេះ។
===កាកបាទឬជើងក្អែក (៎)===
ជាបន្ទាត់ខ្លីខ្វែងពីរ មួយផ្តេកមួយទៀតបញ្ឈរគូសកាត់ខ្វែងគ្នាចំពាក់កណ្តាល។
ប្រើសម្រាប់ដាក់លើពាក្យឧទានសព្ទខ្លីៗមួយចំនួន ដែលមានសូរសៀងបង្ហូសឬត្អូញថ្ងូរ ដូចជាពាក្យវិសេសសព្វនាមខ្លះ ច៎! ចា៎! ច៎ាះ! ប៎ាទ! ណ៎ា! ណ៎ះ ហ៎្ន ន៎ អូ៎ អ៎ា្ហ...។
ឧទាហរណ៍
នុះន៎ ចា៎លោកពូ...។
=== វង់ក្រចក((...)) ===
វង់ក្រចក សញ្ញាវង់ក្រចកប្រើសម្រាប់ដាក់គៀបពាក្យណាឬឃ្លាណាមួយដែលមិនមានទាក់ទងចូលក្នុងអត្ថបទនោះទេ គ្រាន់តែជាសព្ទពន្យល់នៃពាក្យណាមួយ ដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទនោះ។ ដូចជាពាក្យថាលោកពុកខ្ញុំអញ្ជើញទៅប្រទេសថៃឡង់ដ៏(ប្រទេសសៀម)នៅសប្តាហ៍ខាងមុខនេះ។
ឧទាហរណ៍ ទៅលេងខេត្តព្រះវិហារ(ប្រាសាទព្រះវិហារ)។
===អញ្ញប្រកាស(“...”)===
ជាសញ្ញាឃ្នាបម្យ៉ាងដែលនៅខាងដើមមានរាងកោងខ្វឹកកួចឡើងទៅលើ ឯខាងចុងជាសញ្ញាខ្វឹកពីររាងកោងកួចទម្លាក់ចុះក្រោម។ គេប្រើសញ្ញានេះសម្រាប់៖
ក. គាបឬកត់ត្រាដកស្រង់សេក្តីសំខាន់របស់ជានណាម្នាក់ ទុកជាសេក្តីពិសេសដោយឡែក ជាការរំលេចឬបញ្ជាក់ឱ្យប្លែកពីន័យរបស់បរិបទ។
ខ. ដកស្រង់តួអង្គណាមួយ ដែលមានកិតិ្តសព្ទល្បីល្បាញ។
គ. ដកស្រង់សេក្តីឬអត្ថន័យមានលក្ខណៈលេចធ្លោ។
===អព្ភន្តរសញ្ញា(ʻ...ʼ) ===
សញ្ញានេះ ខុសប្លែកពីអញ្ញប្រកាស ដោយប្រើតែខ្វឹកសញ្ញាមួយនៅដើម និងក្បៀសសញ្ញាមួយនៅចុង។ របៀបប្រើអព្ភន្តរសញ្ញាខុសគ្នាបន្តិច ពីសញ្ញាអញ្ញប្រកាស ដោយប្រើអព្ភន្តរសញ្ញាជាឃ្នាបពាក្យឋិតនៅក្នុងរង្វង់ផែកពាក្យ ដែលដាក់ឃ្នាបដោយសញ្ញាអញ្ញប្រកាស។
សូមជម្រាបថា៖ នៅក្នុងសៀវភៅឯកសារជាទូទៅ គេកម្រឃើញអ្នកនិពន្ធប្រើសញ្ញានេះណាស់។ ជួនកាលគេប្រើអព្ភន្តរសញ្ញាឬអញ្ញប្រកាស ក្នុងគោលដៅតែមួយដូចគ្នា។ នៅក្នុងសៀភៅវេព្យាករណ៍របស់លោក ពូវ អ៊ុម លោកចាត់ទុកអព្ភន្តរសញ្ញាថាជាសញ្ញាអញ្ញប្រកាស (សៀវភៅវេព្យាករណ៍ ពូវ អ៊ុម ទំព័រ ៨) ចំណែកនៅក្នុងវចនានុក្រម សម្តេចជួនណាត ទំព័រ ១៦៥៦ -៥៧ វិញ ក៏បង្ហាញអព្ភន្តរសញ្ញា “...” មានរូបសណ្ឋានយ៉ាងនេះដែរ។ លោកបានពន្យល់ពាក្យអព្ភន្តរសញ្ញាយ៉ាងនេះថា ៖ ពាក្យសន្មតហៅវណ្ណយុត្តិ ដែលពួកវេព្យករណ៍បណ្ឌិតក្នុងប្រទេសអឺរ៉ុប បង្កើតឡើងសម្រាប់ប្រើរាំងពាក្យឬសេក្តីមានរូបសណ្ឋានពីរបែបនេះគឺ (“...”)ឬ («...»)។
ដូច្នេះ ដោយយល់ឃើញថាកិច្ចការសរសេរតែងនិពន្ធ នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ មានសភាពល្អិតល្អន់ស៊ីជម្រៅ និងហ្មត់ចត់ យើងគួរតែបញ្ចូលអព្ភន្តរសញ្ញាដែលមានរូបសណ្ឋានបែបនេះ(ʻ...ʼ)មកប្រើបន្ថែមទៀតដោយបំបែកចេញពីអញ្ញប្រកាស(“...”)
===បេយ្យាលៈ(។ល។) ===
គឺជាវណ្ណយុត្ត ដែលគេប្រើសម្រាប់បង្រួមន័យសេក្តី ពីវែងឱ្យទៅជាខ្លីឬច្រើនឱ្យទៅជាតិច។
ឧទាហរណ៍
សត្វព្រៃនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាមាន ជ្រូកព្រៃ ក្តាន់ ទន្សោង ខ្លា រម៉ាំង។ល។៕
===សញ្ញាខណ្ឌ (។)===
សញ្ញានេះប្រើសម្រាប់រាំងឃាំងប្រយោគឬសង្កាត់នៃសេក្តីនីមួយៗឱ្យដាច់ស្រលះពីគ្នា។ កាលណាប្រយោគមួយចាប់ផ្តើមហើយ គេត្រូវដាក់សញ្ញា(។)នេះ មុននឹងបន្តទៅប្រយោគមួយទៀត។ សញ្ញាខណ្ឌធ្វើឱ្យងាយយល់ វាអាចញែកសេក្តីដាច់ពីប្រយោគមួយទៅប្រយោគមួយ មិនឱ្យច្រឡំន័យនាំច្របូកច្របល់។ ហើយនៅចន្លោះសញ្ញាខណ្ឌ ការដកឃ្លា ក៏ជួយសម្រួលឱ្យអ្នកអានងាយយល់ ងាយចាប់សេក្តីបាន។ ប៉ុន្តែកាលណាគេត្រូវប្ដូរគំនិតចូលទៅវគ្គឬកថាខណ្ឌថ្មីនោះ គេត្រូវដាក់សញ្ញាខណ្ឌទៅខាងចុងនៃប្រយោគ រួចហើយត្រូវចាប់សរសេរដោយចុះបន្ទាត់ថ្មី ជាមួយនឹងការចោលចំហបន្តិចដែលគេហៅថា ខណ្ឌ ចុះបន្ទាត់ឬចោលបន្ទាត់ និងចាប់ផ្តើមបន្ទាត់(នេះជាការប្រាប់ជាដំណឹងរបស់អ្នកសរសេរតាមសូត្រ)។ សញ្ញាខណ្ឌនេះប្រើសម្រាប់ដាក់សេក្តីជាសង្កាត់ៗ ដើម្បីធ្វើឱ្យសេក្តីនោះមានភាពល្អស្តាប់។
ឧទាហរណ៍ កូនអ្នកមានហូបបាយផ្សារ។ រីឯកូនអ្នកចម្ការហូបបាយកក។
===ខណ្ឌចប់(៕) ===
ជាសញ្ញាសម្រាប់ដាក់បញ្ចប់អត្តបទឬរឿងមួយតែត្រឹមនេះពុំមានតសេក្តីឬរឿងរ៉ាវទៅមុខទៀតឡើយ។
===គោមូត្រឬបរិយោសាន (។៚) ===
គោមូត្រឬបរិយោសាន គឺជាសញ្ញាយកតាមរូបសណ្ឋានដាននោមគោ ដែលនោមផងដើរផង បណ្តាលឱ្យមានរាងក្ងិក្ងក់បែបនេះ ហើយខ្មែរបុរាណក៏សន្មត យកមកធ្វើជាសញ្ញាខណ្ឌបញ្ចប់ ដែលហៅតាមបាលីថា “គោមូត្រ” គឺនោមគោដូច្នេះទៅ។ ចាស់បុរាណលោកប្រើខណ្ឌបរិយោសានឬ បរិយានឬគោមូត្រនេះ សម្រាប់បញ្ចប់សេក្តីនិយាយរឿងរ៉ាវអ្វីមួយឬអត្ថបទ បទបាទបាលីគាថាណាមួយ។ សព្វថ្ងៃនេះអ្នកនិពន្ធមួយចំនួនបានប្រើសញ្ញាពីរគឺ៖ឬមួយ។ឬមួយ។៚។ ការប្រើគោមូត្រនេះ គឺចង់រក្សាសម្បត្តិវប្បធម៌ពីបុរាណឱ្យបានគង់វង្ស។ ឃើញមានកាសែតមួយចំនួនប្រើសញ្ញានេះផងដែរ។
===រជ្ជុសញ្ញាឬសហសញ្ញា(-)===
ប្រើសម្រាប់ភ្ជាប់ឬបំបែកព្យាង្គនៃពាក្យកណ្តាលមួយ កុំឱ្យអាបច្រឡំជាប្រកប នាំឱ្យខុសពាក្យដូចជា ទូក-ង កុក-ស សម្បុរ-ស ខ្សែ-ក មានន័យស្តាប់បាន(មានន័យថាភ្ជាប់សម្ព័ន្ធ)។ ម្យ៉ាងទៀតប្រើពាក្យកាព្យ ដែលកវីបំបែកព្យាង្គពីឃ្លាមួយ ទៅកាន់់ឃ្លាមួយទៀត។
ឧទាហរណ៍ ដី-ស ត្រី-ខ..
===លេខទោឬអាមេណ្ឌិតសញ្ញា(ៗ) ===
សញ្ញានេះគេប្រើសម្រាប់ ផ្ទួនពាក្យដែលតម្រូវឱ្យថាឬអានពីរដង និងសម្រាប់បញ្ជាក់អំពីចំនួនច្រើនឬ ពហុវចនៈ។
ចំណាំ មិនមែនកំណត់ថា គ្រប់តែពាក្យដែលត្រូវថាឬអានពីរដងនោះ ត្រូវតែដាក់លេខទោទាំងអស់នោះទេ។ ពាក្យបាលីខ្លះដែលយកមកប្រើក្នុងភាសាខ្មែរ ដូចជា នានា ធម្មសង្វេគ គេត្រូវសរសេរពាក្យ “នានា” នេះត្រួតគ្នាពីរដង ដោយគោរពទៅតាមវិធានបាលី។ ដូចជាពាក្យថា ឯហិមម...?។ បើប្រើជាមួយគុណនាម និយាយ អំពីពណ៌នោះ។
ពាក្យស្ទួនដោយប្រើលេខទោចង់បញ្ជាក់អំពីប្រភេទពណ៌ ដោយឡែកៗរបស់វត្ថុ។
ចំពោះពាក្យខ្មែរខ្លះ ដែលមានសម្លេងដដែលៗពីរដង ដូចជា បបរ កករ ត្រូវសរសេរពីរដងជាន់គ្នាដូច្ចេះជាដរាប។ ហាមដាច់ខាត មិនឱ្យសរសេរ បរៗ ករៗ បែបនេះឡើយ។ ហើយគេអាចប្រើវាក្នុងករណីដូចជា៖
* លេខទោប្រើក្នុងករណីបញ្ជាក់ និងប្រៀបធៀប
* លេខទោប្រើជាមួយពាក្យមួយព្យាង្គ
* លេខទោប្រើជាមួយពាក្យពីរម៉ាត់
* លេខទោប្រើជំនួសពាក្យបៅម៉ាត់ឬច្រើនព្យាង្គ
* មិនត្រូវប្រើលេខទោនេះក្នុងករណីប្រើពាក្យដដែលច្រើនដង។
ចំណាំ លេខទោមិនអាចប្រើផ្ទួន បាននៅខាងចុងពាក្យពិពណ៌នា អំពីរូបរាងមនុស្ស ឬសត្វដូចជា កូនក្មួយនេះធាត់ទ្រលុកលុកមុខឡើងកំប្លង់ប្លង់ដូចវង់ចន្ទ្រា ស្គមឡើងកំព្រឹងព្រឹង។
===ក្បៀសឬកណ្តកសញ្ញា(,) ===
សញ្ញានេះ ប្រើស្រាប់ញែកពាក្យក្នុងប្រយោគឱ្យដាច់ពីគ្នា ទាំងពាក្យរៀបរាប់នោះ ជានាមក្តី ជាគុណនាមក្តី ជាកិរិយាសព្ទក្តី។ គួរកត់សម្គាល់ថា ការប្រើក្បៀសក្នុងការសរសេររបស់ខ្មែរយើង ក៏ប្រហាក់ប្រហែលនឹងការបប្រើក្បៀសរបស់ប្រទេសលោកខាងលិចដែរ។ ហើយយើងអាចប្រើសម្រាប់៖
* ការប្រើក្បៀសក្នុងកាពិពណ៌នា រៀបរាប់ជំពូកនាម
* ការពិពណ៌នារៀបរាប់អសាធារណនាម
* ការពិពណ៌រៀបរាប់គុណនាម
* ការពិពណ៌នារៀបរាប់កិរិយាសព្ទ
កំណត់សម្គាល់ នៅក្នុងឃ្លាប្រយោគបរទេសដទៃដូចជា ភាសាបារាំង អង់គ្លេស អេស្ប៉ាញជាដើមនោះ ប្រយោគល្បៈណាដែលខ្មែរយើងត្រូវប្រើដកឃ្លា គេប្រើក្បៀសទាំងអស់។ នេះអាចជាទម្លាប់ភាសាគេឬក៏ធ្វើទៅតាមការតម្រូវការចាំបាច់ នៃក្បួនច្បាប់វេព្យាករណ៍របស់គេ។ អត្ថបទខ្មែរយើងពីបុរាណ ដែលបានចារនៅលើក្រាំងក្តី សាស្ត្រាស្លឹករឹតក្តី នៅក្នុងឃ្លាប្រយោគទាំងនោះ ពុំមានប្រើក្បៀសទាលតែសោះ។ យើងកត់សម្គាល់ឃើញថា ចាប់តាំងពីប្រទេស ឋិតក្រោមរបបអាណានិគមបារាំងមក ប្រហែលដោយសារបានទទួលឥទ្ធិពល ពីរបៀបរបបសរសេរបែបបារាំង យើងក៏ចាប់ផ្តើមប្រើក្បៀសជារៀងរហូតមក។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងនេះក្តីយើងសង្កេតឃើញមានទំនោរពីរគឺ៖
១.ប្រភេទជនដែលបានរៀនសូត្រចេះដឹងជ្រៅជ្រះភាសាបារាំង ច្រើនសរសេរប្រើក្បៀស
២. ប្រភេទជានដែលតែភាសាខ្មែរ ក៏ទទួលយកទម្លាប់មរតកពីបុព្វបុរសជាន់ដើម ហើយសរសេរឥតប្រើក្បៀសទេ។ និយាយរួមមក ការប្រើដកឃ្លា ជំនួសក្បៀសឬប្រើដកឃ្លាផង និងប្រើក្បៀសផង គឺមិនមានអ្វីប្លែកគ្នាខ្លាំងពេកនោះទេ។ ប៉ុន្តែការប្រើក្បៀស វាមានចរិតច្បាស់លាស់ប្រាកដប្រជាជាង។
===សញ្ញាសួរ រឺ បុច្ឆនសញ្ញា(?) ===
ជាសញ្ញាប្រើសម្រាប់ដាក់ពីខាងក្រោយពាក្យ ឃ្លា ល្បៈ ចោទជានិច្ច។ នៅក្នុងពាក្យ ល្បៈ ឃ្លា ប្រយោគដែលចោទសួរ គេតែងតែប្រើជាចាំបាច់នូវពាក្យឬរូបមន្តផ្សេងមានជាអាទិ៍ តើ ព្រោះអ្វី ហេតុអ្វី ដូចម្តេច(ក៏ឬ បានជា...) យ៉ាងម្តេចក៏... អ្វីទៅ ស្អីគេ អង្កាល់ កាលណា ...។ល។ ពាក្យសម្រាប់សួរអាចនៅដើមឃ្លាឬនៅខាងចុងឃ្លាក៏បាន។ ជួនកាលគេមិនបាច់ ប្រើពាក្យសួរ គេគ្រាន់តែដាក់បុច្ឆនសញ្ញាទៅក៏បានដែរ។
ល្បៈ ឃ្លា ពាក្យសំណួរខ្លីៗ ឃ្លានអ្វី? ម៉េចក៏យំ? ទៅសាលា? ដើរ? ជិះកង់? ពេលណា? កន្លែងណា?។
ឧទាហរណ៍
តើអ្នកទើបមកពីណា?
ពេលណាអ្នកមកដល់?
គួរកត់សម្គាល់ថា សំណួរដដែលគ្រាន់តែផ្លាស់ប្តូរដាក់ពាក្យណាមុន ពាក្យណាក្រោយ ក៏ឱ្យន័យឬរំលងន័យខុសគ្នាដែរ។ ក្រៅពីនេះ រាល់សំណួរដែលសុទ្ធតែមានបុច្ឆនសញ្ញានៅចុងល្បៈដូចគ្នានេះ អាចមានន័យខុសប្លែកគ្នា ទៅតាមសម្លេងលើកដាក់ថ្នាក់ថ្នម គំហកកំហែង អង្វរករលន់តួ។
=== មច្ឆណ្ឌសញ្ញាឬពងត្រី(...)===
ជួនកាលគេអាចហៅថា(ចំណុចរាយ)ផងក៏មាន។ សញ្ញាដែលមានចំណុចបី បន្តបន្ទាប់ជាប់គ្នានេះ សម្រាប់សម្គាល់ប្រយោគណាមួយ ដែលនៅមានសេក្តីបន្តទៀត ប៉ុន្តែអ្នកសរសេរបានផ្អាកបញ្ឈប់លែងពណ៌នា ដោយដាក់សញ្ញាពងត្រីនេះប្រាប់ជាទុកជាដំណឹង។ របៀបប្រើពងត្រីមានបែបផែនប្លែកៗដូចតទៅ៖
· ជាសញ្ញាកាត់ពាក្យសម្តីគូសន្ទនាម្នាក់ ដែលកំពុងនិយាយឱ្យដាច់កណ្តាលនៃឃ្លា
· ជាសញ្ញាសម្រាប់ផ្អាកពាក្យសម្តី មិនចង់និយាយបន្តដោយទុកឱ្យគូសន្ទនាយល់ឬ ក៏បង្កប់ទុកនូវពាក្យគំរាមកំហែង ពាក្យបណ្តាសា..
===វង់តង្កៀប[...] ===
នៅក្នុងភាសាខ្មែរគេមិនសូវប្រើសញ្ញាវង់តង្កៀបនេះទេ ព្រោះយើមានវណ្ណយុត្តិ និងខណ្ឌសញ្ញាយ៉ាងច្រើន សមស្របនឹងប្រើក្នុងអត្ថបទជាភាសាខ្មែរគ្រប់គ្រាន់ទាំងអស់ ហើយ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងការគណនាលេខផ្នែកពិជគណិត យើងយកមកប្រើតាមពួកអឺរ៉ុប។
===រ៉ាត់ឬឃ្នាប(}ឬ{...})===
សញ្ញានេះខ្មែរខ្លះហៅថា ពុកមាត់មេអំបៅ។ ការប្រើនៅសញ្ញានេះមាន៖
· ប្រើនៅក្នុងមុខវិជ្ជាពិជគណិត របៀបប្រើឃ្នាបឬរ៉ាត់មានន័យដូចគ្នា នឹងការប្រើតង្កៀបឬវង់ក្រចកដែរ។ គេតែងតែប្រើរ៉ាត់មួយសម្រាប់បើក({) និងរ៉ាត់មួយទៀតសម្រាប់បិទ(}) គឺបែបនេះ{...}។
· រ៉ាត់បើក និងរ៉ាត់បិទនេះប្រើសម្រាប់គាបពាក្យពីរឬច្រើនជាការសម្គាល់ថា ពាក្យទាំងនោះមានមុខងាររួមដូចជា មិនបាច់សរសេរដដែលច្រើនដងនាំខាតពេល។
===អាទិសង្កេត(.) ===
គឺជាចំណុចមួយដែលដាក់ពីមុខអក្សរ ដែលគេសរសេរកាត់ដូចជា ស.រ.អា(សហរដ្ឋអាមេរិច) អ.ស.ប(អង្គការសហប្រជាជាតិ) គ.ជ.ប(គណៈកម្មារជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត) ជួនកាលគេបប្រើអាទិសង្កេត ដើម្បីដាក់ពីមុខលេខរៀង មាតិតាដែលរៀបរាប់ចំណងជើងរងដូចជា៖
* មង្គលការ អបមង្គល
* ស្វាស្អប់ចេក ក្អែកស្អប់ពងមាន់
* ចង់រត់ចេញពីសង្គមដែលគ្មានយុតិ្តធម៌...
ជួនកាលក្នងករណីដូចខាងលើនេះ គេប្រើរជ្ជុសញ្ញា(-)ខ្លះៗដែរ។
==កាព្យនៃវណ្ណយុត្តិ==
===កាព្យអំពីវណ្ណយុត្តិ===
<center>'''វណ្ណយុត្តិ'''</center>
អ្នកអើយរីសញ្ញា ត្រូវសិក្សាចេះឱ្យមុត
ឱ្យស្គាល់គ្រឿងវណ្ណយុត្តិ ចូរឧស្សាហ៍គិតរំពឹង។
<center>'''សញ្ញាបន្តក់(់)'''</center>
សញ្ញាមួយនោះណា រាងរូបាទ្រង់ដូចស្នឹង
បន្តក់វណ្ណយុត្តិហ្នឹង កាត់សព្ទវែងជាសព្ទខ្លី។
<center>'''មូសិកទន្ត(៉)'''</center>
ស្នឹងពីរដាក់ទឹមគ្នា លើអក្ខរាប្រែសម្តី
ឈ្មោះមូសិកទន្តី ធ្មេញកណ្តុលចូលចាំទុក។
<center>'''សំយោគសញ្ញា(័)'''</center>
វណ្ណយុត្តិមួយនោះនៃ រាងឧបមេយ្យដូចជាភ្លុក
គជសារ “ង ” ទៅមុខ ហៅថាសំយោគសញ្ញា។
<center>'''របាទ(៌)'''</center>
របាទជាវណ្ណយុត្តិ តួសន្មត់ជំនួស “រ ”
ទ្រង់ទ្រាយក្រងក់ “រ ” ដូចលំនាំកក្រសារ។
<center>'''អស្តា(៏)'''</center>
សញ្ញាមួយវិញនោះ អស្តាស្មោះរាងកាយ
អ្នកប្រាជ្ញបញ្ញត្តិថា ឱ្យប្រើលើ “ដ ”នឹង “ក ”។
<center>'''ទណ្ឌឃាត(៍)'''</center>
ទណ្ឌឃាតសម្លាប់បង់ តួមួយអង្គនៃអក្ខរា
ដែលលើសពីសព្ទថា តាមតម្រាគេឥតពោល។
<center>'''វិសជ៌នីយ(ះ)'''</center>
វសជ៌នីយសញ្ញា នោះរុញសព្ទជា “អះ”
ដូចប្រើពាក្យ “ទោះ” “ខ្លះ” “មោះ” “សោះ” “បោះ” សឹងក្បិលពីរ។
<center>'''កុក្កុដនេត្រ(៙)'''</center>
សញ្ញាវង់ភ្នែកមាន់ ចូរកុំកាន់ក្នុងដួងចៃ
អ្នកប្រាជ្ញលោកកែខៃ ទុកជាដើមផ្តើមសេក្តី។
<center>'''កាកបាទ(៎)'''</center>
កាកបាទខ្វែងជើងក្អែក ជាចំណែកសញ្ញាទោល
ឋិតលើពាក្យពំនោល ដូចថា ច៎ាះ នុ៎ះ ណា៎នៃ។
<center>'''វង់ក្រចក((...))'''</center>
អ្នកខ្លះគួរបដិសេដ តែដោយហេតុលុបមិនបាន
ច្នោះហើយទុកឱ្យបាន ដាក់នៅក្នុងវង់ក្រចក។
<center>'''អព្ភន្តរៈ(“...”)'''</center>
សញ្ញាជាក្រោមនេះ នាមជាអព្ភន្តរៈ
ប្រត្ឈ៍ក្សពាក្យក្នុងទី ដែលត្រូវឃើញយល់ជាក់ស្តែង។
<center>'''(។ល។ លៈ)'''</center>
មាតិកាសម្តែងវែង គេចាចែងទុកលៃលក
ដាក់បង្រួមពាក្យនោះ តំណាងជាសញ្ញាលៈ។
<center>'''បរិយោសាន(៚)'''</center>
បរិយោសានសោត ឬគោមូត្រចប់សម្តី
សម្តែងរឿងអ្វីៗ ចូរយើងដឹងដោយដំណើរ។
<center>'''យុតិកង្ក័(-)'''</center>
សញ្ញាជាបណ្តាប់ ក្រោយសំរេចមួយនេះឯង
ភ្ជាប់បាទកាព្យចាចែង ដែលព្យាង្គបែកចេញពីគ្នា។
<center>'''រីឈ្មោះសញ្ញានោះ''' </center>
ចូរចាំចុះកុំកង្ខា យតិភង្គនាមាដរាបទៅកុំបីធ្លោយ។
<center>'''ខណ្ឌ(។)'''</center>
រីខណ្ឌសញ្ញាកាត់ ជាសង្កាត់ចាកស្ទាក់ស្ទើរ
ឱ្យសេចក្តីប្រសើរ ឯរូបភាពដូចឈើច្រាន។
=នាម=
សំដីសំដែងនូវឈ្មោះ ជាគ្រឿងសំគាល់ឱ្យហៅបានដូចជាពាក្យជា៖ មនុស្ស សត្វ ដី ទឹក ខ្យល់ ឈើ ទន្លេ សមុទ្រ ...ពាក្យទាំងឡាយនោះហៅថា នាម។ នាម មានពីរយ៉ាងគឺ៖
* នាមសារណនាម
* អសាធារណនាម។
==នាមសាធារណ៍==
វត្ថុទាំងឡាយដែលមានបែបសណ្ឋានលំនាំគ្នាប្រហែលគ្នា ជាសារធារណនាមដូចជាពាក្យហៅថា ផ្ទះ វត្ថុឯណាដែលមានភាពបែបប្រហែលនឹង គេហស្ថាននោះហៅថាផ្ទះដូចគ្នា។ ស្រែ វត្ថុណាមានភាពដូចដីនោះហៅថាស្រែដូចគ្នា។ ឆ្កែ សត្វឯណាមានភាពដូចគ្នាហៅថាឆ្កែ។ ជើងតាំង វត្ថុមាភាពដូចជើងម៉ានោះហៅថាជើងតាំង។ ពាក្យហៅថា ផ្ទះ ស្រែ ឆ្កែ ជើងតាំង ជាសាធារណនាម។
==នាមអសាធារណ៍==
នាមអ្វីសម្រាប់តែមនុស្សម្នាក់ សត្វមួយ ឬវត្ថុមួយផ្សេងម្នាក់ឯងដទៃទៀត ហៅថាអសាធារណនាម ព្រោះនាមនោះមិនចំពោះទូទៅឡើយ ដូចជានាមថា រាជាធានីភ្នំពេញ ទន្លេមេកុង ខេត្តកណ្តាល ព្រះជ័យវរ្ម័នទី៧...។ ឈ្មោះភ្នំពេញសម្រាប់តែក្រុងខ្មែរ ឈ្មោះទន្លេមេកុង សម្រាប់តែទន្លេមួយនៅស្រុកខ្មែរ នៅផ្នែកខាងជើងឈៀងខាងលិច ខេត្តកណ្តាល ជាខេត្តមួយដែលស្ថិតនៅជុំវិញរាជាធានីភ្នំពេញ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ជាមហាបុរសមួយអង្គ ដែលបានកសាងប្រាង្គអង្គរ។
ឧទាហរណ៍
ក្រុងតាខ្មៅជាទីរួមខេត្តកណcock
==លិង្គរបស់នាម==
នាមទាំងឡាយមានភេទផ្សេងគ្នា ភេទរបស់នាមនោះហៅថា លិង្គ។ លិង្គមាន៣ យ៉ាងគឺ៖ បុំលិង្គ(ប៉ុងលឹង) ឥត្ថីលិង្គ នបុំសកលិង្គ។
* បុំលិង្គ គឺភេទសម្រាប់មនុស្សប្រុស សត្វឬវត្ថុឈ្មោល។
ឧទាហរណ៍
ឧបាសក(មនុស្សប្រុសកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា)។
* ឥត្ថីលិង្គ គឺភេទសម្រាប់សម្គាល់ មនុស្សស្រី សត្វឬវត្ថុញី។
ឧទាហរណ៍
ទារិកា(កូនក្មេងស្រី)។
* នបុំសកលិង្គ ជាភេទសម្គាល់ មនុស្ស សត្វឬវត្ថុ ខ្ទើយ គឺភេទមិនមែនប្រុសឬជាស្រី ជាឈ្មោលឬញី។
ឧទាហរណ៍
ខ្មោច(អមនុស្ស)
តាមដោយបញ្ញត្តិនៃក្បួនហោរានាមរបស់មនុស្សប្រុស ងាររបស់នាមមន្ត្រីសឹងជាបុំលិង្គ។ នាមរបស់មនុស្សស្រី នាមរបស់ ស្រុក ភូមិ នគរ វត្ត ខេត្ត សឹងជាឥត្ថីលិង្គ។ នាមរបស់មនុស្សខ្ទើយជា នបុំសកលិង្គ។ ឯក្នុងល្បែងខ្លះវត្ថុដែលជាគ្រឿងលេងសឹងជា ឥត្ថីលិង្គដូចជា អង្គញ់ មេច្រប៉ឹក ...។
លិង្គប្រើជាពាក្យសម្រាប់ប្រុសស្រី ដូជាពាក្យថា មា ឪ វាទិន ភិក្ខុ សាមណេរ គោ ពានរ ...ជាពាក្យសម្រាប់ បុំលិង្គ។ ដូចជាពាក្យថា មីង ម៉ែ យាយ អយ្យិកា មាតុច្ឆា កុមារី យក្សិណី(យក្ខិន) ចោរី វាទិនី ភិក្ខុនី ភិក្សុណី សាមណេរី គាវី ពានរី ព្រាហ្មណី ..ជាពាក្យសម្រាប់ ឥត្ថីលិង្គ។
ឧទាហរណ៍
*បុំលិង្គ(ប៉ុងលឹង)
*ឥត្ថីលិង្គ
*វិនាយក(អ្នកដឹកនាំគេឱ្យប្រព្រឹត្តល្អ)
*វិជ្ជាទាយក(អ្នកឱ្យចំណេះ)
*យក្ស(អសុរៈប្រុស)
*ភិក្ខុ(អ្នកខ្លាចបាបជានិច្ច)
*ឧបាសក(មនុស្សប្រុសកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា)
*យុវ័ន(ប្រុសកំលោះ)
*កុមារ(ក្មេងប្រុស)
*ទាយក(បុរសអ្នកឱ្យទាន)
*ទារក(កូនក្មេងប្រុស)
*វិនាយិកា
*វិជ្ជាទាយិកា
*យក្ខិនីឬ យក្សិណី
*ភិក្ខុនី
*ឧបាសិកា
*យុវតី
*កុមារី
*ទាយិកា
*ទារិកា
==នាមរូបី និងនាមអរូបី==
===នាមរូបី===
គឺជានាមសម្រាប់សម្គាល់ឈ្មោះមនុស្ស សត្វ វត្ថុ ទីកន្លែង ដែលយើងអាចដឹងបានដោយចក្ខុវិញ្ញាណ និងកាយវិញ្ញាណ។
ឧទាហរណ៍
វិស្វករ កីឡាករ មាន់ ទា សារមន្ទីរ ការិយាល័យ រថភ្លើង ភាពត្រជាក់ កំដៅ..។
===នាមអរូបី===
គឺជានាមសម្គាល់ឈ្មោះអ្វី ដែលគ្មានរូបរាងច្បាស់លាស់ហើយមនុស្សមិនអាចប៉ះពាល់ឬមើលឃើញមានទាំងនេះ តាមរយៈកាយវិញ្ញាណ ឬចក្ខុវិញ្ញាណបានឡើយ។
ឧទាហរណ៍
កំហឹង សម្ភស្ស ការអប់រំ សំណើច បញ្ញា ស្នេហា យុត្តិធម៌ ទង្វើរ អំនួត...។
==នាមជីវចល និងនាមអជីវចល==
===នាមជីវចលគឺជានាមសម្រាប់សម្គាល់ឈ្មោះមួយ ដែលមានជីវិតពីធម្មជាតិ ដូចជានាមសម្រាប់សម្គាល់ឈ្មោះមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ។ ឧទាហរណ៍===
ឪពុក ពូ មា មីង ក្មួយ យាយ តា គោ ក្របី សេះ មាន់ ទា មេរោគ មីក្រុប តោ ខ្លា ត្នោត ដូង ស្វាយ អំពៅ ចេក...។
===នាមអជីវចល===
គឺជានាមសម្រាប់សម្គាល់ឈ្មោះអ្វីមួយ ដែលគ្មានជីវិត គ្មានវិញ្ញាណដូចជានាម សម្គាល់ឈ្មោះ វត្ថុ ទីកន្លែង ស្ថានភាព សកម្មភាព និងគំនិតអ្វីមួយ។
ឧទាហរណ៍
តុ ទូ កៅអី ក្តារខៀន ដីស ប៊ិក អគារ កែវ កាបូប ភាពត្រជាក់ កម្តៅ ទុក្ខវេទនា ភាពក្រីក្រ សន្តិភាព........។
==នាមករណ៍ និងនាមការណ៍==
===នាមការណ៍===
ជានាមដែលសម្តែងសម្ថភាព ឬសកម្មភាព។ នាមករណ៍កើតពីកិរិយា និងគុណនាម។
ពាក្យទាំងនោះមាន៖ ទង្វើរ ការសង្កេត ការប្រព្រឹត្ត ការគោរព បណ្តូរ កំទេច កំណាច កំហូច...។
ឧទាហរណ៍
ការសង្កេតការនាកាបោះនៅអាណត្តិទី៥ មានសភាពមិនសូវម្មត់ចត់ ដោយសារអ្នកអង្កេតការ យកស្រាជាត្រីមុខ។
===នាមករណ៍===
គឺជានាមសម្តែងអ្នកធ្វើអំពើឬអ្នកមានសភាពលក្ខណៈបែបណាមួយ។ នាមទាំងនោះមាន៖ អ្នកនិពន្ធ អ្នកពោល អ្នកយាម អ្នក្រ អ្នកក្លាហាន អ្នកខ្សោយ អ្នកស្រុក អ្នកស្រែ អ្នកព្រៃ...។ នៅក្នុងភាសាខ្មែរយើង ពុំមានលក្ខណៈរូបរាងសម្គាល់ភេទឬវចនៈឡើយ ប៉ុន្តែយើងមានពាក្យសម្រាប់បញ្ជាក់វចនៈឬភេទឱ្យនាមមួយបាន។ នាមមួយអាចជាប្រុសឬភេទស្រីបានអាស្រ័យនឹងពាក្យសម្រាប់បញ្ជាក់ភេទ ដែលប្រើប្រាស់ជាមួយវា។យើអាចសម្គាល់ភេទរបស់នាមមួយជាមួយ ភេទបុរសឬស្ត្រីបានតាមរយៈពាក្យបញ្ជាក់ភេទ។
ឧទាហរណ៍
អ្នកនិពន្ធខ្មែរដ៏ល្បីល្បាញគឺសម្តេចសង្ឈរាជ ជួន ណាត។
=គុណនាម =
ពាក្យដែលសម្តែងលក្ខណៈរបស់នាម ឬធ្វើនាមឱ្យមានបទពាក្យដូចជា ពាក្យថា ថ្មរឹង មនុស្សចាស់ ដែកស្វិត កែវស្រួយ ...។ ចំនែកឯពាក្យថា រឹង ចាស់ ស្វិត ស្រួយ ប្រាប់លក្ខណៈ ថ្ម មនុស្ស ដែក កែវ ហៅថា គុណនាម។ នាមមានលក្ខណៈសម្រេចហើយហៅថា គុណបទ។ គុណនាមមានបីយ៉ាងគឺ បកតិគុណនាម វិសេសគុណនាម អតិវិសេសគុណនាម។ ហើយនៅក្នុងគុណ
លំអានជាប្រក្រតី ដូចជាពាក្យថា៖ ភ្នំធំ ទន្លេវែង ស្លឹកស្តើង វង់មូល ដីខ្ពស់ សេះធាត់ សំពត់ម៉ដ្ឋ ស្រមោចតូច អាវខ្លី ក្តារក្រាស់ប្រាក់រៀលសំប៉ែត ក្មេងទាប គោស្កម មនុស្សកំសោយ ជាងប្រសប់ កប៉ាល់លឿន ផ្លែទុំសក់ស្កូវ ខ្នុរស្រគាល ច្រាំងចោត ភ្លើងក្តៅ ទឹកត្រជាក់ ខ្យល់រងា ត្បូងភ្លឺ តុរលោង មេឃងងឹត ឆ្កែកាច ...។
ឧទាហរណ៍
មេឃងងឹតរកកលចង់ភ្លៀង។
==វិសេសគុណនាម==
ជាគុណនាមដែលសម្តែងលក្ខណៈរបស់នាមឱ្យវិសេសឡើង ដូចជាពាក្យថា៖ ផ្លូវត្រង់ជាង ឆ្កែនេះកាចជាង គោនេះធំជាង មនុស្សប្រសប់ជាង កាំបិតមុតជាង ឈើខ្ពស់ប្លែក ...។
ឧទាហរណ៍
ឆ្កែរបស់ពូសៅវាកាចជាង ឆ្កែរបស់ខ្ញុំទៅទៀត។
==អតិវិសេសគុណនាម==
ជាគុណនាមដែលសម្តែងលក្ខណៈឱ្យវិសេសបំផុត ដូចជាពាក្យថា ស័ង្ខសផង កំបោរសក្បុស ស្បែកខ្មៅយង់ កាំបិតមុតណាស់ គោយឺតណាស់ កូនឧស្សាហ៍ណាស់។
ឧទាហរណ៍
កូននេះវាឧស្សាហ៍ណាស់។
==កម្រិតគុណនាម==
គឺជាពាក្យប្រើប្រាស់ សម្រាប់ធ្វើការប្រៀបធៀប មនុស្ស សត្វ និងវត្ថុ។ ការប្រៀបធៀបគុណនាមមាន ៤យ៉ាងគឺ '''កម្រិតវិជ្ជមាន កម្រិតស្មើ កម្រិតលើស និងកម្រិតផ្តាច់'''។
១. '''កម្រិតវិជ្ជមាន'''
គឺជាគុណនាមសម្រាប់បញ្ជាក់លក្ខណៈឱ្យនាម។
ឧទាហរណ៍
*គាត់ជាសិស្សល្អ។
*គាត់ជាមនុស្សស្លូត។
ពាក្យ “ល្អ ស្លូត” ជាគុណនាមកម្រិតវិជ្ជមានសម្រាប់បញ្ជាក់លក្ខណៈឱ្យនាម “សិស្ស មនុស្ស”។
២. '''កម្រិតស្មើ'''
គឺជាគុណនាមដែលបង្ហាញគុណភាពរបស់មនុស្ស សត្វឬ វត្ថុពីដូចគ្នាដោយប្រើគុណកិរិយា “ដូច” នៅខាងស្តាំជាប់នឹងនាម។
ឧទាហរណ៍
*ចៅចិត ស្អាតដូច ប៊ុនធឿន។
*នាងវិធាវី ឆ្លាតដូច នាងឃុននារី។
គុណកិរិយា “ដូច” បង្ហាញកម្រិតស្មើឱ្យគុណនាម “ស្អាត ឆ្លាត” នៅក្នុងល្បៈ។
៣. '''កម្រិតលើស'''
គឺជាគុណនាមដែលបង្ហាញគុណភាពរបស់នាមឬសព្វនាមពីរខុសគ្នា ដោយប្រើគុណកិរិយា “ជាង លើស” នៅខាងស្តាំជាប់នាម។
ឧទាហរណ៍
*សត្វដំរី ស្លូតជាង សត្វខ្លា។
*ផ្ទះពូសុខណា ថ្មីជាង ផ្ទះពូសៅ។
គុណកិរិយា ជាង បង្ហាញកម្រិតលើសឱ្យគុណនាម ស្លូត ថ្មី នៅក្នុងល្បៈ។
៤. '''កម្រិតផ្តាច់'''
គឺជាគុណនាម ដែលបង្ហាញគុណភាពកម្រិតខ្ពស់បំផុតរបស់នាមមួយ ដោយគ្មានអ្វីយកមកប្រៀបប្រដូចជាមួយវាបានឡើយ។យើងប្រើគុណកិរិយា សម្រាប់បង្ហាញកម្រិតផ្តាច់របស់គុណនាមដូចជា៖ ជាងគេ លើសគេ ណាស់ ខ្លាំងណាស់ ជាងគេបំផុត លើសគេបំផុត... នៅខាងស្តាំជាប់នឹងនាម។
ឧទាហរណ៍
*គាត់ជាសិស្ស ពូកែជាងគេ នៅក្នុងថ្នាក់។
*លក្ខិណាជានារី ស្អាតខ្លាំងណាស់ នៅក្នុងភូមិ។
{| class="wikitable"
! colspan="5"|តារាងសង្ខេបកម្រិតគុណនាម
|-
! កម្រិតវិជ្ជមាន
!កម្រិតស្មើ
!កម្រិតលើស
!កម្រិតផ្តាច់
|-
|ល្អ
|ល្អដូច
|ល្អជាង
|ល្អជាងគេបំផុត
|-
|អាក្រក់
|អាក្រក់ដូច
|អាក្រក់ជាង
|អាក្រក់ជាងគេបំផុត
|-
|ស្អាត
|ស្អាតដូច
|ស្អាតជាង
|ស្អាតជាងគេបំផុត
|-
|ស្លូត
|ស្លូតដូច
|ស្លូតជាង
|ស្លូតជាងគេបំផុត
|-
|ឧស្សាហ៍
|ឧស្សាហ៍ដូច
|ឧស្សាហ៍ជាង
|ឧស្សាហ៍ជាគេបំផុត
|-
|ខ្ជិល
|ខ្ជិលដូច
|ខ្ជិលជាង
|ខ្ជិលជាងគេបំផុត
|-
|ខ្មៅ
|ខ្មៅដូច
|ខ្មៅជាង
|ខ្មៅជាងគេបំផុត
|-
|ក្រហម
|ក្រហមដូច
|ក្រហមជាង
|ក្រហមជាងគេបំផុត
|-
|ពូកែ
|ពូកែដូច
|ពូកែជាង
|ពូកែជាងគេបំផុត
|-
|ឆ្លាត
|ឆ្លាតដូច
|ឆ្លាតជាង
|ឆ្លាតជាងគេបំផុត
|}
==ការប្រើគុណនាម==
នាម គុណនាមពណ៌ គុណនាមប្រក្រតី គុណកិរិយា គុណនាមចំនួន
ឧទាហរណ៍
នៅទីនេះមានផ្ទះតូចមួយស្រាប់ តែដំបូលរហែកអស់។
នាម គុណនាមចង្អុល នាម គុណនាមប្រក្រតី គុណនាមចំនួន
ឧទាហរណ៍
សីហាបេះម្លូបីត្របកមកជូនអ៊ុំ។
=សព្វនាម=
សព្វនាមជាពាក្យតំណាងនាមដូចជាពាក្យថា៖ ខ្ញុំ អ្នក ឯង វា គេ នាង លោក ព្រះអង្គ ... ជាសព្វនាម។ សព្វនាមមានពីរយ៉ាងគឺ បុរិសសព្វនាម វិសេសសព្វនាម។
==បុរិសសព្វនាម==
បុរិសសព្វនាមចែកជា៖ '''បឋមបុរិសៈ មជ្ឈិមបុរិសៈ ឧត្តមបុរិសៈ'''។
* '''បឋមបុរិសៈ''' គឺវា គាត់ គេ នាង លោក ព្រះអង្គ ...។
* '''មជ្ឈិមបុរិសៈ''' គឺជាសព្វនាមសម្រាប់ប្រើជំនួសឈ្មោះបុគ្គល ដែលគេកំពុងតែនិយាយទៅរកក្នុងទីចំពោះមុខ ហើយនិយាយមិនចេញឈ្មោះឡើយយកសព្ទនេះជំនួស ដូចជាពាក្យចំពោះមុខ ឯង លោក អ្នក នាង អា ហង ...តាមពាក្យទាប ខ្ពស់ កណ្តាល។
* '''ឧត្តមបុរិសៈ''' គឺ ខ្ញុំ ខ្ញុំបាទ ខ្ញុំឯង អញ អញខ្ញុំ អាត្មាភាព យើងខ្ញុំ យើង ... តាមពាក្យទាប ខ្ពស់ កណ្តាល។
ឧទាហរណ៍៖
កូនខ្ញុំបាទអាយុ ...ដឹងក្តីបន្តិចហើយឥឡូវនេះវាទៅរៀនឯសាលា។
មារបស់ខ្ញុំនៅភូមិឯស្រុកស្រែ គាត់បានឱ្យដំណឹងមកថា គាត់នឹងមកលេងនឹងខ្ញុំនៅថ្ញៃខានស្អែក។
សត្វពាហនៈ គឺ៖ គោ ក្របី ដំរី សេះ សត្វ ទាំងនោះធ្វើប្រយោជន៍ឱ្យយើងចូរយើងថែទាំវាឱ្យល្អ។
ទេវីម្នាក់ឈ្មោះបទុមកេសរ រត់ចេញពីនរគជាមួយនឹងស្វាមីទៅកាន់កណ្តាលព្រៃ នាងក៏ប្រសូតបុត្រ។ ហ្លួងយាងកមប្រថាប់ក្នុងបុណ្យនេះ ទ្រង់នឹងយាងមកដោយយានសិវិកា នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីនៅរងចាំថ្វាយបង្ខំព្រះអង្គ។
អ្នកអញ្ជើញទៅកំពត នោះអ្នកនឹងទៅដោយអ្វីហ្ន៎!។
កាលណាឯងទៅទីក្រុង ឯងកុំដើរលេងយប់ ឯងកុំមានភឿននឹងមនុស្សអាក្រក់។
អាឯងឈ្មោះអ្វី?
អាដែលលួចគេប៉ុន្មានដងហើយ? អាឯងមានប្រពន្ធកូនឬទេ?។
នៅថ្ងៃទំនេរពីថ្ងៃរៀន ខ្ញុំឆ្លៀតទោសួរឪពុកម្តាយរបស់ខ្ញុំ។
ល្ងាចនេះគេនិមន្តអាត្មាភាពទៅទេសនា។
យើងរាល់រូបតែងតែមានសេក្តីស្លាប់ជាធម្មតានឹងជៀសពុំបាន៕
==វិសេសនសព្វនាម==
'''វិសេសនសសព្វនាម''' គឺជាសព្ទសម្រាប់ប្រើជំនួសឱ្យនាម មានលំនាំជាបទវិសេសនដើម្បីឱ្យនឹងមិនឱ្យច្រឡំសេក្តីក្នុងសង្កាត់នៃប្រយោគមួយៗ។
វិសេសនសព្វនាម មានពីរយ៉ាងគឺ៖
* '''វិសេសនសព្វនាមនិយម'''
វិសេសនសព្វនាមដែលសំដែងសេក្តីដាច់ស្រេចរួចទៅហើយហៅថា '''និយម'''។
វិសេសនសព្វនាមនិយមមាន៖ '''នោះ នុះ ហ្នឹង នេះ មាក់ មួយទៀត ឯនេះ ឯណោះ'''។
* '''វិសេសនសព្វនាមអនិយម'''
វិសេសនសព្វនាមដែលសំដែងសេក្តីមិនដាច់ស្រេចទេនោះហៅថា '''អនិយម'''។
វិសេសនសព្វនាមអនិយម៖ '''ឯណា ដទៃ ណាមួយ ផ្សេង ទៀត ដូចម្តេច ពួកខ្លះ អ្នកខ្លះ ខ្លះ ទាំងពួង ទាំងអស់ ទាំងមូល ទាំងស្រុង អ្ននកណា អ្វី ឯទៀត'''។
===វចនសព្វនាម===
វចនសព្វនាមមាន '''ឯកវចនបឋមបុរិស ពហុវចនបឋមបុរិស ឯកវចនមជ្ឈិមបុរិស វចនឧត្តមបុរិស វិសេសនសព្វនាម'''។
* '''ឯកវចនបឋមបុរិស '''មាន៖ វា គេ នាង លោក ព្រះអង្គ អា មេ ...។
* '''ពហុវចនបឋមបុរិស''' មាន៖ វាទាំងឡាយ គេទាំងឡាយ អស់នាង អស់លោក ...។
* '''ឯកវចនមជ្ឈិមបុរិសសព្វនាម ''' មាន៖ អ្នក នាង លោក ឯង អា ហង ...។
* '''ពហុវចនមជ្ឈិមបុរិសសព្វនាម''' មាន៖ អស់អ្នក អស់នាង អស់លោក ឯងទាងអស់គ្នា អាទាំងឡាយ ...។
* '''វចនឧត្តមបុរិសសព្វនាម''' មានដូចជា៖ ខ្ញុំ(ឯកវចន) យើង(ពហុវចន) យើងខ្ញុំ(ពហុវចន)។
* '''វិសេសនសព្វនាម''' អាចមានវចនៈដូចជា៖ នេះ(ឯកវចនៈ) នោះៗ(ពហុវចនៈ) ណា(ឯកវចនៈ) ណាៗ(ពហុវចនៈ) ម្នាក់ៗ(ពហុវចនៈ)។
=កន្សោមនាម=
កន្សោមនាម ជាពាក្យឬកន្សោមនាមពាក្យ ដែលមានមុខងារជាប្រធានឬកម្មបទនៅក្នុងល្បៈ។
១. កន្សោមនាមកើតឡើងពី នាម ឬសព្វនាមតែមួយ'''(កន = ន,ឬកន = សព្វនាម)'''។
ឧទាហរណ៍
សំ ទៅសាលារៀន។
ម្តាយឪពុក តែងតែគិតពី វាសនារបស់កូនជានិច្ច។
ពាក្យ “សំ ឪពុក” ជាកន្សោមនាម មានមុខងារជាប្រធានទោល របស់ល្បៈ។
២. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម និងគុណនាម'''(កន = នាម + គុណនាម)'''។
ឧទាហរណ៍
សិស្សពូកែ តែងតែប្រលងជាប់។
កុមារនេះ ចង់ក្លាយជា វេជ្ជបណ្ឌិតដ៏ចំណានម្នាក់។
ពាក្យ ពូកែ នេះ ជាគុណនាម ផ្សំជាមួយនាម សិស្ស កុមារ បង្កើតបានជា កន្សោមនាមប្រធានរបស់ល្បៈខាងលើ។ ចំនែកកន្សោមពាក្យ ដ៏ចំណានម្នាក់ ជាគុណនាម បញ្ជាក់លក្ខណៈឱ្យនាម វេជ្ជបណ្ឌិត ដើម្បីបង្កើតបានជាកន្សោមនាមគុណប្រធានក្នុងល្បៈ។
៣. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម និងកន្សោមនាមធ្នាក់'''(កន = នាម + កន្សោមនាមមានធ្នាក់)'''។
ឧទាហរណ៍
កសិកម្មក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មានលក្ខណៈបុរាណនៅឡើយ។
សេដ្ឋកិច្ចនៃកម្ពុជា រីកចម្រើនបានអាស្រ័យទៅ ដោយគោលនយោបាយរបស់ រាជរដ្ឋាភិបាល។
កន្សោមនាម “កសិកម្មក្នុងប្រទេសកម្ពុជា” កើតឡើងពីនាម “កសិកម្ម” និងកន្សោមនាមមានធ្នាក់ “នៃប្រទេសកម្ពុជា”។ កន្សោមនាមនេះមានមុខងារជាប្រធានល្បៈ។
៤. កន្សោមនាមកើតឡើងពីកន្សោមនាមទី១ ឈ្នាប់ចង និងកន្សោមនាមទី២ '''(កន = កនទី១ + ឈ្នាប់ចង + កនទី២)'''។ កន្សោមនាមបែបនេះគេហៅថា កន្សោមនាមក្រង។
ឧទាហរណ៍
អ្នកដឹកនាំ និងប្រជាជនខ្មែរ ត្រូវសហការគ្នាដើម្បីការពារប្រទេសជាតិ។ កូនរបស់ខ្ញុំចូលចិត្តរៀន ភាសាខ្មែរ និងគណិតវិទ្យា។
៥. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម និងឃ្លាគុណនាម '''(កន = នាម + ឃ្លាគុណនាម)'''។
ឧទាហរណ៍
សិស្សដែលរៀនពូកែជាងគេ ត្រូវទៅទស្សនកិច្ចនៅឯបរទេស។
សៀវភៅដែលខ្ញុំបានឃើញពីម្សិលមិញ ត្រូវបានគេលក់អស់ហើយ។
៦. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម និងកន្សោមកិរិយា '''(កន = នាម + កកិ)'''
ឧទាហរណ៍ សិស្សនាំគ្នាសិក្សា។
៧. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម និងនាមកំនត់ '''(កន = នាម + នាមកំណត់)'''
ឧទាហរណ៍ មេរៀននេះ សាលានេះ កុំព្យូទ័រមួយ...។
៨. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម និងនាមពង្រីក '''(កន = នាម + នាមពង្រីក)'''
ឧទាហរណ៍ សិស្សឧហ្សាហ៍ ក្មេងខ្ជិល...។
៩. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម ជាមួយនាមពង្រីក និងនាមកំនត់ '''(នាម + ពង្រីក + កំនត់)'''។
ឧទាហរណ៍ សិស្សក្លាហានម្នាក់ យុវជនក្លាហានមួយក្រុម...។
១០. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម ជាមួយនាមកំនត់ និងនាមពង្រីក '''(នាម + កំនត់ + ពង្រីក)'''។
ឧទាហរណ៍ យុវជនមួយរូបដ៏ក្លាហាន...។
១១. កន្សោមនាមកើតឡើងពីនាម ផ្សំជាមួយឈ្នាប់ និងនាម '''(កន = នាម + ឈ្នាប់ + នាម)'''។
ឧទាហរណ៍ គោ និងក្របី...។
១២. កន្សោមនាមកើតឡើងពីសព្វនាម ជាមួយឈ្នាប់ និងកន្សោមនាម '''(សព្វនាម + ឈ្នាប់ + កន្សោមនាម)'''
ឧទាហរណ៍ ខ្ញុំ និងម្តាយខ្ញុំ...។
=ពាក្យ=
ពាក្យគឺជាឯកតានៃល្បះ។
ឧ. សិស្សទៅសាលា។ ក្នុងល្បះនេះមាន បី ឯកតាគឺ សិស្ស ទៅ សាលា។ ដែលឯកតានីមួយៗហៅថាពាក្យ។
១. ពាក្យឬស
គឺជាពាក្យដែលពុំកើតចេញពីពាក្យដ៏ទៃ។ ឧ. សេះ គោ ចាប ទូ.....។
២. ពាក្យក្លាយ គឺជាពាក្យបង្កើតដែលចេញមកពីពាក្យឬស ដោយបន្ថែមលើពាក្យឬសនោះនូវផ្នត់ដើមឬ ផ្នត់ចែក។
* កម្លាយតាមផ្នត់ដើមៈ ជាប់ → ខ្ជាប់ , បូត → ច្បូត និង គាប់ → ផ្គាប់។
* កម្លាយតាមផ្នត់ជែកៈ កើយ → ខ្នើយ , ចាំ → ឆ្នាំ , រាំង → រនាំង។
=សមាសនាម=
នាមមានច្រើនយ៉ាង។ នាមដែលកើតឡើងឯងៗហៅថា បកតិនាម ដូចជាពាក្យ ផ្ទះ សេះ ដី ...។ នាមដែលបែកចេញពីកិរិយាឬពីគុណនាមហៅថា នាមក្រិតឬកិតនាមដូចជាពាក្យៈ ដំណើរ ទម្ងន់(មកពី ដើរ ពីធ្ងន់)។
នាមដែលភ្ជាប់គួបគ្នាពីពាក្យឬច្រើនពាក្យជានាមមួយហៅថា សមាសនាម។ សមាសនាមជានាមគួបគ្នាដោយនាមនឹងនាមក៏មាន ដោយនាមនឹងគុណនាមក៏មាន ដោយនាមនឹងកិរិយាក៏មាន ដោយកិរិយានឹងកិរិយាក៏មាន សមាសនាមមានពីរយ៉ាងគឺៈ នាមសមាសបាលី១ នាមសមាសខ្មែរ១។ នូវនាមសមាសបាលី បើកាលណាពាក្យដែលយកមកភ្ជាប់ ជាពាក្យកើតឡើងអំពីស្រៈពេញតួត្រូវផ្លាស់ស្រៈនោះទៅជាស្រៈនិស្ស័យ ឧបមាដូចជាពាក្យៈ គជ ឥន្ត្រ ទៅជា គជេន្ត្រ ពាក្យថា ជន អធិបតី ជាជនាធិបតី។
សមាសនាមទាំងឡាយគឺៈ ដង្កូវនាង ពស់វែកក្រដាសប៉ុយ ជើងម៉ា ត្រប់ស្រួយ គោសៀម ថ្នាំកុឡា ជណ្តើរ ជនានុជន សិក្សាធិការ លោកុត្តរ សាសនោបាយ ទេវិន្ទ..។
=កិរិយា=
ជាពាក្យពោលនូវអំពើធ្វើ ឬពោលនូវដំណើរជាអ្វីហៅថា កិរិយាសព្ទ ដូចជាពាក្យថា៖ ដើរ ឈរ អង្គុយ ដេក ស៊ី ផឹក ងូត លាង និយាយ ស្តី ហ៊ោ យំ ស្រែក វាយ ដំ ជីក គាស់ ឈូស ចាំង ភ្ជូរ រាស់ កាប់ កាត់ អាន សរសេរ តែង ធ្វើ ...។
ពាក្យជាកិរិយាសព្ទមានប្រធានកាលណាគេចងជាប្រយោគដូចជាពាក្យ ខ្ញុំដើរ...ខ្ញុំ គឺជាប្រធានរបស់កិរិយាដើរ។ យើងដេក គេឈូស វាធ្វើ កូនសិស្សសរសេរ អ្នកស្រែភ្ជួរ ...។ កិរិយាមានពីរយ៉ាងគឺ៖ សកម្មកិរិយា និងអសកម្មកិរិយា។
==សកម្មកិរិយា==
គេហៅថាកម្មគឺ ពាក្យដែលប្រើសម្រាប់ បំពេញអំពើរបស់កិរិយាគេ ហៅថាសកម្មកិរិយាគឺជាកិរិយាដែល ត្រូវមានពាក្យមកបំពេញអំពើទើប គ្រប់គ្រាន់ដូចជាពាក្យថា ខ្ញុំឈូសឈើ គេទិញសំពត់ អ្នកនេសាទស្ទូចត្រី ចោរលួចទ្រព្យ ...។ ពាក្យឈើ សំពត់ ត្រី ទ្រព្យ ជាកម្មរបស់កិរិយា ឈូស ទិញ ស្ទូច លួច។ កាលរបស់កិរិយា(បច្ចុប្បន្នកាល និងអតីតកាល)។
ការរបស់កិរិយា គឺជាពេលវេលា ដែលជាអំពើរបស់កិរិយាប្រព្រឹត្តឡើង។ នៅក្នុងភាសាខ្មែរយើង កិរិយាជំនួយ និងកិរិយាប្រាប់កាល មានមុខងារសំខាន់ណាស់ សម្រាប់បង្ហាញកាលរបស់កិរិយានៅក្នុងល្បៈ។ កាលរបស់កិរិយាមាន បច្ចុប្បន្នកាល អតីតកាល និងអនាគតកាល។
# បច្ចុប្បន្នកាល គឺជាពេលវេលាឬខណៈពេលដែលអំពើរបស់កិរិយាប្រព្រឹត្ត នៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ បច្ចុប្បន្នកាលរបស់កិរិយា នៅក្នុងភាសាខ្មែរយើងចែកចេញជាពីរគឺ៖
## បច្ចុប្បន្នកាល បង្ហាញអំពើរបស់កិរិយា ដែលប្រព្រឹត្តឡើងដដែលៗ នៅក្នុងខណៈមួយច្បាស់លាស់។
ឧទាហរណ៍
* ប្រជាជនកម្ពុជាដាំស្រូវរៀងរាល់ឆ្នាំ។
* ប្រជាជនកម្ពុជាភាគច្រើនជឿលើព្រះពុទ្ធសាសនា។
ពាក្យ ដាំ ជឿ ជាកិរិយា ដែលអំពើរបស់វាប្រព្រឹត្តនៅក្នុងបច្ចុប្បន្នកាល និងក្នុងអនាគតកាល ព្រោះអំពើរបស់កិរិយាទាំងនេះអាចប្រព្រឹត្តបន្តទៅទៀត នៅក្នុងអនាគតកាល។
## គុណកិរិយាដែលប្រើជាមួយនឹងបច្ចុប្បន្នកាលមាន៖ ជានិច្ចកាល រៀងរាល់ថ្ងៃ រៀងរាល់ខែ រៀងរាល់ឆ្នាំ មិនដែល ញឹកញាប់ ជាធម្មតា ម្តងក្នុងមួយឆ្នាំ ...។
ចំពោះជំនួយកិរិយា នៅ សម្រាប់ចង្អុលអំពើរបស់កិរិយាបន្តប្រព្រឹត្តនៅពេលខាងមុខទៀត។
ឧទាហរណ៍
* ខ្ញុំ នៅ ត្រូវការសៀវភៅនេះនៅឡើយ។
* ជនជាតិនេះ នៅ មានឈ្មោះល្បីល្បាញ នៅលើឆាកអន្តរជាតិនៅឡើយ។
ខ. បច្ចុប្បន្នកាល បង្ហាញពីពេលវេលានៃអំពើរបស់កិរិយាដែលកំពុងប្រព្រឹត្ត ក្នុងខណៈមួយច្បាស់លាស់ ហើយអំពើនោះមិនទាន់ចប់សព្វគ្រប់នៅឡើយ។ បច្ចុប្បន្នកាលកំពុងប្រព្រឹត្ត កើតឡើងដោយប្រើជំនួយកិរិយាបច្ចុប្បន្នកាល “កំពុង” + កិរិយាស្នូល។
ឧទាហរណ៍
- គាត់ កំពុង អានកំនាព្យ ដែលសរសេរដោយលោកតាក្រមង៉ុយ។
- ឥឡូវនេះ ប្អូនរបស់ខ្ញុំ កំពុង សិក្សាភាសាអង់គ្លេស។
គុណកិរិយាកាលប្រាប់អំពីអតីតកាលកំពុងប្រព្រឹត្តមាន៖ ឥឡូវនេះ ពេលនេះ ថ្ងៃនេះ ព្រឹកនេះ ល្ងាចនេះ ខណៈនេះ គ្រានេះ ...។
២. អតីតកាល គឺជាពេលវេលាដែលអំពើរបស់កិរិយាបានប្រព្រឹត្តចប់សព្វគ្រប់ក្នុងអតីតកាល។ តាមការប្រើប្រាស់ យើងអាចចែកអតីតកាលដូចខាងក្រោមនេះ ៖
ក. អតីតកាល បង្ហាញអំពើរបស់កិរិយា ដែលបានប្រព្រឹត្តចប់សព្វគ្រប់នៅក្នុងខណៈមួយច្បាស់លាស់ ដោយប្រើកិរិយាស្នូលជាមួយនឹងគុណកិរិយាអតីតកាល។
ឧទាហរណ៍
- ប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានបញ្ជូល ជាសម្បត្តិវប្បធម៌មនុស្សជាតិ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៨។
- ម្សិលមិញ ខ្ញុំជួបលោកគ្រូរបស់ខ្ញុំ នៅក្បែមាត់ទន្លេ។
ខ. អតីតកាល បង្ហាញអំពើរបស់កិរិយា ដែលបានប្រព្រឹត្តចប់សព្វគ្រប់នៅក្នុង ខណៈមួយច្បស់លាស់ ដោយប្រើកិរិយាស្នូលជាមួយនឹងគុណកិរិយាអតីតកាល។
ឧទាហរណ៍
- ម្សិលមិញ ខ្ញុំបានទៅបណ្ណាល័យជាមួយមមិត្តភក្តិរបស់ខ្ញុំ។
- ខ្ញុំ បាន ទៅសិក្សានៅឯមហាវិទ្យាល័យ ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១០ ដល់ ឆ្នាំ២០១៤។
ពាក្យ បាន ជាជំនួយកិរិយាសម្រាប់ប្រាប់ពីអតីតកាលរបស់កិរិយា ទៅសិក្សា។ ចំពោះកន្សោមពាក្យ “ម្សិលមិញ ,ពីឆ្នាំ ២០១០ ដល់ ឆ្នាំ២០១៤” ជាគុណកិរិយាអតីតកាល បញ្ជាក់ពេលវេលានៃអំពើរបស់កិរិយាខាងលើ ឱ្យកាន់តែច្បាស់លាស់ឡើងថែមទៀត។
គ. អតីតរកាល បង្ហាញអំពើរបស់កិរិយាដែលប្រព្រឹត្តនៅក្នុងអតីតកាល ប៉ុន្តែអំពើរបស់ កិរិយានៅតែប្រព្រឹត្តនៅអនាគតកាលតទៅទៀត។ កាលនេះ កើតឡើងដោយកិរិយាជំនួយ “នៅ” និងពាក្យ “នៅឡើយ”។
ឧទាហរណ៍
- ថ្ងៃអាទិត្យមុន ពេលមិត្តភក្តិរបស់ខ្ញុំបានមករកខ្ញុំ។ ខ្ញុំនៅចម្ការនៅឯទន្លេនៅឡើយ។
- យប់មិញម្តាយរបស់ខ្ញុំសំរាន្តលក់អស់ ចំនែកខ្ញុំនៅធ្វើលំហាត់នៅឡើយ។
សំគាល់ យើងអាចប្រើជំនួយកិរិយា កំពុង សំដែងអំពើរបស់កិរិយាដែលបានប្រព្រឹត្តនៅក្នុង អតីតកាល និងអនាគតកាលបានផងដែរ។
ឧទាហរណ៍
- ថ្ងៃស្អែកថ្មើរនេះ ម្តាយខ្ញុំប្រហែល កំពុង ទិញរបស់របរនៅឯផ្សារ។
- ម្សិលមិញ នៅពេលដែលឪពុកខ្ញុំបានមកដល់ ខ្ញុំ កំពុង មើលសៀវភៅរឿងកូនកំព្រាឪពុក។
- ឆ្នាំទៅមិញ ពេលថ្មើរនេះ ពូរបស់ខ្ញុំ កំពុង ដាំសណ្តែក និងចេកនៅចំការតាមដងទន្លេបាសាក់។
៣. អនាគតកាល គឺជាពេលវេលាដែលអំពើរបស់កិរិយាឬ ភាវៈនឹងកើតមាននៅនាពេលខាងមុខ(អនាគតកាល)។ តាមការប្រើប្រាស់អនាគតកាលរបស់កិរិយា យើងចែកអនាគតកាលជា បីយ៉ាង៖
ក. អនាគតកាល បង្ហាញអំពើរបស់កិរិយា ដែលនឹងប្រព្រឹត្តនៅពេលខាងមុខមិនច្បាស់លាស់ដោយប្រើកិរិយាជំនួយ “នឹង” នៅខាងដើមកិរិយាស្នូរ។
ឧទាហរណ៍
- ប្រជាជនកម្ពុជា និងជួបវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលមិនកែទម្រង់គោលនយោបាយរបស់ខ្លួន។
- ទន្លេបាសាក់ នឹង មានការបាក់ដីកោះជាបន្តបន្ទាប់ បើសិននៅតែមានការបូបខ្សាច់ឥតឈប់ឈរយ៉ាងនេះ។
ខ. អនាគតកាល បង្ហាញអំពើរបស់កិរិយា ដែលនឹងប្រព្រឹត្តនៅក្នុងពេលមួយច្បាស់លាស់ ដោយប្រើកិរិយាជំនួយ “នឹង” និងគុណកិរិយាអនាគតកាល។
ឧទាហរណ៍
- ស្អែក ឪពុករបស់ខ្ញុំ នឹង ទៅខេត្តសៀមរាប។
- ប្អូនរបស់ខ្ញុំ នឹង ប្រលងមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិ នៅឆ្នាំក្រោយ។
ពាក្យ នឹង ជាកិរិយាជំនួយសម្រាប់ប្រាប់ពីអនាគតកាលរបស់កិរិយា ទៅខេត្តសៀមរាប, ប្រលង។ ចំពោះពាក្យឬកន្សោមពាក្យ ស្អែក, នៅឆ្នាំក្រោយ ជាគុណកិរិយាអនាគតកាល បង្ហាញពេលវេលានៃអំពើរបស់កិរិយាខាងលើ ឱ្យកាន់តែច្បាស់លាស់ ដោយគ្រាន់តែប្រើគុណកិរិយាអនាគតកាលជាមួយនឹងកិរិយាស្នូលតែប៉ុណ្ណោះ។
ឧទាហរណ៍
- ស្អែក គាត់បញ្ចប់ការងាររបស់គាត់។
- នៅសប្តាហ៍ក្រោយ ខ្ញុំសរសេរសំបុត្រទៅសួរសុខទុក្ខលោកយាយរបស់ខ្ញុំ នៅឯគៀនស្វាយ។
គុណកិរិយាដែលប្រាប់អនាគតកាលមាន៖ ស្អែក ខានស្អែក សប្តាហ៍ក្រោយ បន្តិចទៀត ខែក្រោយ ឆ្នាំក្រោយ គ្រាក្រោយ នាពេលក្រោយ ថ្ងៃខាងមុខ ថ្ងៃបន្ទាប់ ឆ្នាំខាងមុខ...។
<h2>អកម្មកិរិយា</h2>
កិរិយាដែលមានអំពើគ្រប់គ្រាន់ នឹងខ្លួនឯងហើយហៅថា អកម្មកិរិយា ដូចជាពាក្យថា ខ្ញុំកើត យើងទៅ វាស្លាប់ កប៉ាល់ចេញ ក្លើខ្ញុំមក ប្អូនមកដល់ ឈឺងាប់ សត្វហើរ គែឈរ ទឹកហូរ គោបោល ឆ្កែលូ គោរោទ៍ ព្រាបថ្ញូរ ខ្លាគ្រហឹម សំពត់ជ្រុះ លោកមានប្រសាសន៍។ កិរិយាមានឈ្មោះហៅថា ហេតុកិរិយា គឺជាកិរិយាដែលធ្វើអំពើទៅគេដូចជាពាក្យថា៖ បង្រៀន គឺធ្វើអំពើទៅគេ។
កិរិយាហៅថាសុទ្ធកិរិយា គឺជាកិរិយាដែលធ្វើចំពោះខ្លួនឯងដូចជាពាក្យថា៖ រៀន គឺជាការធ្វើអំពើចំពោះខ្លួនឯង។
ឧទាហរណ៍
- លោកតាកំពុងអប់រំចៅឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើល្អ។
ពាក្យ “កំពុងអប់រំ” ជាហេតុកិរិយា ដែលធ្វើអំពើទៅលើ “ចៅ”។
- ខ្ញុំខិតខំសិក្សាដើម្បីអនាគតរបស់ខ្ញុំ។
ពាក្យ “ខិតខំសក្សា” ជាសុទ្ធកិរិយា ដែលធ្វើអំពើទៅ “អនាគតរបស់ខ្ញុំ”។
=ជំនួយកិរិយា=
ជាពាក្យដែលប្រើសម្រាប់បង្គប់ន័យសេក្តីរបស់កិរិយាបង្គោល ណាមួយនៅក្នុងល្បៈឱ្យមានន័យកាន់តែច្បាស់។ ហើយយើងអាចប្រើកិរិយាមួយជាមួយកិរិយាដទៃទៀត ដើម្បីបង្ហាញកាលឬបន្ថែមន័យឱ្យកិរិយាផ្សេងទៀតហៅថា “ជំនួយកិរិយា”។
# ជំនួយកិរិយាប្រាប់កាលឱ្យកិរិយាបង្គោល។
ឧទាហរណ៍
* សិស្ស កំពុង រៀនភាសាអង់គ្លេស។
ពាក្យ “កំពុង” ជាជំនួយកិរិយាសម្រាប់ប្រាប់បច្ចុប្បន្នកាលរបស់កិរិយាស្នូល “រៀន” នៅក្នុងល្បៈ។
* គាត់ បាន និយាយអង់គ្លេសជាមួយខ្ញុំ។
ពាក្យ “បាន” ជាជំនួយកិរិយាសម្រាប់ប្រាប់បច្ចុប្បន្នកាលរបស់កិរិយាស្នូល “និយាយ” នៅក្នុងល្បៈ។
* និស្សិតទាំងអស់ នឹង ទៅលេងប្រាសាទព្រះវិហារក្នុងសប្តាហ៍ក្រោយ។
ពាក្យ “នឹង”ជាជំនួយកិរិយាសម្រាប់ប្រាប់បច្ចុប្បន្នកាលរបស់កិរិយាស្នូល “ទៅ” នៅក្នុងល្បៈ។
* គាត់នៅត្រូវការខ្ញុំនៅឡើយ។
ពាក្យ “នៅ” ជាជំនួយកិរិយាសម្រាប់ប្រាប់បច្ចុប្បន្នកាលរបស់កិរិយាស្នូល “ត្រូវការ” នៅក្នុងល្បៈ។
# ជំនួយកិរិយាបន្ថែមន័យឱ្យកិរិយាស្នូល។
ឧទាហរណ៍
- អ្នក អាច រៀនលេងភ្លេងខ្មែរបាន។
- អ្នក ត្រូវតែ ហ្វឹកហាត់លេងវារៀងរាល់ថ្ងៃ។
- អ្នក គួរ ខិតខំរៀនវាបន្តិច។
ពាក្យ “អាច ត្រូវតែ គួរ” ជាកិរិយាជំនួយសម្រាប់បន្ថែមន័យឱ្យកិរិយាស្នូល “រៀនលេង ហ្វឹកហាត់ ខិតខំរៀន” នៅក្នុងល្បៈខាងលើ។
ជំនួយកិរិយាមាន៖
- កំពុង សម្រាប់ប្រាប់បច្ចុប្បន្នកាលរបស់កិរិយាស្នូល។
- បាន សម្រាប់ប្រាប់អតីតកាលរបស់កិរិយាស្នូល។
- នឹង សម្រាប់ប្រាប់អនាគតកាលរបស់កិរិយាស្នូល។
- អាច សម្រាប់ប្រាប់លទ្ធភាពរបស់កិរិយាស្នូល។
- ត្រូវតែ សម្រាប់ប្រាប់ភាពចាំបាច់របស់កិរិយាស្នូល។
- គួរតែ សម្រាប់ប្រាប់សំណូមពររបស់កិរិយាស្នូល។
- ចូរ សម្រាប់ជួយកិរិយាស្នូល ក្នុងពេលធ្វើសំណូមពរ។
- សូម សម្រាប់ជួយកិរិយាស្នូល ក្នុងការធ្វើសំណូមពរ។
=គុណកិរិយា=
គុណកិរិយាគឺជាពាក្យ ដែលបញ្ជាក់លក្ខណៈឱ្យអំពើរបស់កិរិយាឬកំរិតរបស់គុណនាមឬគុណកិរិយាខ្លួនឯង។ គុណកិរិយាទាំងនោះមាន គុណកិរិយាបំណែប គុណកិរិយាកន្លែង គុណកិរិយាកាល គុណកិរិយាសំណួរ និងគុណកិរិយាបរិមាណ។
ឧទាហរណ៍ វិរៈញ៉ាំបាយច្រើន។ ពាក្យ វិរៈជាគុណនាម រីឯពាក្យ ញ៉ាំបាយច្រើន ជាគុណកិរិយា។
==គុណកិរិយាបំណែប==
គឺជាគុណកិរិយាប្រាប់ពីបែបបទនៃអំពើរបស់កិរិយា។ គុណកិរិយាបំណែបមានដូចជា លឿន យឺត ឆាប់ រហ័ស រឿយៗ ...។
ឧទាហរណ៍
- រថយន្ដដឹកអ្នកដំណើរនៅតាមផ្លូវជាតិនានា ធ្វើដំណើរ លឿន ណាស់។
- កុំព្យូទ័ររបស់មិត្តភក្តិខ្ញុំដើរ យឺត។
<h2>គុណកិរិយាកន្លែង</h2>
គឺជាគុណកិរិយាប្រាប់ទីកន្លែងនៃអំពើរបស់កិរិយា។ គុណកិរិយាកន្លែងមានទាំងនោះមានដូចជា៖
ខាងលើ ខាងក្រោម ខាងក្នុង ខាងក្រៅ ឆ្ងាយ ជិត អាយ ទីនេះ ក្បែទីនោះ ...។
ឧទាហរណ៍
- លីដាចេញទៅខាងក្រៅហើយ។
- គាត់បានទៅឆ្ងាយហើយ។
<h2>គុណកិរិយាកាល</h2>
គឺជាគុណកិរិយាប្រាប់ពេលវេលា នៃអំពើរបស់កិរយា។ គុណកិរិយាកាលមានដូចជា ស្អែក ម្សិលមិញ ឆ្នាំទៅ ខានស្អែក អំបាញ់មិញ ...។
ឧទាហរណ៍
- ស្អែក ដានីនឹងមកដល់។
- ម្សិលមិញ ភ្លៀងធ្លាក់មួយមេធំ។
<h2>គុណកិរិយាសំណួរ</h2>
គឺជាគុណកិរិយាសម្រាប់សួររកទីកន្លែង កាល បែបបទ បំនង របស់កិរិយា។ គុណកិរិយាសំណួរមាន៖
- សម្រាប់សួរទីកន្លែង ណា កន្លែងណា កន្លែងណាខ្លះ ឯណា ទីណា ...។
- សម្រាប់សួររកកាល ពេលវេលា គ្រាណា នៅពេលណា ពេលណាខ្លះ កាលណា ពីអង្កាល់ ម៉ោងប៉ុន្មាន ថ្មើរម៉ាន ...។
- សម្រាប់សួរហេតុ ហេតុអ្វី មូលហេតុអ្វី ហេតុដូចម្តេច ...។
- សម្រាប់សួររកបែបបទ ដូចម្តេច យ៉ាងដូចម្តេច ដូចម្តេចខ្លះ ...។
- សម្រាប់សួររកបំនង ដើម្បីអ្វី ក្នុងបំនងអ្វី ...។
ឧទាហរណ៍
- តើអ្នកកំពុងស្ថិតនៅទីណា?
- ពេលណាដែលអ្នកមកដល់?
- ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមិនទៅរៀន?
- តើនៅក្នុងសង្គមយុវជនត្រូវធ្វើដូចម្តេចខ្លះ?
- តើអ្នកមកទីនេះក្នុងបំនងអ្វី?
<h2>គុណកិរិយាបរិមាណ</h2>
គឺជាគុណកិរិយាបញ្ជាក់ន័យឱ្យកិរិយា គុណនាមឬគុណកិរិយា។ គុណកិរិយាបរិមាណមាន៖ ណាស់ ពេក ច្រើន តិច ហួស ល្មម ...។
ឧទាហរណ៍ សិស្សឆ្លាត ណាស់។
<h1>កិរិយាវិសេសន៍</h1>
ជាសព្ទបន្ថែមលើកិរិយាដើម្បីឱ្យកិរិយាមានសព្ទវិសេសឡើងឬប្លែកឡើងទៀត។ កិរិយាវិសេសន៍បន្ថែមសព្ទរបស់គុណនាមឱ្យប្លែកឡើងដែរ ដូចបានអធិប្បាយរយហើយនៅខាងលើអំពីអតិវិសេសគុណនាមនេះឯង។ បើកាលណាគេញែកពាក្យក្នុងបទសម្ព័ន្ធនោះគុណនាម នឹងកិរិយាវិសេសន៍ចងភ្ជាប់គ្នាជាបទ ហើយហៅថាអតិវិសេស គុណនាមក៏បានឬហៅថាញែកពីគ្នាចេញក៏បាន។
កិរិយាវិសេសន៍ទាំងឡាយគឺ៖ ឆាប់ ណាស់ យឺត លឿន មួយៗ រឿយៗ ទន្ថើន ណឹមណុម ឋិតឋេរ ស្លេវ រេវ៉ ភ្លែត ភ្លាម ថ្លៃ តាន់តាប់ ខ្នាន់ខ្នាប់ ញើបៗ លបៗ ណេះណោះ តតាក់តតាំ នឹង នែលនល ដរាប នៅ បណ្តាច់ បន្តោក បន្តុប បន្តិច បន្ថែម ប៉ោចៗ ប៉ុក ប្រកិត ប្រកឹង តូង ស្រូស ព្រូត ព្រងើយ រម៉ាំងរម៉ាក គ្រេង ប្រូង ព្រឺស បុ័ង គ្រាំង តឺង ...។
ឧទាហរណ៍៖ ទៅឆាប់ មកភ្លាម ដើរយឺត មើលខ្នាន់ខ្នាប់ ធ្វើមារយាទច្រឹមច្រុម មានជីវិតឋិតឋេរ ដេញប្រកិត ប្រកឹងទារ ដួលតូង ទៅរម៉ាំងរម៉ោក រលំគ្រេង ទៅណេះ ទៅណោះ មកដរាប ជម្ងឺពុំទាន់ជានៅឡើយ និយាយប៉ោចៗ ដាក់ប៉ុក រៀបបន្តុប អ្នកទិញមកថ្លៃបន្តិចហើយ ដំរីរត់លឿនស្លេវ ...។
<h1>វចនៈ</h1>
វចនៈ ជាពាក្យសម្រាប់សម្គាល់វត្ថុតែមួយឬវត្ថុច្រើន។ ពាក្យដែលតំណាងវត្ថុតែមួយហៅថា វចនៈ។ ពាក្យដែលតំណាងរបស់ច្រើនហៅថា ពហុវចនៈ។ ក្នុងវចនៈទាំងពីរយ៉ាងមិនជាការសំខាន់ពេកឡើយ កាលណាគេចង់ប្រើជាពហុវចនៈ គេផ្ទួនពាក្យឬក៏ថែមពាក្យទៀតដូចថា ប្រុសៗ ស្រីៗ ក្មេងៗ កូនទាំងឡាយ ឈើទាំងឡាយអស់ទាំងសត្វ និងរុក្ខជាតិ។ នាមមួយមានជាឯកវចនៈឬពហុវចនៈបានអាស្រ័យការប្រើប្រាស់របស់ វាជាមួយ នឹងពាក្យសម្រាប់បញ្ជាក់វចនៈឱ្យនាមនោះ។
១. ឯកវចនៈ ជាពាក្យសម្រាប់បញ្ជាក់ឯកវចនៈមាន៖ ម្នាក់ ទោល មួយ។
ឧទាហរណ៍ កូនទោល មនុស្សម្នាក់ ម៊ិចមួយ គោមួយ សិស្សម្នាក់...។
២. ពហុវចនៈ ជាពាក្យសម្រាប់បញ្ជាក់ពហុវចនៈមាន ទាំងអស់ ទាំងឡាយ ទាំងហ្វូង ច្រើន នានា ពីរ បី បួន...។
ឧទាហរណ៍ មនុស្សទាំងអស់ គោទាំងអស់ សត្វទាំងហ្វូង តុច្រើន ប្រទេសនានា ប្រជាជននានា ស្រីៗ ក្មេងៗ...។
តែមានពាក្យខ្លះដែលចេញពី បាលីឬសំស្ត្រឹត មានសម្គាល់វចនៈខ្លះដែរដូចជាពាក្យថា៖
ឯកវចនៈ
ពហុវចនៈ
រក្ខ
រុក្ខា
យក្ស
យក្សា
កុមារ
កុមារា
បុរស
បុរិសា
មនុស្ស
មនុស្សា
យក្ខ
យក្ខា
=អាយតនិបាត=
អាយតនិបាត មានអត្ថប្រព្រឹត្តទៅតាមទំនងសេក្តីដូចមានតទៅ៖
==អាយតនិបាតទី១ “ រី ”==
សម្រាប់ប្រើជាបទប្រធានឬដើមបទ។ ឧទាហរណ៍ៈ រីបុណ្យនឹងបាបអំពើសុភាពនោះវាតែងតាម ...។ រីគ្រូបាធ្យាយប្រដូចនូវម្តាយអាពុកឯងហោង។ រីអំពើជាកុសលជនគម្បីធ្វើ។
==អាតនិបាតទី២==
មានអត្ថ ៥យ៉ាងគឺ៖
១. “នូវ” សម្រាប់ភ្ជាប់កម្មរបស់កិរិយាសកម្ម។
ឧទាហរណ៍ៈ កេស្គាល់នូវធម៌ ព្រះសង្ឃសំដែងនូវព្រះធម៌។ ប៉ុន្តែក្នុងភាសាដែលគេនិយាយជាធម្មតាគេច្រើនកាត់ពាក្យ “នូវ” ដូចជាគេនិយាយថាៈ គេស្តាប់ធម៌ លោកសំដែងព្រះធម៌។
២. “កាន់” សម្រាប់ភ្ជាប់កម្មទៅតាមកិរិយាអកម្ម។
ឧទាហរណ៍ៈ គេទៅកាន់ផ្ទះវាមកកាន់ផ្ទះ។ ប៉ុន្តែតាមភាសាធម្មតាគេច្រើនតែនិយាយកាត់បទដូចជាៈ ខ្ញុំទៅផ្ទះ គេមកផ្ទះ។
៣. “ញ៉ាំង” ជាទីទទួលសម្រេចនូវអំពើដែលគេឱ្យធ្វើ។
ឧទាហរណ៍ៈ ពពួកសត្វផងសាហាវយង់ឃ្នងប្រយ័ត្នញ៉ាំងបាន ព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ច ហើយញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យត្រាស់ដឹងផង គ្រូប្រដៅទូន្មានសិស្សញ៉ាំងសិស្សឱ្យរៀន។
៤. “អស់” ប្រព្រឹត្តទៅរហូតដល់។
ឧទាហរណ៍ៈ គេទៅអស់យោជន៍បី គេទៅអស់មួយយប់ គាត់អស់ជីវិតបាត់ទៅហើយ គាត់អស់សង្ឃឹមនៅក្នុងជីវិត។
៥. “នឹង”ឬ “ចំពោះ” ទទួលពាក្យដែលគេនិយាយចំពោះខ្លួន។
ឧទាហរណ៍ ខ្ញុំបាទនិយាយនឹងអ្នក ចំពោះអ្នក គេផ្តាំមកនឹងខ្ញុំ។
==អាយតនិបាតទី៣==
មានអត្ថ ៦យ៉ាងគឺ៖
១. “ដោយ” ជាគ្រឿងសម្រេចនូវអំពើ។
ឧទាហរណ៍ៈ គេធ្វើអំពើដោយកាយ គេកាន់អ្វីៗដោយដៃ។
២. “ដោយនូវ”ឬ “តាម”ឬ “ដោយសារ”ជាផ្លូវជាលំអានដែលប្លែកពីការសម្រេចនូវអំពើ។
ឧទាហរណ៍ៈ ព្រះពុទ្ធរុងរឿងដោយនូវតេជៈ ចូរធ្វើតាមពាក្យនៃអញ វារស់នៅដោយសារសេក្តីទំនុកបំរុងនៃខ្ញុំ។
៣. “គឺ”ឬ “ដែល” ជាអ្នកសម្រេចនូវអំពើខ្លួនឯង។
ឧទាហរណ៍ៈ ធម៌ គឺភាវៈដែលទ្រទ្រង់ ពាក្យនេះដែលខ្ញុំបានប្រាប់ហើយ គឺអ្នកឯងមិនត្រូវធ្វើយ៉ាំងនេះទៀតទេ ព្រះសាស្តា គឺអ្នកទាំងឡាយគម្បីឱ្យអត់ទោស។
៤. “ហេតុ”ឬ “ព្រោះ”ឬ “ព្រោះតែ” ជាហេតុ ជាទំនង ជាដំណើរ។
ឧទាហរណ៍ៈ បានជាគាត់នៅក្នុងទីនោះព្រោះតែសក្ការៈ សត្វលោកមានចិត្ត
ខ្ពស់ឡើងព្រោះលាភ មានចិត្តទ្រោមចុះព្រោះខាតលាភ។
៥. “មាន” ជាអាការៈឬសេក្តីដែលកើតចេញពីចិត្ត។ឧទាហរណ៍ៈ បើបុគ្គលមានចិត្តគឺទោសប្រទូសហើយ ពោលក្តី ធ្វើក្តី ...។
៦. “ដោយ” ប្រកបជាមួយ។
ឧទាហរណ៍ៈ ចូរព្រមព្រាងមួយអន្លើ ដោយដំណើរនោះ។
==អាយតននិបាតទី៤==
មានអត្ថ ៣យ៉ាងគឺ៖
១. “ដល់” ជាទីទទួលនូវអំណោយ។
ឧទាហរណ៍ៈ ទាយកឱ្យនូវទានដល់ព្រះសង្ឃ ក្រលំបាកឱ្យផលដល់អ្នកកំជិល។
២. “ដើម្បី”ឬ “បំរុង” ជាទីផ្ញើ បញ្ជូន។
ឧទាហរណ៍ៈ គេបង្គាប់មនុស្សឱ្យក្រាលនូវអាសនៈទាំងឡាយ ដើម្បីឬបំរុងភិក្ខុសង្ឃ អាពុកផ្ញើទៅនូវសំលៀកបំពាក់ទាំងឡាយដើម្បីកូន។
៣. “ចំពោះ”ឬ “នឹង” ជាទីត្រូវគេបៀតបៀន។
ឧទាហរណ៍ៈ អ្នកណាប្រទូស្ត ចំពោះឬនឹងមនុស្សដែលមិនប្រទូស្ត។
==អាយតនិបាតទី៥==
មានអត្ថ ៣យ៉ាងគឺ៖
១. “អំពី”ឬ “ចាក” ជាការលៈបង់ឬវៀចាក។
ឧទាហរណ៍ៈ ភ័យអំពីសេក្តីស្លាប់បុគ្គលគម្បីឃាត់នូវចិត្តចាកបាប គឺថាបុគ្គលគម្បី លៈបង់បាប។
២. “ជាង” ជាដែនប្រៀបធៀបឱ្យថាលើសឬថយជាងគ្នា។
ឧទាហរណ៍ៈ សីលជាគុណជាតិ មានផលច្រើនជាងទៀន។
៣. “ហេតុ”ឬ “ព្រោះ”ឬ “ព្រោះតែ” ជាទីមូលហេតុ ដើមចម។
ឧទាហរណ៍ៈ សង្ខារទាំងឡាយកើតព្រម ព្រោះសេក្តីល្ងង់នាំអាទិ៍ឱ្យកើត។
==អាយតនិបាតទី៦==
មានអត្ថ ៥យ៉ាងគឺ៖
១. “នៃ”ឬ “របស់” ជាគ្រឿងជាប់ដោយម្ចាស់។
ឧទាហរណ៍ៈ ផ្ទះនៃអ្នកស្រែឬរបស់អ្នកស្រែ ជាត្រកូលនៃអ្នកក្រទ្រព្យ។
២. “នៃ” ជាគ្រឿងជាប់ដោយពួក ដោយក្រុម។
ឧទាហរណ៍ៈ ប្រជុំនៃជនទាំងឡាយ ហ្វូងនៃគោទាំងឡាយ ជននៃបាតសង្គម។
៣. “នៃ” ជាគ្រឿងជាប់ដោយភាវសព្ទខាងដើម។
ឧទាហរណ៍ៈ ភាវនៃអត្ថ គឺកុលបុត្រគម្បីដឹងបានដោយកម្រ កិច្ចដោយប្រទិបមិនបានឡើយព្រោះភាវៈនៃពន្លឺព្រះអាទិត្យមានក្នុងកាលឥឡូវនេះ បុគ្គលដែលប្រព្រឹត្តនូវអំពើល្អតែង ផ្តល់ផលវិជ្ជមាននៃសង្គម។
៤. “កាល”ឬ “កាលបើ”ឬ “កាលដែល” ជាសេក្តីជ្រែកចូលមកប្រហែលជាបទប្រធានដោយឡែក។
ឧទាហរណ៍ៈ កាលដែលទារកកំពុងយំបិតាចេញទៅហើយ អ្នកទាំងឡាយចូររង់ចាំក្នុងទីនុះបន្តិចសិនកាលបើខ្ញុំនិយាយាថា អ្នកទាំងឡាយចូរចូលមកចុះចូរមកឱ្យឆាប់។
៥. “ជំនុំ”ឬ “បណ្តា” ជាសេក្តីដកញែកចេញឱ្យដាច់ដោយឡែកអំពីចំនួនដែលរួម ដែលប្រមូល។
ឧទាហរណ៍ៈ មនុស្សទាំងឡាយ ក្សត្រីក្លៀវក្លាបំផុត។
==អាយតនិបាតទី៧==
មានអត្ថ ៩យ៉ាងគឺ៖
១. “ក្នុង” ជាទីកំបាំង។
ឧទាហរណ៍ៈ គេអង្គុយក្នុងខាងក្នុងនៃបន្ទប់។
២. “ក្នុង” ជាទីជ្រួតជ្រាបឬលាយគ្នា។
ឧទាហរណ៍ៈ ប្រេងស្ថិតនៅក្នុងល្ងទាំងឡាយ ទឹកដោះស្រស់ស្ថិតនៅក្ននុងទឹក។
៣. “ក្នុង”ជាទីអាស្រ័យ។
ឧទាហរណ៍ៈ ត្រីទាំងឡាយនៅក្នុងទឹក។
៤. “ក្នុង” ជាកាល ជាពេល។
ឧទាហរណ៍ៈ កុសលចិត្ត ជាចិត្តកើតឡើងហើយមានក្នុងសម័យឯណា។
៥. “លើ”ឬ “ព្ធដ៏”ឬ “ត្រង់”ឬ “នា” ជាទីរង ទ្រផ្ទាប់ ជ្រៀតជ្រែក។
ឧទាហរណ៍ៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់ហើយលើអាកាសដែលក្រាលហើយ រោមទាំងឡាយព្ធដ៏ទ្រូងឬត្រង់ទ្រូង។
៦. “នាកាល”ឬ “កាលបើ”ឬ “កាលដែល” ជាសេក្តីជ្រែកចូលប្រហែលដូចជាបទប្រធាន។
ឧទាហរណ៍ៈ នាកាលព្រះអាទិត្យអស្តង្គតហើយ ព្រះចន្ទរះឡើង កាលបើយ៉ាងនេះមានតែយើងកុំទៅ កាលដែលមាណពនោះនិយាយច្រើនៗទៅសរីរៈទាំងអស់នៃព្រាហ្មណ៍ ពេញផ្សព្វផ្សាយហើយដោយបីតិ។
៧. “និមិត្ត” ជាគ្រឿងចំណាំ ជាហេតុ។
ដំរីគឺគេសម្លាប់ និមិត្តភ្លុក(ព្រោះភ្លុក ព្រោះតែភ្លុក)។
៨. “ជំនុំ”ឬ “បណ្តា” ជាសេក្តីដកញែកចេញឱ្យដាច់ដោយឡែកអំពីចំនួនដែលរួម ដែលប្រមូលគ្នា។
ឧទាហរណ៍ៈ ជំនុំឬបណ្តាភិក្ខុទាំងឡាយពីររូបនោះ ភិក្ខុមួយរូបដល់ហើយនូវសោតាបគ្គិផល។
៩. “ជិត”ឬ “ទៀប” ជាទីជិត ប្រប។
ឧទាហរណ៍ៈ ស្រុកទាំងឡាយជិតក្រុងឬទៀបក្រុង ព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់នៅក្នុងវត្តជេតពនជិតក្រុងសាវត្ថី។
=អាលបនៈ=
អាលបនៈ ជាពាក្យសម្រាប់ប្រើជាសំដីស្រែកហៅឬពោលចំពោះមានអាការៈដូចស្រែកហៅ ដូចពាក្យ “បពិត្រ ម្នាលព្រះស្តែង នៃ ហែ” តាមសេក្តីគោរពឬពាក្យគោរព។
ឧទាហរណ៍ៈ បពិត្រមហារាជ សូមព្រះអង្គដ៏ចម្រើនទ្រង់ ឈ្នះម្នាល ឬនែកូនចូរកុំទៅ ...។
==និបាតសព្ទ==
និបាត គឺជាសព្ទសម្រាប់ផ្សំសម្តីត្រង់ឃ្លាល្បៈមួយៗ ជាជំនួយនាមសព្ទនឹងកិរិយាសព្ទ ឱ្យមានសេក្តីស្រឡះច្បាស់លាស់ ពិរោះស្រួលស្តាប់ដូចពាក្យថា ក៏ ក៏ដោយ ក៏ដែរ ដែរ ផង ឯ បើ ទោះ ទោះបី បើទុកជា ទើប ពុំនោះសោត កាល លឹ្គកតែ ព្រោះ ត្បិត ជាដើម។ និបាតសព្ទមានច្រើនយ៉ាងគឺ៖ អាយតនិបាតជាសព្ទសម្រាប់ចងក្រងពាក្យ ដែលជាកម្មរបស់កិរិយាឬជាពាក្យបំពេញបទរបស់នាមដូចជាពាក្យថា ខ្ញុំស្តាប់នូវពាក្យ វាទៅកាន់ផ្ទះ កូនរបស់ខ្ញុំ ភូមិផងយើង... ពាក្យថា នូវ កាន់ របស់ នៃ ... ជាអាយតនិបាត។
អាយតនិបាតទាំងឡាយគឺៈ ហេតុ ព្រោះ ដល់ បំរុង អំពី របស់ នៃ កាលបើ ទៀប ជិត និមិត្ត។ (ដូចមានពិស្តារក្នុងខាងលើ)។
===និបាតប្រាប់កាល ប្រាប់ពេល(កាលត្ថាចកៈ)===
គ្រានោះលំដាប់នោះ ដងនោះ កាលនោះ ក្សិណនោះ ព្រឹក អំពីព្រឹក ថ្លៃ ក្នុងវេលាថ្ងៃ ល្ងាច វេលាល្ងាច ម្សិល ម្សិលមិញ ពីម្សិលមិញ ស្អែក ខានស្អែក ខាស្អែកមួយ អម្បាញ់មិញ ភ្លាម រំពេច សិន តទៅ ក្នុងខាងមុខ។ល។
ឧទាហរណ៍ រំពេចភ្លាមនោះលោកពូខ្ញុំក៏មកដល់។
===និបាតប្រាប់ទី(ឋានត្ថវាចកៈ)===
ខាងលើ ខាងក្រោម ខាងក្រោម ខាងក្នុង ខាងក្រៅ ចន្លោះ រវាង ស្ងាត់ ទីស្ងាត់ កំបាំង កំបាំងពីមុខ ចំពោះមុខ នៅមុខ ដទៃ ឯមុខ ឯនាយ ឯអាយ ខាងនាយ អាយ។ល។។
ឧទាហរណ៍ នៅទីនោះមានភ្នំមួយយ៉ាងខ្ពស់។
===និបាតប្រាប់សេក្តីប្រៀបប្រដូច(បរិច្ឆេទត្ថវាចកៈ)===
ដូច ដូចជា បីដូច ហាក់ដូច ប្រដូច ប្រហែលដូច យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនេះ យ៉ាងនោះ ដូច្នេះ ដូច្នោះ ដូចម្តេចមិញ។ល។។
ឧទាហរណ៍ ខ្ញុំហាក់ដូចជាស្គាល់លោកពីមុនមក។
===និបាតប្រាប់ប្រការ(បការត្ថវាចកៈ)===
ម្តេច ដូចម្តេច ដោយប្រការដូចម្តេច ដោយប្រការនោះ។ល។
និបាតប្រាប់សេក្តីឃាត់ហាមដាច់ខាត(បដិសេធនត្ថវាចកៈ)===
កុំ ពុំ មិន ឥត ខាន ពិត មែន តែប៉ុណ្ណោះ ក្រាន់តែ មិនមែន មែនពិត វៀរលែង
វៀរលែងតែ លើកលែងតែ កុំឡើយ ណ្ហើយ ល្មមហើយ។ល។។
ឧទាហរណ៍ អ្នកជាឪពុកខ្ញុំមែន អ្នកមានគុណចំពោះខ្ញុំមែន តែអ្នកមិនមានទំនួលខុសត្រូវចំពោះខ្ញុំទេ។
ចំណាំ មានកន្លែងទីសាធារណៈខ្លះមានសរសេរពាក្យថា “ហាមមិនឱ្យចតយាន្តយន្តនៅទីនេះ”។
ពាក្យថា ហាម ជាប្រយោគបដិសេដ ហើយវានៅក្បែរពាក្យ មិន ដែលជាប្រយោគបដិសេដដូចគ្នា វាអាចក្លាយទៅជាសំនួនស្រប។
===និបាតប្រាប់សេក្តីតាមបានឮ(អនុស្សវនត្ថវាចក)==
ឮថា បានឮថា មានដំណាលថា។ល។។
ឧទាហរណ៍ ខ្ញុំបានឮថាគាត់ជាឪពុកឯងមែនឬ?
===និបាតប្រាប់សេក្តីសញ្ជឹង ប្រមើល ស្មាន ណាត់(បរិកប្បត្ថវាចកៈ)===
បើ បើថា ប្រសិនបើ ទោះបី ល្គឹកតែ បើដូច្នោះ ធ្វើដូច ម្តេចហ្ន៎ឬឬក៏ឬទេ ដូចម្តេច ដែរឬ យ៉ាងដូចម្តេច យ៉ាងណា ទេដឹង យ៉ាងណានេះ អេះ ហ៏ ហ្ន៏។ល។។
ឧទាហរណ៍ ខ្ញុំមកយូរណាស់ហើយគាត់ប្រហែលជាបារម្ភហើយមើលទៅ។
===និបាតប្រាប់សេក្តីសួរដំណឹង(បុច្ឆនត្ថវាចកៈ)===
ឬក៏ ឬអ្វី ឬទេ ដូចម្តេច ដែរឬ យ៉ាងដូចម្តេច យ៉ាងណា ដឹងទេ យ៉ាងណានេះ អេះ ហ៏ ហ្ន៏។ល។។
ឧទាហរណ៍ ម្តាយខ្ញុំទៅលេងខេត្តសៀមរាបមិនដឹងគាត់សុខជាយ៉ាងណាទេ?
==និបាតប្រាប់សេក្តីឆ្លើយ ទទួល(សម្បដិច្ឆនត្ថវាចកៈ)===
អើ បាទ ព្រះបាទ ព្រះបាទម្ចាស់ ករុណា ករុណាពិសេស ច៎ាះ ច៎ះ ពរម្ចាស់ មែ ព្រះមែម្ចាស់ ចម្រើនពរ ថ្វាយព្រះពរ។ល។។
ឧទាហរណ៍ បាទលោកពូខ្ញុំទើបនឹងមកពីភ្នំពេញ។
===និបាតប្រាប់សេក្តីតឿន(ឧយ្យោជនត្ថវាចកៈ)===
ហ៏ ដូចជាតឿន ឆាប់ៗ។ល។។
ឧទាហរណ៍ សូមម៉ែវិលត្រលប់មកវិញឆាប់ៗមក។
===និបាតប្រាប់សេក្តីច្រើនយ៉ាង(អនេកត្ថវាចក)===
ក៏ ឯ ដ្បិត ក្តី ផង មួយ ខ្លះឬ ពិត មែន ដែរ អើក៏ មែនពិត ពីព្រោះ ក៏ដោយ ក៏បាន ពុំនោះ សោតឬមួយវិញទៀត ចំណែកខាង ប៉ុន្តែ ប៉ុន្តែថា ថ្វីបើ ក្រែង ដូចជា ម្យ៉ាងទៀត។ល។។
ឧទាហរណ៍ ទោះបីខ្ញុំជាកូនអ្នកក្រមែនពិតតែចិត្តខ្ញុំមាន។
===និបាតប្រាប់សេក្តីគ្រាន់តែបំពេញបទ(បទបូរណត្ថវាចកៈ)===
ហ្ន ហ៏ ហៈ យី យើ ឯង ទ យីអើ។ល។។
ឧទាហរណ៍ យីអើស្មានថាគ្រាន់បើជាឪពុកគេ ដែលគ្មានភាពទទួលខុសត្រូវសោះ។
===និបាតប្រាប់សេក្តីផ្សេងៗ(នានត្ថវាចកៈ)===
មែន ខុស ទទេ ទៀត វិញ ខ្ពស់ ទាប ប្រាកដ ដោយពិត មួយវិញទៀត ក្រៃពេក ក្រៃលែង រឿយៗ ញឹកញយ ជាក់លាក់ ពីចម្ងាយ ក៏មែនហើយ សូម្បី តិចតួច ចាប់ផ្តើម តាំអពី បីដូច កុហក មួយគ្រា ម្តង តិចៗ សន្សឹម សំរៀម ថ្នមៗ ញើបៗ មួយរយដង មួយអន្លើ ជាមួយ ខ្លួនឯង។ល។។
ឧទាហរណ៍ ខ្ញុំបាទសូមក្រាបប្រណិប័តន៍ពីចំងាយ(ប្រើចំពោះសំបុត្រឬក៏តាមទូរសព្ទ)។
===និបាតប្រាប់សេក្តី(ជាអាលបនៈ)===
សម្រាប់អ្នកគ្មានតេចៈ ទៅកាន់អ្នកមានតេជៈ ឬអ្នកមានតេជៈ ទៅកាន់អ្នកគ្មានតេជៈ។ សូមព្រះតេជៈ សូមព្រះតេជៈ ដំកល់លើត្បូង សូមទ្រង់មេត្តាប្រោស សូមទានមេត្តាប្រោស ទានប្រោស បពិត្រព្រះអង្គ បពិត្រព្រះករុណា បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន នែនាយ នែចៅ ព្រះស្តែង វ៉ី វ៉ឺយ នែះអ្នកដ៏មានអាយុ នែះអ្នកដ៏ចម្រើន អស់លោកទាំងឡាយ។ នាង អានាង ...។ល។។
ឧទាហរណ៍ សូមទានមេត្តាប្រោសដល់រូបទូលបង្គំផង។
=ឧទានសព្ទឫឧទានសញ្ញា(!)=
ជាសញ្ញាបង្គោលបញ្ឈរដែលមានចំណុច(!) មួយនៅពីក្រោមនេះ គេប្រើសម្រាប់ដាក់នៅពីក្រោយ ពាក្យ ឃ្លា ល្បះ ភ្ញាក់ផ្អើល តក់ស្លុត ស្ងើច ភ័យ អាសន្ន ខ្លាច បញ្ជាក់ដាច់ខាត បែបន់ អធិដ្ឋាន សម្រែក ជយឃោស គំរាមកំហែង។ ជួនកាលគេក៏ប្រើឧទានសញ្ញាជាមួយនឹងឃ្លា កំហឹង បន្ទោសឬ ជេរផងដែរ។ សព្ទសម្រាប់ត្រាប់សូរសម្លេងឬជាសម្លេងភ្លាត់មាត់ដោយភ្ញាក់ផ្អើល ព្រោះមានភ័យឬមានសេក្តីត្រេកអរក្រៃ។
មានពាក្យៈ ម៉ក! ប៉ុង! គ្រាំង! ប្រឹបៗ! ភឹង! វ៉ក! បាំង! ទូង! ពុទ្ធោ! កម្ម!។ល។។
ឧទាហរណ៍ ពុទ្ធោ!ផ្ទះគាត់ត្រូវភ្លើងឆេះអស់បាត់ទៅហើយ។
=បរិវារសព្ទ=
ពាក្យខ្លះឥតសព្ទប្រែ សម្រាប់តែបង្ហើយសំដី ពាក្យទាំងនោះហៅថាបរិវារសព្ទ។ ជាធម្មជាបរិវារសព្ទភ្ជាប់នឹងនាមឬនឹងគុណនាម មានលំនាំដូចអតិវិសេសគុណនាម។ ពាក្យទាំងនោះគឺៈ ប្រអប់ប្រអូង ចានក្បាន ផ្ទះសម្បែង ស្លស្លុក ចំណីចំណុក ព្រៃផ្សៃ គោអំពែ មនុស្សម្នា ចិនព្រិន យួនព្រួន ម្ល៉េះម្ល៉ា ក្មេងក្មាំង ថ្នាំសង្កូវ ស្មៅព្រៅ ដំណាំដំណោច សត្វពន្លាត់ នំនែក ឧស្សាហ៍អាសាញ់ ស្គុះស្គាយ ស្គោកស្គាំង ភ្លេងភ្លាត់ ដំបងព្រនង់។
បរិវារសព្ទក្នុងភាសាខ្មែរ បរិវារសព្ទ គឺជា បរិវារ + សព្ទ = សព្ទហែហម ភ្ជាប់នឹងសព្ទដើមក្នុងចំណោមសមាសនាមនីមួយៗ ប្រៀបធៀបដូចជាបរិវារ ដើម្បីសម្រួលសម្ដីនិយាយ និងប្រគំស្នូរសម្លេងពិរោះផ្ដួលតាមសម្លេងសព្ទដើមឱ្យមានសភាព ជាប់ចុងជួន សម្រួលដល់ត្រចៀកអ្នកស្ដាប់នោះម្យ៉ាង ដើម្បីជាគុណសព្ទ ពន្យល់យ៉ាងច្បាស់នូវលក្ខណៈ ឬគុណសម្បត្តិនៃពាក្យដើមនោះទៀតផង។
សមាសនាមប្រភេទនេះមានពីរយ៉ាងគឺ៖ ក. ពាក្យដើមផ្សំគ្នានឹងបរិវារសព្ទ ដូចជាពាក្យ ទឹកភក់ កន្ទេលខ្នើយ ប្រាក់កាស ព្រៃផ្សៃ។ល។ សមាសនាម ដូចខាងលើនេះ សុទ្ធសឹងជាពាក្យមានន័យចំហធំៗទាំងអស់គឺ ទឹកនិងភក់ កន្ទេលនិងខ្នើយ ប្រាក់និងកាស ព្រៃនិងផ្សៃ។ល។ ពាក្យថា “ផ្សៃ” មួយម៉ាត់នេះប្រហែលជាអស់លោកអ្នកអានខ្លះពុំដែលស្គាល់ឡើយគឺ ជាពាក្យ ជួនព្រៃភ្នំ ប្រែមកថា សត្វពស់។ ដូច្នេះ ព្រៃផ្សៃ បានសេចក្ដីថា ព្រៃពស់ ព្រោះស្អូច កាលសម័យដើម ប្រទេសយើងមានព្រៃឈើធំៗច្រើនណាស់ដែលសម្បូណ៍ទៅដោយសត្វព្រៃ ដូចជា ពស់ ក្អែបភ្នំ ជាអាទិ៍ ពាក្យ “ផ្សៃ” មានពន្យល់នៅក្នុងសៀវភៅសាវតារខេត្តកំពតរបស់លោក ម៉េណែទ្រីយេ និងពាក្យ “ស្អូច” មានពន្យល់ក្នុងសៀវភៅវាក្យសព្ទរបស់លោក ម៉ូរ៉ា។
ខ. ពាក្យដើមផ្សំនឹងបរិវារសព្ទ ដូចជាពាក្យ សម្លសម្លុក ប្ដីសី បីបាច់ ជាតិជៅ។ល។ ពាក្យ ទាំង ២ ម៉ាត់ ក្នុងចំណោមសមាសនាម ខាងលើនេះមានតែពាក្យដើមទេ ដែលមានអត្ថន័យចំហ រីឯបរិវារសព្ទវិញពុំឃើញមានអត្ថន័យអ្វីគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ឡើយ។ តែបើយើងពិចារណាឱ្យជ្រៅជ្រះ ដើម្បីរិះរកហេតុផលឱ្យសព្វគ្រប់ យើងអាចរកឃើញគោលដៅសំខាន់ៗនៃបរិវារសព្ទទាំងនេះ ដែលមានអត្ថន័យជ្រៅហើយសំខាន់ទៀតផង ដោយប្រើជាគុណសព្ទ បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ឱ្យឃើញនូវលក្ខណៈនៃពាក្យដើមនីមួយៗ។
បុព្វហេតុដែលបណ្ដាលឱ្យខ្មែរយើងប្រើបរិវារសព្ទ មុន នឹងធ្វើអត្ថាធិប្បាយវែកញែករឿងនេះ សូមឆ្លៀតឱកាសជម្រាបដោយសង្ខេបនូវប្រពៃណីខ្មែរយើងសម័យបុរាណដែល មានសារៈសំខាន់ទាក់ទងគ្នាជាលំនាំដើមក្នុងការប្រើបរិវារសព្ទរហូត មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
កាលនោះប្រទេស ខ្មែរយើងជាមហាប្រទេសមួយក្នុងពិភពលោក មានព្រំប្រទល់ធំធេងទូលំទូលាយណាស់ព្រមទាំងមានប្រទេសរណបយើងជាច្រើនផង។ អរិយធម៌ និងវឌ្ឍនធម៌យើងក្ដី សឹងមានពន្លឺរស្មីត្រចះត្រចង់ ប្រកបដោយកិត្តិសព្ទ និងឥទ្ធិពលល្បីល្បាញខ្ទរខ្ទារពាសពេញនៅចុងបូព៌ាប្រទេសនៃទ្វីប អាស៊ីទាំងមូល។ ធនធានយើងទៀតក៏សម្បូណ៌ច្រើន ជាអនេកប្បការគ្រាន់ តែសម្ភារៈសម្រាប់ភ្ញៀវកិត្តិយស នៅប្រាសាទតាព្រហ្មតែមួយប៉ុណ្ណោះ ឃើញថា យើងមានចានជាច្រើនធុនធ្វើអំពីមាសសុទ្ធពណ៌ក្រហមឆ្អៅ មានទម្ងន់ទាំងអស់ដល់ទៅប្រាំតោន ប្រកបដោយក្បាច់ចម្លាក់រចនាផ្សេងៗ និងដាំត្បូងពេជ្រទាំងគ្រាប់តូចធំ និងត្បូងពណ៌ឯទៀតឆ្លុះតាមក្បាច់ផ្កាភ្ញីផ្សេងៗនៅលើចាននីមួយៗ នោះ។ល។
ព័ត៌មានប្រភេទនេះ សូមអានកំណត់ហេតុលោក ជីវ តាក្វាន់ ស្ដី អំពីប្រពៃណីអ្នកស្រុកចេនឡា ប្រែពីភាសាចិនមកជាភាសាបារាំងដោយលោក ប៉ូល ប៉េលីយ៉ូ ប្រែពីភាសាបារាំងមកជាភាសាខ្មែរដោយលោក ឌឹក គាម និង សូមអានសៀវភៅ ២ ទៀតដែលនិពន្ធដោយលោក ហ្សក សឺដែស (George Coeds) ដែលមានចំណងជើង ៖
១. វឌ្ឍនធម៌ឥណ្ឌូនិយមនៃប្រទេសឥណ្ឌូចិន និងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។
២. សៀវភៅដែលមានចំណងជើងថា “ដើម្បីងាយស្គាល់ប្រាសាទអង្គរវត្ត
ជាបញ្ចប់ សូមអានសៀវភៅលោក ម៉ូរីស ក្លែស (Maurice Glaize) ស្ដីអំពីប្រាសាទបុរាណទាំងអស់ក្នុងចំណោមប្រាសាទអង្គរវត្តទំព័រ ១៨៤។
==ក្រុមអក្សរ ក==
កញ្ឆក់កញ្ឆែង :ចាប់ទាញកន្ត្រាក់ដោយឥតគួរប្រណី។
បរិវារសព្ទៈ កញ្ឆែងដោយឥតកោតក្រក់ គឺកញ្ឆក់ដោយឥតកោតក្រែង។
កណ្តោចកណ្តែង :ត្រមោចឯកឯងក្នុងទីស្ងាត់។
បិរវារសព្ទៈកណ្តែងតែម្នាក់អោចគឺកណ្តោចតែម្នាក់ឯង។
កម្ទេចកម្ទី :កម្ទីជាធូលិចគឺកម្ទេចជាធូលី។
កាក់កប :កាក់គ្រប់ដំណបគឺកបគ្រប់ដំណាក់។
កៀនកោះ :កោះចន្លៀនគឺកៀនចន្លោះ។
កំប្លុកកំប្លែង :កំប្លុកថ្លែងគឺកំប្លែងថ្លុក។
កំព្រីកំព្រា :កំព្រីដោយឥតមេជាគឺកំព្រាដោយឥតមេជី។
ក្តីក្តាំ :ក្តាំព្រោះប្រកាន់រៀងខ្លួនតាមចំណី គឺក្តីព្រោះប្រកាន់រៀងខ្លួនតាមចំណាំ។
ក្បាច់ក្បូរ�: គេច្រើនប្រើពាក្យនេះក្នុងវគ្គ "មិនដឹងជាក្បាច់ក្បូរអ្វីទេ!ឬចេះតែក្បាច់ក្បូរណាស់" ដែលយើងអាចបកស្រាយថា ពុំមានការចាំបាច់អ្វីឡើយ!ឬពុំចាំបាច់ទេ! ដូច្នេះបរិវាសព្ទ ក្បូរអាចគន្លាស់បានជាពាក្យ ក្បូរចាំដាច់ គឺក្បាច់ចាំដូរ។
ក្បាលក្បូង :ក្បូងដូចលលាដ៏ដាលគឺក្បាលដូចលលាដ៏ដូង។
ក្មេងក្មាង :ក្មាងអ្នកជិតខេងគឺក្មេងអ្នជិតខាង។
ក្រវេក្រវូ�: ជាគ្រាមភាសាមានន័យថារវល់ ឈឺឆ្អាល។ ក្រវេរឿងរបស់កូ គឺក្រវូរឿងរបស់គេ។
ក្រីក្រ�: ជនក្រីក្រជាជនខ្សត់ខ្សោយលំបាកណាស់ មិនថាតែសម្បត្តិទេ គឺរហូតដល់តំរិះវិជ្ជាផង។ល។
បរិវារសព្ទ�: ក្រីអប្រ គឺក្រអប្រិយ ពោលគឺជនក្រខ្សត់លំបាកដែលជាជនមិនគួរស្រឡាញ់រាប់អាន។
<h2> ក្រុមអក្សរ ខ</h2>
ខខិតឬ ខងខិត :តាមវចនានុក្រមខ្មែរបានសេចក្ដីថា ប្រកាន់ទុក ចំណាំទុកនូវរបស់អ្វីមួយថាជារបស់ខ្លួន ដោយដាក់សញ្ញាជាសម្គាល់។ ឃ្មុំនេះមានគេខខិតហើយ។ មានអ្នកស្រុកខ្លះប្រើពាក្យ ខខិត នេះថា ខងខិត វិញ។ ពាក្យ ខងខិត ដូចជាសមរម្យជាងពាក្យ ខខិត ព្រោះបរិវារសព្ទ "ខង" អាចគន្លាស់បានជាពាក្យ "ខងទុកជាទ្រព្យក្នុងមួយរបិត" គឺ "ខិតទុកជាទ្រព្យក្នុងមួយរបង" ពោលគឺជាទ្រព្យជាប់បំណង មានម្ចាស់គេហាក់ដូចជាទ្រព្យមួយនៅក្នុងរបងផ្ទះ។
ខាប់ខណ្ឌ ឬខណ្ឌខាប់�: តាមវចនានុក្រមខ្មែរបានសេចក្ដីថា ដែលចង្អៀតណែនណាន់ ប៉ុន្តែមានខណ្ឌជាជួរ ជាសង្កាត់ ដាច់ដោយប៉ែក ដោយឡែកពីគ្នា។ ទីចង្អៀតខាប់ខណ្ឌ មនុស្សច្រើនពាន់ឈរខាប់ខណ្ឌតាន់តាប់។ បរិវារសព្ទ “ខាប់” អាចគន្លាស់បានជាពាក្យ “ខាប់ច្រើនពាន់ចង្អៀតតាប់តាន់” គឺ “ខណ្ឌច្រើនពាន់ចង្អៀតតាន់តាប់”។
ខិតខំ�: ខិតធ្វើការឱ្យអស់ពីចំ គឺខំធ្វើការឱ្យអស់ពីចិត្ត។
ខ្ជះខ្ជាយ�: ខ្ជាយជះចោលដោយរាត់រះ គឺខ្ជះជះចោលដោយរាត់រាយ។
ខ្នល់ខ្នើយ�: ខ្នល់សម្រាប់កើយ គឺខ្នើយសម្រាប់កល់។
ខ្លាំងក្លា�: ក្លាគ្រប់ប្រកាំង គឺខ្លាំងគ្រប់ប្រការ។
ខ្វល់ខ្វាយ�: ខ្វាយក្នុងរូបកល់ គឺខ្វល់ក្នុងរូបកាយ។
ខ្វាយរកមធ្យោបល់ គឺខ្វល់រកមធ្យោបាយ។
<h2> ក្រុមអក្សរ គ</h2>
គិតគូរ : គូរដើម្បីឱ្យធិត គឺគិតដើម្បីឱ្យធូរ។
គំរោះគំរើយ : គំរើយព្រៃផ្សៃយ៉ាងជម្លោះ គឺគំរោះព្រៃផ្សៃយ៉ាងជម្លើយ។
គ្រាំគ្រា : ដែលចាស់ណាស់ ទ្រេតទ្រោម ទ្រុឌទ្រោម។ បរិវារសព្ទ : គ្រាដោយចាស់ជរាំ គឺគ្រាំដោយចាស់ជរា។
<h2>ក្រុមអក្សរ ឃ</h2>
ឃោរឃៅ : កាចខ្លាំងឥតមេត្តាប្រណី។ បរិវារសព្ទ : ឃៅដោយចិត្តអាស្រូ គឺឃោរដោយចិត្តអាស្រូវ។
<h2> ក្រុមអក្សរ ង</h2>
ងងឹតងងល់ : ងងល់មើលមិនយឹត គឺងងឹតមើលមិនយល់។
ងរងក់ : ងក់មួយសំប៊រ គឺងរមួយសំបក់។
<h2> ក្រុមអក្សរ ច</h2>
ចង្អៀតចង្អល់ : ចង្អល់តប់ប្រមៀត គឺចង្អៀតតប់ប្រមល់។
ចានក្បាន : ក្បានគ្នាតែនឹងចែ គឺក្បែរគ្នាតែនឹងចាន។
ចែចង់ : ចែល្បូងឱ្យព្រមដោយតាមដោយផ្លូវស្នង់ គឺចង់ល្បួងឱ្យព្រម ដោយតាម ដោយផ្លូវស្នេហ៍។
ចែចូវ : ចូវដើម្បីបើកផ្លែ គឺចែដើម្បីបើកផ្លូវ។
ចំណីចំណុក : ចំណុកច្រើនគ្រប់ម៉ី គឺចំណីច្រើនគ្រប់មុខ។
<h2> ក្រុមអក្សរ ឆ</h2>
ឆោមឆាយ : ឆាយល្អល្បីទៅឆ្ងោម គឺឆោមល្អល្បីទៅឆ្ងាយ។
ឆ្មើងឆ្មៃ : ឆ្មៃវាយឫកឱ្យមានតម្លើង គឺឆ្មើងវាយឫកឱ្យមានតម្លៃ។
ឆ្លេឆ្លា : ឆ្លេដោយស្ទុះហា គឺឆ្លាដោយស្ទុះហេ។
ឆ្អែតឆ្អន់ : ឆ្អន់គ្រប់ក្រែត គឺឆ្អែតគ្រប់គ្រាន់។
<h2> ក្រុមអក្សរ ជ</h2>
ជាតិជៅ : រសជាតិសំខាន់ដែលមានប្រចាំក្នុងអាហារ ក្នុងគ្រឿងបរិភោគគ្រប់ប្រភេទឬក្នុងតម្រេក។ល។ សម្លនេះមានជាតិជៅណាស់។ បរិវារសព្ទ : ជៅនេះអ្នកប្រាជ្ញបុរាណ ប្រហែលជាមានគំនិតប្រដូចទៅនឹងរសជាតិដ៏សំខាន់ ពិសេសជាងគេក្នុងលោក ពោលគឺ រសជាតិឆ្ងាញ់មួយប្រភេទ ក្នុងតម្រេក ដូច្នេះ បរិវារសព្ទ ជៅនេះយើងអាចដោះស្រាយបានជាវគ្គមួយថា ៖ ជៅនៅកៀនភ្លាត គឺជាតិនៅកៀនភ្លៅ ពោលគឺមានតែរសជាតិកន្លែងនេះហើយដែលមានឱជារសសំខាន់ជាងគេក្នុងលោក។
ជ្រុលជ្រួស : ជ្រួសដើរហ៊ុល គឺជ្រុលដើរហួស។
ជ្រោមជ្រែង : ជ្រោមដោយចោមរែង គឺជ្រែងដោយចោមរោម។
<h2> ក្រុមអក្សរ ឈ</h2>
ឈូឆរ : ឆរដោយអរអ៊ូ គឺឈូដោយអ៊ូអរឬឆរទៅស្រ៊ូ គឺឈូទៅស្រ។
<h2> ក្រុមអក្សរ ញ</h2>
ញាប់ញ័រ : ញាប់ដោយសន្ធ័រ គឺញ័រដោយសន្ធប់។
ញញឹមញញែម : ញញែមសប្បាយចិត្តដោយផ្អែមល្ហឹម គឺញញឹមសប្បាយចិត្តដោយផ្អែមល្ហែម។
<h2> ក្រុមអក្សរ ដ</h2>
ដាច់ដោច : ដោចល្ហាច់ គឺដាច់ល្ហោចឬដាច់ហិនហោច។
ដំណែដំណឹង : ដំណែដោយហូរហឹងគឺដំណឹងដោយហូរហែ។
<h2> ក្រុមអក្សរ ឋ</h2>
ឋិតថេរ : ថេរបានយូរជាកាលកិត គឺឋិតបានយូរជាកេរកាល។
<h2> ក្រុមអក្សរ ត</h2>
តាក់តែង : តាក់ឱ្យបានល្អចែង គឺតែងឱ្យបានល្អជាក់។
តឹងតែង : តែងឱ្យដូចខ្សែខ្លឹងគឺតឹងឱ្យដូចខ្សែខ្លែង។
តូចតាច : តាចមែនតែច្រើនកូច គឺតូចមែនតែច្រើនកាច។តាចគ្មានអំណូច គឺតូចគ្មានអំណាច។
ត្រាណត្រើយ : ត្រាណអវសោយ គឺត្រើយអវសាន។
ត្រួតត្រា : ត្រាមើលពិនិត្យគួត គឺត្រួតមើលពិនិត្យការ។
ត្អូញត្អែរ : ត្អែរចែប៉ប្រូញ គឺត្អូញចែប៉ប្រែ។
<h2> ក្រុមអក្សរ ថ</h2>
ថ្កុំថ្កើង : ថ្កុំឧត្តមឧត្តើង គឺថ្កើងឧត្តុង្កឧត្តម។
ថ្នាក់ថ្នម : ថ្នាក់មិនឱ្យអម គឺថ្នមមិនឱ្យអាក់។
ថ្លោះធ្លោយ :ធ្លោយដោយមានការបណ្តែតបណ្តោះគឺ ថ្លោះដោយមានការបណ្តែតបណ្តោយ។
<h2> ក្រុមអក្សរ ទ</h2>
ទាក់ទង : ទងឱ្យត្រូវតាមទំនាក់ គឺទាក់ឱ្យត្រូវតាមទំនង។
ទូលំទូលាយ : ទូលំធាយ គឺទូលាយធំ។
<h2> ក្រុមអក្សរ ធ</h2>
ធនធាន : ធានដែលជាសម្បត្តិអ្នកមុន គឺធនដែលជាសម្បត្តិអ្នកមាន ពោលគឺសម្បត្តិដែលគង់វង់នៅឬកំពុងទ្រទ្រង់នៅ។
ធ្ងន់ធ្ងរ : ធ្ងរដូចនៅក្រោមគំនន់ គឺធ្ងន់ដូចនៅក្រោមគំនរ។
<h2> ក្រុមអក្សរ ន</h2>
នឹកនា : នារកគ្នីគ្នឹក គឺនឹករកគ្នីគ្នា។
នែបនិត្យ : និត្យឱ្យជែប គឺនែបឱ្យជិត។
<h2> ក្រុមអក្សរ ប</h2>
បន្លែបន្លុក : បន្លុកគ្រប់ម៉ែ គឺបន្លែគ្រប់មុខ។
បីបម : បមដោយថ្នី គឺបីដោយថ្នម។
ប្រែប្រួល : ប្រួលព្រោះមានការមិនស្រែ គឺប្រែព្រោះមានការមិនស្រួល។
<h2> ក្រុមអក្សរ ផ</h2>
ផូរផង់ : ផង់ដោយត្រចូរ គឺផូរដោយត្រចង់។
ផ្កេកផ្តិត : ផ្តិតស្រឡាញ់ដោយជាប់ចេក គឺផ្តេកស្រឡាញ់ដោយជាប់ចិត្ត។
<h2> ក្រុមអក្សរ ព</h2>
ពោះពង់ :មានផ្ទៃពោះមានគភ៌។
ពង់មូលធ្លោះ គឺពោះមូលថ្លុង។
<h2> ក្រុមអក្សរ ភ</h2>
ភ្លើតភ្លើន : ភ្លើនសប្បាយភ្លេចខ្លួនដោយភាន់ចិត្តក្រអ៊ើន គឺភ្លើនសប្បាយភ្លេចខ្លួនដោយភាន់ចិត្តក្រអើត។
<h2> ក្រុមអក្សរ ម</h2>
មនុស្សម្នា : ម្នាចាំការពុះ គឺមនុស្សចាំការពារឬម្នាជាបរិពុះគឺមនុស្សជាបរិពារ។
មមើមមាយ : មមាយនិយើ គឺមមើនិយាយឬមមាយរាយមើ គឺមមើរាយមាយ។
ម៉ឹងម៉ាត់ៈ ម៉ាត់ដោយដាច់ណឹង គឺម៉ឹងដោយដាច់ណាត់។
<h2> ក្រុមអក្សរ យ</h2>
យូរយា : យារហួសច្រើនវេលូរ គឺយូរហួសច្រើនវេលា។
យំយែក : យែកស្រុម គឺយំស្រែក។
<h2> ក្រុមអក្សរ រ</h2>
រវើរវាយ : រវាយនិយាយផ្តេសផ្តាសរាយមើ គឺរវើនិយាយផ្តេសផ្តាសរាយមាយ។
រួសរាយ : រាយមាត់យ៉ាងពព្រួស គឺរួសមាត់យ៉ាងពព្រាយ។
<h2>ក្រុមអក្សរ ល</h2>
លះលែង :លះគ្នាដាច់ជ្រះស្រឡែង គឺលែងគ្នាដាច់ជ្រះស្រឡះឬលះគ្នាដោយដាច់សង្វែងគឺលែងគ្នាដោយដាច់សង្វាស។
ល្អល្អាច់ :ល្អាច់ដ គឺល្អដាច់។
<h2>ក្រុមអក្សរ វ</h2>
វាងវៃ :វាងដោយជំនាញយ៉ាងរហ័សពុំមានលំអ៊ៃ គឺវៃដោយជំនាញយ៉ាងរហ័សពុំមានលំអៀង។
វិសេសវិសាល :វិសាលល្អប្រសើរត្រកេស គឺវិសេសល្អប្រសើរត្រកាល។
<h2> ក្រុមអក្សរ ស</h2>
សងសឹក :សឹកតបវិញដោយអំពើអាក្រក់ពន់ឡង គឺសងតបវិញដោយអំពើអាក្រក់ពន្លឹក។
សមសួន :សួននឹងខ្លំ គឺសមនឹងខ្លួន ពោលគឺឫកពារសមតាមវណ្ណៈខ្លួន មិនហួសប្រមាណ។
សម្លសម្លុក :សម្លុកបង់ប្រហគឺសម្លបង់ប្រហុក។
ស្នេហ៍ស្នង :ស្នងនៃមាសបែគឺស្នេហ៍នៃមាសបង។
ស្បថស្បែ :ស្បែដោយពាក្យសច្ចាប្រកាសថាមិនកត់ គឺស្បថដោយពាក្យសច្ចាថាមិនកែ។
ស្លេកស្លាំ :ស្លេកប៉ាំង គឺស្លាំងពេក។
<h2>ក្រុមអក្សរហ</h2>
ហួងហែង :ហែងសម្បត្តិទុកសម្រាប់ខ្លួនអួងគឺហួងសម្បត្តិទុកសម្រាប់ខ្លួនឯង។
<h2>ក្រុមអក្សរឡ</h2>
ឡូឡា :ឡាដោយអានាចូរ គឺឡូដោយអានាចារ។
<h2>ក្រុមអក្សរ អ</h2>
អានាចារ :ការប្រព្រឹត្តខុសបែបបទសណ្តាប់ធ្នាប់។
អាចារ្យអាចុំ :អាចុំលោកគ្រូខ្ញារ គឺអាចារ្យលោកគ្រូខ្ញុំ។
=គន្លាស់កាត់=
គឺជាសិល្បិ៍វិធីក្នុងការបណ្តូរសម្លេងនៃពាក្យមួយឱ្យមានសូរ និងន័យខុស ពីសូរ និងន័យដើមទាំងស្រុង ដោយមិនឱ្យបាត់នូវតួព្យព្ជានៈណាមួយនោះទេ។ ហើយវាមានលក្ខណៈជាល្បែងកំសាន្តប្រជាប្រិយខ្មែរពីសម័យបុរាណ មានទម្រង់ស្រដៀងនឹងបរិវារសព្ទដែរ។ ក្នុងករណីពាក្យនោះពីព្យាង្គ ការគន្លាក់គឺ យកព្យព្ជានៈ ឬស្រៈនៃព្យាង្គទី១ ទៅជំនួសព្យព្ជានៈឬស្រៈនៅក្នុងព្យាង្គទី១ ក៏ប៉ុន្តែបើជាបីព្យាង្គវិញការគន្លាស់នៃគឺ ព្យាង្គកណ្តាលមិនមានការផ្លាស់ប្តូរ ឬប្រែប្រួលទេគឺនៅដដែល។ រីឯបួនព្យាង្គគេមិនផ្លាស់តួអក្ខរានៅព្យាង្គទីពីរ និងទីបីនោះទេ។
ឧទាហរណ៍
ពាក្យពីព្យាង្គ
កន្ទួយមុយ កន្ទុយមួយ
ដេកចាំ ដាំចេក
ចានបាយ ចាយបាន
សាយកុក សុកកាយ
ចារែខ្មឹក ចារឹកខ្មែរ
កែខ្មូន កូនខ្មែរ
បុកសាន បានសុខ
ចៅខ្មិត ចិត្តខ្មៅ
ឆ្នាយបាំង ឆ្នាំងបាយ
សិតចុខ សុខចិត្ត
ពាក្យបីព្យាង្គ
ខ្មន់ចារឹកអែ ខ្មែរចារឹកអន់
ខ្មួយពុករលែ ខ្មែរពុករលួយ
ពាក្យបួនព្យាង្គ
ឡាយមានសាហួច លួចមានសាហាយ។
=សំខ្យាសព្ទ=
សព្ទសម្រាប់រាប់នាមហៅថា“សំខ្យាសព្ទ”។សំខ្យាសព្ទមានពីរយ៉ាងគឺ បកតិសំខ្យា និងបូរណសំខ្យា។
==បកតិសំខ្យា==
ជាសំខ្យាដែលរាប់តាមប្រក្រតីឱ្យដឹងចំនួនរបស់នាមថា ប៉ុណ្ណេះ ប៉ុណ្ណោះ ដូចរាប់ថាៈ មួយ ពីរ បី បួន ប្រាំជាដើមហៅថា បកតិសំខ្យា។
==បូរណសំខ្យា==
ជាសំខ្យាដែលរាប់នាមបង្គ្រប់ជាជាន់ៗ តាមលំដាប់ តាមថ្នាក់ ដូចជាពាក្យថា ដំបូង(ទីមួយ) គំរប់ពីរ គំរប់បី គំរប់បួន គំរប់ប្រាំ ជាដើម និងដូចជាពាក្យ បឋម ទុតិយ ចតុត្ថៈ បញ្ចឹមៈ ឆដ្ឋៈ ហៅថា បូរណសំខ្យា។
==បកតិសំខ្យា==
មានពីរពួកគឺៈ សំខ្យាសព្ទនាម១ សំខ្យាគុណនាម១។ សំខ្យាសព្វនាមមានបួនគឺៈ មួយ ពីរ បី បួន។
សំខ្យាសព្ទតាំងពីប្រាំតទៅសឹងជាគុណនាមទាំងអស់។ ឯបូរណសំខ្យាជាគុណនាមទាំងអស់ដែរ។
វិធីប្រើសំខ្យាសព្ទ នឹងរាប់រត្ថុអ្វីៗ គេដាក់សំខ្យារៀងភ្ជាប់ពីក្រោយនាមឬភ្ជាប់ខាងមុខនាម តាមដោយទំនងស្រួលថាក្នុងភាសា។ ដូចរាប់ថា ១រៀល ពីរៀល មួយពាន់ម៉ែត្រ មួយសែនហាប មួយលាននាក់ ... គោពីរ សេះហុកសិប ឥដ្ឋមួយម៉ឺនដុំ ទាហានមួយកោដិ ស្វាយប្រាំស្លឹក... កូនដំបូង ថា្នក់បន្ទាប់ សេក្តីគំរប់ប្រាំពីរ បឋមជ្ឈាន បឋមាសាធ ទុតិយវិជ្ជា បញ្ចមីឧបោសថ។ល។។
==ឧបសគ្គ==
អ (សម្រាប់បដិសេដ) សព្ទ អ ជាសព្ទប្រើសម្រាប់បដិសេដ។ អ បដិសេដនេះសម្រាប់រៀងភ្ពាប់នឹងសព្ទដទៃ សេក្តីមានន័យថា ពុំ មិន ឥត មិនមែន ដូចជាពាក្យថា អកតញ្ញូ អភ័ព្វ អកុសល អភ័យ អទុក្ខ អរោគ អនត្តា អកម្ម អគតិ អគោចរ ...ជាដើម។
អ បដិសេដនេះប្រើជាបុព្វបទហៅថា អ បុព្វបទ។ មានបុព្វបទពួកមួយទៀត សម្រាប់រៀងភ្ជាប់ខាងដើមពាក្យ។ បុព្វបទទាំងនោះមានន័យថាៈ ឱ្យ... ធ្វើឱ្យ... ដូចជាពាក្យថាៈ កកាយ បញ្ចូល បណ្តេញ បង្វិល បន្ធូរ បន្ថយ បន្ថែម បណ្តើរ ទទាស់ទទែង បង្ហូរ បំបោល បញ្ឈប់ បង្រៀន ... ជាដើម សឹងជាពាក្យជាប់ដោយបុព្វបទ ទក បញ បណ បន ញ ទ ចំបង ...។ ហើយបុព្វបទអាចធ្វើឱ្យន័យរបស់ពាក្យណាមួយកាន់តែមានភាពខ្លាំងក្លាឡើង។ បុព្វបទទាំងនោះមានដូចជា ក គ ង ច ជ ញ ដ ត ទ ន ប ព ម ល ស អ។
ឧទាហរណ៍ កកាយ គគ្រឹក ងងុយ ចចឹក...។
ឧបសគ្គ
ជានិបាតនឹងជាអព្យយសព្ទ(ពាក្យមិនផ្លាស់ប្តូររូបនឹងសព្ទ) ដូចជានិបាតនានាដែរតែយកនិបាតដែលហៅថា ឧបសគ្គៈនោះ មានចំនួនតែ២០ សព្ទហើយមានរបៀបបែបផែនក្នុងវិធីចងក្រងពាក្យដោយឡែកផ្សេងពីនិបាតនានា។ ក្នុងការចងក្រងភ្ជាប់ពាក្យគេដាក់ឧបសគ្គៈជាខាងដើមនាមសព្ទ នឹងកិរិយាសព្ទ។
ឧបសគ្គៈទាំង២០សព្ទគឺ៖
អតិ ប្រែថា កន្លង ក្រៃ ក្រៃពេក ពេក ...
អធិ ប្រែថា ក្រៃលែង ក្រៃពេក លើសលុប លើសលែង សង្កត់
អនុ ប្រែថា តាម តូច បន្ទាប់ រង ក្រោយ បណ្តោយ លំដាប់
អប ប្រែថា ប្រាស គេច ជៀស ...
អភិ ប្រែថា ក្រៃពេក ធំ ចំពោះ ឆ្ពោះ ខាងមុខ ...
អវឬឳ ប្រែថា ចុះ ចុះក្រោម ទាប ស្រេច ...
អា ប្រែថា ទូទៅ សព្វ ក្រៃលែង ...
ឧ ប្រែថា ឡើង ខ្ពស់ ក្រៅ ...
ឧប ប្រែថា ជិត ចូលទៅជិត មាំ ស៊ប់ ...
ទុ ប្រែថា អាក្រក់ ក្រ កម្រ លំបាក ...
អ ប្រែថា ចេញ មិនសល់ មិនមាន ឥត ...
ន៎ ប្រែថា ចេញ ចូល ចុះ ...
ប ប្រែថា ទូទៅ ខាងមុខ ចេញ មុខ ...
បដិឬបតិ ប្រែថា ចំពោះ តប ត ច្រាស ត្រឡប់ ...
បរា ប្រែថា ខាងមុខ ...
បរិ ប្រែថា ជុំ ជុំវិញ គ្រប់គ្រាន់ ស្រេច ...
វិ ប្រែថា ផ្សេង ប្លែក ច្បាស់ ជាក់ ប្រាកដ ណាស់ណា...
សំ ប្រែថា ព្រម ជាមួយ ល្អ ប្រពៃ ...
សុ ប្រែថា ងាយ ស្រួល ស្រណុក ល្អ ប្រពៃ ណាស់ ម្ល៉េះ ...
ពាក្យដូចមានតទៅសឹងជាពាក្យមានឧបសគ្គៈ បរិបូណ៌ ទុរគត(ទុគ្កត) បរាជ័យ អនុគ្រោះ អភិបាល អធិការ អវសាន (បរ ឧសាន)បរិយោសាន ឧបរាជ និរភ័យ អធិបតី វិកាល វិបរិត សុវិជ្ជា ទុវិជ្ជា អបរាជ័យ និរន្តរ និរទេស អថិជ័យ អនុនាយក អនុស្សវនា សុគតិ សុគន្ធ វិជ័យ ទុព្ភិក្ខ ...។
=អាគម=
គឺជាពាក្យដែលគេអាចញែកព្យាង្គ និងសំរាប់សំរាយបាន ហៅថាអាគម។ អក្សរចុះថែមត្រង់ចន្លោះដូចជាពាក្យ ចតុរង្គ និរន្តរ បរិយាសាន ចតុរារិយសច្ច...។
* ចតុរង្គ
ពាក្យអាគម
ពាក្យញែកព្យាង្គ
ពាក្យសំរាយ
ចតុរង្គ
ចតុរ អង្គ
ចតុ អង្គ
* និរន្តរ
ពាក្យអាគម
ពាក្យញែកព្យាង្គ
ពាក្យសំរាយ
និរន្តរ
នរ អន្តរ
និ អន្តរ
* បរិយោសន
ពាក្យអាគម
ពាក្យញែកព្យាង្គ
ពាក្យសំរាយ
បរិយោសាន
បរិយ ឧសាន
បរិ ឧសាន
* ចតុរារិយសច្ច
ពាក្យអាគម
ពាក្យញែកព្យាង្គ
ពាក្យសំរាយ
ចតុរារិយសច្ច
ចតុរ អរិយសច្ច
ចតុ អរិយសច្ច
អក្សរ រ យ ដែលយកមកថែមដើម្បីសម្រួលសព្ទអានហៅថា អាគម។ អាគម សម្រាប់ប្រើតែនៅក្នុងភាសាបាលី នឹងភាសាសំស្ត្រឹត នោះអក្សរដែលយកមកប្រើជាអាគមមានចំនួនសម្រេច។
ឧទាហរណ៍ អច្ឆរិយ = អស្ចារ្យ...។
=សម្ព័ន្ធ=
ជាគ្រឿងដែលចងបទឬក៏ចងឃ្លានៃប្រយោគ។ ដើម្បីតភ្ជាប់ពាក្យចងជាបទក្នុងសង្កាត់នីមួយៗឬក្នុងប្រយោគមួយត្រូវឱ្យដឹងថាបទណា គួរចូលទៅរកបទណាតាមលំអានវេព្យាករណ៍។
ឧទាហរណ៍ៈ ១ ឈ្មួញដឹកស្រូវ
- ឈ្មួញ ជា នាម សាធារណៈ ឯកវចនៈ បឋមបុរិសៈជាប្រធានរបស់កិរិយា ដឹក។
- ដឹក ជាសកម្មកិរិយា បច្ចុប្បន្នកាល ឯក។
- ស្រូវ ជានាម សាធារណៈ កម្មរងអំពើ់ ដឹក។
ឧទាហរណ៍ ២ ស្ត្រីៗទូលបន្លែដោយកញ្ជើ
- ស្ត្រីៗ ជានាម សាធារណៈ ពហុវចនៈ បឋមបុរសៈជាប្រធានរបស់កិរិយា ទូល។
- ទូល ជាសកម្មកិរិយា បច្ចុប្បន្នកាល ពហុវចនៈ។
- បន្លែ ជានាម សាធារណៈ ពហុវចនៈ កម្មរងអំពើកិរិយា ទូល។
- កញ្ជើ ជានាម សាធារណៈ ឯកចនៈ អកម្មរងអំពើ ទូល។
=ឋានៈរបស់ពាក្យ=
==ក. ចំពោះព្រះសង្ឃ និងព្រះរាជា==
ដើម្បីរាប់កំណត់ចំនួនព្រះរាជា គេត្រូវប្រើពាក្យភ្ជាប់ថា អង្គ។
ឧទាហរណ៍ ព្រះមហាក្សត្រា ក្សត្រី យាងចូលប្រថាប់ក្នុងរាជរោងមាន ១៧អង្គ។
ដើម្បីកំណត់ចំនួនព្រះសង្ឃ គេប្រើពាក្យភ្ជាប់ថា អង្គ។
ឧទាហរណ៍ ក្នុងពិធីចម្រើនព្រះបរិត្តបុណ្យទក្ខិណានុប្បទាននេះ គេនិមន្តព្រះសង្ឃ ១០អង្គ។
បញ្ជាក់៖ ពាក្យសង្ឃ និងរាជសព្ទ មួយចំនួន គឺជាន់គ្នាតែមួយប្រើពាក្យដូចគ្នា ដូចករណីខាងលើជាភស្តុតាងស្រាប់។ ពាក្យថា ព្រះរាជាឈឺ និងព្រះសង្ឃឈឺ ហៅថា អាពាធ ដូចគ្នាបានតែចំពោះព្រះរាជា មានម្យ៉ាងទៀតថា ប្រឈួន។
ខ្មែរយើងប្រើពាក្យេពិសេសៗ សម្រាប់តម្រូវការនឹងឋានៈមនុស្សនៅក្នុងសង្គម។ ដូច្នេះព្រះសង្ឃ និងព្រះរាជាជាជនមានឋានៈខ្ពង់ខ្ពស់យកមកប្រើ ឱ្យត្រូវទៅតាមឋានៈតួនាទីក្នុងសង្គមដូចជម្រាបខាងលើ។
<h2> ខ. ចំពោះមនុស្សដែលមានឋានន្តរសក្តិខ្ពង់ខ្ពស់</h2>
ដើម្បីកំណត់ចំនួនមនុស្សមានយសសក្តិខ្ពង់ខ្ពស់វិញគេប្រើពាក្យ រូប។
ឧទាហរណ៍ នៅក្នុងពិធីសម្ភោធការដ្ឋាន នៅខេត្តកណ្តាល មានអស់លោកមន្ត្រីតំណាងរាស្ត្រចូលរួមប្រមាណ ៣០រូប។
<h2> គ. ចំពោះមនុស្សសាមញ្ញធម្មតា</h2>
ក្នុងការរាប់អានកំណត់ចំនួនមនុស្សសាមញ្ញធម្មតាគេប្រើពាក្យ នាក់។
ឧទាហរណ៍
នៅក្នុងពិធីបុណ្យ សុំទឹកភ្លៀងនៅទីទួលអ្នកតាដើមពោធិ៍ មានមនុស្សប្រុសស្រីក្មេងចាស់ចំនូនប្រមាណជាង ៥០០នាក់ចូលរួម។
តែបើ របស់ ឬសំភារៈប្រើប្រើប្រាស់វិញ ក៏គេហៅថា ក្បាល សៀភៅ ១០ក្បាល(ដែរ)។
ឧទាហរណ៍
សៀវភៅនៅលើតុចំនួន ២ក្បាល។
គោរត់ទៅទិសខាងលិច ១ក្បាល។
<h2> ឃ. ចំពោះវត្ថុផ្សេងៗ</h2>
ផ្ទះ គេប្រើពាក្យ ខ្នង យកមកភ្ជាប់ក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ផ្ទះ ៣ខ្នង។
ឥដ្ឋ គេប្រើពាក្យ ដុំ យកមកភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ឥដ្ឋ ២០០ដុំ។
ក្បឿង គេប្រពាក្យ សន្លឹក យកមកភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ក្បឿង ៥០០០សន្លឹក។
ស័ង្កសី គេប្រើពាក្យ សន្លឹក យកមកភ្ពាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ស័ង្កសី ៧០សន្លឹក។
ក្តារ គេប្រើពាក្យ សន្លឹក យកមកភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ក្តារ ១៨០សន្លឹក។
ក្រដាស គេប្រើពាក្យ សន្លឹក យកមមកភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ក្រដាស ១០០០សន្លឹក។
គ្រឿងឈើធ្វើសំណង់ គេប្រើពាក្យ ផ្លាន យកមកភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ រនូត រត ប្រម៉េ ផ្ទោង ៤០ផ្លាន។
រថយន្ត កប៉ាល់ ទូក គេប្រើពាក្យ គ្រឿង យកមកភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ រថយន្ត ៣គ្រឿង កប៉ាល់ ២គ្រឿង ទូក ៥គ្រឿង។
<h2> ង. ចំពោះរុក្ខជាតិ</h2>
ដំណាំដើមឈើធំៗគេប្រើពាក្យ ដើម យកមកប្រើភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ខ្នុរ ៣០ដើម ដូង ៥០ដើម។
<h2> ច. ចំពោះសត្វទូទៅ</h2>
ដើម្បីកំណត់ចំនួនសត្វសម្រាប់ទឹម គេតែងយកពាក្យ នឹម មកភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ គោ ១នឹម។
<h2> ឆ. ចំពោះដំណាំវារ ទ្រើងតូចតាច</h2>
ដើម្បីគណនាចំនួនដំណាំប្រភេទនេះ គេប្រើពាក្យ គុម្ព មកភ្ជាប់ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ កសិករគំរូនៅភូមិព្រែកតាព្រីង បានដាំដំណាំបន្លែជាច្រើន សម្រាប់លក់ និងសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ក្នុងគ្រួសារ។
ឧទាហរណ៍
ត្រឡាច ២០គុម្ព។
ស្ពៃខ្មៅ ១០០គុម្ព។
ខាត់ណា ៥០គុម្ព។
<h2> ជ. ចំពោះដំណាំយកស្លឹក ផ្លែ ជាវល្លិ៍</h2>
ក្នុងការគណនារាប់ដំណាំប្រភេទនេះ គេប្រើពាក្យ ជន្លង់ ពីក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ពូសុខៈ ដែលមានចម្ការជាប្រភេទដីក្រហម គាត់ដាំម្រេច ៥០០ជន្លង់ នៅដីមួយងារនៅខាងក្រោយផ្ទះ គាត់ដាំ ម្លូក្រហម ២០ជន្លង់។
<h2> ឈ. ចំពោះសម្លៀកបំពាក់ឬវត្ថុផ្សេងៗទៀត</h2>
បើរាប់ខោមួយ អាវមួយឬសំពត់មួយ អាវមួយ គេថា ប្រដាប់។ គឺខោអាវ សំពត់អាវ ប្រដាប់។
ឧទាហរណ៍ ខោអាវ ១កុំប្លេ។
បើរាប់ឬគណនាសំពត់ គេប្រើពាក្យ ក្បិន។
ឧទាហរណ៍ សំពត់ ១ក្បិន។
បើរាប់កំណត់ទំហំល្មម កាត់ខោអាវបានគេថា អាវ។
ឧទាហរណ៍ កំណាត់ ១អាវ។
បើរាប់គណនាស្បែកជើង គេប្រពាក្យ សម្រាប់។
ឧទាហរណ៍ ស្បែកជើង ១សម្រាប់។
បើរាប់គណនាចង្កឹះ គេប្រើពាក្យ គូ។
ឧទាហរណ៍ ចង្កឹះ ១គូ។
បើរាប់ឬគណនាខ្សែវិញ គេភ្ជាប់ពាក្យ កន្ទុយ ពីខាងក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ខ្សែគោ ១កន្ទុយ។
បើរាប់ឬគណនាចានវិញ គេភ្ជាប់ពាក្យ ស្រាក់ឬ ឡូ ពីខាងក្រោយ។
ឧទាហរណ៍ ចាន ១ស្រាក់ឬ ចាន ១ឡូ។
<h2> ញ. ចំពោះផ្លែឈើ</h2>
បើរាប់ឬគណនាផ្លែឈើ គេភ្ជាប់ពាក្យជាច្រើនប្រភេទដូចខាងក្រោម៖
បើផ្លែឈើ ៤ គេថាផ្លែឈើ ១ដំប។
បើផ្លែឈើ ៤០ គេថាផ្លែឈើ ១ផ្លូន។
បើផ្លែឈើ ៤០០ គេថាផ្លែឈើ ១ស្លឹក។
របៀបរាប់សំណាប់ដែលដកចងជាកណ្តាប់បម្រុងយកស្ទូច ក៏គេគិតជា ដំប ផ្លូន ស្លឹក ដូចផ្លែឈើដែរ។
បើរាប់ផ្លែស្លា គេគិតជា ដៃ។ ក្នុង ១ដៃមាន ១០ផ្លែ(ស្លា)។
បើរាប់ស្លា គិតជា ធ្លាយឬ ស្មែង គឺចង្កោមផ្លែស្លាដែលចេញពីទងមួយ។
ឧទាហរណ៍ ដូង ១ធ្លាយ ស្លា ១ស្មែង។
បើរាប់សម្លៀកបំពាក់ ដែលគេវេច គេហៅថា ១ឬ២ បង្វេច។
ឧទាហរណ៍ សម្លៀកបំពាក់ ១បង្វេច។
បើរាប់សម្លៀកបំពាក់ ដែលគេវេចល្មមស្ពាយបាន គេហៅថា ១ឬ២ សម្ពាយ។
ឧទាហរណ៍ ខោអាវ ១សម្ពាយ។
បើរាប់អ្វីដែលគេយកមកឆ្វាយបានគេហៅថា ខ្សែមួយចង្វាយ។
ឧទាហរណ៍ ខ្សែគោ ១ចង្វាយ។
បើរាប់របស់អ្វីដែលគេយកមកយួរបានគេហៅថា មួយយួរ។
ឧទាហរណ៍ ទឹកបរិសុទ្ធ ១យួរ។
<h2> ដ. ការវាស់ពេលវេលាតាមបែបបុរាណ</h2>
កាលដើមឡើយខ្មែរយើង ពុំទាន់មានវិធីសាស្ត្រ ឬឧបករណ៍សម្រាប់វាស់ពេល(លម្អិតខ្លី) ដូចគ្រាបច្ចុប្បន្នឡើយ។ ហេតុនេះចាស់បុរាណលោកកំណត់ពេលខ្លីតាមរយៈការបង្កើតពាក្យផ្សេងៗ ហើយពាក្យខ្លះនៅតែប្រើរហូតមកទល់សព្វថ្ងៃ មានដូចជា៖
យាម៖ ក្នុង២៤ម៉ោង លោកចែកជា ៦ឬ៨យាមក្នុងមួយយាមៗមានប្រមាណពី ៣ម៉ោង ទៅ៤ម៉ោង។ គេគិតរាមយាម១ ចាប់ពីថ្ងៃរះគិតជាយាម៣ឬយាម៤នៅពេលថ្ងៃលិច។ ក្នុង១យប់ គិតជា ៤យាមគឺពីព្រលប់គិតជាយាម ៤... ដល់ភ្លឺគិតជាយាម ៨។
ខួប៖ ការគិតអាយុក្មេងគេរាប់ពីខែដែលវាកើត រហូតដល់ថ្ងៃដដែលនេះវិញ គេហៅថា មួយខួបគឺត្រូវជា ១២ខែ។
ឧទាហរណ៍
ក្មេងកើតនៅថ្ងៃ ២កើត ខែមាឃ... លុះដល់វិលមួយជុំខួបមកដល់ថ្ងៃ ២កើត
ខែមាឃនេះ គេសន្មតថា ក្មេងនេះអាយុបាន ១ខួបហើយ។ ការរាប់ឆ្នាំកំណើតខ្មែរយើង
មិនគិតតាមពុទ្ធសករាជឬគ្រិស្តសករាជទេ គឺកំណត់តាមឆ្នាំទាំង ១២គឺ ឆ្នាំជូត ឆ្លូវ ខាល ថោះ រោង ម្សាញ់មមី មមែ វក រកា ច កុរ។ ក្នុង ១ជុំ ខួបមាន ១ឆ្នាំ...។
មួយសន្ទុះ៖ ជារយៈពេលជាកំណត់មួយ អាចស្មានបានប្រហែលជា ១ម៉ោង។
ឧទាហរណ៍ដើរបានមួយសន្ទុះក៏ចូលដល់ព្រៃធំមួយ...។
មួយបោក៖ ជារយៈពេលជាកំណត់មួយ ប្រមាណជាកន្លះម៉ោង។
ឧទាហរណ៍ ដេកបានមួយបោក ភ្ញាក់ឡើងភ្លឺល្មម។
មួយបារី៖ ជារយៈពេលប្រមាណ ១៥នាទី។
ឧទាហរណ៍ច្រកថ្នាំចំនួនពេល ១បារី អ្នកជំងឺក៏ដឹងខ្លួនវិញ។
មួយសាបស្លា៖ ជារយៈពេលប្រហែល ២០នាទី។
ឧទាហរណ៍ចម្ងាយផ្លូវពីភូមិ ធ្លកទ្រេតទៅ ឈើទាលជ្រំគេត្រូវដើរ តែ១សាបស្លាប៉ុណ្ណោះ នឹងបានទៅដល់ហើយ។
ចំណាំ៖ ពេល ១បារី គឺជារយៈពេលដែលគេជក់ថ្នាំអស់ ១បារី ឯពេល ១ស្លាបស្លាគឺជារយៈពេលដែលអ្នកស៊ីស្លា កំណត់ថាស្លាសាបអស់រសជាតិ ត្រូវខ្ជាក់ចោលកាកស្លា។
មួយស្រឡេត៖ គឺរយៈពេលខ្លីប្រមាណ ៥ ទៅ ១០នាទី។ ឧទាហរណ៍ធ្មេចមួយស្រឡេតទៅ ក៏យល់សប្តិឃើញដំរីដេញ...។
មួយភ្លែត៖ ស្មើនឹងរយៈពេល ៥នាទី។
ឧទាហរណ៍កុំតាមម៉ែអី ម៉ែទៅតែមួយភ្លែតនឹងវិលមមកវិញហើយ។
=រាជសព្ទ=
ព្រះថេរៈ គឺព្រះមហាព្រហ្មមុន នាម អ៊ូ
ព្រះភិក្ខុ ធម្មសិរិ នាម សុវណ្ណ
ពួកឧបាសក គឺព្រះវរវោហារ នាម កែវ ក្រុមរាជបណ្ឌិត្យ
អាចារ្យ ម៉ូត រាជលេខានុការ ក្នុងសម្ដេចព្រះរាជអយ្យកា។
មហា ទិន ហួត ក្រុមពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ មកជួយរើសសព្ទណា គួរប្រើឲ្យសមបែបខ្លីម្ដងទៀតជាគ្រាទី៣។
ក៏ឯពាក្យដែលហៅថារាជសព្ទនោះ ពុំចំពោះតែយកមគធភាសា និងសំស្ក្រឹតភាសាមកប្រើទេ សូម្បីខេមរភាសា លោកបុរាណាចារ្យក៏មានយកមកប្រើដែរ ក៏ប៉ុន្តែមកសន្មតហៅឲ្យខុសនឹងពាក្យប្រើធម្មតា ដូចពាក្យថា ផ្ទំ និង ស្រង់ ជាដើម។ ឯរាជសព្ទដែលបោះពុម្ពក្នុងព្រះពុទ្ធសករាជ ២៤៨៥ (គ.ស ១៩៤១) នេះពុំបានផ្លាស់ផ្លែងសព្ទដើម ឬបញ្ញត្តថែមសព្ទថ្មីទៀតទេ គ្រាន់តែកែអក្សរឲ្យត្រឹមត្រូវ និងរៀបពាក្យឲ្យរៀងតាមលំដាប់អក្សរ តាមសំដីដែលប្រើធម្មតា ដើម្បីឲ្យងាយរករាជសព្ទដែលត្រូវការ។ ពាក្យជារាជសព្ទនោះ បើនឹងបញ្ញត្តឲ្យគ្រប់សម្ដីដែលត្រូវការនិយាយទាំងអស់ ក៏នឹងក្លាយទៅជាភាសាមួយដោយឡែក នាំឲ្យចេះមិនចប់ នឹងនាំឲ្យពួកលោកអ្នកមិនប៉ិនប្រសប់រាជសព្ទ ធុញទ្រាន់ ខ្លាចមិនហ៊ានចូលមកកាន់ព្រះរាជសំណាក់ផង។ ជាទំនៀមរបស់ភាសាគ្រប់ជាតិ តែងមានបញ្ញត្តសព្ទខ្លះជាពិសេស សម្រាប់និយាយគោរពដល់ក្សត្រខត្តិយត្រកូល ឬលោកអ្នកមានសក្ដានុពលធំជាងជាដរាប។ កាលបើពាក្យជារាជសព្ទ ឬពាក្យខ្ពស់សម្រាប់ជាតិត្រូវតែនិយាយខានមិនបាន ដូច្នេះហើយ បានជាអញខ្ញុំព្យាយាមរៀបចំក្បួនរាជសព្ទនេះ ទុកជាសម្បត្តិជួយឲ្យងាយដល់អ្នកត្រូវការ។ ក្នុងក្បួនរាជសព្ទនេះ បានកាត់ចោលពាក្យណាដែលមិនសូវត្រូវការប្រើញឹកញយបន្ថយឲ្យតិចចុះ ដើម្បីឲ្យងាយសិក្សា ប្រសិនបើពាក្យណាមួយជាខេមរភាសាក្ដី ភាសាអ្នកបរទេសក្ដី ដែលគ្មានបញ្ញត្តិក្នុងក្បួនរាជសព្ទនេះទេ ត្រូវនិយាយតាមសម្ដីដែលធ្លាប់និយាយដដែល តែត្រូវថែមពាក្យថា ទ្រង់ ឬ ព្រះ នាំមុខពាក្យ ដូចកិរិយាសព្ទថា ឈ្ងោក, ងាក ថា ទ្រង់ឈ្ងោក, ទ្រង់ងាក ឬពាក្យជានាមសព្ទ ថា រូប, អង្គ ថា ព្រះរូប ឬព្រះបរមរូប, ព្រះអង្គ ជាដើម តាមសមគួរដល់ពាក្យដែលគួរថែម។ មានពាក្យខ្លះដូច នាឡិកា, សៀវភៅ, ផើងផ្កា នឹងប្រើពាក្យ ព្រះ នាំមុខមិនពីរោះត្រូវប្រើពាក្យ ព្រះរាជទ្រព្យ ភ្ជាប់ខាងក្រោយថា នាឡិកាព្រះរាជទ្រព្យ បើជាត្រីសាច់បន្លែ ត្រូវភ្ជាប់ពាក្យថា ព្រះស្ងោយ ដូច បន្លែព្រះស្ងោយ… វិញ ចំណែកឈ្មោះរោគផ្សេងៗ ខ្លះនឹងប្រើពាក្យ ព្រះ ឬ ព្រះរាជទ្រព្យ ក៏មិនសម គួរនិយាយថា ប្រឈួនព្រះរោគ….. វិញ។ ន័យមួយទៀត តាមទំនៀមរាជសព្ទ បើពាក្យណាជានាមសព្ទ ច្រើនប្រើពាក្យ ព្រះ នាំមុខ ពាក្យណាជាកិរិយាសព្ទ ច្រើនប្រើពាក្យ ទ្រង់ នាំមុខ តែគង់លើកទុកពាក្យខ្លះ ដូចពាក្យថា ស្វេតច្ឆត្រ… មិនមានពាក្យ ព្រះ នាំមុខពាក្យថា ស្រង់ មិនមានពាក្យ ទ្រង់ នាំមុខក៏បាន។ នាមសព្ទរួមចូលគ្នាពីរម៉ាត់ដូច កព្រះហស្ត, ស្នាប់ព្រះសិរ ជាដើម មិនប្រើពាក្យ ព្រះ ពីរដងថា ព្រះកព្រះហស្ត, ព្រះស្នាប់ព្រះសិរ ក៏មាន ព្រះកនិច្ឆាព្រះឱស្ឋ នៅប្រើពាក្យ ព្រះ ទាំងពីរក៏មាន។ នាមសព្ទណា ប្រើជាកិរិយាសព្ទត្រូវថែមពាក្យថា ទ្រង់ ដូចពាក្យថា ទ្រង់ព្រះនិច្ចា តែពាក្យខ្លះដូចជា ទ្រង់ក្រោធ, ទ្រង់ប្រហារ… មិនបានមានពាក្យ ព្រះ ទេ ដោយហេតុមិនស្រួលស្ដាប់មិនពីរោះត្រចៀក អ្នកត្រូវការគួរសង្កេតនិងលៃលក ប្រើឲ្យសមគួរតាមសេចក្ដីនោះៗ ដូចបានអធិប្បាយពន្យល់មកខាងលើនោះចុះ។
វរចក្ររណរិទ្ធិ វាចាអ្នកវាយអក្សរសាឡើងវិញ
៙ ក ៚
ក = ព្រះសុរង
កជើង = ព្រះនិពន្ធបាទ, កព្រះបាទ
កដៃ = ព្រះករ, កព្រះហស្ត
កង = ព្រះវល័យ
កងកន់ = ព្រះពាហុរ័ក្ស, ព្រះពាហុរ័តន៍ (ព្រះពាហុរត្ន)
កង្វេរ = ព្រះអង្កុសា
កញ្ចក់ឆ្លុះ = ព្រះឆាយ
កញ្ជ្រឹល = ព្រះទទ្ទុ
កន្តើយព្រងើយ = ទ្រង់ព្រះឧបេក្ខា
កន្ត្រៃ = ព្រះទម្រង់សុក័ន្ត
កន្ថោរតូច = ព្រះសុពណ្ណស្រី
កន្ថោរធំ = ព្រះសុពណ្ណរាជ
កន្ទក់លាងដៃ = ព្រះកុណ្ឌកី
កន្ទូតអូង = ព្រះគីវង្គ
កន្លើត = ព្រះតាលុ
កន្សែងទ្រាប់ថ្វាយបង្គំ = ព្រះកនិច្ឆាបង្គំ
កន្សែងជូតខ្លួន = ព្រះកនិច្ឆាព្រះអង្គ
កន្សែងជូតដៃ = ព្រះកនិច្ឆាព្រះហស្ត
កន្សែងជូតមាត់ = ព្រះកនិច្ឆាព្រះឱស្ឋ
កន្សែងជូតមុខ = ព្រះកនិច្ឆាព្រះភក្ត្រ
កន្សែងជួតក្បាល = ស្នាប់ព្រះសិរ
កម្រាល, កន្ទេល, ចៀមចំ, ព្រំ = ព្រះនិសជ្ជនីយ៍
កាត់សក់ = ចម្រើនព្រះកេសា
កាល់ចិញ្ចើម = វិចិត្រព្រះភូមោ
កាវពាក់ត្រចៀក = ព្រះកុណ្ឌល
កុណ្ឌីទឹក = ព្រះសុវណ្ណភិង្គារ
កូនប្រសាប្រុស = ព្រះធីតុបតី
កូនប្រសាស្រី = ព្រះសុណិសា
កូបដំរី = ព្រះនាគាសនៈ
កើតទុក្ខ = ទ្រង់សោយទុក្ខ
កោរសក់ = ដាក់ព្រះកេសា
កៅអី = ព្រះសុវណ្ណកោច្ឆៈ
កាំបិតកោរ = ព្រះទម្រង់ខុរៈ
កាំបិតបត់ = ព្រះទម្រង់បិប្ផលី
កាំបិតបន្ទោះ = ព្រះទម្រង់ដងវែង (ដងង)
កាំបិតព្រា = ព្រះទម្រង់វាសី
កាំបិតស្នៀត ឬក្រឹស = ព្រះទម្រង់ឆុរិកា
កាំបិតស្លា = ព្រះទម្រង់បូគៈ
កំភួនជើង = កំភួនព្រះបាទ
កំភួនដៃ = កំភួនព្រះហស្ត
កម្លាំងកាយ = ព្រះកាយពល
កំហាក = ព្រះខេឡាសុចិ
កម្អួត = ព្រះអាចៀន, ព្រះវមកៈ
កាំភ្លើង = ព្រះទម្រង់អគ្គី
ក្នាញ់ = ទ្រង់បដិឃៈ
ក្បាល = ព្រះសិរ
ក្បាលជង្គង់ = ព្រះជានុ
ក្មួយប្រុស = ព្រះភាគិនេយ្យ
ក្មួយស្រី = ព្រះភាគិនេយ្យា
ក្រចក = ព្រះនខា
-ក្រដាស ប្រោះទឹកមាសបិទភ្ជាប់នឹងព្រែ ឬក្រដាសបារាំងសរសេរតាំងតំណែងយសមន្ត្រីទាំងពួង តាំងពីឧកញ៉ាដរាបដល់ឃុន ម៉ឺន = សញ្ញាប័ត្រ។
-ក្រដាសសេនាបតីធ្វើតាំងតំណែងយស ឲ្យក្រមការ = ត្រាតាំង។
-ក្រដាសសរសេរតាំងតំណែងយសព្រះភិក្ខុសង្ឃទាំងពួង = សមណប័ត្រ។
ក្រមាបង់ក = ព្រះសុភាក់
ក្រពះ = ព្រះបិហកៈ
ក្រមួនមាត់ = នួនព្រះឱស្ឋ
ក្រយៅ = ព្រះបទរាជី
ក្រលៀន = ព្រះអនុជង្គ
ក្រឡេកមើល = ទ្រង់ឆ្មៀងព្រះនេត្រ
ក្រាស = ព្រះសម្អាងកេសី
ក្រោកពីដេក = ទ្រង់តើន, ទ្រង់បពុជ្ឈនាការ
ក្លស់ = ព្រះក្លស់
ក្លាហាន = ព្រះវិសារទៈ
ក្លៀក = ព្រះកច្ឆៈ
ក្អក = ព្រះកាសៈ
ក្អមពួច = ព្រះសុវណ្ណកុម្ភៈ
ក្អួត = ទ្រង់អាចៀន
ក្អែល = ព្រះរជ្ជោជល
_____________________________________________
៙ ខ ៚
ខាក = ទ្រង់កក្ខារី
ខឹងច្រើន = ទ្រង់ក្រោធ, ទ្រង់ពិរោធ
ខឹងតិច = ទ្រង់ខ្ញាល់
ខឹមខាត់, ខ្សែក្រវាត់ = ព្រះកាយពន្ធន៍
ខួរក្បាល = ព្រះមត្ថលុង្គ
ខោជើងវែង = ស្នាប់ព្រះជង្ឃ
ខោស្នាប់ភ្លៅ = ស្នាប់ព្រះឧរូ (ឧរុ)
ខ្ជិល = ទ្រង់កោសជ្ជៈ
ខ្នង = ព្រះប្រឹស្ដាង្គ
ខ្នើយ = រងព្រះបាទ
ខ្នើយផ្អែក = ព្រះខ្នល់
ខ្នើយរងស្មង = រងព្រះជង្ឃ
ខ្នើយឱប = នែបព្រះអង្គ
ខ្នៀរអាចម៍ = ព្រះខ្នាច់
ខ្ពុរមាត់ = ទ្រង់វិក្ខាលនៈ
ខ្មាសរបស់ប្រុស = ព្រះសិដ្ឋលិង្គ
ខ្មាសរបស់ស្ត្រី = ព្រះយោនី
ខ្មៅដុស = ព្រះមសិ
ខ្យល់ចាប់ = ព្រះវាយុរោគ
ខ្លាច = ទ្រង់ព្រះភិរុកា
ខ្លាញ់ខាប់ = ព្រះមេទោ
ខ្លាញ់រាវ = ព្រះវសា
ខ្លួន = ព្រះកាយ
ខ្សៀ = ព្រះទំរង់ធុមវដ្ដី
_____________________________________________
៙ គ ៚
គក់ (វាយ) = ទ្រង់ប្រហារ
គិត = ទ្រង់ព្រះចិន្ដា
គជ, តេជ, នប់, កុយ, គាថា = ព្រះគ្រូ
គូរ = ទ្រង់ព្រះលេខា
គោ = ព្រះទីន័ងឧសភរាជ
គោម = ព្រះឃរបទីប
គុំកួន = ទ្រង់អាឃាដ
គុម្ពត្រចៀក = ព្រះកាណ៌
គ្រឿងក្រអូបសម្រាប់លាប = ព្រះសុគន្ធវិលេបនៈ
គំហក = ទ្រង់តជ្ជនាការ
គ្រហែម = ទ្រង់ព្រះឧក្កាសិត
គ្រុន = ព្រះទាហរោគ, ឌាហរោគ
គ្រូ = រាជគ្រូ
គ្រែ = ព្រះមញ្ចៈ
គ្រែដេក = ព្រះទែនបន្ទំ
គ្រែយាន = ព្រះរាជយាននុម៉ាត
គ្រែយានមាស = ព្រះសុវណ្ណរាជយាន
គ្រែអង្គុយ = ក្រឡាព្រះគំនាល់
_____________________________________________
៙ ឃ ៚
ឃើញ = ទ្រង់ទស្សនាការ
ឃ្លង់ = ព្រះកុដ្ឋរោគ
ឃ្លាន = ទ្រង់ជិឃច្ឆា
_____________________________________________
៙ ង ៚
ងងុយ = ទ្រង់ព្រះថីនៈ
ងូតទឹក = ស្រង់ព្រះវារី
ងោកងុយ = ទ្រង់ព្រះមិទ្ធៈ
_____________________________________________
៙ ច ៚
ចង្កា = ព្រះហនុកា
ចង្កើះ = ព្រះយមកា
ចង្កៀង = ព្រះតេលបទីប
ចង្កៀលក្រចក = ព្រះទម្រង់សុពណ្ណនខា
ចង្កួយស្មា = ព្រះអង្សកូដ
ចង្កៀលត្រចៀក = ព្រះទម្រង់សុវណ្ណកាណ៌
ចង្កេះ = ព្រះអង្កៈ, ព្រះកដី
ចន្ទាស = ព្រះសណ្ឌាស
ចង្អុលម្រាមដៃ = ព្រះតជ្ជនាបាទ
ចារុ៍ចងដៃ = កែមព្រះករ
ចិញ្ចើម = ព្រះភូមោ, ព្រះភមុកា
ចិញ្ចៀន = ព្រះទម្រង់
ចិត្ត = ព្រះហឫទ័យ
ចិត្តជា (បាត់ខឹង) = ទ្រង់ក្សាន្តព្រះហឫទ័យ
ចូលចិត្ត = ទ្រង់សន្និដ្ឋាន
ចែងថ្ងៃ = ព្រះខុទ្ទកបិឡកា
ចៅស្រី-ប្រុស = ព្រះរាជនត្តា
ចំណីបង្អែម = ព្រះឱជា
ចំឡក = ព្រះបស្សការ
ច្របាច់ = សម្ពាហណៈ
ច្រមុះ = ព្រះនាសា
ច្រូចទឹក = ទ្រង់ទក្សិណោទក
ច្រៀង = ទ្រង់គីតាភិរម្យ
_____________________________________________
៙ ឆ ៚
ឆត្រ = ព្រះក្លស់
ឆ្លាក់ = ទ្រង់រចនា
ឆ្អឹង = ព្រះអដ្ឋិ
ឆ្អឹងដងកាំបិត = ព្រះអក្ខកា
_____________________________________________
៙ ជ ៚
ជក់ = ទ្រង់សោយ
ជញ្ជឹង = ទ្រង់ព្រះវិចារណ៍
ជន្លួញ = ព្រះបដោទ
ជាន់ = ទ្រង់អក្កមៈ
ជណ្ដើរ = ព្រះអឌ្ឍចន្ទ
ជីដូន = ព្រះអយ្យិកា
ជីដូនទួត = ព្រះអយ្យិកាទួត
ជីតា = ព្រះអយ្យកោ
ជីតាទួត = ព្រះអយ្យកោទួត
ជិនឆ្អន់ = ទ្រង់និព្វិទា
ជុក = ព្រះមោលី
ជុះអាចម៍ = ទ្រង់ចូលព្រះបង្គន់ធំ
ជម្រះធ្មេញ = ទ្រង់សោយព្រះស្ទន្ត
_____________________________________________
៙ ឈ ៚
ឈរ = ទ្រង់ស្ថិត
ឈមមុខត្រង់ = ទ្រង់ឆ្ពោះព្រះភក្ត្រ
ឈានជើង = ស្ដេចឈានព្រះបាទ
ឈាម = ព្រះលោហិត
ឈឺ = ប្រឈួន, ទ្រង់ព្រះអាពាធ, ទ្រង់ព្រះអផាសុក
ឈើខ្នាត = ព្រះរាជមានៈ
ឈើខ្នោសអណ្ដាត = ព្រះជីវ្ហាវិសោធន៍
ឈើចាក់ធ្មេញ = ធ្នាក់ព្រះទន្ត, ព្រះទន្តកដ្ឋ
ឈើច្រត់ = ព្រះទណ្ឌៈ
ឈ្នួត = ព្រះវេដ្ឋនៈ
ឈ្លី = ទ្រង់បរិមទ្ទៈ
_____________________________________________
៙ ញ ៚
ញញឹម = ទ្រង់ព្រះសិតាការៈ
ញើស = ព្រះសេទោ
_____________________________________________
៙ ដ ៚
ដន្លាប់ = ព្រះក្នក់
ដបកែវ = ព្រះករណ្ឌកៈ
ដបតែ = ព្រះបានកោសៈ
ដាវ = ព្រះទម្រង់អសិ
ដាវវែង = ព្រះទម្រង់អសិដងវែង
ដីខ្មៅសរសេរ = ព្រះកាឡមត្តិកា
ដីស = ព្រះបុស្សមត្តិកា
ដឹង = ទ្រង់ជ្រាប
ដើមទ្រូង = ព្រះឧរា
ដើរ = ទ្រង់យាងព្រះបាទ
ដើរដំណើរ = ទ្រង់ព្រះរាជដំណើរ
ដេក = ទ្រង់ផ្ទំ
ដេកលក់ = ទ្រង់ផ្ទំស្កល់
ដៃ = ព្រះហស្ត
ដំបង = ព្រះទម្រង់គទាវុធ
ដំរីសម្រាប់គង់ = ព្រះទីន័ងគជេន្ទ្រ
ដោះ = ព្រះថ័ន
_____________________________________________
៙ ត ៚
តម = ទ្រង់ព្រហ្មចេត
តោក = ព្រះសុដ្ឋិការ
តាំង = ព្រះបីថំ
តែងរឿង-កាព្យ = ទ្រង់និពន្ធ
ត្បាល់បុកស្លា = ព្រះសុវណ្ណទន្ត, ស្នងព្រះទន្ត
ត្រកូល = រាជត្រកូល, ខត្តិយត្រកូល
ត្រចៀក = ព្រះស្រោត
ត្រា = ព្រះរាជវលញ្ឆករ
ត្រិះរិះ = ទ្រង់ព្រះតំរិះ
_____________________________________________
៙ ថ ៚
ថើប = ទ្រង់ចុម្ពិត
ថ្ងាស = ព្រះនលាត
ថ្ងូរ = ទ្រង់អដ្ដសរៈ
ថ្នាំរក្សារោគ = ព្រះឱសថ
ថ្ពាល់ = ព្រះគណ្ឌៈ
ថ្លើម = ព្រះយកនៈ
_____________________________________________
៙ ទ ៚
ទាច = ព្រះវក្កៈ
ទិកោទឹក = ព្រះបានភិង្គារ
ទឹកកាម = ព្រះអសុចិ
ទឹកដោះ = ព្រះក្សីរ
ទឹកតែ = ព្រះបានរស
ទឹកត្រជាក់ = ព្រះសីតរស
ទឹកនោម = ព្រះមូត្រ
ទឹកភ្នែក = ព្រះអស្សុ
ទឹកមាត់ = ព្រះខេឡៈ
ទឹករំអិល = ព្រះលសិកា
ទឹកលាងអាចម៍ = ព្រះធារាបង្គន់
ទឹកអប់ = ព្រះសុគន្ធ
ទឹកអប់សម្រាប់ងូត = ព្រះសុគន្ធវារី
ទូ = ព្រះកុញ្ជិកកោសៈ
ទូកគង់ = ព្រះទឺន័ងនាវា
ទួញ = ទ្រង់សោក
ទៀន = ព្រះសិខាទីប
ទៅលេង = ស្ដេចប្រពាត
ទ្រគាក = ព្រះសុសោណី
ទ្រហោយំ = ទ្រង់ពិលាប
ទ្វារជុះ = ព្រះវច្ចមគ្គ
ទ្វារនោម = ព្រះបស្សាវមគ្គ
_____________________________________________
៙ ធ ៚
ធ្នូ = ព្រះទម្រង់កៅទណ្ឌ
ធាត់ = ព្រះថូលោ, មានព្រះអង្គ
ធូប = ព្រះធូប
ធ្មេញ = ព្រះទន្ត
_____________________________________________
៙ ន ៚
និយាយ = ទ្រងមានព្រះបន្ទូល, ទ្រង់មានព្រះតម្រាស់, ព្រះសវនីយ (ព្រះអគ្គមហេសី)
និយាយការ = ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការ
និយាយចំពោះ, ផ្ដើមឡើង, និយាយបន្លឺឲ្យដឹង = ទ្រង់ប្រារព្ធ
ផ្សាយទូទៅ = ព្រះបន្ទូលសុរសីហនាទ
នោម = ទ្រង់ចូលព្រះបង្គន់តូច, ទ្រង់បន្ទោបស្សាវៈ
នៅ = គង់
នៅផ្ទះ = គង់ព្រះដំណាក់
_____________________________________________
៙ ប ៚
បបោសអង្អែល = ទ្រង់បរាមាស
បង = ព្រះរាម, ព្រះជេដ្ឋា
បង្គាប់ = ទ្រង់បញ្ជា
បង្អួចមានគន្លឹះ = ព្រះសីហបញ្ជរ
បង្អួចបើកទល់ = ព្រះកវាតា
បន្ទាត់ = ព្រះតន្តិ (ព្រះតន្តី)
បារី = ព្រះធុមវដ្ឋី, ព្រះស្រីសួង
បាយ = ព្រះក្រយាស្ងោយ
បេះដូង = ព្រះហទយៈ
ប្ដី = ព្រះស្វាមី, ព្រះភស្ដា
ប្រជុំចិញ្ចើម = ព្រះឧណ្ណាលោម
ប្រពន្ធ = ព្រះមហេសី, ព្រះជាយា
ប្រមាត់ = ព្រះបិត្តៈ
ប្រជ្រុយ = ព្រះតិលកា
ប្រឡែង (ប្រលែង) ឬលេង = ទ្រង់ក្រសាល
ប្រាប់ = ទ្រង់ត្រាស់
ប្រេង = ព្រះតេលៈ
ប្អូន = ព្រះអនុជ
_____________________________________________
៙ ផ ៚
-ផែនប្រាក់ចារិកអក្សរតាំងតំណែងយសសេនាបតីនូវព្រះភិក្ខុរាជាគណៈធំ = ហិរញ្ញបត្រ។
-ផែនមាសចារិកអក្សរទាំងព្រះនាមម្ចាស់ផែនដីនូវក្សត្រិយ៍ទាំងពួង និងព្រះសង្ឃនាយក = ព្រះសុវណ្ណប័ត្រ។
ផើម (ស្ដេចស្រី) = ទ្រង់ព្រះគភ៌
ផើម (ស្ត្រីទាំងពួងជាម្នាងស្ដេច) = មានគភ៌
ផឹក = ទ្រង់សោយ
ផ្កា = ព្រះបុប្ផា
ផ្ចិត = ព្រះនាភី
ផ្ដាសាយ = ទ្រង់ព្រះបិនាសា
ផ្តិល = ព្រះស្រាពក៍
ផ្នត់ជង្គង់ = ផ្នត់ព្រះជានុ
ផ្ទះ = ព្រះទីន័ងដំណាក់
ផ្លិតកោង = ព្រះវីជនី
ផ្លិតដងង = ព្រះពាតវីជនី
ផ្លិតស្លឹកត្នោត = ព្រះតាលប័ត្រ
ផ្លិតស្លាបសត្វ = ព្រះវាលវិជនី
_____________________________________________
៙ ព ៚
ពក = ព្រះបីឡកា
ពុកមាត់ = ព្រះមស្ស
ពងស្វាស = ព្រះអណ្ឌៈ
ពាន = ព្រះពាន
ពានស្លា = ពានព្រះស្រី
ពិតាន = ព្រះពិតាន
ពូថៅ = ព្រះទម្រង់ផរសុ
ពូក = ព្រះសុខសេយ្យាស
ពែងផឹកទឹក = ព្រះមណិថាលកៈ
ពែងតែ = ព្រះបានថាលកៈ
ពោះ = ព្រះឧទរ
ពោះវៀនតូច = ព្រះអន្តគុណៈ
ពោះវៀនធំ = ព្រះអន្តៈ
ព្យាយាម = ទ្រង់ឧស្សាហ៍
ព្រួញ = ព្រះទម្រង់កាំសរ
ព្រួយចិត្ត = ព្រួយព្រះហទ័យ (ព្រួយព្រះទ័យ, ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យ)
ព្រះខាន់ = ព្រះខាន់
_____________________________________________
៙ ភ ៚
ភាជន៍ព្រះស្ងោយ = ព្រះសុវណ្ណភាជន៍
ភូមិមានផ្ទះដាក់ស្វេតច្ឆត្រ = ព្រះបរមរាជវាំង
ភូមិមានផ្ទះឥតស្វេតច្ឆត្រ = ព្រះរាជនិវេសន៍
ភូមិស្ដេចទីព្រះអង្គម្ចាស់គង់ = វាំង
ភួយ = ព្រះឧណ្ហសុភាក់
ភ្នែក = ព្រះនេត្រ
ភ្នែកគោ = ព្រះគោប្ផកៈ
ភ្លេច = ទ្រង់សម្មោសា
_____________________________________________
៙ ម ៚
មកុដ = ព្រះមកុដ
មា ឬអាពុកធំខាងអាពុក = ព្រះបិតុលា
មាត់ = ព្រះឱស្ឋ
មុខ = ព្រះភក្ត្រ
មុង = ព្រះសុកល់ប្រសើរ
មុន (រោគ) = ព្រអសា
មួក = ព្រះមាលា
មើល = ទ្រង់ទត
មេជើង = ព្រះអង្គុដ្ឋបាទ
ម្ដាយជាស្ដេចទីព្រះអង្គម្ចាស់ = ព្រះមាតា
ម្ដាយជាសាស្ត្រកូនជាស្ដេចទ្រង់រាជ្យ = សម្ដេចព្រះរាជជននី
ម្ដាយជាស្ដេចកូនជាស្ដេចទ្រង់រាជ្យ = សម្ដេចព្រះវររាជជននី
ម្ដាយមីងខាងអាពុក = ព្រះបិតុច្ឆា
ម្ដាយមីងខាងម្ដាយ = ព្រះមាតុច្ឆា
ម្រាមកណ្ដាលដៃ = ព្រះមជ្ឈិមមង្គុលី
ម្រាមកូនជើង = ព្រះអនុជបាទ
ម្រាមកូនដៃ = ព្រះអនុជង្គុលី
ម្រាមជើងកណ្ដាល = ព្រះមជ្ឈិមបាទ
ម្រាមនាងជើង = ព្រះកនិដ្ឋបាទ
ម្រាមនាងដៃ = ព្រះកនិដ្ឋង្គុលី
ម្រាមមេដៃ = ព្រះអង្គុដ្ឋង្គុលី
ម្លូបាយ = ព្រះស្រីសន្លឹក
ម្លូលឿង = ព្រះស្រីបណ្ឌា
ម្សៅ = នួនព្រះភក្ត្រ
ម្សៅរមៀត = ព្រះហលិទ្ទចុណ្ណ
ម្ហូប = ព្រះឱជារស
_____________________________________________
៙ យ ៚
យំ = ទ្រង់ព្រះកន្សែង
_____________________________________________
៙ រ ៚
រទេះ = ព្រះទីន័ងរាជរថ
របស់ទ្រព្យស្ដេចទ្រង់រាជ្យ = ព្រះរាជទ្រព្យ
របស់ទ្រព្យស្ដេចទីព្រះអង្គម្ចាស់និងអ្នកអង្គម្ចាស់ = ព្រះធនទ្រព្យ
រង = ព្រះសថា
រងដាក់គ្រឿងតែ = ព្រះបានភាជន៍
រងដាក់គ្រឿងបូជា = ព្រះសក្ការភាជន៍
រាប់អាន = ទ្រង់ព្រះមេត្តា
រាស្ត្រជាម្ដាយក្សត្រទីព្រះអង្គម្ចាស់ = ព្រះមាតា
រួមប្រវេណី = ទ្រង់ព្រះសយុម្ពរ, សយម្ពរ
រោងសំណាក់ = ព្រះពន្លា
រោងទទួលភ្ញៀវ = ព្រះរាជរោង
រោមក្លៀក = ព្រះលោមកច្ឆៈ
រោមភ្នែក = ព្រះលោមនេត្រ
រោមអស់ទាំងខ្លួន = ព្រះលោមា
រាំ = ទ្រង់ព្រះនច្ចា
_____________________________________________
៙ ល ៚
លុប ឬលាង = ទ្រង់ស្រប់
លម = ព្រះថវិកា
លាជ = ព្រះលាជ
លេងល្បែងផ្សេងៗ = ទ្រង់ក្រសាល, ទ្រង់កីឡា
លំពែង = ព្រះទម្រង់អសុឡី
វធម្មតា = ព្រះវ
វរចនា = ព្រះទីន័ងសិរិកា
វាយ = ទ្រង់ព្រះរាជទណ្ឌ
វាវ = ព្រះកិលោមកៈ
វែករាប់បាត្រ = ស្នងព្រះហស្ត
វាំងនន = ព្រះសាណិយា
វ៉ែនតា = ស្នងព្រះនេត្រ
_____________________________________________
៙ ស ៚
សក់ = ព្រះកេសា
សម = ស្នងព្រះអង្គុលា
សលៀង = ព្រះសលៀង, ព្រះរាជយាន
សរសេរ = ទ្រង់លិខិត
សើច = ទ្រង់ព្រះសម្រួល
សរសៃ = ព្រះនហារូ
ស៊ង = ព្រះសុពណ៌កោស
សង្វារ = ព្រះកេយុរា
សង្ស័យ = ទ្រង់វិចិកិច្ឆា
សន្លប់ = ទ្រង់ព្រះវិសញ្ញី
សន្លាក់កដៃ = ព្រះសន្ធិករ
សារពើបន្លែ = បន្លែព្រះស្ងោយ
សារពើអន្លក់ = អន្លក់ព្រះស្ងោយ
សាច់ = សាច់ព្រះស្ងោយ
សាច់ធ្មេញ (អញ្ចាញធ្មេញ) = អញ្ចាញព្រះទន្ត
សិតសក់ = ទ្រង់សិតព្រះកេសា
ស៊ី = ទ្រង់សោយ
សួត = ព្រះបប្ផាសៈ
-សេចក្ដីដែលម្ចាស់ដែនដីតាំងទុកឲ្យមហាជនប្រព្រឹត្តតាម = ព្រះរាជបញ្ញាត្តិ។
-សេចក្ដីដែលម្ចាស់ផែនដីតែងដោយព្រះអង្គឯង = ព្រះរាជនិពន្ធ។
-សេចក្ដីបម្រាមឬបង្គាប់ដល់ខ្ញុំរាជការឬអាណាប្រជាជន = ព្រះរាជប្រកាស។
សេះគង់ = ព្រះទីន័ងអស្សតរ
ស៊ែ = ព្រះកសា
សម្ដី = ព្រះរាជតម្រាស់
-សំបុត្រធម្មតាដែលប្រើទៅមករកគ្នា ឬថ្វាយម្ចាស់ផែនដីនិងក្សត្រិយ៍ទាំងពួង = ចុតហ្មាយ។
-សំបុត្របុគ្គលគ្រងនគរប្រទេសរាជ = អក្សរសារ។
-សំបុត្របុគ្គលគ្រងប្រទេសឯករាជ្យ មានអំណាចដូចក្សត្រិយ៍ម្ចាស់ផែនដីប្រើចេញទៅប្រទេសក្រៅ = សុភអក្សរសារ។
-សំបុត្រ មេទ័ព ឬព្រះរាជអាជ្ញាហ្លួងនូវចៅហ្វាយស្រុកក្រមការខេត្តធ្វើទៅថ្វាយ ម្ចាស់ផែនដី ឬសេនាបតីអំពីរាជការផ្សេងៗ = សំបុត្របក។
-សំបុត្រម្ចាស់ផែនដីចេញឲ្យដឹងទូទៅគ្រប់គ្នា = ព្រះរាជឱង្ការនូវព្រះបន្ទូលសុរសីហនាទ។
-សំបុត្រម្ចាស់ផែនដីផ្ញើទៅមកដល់ម្ចាស់ផែនដីដូចគ្នា = ព្រះបរមរាជសាសន៍។
-សំបុត្រម្ចាស់ផែនដី ទ្រង់សរសេរដោយព្រះហស្តឯងពុំមែនជាផ្លូវរាជការ = ព្រះបរមរាជហត្ថលេខា។
-សំបុត្រម្ចាស់ផែនដី ទ្រង់សរសេរដោយព្រះហស្តឯងក្នុងកិច្ចរាជការ = ព្រះរាជឱង្ការលេខា។
-សំបុត្ររាជការឲ្យកាន់ទៅកោះមនុស្សឬកេណ្ឌរាស្ត្រឲ្យធ្វើការផ្សេងៗ = ហ្មាយ។
-សំបុត្រសរសេរសូមបើករបស់ផ្សេងៗ ឬធ្វើសេចក្ដីទុកថ្វាយម្ចាស់ផែនដី = ដីកា។
-សំបុត្រសេនាបតីឬមេទ័ព ឬព្រះរាជអាជ្ញាហ្លួង = ទងត្រា។
-សំបុត្រព្រះរាជជននី ឬសម្ដេចព្រះអគ្គមហេសី = ព្រះរាជសវនីយលេខា។
-សំបុត្រសម្ដេចឧភយោរាជ, ព្រះឧបរាជប្រើជាធម្មតា = ព្រះរាជបន្ទូលលេខា។
-សំបុត្រសម្ដេចឧភយោរាជ, ព្រះឧបរាជធ្វើទៅថ្វាយម្ចាស់ផែនដីដទៃក្រៅ = ព្រះបវររាជសាសន៍។
-សំបុត្រអគ្គមហាសេនាបតី ឬមេទ័ពធំ = សារត្រា។
សម្បុរ = ព្រះឆវី
សំបោរ = ព្រះសិង្ឃានិកា
សំពត់ = ព្រះពស្ត្រ
សំពត់ងូតទឹក = ព្រះឧទកសាដក, សុក្ខសាដក
សំពត់ចាប់ទឹក = ព្រះតេមិយសាដក
សំពត់អង្កាញ់ = ព្រះបព្វកៈ
សម្រាលកូន = ទ្រង់ប្រសូត, ទ្រង់សម្ភព
សម្លក់ = ទ្រង់ឱលោកនៈ
សម្លឹង = ទ្រង់ឧលោកនៈ
សំឡេង = ព្រះសុរសៀង
ស្គម = ព្រះកីសោ
ស្ងៀម = ទ្រង់តុស្នី
ស្ដោះ = ទ្រង់នុដ្ឋហា
ស្ទាប = ទ្រង់អាមសនៈ
ស្និត (ក្រាសធ្មេញល្អិត) = ព្រះសម្អាងកេសា
ស្បែក = ព្រះតចៈ
ស្បែកជើង = ព្រះសុពណ៌បាទ
ស្បៃជ្រលក់ទឹក = ព្រះសីតសុភាក់
ស្បៃដណ្ដប់ = ព្រះសុភាក់
ស្ពាយឆៀង = ទ្រង់ព្រះសោវត្ថិកា
ស្មងជើង = ព្រះជង្ឃ
ស្មា = ព្រះអង្សា
ស្រឡាញ់ = ទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យ
ស្រា = ព្រះចណ្ឌរស
ស្រេក = ទ្រង់បិបាសា
ស្រែង = ព្រះកិលាសៈ
ស្រោមជើង = ព្រះសុពណ៌កោសបាទ
ស្លាក្រក = ព្រះស្រីខណ្ឌក៍
ស្លាជីគ្រប (ស្លាជីប) = ព្រះបិធាន
ស្លាខ្ចី = ព្រះស្រីហរិត
ស្លាតម្ពុល = ព្រះស្រីតម្ពុល
ស្លាបុក = ព្រះស្រីចុណ្ណៈ
ស្លាស្លឹង = ព្រះស្រីសុក្ខ
ស្លាបប៉ាកកា = ព្រះគរុកំ
ស្លាបប្រចៀវ = ព្រះវង្សកុបាត
ស្លាបព្រា = ស្នងព្រះអង្គុលី
ស្លាប់ (លោកសង្ឃ) = អនិច្ចកម្ម
ស្លាប់ (ស្ដេចទ្រង់រាជ្យ) = សោយព្រះទិវង្គត
ស្លាប់ (ស្ដេចទីព្រះអង្គម្ចាស់) = សុគត
ស្លាប់ (ស្ដេចទីអ្នកអង្គម្ចាស់) = ក្ស័យព្រះជន្ម
ស្លាប់ (អគ្គមហេសី) = សោយព្រះវិលាល័យ
ស្លេស្ម = ព្រះសេម្ហៈ
ស្វេតច្ឆត្រ = ស្វេតច្ឆត្រ
ស្អូច = ព្រះកិបិលកា
_____________________________________________
៙ ហ ៚
ហិត = ទ្រង់ឃាយី
ហឹប = ព្រះមញ្ជូសា
ហឺត = ព្រះសាសរោគ
ហែមស្លាព្រះពរ = ស្រាពក៍ព្រះស្រី
_____________________________________________
៙ អ ៚
-អក្សរក្សត្រិយ៍ខត្តិយត្រកូលផងទាំងពួង = ឡាយព្រះហស្តលេខា។
-អក្សរម្ចាស់ផែនដីទ្រង់សរសេរ ដោយព្រះហស្តឯងទុកជាចំណាំនៃព្រះអង្គ = ព្រះរាជហត្ថលេខា។
អង្គុយ = ទ្រង់គង់, ទ្រង់និសីទនាការ
អង្អែល = ទ្រង់បរាមាសៈ
អណ្ដាត = ព្រះជីវ្ហា
អផ្ទង់ = ព្រះសិទ្ធលិង្គរោគ
អផ្ទាញ = ព្រះរោគសិទ្ធលិង្គ
អំបែងក្បាល = ព្រះមត្ថកៈ
អាណិត = ទ្រង់ព្រះករុណា
អាចម៍ = ព្រះករីសៈ
អាចម៍ច្រមុះ = ព្រះឃានមលៈ
អាចម៍រុយ (ប្រជ្រុយ) = ព្រះកាឡកៈ
អាជ្ញា = ព្រះរាជអាជ្ញា
អាវ = ព្រះភូសា
អុតធំ = ព្រះគណ្ឌរោគ
អុតស្វាយ = ព្រះគណ្ឌយា
ឧស្សាហ៍ = ព្រះឧស្សាហ៍
ឪពុកធំ ឬមាខាងម្ដាយ = ព្រះមាតុលា
ឱប = ទ្រង់អាលិង្គនៈ
អំពល់ចិត្ត = ទ្រង់អនីឃៈ
បើម្ចាស់ផែនដីទ្រង់យកស្ត្រីទាំងពួង ក្រៅចាកអំពីក្សត្រខត្តិយកញ្ញាមកជាបាទបរិចារិកា ហើយបានទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសព្រះរាជទានទឹកស័ង្ខដោយព្រះហស្តឯង រីស្ត្រីនោះហៅថា ចៅចម ឯចៅចមមាន ៦ ជាន់ ដូចមាននាមដូច្នេះ ៖
ទី១ – ព្រះបិយា ងារជាព្រះបរម
ទី២ – ព្រះស្នំ ងារជាព្រះម្នាង
ទី៣ – ព្រះស្រីង្គារ ងារជាព្រះម៉ែនាង
ទី៤ – ព្រះក្រុមការ ងារជាព្រះនាង
ទី៥ – ព្រះស្រីការ ងារជាអ្នកម្នាង
ទី៦ – ព្រះកំណាន់ ងារជាអ្នកនាង
=ពាក្យកម្ចី=
==ពាក្យកម្ចីបាលីសំស្ត្រឹត==
===ការសម្គាល់ពាក្យកម្ចីពីបាលីសំស្ក្រឹត===
នៅក្នុង[[ភាសាខ្មែរ]] គេអាចសម្គាល់ពាក្យកម្ចីពីបាលីសំស្ក្រឹតបានតាមបែបបទខាងក្រោម៖
*ពាក្យមានប្រើ[[វណ្ណយុត្តិ]]ដូចជា '''៍''' '''័''' និង '''៌'''។
ឧទាហរណ៍៖ គមនាគមន៍ ពិសោធន៍ ព្រឹត្តិការណ៍ សម័យ សព៌ាង្គកាយ ទុយ៌ស គភ៌ ... ។
*ពាក្យអានមិនប្រើបន្តក់។
ឧទាហរណ៍៖ ជន ធន ... ។
*ពាក្យមិនប្រើសញ្ញាលេខទោ '''ៗ''' ។
ឧទាហរណ៍៖ នានា ... ។
*ពាក្យប្រកបនឹងព្យញ្ជនៈ '''ទ ណ គ ឌ ព ធ'''។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រមាទ ប្រមាណ នាគ ភាគ គ្រុឌ ទ្រុឌ ភាព អាពាធ... ។
*ពាក្យប្រកបនឹងព្យញ្ជនៈត្រួតជើង បូកស្រៈ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្បត្តិ ប្រតិបត្តិ ... ។
*ពាក្យប្រកបនឹងព្យញ្ជនៈ បូកស្រៈ។
ឧទាហរណ៍៖ ជាតិ មាតុ ហេតុ ... ។
*ពាក្យប្រកបនឹងព្យញ្ជនៈត្រួតជើង។
ឧទាហរណ៍៖ មិត្ត បរិសុទ្ធ អង្គ ចន្ទ កម្ម បក្ស ... ។
<pre>តោងចាំថា '''ត្រួតជើងខ្លួនឯងបាលី ត្រួតជើងអ្នកដទៃសំស្ក្រឹត'''</pre>
ឧទាហរណ៍៖
*ពាក្យ'''មិត្ត'''ជាបាលី ឯពាក្យ'''មិត្រ'''ជាសំស្ក្រឹត
ជាភាសាគ្រឹះរបស់ខ្មែរនាសម័យដើមក្នុងនោះ ហើយខ្មែរយកមកសំយោគទៅជាភាសារបស់ជាតិផងដែរ។
ឧទាហរណ៍ ទុក្ខ មេត្តា វិចារណ៍ សីល សីមា លង្កា លតា លទ្ធិ។
==ពាក្យកម្ចីបារាំង==
យើងបានដឹងហើយថាព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាជាប្រទេសមួយដែលស្ថិតនៅក្រោមអាណានិគមនិយមបារាំងតាំងពីស.ទ.វទី ១៦មកម្លេះ។
ពាក្យកំចីទាំងនោះរួមមាន៖ បេតុង កុង្សីយ៍ កុងតាក់ កុងស៊ុល (consul) ស៊ីម៉ង់ ស៊ីក្លូ រ៉ឺម៉ក ស៊ីញេ ស៊ីរ៉ូ ស៊ីហ្លេ ឡាវហាវ ការាត់ កាសែត ក្រាម កៅស៊ូ ក្រែប ឡូ អាវ៉ូកាចេរ (avocatie) អាស៊ី អាហ្រ្វិច អូសេអានី អូស្ត្រាលី គីមី គីឡូ គីឡូស៊ីក គីឡូម៉ែត្រ គីឡូវ៉ុល ហ្រ្វង់ ហ្រ្វាំង ភ្លើងហ្វារ ឆែកឆេរ ឆែកែវ សង់ទីម៉ែត្រ។
==ពាក្យកម្ចីសៀម==
ភាសាដែលខ្មែរបានយកពីសៀមមកប្រើមានដូចជា៖ ចៃ ចោងហោង យាយ យីថោ យីស៊ុន យីហ៊ុប យោក យោក្ប័ត្រ យោនយាន យ៉ យ៉ាក យ៉ាដាំ យ៉ាប់ឆា កាប៉ៅ កាពិ កាពិផៅ កាឡៃ ឡាំ ឡក ឡត ឡប់ឡែ ឡាក ឡាយឡុង ឡិន ឡឺត ឡុងបុត ឡុងសុង ឡេវ ឡេវឡៃ ឡោ ឡោម ឡៅ អង្វរ អាប៉ោង អាប់ចុន អារីអារ៉ប ខៅតាក ខ្វាន់នាគ ខ្វាម អុង ហ្មត់ចត់ ហ្មត់ហ្មង ហ្មប ហ្មាយ ហ្លាក់ ហ្លាក់ហ្លាំង ហ្លួង ហ្វឹក ហ្វួង ហ្លួងដិន ហ្វូងហ្វាយ លវោ អយុធ្យា ពញ្ញា ផាប៉ា ផាប់ ផាមួង ផាយោង ផាហ៊ុម ផិត ផូក ផឿក ផែន ផៅ ណាំ ណាំនួន ណែណន តាប់ ណាំយ៉ា ស៊ុម ឆាន់ ង៉ាវ ចក ដើមចម សាមសិប សែសិប ហាសិប ហុកសិប ចិតសិប ប៉ែតសិប កៅសិប លយ លយកែវ លយឆាយ ក្រនៀវកែវ ក្រសែ បៀលៀង បែន បៃដីកា បៃតង បៃមន់ មាក់ប្រេង មាក់ប្រាង មាក់ដោក សក្លាត សងខាង សង៉ា សង់ខ្យា សង្វារ សង្វៀន ('''สังเวียนมวย''') សជី សណ្ដាន់ សន្លប់ សប សាដៀវ សានណូវ ពិន ពិនតូ ពិផាត ពិភេក សាវ សាវកែ សាំ សាវឡិក សាវជៃ សាំម៉ាសាំប៉ៃ (สัมมาสัมไป)។
ចំណាំ៖ អ្នកនិពន្ធបទចម្រៀងខ្មែរមួយចំនួនបានប្រើពាក្យខ្លះមិនត្រឹមត្រូវ ដូចជាពាក្យថា ដូងចៃ ('''ดวงใจ''') ព្រោះពាក្យ “ចៃ” មានន័យថា “ចិត្ត” រួចហើយ ។
==ពាក្យកម្ចីចិន==
ភាសា ដែលក្លាយមកពីពាក្យចិនដូចជាពាក្យ៖ កុង កុងស៊ី យីហោ កាវ កៅយក់ កៅសិប កៅឡាក់ កៅឡៅ កៅអី កៅអូរ ឡាំសាំ ឡុងចុង ឡៅតេង អាំងយី អុងប៉ាង អាំឡូ អៀម គុយទាវ ផាវ ផូយ ផួយ ផេង ទឹកស៊ីអ៊ីវ ឆា ឆាឆៅ ឆាប ឆុង ឆែ ឆៃថាវ ឆៃប៉ូវ ងីវ ចាប់ឆាយ ចិក។
==ពាក្យកម្ចីយួន==
ជាភាសា ដែលក្លាយមកពីភាសយួនដូចជា៖ បាយក្តាំង កំពង់ដរ ឡុកឡាក់ ឡាញ់ ឡាំប៉ា ឡូ អុង ខ្វែវ ហ្វេ ផឹង ណែម ណែវ ងឿក។
* ចំណាំ ចំពោះការប្រើពាក្យ “ទូកដរ” វាមានលក្ខណៈខុសដោយសារតែពាក្យ “ដរ”របស់វៀតណាមជាត្រូវនឹងពាក្យ“ចម្លង”របស់ខ្មែរ។ គួរតែប្រើពាក្យថា“កំពង់ចម្លង” វិញទើបមានភាពត្រឹមត្រូវ។
==ពាក្យកម្ចីឡាវ==
ជាពាក្យដែលក្លាយមកពីពាក្យឡាវដូចជា៖ ឡាប អាប៉ោង អាប់ចុន អុង ខៅតាក ហ្លាក់ ហ្លួង ពញ្ញា។
=អក្សរកាត់=
នៅពេលការសរសេរអត្ថបទផ្សេងៗជួនកាលគែសរសេរពាក្យនៅក្នុងឃ្លាណាមួយដោយប្រើពាក្យពេញលេញទាំងស្រុងតែម្តង។
ឧទាហរណ៍ អង្គការសុខភាពពិភពលោក(អ.ស.ព)។
ជួនកាលក្នុងកាលៈទេសៈខ្លះទៀត ដោយគេចង់ចំណេញពេល ចំណេញក្រដាស
គេតែងតែរិះរកវិធី បំព្រួញសង្ខេបពាក្យពេញលេញនោះឱ្យខ្លី ប៉ុន្តែនៅតែរក្សាបាននូវអត្ថន័យសារវាទាំងស្រុងដដែល។
ឧទាហរណ៍
* អង្គការសហប្រជាជាតិ រួមមកនៅត្រឹម អ.ស.ប
* សហរដ្ឋអាមេរិច ស.រ.អា
* គណកម្មាធិការជាតិខ្មែរ គ.ជ.ខ
* សេក្តីជូនដំណឹង ស.ជ.ណ
* អនុក្រិត អ.ន.ក្រ
* ប្រកាស ប្រ.ក
វិធី៖ គេជ្រើសរើសយកព្យព្ជានៈក្នុងពាក្យណាមួយធ្វើជាគោល។ពាក្យគោលនៅឃ្លាណាមួយនោះ ត្រូវបានកំណត់ជ្រើសរើសយកមកដាក់តម្រៀបជាបន្តបន្ទាប់ រហូតដល់អស់ពាក្យគោល ដូចមានបញ្ជាក់ជូននៅក្នុងឧទាហរណ៍ខាងលើស្រាប់។
<h1>ប្រវត្តិនៃពាក្យ និងការវិវត្ត</h1>
បញ្ហាប្រភពភាសាមនុស្សលោកនិយាយរួម រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះមិនទាន់មានចម្លើយណាមួយ ច្បាស់លាស់ទេ គឺគ្រាន់តែជាទ្រឹស្តីឬយោបល់រួមរហូតដល់សន្មត់ ប៉ុណ្ណោះ។ រូបនិយមបដិសំយោគ បានចែងថា ភាសាកើតឡើងអាស្រ័យ ដោយតំរូវការរបស់សង្គម។ ដូចនេះ ភាសា គឺជាបាតុភូតរបស់ សង្គម។
<h2>ពលកម្មបងើ្កតនូវភាសា</h2>
ផើ្តមពីពលកម្ម ពិសេសពលកម្មរួម ក្រុមមនុស្សបុព្វកាលបានបងើ្កតឱ្យកើតឡើងនូវ បំណងក្នុងទំនក់ទំនង និងការត្រិះរិះ ពិចារណា។ ជាបណើ្តរៗស្របជាមួយនឹងការរីកចំរើននៃបាតដៃ និងដំណាក់កាលពលកម្ម មនុស្សបានចាប់ផើ្តម គ្រប់គ្រងត្រួតត្រា លើមជ្ឈដ្ឌានធម្មជាតិ។ ក្នុងទិសដៅធម្មជាតិ ជានិច្ចកាលមនុស្ស បានរកឃើញលក្ខណៈពិសេសថ្មី ដែលពីដើមរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ ពុំធ្លាប់បានយល់ដឹង។ ម្យ៉ាងទៀតការរីកចំរើននៃពលកម្មបានផ្តល់នូវលទ្ធផលសំខាន់ៗ និងចាំបាច់គឺ ចំណង ទំនាក់ទំនង រវាងសមាជិតនៃសង្គមដោយវិធីបងើ្កតឡើង នូវករណីជាច្រើនដើម្បីឱ្យមនុស្សជួយ សហប្រតិបត្តិការនោះ។ រួមសេចក្តីមកមនុស្សកំពុង ទទួលបាននូវ រូបភាពនោះដល់កំរិតមួយដូចគ្នា ហើយគេក៏មានប្រការច្រើនទៀត ដែលគប្បីត្រូវនិយាយ “ភាសា” ទើបអាចយល់គ្នាបាន។
<h2>ពលកម្មបងើ្កតលទ្ធភាពឱ្យភាសានូវរូបភាព</h2>
ភាសា គឺជាប្រព័ន្ធសញ្ញា បានន័យថាភាសាត្រូវតែមានឧបករណ៏សូរផង និង ផ្នែក ន័យផង។ ដូចនេះ ចង់បាន”ភាសា” មនុស្សចាំបាច់ត្រូវតែមានគ្រឿងប្រដាប់ បន្លឺសំលេងគ្រប់គ្រាន់ និងកត្តាបង្ហាញន័យផង។ ជាដំបូងពលកម្មជាបណើ្តរៗ បានធើ្វឱ្យ គ្រឿងប្រដាប់សំលេងរបស់មនុស្សបានល្អ សុក្រិត។ បន្ទាប់មកពលកម្មជំរុញកំរិតមនុស្ស ឱ្យវិវត្តឡើងនោះ គឺជាសភាពការណ៏ពីរយ៉ាង ដែលនាំឱ្យមនុស្ស សំរេចចិត្តបង្កើតនូវភាសាបាន។
ឧទាហរណ៍ ស្នូរជួរម៉ោង៧ និងស្នូរជួរ ម៉ោង១១ មានន័យខុសគ្នា។
<h3>ភាសាផ្លាស់ប្តូរទៅតាមតម្រូវការរបស់សង្គម</h3>
ក្នុងសង្គមដែលមានវណ្ណៈ ជាន់ថ្នាក់ផ្សេងៗ ប៉ុន្តែវណ្ណៈ ជាន់ថ្នាក់សង្គមតែងតែ ប្រើប្រាស់រួមនូវ ភាសាមួយដែលបំរើឱ្យគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈទាំងអស់ក្នុងសង្គម។ ក្នុងដំណាក់កាលមួយសង្គមអាច ផ្លាស់ប្តូរ រូបភាពសេដ្ឋកិច្ចនយោបាយជា ច្រើនដង ប៉ុន្តែ តែងតែប្រើប្រាស់នូវភាសារួមមួយដូចគ្នា។ ត្រង់នេះហើយដែលជា ភាសាមិនដូចគ្នានឹង បាតុភូតសង្គមផ្សេងៗគ្នានេះទេ ភាសាខ្លួនឯងផ្ទាល់ គ្មានលក្ខណៈ វណ្ណះទេ ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ភាសា អាកប្បកិរិយានៃការប្រើប្រាស់ភាសារបស់បុគ្គល ដែលនៅក្នុងស្រទាប់វណ្ណៈណាមួយ ពេលនោះហើយដែលគេឃើញថា ភាសា មានចរិតវណ្ណៈច្បាស់លាស់។ ភាសាមានរូបភាព អាស្រ័យដោយសំណូមពរទំនាក់ទំនង របស់មនុស្សក្នុងសង្គម។ ភាសាវិវត្តវាអាស្រ័យដោយសង្គមវិវត្ត និងកាន់តែមានរូបភាពប្លែកៗ សំបូរឡើងថែមទៀត។ ប៉ុន្តែកាលណាភាសាមានការវិវត្តខ្លាំង ពេលខ្លះភ្លេចគិតដល់ការបាត់បង់នៃភាសាខ្លួន។ ស្របគ្នានឹងវប្បធម៌ខ្មែរខដែលនាអំឡុងស.វទី១៩ ដល់ ២១នេះសង្កេតឃើញថា ខ្មែរមានការទទួលយកនូវវប្បធម៌បរទេស មកទាំងស្រុងដោយមិនបានយកមកសំយោគឱ្យស្របនឹងវប្បធម៌ជាតិខ្លួន មុនចេញផ្សាយទៅតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយទាំងអស់ វត្តមានរបស់ទាំងនោះមាន(ម៉ូតសក់ សម្លៀកបំពាក់ ការតុបតែងខ្លួន អត្តចរិត និងការនិយាយស្ដី)ជាដើម។
<h1>មុខងារភាសា</h1>
ភាសាមានមុខងារសំខាន់បីគឺ៖
- មុខងារបម្រាប់ព័ត៌មាន (បា្រប់ព័ត៌មានផ្សែងៗឱ្យដឹង)
- មុខងារសំណើរបញ្ជា (ជំរុញអ្នកដ៏ទៃឱ្យបំពេញកិច្ចការអ្វីមួយ)
- មុខងារសំដែងផ្លូវចិត្ត (បា្រប់ព័ត៌មានផងសំដែងមនោសព្ចោតនាផង)
ភាសាជាមធ្យោបាយនៃបណ្តូរទំនាក់ទំនង សំខាន់ជាងគេបំផុតរបស់មនុស្ស ប៉ុន្តែ មនុស្សមានមធ្យោបាយបណ្តូរទំនាក់ទំនងផ្សេងៗទៀតដូចជា៖ កាយវិការលំញាក់គឺ ជាមធ្យោយបាយខ្សត់ខ្សោយមិនជាក់លាក់ហើយមិនអាចសំដែង សញ្ញាណ អរូបិយបានទេ។ សិល្បះ (គ្មានសំដី ) ដូចជា ភ្លេង គំនូរ របាំ ជាដើមគឺជាមធ្យោបាយសំដែង សព្ចោតនា រំភើបហើយពុំអាចបញ្ជាក់ឱ្យបានច្បាស់លាស់ដែរ។ បែបនៃភាសាគេអាចចែកភាសាទៅតាមប្រវត្តិឬតាមបំរើបំរាស់ដូចជា៖
ក. ភាសាមេ គឺជាភាសាដើមឱ្យកំណើត ដល់ភាសាច្រើនទៀតក្នុងការវិវត្តខ្លួននៃប្រវត្តិសាស្រ្ត។
ឧទាហរណ៍់៖ អំបូរខ្មែរមន ជាភាសាមេ នៃភាសាខ្មែរ។
ខ. អំបូរញាតិ គឺជាភាសាទំាងទ្បាយណា ដែលបែកចេញមកពីភាសាមេជាមួយគ្នា។
ឧទាហរណ៍់៖ ភាសាខ្មែរ និងភាសាមនជាភាសាញាតិនឹងគ្នា។
គ. ភាសាកំណើត (មាតុភាសា) គឺភាសាដែលគេប្រើប្រាស់ ក្នុងប្រទេសកំណើតអ្នកនិយាយ ហើយអ្នកនិយាយបានចេះចាំតាំងពីកុមារមក។ ឧទាហរណ៍៖ សុក កើតនៅស្រុក ខ្សាច់កណា្តល។ សុកនិយាយ ភាសាតាំងពីដឹងក្តីមកភាសាខ្មែរជាភាសា កំណើតរបស់សុក(នៅក្មេងជួបនឹងបរិយាកាសជុំវិញបែបណាគឺវាទទួលបែបនោះ)។
ឃ. ភាសារស់ ឬជីវភាសា គឺជាភាសាយាន្ត ដែលគេប្រើសព្វថ្ងៃក្នុងការប្រាស័យទាក់ទងគ្នា មាត់ក្តី តាមអក្សរក្តី នៅក្នុងប្រទេសផ្សេងៗ។ ភាសាខ្មែរជាភាសារស់ព្រោះពលរដ្ឋកម្ពុជាទូទំាងប្រទេសប្រើភាសានេះ ដើមី្បបា្រស្រ័យទាក់ទងគ្នាប្រចាំថ្ងៃ។ ឯភាសាវៀតណាម ភាសាទ្បាវ ភាសាសូវៀត ភាសាអាឡឺម៉ង់ -ល- ក៏ជាភាសារស់ដែរ។ តែបើយើងយកភាសាទាំងនោះមកគិត ក្នុងក្របខ័ណ្ឌប្រជាជាតិខ្មែរយើង ហៅថាជីវភាសាបរទេសទៅវិញ ព្រោះជាសំដីរបស់បរទេសគឺ ពុំមែនជាភាសារបស់ជនជាតិកម្ពុជាយើងទេ។
ង. ភាសាស្លាប់ គឺជាភាសាដែលគេពុំយកមកប្រើ ជាមធ្យោបាយទាក់ទងគ្នាទេ ទាំងក្នុងការសរសេរក្តី ទាំងក្នុងការនិយាយស្តីក្តី។ ប៉ុន្តែភាសាទាំងនេះជាភាសាបុរាណ ដែលគេប្រើយូរយាណាស់មកហើយ។
ឧទាហរណ៍់៖ ភាសាបាលី សំស្រ្កឹត ឡាតាំង -ល-។
ច. ភាសាយាន គឺជាភាសាដែលប្រជាជាតិណាមួយ យកមកប្រើជាឧបករណ៏ ជាយានក្នុងការ សិក្សាយកវិជ្ជាផ្សេងៗ។ ឧទាហរណ៍់៖ ក្នុងសម័យអាណានិគមនិយមបារាំង ភាសាបារាំងជាភាសាយាន សំរាប់ប្រទេសយើង។ សព្វថ្ងៃនេះភាសាខ្មែរជាភាសាយានក្នុងការសិក្សា។ នៅក្នុងភាសានីមួយៗ ការប្រើបា្រស់តែងប្រែប្រួលទៅតាមល្បាក់ភាសាឬបញ្ជីកាភាសា ភាសា-ធម្មតា ភាសាសំរិតសំរាំង ភាសាអក្សរសាស្រ្ត ភាសាអ្នកបា្រជ្ញ ភាសាបចេ្ចកទេស....។ ហើយភាសា ក៏អាចត្រូវគេប្រើខុសគ្នាខ្លះៗ ទៅតាមតំបន់ថែមទៀត។ តាមរយះភាសាគេចែកមធ្យោបាយបណ្តូរ ទំនាក់ទនងគ្នាជាពីរយ៉ាង ហើយមធ្យោបាយនីមួយៗ មានប្រព័ន្ធមួយផ្ទាល់របស់ខ្លួន គឺជាភាសានិយាយ និងជាភាសាសរសេរ។
ឆ. គ្រាមភាសា គឺជាភាសាតំបន់ ដែលប្រើឃ្លាតពីគ្នាបន្តិចៗ តែមិនខុសគ្នារហូតដល់ស្តាប់ រកអ្នក មកបកស្រាយនោះទេ។ ភាសាតំបន់ល្អៀងគ្នាដោយសារ៖
µ សំនៀងសំលេង µ ពាក្យសូរផ្សេងគ្នា តែមានន័យដូចគ្នា។
ឧទាហរណ៍់៖តំបន់ខ្លះ ដូចជា បាត់ដំបង ប្រើពាក្យ “សោ” ក្នុងន័យ អស់កំលាំង។ ឯតំបន់ខ្លះ ទៀតដូចជា កណា្តល ប្រើពាក្យ“ហេវ”ក្នុងន័យដដែល។
ឧទាហរណ៍៖
សោ
អស់កម្លាំង
ហេវ
ពាក្យសូរដូចគ្នាតែមានន័យផ្សេងគ្នា
ឧទាហរណ៍៖ តំបន់ស្វាយរៀងជាដើមប្រើពាក្យ ឈ្នួត ក្នុងន័យក្រមា។ ឯតំបន់ខ្លះទៀតប្រើពាក្យ ឈ្នួតក្នុងន័យ អ្វីដែរគេជួតក្បាល។
ក្រមា
អ្វីដែលសម្រាប់ជួតក្បាល
ឈ្នួត
ការវិវត្តនៃភាសាខ្មែរ
ភាសាខ្មែរកើតឡើងតំាងពីយូរយារណាស់មកហើយ។ តាមកំណាយបុរាណវិទ្យានៅ ល្អាងស្តានភ្នំទាបទ្រាំង”៥គ.ម ពីអណើ្តតហែប”ខេត្តបាត់ដំបង អ្នកបុរាណវិទ្យាបានរកឃើញថាធ្យូរស្រទាប់ទី៤ នៃកំណាយនោះមានអាយុ ៤២៩០ឆ្នាំ មុនគ.ស.។ បានសេចក្តីថា នៅលើទឹកដីខ្មែរយើងមនុស្សរស់នៅយ៉ាងហោចណាស់ក៏ តំាងពី៤ពាន់ឆ្នាំមុនគ.ស.មកម៉្លេះ។ ភាសាវិទូនៅក្នុងលោកភាគច្រើនបានចាត់ទុកភាសាខ្មែរជាភាសានៃអំបូរខ្មែរ-មន។ ហើយអំបូរខ្មែរ-មន នេះចេញមកពីអំបូរធំមួយទៀតគឺ អំបូរ “អូស្រ្តូអាស៊ី”
µ ភាសាខ្មែរមនការវិវត្តធំៗ៣លើកគឺ៖
µ ភាសាខ្មែរបុរាណ(ចាប់ពីកំណកំណើតដល់ស.វទី១៦)
µ ភាសាខ្មែរកណ្តាល(ស.វទី១៦ដល់ស.វទី១៩)
µ ភាសាខ្មែរបច្ចុប្បន្ន(ចាប់ពីស.វទី២០មក)
លក្ខណៈពិសេសនៃភាសាខ្មែរ
ដើមី្បស្គាល់ភាសាយើងឱ្យបានច្បាស់លាស់ យើងគួរតែស្គាល់លក្ខណៈពិសេសខ្លះៗរបស់ភាសាយើងសិន។
ក. ការបន្លឺសំឡេង
ក្នុងការបន្លឺសំឡេង សូរព្យាង្គខ្មែរពុំមាន ”ស្នៀង”ទេ។ គឺថាក្នុងភាសាខ្មែរពុំមានបម្រែបម្រួលកំពស់ សូរទាបឬខ្ពស់ ដើម្បីបង្កើតពាក្យច្រើនម៉ាត់ផ្សេងគ្នា(មានន័យផ្សេងគ្នា)នោះទេ។ ភាសាវៀតណាម ឡាវ សៀម ចិន ជាដើមតែងប្រើ ”ស្នៀង” នេះដើម្បីបង្កើត ពាក្យឱ្យកាន់តែច្រើនទៀត។ ជាន័យរបស់ពាក្យប្រែប្រួលទៅតាម “ស្នៀង”នេះឯង។ ចំណែកភាសាខ្មែរមានលក្ខណៈសម្គាល់ ខុសប្លែកពីភាសាដទៃ ដូចជា៖
ការបន្លឺសំឡេងពុំមានការឡើងចុះ មានសំឡេងស្មើមានការបង្រួមព្យាង្គច្រើនមកព្យាង្គតិច។
ភាសាខ្មែរយើងមានទំនោរទៅរក ការបង្រួញព្យាង្គនេះជាមូលហេតុ ដែលនាំឱ្យបុព្វបុរស យើងយកជាមធ្យោបាយខ្មែរនីយកម្ម ពាក្យពហុព្យាង្គ បាលីសំស្រឹ្កតឬ ពាក្យបរទេសឯទៀត។
ឧទាហរណ៍៖
សមាជិ → ស្មាធិ៍
ប្រសាសន → ប្រសាសន៍
ប្រយោជន → ប្រយោជន៍។
ខ. ការបង្កើតពាក្យ
ក្នុងការបង្កើតពាក្យ ខ្មែរមានវិធីកម្លាយពីរយ៉ាងគឺ វិធីកម្លាយដោយផ្នត់ដើម និងវិធីកម្លាយដោយផ្នត់ជែក។
<h1>ផ្នត់ដើម</h1>
=ផ្នត់ដើម=
គឺជាវិធីសាស្ត្រមួយសម្រាប់ធ្វើការញែកព្យាង្គឬក៏ព្យពា្ជនៈនៅក្នុងអក្សរសាស្ត្រខ្មែរដែលចេញមកពីពាក្យឫសជាច្រើន ហើយគេបានបែងចែក ជា៤ទម្រងង់៖ ផ្នត់ដើម ឋិតនៅខាងដើមពាក្យឫស។ ផ្នត់ដើមមានទំរង់គឺ ៖
- ព្យព្ជានៈទោល(ព-)
- ព្យព្ជានៈ + ស្រៈ ( ពស-)
- ព្យព្ជានៈ + ស្រៈ + ព្យព្ជានៈ (ពសព-) <h2>កម្លាយផ្នត់ដើម</h2>
- ទម្រង់(ព-)
ទម្រង់(ព-) មានប្រាំគឺ [ក-] [ច-] [ប-] [ត-] និង[ស-]។
ផ្នត់ដើម[ក-]
ង៉ក → ក្ងក់ ជា (គុ.) កោងកាច់ចូល មិនត្រង់ កក្ងក់, កោងក្ងក់ ជាដើម។
ងាក → ក្ងៀក ជា (គុ.) ដែលក្ងៀងផ្អៀងទន់ទៅម្ខាង។
ង៉ុក → ក្ងុក ជា (គុ.) ដែលកោងដូចជាតម្ពក់។
ចប់ → ខ្ចប់ ជា (កិ.) រុំឬវេចជាកញ្ចប់, ធ្វើឱ្យមានជាកញ្ចប់(ខ្ចប់បាយមួយកញ្ចប់ទៅបរិភោគនៅសាលារៀន)។
ជាប់ → ខ្ជាប់ ជា (គុ.) ឋិតឋេរ, មាំមួន,ជាប់លាប់។
ញោច → ខ្ញូច ជា (កិ.វិ) ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យញាក់ ភ្ញាក់ដោយរសើប, ពាក្យកម្រើក, ពាក្យញោចឱ្យប្លែកឡើង ញាក់ខ្ញូច កម្រើកខ្ញូច ញោចខ្ញូច។
ទប់ → ខ្ទប់ ជា (កិ.) បិទស្ទះ ដូចជា ខ្ទប់ទ្វារ, ខ្ទប់រន្ធសត្វ។
ទាស់ → ខ្ទាស់ ជា (កិ.) ធ្វើឱ្យជាប់គ្នាដោយក្លាស់នឹងកន្លាស់ឬម្ជុលជាដើម ខ្ទាស់កន្ទោងដោយកន្លាស់។
បើជានាម ជាម្ជុលបត់មួយយ៉ាង សម្រាប់ខ្ទាស់អ្វីៗ ម្ជុលខ្ទាស់។
ទើត → ខ្ទើត ជា (កិ.) ប្រឹងឡើង, ចំកោងឡើង, មិនងាយចុះទៅក្រោមដោយបោះដោយវាយ : វាយមិនចុះ សង្កត់មិនចុះ ចេះតែខ្ទើតឡើង។
បាំង → ក្បាំង ជារបាំងមុខ : ក្បាំងណា, ក្បាំងទូ , ក្បាំងមុខ ជាដើម។
មូរ → ខ្មូរ ជា(កិ.ឬគុ.) រួញក្រញង់់ដូចគេមួរ :ស្លឹកត្រចៀកខ្មួរ។ មនុស្សខ្មូរមុខ។
រាប → ក្រាប ជា(កិ.) ឱនខ្លួន, ឱនក្បាលរាបដល់ទីទាបបំផុត : ក្រាបក្បាលដល់កន្ទេល, ក្រាបថ្វាយបង្គំ។
លប → ខ្លប ជា(គុ.) ដែលស្របទន់បណ្តោយ :ស្លឹកត្រចៀកខ្លប។
លាយ →ក្លាយ ជា(គុ.) មិនសុទ្ធ, មិនដូច, ប្រែប្រួល។
លូត → ខ្លូត ជា(ន.) ផ្លែត្រសក់, ឪឡឹក, ត្រឡាច, ល្ពៅ, ឃ្លោកឬននោងខ្ចីៗ ដែលធំជាងក្តឹបតូចជាងចាស់ :ខ្លូតត្រសក់ ...។ វាអាចជាគុណនាមក៏មាន ត្រសក់ខ្លូត។
វល់ → ខ្វល់ ជា(គុ.) វិលវល់, ច្របល់ :ខ្វល់ចិត្ត, ខ្វល់គំនិត, ទឹកល្អក់ខ្វល់។
សោះ →ខ្សោះ ជា(គុ.) ដែលស្ងួតសោះ, ផ្អោះឥតរសជាតិ, ឥតឆ្ងាញ់ពិសារ :បាយខ្សោះ, អំពៅខ្សោះ។
ផ្នត់ដើម[គ-]
វៀន → ខ្វៀន ជា(កិ.ឬកិ. វិ.) វៀចជាប់ជាវង់ :កន្ទុយខ្វៀន, ឆ្មាដេកខ្វៀន។
វិល → ខ្វិល ជា(កិ.វិ) ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យវិល, ដើរឱ្យប្លែកឡើង :វិលខ្វិល, ដើរខ្វិល។
វាង → ឃ្វាង ជា(កិ.ឬកិ. វិ) ដើរជ្រួស, ដើរជ្រួសគ្នា :ដើរឃ្វាងគ្នា, ឃ្វាងផ្លូវ, ឃ្វាងសេក្តី។
មាន → គ្មាន ជា(កិ.) ពាក្យបដិសេដប្រាប់សេក្តីថា មិនមាន, ឥត។
លាត → ឃ្លាត ជា(កិ.) ងាកចេញផុតពីគ្នាឬបែកពីគ្នាទៅឆ្ងាយ :អង្គុយឱ្យឃ្លាតពីគ្នា, បងប្អូនឃ្លាតគ្នាយូរឆ្នាំហើយ។
ផ្នត់ដើម[ច-]
បូត → ច្បូត ជា(កិ.) ចាប់បូត, ចាប់ច្របាច់បូត :ច្បូតសក់។
ហ្នឹង → ច្នឹង ជា(ន.) ហ្នឹង, ប៉ុណឹ្ណង(ក្លាយមកពីដូចហ្នឹង) មិនសូវប្រើ, ប្រើក្នុងពាក្យកាព្យ។
បិច → ច្បិច ជា(កិ.) ចាប់យកបន្តិចៗ ដោយម្រាមដៃ។
រ៉ិច → ច្រិចៗ ជា(ឧ.) សូរទឹកចេញពីប្រហោងតូចៗ មានអាក់ៗម្តងៗ។
រ៉ិល → ច្រិល ជា(កិ. វិ) រអិលឥតទាក់, រលេញស្រួល :ក្មេងរត់ច្រិល។
រឹង → ច្រឹង ជា(គុ.) ដែលរឹងដោយប្រឹង(មិនសូវប្រើ)។
រុះ → ជ្រុះ ជា(កិ.) ធ្លាក់ដោយរបេះ, របូត :ផ្លែឈើជ្រុះ។
កាង → ឆ្កាង ជា(កិ.) ដោតនឹងឈើអណ្តោតឱ្យលាចំកោង :ឆ្ពាងមាន់។ បើជា គុណកិរិយាក៏បាន មាន់ឆ្កាង។
កូត → ឆ្កូត ជា(កិ.) ជាស្នាមឬឆ្នូតនៅលើរបស់អ្វីមួយ។
កៀស →ឆ្កៀស ជា(កិ.) កៀសឆ្កៀស :ឆ្កៀសអំបុក។
គង → ឆ្គង ជា(គុ.)ដំណើរខុសទំនង, មិនគប្បី, មិនសម :សំដីឆ្គងមនុស្សឆ្គង។
ង៉ក់ → ឆ្ងក់ ជា(កិ. វិ) ដែលមានដំណើរត្រង់ហើយរលាក់ផង :ដើរឆ្កក់ៗ។
ងើយ → ឆ្ងើយ ជា(គុ.) ដែលងើយឆ្គង, ដែលឆ្វេងឥតសណ្តាប់, ឥតបែបបទ :គាត់ហ្នឹងជាមនុស្សឆ្ងើយណាស់។
ងោក → ឈ្ងោក ជា(កិ.) បង្អោន, បន្ទោរក្បាលទាំងខ្លួនទៅមុខ :ឈ្ងោកតាមបង្អួច, ឈ្ងោកមើលមុខ។
នេះ → ច្នេះ ជា(និ.) នេះ, ប៉ុណ្ណេះ(ក្លាយមកពីដូចនេះ) មិនសូវប្រើ, ប្រើខ្លះតែក្នុងកាព្យ។
នោះ → ច្នោះ ជា(និ.) នោះ, ប៉ុណ្ណោះ(ក្លាយមកពីដូច្នោះ) មិនសូវប្រើ, ប្រើខ្លះតែក្នុងកាព្យ។
បង → ច្បង ជា(គុ.) ដែលជាបងបង្អស់, ដែលជាដើមបង្អស់, ដែលជាប្រធានធំជាងគេ :កូនច្បង។
បាំង → ច្បាំង ជា(កិ.) បប្រណាំងយកជ័យជំនះ ដោយគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ។
មូល → ឆ្មូល ជា(កិ.) ប្រមូលឱ្យមូលជាដុំ :ឆ្មូលសំពត់។
មៀង → ឆ្មៀង ជា(កិ.) បែរមើលចំហៀង :ឆ្មៀងមើល, ឆ្មៀងភ្នែកមើល។
ផ្នត់ដើម[ជ-]
បូត → ច្បូត មាននៅខាងលើ។
មូល →ឆ្មូល មាននៅខាងលើ។
មៀង → ឆ្មៀង មាននៅខាងលើ។
រាល → ជ្រាល ជា(គុ.) ទេរ, ទាបម្ខាង ខ្ពស់ម្ខាង :ដីជ្រាល។
រាវ → ជ្រាវ ជា(កិ.) កកូរច្របល់, រាវរក។ បើជានាម ឈ្មោះភ្នំ១, ឈ្មោះភូមិ១, ក្នុងស្រុកថ្ពងក្នុងខេត្តកំពង់ស្ពឺ។
រ៉ាវ → ច្រាវ ជា(ឧ.) សូរសម្លេងលាន់ឮបែបស្រួយ :កែវបែក, សូរប្រាក់ធ្លាក់។
រុល → ជ្រុល ជា(កិ.ឬ កិ. វិ) ហួសកំណត់ :ជ្រុលពេក, ដើរជ្រុល, ដេកជ្រុល។
រួញ → ជ្រួញ ជា(កិ.) ដំណើរនៃស្បែកដែលមានសណ្ឋានជាផ្នត់ៗ :មុខជ្រួញ។
រើស → ជ្រើស ជា(កិ.) រើសរក, ស្រាល់រក, រើសសម្រាំង។
រេ → ជ្រេ ជា(គុ.)ដែលទេរ, ងាកបែរ មិនចំកណ្តាល ដែលល្អៀង :ថ្ងៃជ្រេរៀបនឹងលិច។
រែក → ជ្រែក ជា(កិ.) ជែកវែលចូល, ញែកចូល :ជ្រែកចូល, មារជ្រែក។
លប → ឈ្លប ជា(កិ.) លបមើលដោយស្ងាត់, លបស្តាប់។
លេច → ឈ្លេច ជា(កិ.) ចាប់ច្របាច់ឱ្យបែក, ឱ្យពៀច, ឱ្យទ្រុឌ, ឱ្យទ្រោម។
ផ្នត់ដើម[ត-]
បក → ត្បក ជា(កិ.) ខោកដោយក្រញរដៃ :ត្បកក្បាល។
ឡើង → ថ្លើង ជា(ន.) អ្នកដែលឡើងចាង, ដែលប្រហើន, មហាត។ ពួកល្មើសច្បាប់ឬអាជ្ញា)(ឧទ្ទាមបះ)។
បារ → ត្បារ ជា(កិ.) មូរបង្វិល, ដុសខាត់រន្ធឬប្រហោងដោយតម្បារ :ត្បារត្រចៀក, ត្បាខ្ទុះបួស។
រុល → ត្រុល ជា(កិ. វិ) ដែលចេះតែរអិលទើសទាក់ :និយាយត្រុល។
រួត → ត្រួត ជា(កិ.) ពិនិត្យមើលឱ្យដឹងជាត្រឹមត្រូវឬមិនត្រឹមត្រូវទេ ហើយបង្គាប់បញ្ជាឱ្យធ្វើថែមទៀតដោយត្រឹមត្រូវ :ត្រួតមើល, ត្រួតបញ្ជី, ត្រួតពល។
កល់ → ថ្កល់ ជា(កិ.ឬកិ. វិ) តម្កល់ឬនឹងណាស់, ដែលនឹងដូចគេតម្កល់។
រៀប → ត្រៀប ជា(កិ. វិ) ដែលដេរដាសដោយមានរបៀប ហាក់ដូចគេតម្រៀប :ឈរមើលត្រៀប, មើលទៅឃើញត្រៀប។
រង → ត្រង ជា(កិ.) ច្រោះ, ទ្រ, រងដោយតម្រង :ត្រងទឹក, ត្រងត្រី។
ផ្នត់ដើម[ទ-]
រាប → ទ្រាប ជា(ន.) បង្អែបធ្វើដោយអង្ករដំណើបឬល្ងឬដូង លាយកូរនឹងទឹកស្ករស្អិត រួចយកទៅសង្កត់ជាផែនៗ :ទ្រាបលាជ, ទ្រាបល្ង, ទ្រាបបាយ។ រីឯជា(កិ.) ផ្កាប់មុខគ្របសង្កត់ពីលើឬសង្កត់ដោយបាតដៃលើឈ្នក់ដាក់ផ្កាប់ទៅផ្ទាល់នឹងផ្ទៃភក់ក្នុងទឹក :ទ្រាបត្រី។
នឹម → ធ្នឹម ជាគ្រឿងគេហដ្ឋានជាមេផ្ទឹមសរសរទ្រជើងគកឬទោះឥតជើងគកក៏អាចប្រើបាន។
រឹង → ទ្រឹង ជា (កិ.) ឈប់ស្ងៀម, ដំអក់, ក្រាញដោយរឹងត្អឹង :ទ្រឹងមួយស្របក់, ឈរទ្រឹងដល់ណាទៀតម្តេចក៏មិនទៅ?
រេល → ទ្រេល ជា (កិ.ឬ កិរិ.) ធ្លាយជ្រាលចេញមក :គំនរស្រូវទ្រេល, ធ្លាយទ្រេល។ រីឯជា (ន.) គំនរអ្វីៗដែលកើតដោយធ្លាយឬដោយស្រាវដាក់ :ពោះវៀនមួយទ្រេល, ស្រូវមួយទ្រេលជាដើម។
លុង → ធ្លុង ជា (ន.) តួសរសៃខ្មាញ់ដែលត្រកួញឬធ្លូញ : វេញបញ្ចូលធ្លុង, ខ្សែពីធ្លុង, ខ្សែមីធ្លុង។ ព. ប្រ. ធ្លុងមួយឬត្រូវធ្លុងគ្នា គឺរួមគំនិតគ្នា, វេញគំនិតចូលគ្នាគេវេញខ្សែបញ្ចូលធ្លុង។ រីឯជា (កិ.) ដែលច្រហឥតមានទើស : ទ្វារច្រហធ្លុង, មើលទៅឃើញធ្លុង(ធ្លួង)។
ផ្នត់ដើម[ប-]
ដឹង → ប្ដឹង ជា (កិ.) ចោទប្រកាន់, តវ៉ា, ពោលទោសដោយមិនសុខចិត្ត ឱ្យអ្នកធំឬតុលាការបានជ្រាប, ជូនដំណឹង។ ប្តឹងផ្តល់ឬប្ដឹងផ្តល់ ប្ដឹងញូយៗឬប្ដឹងពីគ្នាទៅវិញទៅមក។
ងូត → ផ្ងូត ជា (កិ.) ញ៉ាំងឱ្យងូត, ងូតទឹកឱ្យ :ម្តាយងូតទឹកកូន។ តាមប្រភពពាក្យ ងូត (ញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យ ងូត) គួរតែប្រើ ភ្ងួត ប៉ុន្តែធ្លាប់តែប្រើ ផ្ងូត យូរហើយ,ឬបើត្រូវការប្រើ ភ្ងូត ក៏សឹកតែបាន។
អូន → ប្អូន ជា (ន.) អ្នកដែលទីទៃពីបទ គឺអ្នកកើតក្រោយ ដែលឃើញពន្លឺព្រះអាទិត្យក្រោយដែលមានអាយុតិចជាងបង :ប្អូនប្រុស, ប្អូនស្រី, ប្អូនបង្កើត, ប្អូនបង្កើតពោះមួយ, ប្អូនបង្កើតម្តាយទីទៃ, ប្អូនបង្កើតឪពុកទីទៃ, ប្អូនថ្លៃស្រី, ប្អូនជីដូនមួយ, ប្អូនជីទួតមួយ, ប្អូនជីលួតមួយ, ប្អូនធម៌, ប្អូនសុំ ...។ពាក្យទំយើយថា អូន និងបង។
គូ → ផ្គូ ជា (កិ.) ធ្វើជាគូ គឺផ្សំអ្វីៗដែលធៀប, ដែលផ្ទឹមនឹងគ្នាឱ្យបានជាមួយគូ :ផ្គូចំបាច់, ផ្គូទូកប្រណាំង។
គួប → ផ្គួប ជា (កិ.) ធ្វើឱ្យគួបគ្នា :ផ្គួបចេស, ផ្គួបខ្សែ, ផ្កួបដៃ។
ងំ → ផ្ងំ ជា (ក.) ធ្វើឱ្យងំ, ដាក់បង្អង់ទុកឱ្យងំចំហាយក្តៅ :ផ្ងំបាយ។
ងើយ → ផ្ងើយ ជា (កិ.) ធ្វើឱ្យងើល, ចាប់ឱ្យងើល :ផ្ងើយឡើង, ចាប់ផ្ងើយ។
ចាញ់ → ផ្ចាញ់ ជា (កិ.) ធ្វើឱ្យចាញ់។ ផ្ចាញ់ផ្ទាល់ឬផ្ទាលផ្ចាញ់ ធ្វើឱ្យចាញ់ឱ្យរាងចាលលែងហ៊ានទៅទៀតឬផ្តន្ទាបង្អស់បង្អោនឱ្យមានអៀនអន់រាងចាល។
ញ៉ាច់ → ផ្ញាច់ ជា (ឧ.) សូរឮដោយទំពា :ទំពាផ្ញាច់ៗ។
ញ៉ុក → ផ្ញុក ជា (កិ.ឬកិ. រិ.) រុញដាក់ឱ្យញ៉ុកណែន, ចាប់ញាត់ត្រសុកទៅក្នុងទីសុកមម៉ុក :ផ្ញុកផែមទៀត, ដាក់ប៉ុណ្ណឹងល្មមហើយ កុំយកទៅផ្ញុកច្រើនពេក។
ដុំ → ផ្ដុំ ជា (កិ.) ធ្វើឱ្យជាដុំ, ប្រមូល, រួបរួមឱ្យជាដុំឬជាពួក :ផ្តុំគ្នានៅមុខសាលារៀន។
ដូរ → ប្ដូរ ជា (កិ.) ផ្លាស់ពីមួយទៅមួយ, ផ្លាស់យកមួយមកឱ្យមួយទៅ, ផ្លាស់ពីនេះដាក់ទៅនោះ, ដូរ។ ប្តូរជីវិត ប្រថុយស្លាប់។
ដួច → ផ្ដួច ជា (កិ.) ដូចឡើង, កកើតឡើង, តាំងឡើងជាងមុន។ ផ្តួចផ្តើម តាំងកកើតឡើងជាមុនបង្អស់, ដូចឡើងដើមដំបូង។
ដេក → ផ្ដេក ជា (កិ.) ញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យដេកឬរបស់អ្វីមួយឱ្យដេក :ផ្តេកកូន, ផ្តេកសសរ។ ផ្តេកចិត្ត បង្អោនចិត្តឱ្យស៊ប់ទៅរក។
ទាត់ → ផ្ទាត់ ជា (កិ.) រលាស់, វាត់, ខ្ចាតចេញឬលោតដោយកម្លាំងដែលប្រឹងចំកោងផ្ទាត់ម្រាមដៃ, កំពឹសផ្តាត់លោតព្រាត ...។ ផ្ទៀងផ្ទាត់ ផ្ទៀងឱ្យទៀងទាត់។
ទីង → ផ្ទីង ជា (កិ.) ធ្វើឱ្យដាំទីង, គំហុក, ចាប់លើកផ្អៀងឬផ្កាប់សម្រេងទឹកឱ្យអស់ឥតសំចៃ :ផ្ទីងឱ្យអស់, ចាក់ផ្ទីង។
រាំង → ប្រាំង (គ.ឬ ន.) ឈ្មោះរដូវក្តៅរាំងឥតទឹកភ្លៀង, ដែលមាននៅក្នុងសម័យរាំងភ្លៀងឬទាក់ទងដោយរដូវរាំង ឥតមានទឹកភ្លៀង :រដូវប្រាំង, ពោតប្រាំង។ ស្រែប្រាំង ស្រែសម្រាប់ស្ទូងបានតែក្នុងរដូវប្រាំង។ មនុស្សប្រាំង ជាមនុស្សដែលកំណាញ់ស្វិតស្វាញ សូម្បីមានស្មូមមកឈរស្រែសូមទាននៅមុខផ្ទះ ក៏ឥតដែលឱ្យទានដល់តិចតួចឡើយ។
រាវ → ប្រាវ ជា (ឧ.) សូរឮដោយកាច់, ជាន់, សង្កត់អ្វីៗដែលស្ងួតស្រួយឬវត្ថុនោះបាក់, ធ្លាក់ជាដើម។
លោត → ប្លោត (កិ.រិ.) ដែលមានអាការរលាតរំលងឬបោលលោតៗផ្លោះៗ ដោយរហ័សភ្លែតកង្កែបលោតប្លោត, ទន្សាយលោតប្លោត, លោតប្លោតចុះ ប្លោតឡើង។
សាយ → ផ្សាយ (កិ.) ធ្វើឱ្យសាយចេញទៅ, ចេញសាយទៅទៅៈ ផ្សាយដំណឹង, ផ្សាយពាក្យ។
សឹក → ផ្សឹក (កិ.) បង្ខំឱ្យសឹកចេញចាកផ្នួស។ ធ្វើឆ្នាំងដីដែលនៅថ្មីមិនទាន់ប្រើសោះឱ្យស្និទ្ធសាច់ ដើម្បីនឹងប្រើកុំឱ្យជាប់ទឹកចេញបានៈ ផ្សឹកឆ្នាំងទឹក។
អួ → ផ្អួរ (គុ.) ដែលខួចរសជាតិមិនបប្រក្រតី ព្រោះអាប់អួ, ព្រោះទុកយូរហួសកាលកំណត់ៈ អង្ករផ្អួរ។ ដែលមានក្លិនក្តឹះបនន្តិចព្រោះអាប់អួៈ ក្លិនផ្អួរ, ធុំផ្អួរ។
ដូរ → ប្ដូរ (កិ.) ផ្លាស់ពីមួយទៅមួយ, ផ្លាស់យកមួយរួចយកមួយទៀត, ផ្លាស់ពីទីនេះទៅដាក់ទៅនោះ, ដូរ។
ដឹង → ប្ដឹង(កិ.) ចោទប្រកាន់, តវ៉ា, ពោលទោសដោយមិនសុខចិត្ត ឱ្យអ្នកធំឬតុលាការបានជ្រាប, ជូនដំណឹង។ ប្តឹងផ្តល់ ប្តឹងញយៗឬប្តឹងពីគ្នាទៅវិញទៅមក។
ដាច់ → ផ្ដាច់(ក.) ធ្វើឱ្យដាច់។ ផ្ដាច់ផ្ដិលឬផ្ដិលដាច់ ផ្តិលឱ្យដាច់លែងមានតទៅទៀត។
ជុំ → ភ្ជុំ(កិ.) ធ្វើឱ្យជុំ, ឱ្យជួបជុំគ្នា, ឱ្យប្រជុំគ្នាៈ ភ្ជុំគ្នា, ភ្ជុំពល។
ផ្នត់ដើម[ព-]
រិញ → ព្រិញ(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលរលើបរលងឬរលាបៗ, ស្តើងស្តួច, ច្រើននិយាយថា ព្រិញៗជា (វត្ថុរាវ) ទឹកហូរព្រិញៗ, ឈាមចេញព្រិញៗ។
រិច → ព្រិច(កិ.) ញាក់ទទាក់ស្លាបឬទទះស្លាបខ្លាំងដោយអំណាចកម្លាំងក្លៀវក្លារកញី (និយាយចំពោះតែលលកឈ្មោលមួយប្រភេទ) លលកព្រិច។ រីឯជា(ន.) ឈ្មោះរុក្ខជាតិព្រៃមួយប្រភេទ ស្លឹកប្រជាបន្លែ(អ្នកស្រុខ្លះហៅថា ស្លឹកប្រិច)។
រុល → ព្រុល(កិ.) ផ្អើលជ្រួលឡើង, ខ្ពុរឬហុយឡើងខ្ជោលទ្រលោមឡើង មូលព្រុលគឺមូសផ្អើលហើរមីរដេរដាស់, រំកាច់ភ្លើងព្រុលឡើង គឺរំកាច់ភ្លើងខ្ពុរខ្ជោលឡើងដោយបុករុក។ រីឯជា(ន.) ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទព្រៃមួយប្រភេទ មានរូបរាងស្រដៀងនឹងជ្រូក ប៉ុន្តែមានមាឌតូចជាងច្រើន ជាសត្វរហ័សរហួនណាស់ ហៅថា ជ្រូកព្រុល គេយកខ្លាញ់ វាធ្វើជាឱសថឬតរម្ងោប់រោគងាស់សរសៃៈ ខ្លាញ់ជ្រូកព្រុល។
ងក់ → ភ្ងក់(កិ. វិ.) អំពីដំណើរងក់ងើយរឿយៗ ដោយមានអាការនៃជរាបៀតបៀន ជាដើមៈ ដើរផ្ងក់ៗ, ធ្វើការផ្ងក់ៗ។
ងប់ → ភ្ងប់(កិ.) ធ្វើឱ្យងប់ចុះ, ឱ្យទោរទៅមុខៈ ផ្ងុបចុះ, ចាប់ផ្ងុប។
ងូត → ភ្ងូត(កិ.) ញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យងូត ម្តាយងូតទឹកឱ្យកូន។
យួរ → ព្យួរ(ក.) ពាក់, ថ្កក់, ចងបន្តោក, បន្តោងៈ ព្យួរសម្លៀកបំពាក់, ព្យួរសម្ពាយនឹងមែកឈើ។ ព្យួរទោស កាត់ទោសផ្អាកទុកមានកំណត់កាល។
រួត → ព្រួត(កិ.) ផ្គួបគ្នាឱ្យមាំ, បន្ថែមរួមគ្នា, ចោមជួយគ្នាៈ ប្រួតខ្សែជាពីរ, ប្រួតគ្នាវាយ។ រីឯ(ន.) ឈ្មោះភមរជាតិមួយបប្រភេទរូបថ្លោសជាងមេឃ្មុំផ្លិត តូចជាងមេឃ្មុំធំ សម្បុរ សបន្តិច ច្រើនកសំបុកជាផ្លិតស្រទាប់ៗ សម្បុរ ស នៅអាស្រ័យក្នុងប្រហោងរូងឈើ, ពាង, ក្អមជាដើម មានទឹកផ្អែមឡមៗ។
រួម → ព្រួម(កិ.) ធ្វើឱ្យមានរាងរួមជមតូចខាងចុងៈ ប្រួមបន្ទោះ ប្រួមធាងត្នោត, បិទបន្ទោះប្រួមខាងចុងឱ្យតូចជាងខាងគល់។
រែក → ព្រែក(ន.) ជ្រលងឬប្រឡាយធំជាងផ្លូវទឹកទន្លេទៅបឹងឬពីទីឯទៀតចូលមកទន្លេ, សមុទ្រ, បើកើតដោយជីកហៅថា ព្រែកជីក។ រីឯជា(គុ.) ដែលរយមឬភ្លោះជាប់គ្នាពីកំណើតៈ ម្រាមដៃព្រែក, ម្រាមជើងព្រែក, ផ្លែចេកព្រែក។ ចិត្តព្រែក ចិត្តដែលជាប់ដោយក្តីស្រឡាញ់បែកជាពីរងាកបែររកតែមួយចោលមួយក៏ពុំកើត។
ផ្នត់ដើម[ម-]
ង៉ក់ → ម្ងក់(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលធ្វើឬកមាយាង៉ិកង៉ក់ៈឬកម្ង៉ិកម៉្ងក់, ធ្វើម្ង៉ិកម្ង៉ក់(ច្រើនតែស្ត្រីឬកូនក្មេងតូច)។
រីក → ម្រីក(ន.) ដែលចេញអាការរិកៗរឿយៗ ធ្វើមុខម្រីកៗ, មេអំបៅធ្វើស្លាបម្រីកៗ។
ចត់ → ម្ចត់(គុ.) ដែលមានរសចត់(ប្រើចំពោះតែគ្រឿងជ្រលក់ និងព័ណ៌) ទឹកម្ចត់, ព័ណ៌ម្ចត់ ទឹកជ្រលក់ដែលមានរសចត់ឬព័ណ៌ដែលកើតអំពីការជ្រលក់ដោយទឹកចត់ ដូចយ៉ាងទឹកជ្រលក់ចីវរឬព័ណ៌ចីវររបស់ពួកបព្វជិតពុទ្ធសាសនិក(បុរាណហៅថា អម្ចត់)។
ជូរ → ម្ជូរ(ន.)វត្ថុមានរសជូរ, ស្លឹក ឬផ្លែសម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងជូរ ម្ជូរសណ្តាន់, ម្ជូរស្លឹកថ្នឹង, ម្ជូរក្រូចឆ្មា, ម្ជូរអំពិល។ល។ ឈ្មោះសម្លរដែលគេបង់ម្ជូរ សម្លរម្ជូរ។
រោម → ម្រោម(ន.) ឈ្មោះភមរជាតិពួកមួយ ស្រដៀងនឹងទឹកឃ្មុំតែតូចៗ, មិនចេះទិចទេ(ព្រោះគ្មានទ្រនិច) ចេះតែខាងរោមខាំបន្តិចៗ, ត្រឹបយកទឹកដម និងលម្អងផ្កាដូចឃ្មុំ តែធ្វើសំបុកនៅក្នុងរន្ធឈើ មានទឹកផ្អែមឈ្ងុយ មានក្រមួនពណ៌ខ្មៅហៅថា ជ័រម្រោម, ម្រោមមានពីរយ៉ាងគឺ ម្រោមខ្សោយឬម្រោមតូចមានរូបរាងតូចៗបន្តិចមាន
មានទឹកផ្អែមឈ្ងុយស្រាល ម្រោមដំណើបឬម្រោមធំមារូបធំៗបន្តិច មានទឹកផ្អែមឈ្ងុយឆ្អិត។
ហេប → ម្ហេប(គុ.) ដំណើរហត់ហេវឬខ្សោយ ឈឺនិយាយម្ហេបៗ ដើរម្ហេបៗ។
ហប → ម្ហប(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលធ្វើមាត់ទុលហើបៗដោយមាត់ហបៗព្រោះខ្លាចឬព្រោះស្លន់ខ្លាំង។
ហូប → ម្ហូប(ន.) ភោជនមានសម្លជាដើមសម្រាប់ហូបគឺ សម្រាប់បរិភោគផ្សំនឹងបាយឬបបរឬក៏ផ្សំជាមួយនឹងនំដែលប្រើជាជំនួយបាយ ម្ហូបក្រៀម, ម្ហូបទឹក, ម្ហូបឆ្ងាញ់ពិសា, បរិភោគតែម្ហូបទទេ(ឥតបាយ)។
ហើប → ម្ហើប(កិ. វិ.) ដែលហើយៗរឿយៗ។
ផ្នត់ដើម [រ-]
ផ្នត់ដើម[ល-]
កម → ល្កម(គុ.) ដែផុយខ្លាំង ផុយល្កម។
ហាច → ល្ហាច(គុ.) ដែលរាចរាយឬសាយរាយពេញពាសមើលទៅឃើញស្ងាច ទឹកល្ហាច។ ព.ប្រ សម្តីល្ហាច សម្តីរាយពពាយឬភរភាយមិនចេះអស់មិនចេះហើយ។
គង → ល្គង(គុ.) ដែលតូចៗមូលៗរៀវចុងរៀបរៀងគ្នាឥតឆ្គង ម្រាមដៃរល្គង។ ដែលវាល្គងលើគ្នាស្រួលៗមើលទៅមិនទាស់ភ្នែក ទងត្រឡាចល្គងៗ(និយាយ រគងក៏បាន)។
ងើ → ល្ងើ(គុ.) ដែលមិនយល់សាច់ការអ្វីទាល់តែសោះឬមិនដឹងបែបបទ ល្ងើពកថ្ងាស់។
បត់ → ល្បត់(ន.) កំណត់ឬកម្រិតដែលលត់លោហជាតិមានដែកជាដើម ជាងអ្នកស្គាល់ល្បត់ទើបរលត់កាំបិតមុតល្អ។ ដែកអស់ល្បត់ ដែលជាងលត់ច្រើនដងអស់សាច់មុតហើយ។ ព.ប្រ. មនុស្សអស់ល្បត់ មនុស្សដែលគេស្តីប្រដៅច្រើនលើកច្រើនដង ហើយនៅតែមិនកើតឬដែលអស់ទំនងអស់ឧបាយនឹងកែឱ្យល្អឡើងបាន អស់ល្បត់ប៉ុណ្ណឹងហើយ អស់ឧបាយនឹងស្តីប្រដៅទៅទៀតហើយ។
បាក់ → ល្បាក់(ន.) ថ្នាក់ដែលពាត់របេះឬដែលមានសណ្ឋានដូចគេលាក់ឬដូច
ជាបាក់ ល្បាក់ច្រាំងទន្លេ, ល្បាក់ភ្នំ។
មួត → ល្មួត(គុ.) ដែលស្អិតជាប់គ្នាល្អួត ស្អិតល្មួត។(កិ. វិ.) ដែលចាប់ក្រណាន់ឬចាប់មាំស្អិតមិនងាយលែង ធ្វើការល្មួត, ចាប់គ្នាល្មួត, ចាប់សម្តីគ្នាល្មួត។
វែង → ល្វែង(ន.) ប៉ែកសង្កាត់ផ្ទះនៅត្រង់ចន្លោះជួរសរស ល្វែងផ្ទះ, ល្វែងសាលា, ល្វែងវិហារ, ផ្ទះប្រាំល្វែង។
ហក់ → ល្ហក់(គុ.) (ពហុ.) ដែលសុទ្ធតែកំពុងលុតលាស់ឬដែលសុទ្ធតែកំពុងនៅក្មេងស្រលូតស្រឡះ ត្រឡាចចបោះទងល្ហក់, នៅក្មេងល្ហក់។
ហាល → ល្ហាល(ន.) លំហបឹង, លំហទឹក រហាលបឹង, រហាលទឹក។ (គុ.) ដែលស្រឡះត្លេវវាលរហោល(និយាយថា រហាលក៏បាន)។
ហ៊ឹម → ល្ហឹម(គុ.) ដែលវាធ្លុងត្លេវវែងលន្លឹម ទឹកឡើងចូលវាលល្ហឹម។
ហែ → ល្ហែ(ន.) ដំណើរនៅទំនេរដោយមានវេលាសម្រាក, ដំណើររយាលអំពីរវល់, អំពីសេក្តីនឿយហត់ នឿយឥតល្ហែ, ពេលល្ហែ។
អៀច → ល្អៀច(គុ.) ដែលជ្រាយ, សើមប៉ផ្អៀចឬកខ្វក់គួរខ្ពើម ជ្រាយល្អៀច, ដីសើមល្អៀច។
ផ្នត់ដើម[វ-]
ហី → វ្ហី(កិ. វិ.ឬគុ) ដែលសម្តែងអាការឆ្ងើយ, តោះតើយ, ព្រងើយកន្តើយធ្វើដូចមិនឃើញមិនឮ អង្គុយធ្វើវ្ហី។ វ្ហីទៅ(និ.) ក៏ដោយ,មិនរវល់ ឱ្យហើយ, បើគេមិនយក
វ្ហីទៅ!។
ហ៊ើយ → វ្ហើយ(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលតោះតើយ, ធ្វើព្រងើយ ធ្វើវ្ហើយ, ឬកវ្ហើយ។
ផ្នត់ដើម[ស-]
កក → ស្ក(គ.) ដែលមិនដាក់គ្រាប់, ដែលឥតគ្រាប់ព្រោះស្ងួតទឹក ស្រូវស្កក, ពោតស្កក។ កិ.(ព. ប្រ.) នៅផ្អាកមិនហើយ, សំកកនៅ, ខកខានព្រោះមានឧបសគ្គណាមួយរារាំង ស្កកការ, ស្កកដំណើរឬការស្កក, ដំណើរស្កក។ ស្កកស្គឺ។
កះ → ស្កះ(គុ) ស្អេក, ដាសស្ទើរប្រគរលើគ្នា ផ្លែស្កះ, (មើលពាក្យ ស្អេក)។
កាត់ → ស្កាត់(កិ.) ស្ទាក់ផ្លូវ, ស្ទាក់ដំណើរ ស្កាត់ផ្លូវ, ស្កាត់ច្រក។ និយាយស្កាត់ និយាយស្ទាក់ផ្តាច់តំណសម្តីមិនឱ្យមានតទៅទៀត។ល។
កុន → ស្កុន(កិ.) ទើសទាក់, ទាក់ការ, ទាស់ដំណើរ, នាំឱ្យរអាក់រអួលឬឱ្យអាក់ខាន, ឱ្យខកខាន, ឱ្យថ្លោះការ, ឱ្យខូចការ ស្កុនការ, ស្កុនគំនិត, ស្កុនដំណើរ។ ន. ការទើសទាក់, ឧបសគ្គ ប្រទះលើស្តុន។ កុំដើរពានស្កុន កុំស្កាត់ច្រកផ្លូវ កុំធ្វើស្រែស្រូវ នៅផ្លូវដំរី។
កុយ → ស្កុយ(គុ.) ដូចគ្នានឹងឆ្កុយ(តាមទម្លាប់និយាយច្រើនតែប្រើឆ្កុយជាង)។
ញ៉ុក → ស្ញុក(ប.) ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ស្ញែ ថា ស្ញែស្ញុក ស្ញែក្រៃពេក, ថ្ដែថ្ដុក ចង្អៀតស្ញែស្ញុក, ដើមទន្សែបែកកូនស្ញែស្ញុក។
ញ៉ូញ → ស្ញូញ(គុ.) ស្រពោនជូរហួញមិនរីករាយ, ស្រពាប់ស្រពោនជ្រួញជ្រីវ(ចំពោះតែមុខ) មុខស្ញូញ, ធ្វើមុខស្ញូញ។ ស្ញូញស្ញាញ ធ្វើមុខស្ញូញទួញទាញៗ រួញថយក្រញាងធ្វមុខស្ញូញ។
ញេញ → ស្ញេញ(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលហា, បែកប្រេះឃើញស្ញាញច្បាស់លាស់(ច្រើនសរសេរស្ញេញជាង) សើចស្ញេញ, ប្រេះស្ញេញ, មាត់ស្ញេញ។
ញ៉ែ → ស្ញែ(គុ.) ដែលញឹកស្អេកដេរដាស(ចំពោះតែអ្វីៗដែលតូចៗ, ល្អិតៗ) ដំបៅស្ញែ, ដើមទន្សែបែកកូនស្ញែ។(មើលពាក្យ ស្ញុក)។
ដាច់ → ស្ដាច់ → ស្ដេច(ន.) ក្សត្រិយ៍, អ្នកដែលកើតក្នុងវង្សក្សត្រិយ៍ ទីដែលសេ្ដចគង់, ជាតិស្ដេច។ ព. ផ្ទ. រាស្ត្រ។
ដួច → ស្ដួច(គុ.) រវៀវតូចមានថ្នាក់, មានគន្លាក់, មានលំដាប់, រាងធំគល់ស្ដួច កណ្តាលតូចខាងចុង។ ស្ដួចស្តើង តិចពេក, មិនបរិបូរណ៌។
តឹក → ស្តឹក(កិ.) ស្រតឹកជ្រលៀក ដេកស្តឹក, ដួលស្តឹក។
ទំ → ស្ទំ(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលឈឺងំឬឈឺទំនោបន្តិចៗមិនបាត់ ឈឺពោះស្ទំ, ជំងឺស្ទំពោះ។
ទក់ → ស្ទក់(គុ.) ដែលឡើងសាច់ស្ពោតឬស្ទីកស្គុយដោយបុក, ដោយទង្គិច, ដោយប៉ះដល់ត្រូវខ្លាំង អន្លូងក្បាលស្វាស្ទក់។ ដែលឡើងសាច់រលស្ពឹកមិនដឹងសម្ផស្សមិនស្រៀវមិនព្រឺជើងស្ទក់។
ទង → ស្ទង(ន.) ជាទងដែលទ្រទ្រង់ស្និតចេក(ដោយសញ្ជាតិ) ចេកមួយស្ទង។ (គុ.) ដែលមានសណ្ឋានវែងបន្តិចជាងទំហំ រាងស្ទង។
ទាក់ → ស្ទាក់(កិ.) ស្កាត់មុខ, ស្កាត់រាំងឬខាំងពីមុខ ស្ទាក់គោ, ស្ទាក់ផ្លូវ, ស្ទាក់ដំណើរ។
ទុល → ស្ទុល(កិ. វិ.) ដែលទុលៗមិនឃើញរូប។ មាត់ប៉ោងស្ទុល។
ទើង → ស្ទើង(គុ.) ធំទើងមើង ដំរីស្តធំស្ទើង។
ទើត → ស្ទើត(កិ. វិ.ឬ គុ.) ដែល ងអើតឡើងឬដែលបះអើតខ្ពស់ឡើង ឯស្ទើត, រាងស្ទើត, ប៉ះស្ទើត។
ប៉ឹម → ស្ប៉ឹម(កិ. វិ.) ដែលស្ថិតនៅប៉ឹម, កំប្លឹម លៀនស្ប៉ឹម, កន្ទុយពស់ចេញស្ប៉ឹមពីក្នុងរន្ធ។
ពុរ → ស្ពុរ(កិ.វិ.ឬគុ.) ដែលឡើងសាច់ជ្រោកពពុរ, ស្ប៉ុរ សាច់ស្ពុរ, ហើមស្ពុល។
លឹប → ស្លឹប(គុ.) ដែលលឹបខ្លាំងតែមិនជិតពេក ត្របកភ្នែកស្លឹប។
អាប់ → ស្អាប់(ប.) ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹកពាក្យ ស្អុះ ថា ស្អុះស្អាប់ ព្រោះអួអាប់ស្អុះខ្លាំង ក្តៅខស្អុះស្អាប់។ ព. ប្រ. រង្កៀសចិត្ត, ស្កៀបរមាស់ចិត្ត ស្អុះស្អាប់នៅជាមួយមិនកើត, គួរនៅដោយខ្លួនពីគ្នាទៅ កុំឱស្អុះស្អាប់យូរ!។
កាត់ → ស្កាត់(កិ.) មាននៅខាងលើរួចហើយ។
កក → ស្កក(គុ.) មាននៅខាងលើរួចហើយ។
ទំរង់[ពស-]
ទម្រង់(ពស-) ក៏មានប្រាំគឺ [ក-] [ច-] [ប-] [ត-] និង[ស-]។
ផ្នត់ដើម[ក-]
កាយ → កកាយ(កិ.) កាយរឿយៗ, ជីកដីជារន្ធ, ជារូង, ជារង, ជារណ្តៅដោយដៃ(មនុស្ស), ដោយជើង(សត្វ) មនុស្សកកាយដី, មាន់កកាយដី, អណ្តើកកកាយដី។
កិត → កកិត(កិ.) ពាល់, ដដុស,ឬប៉ះយ៉ាងស្រួល។
កិល → កកិល(កិ.) ទៅដោយគុទពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយទៀត មនុស្សខ្វិនកកិលដូចកូនក្មេង។
កូរ → កកូរ(កិ.) កូរញយៗ កកូរត្រុំឬ សម្ល។ (ន.) ឈ្មោះសម្លខ្មែរមួយប្រភេទ សម្លកកូរ។
កេះ → កកេះ(កិ.) កេះរឿយៗ ដោយក្រចកជាដើម។
កោក → កកោក(កិ. វិឬឧ.) សូរនិយាយខ្លាំងឥតក្រែងដែលឮកោកៗ និយាយកកោក។ គាត់និយាយកកោកកាលពីម្សិលមិញតែឥឡូវគាត់ស្លាប់បាត់។
កោស →កកោស(កិ.) កោសដោយធ្វេសប្រហែស ឥតមានបំណងនឹងធ្វើឱ្យវត្ថុមួយ និងវត្ថុមួយរបករបោចខូចខាតឡើយ។
ក្អឹក → កក្អឹក(កិ. វិឬ គុ.) ក្ងឹកៗច្រើនដងមិនដាច់សូរ សើចកក្អឹក។
ក្អៀក → កក្អៀក(កិ. វិឬ ឧ.) ក្អៀកៗច្រើនដងមិនដាច់សូរ សើចកក្អៀក។
ខឹក →កខឹក(កិ. វិឬ ឧ.) ខឹកៗច្រើនដងមិនដាច់សូរ ហើយញាប់រន្ថាន់(សើច) សើចកខឹក។
ផ្នត់ដើម[គ-]
គឹក → គគឹក(ឧ.) សូរឮដោយខ្យល់, ដោយទឹក ខ្យល់បក់គគឹកគឺ ខ្យល់បក់ឮសូរគឹកៗ។
គ្រក់ → គគ្រក់(ឧ.) គ្រក់ៗ មិនដាច់សូរ(មើលពាក្យ គ្រក់ៗផង)។
គ្រើម → គគ្រើម(គុ.) ដែលនៅគ្រើមៗមិនល្អិតល្អ(មើលពាក្យ គ្រើមៗផង)។
ឃូរ → គឃូរ(ឧ.) សូរឮឃូរៗច្រើនដង ដូចជាហត់។
គុក → គគុក(គុ.) ដែលនៅក្តៅងំ ក្តៅគគុក។ សម្លនៅក្តៅគគុកមិនទាន់មាននរណាហូប។
គ្រាំ → គគ្រាំ(ឧ.) ដេលឮសូរគ្រាំងៗច្រើនដង រលកគគ្រាំង, វាទឹកគគ្រាំងគឺឮសូរគ្រាំងៗរឿយៗ(មើលពាក្យ គ្រាំងៗផង)។
គ្រាំង → គគ្រាំង(គុ.) ដែលមិនស្អាត មិនរលីង, ដែលមិនគម្រាំង, ដែលមាន
សភាវៈអ្វីប៉ះប្រឡាក់ហើយខះក្តាំង ស្បែកគគ្រាំង។
គ្រឹក → គគ្រឹក(ឧ.) សូរសន្ធឹកដើរច្រើនគ្នា មនុស្សដើរគគ្រឹក។
គ្រុម → គគ្រុម(ឧ.) គ្រុមៗមិនដាច់សូរ(មើលពាក្យ គ្រុមៗផង)។
គ្រូក → គគ្រូក(កិ. វិ.) ដែលឮសូរគ្រូកៗច្រើនដង យំគគ្រូក(ម.ព. គ្រូកផង)។
គ្រួប → គគ្រួប(ឧ.) ដែលឮគ្រួបៗ(ម.ព. គ្រួបៗផង)។
ឃឹក → គឃឹក(ឧ.) សូរឮឃឹកៗច្រើនដង(ម.ព. ឃឹកៗ)។
ឃូស → គឃូស(ឧ.) សូរឮឃូសៗច្រើនដង(ម.ព. ឃូសៗផង)។
ផ្នត់ដើម[ង-]
ងក់ → ងងក់(កិ. វិ.) ដែលងក់រឿយៗ ដើរងងក់, ធ្វើការងងក់, ច្រើននិយាយតែចំពោះមនុស្សចាស់ដែលដើរឬធ្វើការងើបៗ ងក់ដោយជរា។
ងល់ → ងងល់(ប.) ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យងងឹត ងងឹតងងងល់គឺ ងងឹតពពើម។
ងុយ → ងងុយ(ន.) សេក្តីសម្រាប់កើតដោយរួយស្រយង់ស្រយុតទន់ក្នុងកាយនាំឱ្យចង់ដេក ងងុយដេក, ថ្ងៃនេះខ្ញុំធ្វើការមិនកើត ព្រោះយប់មិញខ្ញុំអត់ងងុយ។ ជ្រប់ងក់ចង់ដេក(មិនសូវប្រើ, ច្រើនប្រើថា ងុយឬងុយដេក, ងុយទទួលទានដំណេក)។
ងូស → ងងូស(ឧ.) ងូសៗរឿយៗ ចុះខ្ជិលអីខ្ជិលម្ល៉េះ, សព្វបើជីរ, ស្លឹកគ្រៃ, ម្ទេសក៏មិនដាស៊ីដែរ, ចេះតែងងូសទៅសុំគេស្ទើររាល់ថ្ងៃ, មិននឹកខ្មាសគេទេឬ?។
ង៉េស → ងង៉េស(ឧ.) សូរសំឡេងដែលឮង៉េសៗរឿយៗ ឈឹងង៉េស(ម.ព. ង៉េសៗផង)។
ផ្នត់ដើម[ច-]
ចាក់ → ចចាក់(កិ.) និយាយចុចនាយ, ចុចអាយរឿយៗ ដើម្បីឱ្យគេយល់ស្របតាម ចាំទៅនិយាយចចាក់ចចុចលមើល ក្រែងលោកើតការ។
ច្រូច → ចច្រូច(កិ.)
ចាច → ចចាច
ចឹក → ចចឹក(កិ.) ចឹកប្របេះរឿយៗ ត្រីចង្វាចចឹក, ត្រីចចឹកកន្ទុយ។
ចុច → ចចុច
ចើង → ចចើង(កិ.) សំដែងអាការនរនាទ, រនះរនាត់, ចើងម៉ើងដោយថ្កើងចិត្ត ចង់បុណ្យបានបាប ចចើងចង់លោភរែងបាត់ធនទៅ មានះបាត់មិត្រឥតអ្នកជាផៅខេរខឹងឃោរឃៅរមែងបាត់អង្គ។
ច្រែត → ចច្រែត
ផ្នត់ដើម[ជ-]
ជីក → ជជីក(កិ.ឬ កិ. វិ.) ទទួលសួរ, សួរឈ្លេចឈ្លី, សួររកបាតរកជម្រៅឱ្យឃើញឬសឃើញគល់ ចុះជជីកធ្វើអ្វី? កុំសួរជជីកខ្លាំងពេក។
ជុះ → ជជុះ
ជ្រក → ជជ្រក(កិ.ឬ កិ. វិ.) ទៅរកឃើញញឹកញាប់ឥតអៀនខ្មាស់ ដើរជជ្រកពីផ្ទះមួយទៅផ្ទះមួយ។
ផ្នត់ដើម[ញ-]
ញ័រ → ញញ័រ(កិ. វិ.ឬ គុ) ដែលញ័រទទ្រើកដោយរងាឬដោយខ្លាច, ដោយរងា
ញញ័រ, ដើរញញ័រ។
ញាក់ → ញញាក់(កិ. វិ.ឬ គុ) ដែលញ័រកន្ត្រាក់រឿយៗ, ញាក់រឿយៗ។ ញញាក់ញញ័រដែលញ័រញាក់ទទ្រាក់ទ្រើក។
ញឹម → ញញឹម(គុ.) ជាដំណើរដែលមានដូចសើចតែមិនចេញធ្មេញ។
ញោច → ញញោច(ប.) ពាក្យសម្រាប់ប្រើនិយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យញញាក់ ញញាក់ញញោច គឺ ញាក់ៗញោចៗ។
ផ្នត់ដើម[ដ-]
ដុស → ដដុស(កិ.) ដុសរឿយៗ, កកិតរឿយៗ ក្របីដដុសបង្គោលក្នុងក្រោល។
ដែល → ដដែល(និ.) តែបទ១, តែទី១, ដូចដើម, ដូចមុន, ដូចពាក្យថា ការធ្វើ
ដដែលៗ, នៅកន្លែងដដែល, និយាយធម៌ដដែលដូចពីមុន។
ផ្នត់ដើម[ត-]
តះ → តតះ(កិ. វិ.) តះៗញញាក់ញញ័រ។
តេះតោះ → តតេះតតោះ(កិ.ឬ កិ. វិ) តេះតោះរឿយៗមិនលែង រកស៊ីតតេះតតោះសោះតែនៅស្ងៀម។
តែងតោង → តតែងតតោង(កិ. វិ.ឬ គុ.) ដែលតែងតោងរឿយៗ។
តែតោ → តតែតតោ(កិ. វិ.ឬ គុ.) ដែលតែតោរឿយៗ ដើរតែតតោ, ដំណើរតតែតតោ។
ត្រុន → តត្រុន
ត្រឹក → តត្រឹក
ផ្នត់ដើម[ទ-]
ទាក់ → ទទាក់(កិ.) អង្រួនរលាក់ ទទាក់ម្សៅ, ទទាក់កន្ទក់។
ទះ → ទទះ(កិ.) រលាត់ស្លាប, វាយស្លាបទន្ថើន ដូចគេទះដដែលៗ មាន់ទទះស្លាបរងាវ។
ទាស់ → ទទាស់(កិ.) ជាដំណើរដែលទាស់ញយៗ ដដែលៗ។
ទឹក → ទទឹក(កិ.) ត្រូវទឹក ទទឹកភ្លៀង, ទទឹកជោក។ (គុ.) ដែលត្រូវទឹក, ដិតទឹក, ដាបជ្រាបជោកដោយទឹក សំពត់ទទឹក, អាវទទឹក។
ទ្រប → ទទ្រប(កិ.ឬ កិ. វិ) ទ្រមៗចូល។
ទ្រឹប → ទទ្រឹប(កិ.ឬ កិ. វិ.) ទ្រឹកៗបន្តិចៗ ខំដើរទទ្រឹកៗទៅ!។
ទ្រេត → ទទ្រេត()ទេទទាបទៅជិតទ្រេដួល ដើរទទ្រេតត្រូតដូចមនុស្សស្រវឹង។
ធាក់ → ទធាក់(កិ. កិ. វិ.) ធាក់កន្ត្រាក់ឬធាក់កន្ត្រាក់រឿយៗ ទធាក់ជើង, ដេកទធាក់។
ផ្នត់ដើម[ប-] [ប៉-]
បក់ → បបក់(កិ.) យកកន្សែងឬសំបត់បក់បោយកោយចូលទៅដោយល្បូង, ដោយថ្នម, ដោយសោះអន្ទង, ដោយនឹករលឹក។ បោះខ្សែសន្ទូចវែងដែលចងឬដោតនុយទាញអូសលើទឹកល្បូងបញ្ឆោតមច្ឆជាតិ ឱ្យត្របាក់ហើយវាត់ឡើង បបក់ត្រីរ៉ស់។ បបក់ព្រលឹង បក់បោយហៅព្រលឹងឬយោងអន្ទងព្រលឹងកូនក្មេងតូចដែលដួលឬដែលភ្ញាក់ខ្លាច, ឱ្យស្រាកភ័យ, ដោយបញ្ចេញសូរពីម៉ាត់ឮ បក់ៗ។
ប្លោត → ប៉ប្លោត(កិ. វិ.) ប្លោតៗរឿងៗ កង្កែបលោតប៉ប្លោត។
ផង់ → ប៉ផង់(គុ.) ដែលផង់ក្រៃពេក ខ្សាច់ប៉ផង់, សម្បុរប៉ផូរប៉ផង់ សម្បុរផង់ម៉ដ្ឋខៃ។
ផស → ប៉ផស(ឧ.) សូរឮផសៗរឿយៗ។
ផាង → ប៉ផាង(ឧ.) សូរឮផាងៗរឿយៗ, ឮផាងៗផ្ទួនៗ។
ផុក → ប៉ផុក(កិ. វិ.) ផុកៗផ្ទួនៗ ញ័រពោះប៉ផុក។
ផុត → ប៉ផុត(កិ. វិ.) ចាប់ផុតៗ, ខ្វះតែបន្តិចទៀតនឹងដល់នឹងទាន់ ដេញចាប់ប៉ផុត, មកប៉ផុតនឹងទាន់។ ប៉ផុតប៉ផើយឬប្រផុតប្រផើយ រលិបរលោងស្ទើរខ្វះស្ទើរគ្រាន់ ម្ហូបប៉ផុតប៉ផើយ។
ផូង → ប៉ផូង(ឧ.) សូរឮផូងៗផ្ទួនៗ។
ផូស → ប៉ផូស(ឧ.) សូរឮផូសៗរឿយៗ។
ផែត → ប៉ផែត(ឧ.) សូរឮផែតៗរឿយៗ ព្រួសប៉ផែត។
ផ្ងើក → ប៉ផ្ងើក(កិ. វិ.) ផ្ងើកៗរឿយៗ ងោកប៉ផ្ងើក។
ផ្ចប់ → ប៉ផ្ចប់(ឧ.) សូរឮផ្ចប់ៗរឿយៗ ជញ្ជក់មាត់ប៉ផ្ចប់។
ផ្ញាច់ → ប៉ផ្ញាច់(ឧ.) សូរឮផ្ញាច់ៗរឿយៗ ទំពាប៉ផ្ញាច់, ទំពាស្លាបប៉ផ្ញាច់មិនដាច់ពីមាត់(ម. ព.)។
ផ្ញាញ → ប៉ផ្ញាញ(កិ. វិ.) ផ្ញាញៗរឿយៗ ទំពាប៉ផ្ញាញ។
ផ្ញោញ → ប៉ផ្ញោញ(កិ. វិ.) ផ្ញោញៗរឿយៗ ទំពាបាយប៉ផ្ញោញ។
ផ្ដឺត → ប៉ផ្ដឺត(កិ. វិ.ឬ គុ.) ផ្ដឺតៗក្រៃពេក។
ផ្អឹះ → ប៉ផ្អឹះ(កិ. វិ.) ដែលផ្អឹះៗមិនដាច់ ព្រួយចិត្តប៉ផ្អឹះ នឹងព្រួយផ្អឹះមិនស្រាក។
ផ្អឹប → ប៉ផ្អឹប(កិ. វិ.) ដែលផ្អឹបៗ រឿយៗ។
ផ្អុក → ប៉ផ្អុក(កិ. វិ.) ដែលផ្ងុកៗរឿយៗព្រោះភ័យ, ព្រោះព្រួយ ភ័យប៉ផ្អុក។
ផ្អូក → ប៉ផ្អូក(កិ. វិ.) ដែលផ្អូកនឹករឿយៗ។
ផ្អូស → ប៉ផ្អូស
ផ្អៀច → ប៉ផ្អៀច(គុ.) ដែលសើមជ្រាយរអៀច, ដីសើមប៉ផ្អៀច, នំកូរជ្រាយ
ប៉ផ្អៀច(ប្រើជាប៉ផ្ដៀច (ជើង ដ) ក៏បានតាមទម្លាប់ប្រើផ្សេងគ្នា)។
ផ្អេះ → ប៉ផ្អេះ()
ផ្អែប → ប៉ផ្អែប(កិ. វិ.) ដែលផ្អែបៗរឿយៗ យំប៉ផ្អែប, បាយពុះប៉ផ្អែប។
ប៉ាច់ → ប៉ប៉ាច់(គុ.) ដែលជ្រាយពពុលជាន់ទៅរអិលសូរប៉ាច់ៗ ដីសើមប៉ប៉ាច់, មិនដឹងជាបង្ខំទៅធ្វើអ្វីទេ បើដីរអិលប៉ប៉ាច់យ៉ាងនេះ!។
ប៉ិល → ប៉ប៉ិលមើលពាក្យ ប៉ប្រិល។
ប៉ែះ → ប៉ប៉ែះ(កិ. វិ.) ដែលបញ្ចេញសម្តីបែះៗរឿយៗ ឆ្លើយប៉ប៉ែះ, និយាយប៉ប៉ែះ។
ប៉ោច → ប៉ប៉ោច(កិ. វិ.) ដែលបញ្ចេញសម្តីប៉ោចៗ រឿយៗ និយាយប៉ប៉ោច, ប្រាប់ប៉ប៉ោច។
បោស → បបោស(កិ.) បោសថ្នមៗរឿយៗ។
ប្រាច់ → ប៉ប្រាច់(ឧ.) សូរឮប្រាច់ៗរឿយៗ។
ប្រាវ → ប៉ប្រាវ(ឧ.) សូរឮប្រាវៗរឿយៗ។
ប្រុយ → ប៉ប្រុយ(កិ. វិ.) ប្រុយៗមិនដាច់ រលឹមប៉ប្រុយ។
ប្រូង → ប៉ប្រូង(ឧ.) សូរឮប្រូងៗរឿយៗ ដោយលុយទឹកឬកញ្ជ្រោកទឹក ខំដើរលុយទឹកប៉ប្រូង។
ប្រូច → ប៉ប្រូច(កិ. វិ.) ដែលចេញប្រូចៗជាបន្តៗគ្នាមិនដាច់ ចេញប៉ប្រូច។
ប្រេះ → ប៉ប្រេះ(គុ.) ដែលទើបប្រេះខ្លះបន្តិច(ចំពោះតែដើមស្រូវផើម) សូវប៉ប្រេះ គឺស្រូវដែលបែកដង្ហើមហៀបនឹងចេញផ្កា។
ប្លក់ → ប៉ប្លក់(ឧ.) សូរឮប្លក់ៗរឿយៗ។ ប៉ប្លិកប៉ប្លក់ គុ. ប្លិកប្លក់ពន់ពេកឬកពាប៉ប្លិកប៉ប្លក់។
ប្លឺម → ប៉ប្លឺម(កិ. វិ.) ប្លឺមៗបាត់ឃើញៗ ដើរប៉ប្លឺមក្នុងព្រៃតែម្នាក់ឯង។
ប្លូក → ប៉ប្លូក(ឧ.) ដែលឮសូរប្លូកៗរឿយៗមមិនដាច់ លុយទឹកប៉ប្លូក។
ប្លើក → ប៉ប្លើក(កិ.វិ.) ប្លើកៗរឿយៗ, ប្លើកចុះប្លើកឡើង ដើរប៉ប្លាក់ប្លើក, ងោក
ប៉ប្លើក(ម. ព. សើកប៉ប្លើកទៀតផង)។
ផ្ចប់ → ប៉ផ្ចប់(ឧ.) សូរឮផ្ចប់ៗរឿយៗ ជញ្ជក់មាត់ប៉ផ្ចប់។
ផ្អែប →ប៉ផ្អែប(កិ. វិ.) ដែលផ្អែបៗរឿយៗ យំប៉ផ្អែប, បាយពុះប៉ផ្អែប។
ប៉ះ → ប៉ប៉ះ(កិ.) ធ្វើឱ្យប៉ះ, ផ្សែផ្សំ។
បក់ →បបក់(កិ.) យកន្សែងឬសំពត់បក់បោកកោយចូលហៅដោយល្បូង, ដោយថ្នម, ដោយសោះអន្ទង, ដោយនឹករលឹក។
ប៉ប់ → បប៉ប់
ប៉ាច់ → ប៉ប៉ាច់(គុ.) មាននៅខាងលើរួចហើយ។
ប៉ិល → ប៉ប៉ិល
ប៉ុក → ប៉ប៉ុក(កិ.) ននៀលឬក្រាប, ដេកនៅទីមានផង់ធូលី មាន់ប៉ប៉ុកដី, ក្មេងប៉ប៉ុកដី។
ប៉ុប → ប៉ប៉ុប មានរួចនៅខាងលើ។
ប៉ែះ → ប៉ប៉ែះមានរួចនៅខាងលើ
ប៉ោច → ប៉ប៉ោច មានរួចនៅខាងលើ
បោស → បបោស មានរួចនៅខាងលើ
ប្រច → ប៉ប្រច (ឧ.) សូរឮប្រចៗរឿយៗ រាកប៉ប្រច។
ប្រស → ប៉ប្រស(ឧ.) សូរឮប្រសៗរឿយៗ ពត់ខ្លួនលាន់សរសៃប៉ប្រស។
ប្រាច់ → ប៉ប្រាច់ មានខាងលើរួចហើយ។
ប្រាវ → ប៉ប្រាវ មានខាងលើរួចហើយ។
ប្រិច → ប៉ប្រិច(កិ.) កម្រើកត្របកភ្នែកបើកបិទៗយ៉ាងរហ័ស ប៉ប្រិចភ្នែក។ (ឧ.)សូរឮប្រិចៗឬប្រិបៗរឿយៗ។ និយាយថា ប៉ប្រឹបឬ សស្រឹបក៏បាន(តាមសូរឮដែល កំណត់បានខុសគ្នា)។
ប្រិញ → ប៉ប្រិញ(គុ.) ដែលក្រហមរេញ ស្មៅក្រហមប៉ប្រិញ, សំណាបក្រហម
ប៉ប្រិញ។
ប្រិល → ប៉ប្រិល
ប្រុន → ប៉ប្រុន(កិ. វិ.ឬគុ.) ប្រុនៗរឿយៗ រងាប៉ប្រុន, ឈរឱបដៃប៉ប្រុនអាចហៅថា(ត្រុន)ក៏បាន។
ប្រុយ → ប៉ប្រុយ(កិ. វិ.) ប្រុយៗមិន
ប្រូង → ប៉ប្រូង(ឧ.) មាននៅខាងលើ។
ប្រូច → ប៉ប្រូច(ឧ.) មាននៅខាងលើ។
ប្រូស → ប៉ប្រូស(ឧ.) មាននៅខាងលើ។
ប្រេះ → ប៉ប្រេះ(គុ.) ដែលទើបប្រេះខ្លះបន្តិច(ចំពោះតែដើមស្រូវផើម) សូវប៉ប្រេះ គឺស្រូវដែលបែកដង្ហើមហៀបនឹងចេញផ្កា។
ប្រោក → ប៉ប្រោក(ឧ.) សូរឮប្រោកៗរឿយៗ។
ប្លក់ → ប៉ប្លក់(ឧ.) សូរឮប្លក់ៗរឿយៗ។ ប៉ប្លិកប៉ប្លក់ គុ. ប្លិកប្លក់ពន់ពេកឬកពាប៉ប្លិកប៉ប្លក់។
ប្លាច់ → ប៉ប្លាច់
ប្លាញ → ប៉ប្លាញ(កិ. វិ.ឬ គុ.) ដែលប្លាញៗពន់ពេកនិយាយប៉ប្លាយ, មាត់រអិលប៉ប្លាញ។
ប្លិច → ប៉ប្លិច
ប្លឺម → ប៉ប្លឺម(កិ. វិ.) ប្លឺមៗបាត់ឃើញៗ ដើរប៉ប្លឺមក្នុងព្រៃតែម្នាក់ឯង។
ប្លុង → ប៉ប្លុង(គុ.) ដែលប្លុងៗបាត់ឃើញៗឬដែលមើលទៅឃើញត្រឡុងម្តងៗ មើលទៅឃើញភ្លើងប៉ប្លុង។
ប្លូក → ប៉ប្លូក(ឧ.) ដែលឮសូរប្លូកៗរឿយៗមមិនដាច់ លុយទឹកប៉ប្លូក។
ប្លើក → ប៉ប្លើក(កិ. វិ.) ប្លើកៗរឿយៗ, ប្លើកចុះប្លើកឡើង ដើរទៅប៉ប្លើក,ងោក
ប៉ប្លើក(ម.ព. សើកប៉ប្លើកទៀតផង)។
ប្លោញ → ប៉ប្លោញ(កិ. វិ.) ប្លោញៗរឿយៗ ទំពាប៉ប្លោញ។
ប្លោត → ប៉ប្លោត(កិ. វិ.) ប្លោតៗរឿងៗ កង្កែបលោតប៉ប្លោត។
ផង់ → ប៉ផង់(គុ.) ដែលផង់ក្រៃពេក ខ្សាច់ប៉ផង់, សម្បុរប៉ផូរប៉ផង់ សម្បុរផង់ម៉ដ្ឋខៃ។
ផស → ប៉ផស(ឧ.) សូរឮផសៗរឿយៗ។
ផាង → ប៉ផាង(ឧ.) សូរឮផាងៗរឿយៗ, ឮផាងៗផ្ទួនៗ។
ផុក → ប៉ផុក(កិ. វិ.) ផុកៗផ្ទួនៗ ញ័រពោះប៉ផុក។
ផុត → ប៉ផុត(កិ. វិ.) ចាប់ផុតៗ, ខ្វះតែបន្តិចទៀតនឹងដល់នឹងទាន់ ដេញចាប់ប៉ផុត, មកប៉ផុតនឹងទាន់។ ប៉ផុតប៉ផើយឬប្រផុតប្រផើយ រលិបរលោងស្ទើរខ្វះស្ទើរគ្រាន់ ម្ហូបប៉ផុតប៉ផើយ។
ផូង → ប៉ផូង(ឧ.) សូរឮផូងៗផ្ទួនៗ។
ផូស → ប៉ផូស(ឧ.) សូរឮផូសៗរឿយៗ។
ផែត → ប៉ផែត(ឧ.) សូរឮផែតៗរឿយៗ ព្រួសប៉ផែត។
ផ្ងើក → ប៉ផ្ងើក(កិ. វិ.) ផ្ងើកៗរឿយៗ ងោកប៉ផ្ងើក។
ផ្ញាច់ → ប៉ផ្ញាច់(ឧ.) សូរឮផ្ញាច់ៗរឿយៗ ទំពាប៉ផ្ញាច់, ទំពាស្លាបប៉ផ្ញាច់មិនដាច់ពីមាត់(ព. ព.)។
ផ្ញាញ → ប៉ផ្ញាញ(កិ. វិ.) ផ្ញាញៗរឿយៗ ទំពាប៉ផ្ញាញ។
ផ្ញោញ → ប៉ផ្ញោញ(កិ. វិ.) ផ្ញោញៗរឿយៗ ទំពាបាយប៉ផ្ញោញ។
ផ្ដឺត → ប៉ផ្ដឺត(កិ. វិ.ឬ គុ.) ផ្ដឺតៗក្រៃពេក។
ផ្អឹះ → ប៉ផ្អឹះ(កិ. វិ.) ដែលផ្អឹះៗមិនដាច់ ព្រួយចិត្តប៉ផ្អឹះ នឹងព្រួយផ្អឹះមិនស្រាក។
ផ្អឹប → ប៉ផ្អឹប(កិ. វិ.) ដែលផ្អឹបៗ រឿយៗ។
ផ្អុក → ប៉ផ្អុក(កិ. វិ.) ដែលផ្ងុកៗរឿយៗព្រោះភ័យ, ព្រោះព្រួយ ភ័យប៉ផ្អុក។
ផ្អូក → ប៉ផ្អូក(កិ. វិ.) ដែលផ្អូកនឹករឿយៗ។
ផ្អូស → ប៉ផ្អូស
ផ្អៀច → ប៉ផ្អៀច(គុ.) ដែលសើមជ្រាយរអៀច, ដីសើមប៉ផ្អៀច, នំកូរជ្រាយ
ប៉ផ្អៀច(ប្រើជាប៉ផ្ដៀច (ជើង ដ) ក៏បានតាមទម្លាប់ប្រើផ្សេងគ្នា)។
ផ្អេះ → ប៉ផ្អេះ
បោស → បបោស(កិ.) បោសថ្នមៗរឿយៗ។
ផ្នត់ដើម[ព-]
ពាក់ → ពពាក់(កិ.) ពាក់តម្រួតលើគ្នា, ច្រើននិយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ពព័ន្ធ, និងពាក្យពពួនឬប្រពួន ថា ពពាក់ពព័ន្ធ គឺពាក់ព័ន្ធលើគ្នា, ពពាក់ពពូន គឺប្រមមូលគ្នា
ឬភ្ជុំផ្ដុំគ្នាជុំជិតពូនចុះពូនឡើង រត់ពពាក់ពពូន រត់ពូនចុះពូនោឡើងស្ទើរប៉ះទង្គិចគ្នា។
ពាន → ពពាន(កិ.) ពានពារលើគ្នា, ពានតម្រួតលើគ្នា គោឡើងពពានគ្នា គឺគោមួយឡើងលើគោមួយ ហើយមានគោមួយទៀតឡើងពានលើគោទី២នោះទៀត គឺឡើងបានត្រួតៗលើគ្នា២តម្រួត(គោក្របី)។
ពុះ → ពពុះ(ន.)កម្សូលឬព្រួចទឹកដែលប៉ោងឡើងដោយកម្លាំងប៉ះ, ទង្គិច, ខ្ពុរឡើងឬដោយកម្លាំងដេលពុះខ្ជោលឡើង ពពុះទឹក, ពពុះរលក, ពពុះបបរ, បែកពពុះមាត់, ទឹកត្នោតជុរឡើងពពុះស្កុល។ល។
ពុរ → ពពុរ(គុ.) ដែលពុរខ្លាំង គឺដែលពុរដោយបែកឬដោយជោរខ្លាំង, ដោយហើមខ្លាំង : ដីបែកភក់ពពុរ, បែកដីពពុរ, ស្វាយទុំជោរពពុរ, ហើមសាច់ពពុរ។ បើជា (ន.) ផងក៏បាន : ពពុរដី, ពពុរផេះឬ ពពុរដី, ពពុលផេះ។
ពូន → ពពូន(កិ.) ពូនចុះពូនឡើង : មនុស្សរត់ពពូន គឺពួកមនុស្សរត់ជ្រួលច្របល់ពូនស្ទើរប៉ះទង្គិចគ្នា(ប្រើជា ប្រពូន វិញក៏មាន)។
ពួក → ពពួក(ន.) ពួក, បន, ហ្វូង, ប្រជុំដោយមានចំនួនច្រើន ដោយឡែកៗ ទីទៃៗពីគ្នា : ពពួកសត្វ, ពពួកជនឬ ពពួកសត្វ, ពពួកជន។
ពើម → ពពើម(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលពើមៗព្រោះងងឹតមើលមិនច្បាស់លាស់ : ងងឹតពពើម, ដើររាវពពើម។
ពៀច → ពពាច(កិ.) អាចជាវត្ថុទន់ជ្រាយឱ្យរីកទំហំឱស្មើ : ពពាចម្សៅជ្រាយ។
ពេន → ពពេន(កិ.ឬកិ. វិ) ការពេនពាក់លើគ្នា, ដែលពេនលើគ្នា ឬពេនចុះពេនឡើង។
ព្រាត → ពព្រាត(គុ.) ដែលព្រាតៗរឿយៗ : រស្មីពព្រាត, ពន្លឺពព្រាត,។
ព្រាយ → ពព្រាយ(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលព្រាយៗរឿយៗ : ផ្កាភ្លើងពព្រាយ, ញញឹមពព្រាយ។
ព្រិច → ពព្រិចប
ព្រឹម → ពព្រឹម(កិ.) ដែលព្រឹមៗ, ដែលឃើញព្រឹមៗ : ភ្នែកពព្រឹម។
ព្រឹស → ពព្រឹស
ព្រុស → ពព្រុស(គុ.) ដែលលាយចម្រុះពណ៌តែតូចៗ ផ្អុចៗ : សពព្រុស, ខ្មៅពព្រុស, ក្រហមពព្រុស។ ព.ប្រ. ចិត្តពព្រុស, សីលពព្រុស, ធម៌ពព្រុសចិត្ត, សីល, ធម៌ដែលសៅហ្មងផ្អុចៗ។
ព្រូស → ពព្រូស(ឧ.) សូរឮព្រូសៗរឿយៗ : មាន់បង្រះពព្រូស។
ព្រួក → ពព្រួក(ឧ.) សូរឮព្រូកៗច្រើនដង(ម. ព. ប្រូកឬ ព្រូកផង)។ (គុ.) ដែលមានសាច់ពុកផុយឬស្រួយ ជាន់, ច្របាច់ឬចាក់ឮព្រួកៗឬដែលមានសាច់ព្រោក : សាច់ហើមពព្រួក។
ព្រួច → ពព្រួច(កិ.ឬកិ. វិ) ចេញព្រួចៗរឿយៗ, ដែលព្រួចៗច្រើនដង : ទឹកពុះពព្រួច។
ព្រើត → ពព្រើត(កិ. វិ.) ព្រើតៗរឿយៗ : ញាក់ចិញ្ចើមពព្រើត។
ព្រើម → ពព្រើម(កិ.) ព្រើមខ្លាំង, ព្រើមឥតអាក់ : ធ្វើខ្លួនឱ្យនឹងធឹងបន្តិចទៅ កុំពព្រើមពេក!, ត្រីចង្វាជ្រើមពព្រើម ត្រីចង្វាច្រើនដែលជ្រើមក្នុងទឹកមើលទៅឃើញ។
ព្រៀប → ពព្រៀប(គុ.) ដែលពេញពៀបខ្លាំង : ទឹកឡើងពពៀបមាត់ច្រាំង។
ភក់ → ពភក់(គុ.) ដែលមានសុទ្ធតែភក់ជ្រាយៗឥតមានទឹក : ដីភក់ៗ, ស្ទូងនៅស្រែពភក់ៗ។
ភល → ពភល(កិ. វិ.) ដែលចេញភលៗមក : ទឹកចេញពីររន្ធថ្មពភល។
ភីង → ពភីង(ឧ.) សូរឮភីងៗផ្ទួនៗ : ដេញចាប់ចោរពភីង, រត់ពភីង។
ភឹប → ពភឹប(ឧ.) សូរឮភឹបៗរឿយៗ : ស្លៀកសំពត់សម្លុយស្រុងហៀរកែងដើរឮសូរពភឹប គឺសំពត់ប៉ះនឹងស្មងជើងឮសូរភឹបៗ។
ភឹល → ពភឹល(ឧ.) សូរឮភឹលៗរឿយៗ : ហ្វូងព្រាបហើរពីដំបូលវិហារពភឹល គឺវាស្ទុះហើរបន្តគ្នាឮភឹលៗ។
ភឺត → ពភឺត(ឧ.) សូរឮភឺតៗផ្ទួនៗរឿយៗ : គោលង់ទឹកជំនន់ ដកដង្ហើមយ៉ាងពភឺត។
ភឺស → ពភឺស(ឧ.) សូរឮភឺសៗផ្ទួនៗរឿយៗ : គាត់ដកកូនឈើពភឺសអម្បាញ់មិញនេះសោះតើម្តេចក៏ថាគាត់ឈឺធ្ងន់?។
ភុង → ពភុង(ឧ.) សូរឮភុងៗរឿយៗ : សូរបំពង់ត្នោតរណ្តំគ្នាពភុង។
ភូស → ពភូស(ឧ.) សូរឮភូសៗរឿយៗ : ឮសូរធ្លាក់ឬទង្គិចអ្វីពភូសនៅត្រង់ខាងជើងផ្ទះ។
ភ្លន → ពភ្លន(កិ. វិ.) ភ្លនៗរឿយៗ : លេបពភ្លន។
ភ្លឹះ → ពភ្លឹះ(កិ. វិ.) ដែលភ្លឹះៗរឿយៗ : ធ្វើការពភ្លឹះ, អង្គុយពភ្លឹះទាល់ព្រឹក។
ភ្លឹម → ពភ្លឹម(គុ.) ដែលភ្លឹមៗ : ភ្នែកពភ្លឹម គឺភ្នែកដែលបើកព្រឹមៗ។
ភ្លុក → ពភ្លុក(ឧ.) សូរឮភ្លុកៗច្រើនដង។
ភ្លុង → ពភ្លុង(ឧ.) សូរឮភ្លុងៗរឿយៗ។
ភ្លូក → ពភ្លូក
ភ្លើ → ពភ្លើ(កិ. វិឬគុ.) ដែលភ្លើៗ ខុសបែបបទ :ឬកពភ្លើ, មនុស្សពភ្លើ, ដើរមកពភ្លើ។
ភ្លើក →ពភ្លើក(កិ. វិ.ឬគុ.) ដែលភ្លើកៗញើបៗ : ដំណើរពភ្លើក, ដើរពភ្លើក។
ភ្លៀក → ពភ្លៀក(កិ. វិ) ដែលភ្លៀកៗរឿយៗ : អង្គុយពពភ្លៀក, មើលពភ្លៀក។
ភ្លែត → ពភ្លែត(កិ. វិ.) ដែលភ្លែតៗរឿយៗ : ចេញអណ្តាតភ្លើងពភ្លែត។
ភ្លែល → ពភ្លែល(កិ. វិ.) ដែលភ្លែតៗរឿយៗ។
(សូមអធ្យាស្រ័យផងមិនអាចសម្រាយន័យនៃពាក្យទាំងអស់បានទេ មេត្តាស្វែងរកពាក្យនៅក្នុងវចនានុក្រមដើម្បីទុកជាចំណេះដឹងសម្រាប់អ្នកសិក្សាភាសាខ្មែរ សូមអរគុណ!!)
ផ្នត់ដើម[ម-]
មី → មមី
មឹះ → មមឹះ
មើក → មមើក
មៃ → មមៃ
ផ្នត់ដើម[រ-]
កម → រកម
កឹក → រកឹក
កូត → រកូត
កៀស → រកៀស
ខក → រខក
ខក់ → រខក់
ខាក → រខាក
ខិត → រខិត
ខូស → រខូស
ខែះ → រខែះ
គឹង → រគឹង
គើម → រគើម
ឃិកឃុក → រឃិករឃុក
ឃិងឃុង → រឃិងរឃុង
ឃុកឃាក់ → រឃុករឃាក់
ឃុង → រឃុង
ឃុងឃាំង → រឃុរឃាំង
ងំ → រងំ
ងាក់ងើ → រងាក់រងើ
ង៉ាក់ង៉ើក → រង៉ាក់រង៉ើក
ងាប់ → រងាប់
ង៉ឺត → រង៉ឺត
ងុម → រងុម
ង៉ូវ → រង៉ូវ
ងេងើ → រងេរងើ
ង៉ែ → រង៉ែ
ងោក → រងោក
ឆេតឆូត → រឆេតរឆូត
ញម → រញម
ញ៉ិបញ៉ុប → រញ៉ិបរញ៉ុប
ញ៉េចញ៉ាច → រញ៉េចរញ៉ាច
ញ៉េចញ៉ូច → រញ៉េចរញ៉ូច
ញ៉ែ → រញ៉ែ
ដាច់ → រដាច់
ដាច់ដោច → រដាច់រដោច
ដឹក → រដឹក
ដុប → រដុប
ដោះ → រដោះ
ណិងណុង → រណិងរណុង
តិបតុប → រតិបរតុប
ទើស → រទើស
ហែក → រហែក
អៀច → រអៀច
អេចអូច → រអេចរអូច
អេះអុះ → រអេះរអុះ
ផ្នត់ដើម[ល-]
លៃ → លលៃ
ផ្នត់ដើម[ស-]
សឹក → សសឹក
សុល → សសុល
សៀរ → សសៀរ
សោះ → សសោះ
ស្រិច → សស្រិច
ស្រិប → សស្រិប
ស្រឹង → សស្រឹង
ស្រុច → សស្រុច
ស្រ៊ុប → សស្រ៊ុប
ស្រូស → សស្រូស
ស្រោក → សស្រោក
ស្លក់ → សស្លក់
ស្លន់ → សស្លន់
ស្លើត → សស្លើត
ស្លោ → សស្លោ
សិត → សសិត។
ទម្រង់(ពស-)មានច្រើនបែបដូចជា៖ [ក្រ-], [គ្រ -], [ច្រ-], [ជ្រ-], [ត្រ-], [ទ្រ-] [ប្រ-], [ព្រ-], [ស្រ-], [វ្រ-], [អ'ង-], [អ'ញ-], [អ'ន-], [អ'ម-]។
ផ្នត់ដើម[ក្រ-]
ចាប់ → ក្រចាប់
វាត់ → ក្រវាត់
វីវក់ → ក្រវិកក្រវក់
ជាំ → ក្រជាំ
ញី → ក្រញី
ញ៉ឹង → ក្រញឹង
ញឹប → ក្រញឹប
ញ៉ុច → ក្រញ៉ុច
ញ៉ុញ → ក្រញុញ
ទាំង → ក្រទាំង
ពង → ក្រពង
ពាត់ →ក្រពាត់
ពុល → ក្រពុល
ពេញ → ក្រពេញ
ម៉ាច → ក្រមាច
មឹប → ក្រមឹប
ម៉ឺម → ក្រមឺម
ម៉ៅ → ក្រម៉ៅ
លឹប → ក្រឡឹប
វង់ → ក្រវង់
វៀច → ក្រវៀច
វេច → ក្រវេច
ហល់ → ក្រហល់
ឡែត → ក្រឡែត
អឺត → ក្រអឺត
អុច →ក្រអុច
ផ្នត់ដើម[គ្រ-]
ជូរ → គ្រជូរ
ជាំ → គ្រជាំ
ញេច → គ្រញិច
ញែង → គ្រញែង
លុក → គ្រលុក
វាត់ → គ្រវាត់
វាស → គ្រវាស
វៀច → គ្រវៀច
វៀន → គ្រវៀន
ហ៊ឹម → គ្រហឹម
ហួច → គ្រហួច
ញឹក → គ្រញឹក
មើម → គ្រមើម
ផ្នត់ដើម[ច្រ-]
ង៉ក់ → ច្រងក់
ម៉ក់ → ច្រមក់
មូល → ច្រមូល
លើស → ច្រឡើស
លោត → ច្រឡោត
វ៉ែប → ច្រវែប
ឡំ(លាយឡំ) → ច្រឡំ
ឡឹង → ច្រឡឹង
ឡូក → ច្រឡូក
អូស → ច្រអូស
បល់ → ច្របល់
បូក → ច្របូក
ពើង → ច្រពើង
ផ្នត់ដើម[ជ្រ-]
ងក់ → ជ្រងក់
ងំ → ជ្រងំ
មុជ → ជ្រមុជ
ផ្នត់ដើម[ត្រ-]
កង → ត្រកង
បាញ់ → ត្របាញ់
ងើល → ត្រងើល
ឈឹង → ត្រឈឹង
ដាប → ត្រដាប
ដុស → ត្រដុស
ដួច → ត្រដួច
ដោះ → ត្រដោះ
ដោក → ត្រដោក
បក → ត្របក
បាញ់ → ត្របាញ់
ម៉ង់(ម៉ង់ៗ) → ត្រមង់
មូល → ត្រមុល
មូល → ត្រមោល
មោង → ត្រមោង
សង → ត្រសង
សាយ → ត្រសាយ
សុល → ត្រសុល
សុស → ត្រសុស
ឡប់ → ត្រឡប់
ផ្នត់ដើម[ទ្រ-]
គោះ → ទ្រគោះ
មាំង → ទ្រមាំង
វះ → ទ្រវះ
វៀច → ទ្រវៀច
វែង →ទ្រវែង
ហ៊ឹង → ទ្រហឹង
ហោ → ទ្រហោ
ផ្នត់ដើម[ប្រ-]
កប → ប្រកប
កល់ → ប្រកល់
កាច់ → ប្រកាច់
កាន់ → ប្រកាន់
កាប់ → ប្រកាប់
កុន → ប្រកុន
កើយ → ប្រកើយ
កៀក → ប្រកៀក
កោះ → ប្រកោះ
ខាំ → ប្រខាំ
គង → ប្រគង
គរ → ប្រគរ
ចាំ → ប្រចាំ
ចាក់ →ប្រចាក់
ចាប់ → ប្រចាប់
ចឹក → ប្រចឹក
ចួន/ជួន → ប្រចួន/ប្រជួន
ចួប → ប្រចួប
ចោម → ប្រចោម
ឆាំង → ប្រឆាំង
ជាប់ → ប្រជាប់
ជុំ → ប្រជុំ
ជែង →ប្រជែង
ជ្រួស → ប្រជ្រួស
ជ្រៀត → ប្រជ្រៀត
ឈម → ប្រឈម
ឈ្លោះ → ប្រឈ្លោះ
ញាប់ → ប្រញាប់
ញឹក → ប្រញឹក
ដំ → ប្រដំ
ដាល់ → ប្រដាល់
ដិត → ប្រដិត
ដិត → ប្រដិត
ដូច → ប្រដូច
ដេញ → ប្រដេញ
ដោត →ប្រដោត
ដោល → ប្រដោល
តប់ → ប្រតប់
តោក → ប្រតោក
តោង → ប្រតោង
ថួន → ប្រថួន
ទង់ → ប្រទង់
ទល់ → ប្រទល់
ទាក់ → ប្រទាក់
ទាញ → ប្រទាញ
ទាល់ → ប្រទាល់
ទាស់ → ប្រទាស់
ទើស →ប្រទើស
ធាក់ → ប្រធាក់
បិច → ប្របិច
បៀត → ប្របៀត
បេះ → ប្របេះ
បែក → ប្របែក
បោច →ប្របោច
ផាត់ → ប្រផាត់
ផុត → ប្រផុត
ផូរ → ប្រផូរ
ផេះ → ប្រផេះ
ផ្នូល → ប្រផ្នូល
ពាក់ → ប្រពាក់
ពាន → ប្រពាន
ពូន → ប្រពូន
ភើច → ប្រភើច
មុម → ប្រមុម
មូល → ប្រមូល
មើល → ប្រមើល
ម៉ោក → ប្រមោក
លង → ប្រលង
លូក → ប្រលូក
វាយ → ប្រវាយ
វែង → ប្រវែង
សាច → ប្រសាច
ហាក់ → ប្រហាក់
ហែក → ប្រហែក
អូស → ប្រអូស
ឱប → ប្រឱប
កាក់ → ប្រកាក់
កិត → ប្រកិត
ឆេះ → ប្រឆេះ
ជាប់ → ប្រជាប់
ជួស → ប្រជួស
ផ្នត់ដើម[ស្រ-]
កាក → ស្រកាក
ងាក → ស្រងាក
តឹក → ស្រតឹក
ទន់ → ស្រទន់
បក់ → ស្របក់
បាំង → ស្របាំង
ប៉ើក → ស្រប៉ើក
ពាប់ → ស្រពាប់
ពិល → ស្រពិល
ពៀប → ស្រពាប
ម៉ុយ → ស្រមុយ
មូល → ស្រមូល
ម៉ើង → ស្រមើង
លះ → ស្រលះ
លាប →ស្រលាប
លឹប → ស្រលឹប
លុង → ស្រលុង
លូន → ស្រលូន
អាប់ → ស្រអាប់
អែម → ស្រអែម
ផ្នត់ដើម[វ្រ-]
ផ្នត់ដើម[អ'ង-]
កុញ → អង្កុញ
ក្រត → អង្ក្រត
គប់ → អង្គប់
គុល → អង្គុល
រុត → អង្រុត
វែង → អង្វែង
រូស → អង្រូស
ផ្នត់ដើម[អ'ញ-]
ជុល → អញ្ជុល
ចង →អញ្ចង
ផ្នត់ដើម[អ'ន-]
តយ(តយង៉យ) → អន្តយ
ត្រត → អន្ត្រត
ត្រឹក → អន្ត្រឹក
ត្រើក → អន្ត្រើក
ទ្រក់ → អន្ទ្រក់
ទ្រត → អន្ទ្រត
ទ្រាក → អន្ទ្រាក
ដោត → អណ្ដោត
ត្រាក់ → អន្ត្រាក់
ត្រុក → អន្ត្រុក
ត្រោក → អន្ត្រោក
ថម(ថមថយ) → អន្ថម
ទាក់ → អន្ទាក់
ទ្រក់ → អន្ទ្រក់
ទ្រាក → អន្ទ្រាក
ទ្រឺត → អន្ទ្រឺត
ទ្រុក → អន្ទ្រុក
ទ្រើត → អន្ទ្រើត
ទ្រើម → អន្ទ្រើម
លង់ → អន្លង់
លីង → អន្លីង
ផ្នត់ដើម[អ'ម-]
បុក → អំបុក
ពាស → អំពាស
ពុះ → អំពុះ/អម្ពុះ
ប៉ើក → អំប៉ើក
បែង → អំបែង
បោស → អំបោស។
ទម្រង់(ពសព-)
មានច្រើនដូចជា [ក'ង-] [ក'ន-] [ក'ម-] [ប'ន-] [ប'ណ-] [ប'ញ-] [ប'ម-] [ព'ន-] [រ'ម-]។
ផ្នត់ដើម[ក'ង-]
កុញ → កង្កុញ
កួច → កង្កួច
ខើញ → កង្ខើញ
វល់ → កង្វល់
វៀច → កង្វៀច
ផ្នត់ដើម[ក'ញ-]
ចាស់ → កញ្ចាស់
ឆត → កញ្ឆត
ច្រឹក → កញ្ច្រឹក
ច្រែង → កញ្ច្រែង
ឆក់ → កញ្ឆក់
ឆិត → កញ្ឆិត
ឆែវ → កញ្ឆែវ
ឆោត → កញ្ឆោត
ជួ → កញ្ជួ
ជ្រៀវ → កញ្ជ្រៀវ
ឈូស → កញ្ឈូស
ផ្នត់ដើម[ក'ន-]
ត្រង → កន្ត្រង
ដក់ → កណ្ដក់
ដាច → កណ្ដាច
ត្រាក → កន្ត្រាក
ដាច់ → កណ្ដាច់
ទួល → កន្ទួល
ទ្រម → កន្ទ្រម
ទ្រុប → កន្ទ្រុប
ទ្រួក → កន្ទ្រួក
ធាត់ → កន្ធាត់
ធុច → កន្ធុច
ធុល → កន្ធុល
តើយ → កន្តើយ
ផ្នត់ដើម[ក'ម-]
បាប → កំបាប
ព្រើល → កំព្រើល
ជាប់ → កម្ជាប់
បាក់ → កំបាក់
បាំង → កំបាំង
ប៉ាត → កំប៉ាត
បាប → កំបាប
ប៉េង → កំប៉េង
បែក → កំបែក
ប៉ោង → កំប៉ោង
ផិត → កំផិត
ពក → កំពក
ពក[ម-] + ព្រើល →កំព្រើល
ពយ → កំពយ
ពុក → កំពុក
ពើង → កំពើង
ពៀច → កំពៀច
ភរ → កំភរ
ភូត → កំភូត
រាប → កម្រាប
រើប → កំរើប
ហល់ → កំហល់
ផ្នត់ដើម[ក'ល-]
ផ្នត់ដើម[គ'ន-]
លាក់ → គន្លាក់
លាស់ → គន្លាស់
ផ្នត់ដើម[គ'ម-]
រេច → គំរេច
រូ → គំរូ
រិះ → គម្រិះ
រឹល → គំរឹល
ផ្នត់ដើម[ច'ង-]
កៀស → ចង្កៀស
វែក → ចង្វែក
គ្រោង → ចង្គ្រោង
ហូរ → ចង្ហូរ
អូរ → ចង្អូរ
ផ្នត់ដើម[ច'ន-]
ទាស់ → ចន្ទាស់
ទល់ → ចន្ទល់
ផ្នត់ដើម[ច'ម-]
កាង → ចំកាង
កោង → ចំកោង
ខែង → ចំខែង
តើត → ចំតើត
ទយ → ចំទយ
ទាញ → ចំទាញ
ទាស់ → ចំទាស់
ទើត → ចំទើត
ទើស → ចំទើស
ទែង → ចំទែង
បង → ចំបង
ប្រាវ → ចំប្រាវ
ពើប → ចំពើប
ហុយ → ចំហុយ
ហៀវ → ចំហៀវ
អន់ → ចំអន់
អាស → ចំអាស
អើត → ចំអើត
ផ្នត់ដើម[ជ'ញ-]
ជក់ → ជញ្ជក់
ជាត់ → ជញ្ជាត់
ជាន់ → ជញ្ជាន់
ជូន → ជញ្ជូន
ជែក → ជញ្ជែក
ជ្រំ → ជញ្ជ្រំ
ជ្រាំង → ជញ្ជ្រាំង
ផ្នត់ដើម[ជ'ន-]
ល → ជន្ល
ផ្នត់ដើម[ជ'ម-]
ទប់ → ជំទប់
ទយ → ជំទយ
រឹត → ជំរិត
ទាញ → ជំទាញ
រត់ → ជំរត់
រុញ → ជំរុញ
ទាស់ → ជំទាស់
ផ្នត់ដើម[ដ'ង-]
កាប់ → ដង្កាប់
កាវ → ដង្កាវ
គត់ → ដង្គត់
ហក់ → ដង្ហក់
ហែ → ដង្ហែ
ផ្នត់ដើម[ដ'ន-]
ដឹង → ដណ្ដឹង
ដាំ → ដណ្ដាំ
ដើម → ដណ្ដើម
ផ្នត់ដើម[ដ'ម-]
ឡើង → ដំឡើង
បូក → ដំបូក
ផ្នត់ដើម[ទ'ង-]
គត់ → ទង្គត់
ផ្នត់ដើម[ទ'ន-]
ទាន់ → ទន្ទាន់
ទិញ → ទន្ទិញ
ទឹម → ទន្ទឹម
ផ្នត់ដើម[ត'ង-]
[ត'ង-] + កៀប → តង្កៀប
ផ្នត់ដើម[ត'ល-]
ផ្នត់ដើម[ប'ង-]
ក → បង្ក
កុង → បង្កុង
កើច → បង្កើច
កើល → បង្កើល
កឿង → បង្កឿង
កេល → បង្កេល
កែក → បង្កែក
កោង → បង្កោង
ក្រាប → បង្ក្រាប
ក្រៀក → បង្ក្រៀក
ខក → បង្ខក
ខន → បង្ខន
ខាក → បង្ខាក
ខាត → បង្ខាត
ខាន → បង្ខាន
ខិត → បង្ខិត
ខុស → បង្ខុស
ខូង → បង្ខូង
ខូច → បង្ខូច
ខើច → បង្ខើច
ខំ → បង្ខំ
ខាំ → បង្ខាំ
ខាំង → បង្ខាំង
ខះ → បង្ខះ
គង → បង្គង
គរ → បង្គរ
គាប់ → បង្គាប់
គួរ → បង្គួរ
គេច → បង្គេច
គោះ → បង្គោះ
គ្រប → បង្គ្រប
គ្រប់ → បង្គ្រប់
រួញ → បង្រួញ
រួប → បង្រួប
រួម → បង្រួម
រៀន → បង្រៀន
វិល → បង្វិល
វឹក → បង្វឹក
វៀន → បង្វៀន
វៀះ → បង្វៀះ
វែង → បង្វែង
ហក → បង្ហក
ហក់ → បង្ហក់
ហត់ → បង្ហត់
ហប → បង្ហប
ហប់ → បង្ហប់
ហល់ → បង្ហល់
ហា → បង្ហា
ហាត់ → បង្ហាត់
ហាប់ → បង្ហាប់
ហិន → បង្ហិន
ហិល → បង្ហិល
ហុយ → បង្ហុយ
ហូត → បង្ហូត
ហូរ → បង្ហូរ
ហួត → បង្ហួត
ហួរ → បង្ហួរ
ហួល → បង្ហួល
ហួស → បង្ហួស
ហើប → បង្ហើប
ហើម → បង្ហើម
ហើយ → បង្ហើយ
ហើរ → បង្ហើរ
ហៀរ → បង្ហៀរ
ហេវ → បង្ហេវ
ហែល → បង្ហែល
ហោច → បង្ហោច
ហោះ → បង្ហោះ
អក → បង្អក
អង់ → បង្អង់
អត់ → បង្អត់
អន់ → បង្អន់
អរ → បង្អរ
អស់ → បង្អស់
អាក់ → បង្អាក់
អាច → បង្អាច
អាប់ → បង្អាប់
អុរ → បង្អុរ
អូន → បង្អូន
អូស → បង្អូស
អួត → បង្អួត
អួល → បង្អួល
អើត → បង្អើត
អៀន → បង្អៀន
អៀវ → បង្អៀវ
អែន → បង្អែន
អែប → បង្អែប
អោត → បង្អោត
ឱន → បង្អោន
អៅ → បង្អៅ
វេច → បង្វេច
ហា → បង្ហា
ហូរ → បង្ហូរ
ហើម → បង្ហើម
ហើយ → បង្ហើយ
ហៀរ → បង្ហៀរ
ហែប → បង្ហែប
អាច → បង្អាច
អែម → បង្អែម
កើត → បង្កើត
កើយ → បង្កើយ
ហែ → បង្ហែ
ការ → បង្ការ(បន្លែបង្ការ)
កិន → បង្កិន(បង្កាច់បង្កិន)
កៀរ →បង្កៀរ(បង្គោះបង្កៀរ)
អែ → បង្អែ(បង្អែបង្អង់)
គោល → បង្គោល
កប់ → បង្កប់
កាត់ → បង្កាត់
កក → បង្កក
កក់ → បង្កក់
កាត់ → បង្កាត់
ការ → បង្ការ
កិន → បង្កិន
កិល → បង្កិល
កូក → បង្កូក
កើត → បង្កើត
កើន → បង្កើន
ផ្នត់ដើម[ប'ញ-]
ចប់ → បញ្ចប់
ចាំ → បញ្ចាំ
ចាំង → បញ្ចាំង
ចាច់ → បញ្ចាច់
ចាល់ → បញ្ចាល់
ចុះ → បញ្ចុះ
ចុក → បញ្ចុក
ចូល → បញ្ចូល
ចៀស → បញ្ចៀស
ចេះ → បញ្ចេះ
ចេញ → បញ្ចេញ
ច្រក → បញ្ច្រក
ច្រាស់ → បញ្ច្រាស
ច្រិច → បញ្ច្រិច
ច្រូច → បញ្ច្រូច
ច្រោះ → បញ្ច្រោះ
ឆាក → បញ្ឆាក
ឆាច់ → បញ្ឆាច់
ឆាប → បញ្ឆាប
ឆិច → បញ្ឆិច
ឆិត → បញ្ឆិត
ឆឹក → បញ្ឆឹក
ឆុក → បញ្ឆុក
ឆួល → បញ្ឆួល
ឆើត → បញ្ឆើត
ឆៀង → បញ្ឆៀង
ឆេះ → បញ្ឆេះ
ឆោត → បញ្ឆោត
ជក់ → បញ្ជក់
ជច់ → បញ្ជច់
ជត → បញ្ជត
ជល់ → បញ្ជល់
ជា → បញ្ជា
ជាក់ → បញ្ជាក់
ជាន់ → បញ្ជាន់
ជាប់ → បញ្ជាប់
ជិះ → បញ្ជិះ
ជូន → បញ្ជូន
ជោះ → បញ្ជោះ
ជោក → បញ្ជោក
ជោរ → បញ្ជោរ
ជ្រក → បញ្ជ្រក
ជ្រាប → បញ្ជ្រាប
ជ្រាល → បញ្ជ្រាល
ជ្រិះ → បញ្ជ្រិះ
ជ្រុល → បញ្ជ្រុល
ជ្រួស → បញ្ជ្រួស
ឈប់ → បញ្ឈប់
ឈរ → បញ្ឈរ
ឈឺ → បញ្ឈឺ
ឈែល → បញ្ឈែល
ញែម → បញ្ញែម
ចង់ → បញ្ចង់
ចុក → បញ្ចុក
ជា → បញ្ជា
ផ្នត់ដើម[ប'ន-]
ទុំ → បន្ទុំ
ទាស → បន្ទាស
ទាល → បន្ទាល
ទាប → បន្ទាប
ទាន់ → បន្ទាន់
ទន់ → បន្ទន់
ទច់ → បន្ទច់
ទំ → បន្ទំ
ថោក → បន្ថោក
ថែម → បន្ថែម
ថុច → បន្ថុច
ថយ → បន្ថយ
តើត → បន្តើត
តូច → បន្តូច
តុះ → បន្តុះ
តឹង → បន្តឹង
តក់ → បន្តក់
ត → បន្ត
ទុល → បន្ទុល
ទូល → បន្ទូល
ទើត → បន្ទើត
ទើរ → បន្ទើរ
ទេរ → បន្ទេរ
ទ្រាន់ → បន្ទ្រាន់
ទ្រេត → បន្ទ្រេត
ទ្រោម → បន្ទ្រោម
ធំ → បន្ធំ
ធាត់ → បន្ធាត់
ធូរ → បន្ធូរ
លឺ → បន្លឺ
លៀន → បន្លៀន
សះ → បន្សះ
សល់ → បន្សល់
សាត់ → បន្សាត់
សាប → បន្សាប
សាល់ → បន្សាល់
ស៊ី → បន្ស៊ី
សើម → បន្សើម
សោះ → បន្សោះ
ឡប់ → បន្លប់
ឡឹម → បន្លឹម
តម → បន្តម
តិច → បន្តិច
តឹង → បន្តឹង
តើត → បន្តើត
តោង → បន្តោង
ថើរ → បន្ថើរ
ថែ → បន្ថែ
ថែម → បន្ថែម
ទាត់(ទៀងទាត់) → បន្ទាត់
ទាន់ → បន្ទាន់
ទាល់ → បន្ទាល់
ទុក → បន្ទុក
ស៊ាំ → បន្សាំ
ផ្នត់ដើម[ប'ម-]
បង់ → បំបង់
បះ → បំបះ
ប៉ះ → បំប៉ះ
បត់ → បំបត់
បាក់ → បំបាក់
បាំង → បំបាំង
បាត់ → បំបាត់
ប៉ាន់ → បំប៉ន
បាន → បំបាន
ប៉ាន់ → បំប៉ាន់
បិទ → បំបិទ
ប៉ឹម → បំប៉ឹម
បួស → បំបួស
បៀត → បំបៀត
បែក → បំបែក
បែន → បំបែន
បែរ → បំបែរ
ប៉ោង → បំប៉ោង
បោរ → បំបោរ
បោល → បំបោល
បៅ → បំបៅ
ប្រួម → បំប្រួម
ប្លេង → បំប្លេង
ប្លែង → បំប្លែង
ប្លោង → បំប្លោង
ផត → បំផត
ផាយ → បំផាយ
ផឹក → បំផឹក
ផុង → បំផុង
ផុត → បំផុត
ផុយ → បំផុយ
ផុល → បំផុល
ផុស → បំផុស
ផូរ → បំផូរ
ផើម → បំផើម
ផ្លាង → បំផ្លាង
ផ្លើស → បំផ្លើស
ពក់ → បំពក់
ពង → បំពង
ពត់ → បំពត់
ពម → បំពម
ពាក់ → បំពាក់
ពាំង → បំពាំង
ពាន → បំពាន
ពារ → បំពារ
ពុល → បំពុល
ពួន → បំពួន
ពើង → បំពើង
ពៀច → បំពៀច
ពេញ → បំពេញ
ពេន → បំពេន
ពោក → បំពោក
ពោប → បំពោប
ពោរ → បំពោរ
ព្រង → បំព្រង
ព្រាង → បំព្រាង
ព្រាច → បំព្រាច
ព្រាត់ → បំព្រាត់
ព្រុល → បំព្រុល
ព្រៃ → បំព្រៃ
ភ្លាំង → បំភ្លាំង
ភ្លាត់ → បំភ្លាត់
ភ្លូក → បំភ្លូក
ភ្លឺ → បំភ្លឺ
ភ្លេច → បំភ្លេច
រាប → បម្រាប
ប៉ឹម → បំប៉ឹម
ផុត → បំផុត
ពាក់ → បំពាក់
ពើត → បំពើត
ផ្នត់ដើម[ព'ង-]
រត់ → ពង្រត់
រាប → ពង្រាប
រាយ → ពង្រាយ
រឹល → ពង្រឹល
វក់ → ពង្វក់
វាង → ពង្វាង
ផ្នត់ដើម[ព'ញ-]
ញាក់ → ពញ្ញាក់
ផ្នត់ដើម[ព'ន-]
លាត់ → ពន្លាត់
លត់ → ពន្លត់
លង់ → ពន្លង់
យារ → ពន្យារ
យល់ → ពន្យល់
ផ្នត់ដើម[រ'ង-]
កៀក → រង្កៀក
កៀស → រង្កៀស
គោះ → រង្គោះ
វះ → រង្វះ
វង់ → រង្វង់
វាល់ → រង្វាល់
វាស់ → រង្វាស់
ផ្នត់ដើម[រ'ន-]
ដំ → រណ្ដំ
ផ្នត់ដើម[រ'ម-]
ហោក → រំហោក
ហូរ → រំហូរ
ហូត → រំហូត/ រម្ហូត
សាយ → រំសាយ/រម្សាយ
លុង → រំលុង
យោល → រំយោល
ពុះ → រំពុះ
ភើក → រំភើក
ពឹង → រំពឹង
ប៉ើក → រំប៉ើក
កាច់ → រំកាច់
អុក → រំអុក
ហោក → រំហោក
ហួត → រំហួត
សោះ → រំសោះ
សុស → រំសុស
សាយ → រំសាយ/រម្សាយ
លេប → រំលេប
លេច → រំលេច
លើង → រំលើង/រម្លើង
លើក → រំលើក
លូត → រំលូត/រម្លូត
លីង → រំលីង/រម្លីង
លាយ → រំលាយ/រម្លាយ
លស់ → រំលស់/រម្លស់
លត់ → រំលត់/រម្លត់
ពឹង → រំពឹង
ពត់ → រំពត់
ដោះ → រំដោះ/ រម្ដោះ
ងាប់ → រំងាប់/រម្ងាប់
ខាន → រំខាន
កិល → រំកិល
ផ្នត់ដើម[ល'ន-]
លង់ → លន្លង់
លាម → លន្លាម
លឹម → លន្លឹម
ផ្នត់ដើម[ល'ម-]
ឱន → លំឱន
ហោក → លំហោក
នៅ → លំនៅ
នឹង → លំនឹង
នាច → លំនាច
ផ្នត់ដើម[វ'ល-]
ផ្នត់ដើម[ស'ង-]
កាត់ → សង្កាត់
រួម → សង្រួម
អន់ → សង្អន់
រែក → សង្រែក
វែង → សង្វែង
ផ្នត់ដើម[ស'ញ-]
ជប់ → សញ្ជប
ផ្នត់ដើម[ស'ន-]
សើម → សន្សើម
លឹម → សន្លឹម
ដាប → សណ្ដាប
លឹម → សន្លឹម
ដក → សណ្ដក
សឹម → សន្សឹម
ផ្នត់ដើម[ស'ម-]
អាង → សំអាង
រុក → សំរុក
ប៉ាត → សំប៉ាត
បក → សំបក
ដៅ → សំដៅ
ចត → សំចត
កុក → សំកុក
កាក → សំកាក/សម្កាក
កក → សំកក/ សម្កក
អាង → សំអាង
កក → សំកក/សម្កក
ទម្រង់(ពពស-)
ទម្រង់[ពពស-]មានតែពីរគត់ គឺ [ប្រ-] និង[ស្រ-]។
[ប្រ-] + ដាល់ → ប្រដាល់
[ប្រ-] + ជល់ → ប្រជល់
[ប្រ-] + កាន់ → ប្រកាន់
[ស្រ-] + អាប់ → ស្រអាប់
[ស្រ-] + លះ → ស្រលះ
[ស្រ-] + ទន់ → ស្រទន់
ពាក្យបន្ថែមដើម
ពាក្យបន្ថែមដើមជាពាក្យប្រើសម្រាប់បន្ថែមពីមុខនៃរបស់ពាក្យឬក៏សំនួនពាក្យមួយចំនួនដូចជាពាក្យ ការ សេក្តី ភាព។ ហើយគេបានបែងចែងជា ៣ទម្រង់គឺ៖
ឧទាហរណ៍ ការសិក្សា សេក្តីសុខ ភាពជាមនុស្ស។
<h1>ផ្នត់ជែក</h1>
==វិធីសាស្ត្រនៃការញែកព្យាង្គ==
គឺជាវិធីសាស្ត្រមួយសម្រាប់ធ្វើការញែកព្យាង្គឬក៏ព្យពា្ជនៈនៅក្នុងអក្សរសាស្ត្រខ្មែរដែលចេញមកពីពាក្យឬសជាច្រើន ហើយគេបានបែងចែក ជា៤ទម្ងង់៖
===លាយដោយផ្នត់ជែក===
ផ្នត់ជែក ឋិតនៅកណ្តាលពាក្យរឹស។ ផ្នត់ជែកមានបីទំរង់គឺ៖
# ព្យព្ជានៈទោល(-ព-)
## ស្រៈ + ព្យព្ជានៈ(-សព-) និង(-ស/ព-)
## ស្រៈ + ព្យព្ជានៈ + ព្យព្ជានៈ(-ពស/ព-)
====ទំរង់(-ព-)====
ទំរង់[-ព-]ផ្នត់ជែកសំខាន់ៗមាន៣គឺ ៖ [-ន-] [-ប-] [-ម-]
[-ន-] + កើយ → ខ្នើយ
[-ន-] + ជាន់ → ឈ្នាន់
[-ន-] + សែង → ស្នែង
[-ប-] + លាយ → ល្បាយ
[-ប-] + លេង → ល្បែង
[-ប-] + លឿន → ល្បឿន
[-ម-] + ជួញ → ឈ្មួញ
[-ម-] + ដើរ → ថ្មើរ
[-ម-] + ចាំ → ឆ្មាំ
[-ម-] + ខូច → ខ្មោច
[-ម-] + គោះ → ឃ្មោះ។
====ទម្រង់(-សព-)====
ទំរង់[-សព-]មាន [-អ'ង-] [-អ៊'ង-] [-អ'ម-] [-អ៊ម-] [-អ'ន-] [-អ៊'ន-]។
[-អ'ង-] + ខ្វះ → កង្វះ
[-អ'ង-] + ខ្វារ → កង្វារ
[-អ៊'ង-] + ព្រោះ → ពង្រោះ
[-អ៊'ង-] + ព្រាត់ → ពង្រាត់
[-អ៊'ង-] + ឃ្វាល → គង្វាល
[-អ'ម-] + ស្លាប់ → សំលាប់
[-អ'ម-] + ខ្លាំង → កំលាំង
[-អ៊ម-] + ឈរ → ជំហរ
[-អ'ន-] + ខ្លាស់ → កន្លាស់
[-អ៊'ន-] + ភ្លឺ → ពន្លឺ
====ទម្រង់(-ស/ព-)====
ទំរង់[-ស/ព-]មានពីរគឺ [-អ៊/ន-] និង[-អ៊/ប-]។
[-អ៊/ន-] + រាប → រនាប
[-អ៊/ន-] + រាស់ → រនាស់
[-អ៊/ប-] + រៀប → របៀប
[-អ៊/ប-] + រាំ → របាំ
====ទម្រង់(-សព/ព)====
ទំរង់[-សព/ព-]មានពីរដូចគ្នាដែរគឺ [-អ'ម/ន-] និង[-អ៊'ម/ន-]។
[-អ'ម/ន-] + កើត → កំណើត
[-អ'ម/ន-] + ចេញ → ចំនេញ
[-អ៊'ម/ន-] + គិត → គំនិត
[-អ៊'ម/ន-] + ទិញ → ទំនិញ។
===ពាក្យបន្ថែមចុង===
ពាក្យបន្ថែមដើមជាពាក្យប្រើសម្រាប់បន្ថែមពីខាងចុងនៃពាក្យឬក៏សំនួនពាក្យឱ្យមានន័យកាន់តែច្បាស់លាស់ពាក្យទាំងនោះមានដូចជា កម្ម កិច្ច ធម៌ និយម។
ឧទាហរណ៍ កសិកម្ម កាតព្វកិច្ច សប្បុរសធម៌។
=ស័ក=
ក្នុងសៀវភៅ តម្រា – ហោរាស្រាស្ត្រប្រចាំគ្រួសារ របស់លោក អ៊ឹម បុរិន្ទ ដែលចេញផ្សាយ នៅឆ្នាំ ១៩៩៩ ត្រូវនឹងពុទ្ធសករាជ ២៥៤៣ បានបកស្រាយយ៉ាងដូច្នេះថា ៖
ក្នុងឆ្នាំទាំងឡាយរបស់ហោរាសាស្ត្រខ្មែរ តែងតែប្រើជាមួយនឹងស័ក ផង ។
{| class="wikitable"
|-
! colspan="8"|ស័ករបស់ឆ្នាំនៃហោរាសាស្ត្រមានចំនួន ១០
|-
! ស័ក១
| ឯកស័ក
|-
! ស័ក២
| ទោស័ក
|-
! ស័ក៣
| ត្រីស័ក
|-
! ស័ក៤
| ចត្វាស័ក
|-
! ស័ក៥
| បញ្ចស័ក
|-
! ស័ក៦
| ឆស័ក
|-
! ស័ក៧
| សប្តស័ក
|-
! ស័ក៨
| អដ្ឋស័ក
|-
! ស័ក៩
| នព្វស័ក
|-
! ស័ក១០
| សំរិទ្ធិស័ក
|}
ស័កទី ១ គឺឯកស័ក ត្រូវបានចាប់ប្រើពីឆ្នាំកុររៀងមក គឺកុរ ឯកស័ក, ជូត ទោស័ក, ឆ្លូវ ត្រីស័ក ។ល។
ឧទាហរណ៍ៈ ក្នុងគ្រិស្តសករាជ ១៩៩៦ ចុល្លសករាជ ១៣៥៨នេះ គឺឆ្នាំ ជូត អដ្ឋស័ក ។
ឆ្នាំនេះ គ្រិស្តសករាជ ២០០៧ ត្រូវនឹងឆ្នាំ កុរ នព្វស័ក ព.ស ២៥៥១ ។
រៀបរៀងដោយ សុខគឹមហេង ឯកសារយោង
poo16lyf8so54ouqgz1rwktq7k7rvok
ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ
0
49710
335183
316411
2026-05-13T10:13:42Z
Asa MILAI
50298
Asa MILAI បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[បេនចាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] ទៅ [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]
316411
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| image = Benjamin Netanyahu, February 2023.jpg
| alt =
| caption = រូបផ្លូវការរបស់លោកនៅឆ្នាំ២០២៣
| order = ទី៩<!--Israel numbers their PMs only ''once''-->
| office = នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល
| termstart = {{start date|2022|12|29|df=yes}}
| termend = ២៨ មិថុនា ២០២១<ref>[https://main.knesset.gov.il/EN/mk/Pages/HeadOfOpposition.aspx Leader of the Opposition], Knesset</ref>
| president = [[អ៊ីសាអាក ហឺហ្សុក]]
| predecessor = [[យ៉ារ៉ា ឡាំពីដ]]
| successor =
| termstart2 = {{start date|2009|3|31|df=yes}}
| termend2 = {{end date|2021|6|13|df=yes}}
| president2 = [[ស៊ីម៉ុន ពេរ៉ែស]] <br/> [[រូបមិន រីវលីន]]
| 1blankname2 = {{nowrap|[[Alternate Prime Minister of Israel|Alternate]]}}
| 1namedata2 = [[Benny Gantz]] {{nowrap|(2020–21)}}
| predecessor2 = [[អេហ៊ូដ អូលមឺត]]
| successor2 = [[ណាហ្វតាលី បេនណេត]]
| term_end6 = {{start date|1996|6|18|df=yes}}
| term_end5 = {{Start date|1993|2|3|df=yes}}
| birth_date = {{Birth date and age|1949|10|21|df=yes}}
| birth_place = [[តែល អាវីវ]], អ៊ីស្រាអែល
| death_date =
| death_place =
| party = [[លីគូដ]]
| spouse = {{plainlist|
* {{marriage|Miriam Weizmann|1972|1978|end=divorced}}
* {{marriage|Fleur Cates|1981|1988|end=divorced}}
* {{marriage|[[Sara Netanyahu|Sara Ben-Artzi]]|1991}}
}}
| children = 3, including [[Yair Netanyahu|Yair]]
| parents = [[Benzion Netanyahu]]
| alma_mater = {{plainlist|
* [[វិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាម៉ាសាឈូសេត]] ([[បរិញ្ញាប័ត្រផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ]], [[អនុបណ្ឌិតផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្ត]])
* [[សកលវិទ្យាល័យហាវើត]]
}}
| profession = ទីប្រឹក្សាគ្រប់គ្រង,នាយកប្រតិបត្តិទីផ្សារ
| occupation = {{hlist|អ្នកការទូត|អ្នកនយោបាយ|អ្នកនិពន្ធ}}
| cabinet = {{hlist|[[Twenty-seventh government of Israel|27]]|[[Thirty-second government of Israel|32]]|[[Thirty-third government of Israel|33]]|[[Thirty-fourth government of Israel|34]]|[[Thirty-fifth government of Israel|35]]|[[Thirty-seventh government of Israel|37]]}}
| signature = Benjamin Netanyahu signature.svg
| signature_alt =
| website = {{official URL}}
| nickname = ប៊ីប៊ី<ref>{{cite web |title=Benjamin Netanyahu |url=https://www.biography.com/political-figure/benjamin-netanyahu |website=Biography |access-date=13 November 2019 |language=en-us}}</ref>
| branch = [[កងកម្លាំងការពារអ៊ីស្រាអែល]]
| serviceyears = ១៩៦៧–១៩៧៣
| rank = ''[[ជួរកងកម្លាំងការពារអ៊ីស្រាអែល|សេរិន]]'' (ប្រធានក្រុម)
| unit = [[Sayeret Matkal]]
| battles = {{unbulleted list|[[War of Attrition]]|[[Yom Kippur War]]}}
| native_name = בִּנְיָמִין נְתַנְיָהו
| native_name_lang = he
}}
'''បេនយ៉ាមីន''' "'''ប៊ីប៊ី''' " '''ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ''' ( {{Respell|NET|ən|YAH|hoo}} ; {{Lang-he|בִּנְיָמִין נְתַנְיָהוּ|Binyāmīn Nētanyāhū}} ; កើតថ្ងៃទី២១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៩) ជាអ្នកនយោបាយអ៊ីស្រាអែល ដែលបានកាន់តំណែងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល]] តាំងពីខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ ដោយធ្លាប់កាន់តំណែងពីឆ្នាំ១៩៩៦ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៩ និងម្តងទៀតពីឆ្នាំ២០០៩ ដល់ឆ្នាំ២០២១។ <ref>{{Cite web |last=Picheta |first=Rob |last2=Gold |first2=Hadas |last3=Tal |first3=Amir |date=29 December 2022 |title=Benjamin Netanyahu sworn in as leader of Israel's likely most right-wing government ever |url=https://www.cnn.com/2022/12/29/middleeast/israel-benjamin-netanyahu-swearing-in-intl/index.html |access-date=29 December 2022 |website=CNN |language=en}}</ref> លោកគឺជាប្រធាន[[គណបក្សលីគូដ]]។ លោកគឺជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ដែលកាន់តំណែងយូរបំផុត ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដោយបានកាន់អំណាចសរុបជាង១៦ឆ្នាំហើយ។ លោកក៏ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដំបូងគេដែល កើតក្នុង[[អ៊ីស្រាអែល|ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]] បន្ទាប់ពីបាន[[ការប្រកាសឯករាជ្យជាតិ]]របស់អ៊ីស្រាអែល។ <ref>{{Cite web |last=Heller |first=Aron |date=17 July 2019 |title=Netanyahu makes history as Israel's longest-serving leader |url=https://www.apnews.com/a8a9d3c598954ca6803710e375117156 |access-date=17 July 2019 |publisher=[[Associated Press]]}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Williams|first=Dan|date=18 July 2019|title=Bruised but driven, Netanyahu becomes Israel's longest-serving PM|publisher=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-israel-netanyahu/bruised-but-driven-netanyahu-becomes-israels-longest-serving-pm-idUSKCN1UD1GV|access-date=18 July 2019}}</ref>
== ឯកសារយោង ==
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]]
2mofk9caxvi0dsy3a7dqv0v1awrjr04
ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិវៀតណាម
0
51383
335162
331644
2026-05-12T20:42:20Z
InternetArchiveBot
32568
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
335162
wikitext
text/x-wiki
{{ការបកប្រែរដុប}}{{Infobox national football team|Name=វៀតណាម|Badge=Flag of Vietnam.svg|Badge_size=180px|Nickname=''{{nowrap|Những chiến binh sao vàng}}''<br>{{nowrap|(អ្នកចម្បាំងផ្កាយមាស)}}<ref>{{cite web|url=http://hanoitimes.vn/vietnam-football-team-when-golden-star-warriors-get-emboldened-2033.html|title=Vietnam football team: when Golden Star Warriors get emboldened|author=Linh Pham|publisher=hanoitimes.vn|date=2019-01-20|access-date=23 November 2019|archive-date=8 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408043435/https://hanoitimes.vn/vietnam-football-team-when-golden-star-warriors-get-emboldened-2033.html|url-status=dead|archivedate=8 មេសា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220408043435/https://hanoitimes.vn/vietnam-football-team-when-golden-star-warriors-get-emboldened-2033.html}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vff.org.vn/chu-tich-nuoc-nguyen-xuan-phuc-chuc-cac-chien-binh-sao-vang-gianh-ve-vao-vong-loai-thu-ba-world-cup-2022/|title=Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc chúc các chiến binh sao vàng giành vé vào vòng loại thứ ba World Cup 2022|author=VFF|language=vi|publisher=vff.org.vn|date=2021-05-25|access-date=3 June 2021|archive-date=12 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220612154459/https://www.vff.org.vn/chu-tich-nuoc-nguyen-xuan-phuc-chuc-cac-chien-binh-sao-vang-gianh-ve-vao-vong-loai-thu-ba-world-cup-2022/|url-status=live}}</ref><ref name=":0">{{cite web|url=https://www.facebook.com/vietnamesefootball/posts/2995424627436529 |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/facebook/1578553265790346/2995424627436529 |archive-date=2022-02-26 |url-access=limited|title=Liên đoàn Bóng đá Việt Nam – VFF|language=vi|via=Facebook|date=2021-12-15}}{{cbignore}}</ref>|Association=[[សហព័ន្ធបាល់ទាត់វៀតណាម]] (VFF)|Confederation=[[សហព័ន្ធបាល់ទាត់អាស៊ី|AFC]] (អាស៊ី)|Sub-confederation=[[សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ាន|AFF]] (អាស៊ីអាគ្នេយ៍)|Coach=[[គីមសាងស៊ីក]]|Captain=[[Quế Ngọc Hải]]|Most caps={{nowrap|[[ឡេកុង វិញ]] (៨៣)}}|Top scorer=ឡេកុង វិញ ([[List of international goals scored by Lê Công Vinh|៥១]])|Home Stadium=[[ពហុកីឡដ្ឋានជាតិមីឌិញ]]|FIFA Trigramme=VIE|FIFA Rank={{FIFA World Rankings|VIE}}|FIFA max=៨៤|FIFA max date=ខែកញ្ញា ១៩៩៨|FIFA min=១៧២|FIFA min date=ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០៦|Elo Rank={{World Football Elo Ratings|Vietnam}}|Elo max=៥៨|Elo max date=ខែតុលា ឆ្នាំ ២០០២|Elo min=១៧៥|Elo min date=ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៩៥|website=[https://vff.org.vn/ vff.org.vn]|pattern_la1=_vie24h|pattern_b1=_vie24h|pattern_ra1=_vie24h|pattern_so1=_vie24h|shorts1=FF0000|socks1=FF0000|pattern_la2=_vie24a|pattern_b2=_vie24a|pattern_ra2=_vie24a|pattern_so2=_vie24a|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF|First game='''as South Vietnam''':{{Efn|[[FIFA]] recognizes the results of South Vietnamese team existing from 1947 to 1976 as part of the results of Vietnam because Vietnam inherited South Vietnam's membership in FIFA.}}<br />
{{fb|HKG|1910}} 3–2 '''{{fb-rt|State of Vietnam|name=Vietnam}}'''<br />([[ម៉ុងកុក]], [[ហុងកុង អង់គ្លេស|ហុងកុង]]; ថ្ងៃទី ២០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៤៧)<br />''Post autonomy''<br />{{fb|TAI}} 3–2 '''{{fb-rt|State of Vietnam|name=Vietnam}}'''<br />([[ម៉ានីល]], ហ្វីលីពីន; ថ្ងៃទី ១ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៥៤)<hr>'''as Vietnam''':<br />{{fb|VIE}} 2–2 {{fb-rt|PHI}}<br />([[ម៉ានីល]], [[ហ្វីលីពីន]], ថ្ងៃទី ២៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩១)<hr>|Largest win={{fb|VIE}} 11–0 {{fb-rt|GUM}}<br />([[ទីក្រុងហូជីមិញ]], [[វៀតណាម]]; 23 មករា 2000)<hr>|Largest loss='''as South Vietnam''':<br />
'''{{fb|SVM}}''' 1–9 {{fb-rt|IDN}}<br />([[សេអ៊ូល]], [[ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង]]; ថ្ងៃទី 4 ខែឧសភា ឆ្នាំ 1971)<hr>'''as Vietnam''':<br />{{fb|ZIM}} 6–0 '''{{fb-rt|VIE}}'''<br />([[កូឡាឡាំពួរ]], [[ម៉ាឡេស៊ី]]; ថ្ងៃទី ២៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩៧)<br />{{fb|OMA}} 6–0 '''{{fb-rt|VIE}}'''<br />([[ដេហ្គូ]], [[ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង]]; ថ្ងៃទី 29 ខែកញ្ញាឆ្នាំ 2003)<br />{{fb|KOR}} 6–0 '''{{fb-rt|VIE}}'''<br />([[ស៊ូវ៉ុន]], [[ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង]]; ថ្ងៃទី ១៧ ខែ តុលា ឆ្នាំ ២០២៣)|World cup apps=|World cup first=|World cup best=|Regional name=[[AFC Asian Cup|Asian Cup]]|Regional cup apps=៥|Regional cup first=[[1956 AFC Asian Cup|1956]] ជាវៀតណាមខាងត្បូង <br /> [[2007 AFC Asian Cup|2007]] ជាវៀតណាម|Regional cup best=ជាប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង៖<br /> ចំណាត់ថ្នាក់ទីបួន ([[1956 AFC Asian Cup|1956]], [[1960 AFC Asian Cup|1960]]) <br /> ជាប្រទេសវៀតណាម៖<br /> វគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រ ([[ 2007 AFC Asian Cup|2007]], [[2019 AFC Asian Cup|2019]])|2ndRegional name=[[ជើងឯកបាល់ទាត់អាស៊ាន]]|2ndRegional cup apps=១៥|2ndRegional cup first=[[1996 AFF Championship|1996]]|2ndRegional cup best='''ជើងឯក'' ([[2008 AFF Championship|២០០៨]], [[2018 AFF Championship|២០១៨]], [[2024 ASEAN Championship|២០២៤]])|3rdRegional name=[[កីឡាបាល់ទាត់នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍|ហ្គេមអាស៊ីអាគ្នេយ៍]]|3rdRegional cup apps=១២|3rdRegional cup first=[[បាល់ទាត់នៅស៊ីហ្គេមឆ្នាំ 1959|1959]] ជាវៀតណាមខាងត្បូង <br /> [[បាល់ទាត់នៅស៊ីហ្គេមឆ្នាំ 1995|1991]] ជាវៀតណាម|3rdRegional cup best=as South Vietnam:<br /> '''ជើងឯក''' ([[Football at the 1959 SEAP Games|1959]]) <br /> as Vietnam:<br /> មេដាយប្រាក់ ([[Football at the 1995 SEA Games|1995]], [[Football at the 1999 SEA Games|1999]])|4thRegional name=[[បាល់ទាត់នៅ Asian Games|Asian Games]]|4thRegional cup apps=៦|4thRegional cup first=[[បាល់ទាត់នៅ Asian Games 1954|1954]] ជាវៀតណាមខាងត្បូង <br /> [[បាល់ទាត់នៅ Asian Games 1998|1998]] ជាវៀតណាម|4thRegional cup best=ជាប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង៖<br /> ចំណាត់ថ្នាក់ទីបួន ([[បាល់ទាត់នៅ Asian Games 1962|1962]]) <br /> ជាប្រទេសវៀតណាម៖<br /> វគ្គចែកពូល ([[បាល់ទាត់នៅ Asian Games 1998|1998]])}}
'''ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិវៀតណាម''' ([[ភាសាវៀតណាម]]: Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam) តំណាងឱ្យ[[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]]ក្នុង[[បាល់ទាត់]]អន្តរជាតិជាន់ខ្ពស់របស់បុរស និងត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ[[សហព័ន្ធបាល់ទាត់វៀតណាម]] ដែលជាការគ្រប់គ្រង បាល់ទាត់នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ។ ឈ្មោះហៅក្រៅរបស់ក្រុមគឺ '''អ្នកចម្បាំងផ្កាយមាស''' ([[ភាសាវៀតណាម]]: Những chiến binh sao vàng)
[[ឯកសារ:IRN-VIETNAM 20190112 Asian Cup 5.jpg|រូបភាពតូច|ក្រុមវៀតណាមឆ្នាំ ២០១៩]]
សម្រាប់ឆ្នាំដំបូងនៃប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ខ្លួន ការបង្រួបបង្រួមវៀតណាមបានជួបប្រទះការផ្អាកបាល់ទាត់អន្តរជាតិដ៏យូរ ហើយមិនមានការប្រកួតក្រុមជម្រើសជាតិជាន់ខ្ពស់ណាមួយត្រូវបានលេងរវាងការបង្រួបបង្រួមក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៦ និងការចូលរួមក្នុងការប្រកួតកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ឆ្នាំ ១៩៩១ ( ក្រុមយុវជនវៀតណាម បានចូលរួមនៅ ការប្រកួតអន្តរជាតិយ៉ាងហោចណាស់មួយក្នុងអំឡុងពេលនេះ)។ ការប្រកួត ហ្គេមអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ឆ្នាំ ១៩៩១ បានកត់សម្គាល់ការធ្វើសមាហរណកម្មរបស់វៀតណាមឡើងវិញទៅក្នុងវិស័យបាល់ទាត់អន្តរជាតិ ដោយក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិវៀតណាមជាន់ខ្ពស់បានទទួលជោគជ័យជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុង [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] និងឈានទៅជុំចុងក្រោយនៃ វគ្គជម្រុះ FIFA World Cup នៅ ឆ្នាំ ២០២២ ។ វៀតណាមក៏បានឡើងដល់វគ្គ៨ក្រុមចុងក្រោយនៃពាន AFC Asian Cup ពីរដងដែរ គឺក្នុង ឆ្នាំ២០០៧ និង ឆ្នាំ២០១៩ ។
== ចំណាត់ថ្នាក់ពិភពលោករបស់ FIFA ==
[https://web.archive.org/web/20070708073834/http://fifa.com/associations/association=vie/ranking/gender=m/index.html ចំណាត់ថ្នាក់របស់ FIFA]
{| class="wikitable" style=" text-align:center; font-size:95%;" width="100%"
! colspan="16" style="background: #DB2017; color: #FFFF00;" |ចំណាត់ថ្នាក់ពិភពលោករបស់ FIFA របស់វៀតណាម
|-
!១៩៩៣
!១៩៩៤
!១៩៩៥
!១៩៩៦
!១៩៩៧
!១៩៩៨
!១៩៩៩
!២០០០
!២០០១
!២០០២
!២០០៣
!២០០៤
!២០០៥
!២០០៦
!២០០៧
!២០០៨
|-
|១៣៥
|១៥១
|១២២
|៩៩
|១០៤
|៩៨
|១០២
|៩៩
|១០៥
|១០៨
|៩៨
|១០៣
|១២០
|១៧២
|១៧២
|១៥៥
|-
!២០០៩
!២០១០
!២០១១
!២០១២
!២០១៣
!២០១៤
!២០១៥
!២០១៦
!២០១៧
!២០១៨
!២០១៩
!២០២០
!២០២១
!២០២២
!២០២៣
!២០២៤
|-
|១២៣
|១៣៧
|៩៩
|១៣១
|១៤៤
|១៣៧
|១៤៧
|១៣៤
|១១២
|១០០
|៩៧
|៩៤
|៩៨
|៩៧
|៩៥
|១១៩
|}
== កិត្តិយស ==
=== តំបន់ ===
* '''ជើងឯក AFF'''
** [[ឯកសារ:Med_1.png]] '''ជើងឯក''' (២): ឆ្នាំ ២០០៨, ២០១៨
** [[ឯកសារ:Med_2.png]] ជើងឯករង (២): ១៩៩៨, ២០២២
** [[ឯកសារ:Med_3.png]] ចំណាត់ថ្នាក់ទីបី (២): ១៩៩៦, ២០០២
* '''ហ្គេមអាស៊ីអាគ្នេយ៍'''
** [[ឯកសារ:Med_1.png]] '''មេដាយមាស''' (១): ១៩៥៩
** [[ឯកសារ:Med_2.png]] មេដាយប្រាក់ (៤): ១៩៦៧, ១៩៧៣, ១៩៩៥, ១៩៩៩
** [[ឯកសារ:Med_3.png]] មេដាយសំរឹទ្ធ (៤): ១៩៦១, ១៩៦៥, ១៩៧១, ១៩៩៧
=== រួសរាយរាក់ទាក់ ===
* '''VFF Vietnam International Friendly Cup'''
** [[ឯកសារ:Med_1.png]] '''ជើងឯក''' (១): ២០២២
** [[ឯកសារ:Med_2.png]] ជើងឯករង (៣): ២០០៤, ២០០៦, ២០០៩
** [[ឯកសារ:Med_3.png]] ចំណាត់ថ្នាក់ទីបី (១): ឆ្នាំ ២០១២
* '''ពានរង្វាន់ឯករាជ្យវៀតណាមខាងត្បូង'''
** [[ឯកសារ:Med_1.png]] '''ជើងឯក''' (៦): ១៩៦១, ១៩៦២, ១៩៦៥, ១៩៦៦, ១៩៧០, ១៩៧៤
** [[ឯកសារ:Med_2.png]] ជើងឯករង (២)៖ ១៩៧១, ១៩៧២
* '''ការប្រកួត Merdeka'''
** [[ឯកសារ:Med_1.png]] '''ជើងឯក''' (១): ១៩៦៦
* '''King's Cup'''
** [[ឯកសារ:Med_2.png]] ជើងឯករង (២): ២០០៦, ២០១៩
** [[ឯកសារ:Med_3.png]] ចំណាត់ថ្នាក់ទីបី (២): ១៩៦៩, ១៩៧១
* '''AYA Bank Cup'''
** [[ឯកសារ:Med_1.png]] '''ជើងឯក''' (១): ២០១៦
* '''LG Cup'''
** [[ឯកសារ:Med_2.png]] ជើងឯករង (១): ២០០២<ref>{{Cite web |date=10 August 2002 |title=India beat Vietnam to win LG Cup football |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india-beat-vietnam-to-win-lg-cup-football/articleshow/18684987.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207133818/https://timesofindia.indiatimes.com/india-beat-vietnam-to-win-lg-cup-football/articleshow/18684987.cms |archive-date=7 December 2021 |access-date=1 October 2021 |website=[[The Times of India]] |agency=Press Trust of India}}</ref>
* '''Pesta Sukan Cup'''
** [[ឯកសារ:Med_1.png]]'''ជើងឯក''' (១): ១៩៧១
* '''Thai Army Cup'''
** [[ឯកសារ:Med_1.png]]'''ជើងឯក''' (១): ១៩៧៤
== ឯកសារយោង ==
<references />
py6rqj2npiw8kd2nkc8wuj273ojwmo7
ឆ្នាំ ២០២៥
0
51746
335165
333487
2026-05-13T00:10:23Z
InternetArchiveBot
32568
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
335165
wikitext
text/x-wiki
{{multiple image
| perrow = 3
| total_width = 350
| image_style = border:none
| image1 = Madrid blackout – Preciados Street, April 2025.jpg
| image2 = Pope Leo XIV on the loggia (cropped).jpg
| image3 = Prime Minister of Bharat, Shri Narendra Damodardas Modi visits the crash site of the AI-171 flight.jpg
| image4 = 2025 Nepalese Gen Z protesters infront of Bharatpur mahanagarpalika office.jpg
| image5 = LCBO - For the good of Ontario - 20250308-1.jpg
| image6 = Attack on IRIB's Live News Broadcasting Studio 07 (2).jpg
| image7 = Sein Pan fire-affected area.jpg
| image8 = Hostages Square 09102025 11.jpg
| image9 =Leaders of Malaysia US Thailand Cambodia Oct 2025.jpg
| footer = ពីឆ្វេងទៅស្ដាំនិងលើចុះក្រោម៖
* ទិដ្ឋភាពនៅលើ[[ផ្លូវប្រេស៊ីអាដូស]]បែរសម្ដៅទៅ[[វិសាលដ្ឋានកាយ៉ាវ]]ក្នុងទីក្រុង[[ម៉ាឌ្រីដ]]កំឡុង[[ឧប្បត្តិហេតុដាច់អគ្គិសនីនៅឧបទ្វីបអ៊ីបេរីឆ្នាំ២០២៥|ឧប្បត្តិហេតុដាច់ចរន្តអគ្គិសនីនៅទូទាំងឧបទ្វីបអ៊ីបេរី]], ក្នុងរូបភាពបានបង្ហាញឱ្យឃើញថាផ្លូវប្រេស៊ីអាដូសកំពុងស្ថិតក្នុងស្រមោលងងឹត ខណៈវិសាលដ្ឋានកាយ៉ាវវិញគឺនៅមានភ្លើងបំភ្លឺបន្តិចបន្តួច។
* ព្រះឧត្តមរ៉ូបឺត ហ្វ្រានស៊ីស ប្រេវ៉ូស្តបានក្លាយជាជនជាតិអាមេរិកាំងដំបូងគេដែលត្រូវបាន[[សន្និបាតបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសម្ដេចប៉ាបឆ្នាំ២០២៥|បោះឆ្នោតជ្រើសរើស]]ជា[[សម្ដេចប៉ាប]]ក្រោមព្រះនាម[[សម្ដេចប៉ាបលីអុងទី១៤|លីអុងទី១៤]], បន្ទាប់ពីអតីត[[សម្ដេចប៉ាបហ្វ្រង់ស័រ|សម្ដេចប៉ាបហ្វ្រង់ស្វ័រ]]បានយាងចូលទិវង្គតទៅក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨៨ វស្សាក្នុងខែមេសានៃឆ្នាំនេះ។
* [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីឥណ្ឌា]] លោក[[ណារ៉េនដ្រា ម៉ូឌី]]បានចុះមកមើលបំណែកន្ទុយនៃ[[យន្តហោះអាកាសចរណ៍ឥណ្ឌាលេខ ១៧១]] បន្ទាប់ពីយន្តហោះមួយគ្រឿងនេះបានធ្លាក់ពីអាកាសមកបុកចូលក្នុងអគារ[[មហាវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រប៊ីជេ ទីក្រុងអះមេដាបាដ]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សទាំងអស់លើកលែងតែបុរសម្នាក់គត់នៅក្នុងយន្តហោះ និងរួមទាំងមនុស្សប្រមាណ ១៩ នាក់ទៀតនៅនឹងដីនិងបរិវេណអគារ។
* ទិដ្ឋភាពក្រោយការវាយប្រហារពីអាកាសមកលើការដ្ឋាន[[ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍ និងវិទ្យុនៃសាធារណរដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់]]ក្នុងទីក្រុង[[តេហេរ៉ង់]]កំឡុង[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល]];
* [[បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលនេប៉ាល់ឆ្នាំ២០២៥|បាតុកម្មជំនាន់ហ្ស៊ី "Z"]] នៅក្នុងប្រទេស[[នេប៉ាល់]] បានបង្កឱ្យ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនេប៉ាល់|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] លោក[[ខណ្ឌប្រាសាទ សម្មាអូលី]]លាចេញពីតំណែង អគាររដ្ឋាភិបាលមួយចំនួនត្រូវបានបាតុករដុតបញ្ឆេះ និងការលុបចោលឡើងវិញនូវបម្រាមហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គម ដែលជាមូលហេតុចម្បងមួយនាំឱ្យផ្ទុះមហាបាតុកម្មនេះឡើង។
* សារពី[[ក្រុមប្រឹក្សាត្រួតពិនិត្យសុរានៃអនតារីអូ]] ដែលបានបញ្ជាក់ថាហាងលក់ទំនិញមួយកន្លែងនេះបានដកឈប់លក់នូវស្រាអាមេរិកទាំងអស់ (ក្នុងរូបបានជំនួសវិញដោយស្រាប្រទេសឈីលី) ដើម្បីជាការឆ្លើយតបទៅនឹង[[ពន្ធគយក្រោមរដ្ឋបាលដូណាល់ ត្រាំលើកទីពីរ|ការតម្លើងពន្ធគយលើទំនិញបរទេស]]របស់រដ្ឋបាលលោកប្រធានាធិបតីត្រាំ
* [[គ្រោះរញ្ជួយដីមីយ៉ាន់ម៉ាឆ្នាំ២០២៥|គ្រោះរញ្ជួយដីនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា]]បានសម្លាប់មនុស្សជាង ៥,៤០០ នាក់ និងបង្កការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅតាមបណ្ដាប្រទេសជុំវិញ។
* [[វិសាលដ្ឋានចំណាប់ខ្មាំង]]ក្នុងទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]] បន្ទាប់ពី[[ផែនការសន្តិភាពហ្កាហ្សា|ការប្រកាសផែនការដោះលែង]]នូវ[[វិបត្តិចំណាប់ខ្មាំងសង្គ្រាមហ្កាហ្សា|ចំណាប់ខ្មាំងអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងគោលបំណងបញ្ចប់[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|សង្គ្រាមនៅហ្កាហ្សា]]។
}}
{| class="infobox"
|'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|សហស្សវត្សរ៍]]'''
|[[សហវត្សរ៍ទី ៣]]
|-
|'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|សតវត្ស]]'''
|[[សតវត្សទី ២១]]
|-
|'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|ទសវត្សរ៍]]'''
|[[ទសវត្សរ៍ ២០២០|ឆ្នាំ ២០២០]]
|-
|'''[[បញ្ជីឆ្នាំ|ឆ្នាំ]]'''
| [[ឆ្នាំ ២០២២|២០២២]] • [[ឆ្នាំ ២០២៣|២០២៣]] • [[ឆ្នាំ ២០២៤|គ.ស. ២០២៤]] • [[ឆ្នាំ ២០២៥|២០២៥]] • [[ឆ្នាំ ២០២៦|២០២៦]] • [[ឆ្នាំ ២០២៧|២០២៧]] • [[ឆ្នាំ ២០២៨|២០២៨]]
|}
{| class="infobox" style="width:20em;"
|- style="text-align:center;"
! colspan="2" style="background: #ABCDEF;" |ឆ្នាំ ២០២៤ ក្នុងប្រតិទិនផ្សេងៗ
|-
|'''[[ពុទ្ធសករាជ]]'''
|២៥៦៩
|- style="vertical-align:top;"
|'''[[ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន|ប្រតិទិនគ្រីកូរី]]'''
|២០២៥
''MMXXV''
|-
|'''[[Ab urbe condita]]'''
|២៧៧៨
|-
|'''[[ប្រតិទិនអាមេនី]]'''
|១៤៧៤
ԹՎ ՌՆՀԴ
|-
|'''[[ប្រតិទិនអាស៊ីរី]]'''
|៦៧៧៥
|-
|'''[[ប្រតិទិនបាហៃ]]'''
|១៨១–១៨២
|-
|'''[[ប្រតិទិនសាកាបាលី]]'''
|១៩៤៦–១៩៤៧
|-
|'''[[ប្រតិទិនបេងហ្កាល់]]'''
|១៤៣២
|-
|'''[[ប្រតិទិនប៊ែប៊ែរ]]'''
|២៩៧៥
|-
|'''[[រាជ្យឆ្នាំស្តេចអង់គ្លេស|រាជ្យឆ្នាំអង់គ្លេស]]'''
|៣ [[ឆាលស៍ទី៣|Cha. ៣]] – ៤ [[ឆាលស៍ទី៣|Cha. ៣]]
|-
|'''[[ប្រតិទិនភូមា]]'''
|១៣៨៧
|-
|'''[[ប្រតិទិនប៊ីហ្សង់តាំង]]'''
|៧៥៣៣–៧៥៣៤
|-
|'''[[ប្រតិទិនចិន]]'''
|甲辰年 <small>([[រោង]] ធាតុឈើ)</small>
៤៧២២ ឬ ៤៥១៥ ''— ដល់ —''
乙巳年 <small>([[ម្សាញ់]] ធាតុឈើ)</small>
៤៧២៣ ឬ ៤៥១៦
|-
|'''[[ប្រតិទិនកូបទិក]]'''
|១៧៤១–១៧៤២
|-
|'''[[ប្រតិទិនឌីស្កតដ៍]]'''
|៣១៩១
|-
|'''[[ប្រតិទិនអេត្យូពី]]'''
|២០១៧–២០១៨
|-
|'''[[ប្រតិទិនហេប្រឺ]]'''
|៥៧៨៥–៥៧៨៦
|-
|'''[[ប្រតិទិនហិណ្ឌូ]]'''
|២០៨១–២០៨២ <small>([[វិក្រមសម្វត]])</small>
១៩៤៦–១៩៤៧ <small>([[ប្រតិទិនជាតិឥណ្ឌា|សកសម្វត]])</small>
៥១២៥–៥១២៦ <small>([[កលិយុគ]])</small>
|-
|'''[[ប្រតិទិនអូឡូសែន]]'''
|១២០២៥
|-
|'''[[ប្រតិទិនអ៊ីហ្គបូ]]'''
|១០២៥–១០២៦
|-
|'''[[ប្រតិទិនអ៊ីរ៉ង់]]'''
|១៤០៣–១៤០៤
|-
|'''[[ប្រតិទិនឥស្លាម]]'''
|១៤៤៦–១៤៤៧
|-
|'''[[ប្រតិទិនជប៉ុន]]'''
|[[រេវ៉ា|សករាជរេវ៉ា ៧]]
<small>(令和７年)</small>
|-
|'''[[ប្រតិទិនជ្វា]]'''
|១៩៥៨–១៩៥៩
|-
|'''[[ប្រតិទិនជូឆេ]]'''
|១១៤
|-
|'''[[ប្រតិទិនជូលាន]]'''
|គ្រីកូរីដក ១៣ ថ្ងៃ
|-
|'''[[ប្រតិទិនកូរ៉េ]]'''
|៤៣៥៨
|-
|'''[[ប្រតិទិនសាធារណរដ្ឋចិន|ប្រតិទិនមីនគួ]]'''
|ROC ១១៤
<small>民國114年</small>
|-
|'''[[ប្រតិទិនណានក្សាហ៊ី]]'''
|៥៥៧
|-
|'''[[ប្រតិទិនសុរិយគតិថៃ]]'''
|២៥៦៨
|-
|'''[[ប្រតិទិនទីបេ]]'''
|阳木龙年
<small>([[រោង]]ឈ្មោលធាតុឈើ)</small>
២១៥១ ឬ ១៧៧០ ឬ ៩៩៨
''— ដល់ —''
阴木蛇年
<small>([[ម្សាញ់]]ញីធាតុឈើ)</small>
២១៥២ ឬ ១៧៧១ ឬ ៩៩៩
|-
|'''[[ម៉ោងយូនីក|ម៉ោងយូនីក]]'''
|១៧៣៥៦៨៩៦០០ – ១៧៦៧២២៥៥៩៩
|}
'''គ.ស. ២០២៥''' ត្រូវនឹង ព.ស. ២៥៦៩ ជាឆ្នាំសកលចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃពុធ តាម[[ប្រតិទិនគ្រីកូរី]] ហើយជាឆ្នាំទី ២០២៥ នៃ[[សកលសករាជ]] និង[[គ្រិស្តសករាជ]]។
នៅក្នុងឆ្នាំនេះ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធធំៗកាលពីឆ្នាំមុនៗនៅបន្តកើតមានដដែរដូចជា [[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន]] ខណៈឯ[[សង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ូដង់]] និង[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា]]វិញបានវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ពោលគឺកំពុងតែឆ្លងកាត់គ្រោះទុរ្ភិក្ស និងវិបត្តិមនុស្សធម៌។ វិបត្តិផ្ទៃក្នុងនៅតាមប្រទេសមួយចំនួនកាលពីឆ្នាំមុនៗបានបន្តឆ្លងចូលក្នុងឆ្នាំនេះដូចជា វិបត្តិនៅប្រទេស[[វិបត្តិច្បាប់អាជ្ញាសឹកកូរ៉េខាងត្បូងឆ្នាំ២០២៤|កូរ៉េខាងត្បូង]] [[វិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញចចជីឆ្នាំ២០២៤–២០២៥|ចចជី]] [[បាតុកម្មហិង្សានៅបង់ក្លាដែស (២០២៤–បច្ចុប្បន្ន)|បង់ក្លាដែស]] [[វិបត្តិនយោបាយបារាំងឆ្នាំ២០២៤–២០២៥|បារាំង]] [[វិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅសូម៉ាលី|សូម៉ាលី]] [[វិបត្តិហៃទី (២០១៨–បច្ចុប្បន្ន)|ហៃទី]] [[វិបត្តិនយោបាយអាមេនី (២០២០–បច្ចុប្បន្ន)|អាមេនី]] [[វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចអាល្លឺម៉ង់ (២០២២–បច្ចុប្បន្ន)|អាល្លឺម៉ង់]] និង[[វិបត្តិសន្តិសុខអេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]]។ ជម្លោះខ្លីៗមួយចំនួនក៏បានកើតមានឡើងដែរនៅកំឡុងពាក់កណ្តាលនៃឆ្នាំនេះរួមមាន៖ [[ជម្លោះឥណ្ឌា–ប៉ាគីស្ថានឆ្នាំ២០២៥|ជម្លោះឥណ្ឌា–ប៉ាគីស្ថាន]]ក្នុងខែឧសភា [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល|ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងខែមិថុនា និង[[ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃឆ្នាំ២០២៥|ជម្លោះកម្ពុជា–ថៃ]]នៅក្នុងខែកក្កដា ដែលជម្លោះចុងក្រោយនេះបានរុញច្រានប្រទេសថៃឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុង[[វិបត្តិនយោបាយថៃឆ្នាំ២០២៥|វិបត្តិនយោបាយ]]កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។
ចំពោះវិស័យសេដ្ឋកិច្ចនិងធុរកិច្ចវិញ ការវិលត្រឡប់របស់លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]ក្នុងនាមជា[[ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក|ប្រធានាធិបតីអាមេរិក]]បាននាំឱ្យអាមេរិកផ្លាស់ប្ដូរគោលនយោបាយការបរទេសនិងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន ដោយក្នុងនោះ អាមេរិកបានយកពន្ធនាំចូលក្នុងអត្រាខ្ពស់ពីបណ្ដាប្រទេសនានានៅលើពិភពលោក ហើយលើសពីនេះទៀតនោះ លោកត្រាំថែមទាំងបានអុជបញ្ឆេះ[[សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មចិន–សហរដ្ឋអាមេរិក]]ឱ្យរុលឡើងវិញទៀតផង ដែលជាហេតុបង្កឱ្យពាណិជ្ជកម្មសកលលោករង្គោះរង្គើក្រឡាប់ចាក់។ ចំពោះវិស័យបច្ចេកវិជ្ជាក៏បានទទួលរងនូវការរង្គោះរង្គើដូចគ្នា ជាពិសេសបន្ទាប់ពីការដាក់ចេញឱ្យប្រើប្រាស់នូវ ''DeepSeek'' ដែលជា "''chatbot''" [[បញ្ញាសិប្បនិម្មិត]]របស់ចិន និងកំពុងតែប្រកួតប្រជែងជាមួយ [[ឆាតជីភីធី]] (ChatGPT)។ នៅក្នុងវិស័យអាកាសចរណ៍និងអវកាសវេហាក្នុងឆ្នាំនេះវិញ គេបានសង្កេតឃើញមានគ្រោះថ្នាក់មួយចំនួនកើតឡើងដូចជានៅពេលដែល[[យន្តហោះអាកាសចរណ៍ឥណ្ឌាលេខ ១៧១]] បានធ្លាក់នៅទីក្រុង[[អះមេដាបាដ]]នៃប្រទេសឥណ្ឌា។ ផ្ទុយមកវិញ ដំណើររុករកអវកាសបានបោះជំហានបានមួយកម្រិតទៀត ដោយក្នុងនោះគេបានបង្ហោះយានអវកាសដំបូងគេទៅ[[ហ្វ្រាំ ២|គោចរជុំវិញប៉ូលផែនដី]] ក៏ដូចជា[[បេសកកម្មប្លូហ្កូសត៍ ១|ការចុះចតយានអវកាសលើឋានព្រះច័ន្ទដោយក្រុមហ៊ុនឯកជនដោយជោគជ័យ]]។
==មេដឹកនាំកម្ពុជា==
{{ដើមចំបង|បញ្ជីមេដឹកនាំរដ្ឋប្រចាំសតវត្សរ៍ទី២១}}
{| class="wikitable"
!ព្រះឆាយាល័ក្ខណ៍/រូបថត
!តំណែង
!នាម
|-
|[[File:Norodom_Sihamoni_(2016).jpg|115x115px]]
|[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]
|'''[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី]]'''
|-
|[[ឯកសារ:Hun_Manet_(2022).jpg|124x124ភីកសែល]]
|[[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]
|'''[[ហ៊ុន ម៉ាណែត|សម្ដេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត]]'''
|}
==ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ==
===មករា===
* ១ មករា
** ប្រទេស[[ប៉ូឡូញ]]បានឡើងជា[[ប្រធាននៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] បន្តពីប្រទេស[[ហុងគ្រី]]។<ref>{{Cite news |date=3 January 2025 |title=PM Donald Tusk at the opening of the presidency: Europe is lucky(Donald Tusk na inauguracji prezydencji: Europa ma szczęście) |url=https://tvn24.pl/polska/polska-prezydencja-w-radzie-unii-europejskiej-oficjalna-inauguracja-przemowienie-premiera-donalda-tuska-st8245824 |access-date=11 January 2025 |website=TVN24}}</ref>
** ប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]] និង[[រូម៉ានី]]បានបញ្ចប់ដំណើរការចូលជាសមាជិកនៃ[[តំបន់ស្សិនគែន]] ដោយនាំឱ្យដំណើរឆ្លងព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរមានភាពងាយស្រួលជាងមុន។<ref>{{Cite web|date=1 January 2025|title=Borders open: Bulgaria and Romania celebrate joining Schengen Area|url=https://www.euronews.com/video/2025/01/01/borders-open-bulgaria-and-romania-celebrate-joining-schengen-area|access-date=1 January 2025|website=Euronews}}</ref>
** [[លិចតិនស្តាញ]]បានក្លាយជាប្រទេសទី ៣៧ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអាពាហ៍ពិពាហ៍ភេទដូចគ្នាមានភាពស្របច្បាប់។<ref>{{Cite web|date=17 May 2024|title=Liechtenstein legalizes same-sex marriage in near-unanimous vote|url=https://www.politico.eu/article/liechtenstein-legalizes-same-sex-marriage-in-near-unanimous-vote/|access-date=1 January 2025|website=Politico}}</ref>
** ប្រទេស[[អ៊ុយក្រែន]]បានផ្អាកលំហូរនាំចូលឧស្ម័នពីប្រទេសរុស្ស៊ីឆ្លងកាត់ប្រទេសខ្លួន បន្ទាប់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងឧស្ម័នរយៈពេលប្រាំឆ្នាំរវាងប្រទេសទាំងពីរបានផុតកំណត់។<ref>{{cite news |title=Russian gas supply to Europe via Ukraine halted after transit deal expires |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/1/russian-gas-supply-to-europe-via-ukraine-halted-after-transit-deal-expires |access-date=2 January 2025 |publisher=Al Jazeera}}</ref> ក្រៅពីនេះ អ៊ុយក្រែនក៏បានក្លាយជារដ្ឋសមាជិកផ្លូវការនៃ[[តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ]]ផងដែរ។<ref>{{Cite web |date=2025-01-01 |title=Ukraine becomes ICC member state |url=https://www.ukrinform.net/rubric-society/3943923-ukraine-becomes-icc-member-state.html |access-date=2025-01-01 |website=www.ukrinform.net }}</ref>
** [[ការពាធានៅញូវអ័រលិនស៍ឆ្នាំ២០២៥|រថយន្តមួយគ្រឿងបានបើកបុកហ្វូងមនុស្ស]] មុនពេលតៃកុងរថយន្តនោះបានចុះចេញក្រៅរថយន្តខ្លួនរួចលើកកាំភ្លើងបាញ់រះបន្ត ធ្វើឱ្យមនុស្សចំនួន ១៥ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៣៥ នាក់ទៀតបានរងរបួសនៅទីក្រុង[[ញូវអ័រលិនស៍]] រដ្ឋ[[ល្វីស៊ីយ៉ាណា]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn4x88455qpt |title=Ten dead after vehicle drives into large crowd in New Orleans, authorities say |work=BBC News|date=1 January 2025|access-date=1 January 2025}}</ref>
** មនុស្សចំនួន ១២ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងបួននាក់ទៀតបានរងរបួសក្នុងឧប្បត្តិហេតុបាញ់រះនៅក្រុង[[សេធីនញ៉ា]] ប្រទេស[[ម៉ុងតេណេគ្រោ]]។<ref>{{Cite news |last=Press |first=Associated |date=2025-01-01 |title=At least 10 killed and four more wounded in Montenegro shooting |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jan/01/at-least-four-killed-and-four-more-wounded-in-montenegro-shooting |access-date=2025-01-02 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref>
* ៤ មករា – [[អធិការបតីអូទ្រីស|អធិការបតី]]នៃប្រទេស[[អូទ្រីស]] លោក[[កាល់ នីហាំម៉ើ]]បានប្រកាសលាលែងពីតំណែង។<ref>{{Cite web |date=2025-01-04 |title=Austrian Chancellor Nehammer says he will resign after talks on forming a new government fail |url=https://apnews.com/article/austria-politics-talks-collapse-2e4ce6802617c2ac7a6d28f4842df38e?user_email=e9f48e73570f5cab7ad06984b27d44ccc37c48900cb185b6237ae9993409c977&utm_medium=APNews_Alerts&utm_source=Sailthru_AP&utm_campaign=NewsAlert_Jan04_2025_02:01PM&utm_term=AP%20News%20Alerts |access-date=2025-01-07 |website=AP News }}</ref>
* ៦ មករា
** លោក[[ចាស្ទីន ទ្រូដូ]]បានប្រកាសថានឹងលាឈប់ពីតំណែងជាប្រធាន[[គណបក្សសេរីនិយម (គណបក្ស)|គណបក្សសេរីនិយម]] និងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាណាដា|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]ប្រទេស[[កាណាដា]] ក្រោយពីលោកបានកាន់អំណាចអស់រយៈពេលជាង ៩ ឆ្នាំកន្លងមក។<ref>{{Cite news |date=6 January 2025 |title=Justin Trudeau resigns as Canadian prime minister |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyjmy7vl64t |access-date=7 January 2025 |work=BBC News }}</ref>
** ប្រទេស[[ឥណ្ឌូណេស៊ី]]បានក្លាយជា[[រដ្ឋសមាជិកប៊្រីក្ស|សមាជិកទីដប់]]នៃអង្គការ[[ប្រ៊ីក្ស]]។<ref>{{Cite web |title=Indonesia joins BRICS group of emerging economies |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/indonesia-joins-brics-group-of-emerging-economies |access-date=2025-01-11 |website=Al Jazeera }}</ref>
* ៧ មករា
** [[គ្រោះរញ្ជួយដីនៅទីបេឆ្នាំ២០២៥|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.១ វ៉ិចទ័រ]]បានឡើងអង្រួន[[តំបន់ស្វយ័តទីបេ]] ភាគនិរតីនៃប្រទេស[[ចិន]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ១២៦ នាក់ ខណៈមនុស្សប្រមាណ ៣៣៨ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref>{{Cite news |date=7 January 2025 |title=China earthquake: Dozens dead as tremor strikes Tibet |url= https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3rqg95n9n1o |access-date=7 January 2025 |work=BBC News }}</ref><ref>{{Cite news |date=2025-01-07 |title=At least 95 killed as magnitude-6.8 earthquake hits China's Tibet region |url=https://www.abc.net.au/news/2025-01-07/people-killed-as-magnitude-6-8-earthquake-hits-china/104792224 |access-date=2025-01-07 |work=ABC News }}</ref>
** តំបន់ទីក្រុង[[ឡូសអាន់ជ័រលេស]]ត្រូវប្រឈមនឹង[[ភ្លើងឆេះព្រៃនៅកាលីហ្វ័រញ៉ាភាគខាងត្បូង ខែមករា ឆ្នាំ២០២៥|ភ្លើងឆាបឆេះយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅ]] ដោយជាន់សង្កត់ដោយខ្យល់បក់កន្ត្រាក់ខ្លាំងៗលាយឡំនឹងគ្រោះរាំងស្ងួត បាននាំឱ្យវាក្លាយជាគ្រោះអគ្គីភ័យដ៏អាក្រក់បំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រតំបន់។ សំណង់រាប់ពាន់ត្រូវបានឆេះខ្ទេចខ្ទាំ រួមទាំងមួយភាគធំនៃ[[មហាវិថីសាន់ស៊ែត]] (Sunset)។ មនុស្សចំនួន ២៩ នាក់ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណ ១៨០,០០០ នាក់ត្រូវបានអាជ្ញាធរចាត់ជម្លៀសចេញពីគេហដ្ឋាន ខណៈភ្លើងបានបន្តឆាបឆេះរហូតដល់ថ្ងៃទី៣១ មករា។<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c5y81zyp1ext |title=Los Angeles wildfires approach Hollywood sign, with Sunset Boulevard 'in ruins' |date=7 January 2025 |work=BBC News |publisher=BBC News |accessdate=9 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-01-10 |title=California wildfires live updates: 179,000 under evacuation orders; L.A. County sheriff says some areas look ‘like a bomb was dropped’ |url=https://www.nbcnews.com/weather/wildfires/live-blog/california-wildfires-live-updates-deadly-blazes-spread-hollywood-hills-rcna186927 |access-date=2025-01-10 |website=NBC News }}</ref>
* ៨ មករា – ខ្មាន់កាំភ្លើងចំនួន ១៨ នាក់ និងទាហានម្នាក់បានបាត់បង់ជីវិតក្រោយផ្ទុះអាវុធបាញ់ប្រហារគ្នានៅឯវិមានប្រធានាធិបតីក្នុងរដ្ឋធានី[[អ៊ិនចាមេណា]] ប្រទេស[[ឆាដ]]។<ref>{{Cite web |title=Attack on Chad's presidential palace leaves 19 dead |url=https://apnews.com/article/chad-presidential-palace-deadly-97638ecd7ad4e55a27955ad705f31bdb |access-date=2025-01-13 |website=AP News }}</ref>
* ៩ មករា – លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[ចូសែហ្វ អោន]]ត្រូវបាន[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (លីបង់)|សភាលីបង់]]បោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតីលីបង់|ប្រធានាធិបតីផ្លូវការ]]នៃប្រទេសលីបង់ ដោយបិទបញ្ចប់សម័យកាលដែលគ្មានប្រធានាធិបតីអចិន្ត្រៃយ៍ចំនួនពីរឆ្នាំ។<ref>{{Cite web |date=2025-01-09 |title=Joseph Aoun: Lebanon’s respected army chief turns new president |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20250109-lebanese-parliament-elect-army-chief-joseph-aoun-as-president-in-second-round |access-date=2025-01-10 |website=France 24 }}</ref>
* ១០ មករា
** [[ប្រធានាធិបតីវេណេស៊ុយអេឡា|ប្រធានាធិបតី]]កំពុងកាន់អំណាចនៅប្រទេស[[វេណេស៊ុយអេឡា]]គឺលោក[[នីកូឡាស់ ម៉ាឌូរ៉ូ]]បានស្បថចូលកាន់អំណាចក្នុងអាណត្តិទីបីរបស់លោក ថ្វីបើកំពុងប្រឈមនឹង[[វិបត្តិនយោបាយវេណេស៊ុយអេឡាឆ្នាំ២០២៤|បាតុកម្មមហាជនប្រឆាំងនឹងរូបលោក]] ពិសេសទាក់ទិននឹងលទ្ធផលបោះឆ្នោតនៃឆ្នាំទៅនេះ។<ref>{{cite web |url=https://www.cnn.com/2025/01/03/asia/venezuela-presidential-candidate-argentina-milei-maduro-intl-latam/index.html |title=Edmundo González says he won Venezuela’s presidential election |access-date=13 January 2025|website=CNN}}</ref>
** [[សេវាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុកូពែនីគូស]]អឺរ៉ុបបានរាយការណ៍ថា ឆ្នាំ ២០២៤ គឺជាឆ្នាំដែលក្តៅបំផុតនៅក្នុងកំណត់ត្រាពិភពលោក ហើយជាឆ្នាំប្រតិទិនដំបូងដែលឆ្លងលើសកម្រិតនិមិត្តនៃ ១.៥°C នៃ[[បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ|កំណើនកម្ដៅផែនដី]]។<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cd7575x8yq5o |title=2024 first year to pass 1.5C global warming limit |date=10 January 2025 |work=BBC News |publisher=BBC News |accessdate=13 January 2025}}</ref>
* ១២ មករា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីក្រូអាតឆ្នាំ២០២៤–២៥|ជុំទីពីរនៃការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីក្រូអាត]]បានបិទបញ្ចប់ដោយមានលោក[[ហ្សូរ៉ាន មីឡាណូវិច]]ជាប់ឆ្នោតបន្តអាណត្តិទីពីរក្នុងនាមជា[[ប្រធានាធិបតីក្រូអាត]]។<ref>{{Cite web |date=29 December 2024 |title=Croats vote in presidential election, with incumbent favoured in polls |url=https://www.reuters.com/world/europe/croats-vote-elect-new-president-2024-12-29/ |access-date=13 January 2025 |website=Reuters }}</ref>
* ១៥ មករា
** [[ប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូង]] លោក[[យូន សកយ៉ល]]ត្រូវបានគេចាប់ខ្លួនដោយជោគជ័យទាក់ទិននឹងការប្រកាស[[ច្បាប់អាជ្ញាសឹក]]របស់លោកកាលពីខែធ្នូឆ្នាំមុន។<ref>{{Cite web |title=South Korea: Authorities arrest president Yoon Suk Yeol after dramatic hours-long standoff |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c4g317rj49zt |access-date=2025-01-15 |website=BBC News }}</ref>
** [[សង្គ្រាមអ៊ីស្រាអែល–ហាម៉ាស់]]៖ [[អ៊ីស្រាអែល]] និង[[ហាម៉ាស់]]បានអនុម័តលើបទឈប់បាញ់មួយក្នុងគោលបំណងបញ្ចប់សង្រ្គាម ផ្ដោះប្តូរចំណាប់ខ្មាំងអ៊ីស្រាអែលជាមួយនឹងអ្នកទោសប៉ាឡេស្ទីន និងបើកផ្លូវឱ្យមានលំហូរជំនួយអន្តរជាតិចូលទីតាំងរងគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរ។ វាត្រូវបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី១៩ ខែមករា។<ref>{{Cite web |title=Israel, Hamas reach ceasefire agreement designed to end 15-month Gaza war, official says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-hamas-reach-ceasefire-agreement-designed-end-15-month-gaza-war-official-2025-01-15/ |website=Reuters}}</ref>
* ១៦ មករា
** [[កងទ័ពរំដោះជាតិ (កូឡុំប៊ី)|កងទ័ពរំដោះជាតិកូឡុំប៊ី]]បានបើកការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធនៅក្នុង[[តំបន់កាតាទូមបូ]] ប៉ែកឦសានប្រទេសកូឡុំប៊ី។ មនុស្សជាង ១០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតជាលទ្ធផលនៃការវាយប្រហារនេះ។<ref>{{Cite web |date=19 January 2025 |title= At least 80 people killed in northeast Colombia as peace talks fail, official says |url= https://apnews.com/article/colombia-killed-eln-farc-kidnapped-9312219ca09e26fc03d18983fd245831 |access-date=23 January 2025 |publisher=Associated Press }}</ref>
** [[ការបោះឆ្នោតសកលវ៉ានូអាទូឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលវ៉ានូអាទូ]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web |date=2025-01-10 |title=Vanuatu snap election to be contested by 217 candidates |url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/538610/vanuatu-snap-election-to-be-contested-by-217-candidates |access-date=2025-02-24 |website=RNZ }}</ref>
* ១៨ មករា
** រថយន្តដឹកប្រេងឥន្ធនៈមួយគ្រឿងបានក្រឡាប់ផ្ទុះនៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេស[[នីហ្សេរីយ៉ា]]ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៩៨ នាក់។<ref>{{Cite web |date=18 January 2025 |title=At least 86 killed in central Nigeria after fuel tanker explodes |url=https://www.france24.com/en/africa/20250118-at-least-70-killed-in-central-nigeria-after-fuel-tanker-explodes |access-date=2025-01-20 |website=France 24}}</ref>
** ចៅក្រមកំពូលអ៊ីរ៉ង់ចំនួនពីរនាក់ត្រូវបានខ្មាំងកាំភ្លើងម្នាក់លបធ្វើឃាតកម្មនៅឯ[[តុលាការកំពូលអ៊ីរ៉ង់]]ក្នុងរដ្ឋធានី[[តេហេរ៉ង់]]។ ខ្មាំងកាំភ្លើងនោះបានបង្ករបួសដល់មនុស្សចំនួនពីរនាក់ផ្សេងទៀតមុនពេលធ្វើអត្តឃាតខ្លួន។<ref>{{Cite web |last=Gambrell |first=Jon |date=2025-01-19 |title=Gunman shoots dead 2 judges in Iran’s capital tied to 1988 mass executions |url=https://apnews.com/article/iran-judges-killed-unrest-77ea3a0bdc2c0ff36725a03f609f40c1 |access-date=2025-01-23 |website=AP News }}</ref>
* ២១ មករា – មនុស្សចំនួន ៧៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតក្នុងគ្រោះអគ្គីភ័យឆាបឆេះសណ្ឋាគារមួយកន្លែងនៅក្នុងរមណីយដ្ឋានស្គីទឹកកកឈ្មោះកាតាល់កាយ៉ានៃប្រទេសតួកគី។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាតួកគី) Kartalkaya'da otel yangını: 66 kişi hayatını kaybetti, dört kişi gözaltında|url=https://www.bbc.com/turkce/articles/c5y6p433665o |access-date=2025-01-23 |website=BBC News Türkçe }}</ref>
* ២២ មករា – ប្រទេស[[ថៃ]]បានក្លាយជាប្រទេសទី៣៨ និងជាប្រទេសទីមួយក្នុងតំបន់[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអាពាហ៍ពិពាហ៍ភេទដូចគ្នាមានភាពស្របច្បាប់។<ref>{{Cite magazine |last=Tanakasempipat |first=Patpicha |date=2024-09-25 |title=Same-Sex Marriage Legalized in Thailand, Starting in January |url=https://time.com/7024193/thailand-same-sex-marriage-2025/ |access-date=2025-01-23 |magazine=TIME |archive-date=January 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250101060229/https://time.com/7024193/thailand-same-sex-marriage-2025/ |url-status=live }}</ref>
* ២៣ មករា – លោក[[មីឈីអាល់ ម៉ាទីន]]បានជាប់ឆ្នោតបម្រើអាណត្តិទីពីរក្នុងនាមជា[[តាវអ៊ីស៊ីជ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីអៀរឡង់]]។<ref>{{cite web |last1=Wallace |first1=Nicholas |last2=Basińska |first2=Kinga |title=(ជាភាសាប៉ូឡូញ) Micheál Martin po raz drugi premierem Irlandii |url=https://www.euractiv.pl/section/demokracja/news/micheal-martin-po-raz-drugi-premierem-irlandii/ |publisher=euractiv |access-date=27 January 2025 |date=24 January 2025 |archivedate=24 មករា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250124083434/https://www.euractiv.pl/section/demokracja/news/micheal-martin-po-raz-drugi-premierem-irlandii/ |url-status=dead }}</ref>
* ២៤ មករា – [[ខ្យល់ព្យុះអេអូវីន]]បានកួចចូលប្រទេស[[អៀរឡង់]] និង[[សហរាជាណាចក្រ|ចក្រភពអង់គ្លេស]]។ នៅអៀរឡង់ គេបានវាស់ស្ទង់ឃើញថាល្បឿនខ្យល់ខ្ពស់បំផុតមានប្រមាណ ១៨៣ គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង ខណៈដែលផ្ទះសម្បែងជាងមួយលានខ្នងត្រូវដាច់ប្រព័ន្ធអគ្គិសនី។<ref>{{cite web |last1=Płachta |first1=Arkadiusz |title=(ជាភាសាប៉ូឡូញ) "Największy cyklon od pokoleń" — Eowyn — uderzył w Europę. Dramatyczna sytuacja w Irlandii |url=https://podroze.onet.pl/aktualnosci/niszczycielski-cyklon-eowyn-uderzyl-w-europe-dramatyczna-sytuacja-w-irlandii/p2b139l |publisher=Onet |access-date=27 January 2025 |date=24 January 2025}}</ref><ref>{{cite web |last1=Matoga |first1=Jan |title=(ជាភាសាប៉ូឡូញ) Sztorm stulecia. Eowyn zbliża się do Wielkiej Brytanii |url=https://www.rmf24.pl/pogoda/news-sztorm-stulecia-eowyn-zbliza-sie-do-wielkiej-brytanii,nId,7898363#crp_state=1 |publisher=RMF |access-date=27 January 2025 |date=24 January 2025}}</ref><ref>{{cite web |last1=Pope |first1=Conor |title=Ireland weather updates: Red warning for Storm Éowyn ends in 25 counties but dangerous conditions, power cuts persist |url=https://www.irishtimes.com/environment/2025/01/24/storm-eowyn-live-updates-status-red-warning-ireland-met-eireann-power-outages-transport/ |publisher=The Irish Times |access-date=27 January 2025 |date=24 January 2025}}</ref>
* ២៦ មករា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេឡារុសឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេឡារុស]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[អាឡិចសានដឺ លូកាឆេនកូ]]បានបន្តជាប់ឆ្នោតមួយអាណត្តិបន្ថែមទៀត ដោយលើកនេះលោកបានឈរឈ្មោះជាបេក្ខជនឯករាជ្យផង និងតំណាងឱ្យសម្ព័ន្ធភាព[[បេឡាយ៉ារូស]]ផង។<ref>{{cite web |last1=Skrzypiński |first1=Dawid |title=(ជាភាសាប៉ូឡូញ) "Wybory" prezydenckie na Białorusi. Są wyniki exit poll |url=https://wydarzenia.interia.pl/zagranica/news-wybory-prezydenckie-na-bialorusi-sa-wyniki-exit-poll,nId,7899975 |publisher=Interia |access-date=27 January 2025 |date=26 January 2025}}</ref>
* ២៧ មករា – ភាគហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាសកលបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកបន្ទាប់ពីការផ្ទុះឡើងនូវប្រជាប្រិយភាពនៃកម្មវិធីបញ្ញាសិប្បនិម្មិតចិនថ្មីឈ្មោះ [[ឌីបស៊ីគ]] (DeepSeek) ហើយវាក៏បានជាប់ឈ្មោះភ្លាមៗជាគូប្រកួតប្រជែងចម្បងនឹង [[ឆាតជីភីធី]] (ChatGPT) របស់[[អូផិនអេអាយ]] (OpenAI)។ ជាលទ្ធផល ក្រុមហ៊ុនផលិតបន្ទះឈីបខ្នាតយក្ស [[អ៊ិនវីឌីអា]] (Nvidia) បានខាតបង់តម្លៃខ្លួនជិត ៦០០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ដែលជាការធ្លាក់ចុះតម្លៃដ៏សែនច្រើនបំផុតសម្រាប់ក្រុមហ៊ុនមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តទីផ្សារភាគហ៊ុននៅសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/business/2025/jan/27/tech-shares-asia-europe-fall-china-ai-deepseek|title=Global tech shares fall as China AI chatbot DeepSeek spooks investors|date=27 January 2025|website=The Guardian|accessdate=30 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2025/01/27/nvidia-sheds-almost-600-billion-in-market-cap-biggest-drop-ever.html|title=Nvidia sheds almost $600 billion in market cap, biggest one-day loss in U.S. history|date=27 January 2025|website=CNBC|accessdate=30 January 2025}}</ref>
* ២៩ មករា
** យន្តហោះដឹកអ្នកដំណើរមួយគ្រឿងឈ្មោះ ''American Eagle Flight 5342'' ដែលដឹកអ្នកដំណើរចំនួន ៦៤ នាក់បានប៉ះទង្គិចនឹងឧទ្ធម្ភាគចក្រយោធាអាមេរិកមួយគ្រឿងទៀតពេលកំពុងចុះចតនៅរដ្ឋធានី[[វ៉ាស៊ីនតោន]]ឌីស៊ី [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ មនុស្សទាំងអស់នៅលើយានយន្តទាំងពីរត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត។<ref name="CNN-Jan30">{{Cite web |last= |first= |date=2025-01-30 |title=Live updates: Plane crash near Washington, DC; Reagan National Airport takeoffs and landings halted |url=https://www.cnn.com/us/live-news/plane-crash-dca-potomac-washington-dc-01-29-25/index.html |access-date=2025-01-30 |website=CNN }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4g9kdgzj91o|title=What we know so far about Washington DC plane crash|date=30 January 2025|website=BBC News|accessdate=1 February 2025}}</ref>
** លោក[[អាម៉េដ អាល់ឆារ៉ា]]ត្រូវបានតែងតាំងជា[[ប្រធានាធិបតីស៊ីរី|ប្រធានាធិបតីទី២០ នៃប្រទេសស៊ីរី]] បន្ទាប់ពីស៊ីរីត្រូវអវត្តមានប្រធានាធិបតីអស់ជាងមួយខែនៅពេលដែលរបបអាសាដបានដួលរលំនៅដើមខែធ្នូនៃឆ្នាំមុន។<ref>{{cite web |last1=Czurczak |first1=Aleksandra |title=(ជាភាសាប៉ូឡូញ) Zmiany na szczytach władzy w Syrii. Mianowano tymczasowego prezydenta |url=https://wydarzenia.interia.pl/zagranica/news-zmiany-na-szczytach-wladzy-w-syrii-mianowano-tymczasowego-pr,nId,7902348 |publisher=Interia |access-date=2025-02-05 |date=30 January 2025}}</ref>
* ៣០ មករា – បន្ទាប់ពីបានអនុម័តកំណែទម្រង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញហើយ ប្រធានាធិបតីប្រទេស[[នីការ៉ាក្វា]] លោក[[ដានីញ៉ែល អ័រតេហ្កា]] និងលោកស្រីអនុប្រធានាធិបតី[[រ៉ូសារីយ៉ូ មូរីយ៉ូ]]បានក្លាយខ្លួនជា[[ប្រធានាធិបតីនីការ៉ាក្វា|សហប្រធានាធិបតី]]ដឹកនាំប្រទេសស្មើគ្នា។<ref>[https://www.reuters.com/world/americas/nicaragua-congress-gives-final-approval-sweeping-constitutional-reforms-2025-01-30/ Nicaragua's Ortega expands power as reforms win final approval]</ref>
===កុម្ភៈ===
* ១ កុម្ភៈ – ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានប្រកាសតម្លើងពន្ធ ១០% លើគ្រប់ទំនិញដែលនាំចូលពីប្រទេសចិន។<ref>{{Cite news |date=February 1, 2025 |title=Trump announces significant new tariffs on Mexico, Canada and China, sparking retaliatory actions |url=https://edition.cnn.com/2025/02/01/politics/mexico-canada-china-tariffs-trump/index.html |access-date=February 6, 2025 |publisher=CNN }}</ref>
* ៤ កុម្ភៈ
** [[សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មចិន–សហរដ្ឋអាមេរិក]]៖ ប្រទេសចិនបានប្រកាសគ្រប់គ្រងទំនិញនាំចេញរបស់ខ្លួនទៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងបានតម្លើងពន្ធលើទំនិញនាំចូលមួយចំនួនពីអាមេរិក ជាការសងសឹកចំពោះការដាក់តម្លើងពន្ធលើទំនិញចិនដោយលោកដូណាល់ ត្រាំ។<ref>{{Cite news |date=February 4, 2025 |title=China hits back as Trump’s tariffs go into effect |url=https://edition.cnn.com/2025/02/04/business/china-us-trade-retaliation-hnk-intl/index.html |access-date=February 6, 2025 |publisher=CNN }}</ref>
** មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ១១ នាក់ (រួមទាំងខ្មាន់កាំភ្លើង) បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងប្រមាណ ១៥ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួស បន្ទាប់ពីខ្មាន់កាំភ្លើងម្នាក់បានបើកការបាញ់ប្រហារនៅ[[សាលារៀនរីប៊ែកស្កា]] ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលអប់រំនីតិជនក្នុងទីក្រុង[[អូរេប៊្រូ]] ប្រទេស[[ស៊ុយអែត]] ដោយនាំឱ្យវាជាឧប្បត្តិហេតុបាញ់ប្រហារដ៏សាហាវបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសស៊ុយអែត។<ref>{{Cite news |last=Krupa |first=Jakub |date=2025-02-04 |title=Sweden shooting: five people shot at education centre in Örebro by attacker police believe is among the injured – latest updates |url=https://www.theguardian.com/world/live/2025/feb/04/sweden-school-shooting-orebro-latest-updates-live-news |access-date=2025-02-05 |work=the Guardian |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sweden school shooting latest: Five people shot at campus in Orebro |url=https://www.bbc.com/news/live/c206q444zx3t |access-date=2025-02-05 |website=BBC News }}</ref>
** ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងគ្រប់គ្រងតំបន់[[ដែនជ្រោយកាសា|ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយនឹងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ហើយយោធាអាមេរិកនឹងទទួលខុសត្រូវលើការកសាងតំបន់ហ្កាហ្សាឡើងវិញ។<ref>{{cite news|last=Madhani|first=Aamer|last2=Goldenberg|first2=Tia|last3=Miller|first3=Zeke|title=Trump won’t rule out deploying US troops to support rebuilding Gaza, sees ‘long-term’ US ownership|url=https://apnews.com/article/trump-netanyahu-washington-ceasefire-1c8deec4dd46177e08e07d669d595ed3|website=Associated Press|date=5 February 2025|accessdate=13 February 2025}}</ref>
* ៩ កុម្ភៈ
** [[ការបោះឆ្នោតសកលអេក្វាឌ័រឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលអេក្វាឌ័រ]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite web|url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/elecciones-presidenciales-presidente-fecha-cne-calendario2025/|title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) Las elecciones presidenciales serán el 9 de febrero de 2025|date=9 February 2024|publisher=Primicias|accessdate=17 February 2025|archive-date=December 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241217185234/https://www.primicias.ec/noticias/politica/elecciones-presidenciales-presidente-fecha-cne-calendario2025/|url-status=live}}</ref> ដោយគ្មានបេក្ខភាពប្រធានាធិបតីណាម្នាក់អាចដណ្ដើមសំឡេងភាគច្រើនបាន ដូច្នេះការបោះឆ្នោតជុំទីពីរនឹងរៀបចំប្រព្រឹត្តិទៅនៅអំឡុងខែមេសាខាងមុខ។<ref>{{Cite web |last=Szekeres |first=Michael Rios, Edward |date=2025-02-09 |title=Ecuador heads to for run-off election between incumbent and leftist candidate |url=https://edition.cnn.com/2025/02/09/americas/ecuador-election-president-noboa-gonzalez-intl-latam/index.html |access-date=2025-02-17 |website=CNN }}</ref>
** [[ការបោះឆ្នោតសកលលិចតិនស្តាញឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលលិចតិនស្តាញ]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង ដោយក្នុងនោះ គណបក្ស[[សហភាពមាតុភូមិ (លិចតិនស្តាញ)|សហភាពមាតុភូមិ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកស្រី[[ប៊្រីគីតា ហាស]] បានបន្តឈរជាគណបក្សធំបំផុតនៅក្នុងសភា។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាអាល្លឺម៉ង់) Landtagswahlen 2025 - News |url=https://www.landtagswahlen.li/news/16 |access-date=2025-01-01 |website=www.landtagswahlen.li }}</ref>
* ១០ កុម្ភៈ
** ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានតម្លើងពន្ធ ២៥% លើការនាំចូលដែក និងអាលុយមីញ៉ូមទាំងអស់ ដោយគ្មានការលើកលែង។<ref>{{Cite web |last=Lopez |first=Alejandra Jaramillo, David Goldman, Luciana |date=2025-02-10 |title=Trump imposes 25% tariffs on steel and aluminum {{!}} CNN Politics |url=https://www.cnn.com/2025/02/10/politics/tariffs-steel-aluminum-trump?Date=20250210&Profile=cnnbrk&utm_content=1739230163&utm_medium=social |access-date=2025-02-13 |website=CNN }}</ref>
** រថយន្តក្រុងដឹកអ្នកដំណើរមួយគ្រឿងបានរ៉េចង្កូតធ្លាក់ពីលើស្ពានឆ្លង[[ទន្លេឡាសវ៉ាកាស]]ក្នុង[[ទីក្រុងក្វាតេម៉ាឡា]]នៃប្រទេសក្វាតេម៉ាឡាដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៥៤ នាក់ និងបង្ករបួសធ្ងន់ដល់មនុស្សចំនួន ៩ នាក់ផ្សេងទៀត។<ref>{{cite web | url= https://www.prensalibre.com/vida/los-rostros-de-una-tragedia-el-duelo-nacional-por-las-54-victimas-de-un-viaje-sin-retorno/ | title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) Los rostros de una tragedia: el duelo nacional por las 54 víctimas de un viaje sin retorno |date= February 11, 2025 |website=Prensa Libre|access-date=February 13, 2025}}</ref>
* ១២ កុម្ភៈ
** លោក[[កូងស្តង់ទីណូស តាស៊ូឡា]]ត្រូវបាន[[សភាអេលេនិក]]ឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតី]]ថ្មីនៃប្រទេស[[ក្រិក]]ក្នុងដំណើរការបោះឆ្នោតជុំទីបួន និងចុងក្រោយនៃ[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីក្រិកឆ្នាំ២០២៥]]។<ref>[https://www.ekathimerini.com/politics/1261471/konstantinos-tasoulas-elected-new-president-of-greece/ Konstantinos Tasoulas elected new president of Greece]</ref>
** លោក[[ក្លោស យូហានីស]]បានលាឈប់ពីតំណែងជា[[ប្រធានាធិបតីរូម៉ានី]] ដែលនាំឱ្យលោកក្លាយជាប្រធានាធិបតីប្រទេសរូម៉ានីដំបូងដែលចុះពីតំណែងមុនបញ្ចប់អាណត្តិនៅ[[បដិវត្តន៍រូម៉ានី|សម័យក្រោយបដិវត្តន៍]]។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសារូម៉ានី) Președintele Klaus Iohannis a anunțat că demisionează din funcție: "Pentru a scuti România de această criză" |url=https://observatornews.ro/politic/presedintele-klaus-iohannis-face-declaratii-de-presa-de-la-ora-1410-609560.html |access-date=2025-02-10 |website=Observator News }}</ref>
* ១៨ កុម្ភៈ – លោក[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]បានប្រកាសថាប្រទេស[[រុស្ស៊ី]] និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]បានយល់ព្រមស្ដារ[[ទំនាក់ទំនងរុស្ស៊ី–សហរដ្ឋអាមេរិក|ទំនាក់ទំនងការទូត]]នឹងគ្នាឡើងវិញ។<ref>{{Cite news |date=February 18, 2025 |title=US, Russia agree to restore diplomatic missions as first step in Ukraine war talks |url=https://www.reuters.com/world/us-russia-agree-restore-diplomatic-missions-first-step-ukraine-war-talks-2025-02-18/ |access-date=February 24, 2025 |publisher=Reuters }}</ref> កិច្ចប្រជុំកំពូលរយៈពេលបួនម៉ោងរវាងប្រទេសទាំងពីរត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេស[[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]]។
* ១៩ កុម្ភៈ – ប្រទេស[[ក្រូអាត]]បានបំពេញដំណើរចូលជាសមាជិកនៃ[[តំបន់សេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុប]]។<ref>https://www.efta.int/about-efta/legal-documents/eea-legal-texts</ref>
* ២៣ កុម្ភៈ – ជាលទ្ធផលនៃ[[វិបត្តិនយោបាយអាល្លឺម៉ង់ឆ្នាំ២០២៤|វិបត្តិនយោបាយ]]កាលពីចុងឆ្នាំមុននេះ [[ការបោះឆ្នោតសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់]]ក៏បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងមុនអាណត្តិបានបញ្ចប់។ បក្សសម្ព័ន្ធ[[ស៊ីឌីអ៊ូ/ស៊ីអ៊ែសអ៊ូ]]បានទទួលសំឡេងគាំទ្រច្រើនជាងគេបំផុត ខណៈគណបក្ស[[ជម្រើសផ្សេងសម្រាប់អាល្លឺម៉ង់|អាអេហ្វឌី]]បានទទួលការគាំទ្រយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ក្លាយជាគណបក្សធំបំផុតទីពីរ។
* ២៥ កុម្ភៈ – យន្តហោះដំណឹកយោធាមួយគ្រឿងប្រភេទ ''Antonov An-26'' របស់[[កងកម្លាំងជើងអាកាសស៊ូដង់]]បានធ្លាក់នៅតំបន់ប្រជាជនរស់នៅមួយកន្លែងក្បែរមូលដ្ឋាន[[ទ័ពអាកាសវ៉ាឌីសេយីដណា]]។ មនុស្សទាំង ១៧ នាក់នៅលើយន្តហោះបូករួមទាំងមនុស្សចំនួន ២៩ នាក់ទៀតនៅនឹងដីបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតក្នុងឧប្បត្តិហេតុមួយនេះ។<ref>{{Cite web |last=Ranter |first=Harro |title=Accident Antonov An-26 , Tuesday 25 February 2025 |url=https://asn.flightsafety.org/wikibase/480713 |access-date=2025-03-03 |website=asn.flightsafety.org}}</ref>
* ២៨ កុម្ភៈ – កិច្ចប្រជុំមួយរវាងប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]] និងប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វ៉ូឡូឌីមីរ ហ្សេឡេនស្គី]]បានធ្វើឡើងនៅ[[សេតវិមាន]]ក្នុងរដ្ឋធានី[[វ៉ាស៊ីនតោន]]។ ត្រាំ និងអនុប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោក[[ជេឌី វ៉ែនស៍]]បានរិះគន់ដោយចំហចំពោះមុខលោកហ្សេឡេនស្គីទាក់ទិនជុំវិញការគាំទ្ររបស់អាមេរិកទៅអ៊ុយក្រែន សំណើបញ្ចប់[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី=អ៊ុយក្រែន|សង្គ្រាម]] និងអនាគតនៃប្រទេសអ៊ុយក្រែនជារួម។<ref>{{Cite web |last1=McArthur |first1=Tom |last2=Lukiv |first2=Jaroslav |title=Trump accuses Zelensky of 'gambling with World War Three'|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9dejydynngo|website=BBC News|date=28 February 2025 |accessdate=3 March 2025 }}</ref>
===មីនា===
* ២ មីនា – ជាផ្នែកមួយនៃ[[បេសកកម្មប្លូហ្កូសត៍ ១]] ក្រុមហ៊ុនអវកាសហ្វាយអឺហ្វ្លាយ (''Firefly'') បានក្លាយជាក្រុមហ៊ុនជំនួញពាណិជ្ជកម្មដំបូងដែលបានបញ្ជូនយានចុះចតនៅឋាន[[ព្រះច័ន្ទ]]ដោយជោគជ័យ និងគ្មានបញ្ហាបច្ចេកទេសអ្វី។<ref>{{Cite news |last=France-Presse |first=Agence |date=2025-03-02 |title=Striking images show Blue Ghost Mission 1’s successful moon landing |url=https://www.theguardian.com/science/2025/mar/02/private-firefly-aerospace-spacecraft-blue-ghost-makes-successful-upright-moon-landing |access-date=2025-03-03 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |title=US firm Firefly achieves its first moon landing with Blue Ghost spacecraft |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/2/us-firm-firefly-achieves-its-first-moon-landing-with-blue-ghost-spacecraft |access-date=2025-03-03 |website=Al Jazeera }}</ref>
* ៣ មីនា – [[រដ្ឋបាលដូណាល់ ត្រាំលើកទីពីរ|រដ្ឋបាលត្រាំ]]បាន[[បញ្ជីរាយជំនួយយោធាទៅអ៊ុយក្រែនក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន|ផ្អាកជំនួយយោធាទៅអ៊ុយក្រែន]]បន្ទាប់ពីជំនួបដ៏តឹងសសៃករវាងប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វ៉ូឡូឌីមីរ ហ្សេឡេនស្គី]] និងប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោកដូណាល់ ត្រាំកាលពីសប្តាហ៍មុន។<ref>{{Cite web |title=Trump pauses military aid to Ukraine after Oval Office argument with Zelensky, White House official says |url=https://www.cnn.com/2025/03/03/politics/trump-administration-ukraine-aid/index.html |date=2025-03-03 |access-date=2025-03-11 |website=CNN }}</ref>
* ៨ មីនា – មនុស្សជាង ១,០០០ នាក់រួមទាំងជនស៊ីវិលត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុង[[ការសម្លាប់រង្គាលលើជនជាតិអាឡាវីស៊ីរី|យុទ្ធនាការបង្ក្រាបចលនាបះបោរ]]ដោយ[[រដ្ឋាភិបាលអន្តរកាលស៊ីរី|រដ្ឋាភិបាលស៊ីរី]]នៅតំបន់[[អាឡាវី]]។<ref>{{Cite web |title=More than 1,000 killed in Syrian crackdown on Alawite region, war monitor says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hundreds-killed-syrian-crackdown-alawite-region-war-monitor-says-2025-03-08/ |date=8 March 2025 |access-date=11 March 2025 |website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |title=Syrian security forces accused of killing hundreds of civilians |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crknjgrd3geo |date=9 March 2025 |access-date=11 March 2025 |website=BBC News}}</ref>
* ៩ មីនា – [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានគណបក្សសេរីនិយមកាណាដាឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានគណបក្សសេរីនិយមកាណាដា]]៖ អតីតអភិបាល[[ធនាគារនៃកាណាដា]] លោក[[ម៉ាក ខារនី]]បានជាប់ឆ្នោតក្លាយជាប្រធានថ្មីនៃ[[គណបក្សសេរីនិយមកាណាដា|គណបក្សសេរីនិយម]] និងបានចូលកាន់តំណែងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាណាដា]]នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមីនា។<ref>{{Cite web |last=Curry |first=Bill |date=2025-03-09 |title=Mark Carney elected Liberal Leader in landslide victory |url=https://www.theglobeandmail.com/politics/article-liberal-party-to-select-new-leader-ending-justin-trudeaus-nearly-12/ |access-date=2025-03-11 |website=The Globe and Mail}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cbc.ca/news/politics/carney-swearing-in-pm-cabinet-1.7482871|title=Carney sworn in as prime minister with a reworked cabinet filled with new faces|first=John Paul|last=Tasker|publisher=CBC|date=March 14, 2025|access-date=March 17, 2025}}</ref>
* ១១ មីនា
** អតីត[[ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន]] លោក[[រ៉ូឌ្រីហ្គោ ឌុយទែរតេ]]ត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីន បន្ទាប់ពី[[តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ]]បានចេញដីកាចាប់ខ្លួនរូបលោកជុំវិញបទ[[ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ]]។<ref >{{cite web |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1245792 |title=ICC warrant served: Palace says Duterte now under police custody |publisher=Philippine News Agency |last1=Esguerra |first1=Darryl John |date=March 11, 2025 |access-date=March 13, 2025 }}</ref>
** [[ការបោះឆ្នោតសកលក្រូអិនឡង់ឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលក្រូអិនឡង់]]៖ គណបក្សស្ដាំនិយមគឺ[[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ (ក្រូអិនឡង់)|បក្សប្រជាធិបតេយ្យ]]បានក្លាយជាគណបក្សធំបំផុតនៅក្នុងសភាដោយឈរពីលើគណបក្សកាន់អំណាចគឺ[[អ៊ីនូអ៊ីតអាតាកាធីជីត]]។<ref>{{Cite news |last=Jozwiak |first=Rikard |date=2025-03-09 |title=Greenland Elections: Go American, Stay Danish, Or Go It Alone? |url=https://www.rferl.org/a/greenland-elections-denmark-america-trump/33340963.html |access-date=2025-03-13 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty }}</ref>
* ១២ មីនា – [[ការបោះឆ្នោតសកលបេលីសឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលបេលីស]]៖ បក្សកាន់អំណាចគឺ[[គណបក្សប្រជាជនរួម]]បានឈ្នះឆ្នោតភ្លូកទឹកភ្លូកដីបន្តកាន់អំណាចមួយអាណត្តិបន្ថែមទៀត។<ref>{{Cite web |last=Keme-Palacio |first=Benita |date=2025-03-05 |title=General Elections 2025: An Election Like No Other - Channel 5 Belize |url=https://edition.channel5belize.com/general-elections-2025-an-election-like-no-other/ |access-date=2025-03-25 }}</ref>
* ១៦ មីនា
** អគ្គីភ័យមួយបានឆាបឆេះក្លឹបកម្សាន្តមួយកន្លែងនៅទីក្រុង[[កូឆានី]] ប្រទេស[[ម៉ាសេដ្វានខាងជើង]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៥៩ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្សចំនួន ១៥៥ នាក់ផ្សេងទៀត។<ref>{{cite web | url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c70wdedp20wo | title=North Macedonia nightclub fire claims more than 50 lives in Kocani }}</ref>
** លោក[[ឃីត្វ រ៉ូលី]]បានលាឈប់ពីតំណែងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីទ្រីនីតេ និងតូបាគោ]]ក្រោយបានកាន់អំណាចអស់រយៈពេល ៩ ឆ្នាំ ហើយត្រូវបានបន្តស្នងតំណែងដោយលោក[[ស្ទូអាត យ៉ាំង]]។<ref>{{Cite web |date=2025-02-26 |title=Trinidad and Tobago PM to resign on March 16 - Jamaica Observer |url=https://www.jamaicaobserver.com/2025/02/26/trinidad-tobago-pm-resign-march-16/ |access-date=2025-03-17 |website=www.jamaicaobserver.com }}</ref>
* ១៩ មីនា – អ៊ីស្រាអែលបាន[[ការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែលលើដែនជ្រោយហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០២៥|បើកការទម្លាក់គ្រាប់បែក និងវាយប្រហារ]]ជាបន្តបន្ទាប់លើ[[ដែនជ្រោយកាសា|ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ ៥៩១ នាក់រួមទាំងកុមារផង នាំឱ្យកិច្ចព្រមព្រៀង[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ២០២៥|បទឈប់បាញ់]]ដែលបានចូលជាធរមានកាលពីខែមករាកន្លងទៅលែងមានសុពលភាព។<ref>{{cite web|title= Israel kills 71 in predawn attacks on Gaza; Netanyahu warns of ‘fierce’ war|url= https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/3/20/live-israel-kills-70-in-gaza-netanyahu-warns-of-fierce-war-expanding|website=Al Jazeera|date=18 March 2025}}</ref>
* ២០ មីនា – លោកស្រី[[ឃឺស្ទ្រី ខូវិនទ្រី]]ត្រូវបានជាប់ឆ្នោតក្លាយជាប្រធានទី១០ និងជាប្រធានស្ត្រី និងអាហ្វ្រិកដំបូងគេនៃ[[គណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិ]]នៅក្នុងការបោះឆ្នោតជុំទីមួយនៃ[[សម័យប្រជុំគណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិលើកទី១៤៤]]។<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/olympics/articles/cy4v91e3e1wo Coventry elected first female IOC president as Coe beaten]</ref>
* ២១ មីនា
** [[ការបោះឆ្នោតសកលគូរ៉ាសៅឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលគូរ៉ាសៅ]]៖ គណបក្សកាន់អំណាចគឺ[[ចលនាដើម្បីអនាគតគូរ៉ាសៅ]]បានឈ្នះអាសនៈច្រើនលើសលប់ជាងគណបក្សផ្សេងៗទាំងអស់នៅក្នុងសភា។<ref>{{Cite web |last=Vordev |date=2025-03-11 |title=Curaçao elections scheduled for March 21, 2025 |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/curacao-elections-scheduled-for-march-21-2025/ |access-date=2025-03-25 |website=www.curacaochronicle.com}}</ref>
** ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងបានប្រឈមនឹង[[ភ្លើងឆេះព្រៃកូរ៉េខាងត្បូងឆ្នាំ២០២៥|ភ្លើងឆេះព្រៃ]]ដ៏អាក្រក់បំផុតមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើប ដោយផ្ទៃដីប្រមាណ ៨៧,០០០ ហិចតាត្រូវបានឆេះខូចខាតនៅក្នុង[[ខេត្តក្យុងសាំងខាងត្បូង]] និងបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ ២៧ នាក់។<ref>{{Cite web |date=March 26, 2025 |title= At least 24 dead in South Korea's 'worst ever fires' |url= https://www.bbc.co.uk/news/articles/c1lp365pd1go.amp |access-date=March 31, 2025 |website=BBC}}</ref>
* ២៨ មីនា – មនុស្សយ៉ាងហោចចំនួន ៥,៤០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណ ៧,៨០០ នាក់បន្ថែមទៀតបានទទួលរងរបួសនៅក្នុង[[គ្រោះរញ្ជួយដីសាហ្គាំងឆ្នាំ២០២៥|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.៧ វិចទ័រ]]ដែលបានផ្ទុះឡើងនៅប្រទេស[[មីយ៉ាន់ម៉ា]]ដោយបានជះឥទ្ធិពលរំញ័រឆ្លងទៅរហូតដល់ទីក្រុង[[បាងកក]]នៃប្រទេសថៃ។<ref>{{Cite web |title=Massive Myanmar earthquake causes widespread destruction with dozens trapped in collapsed Bangkok building |url=https://www.bbc.com/news/live/c4gex01m7n5t |date=28 March 2025 |access-date=28 March 2025 |website=BBC}}</ref><ref>{{Cite web |title=M 7.7 - 2025 Mandalay, Burma Earthquake |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us7000pn9s/executive |date=28 March 2025 |access-date=28 March 2025 |website=USGS}}</ref>
* ៣១ មីនា – រូបិយវត្ថុថ្មីគឺ[[ហ្វ្លូរ៉ង់ការ៉ាអ៊ីប]]ត្រូវបានប្រកាសជារូបិយបណ្ណផ្លូវការនៃប្រទេស[[គូរ៉ាសៅ]] និង[[ស៊ីនម៉ារតិន]] ជំនួសឱ្យ[[ហ្វ្លូរ៉ង់អង់ធីល្ស៍ហុល្លង់]]។<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://exch.centralbank.cw/functions/banknotes-coins/caribbean-guilder/frequently-asked-questions |access-date=2025-04-04 |publisher=Central Bank of Curaçao and Sint Maarten |location=Willemstad |archivedate=2025-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250513085409/https://exch.centralbank.cw/functions/banknotes-coins/caribbean-guilder/frequently-asked-questions |url-status=dead }}</ref>
===មេសា===
* ១ មេសា – [[ហ្វ្រាំ ២]] ដែលត្រូវបានបាញ់បង្ហោះនៅលើរ៉ុក្កែត SpaceX Falcon 9 បានក្លាយជាយានអវកាសដំបូងគេដែលចូលទៅក្នុងគន្លងបញ្ច្រាសប៉ូល<ref>{{Cite tweet |first=Jonathan |last=McDowell |author-link=Jonathan McDowell|user=planet4589 |number=1906922678067560513|title=First Space Force orbit data for Fram-2 out , showing it in a 202 x 413 km x 90.01 deg orbit|note=0.01° means it entered Retrograde orbit too |date=2025-04-01}}</ref> ពោលគឺហើរពីលើប៉ូលផែនដី។<ref>{{Cite web |last=published |first=Josh Dinner |date=2025-04-01 |title=SpaceX launches private Fram2 astronauts on historic spaceflight over Earth's poles |url=https://www.space.com/space-exploration/launches-spacecraft/spacex-launches-private-fram2-astronauts-on-historic-spaceflight-over-earths-poles |access-date=2025-04-04 |website=Space.com }}</ref>
* ២ មេសា – ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាស[[ពន្ធនាំចេញនាំចូលនៅក្នុងរដ្ឋបាលត្រាំទីពីរ|តម្លើងពន្ធពាណិជ្ជកម្ម]]ទៅលើប្រទេសជាច្រើន រាប់ចាប់ពីពន្ធមូលដ្ឋាន ១០% ឡើងទៅសម្រាប់ការនាំចូលទាំងអស់ពីប្រទេសទាំងនោះ។<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Five key takeaways from Trump’s ‘Liberation Day’ reciprocal tariffs |url=https://www.aljazeera.com/economy/2025/4/3/five-key-takeaways-from-trumps-liberation-day-reciprocal-tariffs |access-date=2025-04-04 |website=Al Jazeera }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-04-03 |title=Trump tariffs list: The US global tariffs plan at a glance |url=https://www.bbc.com/news/articles/c1jxrnl9xe2o |access-date=2025-04-03 |website=www.bbc.com }}</ref>
* ៣ មេសា – ប្រទេស[[ហុងគ្រី]]បានដកខ្លួនចេញពី[[តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ]] បន្ទាប់ពី[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល]] លោក[[បេនយ៉ាមិន នេតាញ៉ាហ៊ូ]]បានធ្វើដំណើរចុះដល់ទីក្រុង[[ប៊ុយដាប៉ែស]]ដើម្បីបំពេញទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋ ដោយនេះជាសកម្មភាពប្រឆាំងនិងមិនទទួលស្គាល់របស់ហុងគ្រីទៅលើ[[ដីកាចាប់ខ្លួនថ្នាក់ដឹកនាំអ៊ីស្រាអែលដោយតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ|ដីកាចាប់ខ្លួន]]លោកនេតាញ៉ាហូរបស់តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិជុំវិញបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម។<ref name="israel">{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Hungary withdraws from International Criminal Court during Netanyahu visit |url=https://www.bbc.com/news/articles/c807lm2003zo |access-date=4 April 2025 |website=BBC }}</ref>
* ៤ មេសា – [[ប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូង]] លោក[[យូន សកយ៉ល]]ត្រូវបាន[[តុលាការធម្មនុញកូរ៉េ]]សម្រេចជាឯកច្ឆ័ន្ទដកលោកចេញពីអំណាចដោយបញ្ចប់អាណត្តិប្រធានាធិបតីរបស់លោកជាផ្លូវការ។<ref>{{Cite web |last=Service (KOCIS) |first=Korean Culture and Information |title=Court upholds impeachment motion against President Yoon : Korea.net : The official website of the Republic of Korea |url=https://www.korea.net/NewsFocus/policies/view?articleId=269283 |access-date=2025-04-22 |website=www.korea.net }}</ref>
* ១២ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកាបុងឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកាបុង]]៖ ប្រធានាធិបតីអន្តរកាល លោក[[ប៊្រីស អូលីហ្គី អ៊ិនហ្គីម៉ា]]បានឈ្នះឆ្នោតក្លាយជាប្រធានាធិបតីពេញសិទ្ធិមួយអាណត្តិ។ នេះជាការបោះឆ្នោតដំបូងនៅប្រទេសកាបុងបន្ទាប់ពី[[រដ្ឋប្រហារកាបុងឆ្នាំ២០២៣|រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ២០២៣]] និង[[ប្រជាមាតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញកាបុងឆ្នាំ២០២៤|ប្រជាមាតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញកាបុង]]នៅឆ្នាំ២០២៤។<ref>{{Cite news | date=2025-04-13 | title=Gabon coup leader wins election by huge margin | url=https://www.bbc.com/news/articles/cp31kxg35dro | access-date=2025-04-23 | website = BBC }}</ref>
* ១៣ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតសកលអេក្វាឌ័រឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលអេក្វាឌ័រ]]៖ លោក[[ដានីយ៉ែល ណូបូអា]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តបម្រើជាប្រធានាធិបតីពេញមួយអាណត្តិទៀត។<ref name=advance1>{{Cite web|url=https://www.wric.com/news/u-s-world/ap-ecuadors-conservative-incumbent-and-a-leftist-lawyer-advance-to-presidential-runoff/|title=Ecuador's conservative incumbent and a leftist lawyer advance to presidential runoff | WRIC ABC 8News|access-date=2025-04-22|archivedate=2025-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250304093504/https://www.wric.com/news/u-s-world/ap-ecuadors-conservative-incumbent-and-a-leftist-lawyer-advance-to-presidential-runoff/|url-status=dead}}</ref>
* ១៥ មេសា – ទូកដឹកអ្នកដំណើរធ្វើអំពីឈើមួយគ្រឿងបានរងការឆាបឆេះរួចក៏ក្រឡាប់លិចចូលទៅក្នុង[[ទន្លេកុងហ្គោ]]ក្បែរក្រុង[[អឹមបង់ដាកា]]នៃ[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សសរុបចំនួន ១៤៨ នាក់។<ref>{{Cite web |date=2025-04-19 |title=At least 148 people die after boat catches fire in Congo, media reports say |url=https://www.nbcnews.com/news/world/least-148-people-die-boat-catches-fire-congo-media-reports-say-rcna201961 |access-date=2025-04-22 |website=NBC News }}</ref><ref>{{Cite news |last=Press |first=Associated |date=2025-04-18 |title=Congo boat disaster death toll rises to 148, with more than 100 still missing |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/18/congo-boat-disaster-death-toll-rises-to-148-with-more-than-100-still-missing |access-date=2025-04-22 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref>
* ១៧ មេសា – [[ពិភពសមុទ្រ]]មួយឈ្មោះ ''[[ឃេ ២-១៨ ប៊ី|K2-18b]]'' ដែលមានរយៈចម្ងាយ ១២៤ ឆ្នាំពន្លឺនៃភពផែនដី ត្រូវបានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្ររកឃើញថាមានផ្ទុកសមាសធាតុ[[ឌីមេទីលស៊ុលភីត]] និង[[ឌីមេទីលឌីស៊ុលភីត]]នៅក្នុងបរិយាកាសរបស់វា ដែលសមាសធាតុពីរនេះក៏មានវត្តមានដូចគ្នានៅក្នុងភពផែនដីយើងដែរ និងអាចបង្កបង្កើតឡើងបានដោយភាវៈមានជីវិតតែប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{Cite web |date=17 April 2025 |title=Scientists find 'strongest evidence yet' of life on distant planet |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c39jj9vkr34o |access-date=22 April 2025 |website=BBC News }}</ref><ref>{{Cite web |date=17 April 2025 |title=មានភស្តុតាងកាន់តែច្បាស់ហើយ! ភព K2-18 b មានឱកាសខ្ពស់អាចផ្ទុក «ជីវិត» (មានវីដេអូ) |url=https://cambospace-world.com/?p=25083 |access-date=22 April 2025 |website=Cambo Space }}</ref>
* ២១ មេសា – ប្រមុខព្រះសហគមន៍កាតូលិកតាំងពីឆ្នាំ២០១៣ គឺ[[សម្ដេចប៉ាបហ្វ្រង់ស័រ]]បានសោយទិវង្គតក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨៨ ព្រះវស្សា។<ref>{{Cite web |date=21 April 2025 |title=Pope Francis dies aged 88 |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/crknlnzlrzdt |access-date=22 April 2025 |website=BBC News }}</ref>
* ២២ មេសា – ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹង[[រណសិរ្សរតស៊ូ (កាស្មៀរ)|រណសិរ្សតស៊ូ]]បានបើក[[ហេតុការណ៍បាញ់ប្រហារនៅប៉ាអាល់ហ្កាំឆ្នាំ២០២៥|ការបាញ់ប្រហារ]]ទៅលើក្រុមភ្ញៀវទេសចរនៅក្នុងជ្រលងបៃសារ៉ាននៃតំបន់[[ចាម្មុ និងកាស្មៀរ]] ប្រទេសឥណ្ឌា ដោយបានផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សចំនួន ២៦ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្សចំនួន ២០ នាក់ទៀត។<ref name="jaz">{{Cite web |title=Gunmen kill at least 26 in Indian-administered Kashmir: Police |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/22/gunmen-open-fire-on-tourists-in-indian-administered-kashmir |access-date=30 April 2025 |website=Al Jazeera }}</ref>
* ២៦ មេសា
** [[ព្រះពិធីបុណ្យសពសម្ដេចប៉ាបហ្វ្រង់ស្វ័រ]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិឡើងនៅឯបុរី[[វ៉ាទីកង់]]ដោយមានការចូលរួមពីគណៈប្រតិភូតំណាងមកពី ១៦៤ ប្រទេសដោយនៅក្នុងនោះមានប្រមុខដឹកនាំមកពីប្រទេសចំនួន ៨២ និងថែមទាំង សមាជិកសាធារណៈចំនួន ២៥០,០០០ នាក់បន្ថែមទៀត។<ref>{{cite web |title=(ជាភាសាប៉ូឡូញ) W pogrzebie papieża wzięło udział setki tysięcy wiernych. Zobacz nagranie |url=https://tvn24.pl/swiat/pogrzeb-papieza-franciszka-setki-tysiecy-wiernych-na-placu-swietego-piotra-zobacz-nagranie-st8432400 |publisher=TVN |access-date=28 April 2025 }}</ref><ref>{{cite web |last1=Makarewicz |first1=Błażej |title=(ជាភាសាប៉ូឡូញ) Tak wyglądał pogrzeb papieża Franciszka w Watykanie. Zobacz galerię zdjęć |url=https://wiadomosci.radiozet.pl/swiat/tak-wygladal-pogrzeb-papieza-franciszka-w-watykanie-zobacz-galerie-zdjec |publisher=Radio Zet }}</ref>
** [[កំពង់ផែឆាហីដរ៉ាចៃ]]នៅទីក្រុង[[បង់ដារអាប់បាស]]នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ត្រូវរង[[គ្រោះផ្ទុះកំពង់ផែឆាហីដរ៉ាចៃ|ឥទ្ធិពលខ្ទុះខូចខាតយ៉ាងដំណំ]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ៤០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្សប្រមាណ ១,២០០ នាក់ផ្សេងទៀត។<ref>{{cite web |last1=Orłowski |first1=Marcin |title=(ជាភាសាប៉ូឡូញ) Potężna eksplozja w irańskim porcie. Rośnie liczba ofiar, ponad 800 rannych |url=https://wydarzenia.interia.pl/zagranica/news-potezna-eksplozja-w-iranskim-porcie-rosnie-liczba-ofiar-pona,nId,21397948 |publisher=Interia |access-date=28 April 2025 }}</ref><ref>{{cite web |last1=Stępien |first1=Marta |title=(ជាភាសាប៉ូឡូញ) Wielka eksplozja w irańskim porcie. Wiadomo, jak doszło do wybuchu |url=https://wydarzenia.interia.pl/zagranica/news-wielka-eksplozja-w-iranskim-porcie-wiadomo-jak-doszlo-do-wyb,nId,21398001 |publisher=Interia |access-date=28 April 2025 }}</ref>
** មនុស្សយ៉ាងតិច ១១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណ ២០ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសនៅក្នុងឧប្បត្តិហេតុមានរថយន្តបុកចូលហ្វូងមនុស្សនៅក្នុងពិធីបុណ្យឡាពូឡាពូនៅទីក្រុង[[វ៉ាន់ខូវឺ]] ប្រទេសកាណាដា។<ref>{{Cite news |last=Austen |first=Ian |last2=Isai |first2=Vjosa |last3=Watkins |first3=Ali |last4=Young |first4=Jin Yu |date=2025-04-27 |title=At Least 11 People Killed After Car Plows Into Vancouver Filipino Festival |url=https://www.nytimes.com/2025/04/27/world/asia/vancouver-festival-vehicle-ramming-deaths.html |access-date=2025-04-28 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref>
* ២៨ មេសា
** [[ការបោះឆ្នោតសហព័ន្ធកាណាដាឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសហព័ន្ធកាណាដា]]៖ [[គណបក្សសេរីនិយម (កាណាដា)|គណបក្សសេរីនិយម]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក[[ម៉ាក ខារនី]]បានទទួលសំឡេងគាំទ្រច្រើនជាងគេ បង្កើតបានជារដ្ឋាភិបាលសំឡេងភាគតិច។<ref name="C16">{{cite web |date=May 3, 2007 |title=An Act to amend the Canada Elections Act |url=https://www.parl.ca/documentviewer/en/39-1/bill/C-16/third-reading/page-27?col=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626012317/https://www.parl.ca/documentviewer/en/39-1/bill/C-16/third-reading/page-27?col=2 |archive-date=June 26, 2024 |archive-format=PDF |access-date=28 April 2025 |publisher=LegisINFO |format=}}</ref>
** [[ការបោះឆ្នោតសកលទ្រីនីតេ និងតូបាគោឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលទ្រីនីតេ និងតូបាគោ]]៖ [[សមាជជាតិរួម]]បានកើបសំឡេងគាំទ្របានច្រើនជាងគេដោយឈរនៅពីលើគណបក្សកំពុងកាន់អំណាចគឺ[[ចលនាជាតិប្រជាជន]]។<ref>{{cite web |date=2025-03-25 |title=Trinidad and Tobago to hold early elections in late April |url=https://www.reuters.com/world/americas/trinidad-tobago-hold-general-elections-april-28-2025-03-18/ |access-date=2025-04-28 |website = Reuters }}</ref>
* ៣០ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតសកលកេម៉ិនឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលកេម៉ិន]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web |title=2025 Cayman Islands General Election |url=https://caymanresident.com/election |access-date=2025-04-30 |website=Cayman Resident }}</ref>
===ឧសភា===
* ៣ ឧសភា
** [[ការបោះឆ្នោតសហព័ន្ធអូស្ត្រាលីឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសហព័ន្ធអូស្ត្រាលី]]៖ [[គណបក្សពលករអូស្ត្រាលី|គណបក្សពលករ]]ដែលជាបក្សកាន់អំណាចក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[អាន់តូនី អាល់បានីស]]បានឈ្នះឆ្នោតមួយអាណត្តិបន្ថែមទៀតបង្កើតបានជារដ្ឋាភិបាលសំឡេងភាគច្រើន។<ref>{{Cite web |last=Adler |first=Nils |title=Albanese’s Labor Party projected to win as Australia vote count under way |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/5/3/australia-election-results-2025-live-pm-albanese-faces-off-with-dutton |access-date=2025-05-04 |website=Al Jazeera }}</ref><ref>{{Cite news |last=Dhanji |first=Krishani |last2=Cassidy |first2=Caitlin |last3=Touma |first3=Rafqa |last4=Doherty |first4=Ben |last5=Dhanji (now) |first5=Krishani |last6=Doherty (earlier) |first6=Ben |date=2025-05-03 |title=Australian federal election 2025 live: Labor wins election; Anthony Albanese to be returned as Australia PM; Peter Dutton set to lose Dickson – latest news and updates |url=https://www.theguardian.com/australia-news/live/2025/may/03/australian-federal-election-2025-live-news-today-anthony-albanese-labor-peter-dutton-liberal-coalition-greens-polls-vote-odds-results-politics-latest-updates |access-date=2025-05-04 |work=the Guardian |issn=0261-3077}}</ref>
** [[ការបោះឆ្នោតសកលសិង្ហបុរីឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលសិង្ហបុរី]]៖ [[គណបក្សសកម្មភាពប្រជាជន]]ដែលជាបក្សកាន់អំណាចក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ឡរ៉ែនស៍ វ័ង]]បានឈ្នះសំឡេងគាំទ្រភ្លូកទឹកភ្លូកដីបន្តដឹកនាំមួយអាណត្តិទៀត។<ref>{{cite web | last=Koh | first=Fabian | title=GE2025: Parliament dissolved ahead of General Election; Nomination Day on Apr 23 | website=CNA | date=15 April 2025 | url=https://www.channelnewsasia.com/singapore/ge2025-general-election-parliament-dissolved-5064316 | access-date=5 May 2025}}</ref>
* ៦ ឧសភា
** [[ការបោះឆ្នោតសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់]]៖ លោក[[ហ្វ្រីឌ្រិច មែក្ស]]បានជាប់ឆ្នោតក្លាយជា[[អធិការបតីអាល្លឺម៉ង់]]ថ្មីនៅក្នុងជុំទីពីរនៃការបោះឆ្នោតដោយសភា។<ref>{{Cite web |title=Germany’s Merz elected chancellor in second round vote |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/6/germanys-merz-elected-chancellor-in-second-round-vote |access-date=2025-05-08 |website=Al Jazeera }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Friedrich Merz wins on second ballot to become Germany’s chancellor, hours after his historic defeat |url=https://apnews.com/article/germany-government-merz-coalition-98e9007ea41b8bbd36be8d09baefb632 |access-date=2025-05-08 |website=AP News }}</ref>
** [[ជម្លោះឥណ្ឌា–ប៉ាគីស្ថានឆ្នាំ២០២៥|ជម្លោះឥណ្ឌា–ប៉ាគីស្ថាន]]៖ ប្រទេសឥណ្ឌាបានបើកបាញ់មីស៊ីលជាច្រើនគ្រាប់ចូលក្នុងទឹកដីប៉ាគីស្ថានដែលជាការឆ្លើយតបនឹងការបើកបាញ់ប្រហារលើភ្ញៀវទេសចរឥណ្ឌាដោយក្រុមភេវរករប៉ាគីស្ថាននៅតំបន់កាស្មៀរកាលពីពីរសប្តាហ៍មុន។<ref>{{Cite web|title=India says it has launched strikes on Pakistan and Pakistan-administered Kashmir |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=2025-05-08 |website=BBC}}</ref>
* ៧–៨ ឧសភា – [[សន្និបាតបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសម្ដេចប៉ាបឆ្នាំ២០២៥|បោះឆ្នោតជ្រើសរើសសម្តេចប៉ាប]]៖ គណៈមន្ត្រី[[ការឌីណាល់]]ចំនួន ១៣៣ រូបបានរួមគ្នាបោះឆ្នោតជ្រើសរើសព្រះឧត្តមរ៉ូបឺត ហ្វ្រានស៊ីស ប្រេវ៉ូស្តជាអ្នកស្នងបន្តពីអតីត[[សម្ដេចប៉ាបហ្វ្រង់ស័រ|សម្ដេចប៉ាបហ្វ្រង់ស្វ័រ]]។ ព្រះអង្គបានទទួលព្រះនាមថា [[សម្ដេចប៉ាបលីអុងទី១៤]] និងត្រួវជាសម្ដេចប៉ាបដំបូងគេមកពីទ្វីបអាមេរិកខាងជើង មានដំណើមពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងមានសញ្ជាតិប៉េរូ។<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2025/04/28/world/europe/papal-conclave-date.html|title=Conclave to Choose New Pope Will Start May 7, Vatican Says |access-date=2025-05-08 |website=The New York Times}}</ref>
* ១១ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសភាអាល់បានីឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសភាអាល់បានី]]៖ គណបក្សកំពុងកាន់អំណាចគឺ[[គណបក្សសង្គមនិយមអាល់បានី|គណបក្សសង្គមនិយម]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក[[អែដវីន រ៉ាម៉ា]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តកាន់អំណាចមួយអាណត្តិទៀត។<ref>{{Cite web |title=IFES Election Guide {{!}} Elections: Albanian Parliament 2025 General |url=https://www.electionguide.org/elections/id/4563/ |access-date=2025-05-13 |website=www.electionguide.org |archive-date=January 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250101073743/https://www.electionguide.org/elections/id/4563/ |url-status=live }}</ref>
* ១២ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសកលហ្វីលីពីនឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលហ្វីលីពីន]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web |title=COMELEC Guide: How to register for 2025 Philippine Elections |url=https://assistance.ph/comelec-how-to-register-philippine-elections/ |url-status=live |access-date=2025-05-13 |website=assistance.ph |date=March 5, 2024 |archive-date=June 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621035947/https://assistance.ph/comelec-how-to-register-philippine-elections/ }}</ref>
* ១៣–១៧ ឧសភា – [[ការប្រឡងចម្រៀងយូរ៉ូវីស្យិនឆ្នាំ២០២៥|កម្មវិធីប្រឡងចម្រៀងយូរ៉ូវីស្យិនឆ្នាំ២០២៥]] ត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[បាសែល]] ប្រទេសស្វីស។ បេក្ខជនមកពីប្រទេសអូទ្រីសឈ្មោះ[[ជេជេ (អ្នកចម្រៀង)|ជេជេ]]បានឈ្នះកម្មវិធីឆ្នាំនេះជាមួយនឹងបទចម្រៀងចំណងជើងថា "''[[:en:Wasted Love (JJ song)|Wasted Love]]''"។<ref>{{cite web | url = https://eurovision.tv/event/basel-2025 | title = Basel 2025 | publisher = Eurovision.tv | access-date = 5 May 2025 | archive-date = September 26, 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240926011418/https://eurovision.tv/event/basel-2025 | url-status = live }}</ref>
* ១៨ ឧសភា
** [[ការបោះឆ្នោតនីតិប្បញ្ញត្តិព័រទុយហ្កាល់ឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតនីតិប្បញ្ញត្តិព័រទុយហ្កាល់]]៖ បក្សកាន់អំណាចគឺ[[គណបក្សសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ (ព័រទុយហ្កាល់)|គណបក្សសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ]]ក្រោមការដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក[[ល្វីស ម៉ុងតេណេគ្រោ]]បានដណ្ដើមឈ្នះអាសនៈមួយភាគធំ ប៉ុន្តែមិនគ្រប់គ្រាន់បានអាសនៈភាគច្រើននោះទេ។<ref>{{Cite web |title=Centre-right party wins Portuguese election as far right makes record gains |url=https://www.theguardian.com/world/2025/may/18/centre-right-party-on-course-to-win-in-portugal-as-far-right-make-record-gains |access-date=22 May 2025 |date=19 May 2025 |website=The Guardian }}</ref>
** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីរូម៉ានីឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីរូម៉ានី]]៖ បន្ទាប់ពីលទ្ធផល[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីរូម៉ានីឆ្នាំ២០២៤|បោះឆ្នោតឆ្នាំទៅ]]ត្រូវបានលុបចោល អភិបាលក្រុង[[ប៊ុយការែស]]គឺលោក[[នីកូស៊ួរ ដាន់]]បានឈ្នះឆ្នោតក្លាយជាប្រធានាធិបតីថ្មីនៅក្នុងជុំទីពីរនៃការបោះឆ្នោតលើកនេះ។<ref>{{Cite web |last=Garguli |first=Deniz |date=2025-01-08 |title=(ជាភាសារូម៉ានី) Guvernul a decis data noilor alegeri prezidențiale din România. Vor avea loc în luna mai 2025 {{!}} SURSE • Alegeri 2024-2025 |url=https://b365.ro/guvernul-a-decis-data-noilor-alegeri-prezidentiale-din-romania-vor-avea-loc-in-luna-mai-2025-surse-553388/ |access-date=2025-01-22 |website=B365 }}</ref>
* ២៥ ឧសភា
** [[ការបោះឆ្នោតសកលស៊ូរីណាមឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលស៊ូរីណាម]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web |date=2024-10-15 |title=Suriname President Santokhi names date for general election |url=https://caribbean.loopnews.com/content/suriname-president-santokhi-names-date-general-election |access-date=2025-06-11 |website=caribbean.loopnews.com }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
** [[ការបោះឆ្នោតសភាវេណេស៊ុយអេឡាឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសភាវេណេស៊ុយអេឡា]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite web |title=Fewer Venezuelans vote amid boycott calls, fears of government repression |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/25/venezuelans-vote-amid-boycott-calls-and-fears-of-government-repression |access-date=2025-06-11 |publisher=Al Jazeera English}}</ref>
* ៣១ ឧសភា – [[ចូសែហ្វ-ល្វីស សេរ៉ាណូ ប៉េនធីណាត៍]]បានធ្វើសច្ចាប្រណិធានចូលកាន់តំណែងជា[[សហអង្គក្សត្រអង់ដូរ៉ា|សហអង្គក្សត្រ]]ថ្មីនៃប្រទេស[[អង់ដូរ៉ា]] និងជាសង្ឃគណៈនៃយួរជែល បន្ទាប់ពីវ៉ាទីកង់បានទទួលស្គាល់ការលាលែងពីតំណែងរបស់អតីតសហអង្គក្សត្រព្រះនាម[[ចូអាន អិនរិក វីហ្វស៍ ស៊ីគីលីយ៉ា]]។<ref>[https://elperiodic.ad/societat/josep-lluis-serrano-pentinat-pren-possessio-com-a-nou-coprincep-episcopal-dandorra/ El Vaticà accepta la dimissió de Vives i Serrano pren possessió com a nou Copríncep episcopal] (ជាភាសាកាតាឡាំង)</ref>
===មិថុនា===
* ១ មិថុនា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីប៉ូឡូញឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីប៉ូឡូញ]]៖ លោក[[ការ៉ូល ណាវរ៉ូស្គី]]បានជាប់ឆ្នោតក្លាយជា[[ប្រធានាធិបតីប៉ូឡូញ|ប្រធានាធិបតីថ្មី]]នៃប្រទេស[[ប៉ូឡូញ]]នៅក្នុងការបោះឆ្នោតនៃជុំទីពីរដោយយកឈ្នះលើលោក[[រ៉ាហ្វាល់ ត្ហ្រាស្កូហ្វស្គី]]។<ref>{{Cite web |date=2025-06-02 |title=Conservative Karol Nawrocki wins Poland's presidential election |url=https://apnews.com/article/poland-presidential-election-karol-nawrocki-80a99eeb7a2f3ae64260a9263e7028ee |access-date=2025-06-11 |publisher=Associated Press }}</ref>
* ៣ មិថុនា
** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូងឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូង]]៖ លោក[[លី ចែម្ញ៉ុង]]បានក្លាយ[[ប្រធានាធិបតីប៉ូឡូញ|ប្រធានាធិបតីថ្មី]]នៃប្រទេស[[កូរ៉េខាងត្បូង]]បន្ទាប់ពីយកឈ្នះលើលោក[[គីម មូនស៊ូ]]។<ref>{{cite news|first=Joyce|last=Lee|date=April 8, 2025|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/south-korea-hold-snap-presidential-election-june-3-2025-04-08/|title=South Korea sets snap presidential election for June 3, drawing out contenders|location=[[សេអ៊ូល]]|publisher=Reuters|access-date=June 11, 2025}}</ref>
** [[បាតុកម្មម៉ុងហ្គោលីឆ្នាំ២០២៥|បាតុកម្មនៅម៉ុងហ្គោលី]]៖ លោក[[លូវសានណាមស្រាញ អូយុនអឺដែន]]បានលាលែងពីតំណែងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ុងហ្គោលី]]បន្ទាប់ពី[[មហាសភារដ្ឋ]]បានបោះឆ្នោតដកទំនុកចិត្តលើរូបលោក។<ref>{{Cite web |date=2025-06-03 |title=Mongolia PM resigns amid protests over his son's lavish lifestyle |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yg8dxv5w9o |access-date=2025-06-11 |website=www.bbc.com }}</ref>
* ៦ មិថុនា – [[បាតុកម្មឡូសអាន់ជ័រលេស ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥|បាតុកម្មនៅឡូសអាន់ជ័រលេស]]៖ បាតុកម្មដ៏ធំមួយបានផ្ទុះឡើងនៅទីក្រុង[[ឡូសអាន់ជ័រលេស]]នៃសហរដ្ឋអាមេរិកប្រឆាំងនឹងសកម្មភាពរបស់[[ភ្ញាក់ងារអនុវត្តច្បាប់អន្តោប្រវេសន៍ និងគយ]]ដែលបានវាយសន្ធប់ចូលទីតាំងជាច្រើននៅក្នុងក្រុងដើម្បីចាប់ខ្លួនជនអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់។<ref>{{Cite news |date=2025-06-09 |title=The LA protests weren't sparked in a vacuum — this is what built up to them |url=https://www.abc.net.au/news/2025-06-09/immigration-la-ice-protests-explained/105393770 |access-date=2025-06-11 |work=ABC News }}</ref>
* ១០ មិថុនា – មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ១០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត និង ១២ នាក់ថែមទៀតបានទទួលរងរបួសបន្ទាប់ពីខ្មាន់កាំភ្លើងម្នាក់បានបើកការបាញ់ប្រហារនៅសាលារៀនមួយកន្លែងក្នុងទីក្រុង[[ក្រាតស៍]] ប្រទេស[[អូទ្រីស]]។<ref>{{Cite news |last=Krupa |first=Jakub |date=2025-06-10 |title=10 people dead and 12 injured in school shooting in city of Graz in Austria – Europe live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2025/jun/10/russia-strikes-drown-peace-efforts-zelenskyy-ukraine-europe-latest-news-updates |access-date=2025-06-11 |work=the Guardian |issn=0261-3077}}</ref>
* ១២ មិថុនា – [[យន្តហោះអាកាសចរណ៍ឥណ្ឌាលេខ ១៧១]] ដែលជាយន្តហោះប្រភេទ ''Boeing 787'' មានគោលដៅធ្វើដំណើរទៅទីក្រុងឡុងដ៍ បានធ្លាក់មកនឹងដី បន្ទាប់ពីបានហោះចេញឡើងបន្តិចពីអាកាសយានដ្ឋានទីក្រុង[[អះមេដាបាដ]] ប្រទេសឥណ្ឌា ដោយបានសម្លាប់អ្នកដំណើរចំនួន ២២៩ នាក់ និងយានិកចំនួន ១២ នាក់នៅលើយន្តហោះនោះ ហើយបានបន្តផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សចំនួន ២៨ នាក់បន្ថែមទៀតនៅនឹងដី ដោយបន្សល់ទុកអ្នកដំណើរតែម្នាក់គត់នៅរស់រានមានជីវិត។<ref>{{Cite web |last=Pietromarchi |first=Virginia |title=Air India flight, carrying 242 people, crashes on takeoff from Ahmedabad |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/6/12/live-air-india-flight-carrying-at-least-244-people-crashes-on-takeoff |access-date=2025-06-12 |website=Al Jazeera }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c8d1r3m8z92t |title=London-bound passenger plane carrying 242 people crashes after take-off in India |date=12 June 2025 |website=BBC News |publisher=BBC |accessdate=12 June 2025}}</ref>
* ១៣ មិថុនា – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល]]៖ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានធ្វើការបាញ់ប្រហារតាមដែនអាកាសសម្រុកទៅកម្ទេចរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរជាច្រើនទីតាំងនៅប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ និងបានផ្ដាច់ជីវិតឥស្សរជនសំខាន់ៗមួយចំនួនផងដែរដូចជាអគ្គមេបញ្ជាការកងយោធាអ៊ីរ៉ង់គឺលោក[[ហូសេន សាឡាមី]]ជាដើម។ អ៊ីរ៉ង់បានឆ្លើយតបវិញដោយបាញ់ស្រោបមីស៊ីលជាច្រើនគ្រាប់ចូលក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c93ydeqyq71t |title=Israel targets Iran's nuclear sites, killing military commanders and scientists in major attack |date=13 June 2025 |website=BBC News |publisher=BBC |accessdate=18 June 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fassihi |first=Farnaz |last2=Nauman |first2=Qasim |last3=Boxerman |first3=Aaron |last4=Kingsley |first4=Patrick |last5=Bergman |first5=Ronen |date=2025-06-13 |title=Israel Strikes Iran's Nuclear Program, Killing Top Military Officials: Live Updates |url=https://www.nytimes.com/live/2025/06/12/world/israel-iran-us-nuclear |access-date=2025-06-18 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref>
* ១៤ មិថុនា – ១៣ កក្កដា – [[ពានរង្វាន់ក្លឹបបាល់ទាត់ពិភពលោកឆ្នាំ២០២៥]] ត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/club-world-cup/usa-2025/articles/teams-dates-venue-groups-draw-matches-tickets|title=FIFA Club World Cup 2025: Everything you need to know|date=December 16, 2024|access-date=18 June 2025|publisher=FIFA}}</ref>
* ១៦ – ១៧ មិថុនា – [[កិច្ចប្រជុំកំពូលក្រុមប្រជាជាតិប្រាំពីរលើកទី៥១]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅស្រុក[[កាណាណាស្គីស]]នៃប្រទេស[[កាណាដា]]។<ref>{{cite web |title=Canada and the G7 |url=https://www.international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/g7/index.aspx?lang=eng |publisher=Government of Canada |date=October 19, 2015 |access-date=18 June 2025}}</ref>
* ២៣ មិថុនា – ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលសម្រុកចូលទៅក្នុងមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិកនៅក្នុងប្រទេសកាតា និងអ៊ីរ៉ាក់ ដើម្បីជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយសហរដ្ឋអាមេរិកលើមូលដ្ឋាននុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់កាលពីមួយថ្ងៃមុន។<ref>{{Cite news |date=June 23, 2025 |title=Iran launches missiles at US bases in Qatar and Iraq in response to strikes, state media reports |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn7ze4vmk2pt |access-date=June 30, 2025 |work=BBC News}}</ref>
* ២៤–២៥ មិថុនា – [[កិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូឆ្នាំ២០២៥|កិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូ]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលសន្និបាត[[វេទិកាពិភពលោក (ឡាអេ)|វេទិកាពិភពលោក]]ក្នុងទីក្រុង[[ឡាអេ]] ប្រទេស[[ហុល្លង់]]។<ref>{{cite web |title=The Netherlands to host 2025 NATO Summit in The Hague |url=https://www.nato.int/cps/is/natohq/news_225618.htm |publisher=North Atlantic Treaty Organization |access-date=30 June 2025 |date=24 May 2024}}</ref>
* ២៥ មិថុនា – [[បេសកកម្មអ័កស្សូម ៤]] ត្រូវបានចាប់ដំណើរការឡើងដោយនាំយកអវកាសយានិកចំនួន ៤ នាក់ទៅកាន់[[ស្ថានីយ៍អវកាសអន្តរជាតិ]] ដោយក្នុងចំណោមអវកាសយានិកបួននាក់នោះមានម្នាក់មកពីប្រទេសប៉ូឡូញ ([[ស្វាវ៉ូស អ៊ូស្នាញយីស្គី-វីសស្នេហ្វស្គី]]) និងម្នាក់ទៀតមកពីឥណ្ឌា ([[ស៊ូបបានស៊ូ សុក្លា]]) ដែលនាំឱ្យពួកគេទាំងពីរនាក់ក្លាយជាអវកាសយានិកដំបូងមកពីប្រទេសពួកគេរៀងខ្លូនដែលបានឡើងមកទីអវកាសចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]បានបញ្ចប់។<ref>{{cite web |title=(ជាភាសាប៉ូឡូញ) Sławosz Uznański-Wiśniewski już na ISS. Polski astronauta zabrał głos |url=https://wiadomosci.onet.pl/kraj/slawosz-uznanski-wisniewski-juz-na-iss-polski-astronauta-zabral-glos/m3t4ybg |publisher=Onet |access-date=30 June 2025 |date=26 June 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=25 June 2025 |title=India, Poland and Hungary make spaceflight comeback with ISS mission |url=https://www.theguardian.com/science/2025/jun/25/india-poland-hungary-us-astronauts-iss-axiom-mission-4 |access-date=30 June 2025 |publisher=The Guardian }}</ref>
* ២៧ មិថុនា – សហរដ្ឋអាមេរិកដោយមានការគាំទ្រពីប្រទេសកាតាបានព្រមព្រៀងគ្នាបង្កើតបាននូវសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពកម្រិតបឋមមួយរវាង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] និង[[រ្វ៉ាន់ដា]] ដើម្បីបញ្ចប់[[ជម្លោះសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ–រ៉្វាន់ដា (២០២២–បច្ចុប្បន្ន)|ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ]]រវាងភាគីទាំងពីរដែលបានផ្ទុះឡើងកាលពីឆ្នាំ២០២២។<ref>{{Cite news |last=Psaledakis |first=Daphne |last2=Rolley |first2=Sonia |last3=Kasongo |first3=Ange Adihe |last4=Psaledakis |first4=Daphne |date=2025-06-27 |title=Rwanda, Congo sign peace deal in US to end fighting, attract investment |url=https://www.reuters.com/world/africa/rwanda-democratic-republic-congo-set-sign-peace-agreement-washington-2025-06-27/ |access-date=2025-06-30 |work=Reuters }}</ref>
===កក្កដា===
* ១ កក្កដា – [[វិបត្តិនយោបាយថៃឆ្នាំ២០២៥]]៖ [[តុលាការធម្មនុញ្ញថៃ]]បានព្យួរតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]]ដោយរង់ចាំការជំនុំជម្រះគ្នាពិចារណាដកតំណែងលោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រីជាផ្លូវការ។<ref>{{Cite news |last=Saksornchai {{!}} AP |first=Jintamas |date=2025-07-01 |title=Court suspends Thailand's Prime Minister Paetongtarn Shinawatra to investigate leaked phone call |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/07/01/thailand-cabinet-paetongtarn-leak-call-cambodia/2523a636-5638-11f0-b45b-dc9aeb848c03_story.html |access-date=2025-07-02 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref>
* ៤–៧ កក្កដា – មនុស្សប្រមាណចំនួន ១២១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងប្រមាណរាប់សិបនាក់បានបាត់ខ្លួនក្នុងអំឡុង[[គ្រោះទឹកជំនន់នៅរដ្ឋតិចសាស់ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥|គ្រោះទឹកជំនន់នៅរដ្ឋតិចសាស់]] សហរដ្ឋអាមេរិក។<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2025/07/07/us/texas-floods |title=Texas Flood Live Updates: Summer Camp Says 27 Girls and Staff Killed, With 11 Still Missing |date=7 July 2025 |work=The New York Times|accessdate=10 July 2025}}</ref>
* ១៣ កក្កដា – ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធ[[ឌ្រូស]] និង[[បេដួអាង]]បានផ្ទុះអាវុធប្រឆាំងគ្នាជាច្រើនសារនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសស៊ីរី។<ref>{{cite news |title= (ជាភាសាអារ៉ាប់) توتر متصاعد في السويداء.. اشتباكات في حي المقوس وقطع طريق دمشق – السويداء إثر احتجازات متبادلة بين مسلحين محليين وعشائر في المنطقة |url=https://www.syriahr.com/توتر-متصاعد-في-السويداء-اشتباكات-في-حي/769644/ |website=Syrian Observatory for Human Rights |date=13 July 2025 |access-date=19 July 2025}}</ref>
* ១៦ កក្កដា – អ៊ីស្រាអែលបានធ្វើការវាយប្រហារតាមដែនអាកាសសម្រុកទៅ[[វិមានប្រធានាធិបតីស៊ីរី]] និងទីស្នាក់ការអគ្គសេនាធិការស៊ីរីក្នុងទីក្រុងដាម៉ាស។<ref>{{Cite web |url=https://news.sky.com/story/israel-attacks-syrian-military-hq-in-damascus-and-issues-warning-to-leave-religious-minority-group-alone-13397411 |title=Israel attacks Syrian military HQ - and disrupts live TV broadcast |date=16 July 2025 |work=Sky News|accessdate=19 July 2025}}</ref>
* ២១ កក្កដា – [[ឧប្បត្តិហេតុធ្លាក់យន្តហោះចម្បាំងនៅដាក្កាឆ្នាំ២០២៥|ឧប្បត្តិហេតុធ្លាក់យន្តហោះចម្បាំងនៅដាក្កា]]៖ យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ [[ឆឹងឌូ ជេ ៧|F-៧ BGI]] ដែលកំពុងហ្វឹកហ្វឺនរបស់[[កងទ័ពអាកាសបង់ក្លាដែស]] បានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងអគារនៃ[[មហាវិទ្យាល័យម៉ែលស្តូន]]ក្នុង
ទីក្រុង[[ដាក្កា]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ១៩ នាក់ រួមទាំងអ្នកបើកបរយន្តហោះនោះផងដែរ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-21 |title=Bangladesh crash: At least 19 dead after air force jet crashes into school |url=https://www.bbc.com/news/articles/c75rprqwr67o |access-date=2025-07-22 |website=BBC }}</ref>
* ២៤ កក្កដា
** យន្តហោះប្រភេទ ''Antonov An-24'' មួយគ្រឿងរបស់ក្រុមហ៊ុន[[អាំងហ្កាឡាអ៊ែរឡាញស៍]]បានធ្លាក់នៅជិតទីក្រុង[[ទីនដា]] ភាគខាងកើតនៃតំបន់ស៊ីបេរី ប្រទេសរុស្ស៊ី។ មនុស្សទាំង ៤៩ នាក់នៅលើយន្តហោះនោះបានបាត់បង់ជីវិត។<ref>{{cite news |last=Osborn |first=Andrew |last2=Stolyarov |first2=Gleb |date=24 July 2025 |title=Russian plane crashes in Russia's far east, nearly 50 people on board feared dead |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/russian-plane-missing-with-around-50-people-board-amur-region-interfax-says-2025-07-24/ |access-date=28 July 2025 |work=Reuters}}</ref>
** ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃបាន[[ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ផ្ទុះជម្លោះប្រដាប់អាវុធ]]ដាក់គ្នានៅតំបន់ព្រំដែននៃប្រទេសទាំងពីរ។ មនុស្សប្រមាណ ៣៩ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត និងជាង ១០០,០០០ នាក់ទៀតត្រូវភៀសសឹក។<ref>{{Cite news |date=2025-07-25 |title=Thailand-Cambodia military exchanges could lead to war, acting Thai PM says |url=https://www.abc.net.au/news/2025-07-25/thailand-cambodia-border-conflict-calls-for-peace/105570648 |access-date=2025-07-27 |work=ABC News }}</ref>
* ៣០ កក្កដា – ដែនសមុទ្រប៉ែកខាងត្បូងនៃ[[ឧបទ្វីបកាំឆាត់កា]]នៃប្រទេសរុស្ស៊ី បានរងនូវ[[គ្រោះរញ្ជូយដីនៅឧបទ្វីបកាំឆាត់កាឆ្នាំ២០២៥|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៨.៨ វិចទ័រ]] ដែលអាចបង្កឱ្យកើតរលកយក្សស៊ូណាមិនៅប្រទេសជប៉ុន និងកោះហាវ៉ៃ។<ref>{{cite web |title=Powerful quake in Russia's Far East causes tsunami, Japan and Hawaii order evacuations |url=https://www.reuters.com/business/environment/magnitude-8-earthquake-strikes-off-russias-kamchatka-sparks-tsunamis-warnings-2025-07-29/ |publisher=Reuters |access-date=30 July 2025}}</ref>
===សីហា===
* ៣ សីហា – នាវាដឹកទេសន្តរប្រវេសជនពីទ្វីបអាហ្វ្រិកបានក្រឡាប់លិចនៅក្បែរឆ្នេរសមុទ្រនៃប្រទេស[[យេម៉ែន]] ដែលនាំឱ្យមនុស្សប្រមាណ ៦៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត។<ref>{{cite web |date=2025-08-03 |title=At least 68 African migrants dead and scores missing after ship capsizes off Yemen coast |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20250803-at-least-68-african-migrants-dead-and-scores-missing-after-ship-capsizes-off-yemen-coast |website=France24 |access-date=4 August 2025}}</ref>
* ៧–១៧ សីហា – [[កីឡាពិភពលោកឆ្នាំ២០២៤|ព្រឹត្តិការណ៍កីឡាពិភពលោក]]ត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ឆឹងទូ]] ប្រទេសចិន។<ref>{{Cite web|url=https://www.theworldgames.org/editions/Your-City-Your-Country-2025-14|title=TWG 2025 Chengdu, CHN|publisher=The World Games|access-date=21 August 2025|archive-date=December 31, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241231135421/https://www.theworldgames.org/editions/Your-City-Your-Country-2025-14|url-status=live}}</ref>
* ៨ សីហា – ប្រទេស[[អាមេនី]] និង[[អាស៊ែបៃសង់]]បានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពអាមេនី–អាស៊ែបៃសង់|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព]]មួយដែលសម្របសម្រួលដោយសហរដ្ឋអាមេរិកដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះអរិភាពរយៈពេល ៣៧ ឆ្នាំទាក់ទិននឹង[[ជម្លោះណាហ្គ័រណូ-ការ៉ាបាក់|តំបន់ណាហ្គ័រណូ-ការ៉ាបាក់]]។<ref>{{Cite news |date=9 August 2025 |title=Azerbaijan and Armenia sign peace deal at White House that creates a ‘Trump Route’ in region |url=https://www.theguardian.com/world/2025/aug/09/azerbaijan-and-armenia-sign-peace-deal-at-white-house-that-creates-a-trump-route-in-region |work=The Guardian}}</ref>
* ១៥ សីហា – [[កិច្ចប្រជុំកំពូលរុស្ស៊ី–សហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ២០២៥]]៖ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានជួបប្រជុំជាមួយប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោកវ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីននៅរដ្ឋ[[អាឡាស្កា]] ដើម្បីពិភាក្សាអំពីផែនការដោះស្រាយ[[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន|ជម្លោះសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន]]។<ref>{{cite web|last1=Ramaswamy|first1=Swapna Venugopal|last2=Vanden Brook|first2=Tom|title=Trump-Putin meeting: Sprawling Army base that has hosted dignitaries is backdrop for talks|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2025/08/13/trump-putin-meeting-location-joint-base-elmendorf-richardson/85639795007/|work=USA Today|access-date=16 August 2025}}</ref>
* ២២ សីហា – [[ទីក្រុងហ្កាហ្សា]]ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាកំពុងជួបគ្រោះ[[ទុរ្ភិក្ស]] បន្ទាប់ពីស្ថាប័ននៃអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកត្រួតពិនិត្យសន្តិសុខស្បៀងអាហារបានតម្លើងចំណាត់ថ្នាក់សន្តិសុខស្បៀងនៅទីក្រុងនេះដល់កម្រិតទីប្រាំ ពោលជាកម្រិតខ្ពស់ និងធ្ងន់ធ្ងរបំផុត។ ស្ថាប័នដដែរបានថ្លែងថា មនុស្សជាង ៥០០,០០០ នាក់គិតត្រឹមបច្ចុប្បន្ននេះកំពុងប្រឈមមុខនឹង "ភាពអត់ឃ្លាន ទុគ្គតភាព និងសេចក្ដីស្លាប់"។<ref>{{cite web|title=Famine confirmed in Gaza City for first time, UN-backed report says|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/ckgj0yn3dzjt|work=BBC News|date=22 August 2025|access-date=22 August 2025}}</ref>
* ៣០ សីហា – [[វិបត្តិនយោបាយថៃឆ្នាំ២០២៥|វិបត្តិនយោបាយថៃ]]៖ [[តុលាការធម្មនុញ្ញថៃ]]បានសម្រេចដកនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោកស្រី[[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]]ចេញពីតំណែង ពីបទប្រព្រឹត្តិខុសក្រមសីលធម៌ ជុំវិញការបែកធ្លាយសំឡេងចរចាទូរស័ព្ទជាមួយអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្ដេចតេជោ[[ហ៊ុន សែន]]។<ref>{{cite web | url=https://www.aljazeera.com/news/2025/8/29/thai-court-removes-prime-minister-paetongtarn-shinawatra-from-office | title=Thai court removes Prime Minister Paetongtarn Shinawatra from office |work=Al Jazeera | date=29 August 2025|access-date=1 September 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |date=29 August 2025 |title=Thailand PM Paetongtarn Shinawatra sacked over Cambodia call |url=https://www.dw.com/en/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-sacked-over-cambodia-call/a-73802515 |access-date=1 September 2025 |website=Deutsche Welle}}</ref>
* ៣១ សីហា – [[ក្បួនព្យុហយាត្រាដើម្បីអូស្ត្រាលី]]ដែលត្រូវជាបាតុកម្មតវ៉ាប្រឆាំងនឹងអន្តោប្រវេសន៍ចូលអូស្ត្រាលី បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite news |last1=Bennett |first1=Tom |title=Thousands attend Australia anti-immigration rallies |url=https://www.bbc.com/news/articles/czjmre371l1o |access-date=1 September 2025 |work=BBC News |date=31 August 2025}}</ref>
===កញ្ញា===
* ១ កញ្ញា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីនៅអាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ២០២៥|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៦.០ វិចទ័រ]]បានអង្រួនទឹកដីប៉ែកខាងកើតនៃប្រទេស[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ ៨០០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្សប្រមាណ ២,៨០០ ផ្សេងទៀតនាក់។<ref>{{Cite web |last1=Yawar |first1=Mohammad Yunus |last2=Greenfield |first2=Charlotte |date=1 September 2025 |title=Afghanistan earthquake kills 800, injures 2,800, Taliban asks world for help |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/afghanistan-earthquake-kills-800-injures-2800-taliban-asks-world-help-2025-09-01/ |website=Reuters |access-date=1 September 2025}}</ref>
* ៨ កញ្ញា
** [[ការបោះឆ្នោតសភាន័រវែសឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសភាន័រវែស]]៖ សម្ព័ន្ធនយោបាយរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[យូណាស ហ្គារ៍ ស្ទើរ៉េ]]បានបន្ដកាន់កាប់អាសនៈភាគច្រើននៅក្នុងសភា។<ref>{{cite web|title=Norway's Labour party wins election after seeing off populist surge|url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/08/norways-labour-party-holds-narrow-lead-in-early-election-results|work=The Guardian|access-date=11 September 2025}}</ref>
** [[វិបត្តិនយោបាយបារាំងឆ្នាំ២០២៤–២០២៥|វិបត្តិនយោបាយបារាំង]]៖ [[រដ្ឋាភិបាលបៃរូ|រដ្ឋាភិបាលលោកបៃរូ]]បានដួលរលំបន្ទាប់ពីសភាបានបោះឆ្នោតដកទំនុកចិត្តលើនាយករដ្ឋមន្ត្រី។<ref>{{cite web|title=French government collapses as MPs vote to oust prime minister|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c5yqgnzw759t|work=BBC News|date=8 September 2025|access-date=11 September 2025}}</ref>
** [[បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលនេប៉ាល់ឆ្នាំ២០២៥|បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាល]]បានផ្ទុះឡើងនៅប្រទេស[[នេប៉ាល់]] បង្កឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ចំនួន ២២ នាក់ និងរបួសរាប់រយនាក់ទៀត។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីនេប៉ាល់ លោក[[ខណ្ឌប្រាសាទ សម្មាអូលី]]បានលាឈប់ពីតំណែងនៅថ្ងៃបន្ទាប់ខណៈស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹងឡើង។<ref>{{cite web|last=Mohamed|first=Edna|title=Nepal protests updates: PM Oli resigns, parliament torched, airport shut|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/9/9/nepal-protests-live-nepali-congress-office-top-leaders-homes-set-on-fire|work=Al Jazeera|access-date=11 September 2025}}</ref>
* ៩ កញ្ញា
** [[សម័យប្រជុំមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលើកទីបែតសិប|សម័យប្រជុំលើកទី ៨០]] នៃ[[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានបើកដំណើរការឡើងនៅ[[ទីក្រុងញូវយ៉ក]] សហរដ្ឋអាមេរិក។<ref>{{cite web|last=Stepansky|first=Joseph|title='Illusions stripped away': What to know about the 80th UN General Assembly|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/9/illusions-stripped-away-what-to-know-about-the-80th-un-general-assembly|work=Al Jazeera|access-date=11 September 2025}}</ref>
** អ៊ីស្រាអែលបាន[[ការវាយប្រហារដែនអាកាសដោយអ៊ីស្រាអែលលើថ្នាក់ដឹកនាំហាម៉ាស់នៅកាតា|ធ្វើការវាយប្រហារ]]លើថ្នាក់ដឹកនាំ[[ហាម៉ាស់]]នៅទីក្រុង[[ដូហា]] ប្រទេសកាតា ដែលនាំឱ្យវាជាករណីវាយប្រហារដោយអ៊ីស្រាអែលដំបូងមកលើប្រទេសមួយនេះ។<ref>{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/9/israeli-military-says-it-has-attacked-hamas-leadership-in-qatars-doha |title=Israeli military says it attacked Hamas leaders in Qatar's Doha |website=Al Jazeera English |date=9 September 2025}}</ref>
** ដ្រូនរុស្ស៊ីជាច្រើនគ្រឿងបាន[[ការលុកលុយប៉ូឡូញដោយដ្រូនរុស្ស៊ីក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥|ហោះចូលរំលោភ]]ដែនអាកាសប្រទេសប៉ូឡូញ កំឡុងពេលរុស្ស៊ីកំពុងធ្វើប្រតិបត្តិការវាយប្រហារអ៊ុយក្រែន។ ដ្រូនរុស្ស៊ីមួយចំនួនត្រូវបានបាញ់កម្ទេចដោយកងកម្លាំងប៉ូឡូញនិងអង្គការណាតូ ដែលនាំឱ្យវាជាករណីរំលោភលើទឹកដីរបស់សមាជិកអង្គការណាតូដំបូង ហើយជាហេតុជំរុញឱ្យប៉ូឡូញចាត់អនុវត្ត[[សន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង#មាត្រា ៤|មាត្រា ៤ របស់ណាតូ]]។<ref>{{cite web|title=Poland closer to conflict than any time since second world war, PM says, as Russia claims drone incursion was unintentional – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2025/sep/10/poland-pm-condemns-repeated-violation-of-airspace-amid-russian-attack-on-ukraine-follow-live|publisher=The Guardian|date=10 September 2025|access-date=11 September 2025}}</ref>
*១១ កញ្ញា – [[តុលាការសហព័ន្ធកំពូល]]បានកាត់ទោសអតីត[[ប្រធានាធិបតីប្រេស៊ីល]] លោក[[ចាអៀ បុលសូណារ៉ូ]]ឱ្យជាប់ពន្ធនាគារ ២៧ ឆ្នាំពីបទចូលប្រឡូកពាក់ព័ន្ធក្នុងគម្រោងធ្វើ[[គម្រោងរដ្ឋប្រហារប្រេស៊ីលឆ្នាំ២០២២|រដ្ឋប្រហារ]]ក្ដោបក្ដាប់អំណាចកាលឆ្នាំ២០២២។<ref>{{ cite web | url=https://noticias.stf.jus.br/postsnoticias/ap-2668-relator-vota-pela-condenacao-de-todos-os-reus-do-nucleo-1/ | title=(ជាភាសាព័រទុយហ្កាល់) AP 2668: relator vota pela condenação de todos os réus do Núcleo 1 | trans-title=AP 2668: rapporteur votes to convict all eight defendants of Group 1 | website=[[តុលាការសហព័ន្ធកំពូល|Supreme Federal Court]] | date=2025-09-09 | access-date=2025-09-14 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-11 |title=Bolsonaro sentenced to 27 years in prison for plotting Brazil coup |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8xrqxk9p4xo |access-date=2025-09-14 |website=BBC News }}</ref>
*១២ កញ្ញា – អតីតប្រធានតុលាការកំពូល លោកស្រី[[សុសីល ការគី]]បានចូលកាន់តំណែងក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រីបណ្តោះអាសន្ននៃប្រទេស[[នេប៉ាល់]]បន្ទាប់ពីអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក[[ខណ្ឌប្រាសាទ សម្មាអូលី]]បានលាឈប់ពីតំណែងកាលថ្ងៃទី៨។ <ref>{{cite web | url = https://www.hindustantimes.com/world-news/nepal-pm-kp-oli-resigns-after-violent-anti-corruption-protests-report-101757407595025.html | title = Nepal PM KP Oli resigns after violent anti-corruption protests: Report | website = Hindustan Times | date = 9 September 2025 | access-date = 14 September 2025 }}</ref>ការសម្រេចចិត្តជ្រើសយកលោកស្រីការគីជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនេះបានឆក់យកចំណាប់អារម្មណ៍ពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ព្រោះថាដំណើរការជ្រើសរើសលោកស្រីត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងតាមរយៈការស្ទង់មតិនៅលើវេទិកាប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម[[ឌីស្កដ]] (Discord)។<ref>{{Cite web |date=2025-09-13 |title=How Gen Z protestors chose Nepal’s first woman prime minister on Discord |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/nepal-sushila-karki-prime-minister-discord-protests-b2825843.html |access-date=2025-09-14 |website=The Independent }}</ref><ref>{{Cite news |date=2025-09-13 |title=Nepal's Gen Z chooses Discord to 'elect' interim PM: What is this app and how it works |url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/nepals-gen-z-chooses-discord-to-elect-interim-pm-what-is-this-app-and-how-it-works/articleshow/123867797.cms |access-date=2025-09-14 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>
*១៦ កញ្ញា
** [[ការបោះឆ្នោតសកលម៉ាឡាវីឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលម៉ាឡាវី]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite web|last=Gondwe|first=Gregory|title=Voting underway in Malawi elections as southern African nation is gripped by economic turmoil|url=https://apnews.com/article/election-malawi-president-parliament-africa-chakwera-397aa544946efd6e1dfc0258d406bfdf|work=AP News|access-date=20 September 2025}}</ref>
** គណៈកម្មាធិការស៊ើបអង្កេតរបស់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានរកឃើញថា អ៊ីស្រាអែលបាន[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|ប្រព្រឹត្តិអំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]ប្រឆាំងជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់ហ្កាហ្សាពិតមែន។<ref>{{Cite news |date=2025-09-16 |title=Israel has committed genocide in Gaza, UN commission of inquiry says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c8641wv0n4go |access-date=2025-09-20 |work=BBC News}}</ref><ref>{{Cite news |date=2025-09-16 |title=Gaza: Top independent rights probe alleges Israel committed genocide |url=https://news.un.org/en/story/2025/09/1165856 |access-date=2025-09-20 |work=UN}}</ref>
* ២១ កញ្ញា – [[សហរាជាណាចក្រ|ចក្រភពអង់គ្លេស]] [[កាណាដា]] និង[[អូស្ត្រាលី]]បានប្រកាសទទួលស្គាល់[[ប៉ាឡេស្ទីន]]ជារដ្ឋអធិបតេយ្យ ខណៈ[[បារាំង]]បានចេញសេចក្ដីប្រកាសទទួលស្គាល់ប៉ាឡេស្ទីនដូចគ្នានៅថ្ងៃបន្ទាប់។<ref>{{Cite news |date=2025-09-21 |title=UK, Canada and Australia announce formal recognition of Palestinian state |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cpw1qkyke4nt |access-date=2025-09-25 |work=BBC News}}</ref><ref>{{Cite news|date=2025-09-22|title=France becomes latest nation to recognise Palestinian state|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cpw1qkyke4nt?post=asset%3A98abf853-7f15-43f9-be57-8b3c7d692f5b#post|access-date=2025-09-25|work=BBC News}}</ref>
* ២៨ កញ្ញា – [[ការបោះឆ្នោតសភាម៉ុលដាវីឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសភាម៉ុលដាវី]]៖ គណបក្សកាន់អំណាចទំនោរគាំទ្រអឺរ៉ុបគឺ[[គណបក្សសកម្មភាព និងសាមគ្គីភាព]]បានយកឈ្នះការបោះឆ្នោត បង្កើតបានជារដ្ឋាភិបាលសំឡេងភាគច្រើន។<ref>{{Cite news|last1=Nicholls|first1=Catherine|last2=Gak|first2=Kosta|last3=Edwards|first3=Christian|last4=Regan|first4=Helen|date=2025-09-29|title=Moldova's ruling pro-EU party wins election marred by claims of Russian meddling|url=https://edition.cnn.com/2025/09/29/europe/moldova-election-eu-russia-intl-hnk|access-date=2025-10-02|work=CNN}}</ref>
* ៣០ កញ្ញា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីសេប៊ូឆ្នាំ២០២៥|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៦.៩ វិចទ័រ]]បានអង្រួន[[សេប៊ូ|កោះសេប៊ូ]]ក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីន ដែលបណ្តាលឱ្យស្លាប់មនុស្សចំនួន ៧៣ នាក់ និងរបួសដល់មនុស្ស ១៩៧ នាក់បន្ថែម។<ref name=":1">{{cite news |date=October 2, 2025 |title=73 dead in Cebu temblor; infra damage at P3 B |url=https://mb.com.ph/2025/10/02/73-dead-in-cebu-temblor-infra-damage-at-p3-b |accessdate=October 3, 2025 |work=Manila Bulletin}}</ref>
===តុលា===
* ៣ តុលា – [[ព្រះមហាចៅពញាលុចសំបួ|ព្រះមហាចៅពញា]]នៃ[[លុចសំបួ|ពញារដ្ឋលុចសំបួ]]ព្រះបាទ[[អង់រី (ព្រះមហាចៅពញាលុចសំបួ)|អង់រី]]បានដាក់រាជ្យដោយបន្សល់ទុករាជ្យបល្ល័ង្កឱ្យព្រះបុត្រារបស់ព្រះអង្គសោយរាជ្យគឺ ព្រះបាទ[[ហ្គីយ៉ូម (ព្រះមហាចៅពញាលុចសំបួ)|ហ្គីយ៉ូម]]។<ref>{{Cite web |date=2024-12-24 |title=Grand Duke Henri confirms date of retirement |url=https://www.luxtimes.lu/luxembourg/grand-duke-henri-confirms-date-of-retirement/31197975.html |url-access=subscription |access-date=2025-10-03 |website=Luxembourg Times |archive-date=December 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241229175844/https://www.luxtimes.lu/luxembourg/grand-duke-henri-confirms-date-of-retirement/31197975.html |url-status=live }}</ref>
* ៣–៤ តុលា – [[ការបោះឆ្នោតសភាឆែកឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសភាឆែក]]៖ ប្រធានគណបក្ស[[អាណូ (គណបក្សនយោបាយ)|អាណូ]] និងជាអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក[[អានដ្រេជ៍ បាប៊ីស]]បានឈ្នះអាសនៈបានមួយក្ដាប់ធំ ប៉ុន្តែមិនអាចដណ្ដើមយកអាសនៈភាគច្រើនបាន ខណៈនាយករដ្ឋមន្ត្រីកំពុងកាន់អំណាច លោក[[ពេទ្រ ហ្វីអាឡា]] និងសម្ព័ន្ធភាពនយោបាយរបស់លោកបានបរាជ័យក្នុងការដណ្ដើមអាសនៈភាគច្រើន។<ref>{{Cite news|date=2025-10-04|title=Andrej Babiš' ANO movement wins Czech parliamentary elections|url=https://www.euronews.com/2025/10/04/andrej-babis-ano-movement-set-to-win-czech-parliamentary-elections|access-date=2025-10-06|work=Euronews}}</ref>
* ៥ តុលា – [[ការបោះឆ្នោតសភាស៊ីរីឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសភាស៊ីរី]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង ហើយត្រូវជាការបោះឆ្នោតដំបូងចាប់តាំងពី[[ការដួលរលំនៃរបបអាសាដ|របបអាសាដបានដួលរលំ]]។<ref>{{Cite news|date=2025-10-03|title=Syria to establish first post-Assad parliament amid political inclusivity concerns|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/syria-establish-first-post-assad-parliament-amid-political-inclusivity-concerns-2025-10-03/|access-date=2025-10-06|work=Reuters}}</ref>
* ៩ តុលា
** [[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា]]៖ ហាម៉ាស់ និងអ៊ីស្រាអែលបានយល់ព្រមលើដំណាក់កាលទីមួយនៃ[[ផែនការសន្តិភាពសង្គ្រាមហ្កាហ្សា|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពហ្កាហ្សា]] ដោយបើកផ្លូវសម្រាប់ការអនុវត្តបទឈប់បាញ់ថ្មី បន្ទាប់ពីជម្លោះនេះបានផ្ទុះឡើងអស់រយៈពេលជិតពីរឆ្នាំ។<ref>{{Cite web |date=2025-10-09 |title=Trump says Israel and Hamas have agreed to first phase of Gaza peace deal, paving way for ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cx2nzlj2j4kt |access-date=2025-10-10 |website=BBC News}}</ref>
** [[ជម្លោះប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ២០២៥|ជម្លោះប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]៖ តាមសេចក្ដីរាយការណ៍ ប្រទេសប៉ាគីស្ថានបានបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសទៅលើទីក្រុង[[កាប៊ុល]] [[ឃូស្ត]] [[ចាឡាឡាបាដ]] និង[[ប៉ាកទីកា]] ដោយមានគោលដៅផ្ដាច់ជីវិត[[ន័រ វ៉ាលីមេស៊ូដ]] ដែលត្រូវជាមេភេរវករដ៏ល្បីឈ្មោះម្នាក់។<ref>{{Cite news |date=10 October 2025 |title=Mysterious explosions heard in Kabul: Did Pakistan carry out airstrike? Here’s what we know |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/mysterious-explosions-heard-in-kabul-did-pakistan-carry-out-airstrike-heres-what-we-know/articleshow/124445121.cms |access-date=13 October 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>
* ៩–១១ តុលា – [[ការបោះឆ្នោតសកលសេសែលឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលសេសែល]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[វេវិល រ៉ាមកាឡាវ៉ាន់]]បានបរាជ័យក្នុងការរក្សាអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុងសភាដោយចាញ់បេក្ខភាពបក្សប្រឆាំងលោក[[ប៉ាធ្រីគ អ៊ែរមីនី]]។<ref>{{Cite news|date=2025-10-11|title=Former speaker Herminie wins Seychelles presidential election|url=https://www.reuters.com/world/africa/former-speaker-herminie-wins-seychelles-presidential-election-2025-10-12/|access-date=2025-10-13|work=Reuters}}</ref>
* ១០ តុលា
** [[គ្រោះរញ្ជួយដីដាវៅឆ្នាំ២០២៥|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.៤ វិចទ័រ]]បានអង្រួន[[កោះមីនដាណាវ]]ភាគខាងត្បូងក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីន ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួនដប់នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្សជាងមួយពាន់នាក់ទៀត។<ref>{{Cite news|last=Rita|first=Joviland|date=2025-10-10|title=Magnitude 7.4 earthquake hits offshore Manay, Davao Oriental|url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/961938/magnitude-7-6-earthquake-hits-offshore-manay-davao-oriental/story/|access-date=2025-10-10|work=GMA Network}}</ref>
** លោកស្រី[[ប្រធានាធិបតីប៉េរូ]] [[ឌីណា បូលូអាតេ]]ត្រូវបានស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិជាតិគឺ [[សមាជនៃសាធារណេដ្ឋប៉េរូ|សមាជនៃសាធារណរដ្ឋ]]បោះឆ្នោតដកតំណែងជាឯកច្ឆ័ន្ទ។<ref>{{Cite web |last=Aquino |first=Marco |last2=Morland |first2=Sarah |date=October 10, 2025 |title=Peru Congress ousts president, successor vows 'war on crime' |url=https://www.reuters.com/world/americas/peru-lawmakers-make-fresh-push-remove-unpopular-president-office-2025-10-09/ |access-date=13 October 2025 |website=Reuters}}</ref>
* ១២ តុលា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកាមេរូនឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកាមេរូន]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[ប៉ូល ប៊ីយ៉ា]]បានឈ្នះឆ្នោតបន្តកាន់អំណាចជាប្រធានាធិបតីក្នុងអាណត្តិទីប្រាំបីរបស់លោក។<ref>{{Cite news|last1=Akua|first1=Nalova|last2=Chimtom|first2=Ngala Killian|date=2025-10-27|title=World’s oldest president, Paul Biya, wins Cameroon election at 92|url=https://apnews.com/article/cameroon-protests-election-tchiroma-biya-885d5a2cd41164e37e760777946a60e7|access-date=2025-10-20|work=AP News|}}</ref>
* ១៣ តុលា – [[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា]]៖ ក្រុមហាម៉ាស់បានដោះលែងចំណាប់ខ្មាំងដែលនៅមានជីវិតចុងក្រោយចំនួន ២០ នាក់នៅហ្កាហ្សា បន្ទាប់ពីពួកគេត្រូវបានហាម៉ាស់ចាប់ជំរិតតាំងពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ព្រឹត្តិការណ៍វាយប្រហារថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] កាលពីឆ្នាំ២០២៣។ ជាថ្នូរនឹងការដោះលែងចំណាប់ខ្មាំងដោយហាម៉ាស់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានដោះលែងអ្នកទោសប៉ាឡេស្ទីនចំនួន ២៥០នាក់ និងអ្នកជាប់ឃុំឃាំងជាង ១,៧០០ នាក់ទៀត។<ref>{{Cite web |date=2025-10-13 |title=All 20 living hostages now handed over as Trump set to address Israeli parliament |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cx2r2z0gyp7t |access-date=2025-10-16 |website=BBC News}}</ref>
* ១៤ តុលា – [[រដ្ឋប្រហារម៉ាដាហ្កាស្កាឆ្នាំ២០២៥|រដ្ឋប្រហារម៉ាដាហ្កាស្កា]]៖ បន្ទាប់ពី[[បាតុកម្មម៉ាដាហ្កាស្កាឆ្នាំ២០២៥|បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាល]]បានអូសបន្លាយអស់ជាច្រើនសប្តាហ៍ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[អង់ឌ្រី រ៉ាចូអែលីណា]]ត្រូវបានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធផ្តួលទម្លាក់ចេញពីអំណាច ដោយមានមន្ត្រីយោធា លោក[[មីគែល រ៉ង់ឌ្រីអានីរីណា]]ឡើងកាន់អំណាចជាប្រធានាធិបតីបណ្ដោះអាសន្ន។<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/madagascar-president-rajoelina-address-nation-monday-evening-2025-10-13/|title=Madagascar's president has left the country after Gen Z protests, officials say|last1=Rabary|first1=Lovasoa|last2=Cocks|first2=Tim|last3=Paravicini|first3=Giulia|publisher=Reuters|date=2025-10-13|access-date=2025-10-16}}</ref>
* ១៩ តុលា – [[ការបោះឆ្នោតសកលបូលីវីឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលបូលីវី]]៖ លោក[[រ៉ូឌ្រីហ្គោ ប៉ាសបេរៃរ៉ា]]បានយកឈ្នះការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីថ្មីទល់នឹងអតីតប្រធានាធិបតី លោក[[ហ័រហេ គីរ៉ូហ្កា]]។ គណបក្សកាន់អំណាច[[ចលនាដើម្បីសង្គមនិយម (បូលីវី)|ចលនាដើម្បីសង្គមនិយម]]បានបាត់បង់អាសនៈរបស់ខ្លួនទាំងមូលនៅក្នុង[[ព្រឹទ្ធសភា (បូលីវី)|ព្រឹទ្ធសភា]] ហើយនៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (បូលីវី)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]]វិញ វាបានរក្សាតែពីរអាសនៈប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web|last1=Elliott|first1=Lucinda|last2=Machicao|first2=Monica|title=Bolivia votes as support for left wanes and inflation is top of mind|url=https://www.reuters.com/world/americas/bolivia-votes-support-left-wanes-inflation-is-top-mind-2025-08-17/|work=Reuters|access-date=20 October 2025}}</ref>
* ២១ តុលា – លោកស្រី[[សាណាអិ តាកាអ៊ិឈិ]]បានក្លាយជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]ស្ត្រីដំបូងគេបង្អស់នៃប្រទេស[[ជប៉ុន]]។<ref>{{Cite web |date=2025-10-21 |title=Sanae Takaichi makes history as Japan's first female prime minister |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c751z23n3n7o |access-date=2025-10-23 |website=BBC News }}</ref>
* ២៤ តុលា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអៀរឡង់ឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអៀរឡង់]]៖ បេក្ខភាពឯករាជ្យ លោកស្រី[[ខាធឺរីន ខូនណូលី]]បានជាប់ឆ្នោតក្លាយជាប្រធានាធិបតីថ្មីនៃប្រទេសអៀរឡង់បន្ទាប់ពីបានទទួលសំឡេងគាំទ្រភ្លូកទឹកភ្លូកដី ដោយយកឈ្នះលើបេក្ខភាពមកពីបក្ស[[ហ្វីនហ្គែល]]គឺលោកស្រី[[ហ៊េតធឺ ហាំផ្វ្រី]]។<ref>{{Cite web|date=2025-10-25|title=Leftwinger Catherine Connolly wins Ireland presidential election by landslide|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/25/catherine-connolly-ireland-presidential-election-leftwing|access-date=2025-10-30|website=The Guardian}}</ref>
* ២៦ តុលា
** [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអាហ្សង់ទីនឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអាហ្សង់ទីន]]៖ គណបក្សកាន់អំណាចរបស់លោកប្រធានាធិបតី[[ហាវីអ៊ែរ មីលៃ]]គឺគណបក្ស[[សេរីនិយមចម្រើន]]បានយកឈ្នះការបោះឆ្នោតដោយទទួលបានសំឡេងគាំទ្រជាង ៤០%។<ref>{{Cite web|last=Debre|first=Isabel|date=2025-10-27|title=Milei triumphs in Argentine midterm elections closely watched by Washington|url=https://apnews.com/article/argentina-midterm-election-javier-milei-66d7c03825a7a0f56ce5808ff3ac1df4|access-date=2025-10-30|website=AP News}}</ref>
** ប្រទេស[[ទីម័រខាងកើត]]បានក្លាយជា[[រដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន|រដ្ឋសមាជិកទី ១១]] នៃ[[អាស៊ាន|សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។<ref>{{Cite web|date=2025-10-25|title=Timor-Leste joins ASEAN, boosting regional unity and peace|url=https://en.antaranews.com/news/387969/timor-leste-joins-asean-boosting-regional-unity-and-peace|access-date=2025-10-30|website=Antara}}</ref>
* ២៧ តុលា
** [[ព្យុះវេរម្ភវាតមេលីសា]]នៅ[[សមុទ្រការ៉ាអ៊ីប]]បានស្ទុះឡើងដល់កម្រិតទីប្រាំដោយនាំឱ្យវាក្លាយជាព្យុះសង្ឃរាដ៏កាចសាហាវបំផុតប្រចាំរដូវ និងជាព្យុះស៊ីក្លូនត្រូពិចកាចសាហាវបំផុតប្រចាំឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite web |date=2025-10-27 |title=Jamaica braces for Cat 5 Hurricane Melissa, Earth’s strongest storm of 2025 |url=https://yaleclimateconnections.org/2025/10/jamaica-braces-for-cat-5-hurricane-melissa-earths-strongest-storm-of-2025/ |access-date=2025-10-30 |website=Yale Climate Connections}}</ref>
** [[ប្រតិបត្តិបិទបង្ក្រាប]]៖ នៅទីក្រុង[[រីយ៉ូដឺចាណេរ៉ូ]] មនុស្សប្រមាណជាង ១២០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់នៅក្នុងប្រតិបត្តិការវាយឆ្មក់បង្ក្រាបលើអង្គការឧក្រិដ្ឋកម្មមួយឈ្មោះ[[កូម្មង់ដូវែមេញ៉ូ]] ដោយនគរបាលប្រេស៊ីល។<ref>{{cite web |last1=Zegarra |first1=Gonzalo |last2=Saltman |first2=Max |last3=Padinger |first3=German |date=28 October 2025 |title=Largest ever police raid in Rio de Janeiro leaves at least 132 dead, public defender's office says |url=https://edition.cnn.com/2025/10/28/americas/brazil-police-raid-rio-de-janeiro-latam-intl |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251029230854/https://edition.cnn.com/2025/10/28/americas/brazil-police-raid-rio-de-janeiro-latam-intl |archive-date=29 October 2025 |access-date=6 November 2025 |website=CNN}}</ref><ref>{{cite news |last1=Tomaz |first1=Kleber |title=(ជាភាសាព័រទុយហ្កាល់) Total de mortos após megaoperação no Rio supera o Massacre do Carandiru |url=https://g1.globo.com/sp/sao-paulo/noticia/2025/10/29/megaoperacao-no-rio-pode-superar-total-de-mortes-no-massacre-do-carandiru.ghtml |access-date=6 November 2025 |work=G1 |date=29 October 2025 }}</ref>
* ២៩ តុលា – [[ការបោះឆ្នោតសកលហុល្លង់ឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលហុល្លង់]]៖ គណបក្សសេរីនិយមឈ្មោះ [[ប្រជាធិបតេយ្យ ៦៦]] រួមជាមួយគណបក្សស្ដាំនិយមឈ្មោះ [[គណបក្សដើម្បីសេរីភាព]] បានឈ្នះអាសនៈច្រើនបំផុតចំនួន ២៦ ស្មើគ្នា។<ref>{{Cite news|date=2025-10-29|title=Netherlands national elections 2025: The results in pictures|url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/29/netherlands-national-elections-2025-the-results-in-pictures|access-date=2025-11-6|work=Euronews}}</ref>
===វិច្ឆិកា===
* ៣ វិច្ឆិកា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីបាល់ខ៍ឆ្នាំ២០២៥|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៦.៣ វិចទ័រ]]បានអង្រួន[[ខេត្តបាល់ខ៍]] និង[[ខេត្តសាម៉ង់ហ្កាន]]ក្នុងប្រទេស[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ ៣០ នាក់ និងរបួសចំនួន ៩៤៥ នាក់។<ref>{{cite news|title=(ជាភាសាពែរ្ស) جزئیات جدید از زلزله شدید افغانستان/ ۳۰ نفر کشته و ۳۲۰ نفر مصدوم شدند|url=https://fararu.com/fa/news/919898/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%84%D8%B2%D9%84%D9%87-%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D9%85%D8%B5%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF|agency=Fararu|date=3 November 2025|access-date=6 November 2025}}</ref>
* ៤ វិច្ឆិកា – [[ព្យុះទីហ្វុងកាល់មេគី]]បានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណចំនួន ២០៦ នាក់នៅក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីន [[វៀតណាម]] និងថៃ។<ref>{{cite news|title=Typhoon Kalmaegi brings rain and destruction to Vietnam as death toll nears 200 in Philippines|url=https://www.reuters.com/business/environment/typhoon-kalmaegi-brings-rain-destruction-vietnam-death-toll-nears-200-2025-11-07/|date=2025-11-07|access-date=2025-11-11|work=Reuters}}</ref><ref>{{cite news|url=https://vnexpress.net/5-nguoi-chet-hon-2-600-nha-hu-hong-do-bao-kalmaegi-4961051.html|lang=vi|work=VnExpress|access-date=2025-11-11|date=2025-11-07|title=(ជាភាសាវៀតណាម) 5 người chết, hơn 2.600 nhà hư hỏng do bão Kalmaegi}}</ref><ref>{{Cite news|date=2025-11-07|title=Heavy flooding affects 15 provinces of Thailand leaving 13 dead
|url=https://www.sott.net/article/502826-Heavy-flooding-affects-15-provinces-of-Thailand-leaving-13-dead|access-date=2025-11-11|work=Sott}}</ref>
* ៦ វិច្ឆិកា – លោក[[ខាលីដ អែល-អេណានី]]ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងជាអគ្គនាយកថ្មីនៃអង្គការ[[យូណេស្កូ]]។<ref>{{cite news |last1=Toutate |first1=Issam |title=UNESCO Elects Egyptian Archaeologist Khaled El Enany as New Director-General |url=https://www.moroccoworldnews.com/2025/11/266812/unesco-elects-egyptian-archaeologist-khaled-el-enany-as-new-director-general/ |access-date=11 November 2025 |work=Morocco World News |date=6 November 2025}}</ref>
* ១០–២១ វិច្ឆិកា – [[សន្និសីទអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុឆ្នាំ២០២៥|សន្និសីទអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុលើកទី៣០]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[បេលេម]] ប្រទេស[[ប្រេស៊ីល]]។<ref>{{Cite news|last=Peixoto|first=Roberto|date=2025-11-10|title=(ជាភាសាព័រទុយហ្កាល់) COP30 começa nesta segunda; saiba o que está em jogo e o que esperar da conferência sobre a crise do clima|url=https://g1.globo.com/meio-ambiente/cop-30/noticia/2025/11/10/cop30-comeca-oficialmente-nesta-segunda-saiba-o-que-esta-em-jogo-e-o-que-esperar-da-conferencia-sobre-a-crise-do-clima.ghtml|access-date=2025-11-11|work=G1}}</ref>
* ១១ វិច្ឆិកា – [[ការបោះឆ្នោតសភាអ៊ីរ៉ាក់ឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសភាអ៊ីរ៉ាក់]]៖ [[សម្ព័ន្ធបុនស្ថាបនា និងអភិវឌ្ឍន៍]]ដែលជាគណបក្សរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក[[ម៉ូហាម៉េដស្យា អាល់ស៊ូដានី]] បានដណ្ដើមកាន់កាប់អាសនៈមួយភាគធំនៅក្នុងសភា។<ref>{{Cite news|date=2025-11-12|last1=Solomon|first1=Erika|last2=Hassan|first2=Falih|title=Iraq's Prime Minister Leads in Elections, but May Struggle to Form Government|url=https://www.nytimes.com/2025/11/12/world/middleeast/iraq-elections.html|access-date=2025-11-25|work=The New York Times}}</ref>
* ១៧ វិច្ឆិកា – អតីត[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីបង់ក្លាដែស]] លោកស្រី[[ស្យីគ ហាស៊ីណា]]ត្រូវបាន[[សាលាក្ដីឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ (បង់ក្លាដែស)|សាលាក្ដីបង់ក្លាដែស]]រកឃើញថាមានទោសពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ហើយត្រូវបានប្រកាសកាត់ទោសប្រហារជីវិតដោយកំបាំងមុខ។<ref>{{Cite web |date=2025-11-17 |title=Bangladesh: Sheikh Hasina sentenced to death over student protests |url=https://www.bbc.com/news/articles/cpwvg99e8vdo |access-date=2025-11-25 |website=www.bbc.com }}</ref>
* ២២–២៣ វិច្ឆិកា – [[កិច្ចប្រជុំកំពូលជីម្ភៃឆ្នាំ២០២៥|កិច្ចប្រជុំកំពូលជីម្ភៃ]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ចូហានណេស្បួរ]]នៃប្រទេស[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] ដោយនេះជាលើកដំបូងដែលកិច្ចប្រជុំកំពូល[[ក្រុមប្រទេសទាំងម្ភៃ|ជីម្ភៃ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅលើទឹកដីនៃទ្វីបអាហ្វ្រិក។<ref>{{Cite news|date=2025-11-22|last=Lawal|first=Shola|title=G20 summit in South Africa: Who's attending and what's on the agenda?|url=https://www.aljazeera.com/economy/2025/11/22/g20-summit-in-south-africa-whos-attending-and-whats-on-the-agenda|access-date=2025-11-25|work=Al Jazeera}}</ref>
* ២៣ វិច្ឆិកា – [[ការបោះឆ្នោតសកលគីនេ-ប៊ីសាវឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលគីនេ-ប៊ីសាវ]]៖ [[រដ្ឋប្រហារគីនេ-ប៊ីសាវឆ្នាំ២០២៥|រដ្ឋប្រហារ]]ផ្តួលរំលំប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[អ៊ូម៉ារូ ស៊ីស្សូកូ អេមបាលរ]]បានផ្ទុះឡើងនៅមួយថ្ងៃមុនពេលការចេញផ្សាយលទ្ធផលបោះឆ្នោតផ្លូវការ។<ref>{{Cite news|date=2025-11-23|last=Motamedi|first=Maziar|title=Guinea-Bissau, beset by coups, votes in contentious presidential election|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/23/guinea-bissau-beset-by-coups-votes-in-contentious-presidential-election|access-date=2025-11-25|work=Al Jazeera}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20251126-guinea-bissau-military-claims-to-have-seized-power-after-disputed-vote |title=Guinea-Bissau military claims to have seized power after disputed vote |work=RFI |date=26 November 2025}}</ref>
* ២៥ វិច្ឆិកា – របាយការណ៍ថ្មីមួយដែលចេញផ្សាយដោយអង្គការសហប្រជាជាតិបង្ហាញថា រដ្ឋធានី[[ចាកាតា]]របស់ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីបានផ្ដួលរាជធានី[[តូក្យូ]]របស់ប្រទេសជប៉ុនក្នុងនាមជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក ដោយមានចំនួនប្រជាជនជាង ៤២ លាននាក់។<ref>{{Cite news|date=2025-11-25|last=Ganglani|first=Jay|title=Move aside Tokyo, the world has a new largest city|url=https://www.nbcnews.com/world/asia/jakarta-worlds-largest-city-tokyo-most-populated-dhaka-new-un-report-rcna245798|access-date=2025-11-25|work=NBC News}}</ref>
* ២៦ វិច្ឆិកា
** [[គ្រោះអគ្គីភ័យអគារអាប់ប៉ាតឺម៉ង់នៅតាប៊ូឆ្នាំ២០២៥|អគ្គីភ័យ]]ដ៏ធំមួយបានឆាបឆេះអគារអាប់ប៉ាតឺម៉ង់មួយប្លុកនៅទីក្រុង[[ហុងកុង]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិច ១៤៦ នាក់ និងមនុស្សជាង ១៥០ នាក់បានបាត់ខ្លួន។<ref>{{Cite news |last=Bosotti |first=Rosey |date=November 26, 2025 |title=At least 36 killed in Hong Kong fire with 279 still missing, authorities say |url=https://www.bbc.com/news/live/c2emg1kj1klt |work=BBC}}</ref>
** [[ព្យុះចក្រវាតសែន្យា]]បានផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សប្រមាណ ៧០៧ នាក់ និងបង្កឱ្យមនុស្សបាត់ខ្លួនប្រមាណ ៤០០ នាក់នៅក្នុងប្រទេស[[ថៃ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] និង[[ឥណ្ឌូណេស៊ី]]។<ref>{{cite news|title=Death toll from floods in Thailand reaches 145|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/death-toll-floods-thailand-reach-145-receding-water-127939897|date=28 November 2025|access-date=1 December 2025 |newspaper=ABC News}}</ref><ref>{{cite news|title=Update Banjir-Longsor Sumut: 116 Warga Meninggal, 42 Orang Dalam Pencarian|url=https://nasional.kompas.com/read/2025/11/28/17444331/update-banjir-longsor-sumut-116-warga-meninggal-42-orang-dalam-pencarian.|lang=id|date=2 November 2025|access-date=1 December 2025|agency=Kompas.com}}</ref>
* ២៨ វិច្ឆិកា – ទឹកជំនន់ និងគ្រោះបាក់ដីដែលបង្កឡើងដោយ[[ព្យុះចក្រវាតឌីត្វា]] បានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិច ៦១១ នាក់ និងបង្កឱ្យមានមនុស្សបាត់ខ្លួនប្រមាណ ២១៤ នាក់នៅទូទាំងប្រទេស[[ស្រីលង្កា]] និង[[ឥណ្ឌាខាងត្បូង|តំបន់ភាគខាងត្បូង]]នៃប្រទេសឥណ្ឌា។<ref>{{Cite web |date=28 November 2025 |title=Death toll from Sri Lanka landslides and floods rises to 69 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/28/sri-lanka-landslides-floods-death-toll-rises-to-56-offices-schools-shut |access-date=15 December 2025 |publisher=Al Jazeera}}</ref>
* ៣០ វិច្ឆិកា
** [[ការបោះឆ្នោតសភាកៀគិសឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសភាកៀគិស]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite news|date=2025-11-30|title=Kyrgyzstan holds snap parliamentary vote as opposition faces crackdown|url=https://www.thehindu.com/news/international/kyrgyzstan-holds-snap-parliamentary-vote-as-opposition-faces-crackdown/article70341360.ece|access-date=2025-12-01|work=The Hindu}}</ref>
** [[ការបោះឆ្នោតសកលហុងឌូរ៉ាសឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលហុងឌូរ៉ាស]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite news|date=2025-11-28|last=Olson|first=Jared|title=Ahead of a tight presidential election, Honduras braces for controversy|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/28/ahead-of-a-tight-presidential-election-honduras-braces-for-controversy|access-date=2025-12-01|work=Al Jazeera}}</ref>
===ធ្នូ===
* ៣–៤ ធ្នូ – ជុំទីពីរនៃ[[ការបោះឆ្នោតសភាអេហ្ស៊ីបឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសភាអេហ្ស៊ីប]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite news|date=2025-11-27|last=Elmasry|first=Mohamad|title=Egypt's all-important parliamentary elections aren't elections at all|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2025/11/27/egypts-all-important-parliamentary-elections-arent-elections-at-all|access-date=2025-12-15|work=Al Jazeera}}</ref>
* ៨ ធ្នូ – [[គ្រោះរញ្ជួយដីអាអូម៉ូរីឆ្នាំ២០២៥|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.៦ រ៉ិចទ័រ]]បានលេចឡើងនៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក នៅក្បែរឆ្នេរសមុទ្រនៃ[[ខេត្តអាអូម៉ូរី]] ប្រទេសជប៉ុន ដែលបង្កឱ្យមានរលកយក្ស[[ស៊ូណាមិ]]កម្ពស់រហូតដល់ទៅ ៧០ សង់ទីម៉ែត្រ។<ref>{{cite web |last1=Yamaguchi |first1=Mari |title=Magnitude 7.5 quake in northern Japan injures 23 people and triggers a tsunami |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/magnitude-76-quake-triggers-tsunami-japans-northern-coast-128208579 |publisher=ABC News |access-date=15 December 2025 |date=8 December 2025}}</ref>
* ១១ ធ្នូ – [[វិបត្តិនយោបាយប៊ុលហ្ការីឆ្នាំ២០២១–២០២៥]]៖ [[រដ្ឋាភិបាលជេល្យាស្កូហ្វ|រដ្ឋាភិបាលលោកជេល្យាស្កូហ្វ]]បានសម្រេចចុះចេញពីតំណែងបន្ទាប់ពីផ្ទុះ[[បាតុកម្មប៊ុលហ្ការីឆ្នាំ២០២៥|បាតុកម្មតវ៉ាជិតមួយខែ]]។<ref>{{cite web |last1=Białczyk |first1=Piotr |title=(ជាភាសាប៉ូឡូញ) Polityczne trzęsienie ziemi w Bułgarii. Premier rezygnuje |url=https://wydarzenia.interia.pl/zagranica/news-polityczne-trzesienie-ziemi-w-bulgarii-premier-rezygnuje,nId,22476604 |publisher=Interia |access-date=23 December 2025 |date=11 December 2025}}</ref>
* ១៤ ធ្នូ
** [[ការបោះឆ្នោតសកលឈីលីឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលឈីលី]]៖ លោក[[ហូសេ អាន់តូនីញ៉ូ កាស្ត]]បានជាប់ឆ្នោតក្លាយជា[[ប្រធានាធិបតីឈីលី]]។ សម្ព័ន្ធភាពនយោបាយស្តាំនិយមបានក្ដោបអាសនៈមួយភាគធំនៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ឈីលី)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] និងកាន់កាប់អាសនៈប្រមាណពាក់កណ្ដាលស្មើនឹងបក្សប្រឆាំងនៅក្នុង[[ព្រឹទ្ធសភា (ឈីលី)|ព្រឹទ្ធសភា]]។<ref>{{Cite news|date=2025-11-15|last1=Villegas|first1=Alexander|last2=Cambero|first2=Fabian|title=Chile elects Kast as president in sharp rightward shift|url=https://www.reuters.com/world/americas/chile-votes-presidential-race-expected-lurch-country-right-2025-12-14/|access-date=2025-12-15|work=Reuters }}</ref>
** មនុស្សចំនួន ១៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៤៣ នាក់ទៀតបានរងរបួសនៅក្នុងហេតុការណ៍បាញ់ប្រហារបែបភេរវកម្មដោយខ្មាន់កាំភ្លើងចំនួនពីរនាក់នៅ[[ឆ្នេរបនដៃ]]ក្នុងប្រទេសអូស្ត្រាលី ក្នុងកំឡុងពេលប្រារព្ធពិធីចាប់ផ្តើមពិធីបុណ្យយូដា[[ហានូកាហ៍]]។<ref>{{Cite web |title='I have no husband': Victims named after 16 killed in Bondi shooting |url=https://www.nzherald.co.nz/world/i-have-no-husband-victims-named-after-16-killed-in-bondi-shooting/CCJST6CVLNDVHFPK2YJT2A4DVM/ |access-date=2025-12-15 |website=NZ Herald }}</ref>
* ២៥ ធ្នូ – [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ដោយសហការជាមួយរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេស[[នីហ្សេរីយ៉ា]] បាន[[ការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅនីហ្សេរីយ៉ាឆ្នាំ២០២៥|បើកការវាយប្រហារពីលើអាកាស]]សម្ដៅលើទីតាំងរបស់ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធស្និទ្ធនឹង[[រដ្ឋឥស្លាម]] នៅក្នុង[[រដ្ឋសូកូតូ]]នៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា។<ref>{{Cite news |date=2025-12-25 |title=U.S. strikes ISIS in Nigeria after Trump warnings on Christian killings |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2025/12/25/trump-bombing-nigeria-isis/ |access-date=2025-12-31 |work=The Washington Post |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-25 |title=US launches strikes against Islamic State in Nigeria |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj69j8l918do |access-date=2025-12-31 |website=BBC News }}</ref> ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដួណាល់ ត្រាំបានថ្លែងថា មូលហេតុចម្បងនៅពីក្រោយប្រតិបត្តិការនេះគឺមកពី[[អំពើហិង្សាសាសនានៅនីហ្សេរីយ៉ា|កំណើនអំពើហិង្សា]]ដែលកំពុងកើតមានចំពោះគ្រិស្តសាសនិកនៅក្នុងប្រទេសនេះ។<ref>{{Cite web |last=Weissert |first=Will |date=2025-12-25 |title=U.S. launches strike against Islamic State forces in Nigeria, Trump says |url=https://www.pbs.org/newshour/world/u-s-launches-strike-against-islamic-state-forces-in-nigeria-trump-says |access-date=2025-12-31 |website=PBS News }}</ref>
* ២៦ ធ្នូ – [[អ៊ីស្រាអែល]]បានក្លាយជាប្រទេសដំបូងដែលទទួលស្គាល់រដ្ឋ[[សូម៉ាលីឡង់]]។<ref>{{cite web|date=26 December 2025|title=Israel becomes first country to formally recognise Somaliland as independent state|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-recognises-somaliland-somalias-breakway-region-independent-state-2025-12-26/|website=[[រ៉យទ័រ|Reuters]]|access-date=31 December 2025 }}</ref>
* ២៨ ធ្នូ
** [[ការបោះឆ្នោតសកលអាហ្វ្រិកកណ្ដាលឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសកលអាហ្វ្រិកកណ្ដាល]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite web|title=Central African Republic votes, Russia ally Touadera seeks third term|url=https://www.reuters.com/world/africa/central-african-republic-votes-russia-ally-touadera-seeks-third-term-2025-12-28/|access-date=2025-12-31|publisher=Reuters}}</ref>
** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីគីនេឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីគីនេ]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite web|title=Guinea votes in presidential election expected to cement Doumbouya's rule|url=https://www.reuters.com/world/africa/guinea-votes-presidential-election-expected-cement-doumbouyas-rule-2025-12-28/|access-date=2025-12-31|publisher=Reuters}}</ref>
** [[ការបោះឆ្នោតសភាកូសូវ៉ូខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥|ការបោះឆ្នោតសភាកូសូវ៉ូនៃខែធ្នូ]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web |date=2025-11-20 |title=Kosovo president sets December 28 as date for snap vote |url=https://www.reuters.com/world/kosovo-president-sets-dec-28-date-snap-vote-2025-11-20/ |access-date=2025-11-31 |website=Reuters}}</ref>
== ថ្ងៃមរណភាព ==
{{Main|មរណភាពក្នុងឆ្នាំ២០២៥}}
== ឯកសារយោង ==
{{Reflist}}
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆ្នាំ ២០២៥]]
e9lz9fyp2zgayb4dzo1f83ssfqfrwsn
បុណ្យពោរ
0
51913
335176
316609
2026-05-13T04:30:37Z
InternetArchiveBot
32568
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
335176
wikitext
text/x-wiki
'''Purim''' ( ភាសាហេព្រើរ: פּוּרִים ;ភាសាអង់គ្លេស:Purim ⓘ {{Literal translation|[[Cleromancy|lots]]}} <span class="gloss-text">ច្រើន</span> <span class="gloss-quot">'</span> ; សូមមើល ឈ្មោះ ខាងក្រោម) គឺជា ថ្ងៃឈប់សម្រាករបស់ជនជាតិយូដា ដែលរំលឹកដល់ការជួយសង្គ្រោះ [[ជនជាតិជ្វីហ្វ|ជនជាតិយូដា]] ពី ការវិនាសអន្តរាយ នៅក្នុងដៃរបស់មន្ត្រីនៃ ចក្រភព Achaemenid ឈ្មោះ ហាម៉ាន ដូចដែលវាត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុង គម្ពីរអេសធើរ (ជាធម្មតាចុះកាលបរិច្ឆេទដល់ចុងសតវត្សទី ៥ ឬទី ៤ មុនគ.ស)។ <ref>{{Cite book|title=Jews and Anti-Judaism in Esther and the Church|last=Miller|first=Tricia|publisher=James Clarke & Company Limited|year=2015|isbn=978-0-227-90252-3|page=15}}</ref>
ហាម៉ានជា អ្នកស្នងរាជ្យ របស់ស្តេចពែរ្ស អហាស៊ូរុស ( Xerxes I ឬ Artaxerxes I ; {{Lang|peo-Latn|Khshayarsha}} និង {{Lang|peo-Latn|Artakhsher}} នៅក្នុង Old Persian រៀងគ្នា) ។ <ref>{{Cite book|title=Encyclopædia Perthensis, Or, Universal Dictionary of the Arts, Sciences, Literature etc.|year=1816|location=Edinburgh|page=82|url=https://books.google.com/books?id=S1cKAQAAMAAJ&q=Ahasuerus%2Bxerxes%20encyclopaedia&pg=PA82|archive-date=17 October 2015}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Identification of Darius the Mede|year=2010|pages=94–96|url=https://books.google.com/books?id=vpEOkDk-gc8C&q=Ahasuerus%2Bxerxes+encyclopaedia&pg=PA95|archive-date=17 October 2015|isbn=978-0982763100}}</ref> <ref>{{Cite book|year=2015|url=https://books.google.com/books?id=jhUJrgEACAAJ|title=Esther Unmasked: Solving Eleven Mysteries of the Jewish Holidays and Liturgy|page=163|isbn=9780692375426|archive-date=10 July 2024}}</ref> ផែនការរបស់គាត់ត្រូវបានបំផ្លាញដោយ ម៉ាដេកាយ នៃ កុលសម្ព័ន្ធបេនយ៉ាមីន និង នាងអេសធើរ ជាបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ម៉ាដេកាយ និងកូនស្រីចិញ្ចឹមដែលបានក្លាយជាមហាក្សត្រីនៃប្រទេសពែរ្ស បន្ទាប់ពីនាងបានរៀបការជាមួយនឹងអហាស៊ូរុស។ <ref>{{Cite web |title=Esther 2 / Hebrew – English Bible |url=https://www.mechon-mamre.org/p/pt/pt3302.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309024912/https://www.mechon-mamre.org/p/pt/pt3302.htm |archive-date=9 March 2021 |access-date=9 March 2020 |website=Mechon-Mamre |archivedate=9 មីនា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210309024912/https://www.mechon-mamre.org/p/pt/pt3302.htm }}</ref> ថ្ងៃនៃការរំដោះបានក្លាយទៅជាថ្ងៃនៃការជប់លៀង ហើយអរសប្បាយក្នុងចំណោមជនជាតិយូដា។
យោងទៅតាម រមូររបស់នាងអេសធើរ <ref>{{Bibleverse|Esther|9:22|HE}}</ref> «គេត្រូវធ្វើថ្ងៃបុណ្យឲ្យសប្បាយរីករាយ ព្រមទាំងចែកចំណែកដល់គ្នាទៅវិញទៅមក និងអំណោយដល់ជនក្រីក្រ»។ បុណ្យពោរ ត្រូវបានប្រារព្ធក្នុងចំណោមជនជាតិយូដាដោយ:
* ដូរអំណោយជាគ្រឿងឧបភោគបរិភោគដែលគេស្គាល់ថាជា mishloach manot ។
* បរិច្ចាកសប្បុរសធម៌ដល់ជនក្រីក្រដែលគេស្គាល់ថាmattanot la-evyonim ។ <ref>{{Cite web |last=Barclay |first=Elozor |last2=Yitzchok Jaeger |date=27 January 2004 |title=Gifts to the Poor |url=http://www.aish.com/h/pur/m/48969546.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140427021216/http://www.aish.com/h/pur/m/48969546.html |archive-date=27 April 2014 |access-date=12 March 2014 |website=Aish.com}}</ref>
* ការទទួលទានអាហារអបអរជាមួយនឹងភេសជ្ជៈមានជាតិអាល់កុល ដែលគេស្គាល់ថា se'udat Purim ឬ "Mishteh" ។
* ការសូត្រជាសាធារណៈនៃរមូររបស់អេសធើរ ( ឬ "ការអាន មេជីឡា " ជាធម្មតានៅក្នុងសាលាប្រជុំ។
* សូត្របន្ថែមលើការអធិស្ឋានប្រចាំថ្ងៃ និងព្រះគុណបន្ទាប់ពីអាហារ ដែលគេស្គាល់ថា Al HaNissim ។
* ការអនុវត្ត henna <ref>{{Cite book|last1=Monger|first1=George|url=https://books.google.com/books?id=o8JlWxBYs40C|title=Marriage Customs of the World: From Henna to Honeymoons|date=2004-11-23|isbn=978-1-57607-987-4|language=en|access-date=18 February 2024|archive-date=24 March 2023}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Henna Page - Henna Traditions of Purim in Kurdistan |url=http://www.hennapage.com/henna/encyclopedia/kurdjewish/purimbath.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221205421/http://www.hennapage.com/henna/encyclopedia/kurdjewish/purimbath.html |archive-date=21 February 2024 |access-date=2024-02-12 |website=www.hennapage.com |archivedate=2024-02-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240221205421/http://www.hennapage.com/henna/encyclopedia/kurdjewish/purimbath.html }}</ref> ( Sephardic និង Mizrahi Jews) ។
ទំនៀមទម្លាប់ផ្សេងទៀតរួមមានការពាក់ម៉ាស់ និងសម្លៀកបំពាក់ ការប្រារព្ធពិធីជាសាធារណៈ និងការដង្ហែក្បួន ( Adloyada ) ការបរិភោគអាហារ hamantashen ( ប្រែថា. «ត្រចៀករបស់ហាម៉ាន» ) និង ផឹកស្រា ។ <ref>{{Cite web |title=Purim 2012 Guide |url=http://www.chabad.org/holidays/purim/article_cdo/aid/648312/jewish/Purim-2012-Guide.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120407190956/http://www.chabad.org/holidays/purim/article_cdo/aid/648312/jewish/Purim-2012-Guide.htm |archive-date=7 April 2012 |access-date=5 March 2012 |publisher=Chabad-Lubavitch Media Center}}</ref>
យោងទៅតាម [[ប្រតិទិនហេព្រើរ]] បុណ្យពោរ ត្រូវបានប្រារព្ធជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅថ្ងៃទី ១៤ នៃខែហេព្រើរនៃ អ័ដារ ឬខែផល្គុន(ហើយវាត្រូវបានប្រារព្ធនៅក្នុង អ័ដារទី២នៅក្នុងឆ្នាំបង្គ្រប់ភាសាហេព្រើរដែលកើតឡើង ៧ ដងក្នុងរយៈពេល ១៩ ឆ្នាំ) ថ្ងៃបន្ទាប់ពីការទទួលជ័យជម្នះ។ ជនជាតិយូដាលើសត្រូវរបស់ពួកគេ គឺថ្ងៃទី ១៣ នៃអ័ដារ ជាកាលបរិច្ឆេទដែលគេសង្កេតឃើញក្នុងរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំជាមួយនឹង ការតមអាហាររបស់នាងអេសធើរ ។
នៅក្នុងទីក្រុងដែលត្រូវបានការពារដោយកំពែងព័ទ្ធជុំវិញនៅសម័យ យ៉ូស្វេ នោះ បុណ្យពោរ ត្រូវបានប្រារព្ធនៅថ្ងៃទី ១៥ នៃខែ អ័ដារ នៅលើអ្វីដែលហៅថា បុណ្យពោរស៊ូសាន ចាប់តាំងពីការប្រយុទ្ធគ្នានៅទីក្រុង ស៊ូសាន ដែលមានកំផែងបានបន្តរហូតដល់ថ្ងៃទី ១៤ នៃ អ័ដារ ។ សព្វថ្ងៃនេះមានតែនៅក្នុង [[យេរូសាឡឹម|ក្រុងយេរូសាឡឹម]] បុណ្យពោរ ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានគេសង្កេតឃើញនៅថ្ងៃទី ១៥ ហើយនៅក្នុងការតាំងទីលំនៅក្នុងព្រះគម្ពីរផ្សេងទៀតជាច្រើន (ដូចជា ហេប្រ៊ុន និង ស៊ីឡូ ) វាត្រូវបានប្រារព្ធនៅថ្ងៃទាំងពីរដោយសារតែការសង្ស័យទាក់ទងនឹងស្ថានភាពរបស់ពួកគេជាទីក្រុងដែលហ៊ុំព័ទ្ធដោយជញ្ជាំងចាប់តាំងពីសម័យយ៉ូស្វេ។
== ឈ្មោះ ==
''Purim'' គឺជាពហុវចនៈនៃពាក្យហេព្រើរ {{Lang|he-Latn|pur}} (ប្រាក់កម្ចីពី Akkadian ''puru'' ) មានន័យថា " ច្រើន " ។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IBVItAEACAAJ|title=HALOT|date=2016|language=en|archive-date=18 April 2023}}</ref> {{Efn|From the Hebrew word {{lang|he|פור}} ({{transl|he|pur}}), translated as 'lot' in the [[Book of Esther]], perhaps related to [[Akkadian language|Akkadian]] {{transl|akk|pūrum}} ({{lang|akk|𒎎𒁓}}, {{Literal translation|stone|urn}});<ref>{{cite book |last=Klein |first=Ernest |date=1966 |title=A Comprehensive Etymological Dictionary of the English Language |url=https://archive.org/details/comprehensiveety0002klei |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/comprehensiveety0002klei/page/1274 1274] |publisher=Elsevier }}</ref> also called the '''Festival of Lots'''.}} ការប្រើវាជាឈ្មោះនៃពិធីបុណ្យនេះមកពី អេសធើរ ៣:៦–៧ ដោយពិពណ៌នាអំពីជម្រើសនៃកាលបរិច្ឆេទ៖
តែលោកតោះតើយ នឹងចង់ចាប់ម៉ាដេកាយតែ១ប៉ុណ្ណោះ ដ្បិតគេបានជំរាបឲ្យលោកជ្រាបពីសាសន៍របស់ម៉ាដេកាយហើយ បានជាលោករកឱកាសនឹងបំផ្លាញសាសន៍យូដាទាំងអស់បង់ ដែលមាននៅពេញក្នុងនគររបស់អ័ហាស៊ូរុសទាំងមូលវិញ គឺជាជាតិរបស់ម៉ាដេកាយទាំងប៉ុន្មាន។រីឯនៅឆ្នាំ១២ ក្នុងរាជ្យអ័ហាស៊ូរុស គឺនៅខែទី១ ជាខែចេត្រ នោះគេវាយលេខតាមរបៀន «ពោរ» នៅមុខហាម៉ាន ដេញរកថ្ងៃខែ ទៅទល់នឹងខែ១២ ទើបត្រូវ គឺជាខែផល្គុន
== និទានរឿង ==
[[ឯកសារ:Pieter_Pietersz._Lastman_-_The_Triumph_of_Mordechai.jpg|រូបភាពតូច| ''The Triumph of Mordechai'', 1624 គំនូរដោយ Pieter Pietersz Lastman ( សារមន្ទីរ Rembrandt House )]]
រមូររបស់អេសធើរ ធ្វើឡើងជាង 9 ឆ្នាំហើយចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងពិធីបុណ្យផឹករយៈពេលប្រាំមួយខែដែលផ្តល់ឱ្យដោយស្តេច អាហាស៊ីរ៉ុស នៃ ចក្រភពពែរ្ស សម្រាប់កងទ័ពនិង ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និង សាត្រាប និងចៅហ្វាយនាយនៃខេត្ត ១២៧ នៃនគររបស់គាត់ដោយបញ្ចប់ដោយរយៈពេលប្រាំពីរថ្ងៃ។ ពិធីជប់លៀងសម្រាប់ប្រជាជននៃទីក្រុង ស៊ូសាន ( ស៊ុសា ) អ្នកមាននិងអ្នកក្រ និងពិធីបុណ្យផឹកដាច់ដោយឡែកសម្រាប់ស្ត្រីដែលរៀបចំដោយព្រះមហាក្សត្រិយានី វាស្តិ នៅក្នុងព្រះពន្លានៃ ទីធ្លារាជវង្ស។
នៅឯពិធីបុណ្យនេះ អាហាសូរ៉ុស ស្រវឹងយ៉ាងខ្លាំងហើយត្រូវបានជំរុញដោយអ្នកយាមកាមរបស់គាត់បានបញ្ជាឱ្យប្រពន្ធរបស់គាត់ វាស្តិ "បង្ហាញភាពស្រស់ស្អាតរបស់នាង" នៅចំពោះមុខពួកអភិជននិងប្រជាជនខណៈពេលដែលពាក់មកុដរាជរបស់នាង។ ការបដិសេធរបស់ វាស្តិ ធ្វើឱ្យគាត់អាម៉ាស់នៅចំពោះមុខភ្ញៀវរបស់គាត់ហើយជំរុញឱ្យគាត់ទម្លាក់នាងចេញពីតំណែងជាមហាក្សត្រី។ បន្ទាប់មក អហាសូរ៉ុស បញ្ជាឱ្យស្ត្រីដ៏ស្រស់ស្អាតទាំងអស់នៅទូទាំងចក្រភពឱ្យបង្ហាញដល់គាត់ដើម្បីឱ្យគាត់អាចជ្រើសរើសព្រះមហាក្សត្រិយានីថ្មីជំនួស វាស្តិ ។ ម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងនោះគឺ អេសធើរ ដែលកំព្រានៅក្មេង ហើយត្រូវបានចិញ្ចឹមដោយបងប្អូនជីដូនមួយដំបូងរបស់នាង ម៉ាដេកាយ និងជាសមាជិកនៃ ក្រុមសានហេរិន ។ នាងមានការពេញចិត្តក្នុងក្រសែភ្នែករបស់ស្ដេច ហើយត្រូវបានគេធ្វើជាមហេសីថ្មី។ នាងអេសធើរ មិនបានបង្ហាញពីដើមកំណើតរបស់នាង ឬថានាងជា [[ជនជាតិជ្វីហ្វ|សាសន៍យូដា]] ដូចដែលម៉ាដេកាយបានប្រាប់នាងថាមិនត្រូវទេ។ ដោយផ្អែកលើជម្រើសនៃពាក្យដែលបានប្រើនៅក្នុងអត្ថបទនោះ អ្នកអត្ថាធិប្បាយរបស់គ្រូ ខ្លះបញ្ជាក់ថា នាងពិតជាភរិយារបស់លោកម៉ាដេកាយ។
មិនយូរប៉ុន្មានម៉ាដេកាយបានរកឃើញផែនការមួយដោយឆ្មាំវាំងពីរនាក់ Bigthan និង Teresh ដើម្បីសម្លាប់ អាហាសូរ៉ុស ។ ពួកគេត្រូវបានគេចាប់ខ្លួន និង ព្យួរក ហើយការបម្រើរបស់លោកម៉ាដេកាយត្រូវបានកត់ត្រាទុកក្នុងកំណត់ហេតុប្រចាំថ្ងៃរបស់តុលាការ។
អហាស៊ូរុសបានតែងតាំង ហាម៉ាន ជា ឧបាយកល របស់គាត់។ ម៉ាដេកាយ ដែលអង្គុយនៅមាត់ទ្វារវាំង ធ្លាក់ទៅក្នុងការមិនពេញចិត្តរបស់ហាម៉ាន ខណៈដែលគាត់មិនព្រមក្រាបថ្វាយបង្គំគាត់។ ដោយបានរកឃើញថាម៉ាដេកាយជាសាសន៍យូដា ហាម៉ានគ្រោងនឹងសម្លាប់មិនមែនតែម៉ាដេកាយទេគឺជា ជនជាតិភាគតិចជ្វីហ្វទាំងមូលក្នុងចក្រភព ។ ដោយទទួលបានការអនុញ្ញាត និងថវិការបស់អហាស៊ូរុសដើម្បីអនុវត្តផែនការនេះ គាត់ បានបោះឆ្នោត ( "purim" ) ដើម្បីជ្រើសរើសកាលបរិច្ឆេទដែលត្រូវធ្វើនេះ គឺថ្ងៃទី ១៤ នៃខែអ័័ដា។ នៅពេលដែលម៉ាដេកាយដឹងអំពីផែនការ គាត់បានស្លៀក បាវ និងផេះ ដែលជាសញ្ញានៃការកាន់ទុក្ខ យំសោកជាសាធារណៈ ហើយជនជាតិយូដាជាច្រើននាក់ទៀតនៅក្នុងទីក្រុងស៊ូសាន និងផ្នែកផ្សេងទៀតនៃអាណាចក្ររបស់អហាស៊ូរុស ក៏ធ្វើដូចគ្នាដែរ ដោយ មានការអត់ធ្មត់ និង ការតមអាហារ យ៉ាងទូលំទូលាយ។ អេសធើររកឃើញអ្វីដែលបានកើតឡើង; មានការផ្លាស់ប្តូរសាររវាងនាងនិងម៉ាដេកាយដោយមាន Hatach ជាអ្នកបម្រើម្នាក់ក្នុងរាជវាំងជាអន្តរការី។ ម៉ាដេកាយស្នើសុំឱ្យនាងអង្វរស្ដេចជំនួសជនជាតិយូដាដែលតស៊ូ។ នាងឆ្លើយថា គ្មាននរណាម្នាក់ត្រូវបានគេអនុញ្ញាតឱ្យចូលគាល់ព្រះមហាក្សត្រឡើយ ដោយត្រូវទទួលទោសប្រហារជីវិត។
នាងអេសធើរនិយាយថា នាងនឹងតម ហើយអធិដ្ឋានរយៈពេលបីថ្ងៃ ហើយសុំលោក Mordechai សុំឲ្យជនជាតិយូដាទាំងអស់នៃប្រទេសពែរ្សតម ហើយអធិស្ឋានរយៈពេលបីថ្ងៃជាមួយនាង។ ពេលនោះ នាងនឹងចូលទៅគាល់ព្រះមហាក្សត្រ ដើម្បីស្វែងរកជំនួយ ទោះបីជាមានច្បាប់ហាមឃាត់មិនឲ្យធ្វើដូច្នោះក៏ដោយ ហើយប្រកាសថា បើខ្ញុំវិនាស ខ្ញុំត្រូវវិនាស។ នៅថ្ងៃទីបី នាងស្វែងរកអ្នកស្តាប់ជាមួយអហាស៊ូរុស ក្នុងពេលដែលនាងអញ្ជើញគាត់ទៅជប់លៀងក្នុងក្រុមរបស់ហាម៉ាន។ ក្នុងពិធីបុណ្យ នាងសុំឲ្យគេចូលរួមពិធីមួយទៀតនៅល្ងាចបន្ទាប់។ ទន្ទឹមនឹងនេះ លោកហាម៉ានបានអាក់អន់ចិត្តម្តងទៀតចំពោះការបដិសេធរបស់លោកម៉ាដេកាយមិនព្រមក្រាបថ្វាយបង្គំគាត់។ គាត់បានស៊ុតដោយប្រពន្ធរបស់គាត់ឈ្មោះ សេរ៉េស និងមិត្តភក្តិដែលមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណ គាត់បានបង្កើត ក្រឡ សម្រាប់ Mordecai ដោយមានបំណងព្យួរគាត់នៅទីនោះនៅថ្ងៃបន្ទាប់។
នៅយប់នោះ អហាសូរ៉ុស ទទួលរងពី ការគេងមិនលក់ ហើយនៅពេលដែលកំណត់ត្រាប្រចាំថ្ងៃរបស់តុលាការត្រូវបានអានឱ្យគាត់ដើម្បីជួយគាត់ឱ្យដេកលក់ គាត់ដឹងពីសេវាកម្មដែលផ្តល់ដោយម៉ាដេកាយនៅក្នុងផែនការមុនដែលប្រឆាំងនឹងជីវិតរបស់គាត់។ ស្ដេច សួរថាតើបានធ្វើអ្វីសម្រាប់ Mordecai ហើយត្រូវបានប្រាប់ថាគាត់មិនបានទទួលការទទួលស្គាល់សម្រាប់ការជួយសង្គ្រោះជីវិតរបស់ស្តេច។ ពេលនោះ ហាម៉ានលេចមក ហើយស្ដេចអហាស៊ូរុសសួរគាត់ថា តើគួរធ្វើយ៉ាងណាចំពោះបុរសដែលស្ដេចសព្វព្រះទ័យលើកតម្កើង។ ដោយគិតថាស្តេចកំពុងសំដៅលើហាម៉ានខ្លួនឯង ហាម៉ាននិយាយថា អ្នកដែលមានកិត្តិយសគួរតែស្លៀកពាក់អាវផាយរបស់ស្តេច ហើយដើរលើសេះរបស់ស្តេច។ ចំពោះការភ័យខ្លាចរបស់ហាម៉ាន ស្តេចក៏បង្គាប់ឲ្យហាម៉ានប្រគល់កិត្តិយសដល់ម៉ាដេកាយ។ <ref>Mindel, Nissan. [http://www.chabad.org/holidays/purim/article_cdo/aid/1355/jewish/Zereshs-Advice.htm The Complete Story of Purim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180122125745/http://www.chabad.org/holidays/purim/article_cdo/aid/1355/jewish/Zereshs-Advice.htm|date=22 January 2018}}.</ref>
នៅល្ងាចនោះ អហាស៊ូរុស និង ហាម៉ាន ចូលរួមក្នុងពិធីជប់លៀងលើកទីពីររបស់អេសធើរ ដែលនាងបង្ហាញថានាងជាជនជាតិយូដា ហើយថាហាម៉ានកំពុងរៀបចំផែនការសម្លាប់មនុស្សរបស់នាង ដែលរួមមាននាង។ អហាស៊ូរុសខឹងជាខ្លាំង ហើយជំនួសមកវិញបញ្ជាឲ្យហាម៉ានព្យួរកលើរនាំង ដែលហាម៉ានបានរៀបចំសម្រាប់ម៉ាដេកាយ។ ក្រឹត្យមុនប្រឆាំងនឹងជនជាតិយូដាមិនអាចទុកជាមោឃៈបានទេ ដូច្នេះស្ដេចអនុញ្ញាតឲ្យម៉ាដេកាយ និងនាងអេសធើរសរសេរក្រឹត្យមួយទៀតតាមការចង់បាន។ ពួកគេសម្រេចថា ជនជាតិយូដាអាចនឹងសម្លាប់ពួកអ្នកដែលគិតទុកជាមុន ដើម្បីបង្កហានិភ័យដ៏សាហាវ។ ជាលទ្ធផលនៅថ្ងៃទី ១៣ខែ អ័ដា អ្នកវាយប្រហារ 500 នាក់និង កូនប្រុសរបស់ហាម៉ាន 10 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងទីក្រុង ស៊ូសាន ។ នៅទូទាំងចក្រភព 75,000 នៃសត្រូវរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានសម្លាប់។ នៅថ្ងៃទី 14 មនុស្ស 300 នាក់ផ្សេងទៀតត្រូវបានសម្លាប់នៅ ស៊ូសាន ។ មិនមានការ លួចចម្លងទេ ។
ម៉ាដេកាយទទួលតំណែងទីពីរក្នុងឋានៈជាអហាស៊ូរុស ហើយបានរៀបចំពិធីរំលឹកខួបប្រចាំឆ្នាំនៃការប្រគល់ជនជាតិយូដាពីការបំផ្លាញ។
== វិចិត្រសាល ==
<gallery widths="200" heights="155">
ឯកសារ:Purim_woodcut.png|alt=| Purim (1657 ឆ្លាក់)
ឯកសារ:Purim_woodcut_2.png|alt=| Purim (1699 ឆ្លាក់)
ឯកសារ:Me'ah_Berachot6.jpg|alt=| សាត្រាស្លឹករឹតនៃសតវត្សទី 18 នៃការអធិស្ឋានរបស់ Al HaNissim លើអព្ភូតហេតុនៃ Purim
ឯកសារ:Megillah.png|alt=| 1740 ការបំភ្លឺនៃការអាន Ashkenazic megillah ។ បុរសម្នាក់អាន ខណៈម្នាក់ទៀតដើរតាម ហើយក្មេងគ្រវីអ្នកបង្កើតសំឡេង។
ឯកសារ:Purim,_woodcut,_sefer_menhagim.jpg|alt=| កាត់ឈើ Purim (១៧៤១)
ឯកសារ:Feast_of_lots.jpg|alt=| ការអាន Megillah (1764)
ឯកសារ:FrozenPurim.jpg|alt=| ការអាន Megillah ដែលមានប្រធានបទ ''Frozen'' (2014)
ឯកសារ:Isaac_and_Michal_Herzog_in_Megillah_reading_event_at_the_Ahavat_Tzion_Synagogue_in_Beit_Shemesh,_March_2022_(GPOABG1_13).jpg|alt=| ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល Isaac Herzog ចូលរួមការអាន megillah (2022)
</gallery>
* ជនជាតិយូដាពែរ្ស
* ភាសា Judeo-Persian
* ប្រវត្តិជនជាតិយូដានៅអ៊ីរ៉ង់
* ប្រវត្តិជនជាតិយូដានៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន
* ជនជាតិយូដាភ្នំ
* ជនជាតិយូដា Bukharan
== កំណត់ចំណាំ ==
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]]
qh1pxte5nqc1rey1t0hfkphq8xmsqap
ការពិភាក្សា:វិគីភីឌា
1
51950
335163
316679
2026-05-12T22:22:59Z
~2026-28759-63
50944
/* */ ការឆ្លើយតប
335163
wikitext
text/x-wiki
@ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/117.20.112.116|117.20.112.116]] ម៉ោង១៥:៤២ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី០៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ (UTC)
:@ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/~2026-28759-63|~2026-28759-63]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:~2026-28759-63|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង២២:២២ ថ្ងៃអង្គារ ទី១២ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC)
qahfiaswszuafw5hx6yss7x55r5rk3x
FMIS Cambodia
0
52211
335172
333922
2026-05-13T02:34:11Z
FMIS Cambodia
46133
/* មុខងារស្នូល */
335172
wikitext
text/x-wiki
= ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ឬ FMIS =
{{Short description|Government ministry of Cambodia}}
{{Infobox government agency
|nativename = {{native name|km|គម្រោងប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ}}
|agency_name = Financial Management Information System (FMIS)
|seal = File:FMIS Logo.png|thumb|ឡូហ្គូរបស់ FMIS
|seal_width = 150px
|seal_caption =
|formed = ២០១៤
|jurisdiction = {{flagdeco|Cambodia}} [[ស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]
|headquarters = ទីស្តីការក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ, [[ភ្នំពេញ]], កម្ពុជា
|employees = ១៨០ រូប
|budget =
|deputyminister1_name = ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[ហ៊ាន_សាហុីប|ហ៊ាន សាហ៊ីប]]
|deputyminister1_pfo =
|parent_agency = ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ
|facebookpage = [https://www.facebook.com/fmis.khmer]
|child2_agency =
|website = [https://fmis.gov.kh/ https://fmis.gov.kh/]
|footnotes =
|minister1_name=ឯកឧត្តមអគ្គបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន]]}}
[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចាប់ផ្តើមធ្វើការកែទម្រង់ស្ទើគ្រប់វិស័យអាទិភាព ដើម្បីបង្កើន ពង្រីក និងពង្រឹងគុណភាពអប់រំ សុខមាលភាព គណនេយ្យភាព សង្គតិភាព សមភាព និងអភិបាលកិច្ចល្អ។ ក្នុងនោះរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានដាក់ចេញជាកម្មវិធីកែទម្រង់រយៈពេលវែងជាច្រើនលើគ្រប់វិស័យ ជាពិសេសការដាក់ចេញនូវកម្មវិធីកែទម្រង់ពាក់ព័ន្ធនឹងការបង្កើនគុណភាពអភិបាលកិច្ច ឬការកែទម្រ់ងលើរចនាសម្ព័ន្ធ ឬនិយាយម្យ៉ាងទៀតថា ការកែទម្រង់ដែលមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ ដែលមានចំនួន ៥ សំខាន់ៗ គឺ[https://www.mcs.gov.kh/training2016/con-sources/training-1-2-3/10-11-%E1%9E%94%E1%9E%91%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99_%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%A7%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%98_%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B_%E1%9E%9F%E1%9F%86%E1%9E%A2%E1%9E%BF%E1%9E%93_%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84_%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%A7%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%98_%E1%9E%84%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%8B_%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%9A%E1%9E%BE%E1%9E%93.pdf ១.កម្មវិធីជាតិសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240721121059/https://www.mcs.gov.kh/training2016/con-sources/training-1-2-3/10-11-%E1%9E%94%E1%9E%91%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99_%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%A7%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%98_%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B_%E1%9E%9F%E1%9F%86%E1%9E%A2%E1%9E%BF%E1%9E%93_%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84_%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%A7%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%98_%E1%9E%84%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%8B_%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%9A%E1%9E%BE%E1%9E%93.pdf |date=2024-07-21 }}, [https://www.pfm.gov.kh/ ២.កម្មវិធីកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ] [https://www.cd-center.org/wp-content/uploads/2022/11/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%92%E1%9E%B8%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9F%82%E1%9E%91%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%8B%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%9B%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%92%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%8E%E1%9F%88%E1%9E%86%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9F%A2%E1%9F%A0%E1%9F%A1%E1%9F%A9-%E1%9F%A2%E1%9F%A0%E1%9F%A3%E1%9F%A0.pdf ៣.កម្មវិធីជាតិកែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈ] [https://pressocm.gov.kh/archives/112774 ៤.កម្មវិធីកំណែទម្រង់ច្បាប់]{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} និង[https://www.naaa.gov.kh/userfiles/image/download/1709541507156.pdf ៥.កម្មវិធីកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌]។
[https://pfm.gov.kh/171-%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%83%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%92%E1%9E%B8%E1%9E%80%E1%9F%82%E1%9E%91%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9F%8B កម្មវិធីកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250517175702/https://pfm.gov.kh/171-%25E1%259E%259F%25E1%259E%25B6%25E1%259E%259C%25E1%259E%258F%25E1%259E%25B6%25E1%259E%2593%25E1%259F%2583%25E1%259E%2580%25E1%259E%2598%25E1%259F%2592%25E1%259E%2598%25E1%259E%259C%25E1%259E%25B7%25E1%259E%2592%25E1%259E%25B8%25E1%259E%2580%25E1%259F%2582%25E1%259E%2591%25E1%259E%2598%25E1%259F%2592%25E1%259E%259A%25E1%259E%2584%25E1%259F%258B |date=2025-05-17 }} ត្រូវបានចាប់ផ្តើមតាំងពីឆ្នាំ២០០៤ មក ដែលដឹកនាំដោយគណៈកម្មាធិការដឹកនាំការកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ មានរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុជាប្រធាន។ កម្មវិធីកែទម្រង់នេះត្រូវបានកំណត់ជា ៤ ដំណាក់កាល តាំងពីការចាប់ផ្តើមដំបូង ពោលគឺត្រូវអនុវត្តរហូតដល់ឆ្នាំ២០២៥ ដើម្បីសម្រេចចក្ខុវិស័យប្រែក្លាយប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈកម្ពុជា ឆ្ពោះទៅកាន់ប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ផ្តោតលើលទ្ធផល ឬសមិទ្ធកម្ម និងវិមជ្ឈការ ស្របតាមស្តង់ដានិងឧត្តមានុវត្តន៍អន្តរជាតិ។
== សាវតារ FMIS ==
'''"ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ហៅកាត់ថា [https://www.facebook.com/fmis.khmer/ FMIS]"''' បានចាប់បដិសន្ធិឡើងនៅដើមឆ្នាំ ២០១៤ ដែលស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលទី២ “ការបង្កើនគណនេយ្យភាពហិរញ្ញវត្ថុ” ដោយផ្ដោតជាសំខាន់លើការរៀបចំ ការកែលម្អ ព្រមទាំងការពង្រឹងការកត់ត្រា និងការធ្វើរបាយការណ៍គណនេយ្យនិងហិរញ្ញវត្ថុឱ្យបានកាន់តែត្រឹមត្រូវ ច្បាស់លាស់ សុក្រឹត និងទាន់ពេលវេលា នៃកម្មវិធីកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ របស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។<br>
កាតព្វកិច្ចរបស់ FMIS គឺជួយពង្រឹងការគ្រប់គ្រងថវិកាជាតិ និងការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈប្រកបដោយគណនេយ្យភាព តម្លាភាព និងប្រសិទ្ធភាព ដូចជាការសម្រួលដល់នីតិវិធីនៃប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុឱ្យមានភាពប្រសើរឡើង ទូទាត់ជូនអ្នកផ្គត់ផ្គង់បានទាន់ពេលវេលា លើកកម្ពស់តម្លៃនៃការប្រើប្រាស់ថវិកាឱ្យអស់សក្តានុពល ផ្តល់ជូននូវព័ត៌មានហិរញ្ញវត្ថុគ្រប់គ្រាន់ និងទាន់ពេលវេលាសម្រាប់ការសម្រេចចិត្តរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនៅតាមវិស័យនីមួយៗ។ តាមរយៈនីតិវិធីអនុវត្តការងារទាំងស្រុងនៅក្នុងប្រព័ន្ធ, FMIS នឹងកាន់តែជួយពន្លឿននិងផ្តល់ភាពងាយស្រួលដល់មន្ត្រី ក្នុងការផ្តល់សេវាសាធារណៈជូនប្រជាពលរដ្ឋបានឆាប់រហ័ស និងទាន់ពេលវេលាបន្ថែមទៀត។
FMIS នឹងក្លាយជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់របស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាសម្រាប់គ្រប់គ្រងព័ត៌មានចំណូលចំណាយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ដើម្បីប្រែក្លាយកម្ពុជាឈានទៅសម្រចបានជាប្រទេសដែលមានចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់នៅឆ្នាំ ២០៣០ និងចំណូលកម្រិតខ្ពស់នៅឆ្នាំ ២០៥០។
[https://data.opendevelopmentcambodia.net/km/laws_record/law-on-public-financial-system/resource/50604479-5c39-43a9-b2a5-c7e70e72e251 យោងតាមច្បាប់ស្តីពីប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ] ដែលរដ្ឋសភាបានអនុម័តកាលពីថ្ងៃទី ៨ ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៣ ក្នុងជំពូកទី២ មាត្រា១៣ បានចែងថា '''ការគ្រប់គ្រង ការរៀបចំ ការអនុវត្ត ការតាមដាន ការត្រួតពិនិត្យលើការអនុវត្តចំណូលនិងចំណាយថវិការដ្ឋ និងកិច្ចប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុនិងគណនេយ្យនៃថវិការដ្ឋ ព្រមទាំងការគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ ត្រូវប្រើប្រាស់និងឆ្លុះបញ្ចាំងក្នុងប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈតែមួយគត់។'''
FMIS ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថា ជាឆ្អឹងខ្នងគន្លឹះពុំអាចខ្វះបានសម្រាប់គាំទ្រដល់កម្មវិធីកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈនៅគ្រប់ដំណាក់កាល ក្នុងការគ្រប់គ្រង និងអនុវត្តប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុនៅតាមអង្គភាពថវិកា ដើម្បីតម្លាភាព គណនេយ្យភាព ប្រសិទ្ធភាព និងស័ក្តសិទ្ធភាព ក្នុងការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈនៅកម្ពុជា។
គោលបំណងនៃការអនុវត្តគម្រោង FMIS គឺដើម្បីធ្វើវិមជ្ឈការលើការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈនៅរដ្ឋបាលថ្នាក់ជាតិ និងរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ ព្រមទាំងពន្លឿននីតិវិធីអនុវត្តប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ ប្រកបដោយគណនេយ្យភាព តម្លាភាព និងប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។<br>
{| class="wikitable sortable"
|+ ដំណាក់កាលនៃការអនុវត្តគម្រោង FMIS<br>
|-
! កម្មវិធីកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ !! ឈ្មោះដំណាក់កាល !! ជំហាននៃការអនុវត្តគម្រោង FMIS !! ឆ្នាំចាប់ផ្តើម !! ឆ្នាំបញ្ចប់
|-
| ដំណាក់កាលទី១ ||ភាពជឿទុកចិត្តបាននៃថវិកា || || ||
|-
| ដំណាក់កាលទី២ ||ការបង្កើនគណនេយ្យភាពហិរញ្ញវត្ថុ || ជំហានទី១ ||២០១៤ || ២០១៦
|-
| ដំណាក់កាលទី៣ || ការផ្សារភ្ជាប់ថវិកាទៅនឹងគោលនយោបាយ || ជំហានទី២ ||២០១៧ || ២០២០
|-
| ដំណាក់កាលទី៤ || គណនេយ្យភាពសមិទ្ធកម្ម || ជំហានទី៣ ||២០២១ || ២០២៥
|-
| ដំណាក់កាលទី៤ || គណនេយ្យភាពសមិទ្ធកម្ម || ជំហានទី៤ ||២០២៦ || ២០៣០
|}<br>
ចាប់តាំងពីការអនុវត្តជំហានទី១ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន, ការដ្ឋានដែលកំពុងប្រើប្រាស់ FMIS សរុបមានចំនួន ៣១១ការដ្ឋាន, មុខងារប្រព័ន្ធដែលកំពុងដំណើរការមានចំនួន ៨មុខងារ, សន្ធានកម្មជាមួយប្រព័ន្ធខាងក្រៅមានចំនួន ១៦ប្រព័ន្ធ, របាយការណ៍ផលិតចេញពីប្រព័ន្ធសរុបមានចំនួន ៧២របាយការណ៍ និងអ្នកប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធសរុបមានចំនួន ៣.៧៩៨រូប។ ជាមួយគ្នានេះ, ការប្រើប្រាស់ FMIS បានក្លាយជាកម្លាំងចលនា ក្នុងការជួយជំរុញដល់ដំណើរការ នៃការកែទម្រង់ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈនៅកម្ពុជា ឱ្យសម្រេចបានលទ្ធផលយ៉ាងល្អប្រសើរ។
== '''មុខងាររបស់ FMIS''' ==
=== មុខងារស្នូល ===
បច្ចុប្បន្ននេះ FMIS បានធ្វើដំណើរមកដល់ជំហានទី៣ (២០២១-២០២៥) ដោយពង្រីកវិសាលភាពក្នុងការប្រើប្រាស់នៅស្ទើតែគ្រប់អង្គភាពអនុវត្តហិរញ្ញវត្ថុទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រព័ន្ធទំនើបកម្មនេះ មានមុខងារចំនួន ៨ រួមមាន៖ [https://fmis.gov.kh/budget-planning មុខងាររៀបចំផែនការថវិកា] (Budget Planning), [https://fmis.gov.kh/budget-allocation មុខងារវិភាជន៍ថវិកា] (Budget Allocation), [https://fmis.gov.kh/account-receivable មុខងារគណនីត្រូវទារ] (Accounts Receivable), [https://fmis.gov.kh/purchase-order មុខងារការទិញ] (Purchasing), [https://fmis.gov.kh/full-procurement មុខងារលទ្ធកម្មពេញលេញ] (Full Procurement), [https://fmis.gov.kh/account-payable មុខងារគណនីត្រូវសង] (Accounts Payable), [https://fmis.gov.kh/cash-management មុខងារគ្រប់គ្រងសាច់ប្រាក់] (Cash Management), និង [https://fmis.gov.kh/general-ledger មុខងារសៀវភៅធំ] (General Ledger)។<br>
=== មុខងារផ្សេងៗ ===
ក្រៅពីមុខងារស្នូលដែលអនុវត្តនៅតាមក្រសួង-ស្ថាប័ន, FMIS ក៏មានមុខងារបន្ថែមផ្សេងទៀត ដែលជួយគាំទ្រលើការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផងដែរ ក្នុងនោះរួមមាន៖ '''របាយការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុ ([https://www.indeed.com/career-advice/career-development/what-is-financial-reporting Financial Report]), មុខងារផ្ទេរសិទ្ធិនិងទទួលសិទ្ធិអនុម័តប្រតិបត្តិការ (Delegation), កម្មវិធីតាមដានស្ថានភាពប្រតិបត្តិការ (FMIS Transaction Monitoring), កម្មវិធីត្រួតពិនិត្យការអនុវត្តថវិកា (FMIS Performance Monitoring), មុខងារជូនដំណឹង (Notification), និងមុខងារផ្ទេរសាច់ប្រាក់តាមអេឡិចត្រូនិច ([https://en.wikipedia.org/wiki/Electronic%20funds%20transfer EFT])។'''
=== FMIS Portal ជំនាន់ទី១ ===
[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.itd.fmisportal&hl=en FMIS Portal ជំនាន់ទី១] ត្រូវបានរៀបចំដោយលេខាធិការដ្ឋានក្រុមការងារគ្រប់គ្រងគម្រោង FMIS គឺដើម្បីបង្កើនភាពងាយស្រួលជូនទៅដល់មន្ត្រីទទួលបន្ទុកហិរញ្ញវត្ថុនៅរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ ដែលមានទីតាំងនៅឆ្ងាយពីរតនាគារខេត្ត ដូចជា រដ្ឋបាលឃុំ និងរដ្ឋបាលស្រុកនៅតាមបណ្តាខេត្តនានា នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ក្នុងការទំនាក់ទំនង និងបញ្ជូនឯកសារទៅវិញទៅមក មានភាពងាយស្រួលនិងទាន់ពេលវេលាក្នុងការអនុវត្តចំណូលនិងចំណាយជាដើម។<br>
បច្ចុប្បន្ន រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិទូទាំងប្រទេស មានចំនួន ១,៨៧០ការដ្ឋាន ដែលមានរដ្ឋបាលក្រុងចំនួន ៣១ រដ្ឋបាលស្រុក ចំនួន ១៦៣ រដ្ឋបាលឃុំចំនួន ១,៤១៦ និងរដ្ឋបាលសង្កាត់ចំនួន ២៦០ កំពុងប្រើប្រាស់ FMIS Portal ជំនាន់ទី១ ហើយអ្នកប្រើប្រាស់សរុបមានចំនួន ៣,៣៧២រូប ដើម្បីសម្រួលដល់ការអនុវត្តការងារហិរញ្ញវត្ថុប្រចាំថ្ងៃ។<br>
FMIS Portal ជំនាន់ទី១ ត្រូវបានប្រកាសដាក់អោយប្រើប្រាស់នៅគ្រប់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ ក្រោមអធិបតីភាព '''ឯកឧត្តមអគ្គបណ្ឌិតសភាចារ្យ អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ'''។
=== កម្មវិធីកញ្ចក់ថវិកាតាមទូរសព្ទដៃជំនាន់ទី១ (Budget Mirror Mobile Application Version 1) ===
'''កម្មវិធីកញ្ចក់ថវិកា''' គឺជាកម្មវិធីរបាយការណ៍ឌីជីថលឆ្លាតវៃ ដែលនឹងក្លាយជាថ្នាលប្រមូលផ្តុំនូវទិន្នន័យឌីជីថលច្រើនប្រភេទទាំងទិន្នន័យហិរញ្ញវត្ថុ និងមិនមែនហិរញ្ញវត្ថុ ហើយបំប្លែងទិន្នន័យ ( Data Transforming) ជាទម្រង់ព័ត៌មានដែលអាចអានបាន, យល់បាន និងប្រើប្រាស់បាន សម្រាប់តាមដាន និង គ្រប់គ្រងការអនុវត្តហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ព្រមទាំងជួយដល់ការសម្រេចចិត្តជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងធុរកិច្ចរបស់ស្ថាប័ន និងរាជរដ្ឋាភិបាល។
===== អត្ថប្រយោជន៍ចម្បងៗ៖ =====
* បង្ហាញទិន្នន័យជាការវិភាគតាមទូរសព្ទដៃ
* បង្ហាញទិន្នន័យតាមចំណាត់ថ្នាក់ថវិកាសំខាន់ៗ
* ផែនការថវិកា, ធានាចំណាយ, ចំណាយអនុវត្ត, សមតុល្យ
* ការប្រៀបធៀបចំណាយ-ចំណូលត្រីមាស, ឆមាស និងប្រចាំឆ្នាំ
=== កម្មវិធីចំណាត់ថ្នាក់ថវិកា (FMIS Classification) ===
[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.fmwg.fmisclassificationprod&hl=en ចំណាត់ថ្នាក់ថវិកាក្នុង FMIS] ត្រូវបានរចនាឡើង ក្នុងគោលបំណងដើម្បីជួយដល់អ្នកប្រើប្រាស់ក្នុងការរុករក និងយល់ដឹងអំពីរចនាសម្ព័ន្ធនិងគោលបំណងនៃប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ (FMIS) ដោយងាយស្រួល។ ជាទូទៅ ម៉ូឌុលចំណាត់ថ្នាក់នីមួយៗរួមមាន៖ លេខកូដសម្គាល់ ឈ្មោះ និងការពណ៌នាខ្លី ដែលផ្តល់ឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់នូវព័ត៌មានច្បាស់លាស់ និងងាយស្រួលប្រើប្រាស់។
'''ចំណាត់ថ្នាក់ទាំងនេះរួមមាន៖'''
* ចំណាត់ថ្នាក់សេដ្ឋកិច្ច
* ចំណាត់ថ្នាក់ភូមិសាស្ត្រ
* ចំណាត់ថ្នាក់រដ្ឋបាល
* ចំណាត់ថ្នាក់កម្មវិធី
* ចំណាត់ថ្នាក់មូលនិធិ
* ចំណាត់ថ្នាក់គម្រោង
* ចំណាត់ថ្នាក់មុខងារ
=== អ៊ីនត្រាណិត (Intranet) ===
ក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមប្រកបដោយចក្ខុវិស័យវែងឆ្ងាយរបស់ '''ឯកឧត្តមអគ្គបណ្ឌិតសភាចារ្យ អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន''' ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញវត្ថុ និងការដឹកនាំដោយផ្ទាល់របស់ '''ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ ហ៊ាន សាហ៊ីប''' រដ្ឋលេខាធិការ, គម្រាងស្ថាបនាអ៊ីនត្រាណិត ត្រូវបានដាក់ឱ្យអនុវត្តចាប់ពីថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៩ ជាផ្លូវការនៅតាមអង្គភាពប្រើប្រាស់ក្រោមឱវាទក្រសួង-ស្ថាប័ន និងអង្គភាពពាក់ព័ន្ធនានាចំនួន ១៧៧ការដ្ឋាន ដើម្បីបំពេញតម្រូវការជាក់ស្តែង រួមមាន ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ, ប្រព័ន្ធកៀរគរចំណូលពន្ធគយ និងប្រព័ន្ធកៀរគរចំណូលពន្ធដារ ជាដើម។ គម្រោងនេះ នឹងបន្តពង្រីកវិសាលភាព និងសេវានានាបន្ថែមទៀតរបស់ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ជូនដល់ស្ថាប័នទទួលសេវាជាមូលដ្ឋាន និងក្រសួង-ស្ថាប័នជាដៃគូ រួមទាំងប្រជាពលរដ្ឋ។
=== FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី ===
FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី គឺជាប្រព័ន្ធទំនើបកម្ម ដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់សម្រួល និងបន្ថែមភាពងាយស្រួលដល់ដំណើរការប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ តាមរយៈការកាត់បន្ថយនូវផ្ទាំងបំពេញព័ត៌មាន និងកាត់បន្ថយភាពស្មុគស្មាញនៃប្រតិបត្តិការ ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណេត (Internet) បានដោយផ្ទាល់លើទូរសព្ទដៃ, ថេប្លេត (tablet) និងកុំព្យូទ័រយួរដៃ ជាដើម។
FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី ត្រូវបានរៀបចំឡើង ក្នុងគោលបំណងជម្រុញប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ FMIS សម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ នៅតាមបណ្តារដ្ឋបាលក្រុង ស្រុក និងខណ្ឌ ក្នុងការចុះប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុជាច្រើន រួមមាន៖ ប្រតិបត្តិការស្នើសុំធានាចំណាយ ប្រតិបត្តិការការអនុវត្តកិច្ចលទ្ធកម្ម ប្រតិបត្តិការទូទាត់ចំណាយ និងការទាញយករបាយការណ៍ផ្សេងៗ តាមរយៈ ប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណេត (Internet) ដោយផ្ទាល់លើទូរសព្ទដៃ, ថេប្លេត (tablet) និងកុំព្យូទ័រយួរដៃ។
អត្ថប្រយោជន៍នៃការប្រើប្រាស់ FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី៖
* បន្ថែមភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការចុះប្រតិបត្តិការប្រចាំថ្ងៃ
* ជំរុញប្រសិទ្ធភាពការងារ
* អាចប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណេត (Internet) បាន
* កាត់បន្ថយពេលវេលាក្នុងការចុះប្រតិបត្តិការប្រចាំថ្ងៃ
* កាត់បន្ថយនូវផ្ទាំងបំពេញព័ត៌មាននៃប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ
* កាត់បន្ថយភាពស្មុគស្មាញក្នុងការបញ្ចូលព័ត៌មាននៃប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ។<br>
=== កម្មវិធីអនុម័ត FMIS ===
អត្ថប្រយោជន៍
* អនុម័តបានលឿន ទោះនៅក្រៅការិយាល័យ
* កាត់បន្ថយការប្រើឯកសារក្រដាស
* តាមដានស្ថានភាពអនុម័តបានច្បាស់
* បង្កើនភាពតម្លាភាព និងទំនួលខុសត្រូវ<br>
=== កម្មវិធីប្រតិទិន FMIS ===
FMIS-Calendar (ប្រតិទិន អេហ្វអឹមអាយអេស) ត្រូវបានអភិវឌ្ឍដោយក្រុមការងារ FMIS ក្នុងគោលបំណងបំពេញនូវតម្រូវការប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ ដោយអាចតាមដាន កំណត់ចំណាំលើកាលបរិច្ឆេទសម្រាប់បំពេញកិច្ចការងារ និងកាលបរិច្ឆេទផ្សេងៗរួមមាន បុណ្យជាតិ ព្រឹត្តិការណ៍ ឬថ្ងៃសំខាន់ផ្ទាល់ខ្លួន។
កម្មវិធីនេះ ត្រូវរចនាឡើងជាលក្ខណៈទម្រង់អេឡិចត្រូនិកបែបទំនើបកម្ម ដោយរួមបញ្ចូលននូវព័ត៌មាន និងថ្ងៃល្អនិងថ្ងៃមិនល្អ តាមបែបហុងស៊ុយស្របតាមជំនឿ ដែលសម្រួលដល់អ្នកប្រើប្រាស់ក្នុងការចងចាំ និងពិសេសទទួលព័ត៍មានពីថ្ងៃសំខាន់ៗ និងព្រឹត្តិការណ៍ពិសេសៗអំពីគម្រោង FMIS តាមរយៈសារជូនដំណឹង។
កម្មវិធីនេះអាចប្រើប្រាស់បានសម្រាប់ប្រតិបត្តិការ iOS, Android ដោយអាច ប្រើប្រាស់បានតាមរយៈទូរសព្ទចល័ត កុំព្យូទ័រ និង ឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាផ្សេងៗ បានដោយឥតគិតថ្លៃ។<br>
អត្ថប្រយោជន៍របស់ប្រតិទិន មានដូចជា
* បង្ហាញកាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗនៃដំណើរការ FMIS
* រចនាតាមបែបទំនើបកម្ម និង ហុងស៊ុយតាមជំនឿ
* ជួយរៀបចំផែនការងារបានប្រសើរជាងមុន
=== ប្រព័ន្ធជំនួយគាំទ្រ (PK Bot) ===
== អង្គភាពអនុវត្តគម្រោង FMIS ==
==== ១. ក្រសួង-ស្ថាប័ន ====
គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៥ នេះ មាន[https://opendevelopmentcambodia.net/km/topics/ministries-and-national-bodies/ ក្រសួង-ស្ថាប័នចំនួន ៣៧] បាននិងកំពុងចូលរួមអនុវត្តគម្រោង FMIS ស្ថិតនៅក្នុងជំហានទី៣ (២០២១-២០២៥)។ FMIS ត្រូវបានដាក់ឱ្យអនុវត្តជាជំហានៗ ទៅតាមការដ្ឋាន ដោយផ្អែកទៅលើចំនួនមន្ត្រីទទួលបន្ទុកហិរញ្ញវត្ថុរបស់ក្រសួង-ស្ថាប័នសាម៉ី ដែលក្នុងនោះរួមមាន៖ អ្នកទទួលបន្ទុកបញ្ចូលប្រតិបត្តិការ អ្នកត្រួតពិនិត្យប្រតិបត្តិការ អ្នកត្រួតពិនិត្យជំនួស អ្នកអនុម័ត អ្នកអនុម័តជំនួស តាមមុខងាររៀងៗខ្លួន។<br>
ក្រសួង-ស្ថាប័នខាងលើ បានចូលរួមអនុវត្តនីតិវិធីការងារតាម FMIS លើមុខងារស្នូល ដូចជា៖ មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារគណនីត្រូវទារ (Accounts Receivable), មុខងារការទិញ (Purchasing), មុខងារលទ្ធកម្មពេញលេញ (Procurement), មុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation), មុខងាររៀបចំផែនការថវិកា (Budget Planning), របាយការណ៍ (Report), មុខងារផ្ទេរសិទ្ធិ និងទទួលសិទ្ធិអនុម័តប្រតិបត្តិការ (Delegation)។<br>
==== ២. រដ្ឋបាលរាជធានី-ខេត្ត ====
រដ្ឋបាលរាជធានី-ខេត្តទាំង ២៥ បានចូលរួមអនុវត្តនីតិវិធីការងារប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុតាម FMIS ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២២ ដែលមានមុខងារចំនួន ៤ ក្នុងនោះរួមមាន៖ មុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation), មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារគណនីត្រូវទារ (Accounts Receivable) និងមុខងារការទិញ (Purchase Order)។<br>
==== ៣. មន្ទីរសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុរាជធានី-ខេត្ត ====
[https://www.mefshv.gov.kh/171-%E1%9E%A2%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9E%B8%E1%9E%98%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9E%9A_%E1%9E%9F%E1%9E%A0%E1%9E%9C. មន្ទីរសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុរាជធានី-ខេត្តទាំង ២៥] បានចូលរួមអនុវត្តប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុតាម FMIS ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៩ មក ហើយត្រូវបានបន្តដាក់ឱ្យអនុវត្តនូវមុខងារចំនួន៥ ក្នុងនោះរួមមាន មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារសៀវភៅធំ (General Ledger), មុខងារគ្រប់គ្រងសាច់ប្រាក់ (Cash Management), មុខងារការទិញ (Purchase Order), និងមុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation)។<br>
==== ៤. គ្រឹះស្ថានសាធារណៈរដ្ឋបាល ====
បច្ចុប្បន្ននេះ [https://www.fmis.gov.kh/five-new-public-administration-institutions-will-soon-be-involved-in-the-implementation-of-fmis-financial-procedures/ គ្រឹះស្ថានសាធារណៈរដ្ឋបាលចំនួន ៩]{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} បានចូលរួមអនុវត្តប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុតាម FMIS ក្នុងនោះគ្រឹះស្ថានសាធារណៈរដ្ឋបាលចំនួន ៤ បានចាប់ផ្តើមអនុវត្តនៅឆ្នាំ២០២៣ រួមមាន៖ មជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះធុរកិច្ចថ្មីតេជោ, វិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាកម្ពុជា, រាជ្យបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា និងវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា។ គ្រឹះស្ថានសាធារណៈរដ្ឋបាលចំនួន ៥ បន្ថែមថ្មី បានចាប់ផ្តើមអនុវត្តនៅឆ្នាំ២០២៥ រួមមាន៖ ១. សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម, ២. សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្រ្តនិងវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច, ៣. សាកលវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្រ្តសុខាភិបាល, ៤. សាកលវិទ្យាល័យជាតិបាត់ដំបង និង៥. វិទ្យាស្ថានសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ។ គ្រឹះស្ថានសាធារណៈរដ្ឋបាលទាំង ៩ នេះ ត្រូវអនុវត្តមុខងារចម្បងចំនួន ៦ រួមមាន៖ មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារគណនីត្រូវទារ (Accounts Receivable), មុខងារសៀវភៅធំ (General Ledger), មុខងារគ្រប់គ្រងសាច់ប្រាក់ (Cash Management), មុខងារការទិញ (Purchase Order), មុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation), របាយការណ៍ (Report), មុខងារផ្ទេរសិទ្ធិ និងទទួលសិទ្ធិអនុម័តប្រតិបត្តិការ (Delegation)។<br>
==== ៥. រដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុក-ខណ្ឌ ====
រដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុក-ខណ្ឌចំនួន ៤៤ ត្រូវបានប្រកាសដាក់ឱ្យអនុវត្តគម្រោង FMIS នៅត្រីមាសទី១ ឆ្នាំ២០២៤ ក្រោមអធិបតីភាព [[ហ៊ុន_ម៉ាណែត|សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ក្នុងនោះមាន៖ រដ្ឋបាលក្រុងទាំង ២៨, រដ្ឋបាលស្រុកខ្សាច់កណ្តាល, រដ្ឋបាលស្រុកមុខកំពូល និងរដ្ឋបាលខណ្ឌទាំង ១៤ នៅរាជធានីភ្នំពេញ។ រដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុក-ខណ្ឌទាំង ៤៤ នេះ ត្រូវអនុវត្តមុខងារចម្បងចំនួន ៣ ដោយអនុវត្តនីតិវិធីការងារតាម FMIS ទាំងស្រុង មានដូចជា មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារការទិញ (Purchase Order), និងមុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation)។<br>
នៅក្នុងត្រីមាសទី៤ ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុកចំនួន ៥១ បន្ថែមថ្មី នឹងចូលរួមអនុវត្តនីតិវិធីចំណាយថវិកាចរន្តតាម FMIS ទាំងស្រុងតាមមុខសញ្ញាតាម FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី មានដូចជា៖ '''នីតិវិធីស្នើសុំធានាចំណាយកិច្ចលទ្ធកម្ម, នីតិវិធីស្នើសុំធានាចំណាយមិនមែនកិច្ចលទ្ធកម្ម និង គ្រប់មុខសញ្ញាអាណត្តិទូទាត់''' នៅរដ្ឋបាលក្រុងចំនួន ៥ និងរដ្ឋបាលស្រុកចំនួន ៤៦ នៃខេត្តចំនួន ៦ រួមមាន៖ ១. រដ្ឋបាលខេត្តកណ្តាល៖ ក្រុងចំនួន ២ និងស្រុកចំនួន ៨, ២. រដ្ឋបាលខេត្តកំពង់ស្ពឺ៖ ក្រុងចំនួន ១ និងស្រុកចំនួន ៧, ៣. រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប៖ ក្រុងចំនួន ១ និងស្រុកចំនួន ១១, ៤. រដ្ឋបាលខេត្តព្រះសីហនុ៖ ក្រុងចំនួន ១, ៥. រដ្ឋបាលខេត្តព្រៃវែង៖ ស្រុកចំនួន ១២ និង៦. រដ្ឋបាលខេត្តកំពង់ធំ៖ ស្រុកចំនួន ៨។<br>
==== ៦. រតនាគាររាជធានី-ខេត្ត ====
[https://www.facebook.com/fmis.khmer/posts/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9E%92%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%BE%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%95%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%8B%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%8A%E1%9E%BC%E1%9E%9A-%E1%9 រតនាគាររាជធានី-ខេត្តទាំង ២៥] បានចូលរួមអនុវត្តទៅលើមុខងារចំនួន ៦ រួមមាន៖ មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារគណនីត្រូវទារ (Accounts Receivable), មុខងារសៀវភៅធំ (General Ledger), មុខងារគ្រប់គ្រងសាច់ប្រាក់ (Cash Management), មុខងារការទិញ (Purchase Order), និងមុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation)។<br>
==== ៧. មន្ទីរអប់រំ យុវជន និងកីឡារាជធានី-ខេត្ត ====
[https://moeys.gov.kh/kh/organization-structure/ មន្ទីរអប់រំ យុវជន និងកីឡារាជធានី-ខេត្តទាំង ២៥] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250620123705/https://moeys.gov.kh/kh/organization-structure |date=2025-06-20 }} នឹងចាប់ផ្តើមអនុវត្តជាផ្លូវការ នៅដើមឆ្នាំ២០២៦ ខាងមុខនេះ ដែលត្រូវផ្សាភ្ជាប់ជាមួយការអនុវត្តនីតិវិធីតាមប្រព័ន្ធទាំងស្រុង សម្រាប់នីតិវិធីចំណាយលើការបើកផ្តល់បៀវត្សនិងចំណាយលើបន្ទុកបុគ្គលិកផ្សេងៗ ដែលមានគោលរបបកំណត់ច្បាស់លាស់, នីតិវិធីចំណាយទូទាត់ត្រង់ដែលមានហានិភ័យកម្រិតទាប, នីតិវិធីចំណាយថវិកាចរន្ត, និងនីតិវិធីបង្កើតឬកែសម្រួលរជ្ជទេយ្យបុរេប្រទាននិងចលនាឥណទានថវិកាចរន្ត ដើម្បីសម្រួលដល់ការធ្វើប្រតិបត្តិការដែលបានអនុវត្តនៅក្រៅប្រព័ន្ធ និង មាននីតិវិធីស្មុគស្មាញជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់ឯកសារក្រដាស។<br>
==== បណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គមនានា ====
<br>
1. គេហទំព័រផ្លូវការ ៖ https://fmis.gov.kh/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250503043137/https://www.fmis.gov.kh/ |date=2025-05-03 }}<br>
2. បណ្តាញសង្គមហ្វេសប៊ុក ៖ https://www.facebook.com/fmis.khmer/<br>
3. តេលេក្រាម ៖ https://t.me/FMIS_CAMBODIANEWS<br>
4. យូធូប ៖ https://www.youtube.com/@FMISCambodia
==== ឯកសារយោង ====
<br>
1. [[:en:Aun Pornmoniroth|His Excellency Dr. Aun Pornmoniroth]], Deputy Prime Minister and Minister of Economy and Finance and the Leading Sponsor of FMIS<br>
2. [[:en:Hean Sahib|His Excellency Dr. Hean Sahib]], Secretary of State of the Ministry of Economy and Finance and Chairman of the FMIS Working Group<br>
3. [https://www.coj.gov.kh/wp-content/uploads/2023/03/0323-001.pdf ច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈឆ្នាំ ២០២៣] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250508100824/https://www.coj.gov.kh/wp-content/uploads/2023/03/0323-001.pdf |date=2025-05-08 }}<br>
4. [https://pfm.gov.kh/document/publication/2022-12-08/Vision%20and%20Strategy%20on%203%20Plus%201%20Reforms%20Harmonization%20of%20Royal%20Government%20of%20Cambodia.pdf ចក្ខុវិស័យ និង យុទ្ធសាស្ត្រស្តីពី សុខដុមនីយកម្មការកែទម្រង់ ៣ បូក ១] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250508093418/https://pfm.gov.kh/document/publication/2022-12-08/Vision%2520and%2520Strategy%2520on%25203%2520Plus%25201%2520Reforms%2520Harmonization%2520of%2520Royal%2520Government%2520of%2520Cambodia.pdf |date=2025-05-08 }}<br>
5. ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ (MEF Cambodia)៖ https://en.wikipedia.org/wiki/Ministry_of_Economy_and_Finance_(Cambodia)<br>
6. គេហទំព័រផ្លូវការរបស់គម្រោង FMIS៖ https://fmis.gov.kh/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250503043137/https://www.fmis.gov.kh/ |date=2025-05-03 }}<br>
7. អំពីគម្រោង FMIS៖ https://fmis.gov.kh/about-fmis/{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br>
8. ក្រុមការងារ FMWG(https://fmis.gov.kh/storage/filepdf/212.pdf{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br>
9. កម្មវិធីជាតិសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ៖ https://data.opendevelopmentcambodia.net/km/library_record/national-program-on-sub-national-democratic-development-phase-2-2021-2030/resource/3f405840-b056-4674-b943-bc17d7abc95a<br>
10. Fresh News Asia: [https://fna.asia/eaa81b9 មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់៖ រាជរដ្ឋាភិបាលនឹងឈានដល់ ការគ្រប់គ្រងថវិកាជាតិ បានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព មានតម្លាភាពជាលំដាប់ តាមរយៈការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល]<br>
11. Fresh News Asia: [https://fna.asia/be3ca37 មន្ដ្រីជាន់ខ្ពស់ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ស្នើឱ្យគណៈប្រតិភូអ៊ុយក្រែន បន្តសិក្សាស៊ីជម្រៅលើលទ្ធភាពនៃការជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ឱ្យកាន់តែជិតស្និទ្ធ រវាងប្រទេសទាំងពីរ]<br>
12. Fresh News Asia: [https://freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/346233-2024-06-25-15-11-16.html មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់៖ ការអនុវត្ត និងពង្រីកការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ពីថ្នាក់ជាតិដល់ថ្នាក់ក្រោមជាតិ ជាកត្តាគន្លឹះជួយកម្ពុជា សម្រេចចក្ខុវិស័យកែទម្រង់ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ]<br>
13. Fresh News Asia: [https://freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/343380-2024-06-04-04-09-32.html ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការបញ្រ្ជាបការយល់ដឹងលើ «ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈតាម FMIS ជូនអង្គភាពថវិកាអាណាប័កផ្ទេរសិទ្ធិពេញលេញនៃក្រសួង-ស្ថាប័នចំនួន១១»]<br>
14. Fresh News Asia: [https://freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/331692-2024-03-07-10-06-29.html ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ រៀបចំកម្មវិធីបញ្ជ្រាបការយល់ដឹង ស្តីពីនីតិវិធីចំណាយ និងចលនាឥណទានថវិកាចរន្តតាម FMIS ទាំងស្រុង ជូនក្រសួង-ស្ថាប័នចំនួន១០បន្ថែម]<br>
15. FMIS Cambodia News: [https://fmis.gov.kh/building-a-modern-budget-system-that-responds-to-international-best-practices-cannot-be-achieved-without-the-use-of-digital-technology-systems-as-support/ ការកសាងប្រព័ន្ធថវិកាទំនើបដែលឆ្លើយតបទៅនឹងឧត្តមានុវត្តន៍អន្តរជាតិនឹងមិនអាចសម្រេចទៅបាននោះទេ ដរាបណាមិនមានការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលជាជំនួយ]{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br>
16. FMIS Cambodia News: [https://fmis.gov.kh/awareness-program-on-the-use-of-fmis-core-functions-and-new-generation-fmis-portal-for-51-additional-municipal-district-administrations កម្មវិធីបញ្រ្ជាបការយល់ដឹងស្តីពីការប្រើប្រាស់មុខងារស្នូល FMIS និង FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី សម្រាប់រដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុក ចំនួន ៥១បន្ថែមថ្មី]{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
deebnzkjvfjvmi4uf4mz9hnwfhkjxl1
335173
335172
2026-05-13T02:56:42Z
FMIS Cambodia
46133
/* មុខងាររបស់ FMIS */
335173
wikitext
text/x-wiki
= ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ឬ FMIS =
{{Short description|Government ministry of Cambodia}}
{{Infobox government agency
|nativename = {{native name|km|គម្រោងប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ}}
|agency_name = Financial Management Information System (FMIS)
|seal = File:FMIS Logo.png|thumb|ឡូហ្គូរបស់ FMIS
|seal_width = 150px
|seal_caption =
|formed = ២០១៤
|jurisdiction = {{flagdeco|Cambodia}} [[ស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]
|headquarters = ទីស្តីការក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ, [[ភ្នំពេញ]], កម្ពុជា
|employees = ១៨០ រូប
|budget =
|deputyminister1_name = ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[ហ៊ាន_សាហុីប|ហ៊ាន សាហ៊ីប]]
|deputyminister1_pfo =
|parent_agency = ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ
|facebookpage = [https://www.facebook.com/fmis.khmer]
|child2_agency =
|website = [https://fmis.gov.kh/ https://fmis.gov.kh/]
|footnotes =
|minister1_name=ឯកឧត្តមអគ្គបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន]]}}
[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចាប់ផ្តើមធ្វើការកែទម្រង់ស្ទើគ្រប់វិស័យអាទិភាព ដើម្បីបង្កើន ពង្រីក និងពង្រឹងគុណភាពអប់រំ សុខមាលភាព គណនេយ្យភាព សង្គតិភាព សមភាព និងអភិបាលកិច្ចល្អ។ ក្នុងនោះរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានដាក់ចេញជាកម្មវិធីកែទម្រង់រយៈពេលវែងជាច្រើនលើគ្រប់វិស័យ ជាពិសេសការដាក់ចេញនូវកម្មវិធីកែទម្រង់ពាក់ព័ន្ធនឹងការបង្កើនគុណភាពអភិបាលកិច្ច ឬការកែទម្រ់ងលើរចនាសម្ព័ន្ធ ឬនិយាយម្យ៉ាងទៀតថា ការកែទម្រង់ដែលមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ ដែលមានចំនួន ៥ សំខាន់ៗ គឺ[https://www.mcs.gov.kh/training2016/con-sources/training-1-2-3/10-11-%E1%9E%94%E1%9E%91%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99_%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%A7%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%98_%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B_%E1%9E%9F%E1%9F%86%E1%9E%A2%E1%9E%BF%E1%9E%93_%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84_%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%A7%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%98_%E1%9E%84%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%8B_%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%9A%E1%9E%BE%E1%9E%93.pdf ១.កម្មវិធីជាតិសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240721121059/https://www.mcs.gov.kh/training2016/con-sources/training-1-2-3/10-11-%E1%9E%94%E1%9E%91%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99_%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%A7%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%98_%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B_%E1%9E%9F%E1%9F%86%E1%9E%A2%E1%9E%BF%E1%9E%93_%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84_%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%A7%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%98_%E1%9E%84%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%8B_%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%9A%E1%9E%BE%E1%9E%93.pdf |date=2024-07-21 }}, [https://www.pfm.gov.kh/ ២.កម្មវិធីកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ] [https://www.cd-center.org/wp-content/uploads/2022/11/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%92%E1%9E%B8%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9F%82%E1%9E%91%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%8B%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%9B%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%92%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%8E%E1%9F%88%E1%9E%86%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9F%A2%E1%9F%A0%E1%9F%A1%E1%9F%A9-%E1%9F%A2%E1%9F%A0%E1%9F%A3%E1%9F%A0.pdf ៣.កម្មវិធីជាតិកែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈ] [https://pressocm.gov.kh/archives/112774 ៤.កម្មវិធីកំណែទម្រង់ច្បាប់]{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} និង[https://www.naaa.gov.kh/userfiles/image/download/1709541507156.pdf ៥.កម្មវិធីកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌]។
[https://pfm.gov.kh/171-%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%83%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%92%E1%9E%B8%E1%9E%80%E1%9F%82%E1%9E%91%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9F%8B កម្មវិធីកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250517175702/https://pfm.gov.kh/171-%25E1%259E%259F%25E1%259E%25B6%25E1%259E%259C%25E1%259E%258F%25E1%259E%25B6%25E1%259E%2593%25E1%259F%2583%25E1%259E%2580%25E1%259E%2598%25E1%259F%2592%25E1%259E%2598%25E1%259E%259C%25E1%259E%25B7%25E1%259E%2592%25E1%259E%25B8%25E1%259E%2580%25E1%259F%2582%25E1%259E%2591%25E1%259E%2598%25E1%259F%2592%25E1%259E%259A%25E1%259E%2584%25E1%259F%258B |date=2025-05-17 }} ត្រូវបានចាប់ផ្តើមតាំងពីឆ្នាំ២០០៤ មក ដែលដឹកនាំដោយគណៈកម្មាធិការដឹកនាំការកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ មានរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុជាប្រធាន។ កម្មវិធីកែទម្រង់នេះត្រូវបានកំណត់ជា ៤ ដំណាក់កាល តាំងពីការចាប់ផ្តើមដំបូង ពោលគឺត្រូវអនុវត្តរហូតដល់ឆ្នាំ២០២៥ ដើម្បីសម្រេចចក្ខុវិស័យប្រែក្លាយប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈកម្ពុជា ឆ្ពោះទៅកាន់ប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ផ្តោតលើលទ្ធផល ឬសមិទ្ធកម្ម និងវិមជ្ឈការ ស្របតាមស្តង់ដានិងឧត្តមានុវត្តន៍អន្តរជាតិ។
== សាវតារ FMIS ==
'''"ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ហៅកាត់ថា [https://www.facebook.com/fmis.khmer/ FMIS]"''' បានចាប់បដិសន្ធិឡើងនៅដើមឆ្នាំ ២០១៤ ដែលស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលទី២ “ការបង្កើនគណនេយ្យភាពហិរញ្ញវត្ថុ” ដោយផ្ដោតជាសំខាន់លើការរៀបចំ ការកែលម្អ ព្រមទាំងការពង្រឹងការកត់ត្រា និងការធ្វើរបាយការណ៍គណនេយ្យនិងហិរញ្ញវត្ថុឱ្យបានកាន់តែត្រឹមត្រូវ ច្បាស់លាស់ សុក្រឹត និងទាន់ពេលវេលា នៃកម្មវិធីកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ របស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។<br>
កាតព្វកិច្ចរបស់ FMIS គឺជួយពង្រឹងការគ្រប់គ្រងថវិកាជាតិ និងការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈប្រកបដោយគណនេយ្យភាព តម្លាភាព និងប្រសិទ្ធភាព ដូចជាការសម្រួលដល់នីតិវិធីនៃប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុឱ្យមានភាពប្រសើរឡើង ទូទាត់ជូនអ្នកផ្គត់ផ្គង់បានទាន់ពេលវេលា លើកកម្ពស់តម្លៃនៃការប្រើប្រាស់ថវិកាឱ្យអស់សក្តានុពល ផ្តល់ជូននូវព័ត៌មានហិរញ្ញវត្ថុគ្រប់គ្រាន់ និងទាន់ពេលវេលាសម្រាប់ការសម្រេចចិត្តរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនៅតាមវិស័យនីមួយៗ។ តាមរយៈនីតិវិធីអនុវត្តការងារទាំងស្រុងនៅក្នុងប្រព័ន្ធ, FMIS នឹងកាន់តែជួយពន្លឿននិងផ្តល់ភាពងាយស្រួលដល់មន្ត្រី ក្នុងការផ្តល់សេវាសាធារណៈជូនប្រជាពលរដ្ឋបានឆាប់រហ័ស និងទាន់ពេលវេលាបន្ថែមទៀត។
FMIS នឹងក្លាយជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់របស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាសម្រាប់គ្រប់គ្រងព័ត៌មានចំណូលចំណាយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ដើម្បីប្រែក្លាយកម្ពុជាឈានទៅសម្រចបានជាប្រទេសដែលមានចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់នៅឆ្នាំ ២០៣០ និងចំណូលកម្រិតខ្ពស់នៅឆ្នាំ ២០៥០។
[https://data.opendevelopmentcambodia.net/km/laws_record/law-on-public-financial-system/resource/50604479-5c39-43a9-b2a5-c7e70e72e251 យោងតាមច្បាប់ស្តីពីប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ] ដែលរដ្ឋសភាបានអនុម័តកាលពីថ្ងៃទី ៨ ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៣ ក្នុងជំពូកទី២ មាត្រា១៣ បានចែងថា '''ការគ្រប់គ្រង ការរៀបចំ ការអនុវត្ត ការតាមដាន ការត្រួតពិនិត្យលើការអនុវត្តចំណូលនិងចំណាយថវិការដ្ឋ និងកិច្ចប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុនិងគណនេយ្យនៃថវិការដ្ឋ ព្រមទាំងការគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ ត្រូវប្រើប្រាស់និងឆ្លុះបញ្ចាំងក្នុងប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈតែមួយគត់។'''
FMIS ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថា ជាឆ្អឹងខ្នងគន្លឹះពុំអាចខ្វះបានសម្រាប់គាំទ្រដល់កម្មវិធីកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈនៅគ្រប់ដំណាក់កាល ក្នុងការគ្រប់គ្រង និងអនុវត្តប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុនៅតាមអង្គភាពថវិកា ដើម្បីតម្លាភាព គណនេយ្យភាព ប្រសិទ្ធភាព និងស័ក្តសិទ្ធភាព ក្នុងការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈនៅកម្ពុជា។
គោលបំណងនៃការអនុវត្តគម្រោង FMIS គឺដើម្បីធ្វើវិមជ្ឈការលើការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈនៅរដ្ឋបាលថ្នាក់ជាតិ និងរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ ព្រមទាំងពន្លឿននីតិវិធីអនុវត្តប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ ប្រកបដោយគណនេយ្យភាព តម្លាភាព និងប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។<br>
{| class="wikitable sortable"
|+ ដំណាក់កាលនៃការអនុវត្តគម្រោង FMIS<br>
|-
! កម្មវិធីកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ !! ឈ្មោះដំណាក់កាល !! ជំហាននៃការអនុវត្តគម្រោង FMIS !! ឆ្នាំចាប់ផ្តើម !! ឆ្នាំបញ្ចប់
|-
| ដំណាក់កាលទី១ ||ភាពជឿទុកចិត្តបាននៃថវិកា || || ||
|-
| ដំណាក់កាលទី២ ||ការបង្កើនគណនេយ្យភាពហិរញ្ញវត្ថុ || ជំហានទី១ ||២០១៤ || ២០១៦
|-
| ដំណាក់កាលទី៣ || ការផ្សារភ្ជាប់ថវិកាទៅនឹងគោលនយោបាយ || ជំហានទី២ ||២០១៧ || ២០២០
|-
| ដំណាក់កាលទី៤ || គណនេយ្យភាពសមិទ្ធកម្ម || ជំហានទី៣ ||២០២១ || ២០២៥
|-
| ដំណាក់កាលទី៤ || គណនេយ្យភាពសមិទ្ធកម្ម || ជំហានទី៤ ||២០២៦ || ២០៣០
|}<br>
ចាប់តាំងពីការអនុវត្តជំហានទី១ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន, ការដ្ឋានដែលកំពុងប្រើប្រាស់ FMIS សរុបមានចំនួន ៣១១ការដ្ឋាន, មុខងារប្រព័ន្ធដែលកំពុងដំណើរការមានចំនួន ៨មុខងារ, សន្ធានកម្មជាមួយប្រព័ន្ធខាងក្រៅមានចំនួន ១៦ប្រព័ន្ធ, របាយការណ៍ផលិតចេញពីប្រព័ន្ធសរុបមានចំនួន ៧២របាយការណ៍ និងអ្នកប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធសរុបមានចំនួន ៣.៧៩៨រូប។ ជាមួយគ្នានេះ, ការប្រើប្រាស់ FMIS បានក្លាយជាកម្លាំងចលនា ក្នុងការជួយជំរុញដល់ដំណើរការ នៃការកែទម្រង់ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈនៅកម្ពុជា ឱ្យសម្រេចបានលទ្ធផលយ៉ាងល្អប្រសើរ។
== '''មុខងាររបស់ FMIS''' ==
=== មុខងារស្នូល ===
បច្ចុប្បន្ននេះ FMIS បានធ្វើដំណើរមកដល់ជំហានទី៣ (២០២១-២០២៥) ដោយពង្រីកវិសាលភាពក្នុងការប្រើប្រាស់នៅស្ទើតែគ្រប់អង្គភាពអនុវត្តហិរញ្ញវត្ថុទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រព័ន្ធទំនើបកម្មនេះ មានមុខងារចំនួន ៨ រួមមាន៖ [https://fmis.gov.kh/budget-planning មុខងាររៀបចំផែនការថវិកា] (Budget Planning), [https://fmis.gov.kh/budget-allocation មុខងារវិភាជន៍ថវិកា] (Budget Allocation), [https://fmis.gov.kh/account-receivable មុខងារគណនីត្រូវទារ] (Accounts Receivable), [https://fmis.gov.kh/purchase-order មុខងារការទិញ] (Purchasing), [https://fmis.gov.kh/full-procurement មុខងារលទ្ធកម្មពេញលេញ] (Full Procurement), [https://fmis.gov.kh/account-payable មុខងារគណនីត្រូវសង] (Accounts Payable), [https://fmis.gov.kh/cash-management មុខងារគ្រប់គ្រងសាច់ប្រាក់] (Cash Management), និង [https://fmis.gov.kh/general-ledger មុខងារសៀវភៅធំ] (General Ledger)។<br>
=== មុខងារផ្សេងៗ ===
ក្រៅពីមុខងារស្នូលដែលអនុវត្តនៅតាមក្រសួង-ស្ថាប័ន, FMIS ក៏មានមុខងារបន្ថែមផ្សេងទៀត ដែលជួយគាំទ្រលើការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផងដែរ ក្នុងនោះរួមមាន៖ '''របាយការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុ ([https://www.indeed.com/career-advice/career-development/what-is-financial-reporting Financial Report]), មុខងារផ្ទេរសិទ្ធិនិងទទួលសិទ្ធិអនុម័តប្រតិបត្តិការ (Delegation), កម្មវិធីតាមដានស្ថានភាពប្រតិបត្តិការ (FMIS Transaction Monitoring), កម្មវិធីត្រួតពិនិត្យការអនុវត្តថវិកា (FMIS Performance Monitoring), មុខងារជូនដំណឹង (Notification), និងមុខងារផ្ទេរសាច់ប្រាក់តាមអេឡិចត្រូនិច ([https://en.wikipedia.org/wiki/Electronic%20funds%20transfer EFT])។'''
=== FMIS Portal ជំនាន់ទី១ ===
[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.itd.fmisportal&hl=en FMIS Portal ជំនាន់ទី១] ត្រូវបានរៀបចំដោយលេខាធិការដ្ឋានក្រុមការងារគ្រប់គ្រងគម្រោង FMIS គឺដើម្បីបង្កើនភាពងាយស្រួលជូនទៅដល់មន្ត្រីទទួលបន្ទុកហិរញ្ញវត្ថុនៅរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ ដែលមានទីតាំងនៅឆ្ងាយពីរតនាគារខេត្ត ដូចជា រដ្ឋបាលឃុំ និងរដ្ឋបាលស្រុកនៅតាមបណ្តាខេត្តនានា នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ក្នុងការទំនាក់ទំនង និងបញ្ជូនឯកសារទៅវិញទៅមក មានភាពងាយស្រួលនិងទាន់ពេលវេលាក្នុងការអនុវត្តចំណូលនិងចំណាយជាដើម។<br>
បច្ចុប្បន្ន រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិទូទាំងប្រទេស មានចំនួន ១,៨៧០ការដ្ឋាន ដែលមានរដ្ឋបាលក្រុងចំនួន ៣១ រដ្ឋបាលស្រុក ចំនួន ១៦៣ រដ្ឋបាលឃុំចំនួន ១,៤១៦ និងរដ្ឋបាលសង្កាត់ចំនួន ២៦០ កំពុងប្រើប្រាស់ FMIS Portal ជំនាន់ទី១ ហើយអ្នកប្រើប្រាស់សរុបមានចំនួន ៣,៣៧២រូប ដើម្បីសម្រួលដល់ការអនុវត្តការងារហិរញ្ញវត្ថុប្រចាំថ្ងៃ។<br>
FMIS Portal ជំនាន់ទី១ ត្រូវបានប្រកាសដាក់អោយប្រើប្រាស់នៅគ្រប់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ ក្រោមអធិបតីភាព '''ឯកឧត្តមអគ្គបណ្ឌិតសភាចារ្យ អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ'''។
=== កម្មវិធីកញ្ចក់ថវិកាតាមទូរសព្ទដៃជំនាន់ទី១ (Budget Mirror Mobile Application Version 1) ===
'''កម្មវិធីកញ្ចក់ថវិកា''' គឺជាកម្មវិធីរបាយការណ៍ឌីជីថលឆ្លាតវៃ ដែលនឹងក្លាយជាថ្នាលប្រមូលផ្តុំនូវទិន្នន័យឌីជីថលច្រើនប្រភេទទាំងទិន្នន័យហិរញ្ញវត្ថុ និងមិនមែនហិរញ្ញវត្ថុ ហើយបំប្លែងទិន្នន័យ ( Data Transforming) ជាទម្រង់ព័ត៌មានដែលអាចអានបាន, យល់បាន និងប្រើប្រាស់បាន សម្រាប់តាមដាន និង គ្រប់គ្រងការអនុវត្តហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ព្រមទាំងជួយដល់ការសម្រេចចិត្តជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងធុរកិច្ចរបស់ស្ថាប័ន និងរាជរដ្ឋាភិបាល។
===== អត្ថប្រយោជន៍ចម្បងៗ៖ =====
* បង្ហាញទិន្នន័យជាការវិភាគតាមទូរសព្ទដៃ
* បង្ហាញទិន្នន័យតាមចំណាត់ថ្នាក់ថវិកាសំខាន់ៗ
* ផែនការថវិកា, ធានាចំណាយ, ចំណាយអនុវត្ត, សមតុល្យ
* ការប្រៀបធៀបចំណាយ-ចំណូលត្រីមាស, ឆមាស និងប្រចាំឆ្នាំ
=== កម្មវិធីចំណាត់ថ្នាក់ថវិកា (FMIS Classification) ===
[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.fmwg.fmisclassificationprod&hl=en ចំណាត់ថ្នាក់ថវិកាក្នុង FMIS] ត្រូវបានរចនាឡើង ក្នុងគោលបំណងដើម្បីជួយដល់អ្នកប្រើប្រាស់ក្នុងការរុករក និងយល់ដឹងអំពីរចនាសម្ព័ន្ធនិងគោលបំណងនៃប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ (FMIS) ដោយងាយស្រួល។ ជាទូទៅ ម៉ូឌុលចំណាត់ថ្នាក់នីមួយៗរួមមាន៖ លេខកូដសម្គាល់ ឈ្មោះ និងការពណ៌នាខ្លី ដែលផ្តល់ឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់នូវព័ត៌មានច្បាស់លាស់ និងងាយស្រួលប្រើប្រាស់។
'''ចំណាត់ថ្នាក់ទាំងនេះរួមមាន៖'''
* ចំណាត់ថ្នាក់សេដ្ឋកិច្ច
* ចំណាត់ថ្នាក់ភូមិសាស្ត្រ
* ចំណាត់ថ្នាក់រដ្ឋបាល
* ចំណាត់ថ្នាក់កម្មវិធី
* ចំណាត់ថ្នាក់មូលនិធិ
* ចំណាត់ថ្នាក់គម្រោង
* ចំណាត់ថ្នាក់មុខងារ
=== អ៊ីនត្រាណិត (Intranet) ===
ក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមប្រកបដោយចក្ខុវិស័យវែងឆ្ងាយរបស់ '''ឯកឧត្តមអគ្គបណ្ឌិតសភាចារ្យ អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន''' ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញវត្ថុ និងការដឹកនាំដោយផ្ទាល់របស់ '''ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ ហ៊ាន សាហ៊ីប''' រដ្ឋលេខាធិការ, គម្រាងស្ថាបនាអ៊ីនត្រាណិត ត្រូវបានដាក់ឱ្យអនុវត្តចាប់ពីថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៩ ជាផ្លូវការនៅតាមអង្គភាពប្រើប្រាស់ក្រោមឱវាទក្រសួង-ស្ថាប័ន និងអង្គភាពពាក់ព័ន្ធនានាចំនួន ១៧៧ការដ្ឋាន ដើម្បីបំពេញតម្រូវការជាក់ស្តែង រួមមាន ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ, ប្រព័ន្ធកៀរគរចំណូលពន្ធគយ និងប្រព័ន្ធកៀរគរចំណូលពន្ធដារ ជាដើម។ គម្រោងនេះ នឹងបន្តពង្រីកវិសាលភាព និងសេវានានាបន្ថែមទៀតរបស់ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ជូនដល់ស្ថាប័នទទួលសេវាជាមូលដ្ឋាន និងក្រសួង-ស្ថាប័នជាដៃគូ រួមទាំងប្រជាពលរដ្ឋ។
=== FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី ===
FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី គឺជាប្រព័ន្ធទំនើបកម្ម ដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់សម្រួល និងបន្ថែមភាពងាយស្រួលដល់ដំណើរការប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ តាមរយៈការកាត់បន្ថយនូវផ្ទាំងបំពេញព័ត៌មាន និងកាត់បន្ថយភាពស្មុគស្មាញនៃប្រតិបត្តិការ ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណេត (Internet) បានដោយផ្ទាល់លើទូរសព្ទដៃ, ថេប្លេត (tablet) និងកុំព្យូទ័រយួរដៃ ជាដើម។
FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី ត្រូវបានរៀបចំឡើង ក្នុងគោលបំណងជម្រុញប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ FMIS សម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ នៅតាមបណ្តារដ្ឋបាលក្រុង ស្រុក និងខណ្ឌ ក្នុងការចុះប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុជាច្រើន រួមមាន៖ ប្រតិបត្តិការស្នើសុំធានាចំណាយ ប្រតិបត្តិការការអនុវត្តកិច្ចលទ្ធកម្ម ប្រតិបត្តិការទូទាត់ចំណាយ និងការទាញយករបាយការណ៍ផ្សេងៗ តាមរយៈ ប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណេត (Internet) ដោយផ្ទាល់លើទូរសព្ទដៃ, ថេប្លេត (tablet) និងកុំព្យូទ័រយួរដៃ។
អត្ថប្រយោជន៍នៃការប្រើប្រាស់ FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី៖
* បន្ថែមភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការចុះប្រតិបត្តិការប្រចាំថ្ងៃ
* ជំរុញប្រសិទ្ធភាពការងារ
* អាចប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណេត (Internet) បាន
* កាត់បន្ថយពេលវេលាក្នុងការចុះប្រតិបត្តិការប្រចាំថ្ងៃ
* កាត់បន្ថយនូវផ្ទាំងបំពេញព័ត៌មាននៃប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ
* កាត់បន្ថយភាពស្មុគស្មាញក្នុងការបញ្ចូលព័ត៌មាននៃប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ។<br>
=== កម្មវិធីអនុម័ត FMIS ===
កម្មវិធីអនុម័ត FMIS គឺជាកម្មវិធីដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការបង្កើនប្រសិទ្ធភាព និងតម្លាភាពលើដំណើរការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
==== អត្ថប្រយោជន៍ ====
* អនុម័តបានលឿន ទោះនៅក្រៅការិយាល័យ
* កាត់បន្ថយការប្រើឯកសារក្រដាស
* តាមដានស្ថានភាពអនុម័តបានច្បាស់
* បង្កើនភាពតម្លាភាព និងទំនួលខុសត្រូវ<br>
=== កម្មវិធីប្រតិទិន FMIS ===
FMIS-Calendar (ប្រតិទិន អេហ្វអឹមអាយអេស) ត្រូវបានអភិវឌ្ឍដោយក្រុមការងារ FMIS ក្នុងគោលបំណងបំពេញនូវតម្រូវការប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ ដោយអាចតាមដាន កំណត់ចំណាំលើកាលបរិច្ឆេទសម្រាប់បំពេញកិច្ចការងារ និងកាលបរិច្ឆេទផ្សេងៗរួមមាន បុណ្យជាតិ ព្រឹត្តិការណ៍ ឬថ្ងៃសំខាន់ផ្ទាល់ខ្លួន។
កម្មវិធីនេះ ត្រូវរចនាឡើងជាលក្ខណៈទម្រង់អេឡិចត្រូនិកបែបទំនើបកម្ម ដោយរួមបញ្ចូលននូវព័ត៌មាន និងថ្ងៃល្អនិងថ្ងៃមិនល្អ តាមបែបហុងស៊ុយស្របតាមជំនឿ ដែលសម្រួលដល់អ្នកប្រើប្រាស់ក្នុងការចងចាំ និងពិសេសទទួលព័ត៍មានពីថ្ងៃសំខាន់ៗ និងព្រឹត្តិការណ៍ពិសេសៗអំពីគម្រោង FMIS តាមរយៈសារជូនដំណឹង។
កម្មវិធីនេះអាចប្រើប្រាស់បានសម្រាប់ប្រតិបត្តិការ iOS, Android ដោយអាច ប្រើប្រាស់បានតាមរយៈទូរសព្ទចល័ត កុំព្យូទ័រ និង ឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាផ្សេងៗ បានដោយឥតគិតថ្លៃ។<br>
==== អត្ថប្រយោជន៍របស់ប្រតិទិន មានដូចជា ====
* បង្ហាញកាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗនៃដំណើរការ FMIS
* រចនាតាមបែបទំនើបកម្ម និង ហុងស៊ុយតាមជំនឿ
* ជួយរៀបចំផែនការងារបានប្រសើរជាងមុន
=== កម្មវិធីកញ្ចក់ថវិកាជំនាន់ថ្មី ===
=== ប្រព័ន្ធជំនួយគាំទ្រ (PK Bot) ===
ប្រព័ន្ធជំនួយគាំទ្រ FMIS Help Desk គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលរួមមួសម្រាប់ទទួល ចាត់ចែង និងគ្រប់គ្រងរាល់បញ្ហា សំណើ និងសំណូមពររបស់អ្នកប្រើប្រាស់ប្រាស់ FMIS និងដោះស្រាយស្របតាមប្រភេទ កម្រិត និងស្ថានភាព នៃបញ្ហាដោយធានាថា ការដោះស្រាយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព មានតម្លាភព និងការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់។<br>
ប្រព័ន្ធជំនួយគាំទ្រ ជា Web Application ដែលបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណងគាំទ្រអ្នកប្រើប្រាស់នៅតាមការដ្ឋាន FMIS ដែលជួយបបញ្ហាប្រឈមផ្សេងៗ ទាក់ទងនឹងការប្រើប្រាស់ FMIS ការស្នើសុំ ឬសំណូមពរផ្សេងៗ មកកាន់ក្រុមការងារដើម្បីដោះស្រាយ។ ក្រុមការងារ បានរៀបចំឡើងដោយមានតំណរភ្ជាប់ជាមួយកម្មវិធីតេលេក្រាម ក្នុងការបង្កើតសំបុត្រ ក្នុងប្រព័ន្ធជំនួយគាំទ្រ។<br>
==== អត្ថប្រយោជន៍សម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ មានដូចជា ====
* អាចដាក់សំណើ ឬរាយការណ៍បញ្ហាបានភ្លាមៗ នៅពេលត្រូវការជំនួយដោះស្រាយ
* ទទួលបានការឆ្លើយតបទាន់ពេលវេលា
* មានការកំណត់ពេលវេលាច្បាស់លាស់ពីរយៈពេលដោះស្រាយ
* អាចតាមដានស្ថានភាពសំបុត្រសំណើដែលបានស្នើ
* មានប្រវត្តិក្នុងការស្នើសុំច្បាស់លាស់
* មិនពិបាកក្នុងការស្វែងរកព័ត៌មានសំណើ ឬមិនបាត់សំណើ
* មានការចុះកំណត់ត្រា និងការឆ្លើយតបជាផ្លូវការ (ចំពោះសំណើជាលិខិត)
* បង្កើនភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រើប្រាស់ ដោយអាចប្រើប្រាស់បានគ្រប់ប្រភេទ Devices តាមរយៈ Web application នៅគ្រប់ទីកន្លែង និងអាចប្រើប្រាស់បាននៅពេលកំពុងប្រើប្រាស់ FMIS ព្រមទាំងពេលភ្ជាប់អ៊ីនធឺណិត។
== អង្គភាពអនុវត្តគម្រោង FMIS ==
==== ១. ក្រសួង-ស្ថាប័ន ====
គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៥ នេះ មាន[https://opendevelopmentcambodia.net/km/topics/ministries-and-national-bodies/ ក្រសួង-ស្ថាប័នចំនួន ៣៧] បាននិងកំពុងចូលរួមអនុវត្តគម្រោង FMIS ស្ថិតនៅក្នុងជំហានទី៣ (២០២១-២០២៥)។ FMIS ត្រូវបានដាក់ឱ្យអនុវត្តជាជំហានៗ ទៅតាមការដ្ឋាន ដោយផ្អែកទៅលើចំនួនមន្ត្រីទទួលបន្ទុកហិរញ្ញវត្ថុរបស់ក្រសួង-ស្ថាប័នសាម៉ី ដែលក្នុងនោះរួមមាន៖ អ្នកទទួលបន្ទុកបញ្ចូលប្រតិបត្តិការ អ្នកត្រួតពិនិត្យប្រតិបត្តិការ អ្នកត្រួតពិនិត្យជំនួស អ្នកអនុម័ត អ្នកអនុម័តជំនួស តាមមុខងាររៀងៗខ្លួន។<br>
ក្រសួង-ស្ថាប័នខាងលើ បានចូលរួមអនុវត្តនីតិវិធីការងារតាម FMIS លើមុខងារស្នូល ដូចជា៖ មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារគណនីត្រូវទារ (Accounts Receivable), មុខងារការទិញ (Purchasing), មុខងារលទ្ធកម្មពេញលេញ (Procurement), មុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation), មុខងាររៀបចំផែនការថវិកា (Budget Planning), របាយការណ៍ (Report), មុខងារផ្ទេរសិទ្ធិ និងទទួលសិទ្ធិអនុម័តប្រតិបត្តិការ (Delegation)។<br>
==== ២. រដ្ឋបាលរាជធានី-ខេត្ត ====
រដ្ឋបាលរាជធានី-ខេត្តទាំង ២៥ បានចូលរួមអនុវត្តនីតិវិធីការងារប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុតាម FMIS ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២២ ដែលមានមុខងារចំនួន ៤ ក្នុងនោះរួមមាន៖ មុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation), មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារគណនីត្រូវទារ (Accounts Receivable) និងមុខងារការទិញ (Purchase Order)។<br>
==== ៣. មន្ទីរសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុរាជធានី-ខេត្ត ====
[https://www.mefshv.gov.kh/171-%E1%9E%A2%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9E%B8%E1%9E%98%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9E%9A_%E1%9E%9F%E1%9E%A0%E1%9E%9C. មន្ទីរសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុរាជធានី-ខេត្តទាំង ២៥] បានចូលរួមអនុវត្តប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុតាម FMIS ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៩ មក ហើយត្រូវបានបន្តដាក់ឱ្យអនុវត្តនូវមុខងារចំនួន៥ ក្នុងនោះរួមមាន មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារសៀវភៅធំ (General Ledger), មុខងារគ្រប់គ្រងសាច់ប្រាក់ (Cash Management), មុខងារការទិញ (Purchase Order), និងមុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation)។<br>
==== ៤. គ្រឹះស្ថានសាធារណៈរដ្ឋបាល ====
បច្ចុប្បន្ននេះ [https://www.fmis.gov.kh/five-new-public-administration-institutions-will-soon-be-involved-in-the-implementation-of-fmis-financial-procedures/ គ្រឹះស្ថានសាធារណៈរដ្ឋបាលចំនួន ៩]{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} បានចូលរួមអនុវត្តប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុតាម FMIS ក្នុងនោះគ្រឹះស្ថានសាធារណៈរដ្ឋបាលចំនួន ៤ បានចាប់ផ្តើមអនុវត្តនៅឆ្នាំ២០២៣ រួមមាន៖ មជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះធុរកិច្ចថ្មីតេជោ, វិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាកម្ពុជា, រាជ្យបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា និងវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា។ គ្រឹះស្ថានសាធារណៈរដ្ឋបាលចំនួន ៥ បន្ថែមថ្មី បានចាប់ផ្តើមអនុវត្តនៅឆ្នាំ២០២៥ រួមមាន៖ ១. សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម, ២. សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្រ្តនិងវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច, ៣. សាកលវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្រ្តសុខាភិបាល, ៤. សាកលវិទ្យាល័យជាតិបាត់ដំបង និង៥. វិទ្យាស្ថានសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ។ គ្រឹះស្ថានសាធារណៈរដ្ឋបាលទាំង ៩ នេះ ត្រូវអនុវត្តមុខងារចម្បងចំនួន ៦ រួមមាន៖ មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារគណនីត្រូវទារ (Accounts Receivable), មុខងារសៀវភៅធំ (General Ledger), មុខងារគ្រប់គ្រងសាច់ប្រាក់ (Cash Management), មុខងារការទិញ (Purchase Order), មុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation), របាយការណ៍ (Report), មុខងារផ្ទេរសិទ្ធិ និងទទួលសិទ្ធិអនុម័តប្រតិបត្តិការ (Delegation)។<br>
==== ៥. រដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុក-ខណ្ឌ ====
រដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុក-ខណ្ឌចំនួន ៤៤ ត្រូវបានប្រកាសដាក់ឱ្យអនុវត្តគម្រោង FMIS នៅត្រីមាសទី១ ឆ្នាំ២០២៤ ក្រោមអធិបតីភាព [[ហ៊ុន_ម៉ាណែត|សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ក្នុងនោះមាន៖ រដ្ឋបាលក្រុងទាំង ២៨, រដ្ឋបាលស្រុកខ្សាច់កណ្តាល, រដ្ឋបាលស្រុកមុខកំពូល និងរដ្ឋបាលខណ្ឌទាំង ១៤ នៅរាជធានីភ្នំពេញ។ រដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុក-ខណ្ឌទាំង ៤៤ នេះ ត្រូវអនុវត្តមុខងារចម្បងចំនួន ៣ ដោយអនុវត្តនីតិវិធីការងារតាម FMIS ទាំងស្រុង មានដូចជា មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារការទិញ (Purchase Order), និងមុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation)។<br>
នៅក្នុងត្រីមាសទី៤ ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុកចំនួន ៥១ បន្ថែមថ្មី នឹងចូលរួមអនុវត្តនីតិវិធីចំណាយថវិកាចរន្តតាម FMIS ទាំងស្រុងតាមមុខសញ្ញាតាម FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី មានដូចជា៖ '''នីតិវិធីស្នើសុំធានាចំណាយកិច្ចលទ្ធកម្ម, នីតិវិធីស្នើសុំធានាចំណាយមិនមែនកិច្ចលទ្ធកម្ម និង គ្រប់មុខសញ្ញាអាណត្តិទូទាត់''' នៅរដ្ឋបាលក្រុងចំនួន ៥ និងរដ្ឋបាលស្រុកចំនួន ៤៦ នៃខេត្តចំនួន ៦ រួមមាន៖ ១. រដ្ឋបាលខេត្តកណ្តាល៖ ក្រុងចំនួន ២ និងស្រុកចំនួន ៨, ២. រដ្ឋបាលខេត្តកំពង់ស្ពឺ៖ ក្រុងចំនួន ១ និងស្រុកចំនួន ៧, ៣. រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប៖ ក្រុងចំនួន ១ និងស្រុកចំនួន ១១, ៤. រដ្ឋបាលខេត្តព្រះសីហនុ៖ ក្រុងចំនួន ១, ៥. រដ្ឋបាលខេត្តព្រៃវែង៖ ស្រុកចំនួន ១២ និង៦. រដ្ឋបាលខេត្តកំពង់ធំ៖ ស្រុកចំនួន ៨។<br>
==== ៦. រតនាគាររាជធានី-ខេត្ត ====
[https://www.facebook.com/fmis.khmer/posts/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9E%92%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%BE%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%95%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%8B%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%8A%E1%9E%BC%E1%9E%9A-%E1%9 រតនាគាររាជធានី-ខេត្តទាំង ២៥] បានចូលរួមអនុវត្តទៅលើមុខងារចំនួន ៦ រួមមាន៖ មុខងារគណនីត្រូវសង (Accounts Payable), មុខងារគណនីត្រូវទារ (Accounts Receivable), មុខងារសៀវភៅធំ (General Ledger), មុខងារគ្រប់គ្រងសាច់ប្រាក់ (Cash Management), មុខងារការទិញ (Purchase Order), និងមុខងារវិភាជន៍ថវិកា (Budget Allocation)។<br>
==== ៧. មន្ទីរអប់រំ យុវជន និងកីឡារាជធានី-ខេត្ត ====
[https://moeys.gov.kh/kh/organization-structure/ មន្ទីរអប់រំ យុវជន និងកីឡារាជធានី-ខេត្តទាំង ២៥] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250620123705/https://moeys.gov.kh/kh/organization-structure |date=2025-06-20 }} នឹងចាប់ផ្តើមអនុវត្តជាផ្លូវការ នៅដើមឆ្នាំ២០២៦ ខាងមុខនេះ ដែលត្រូវផ្សាភ្ជាប់ជាមួយការអនុវត្តនីតិវិធីតាមប្រព័ន្ធទាំងស្រុង សម្រាប់នីតិវិធីចំណាយលើការបើកផ្តល់បៀវត្សនិងចំណាយលើបន្ទុកបុគ្គលិកផ្សេងៗ ដែលមានគោលរបបកំណត់ច្បាស់លាស់, នីតិវិធីចំណាយទូទាត់ត្រង់ដែលមានហានិភ័យកម្រិតទាប, នីតិវិធីចំណាយថវិកាចរន្ត, និងនីតិវិធីបង្កើតឬកែសម្រួលរជ្ជទេយ្យបុរេប្រទាននិងចលនាឥណទានថវិកាចរន្ត ដើម្បីសម្រួលដល់ការធ្វើប្រតិបត្តិការដែលបានអនុវត្តនៅក្រៅប្រព័ន្ធ និង មាននីតិវិធីស្មុគស្មាញជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់ឯកសារក្រដាស។<br>
==== បណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គមនានា ====
<br>
1. គេហទំព័រផ្លូវការ ៖ https://fmis.gov.kh/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250503043137/https://www.fmis.gov.kh/ |date=2025-05-03 }}<br>
2. បណ្តាញសង្គមហ្វេសប៊ុក ៖ https://www.facebook.com/fmis.khmer/<br>
3. តេលេក្រាម ៖ https://t.me/FMIS_CAMBODIANEWS<br>
4. យូធូប ៖ https://www.youtube.com/@FMISCambodia
==== ឯកសារយោង ====
<br>
1. [[:en:Aun Pornmoniroth|His Excellency Dr. Aun Pornmoniroth]], Deputy Prime Minister and Minister of Economy and Finance and the Leading Sponsor of FMIS<br>
2. [[:en:Hean Sahib|His Excellency Dr. Hean Sahib]], Secretary of State of the Ministry of Economy and Finance and Chairman of the FMIS Working Group<br>
3. [https://www.coj.gov.kh/wp-content/uploads/2023/03/0323-001.pdf ច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈឆ្នាំ ២០២៣] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250508100824/https://www.coj.gov.kh/wp-content/uploads/2023/03/0323-001.pdf |date=2025-05-08 }}<br>
4. [https://pfm.gov.kh/document/publication/2022-12-08/Vision%20and%20Strategy%20on%203%20Plus%201%20Reforms%20Harmonization%20of%20Royal%20Government%20of%20Cambodia.pdf ចក្ខុវិស័យ និង យុទ្ធសាស្ត្រស្តីពី សុខដុមនីយកម្មការកែទម្រង់ ៣ បូក ១] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250508093418/https://pfm.gov.kh/document/publication/2022-12-08/Vision%2520and%2520Strategy%2520on%25203%2520Plus%25201%2520Reforms%2520Harmonization%2520of%2520Royal%2520Government%2520of%2520Cambodia.pdf |date=2025-05-08 }}<br>
5. ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ (MEF Cambodia)៖ https://en.wikipedia.org/wiki/Ministry_of_Economy_and_Finance_(Cambodia)<br>
6. គេហទំព័រផ្លូវការរបស់គម្រោង FMIS៖ https://fmis.gov.kh/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250503043137/https://www.fmis.gov.kh/ |date=2025-05-03 }}<br>
7. អំពីគម្រោង FMIS៖ https://fmis.gov.kh/about-fmis/{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br>
8. ក្រុមការងារ FMWG(https://fmis.gov.kh/storage/filepdf/212.pdf{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br>
9. កម្មវិធីជាតិសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ៖ https://data.opendevelopmentcambodia.net/km/library_record/national-program-on-sub-national-democratic-development-phase-2-2021-2030/resource/3f405840-b056-4674-b943-bc17d7abc95a<br>
10. Fresh News Asia: [https://fna.asia/eaa81b9 មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់៖ រាជរដ្ឋាភិបាលនឹងឈានដល់ ការគ្រប់គ្រងថវិកាជាតិ បានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព មានតម្លាភាពជាលំដាប់ តាមរយៈការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល]<br>
11. Fresh News Asia: [https://fna.asia/be3ca37 មន្ដ្រីជាន់ខ្ពស់ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ស្នើឱ្យគណៈប្រតិភូអ៊ុយក្រែន បន្តសិក្សាស៊ីជម្រៅលើលទ្ធភាពនៃការជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ឱ្យកាន់តែជិតស្និទ្ធ រវាងប្រទេសទាំងពីរ]<br>
12. Fresh News Asia: [https://freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/346233-2024-06-25-15-11-16.html មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់៖ ការអនុវត្ត និងពង្រីកការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ពីថ្នាក់ជាតិដល់ថ្នាក់ក្រោមជាតិ ជាកត្តាគន្លឹះជួយកម្ពុជា សម្រេចចក្ខុវិស័យកែទម្រង់ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ]<br>
13. Fresh News Asia: [https://freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/343380-2024-06-04-04-09-32.html ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការបញ្រ្ជាបការយល់ដឹងលើ «ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈតាម FMIS ជូនអង្គភាពថវិកាអាណាប័កផ្ទេរសិទ្ធិពេញលេញនៃក្រសួង-ស្ថាប័នចំនួន១១»]<br>
14. Fresh News Asia: [https://freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/331692-2024-03-07-10-06-29.html ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ រៀបចំកម្មវិធីបញ្ជ្រាបការយល់ដឹង ស្តីពីនីតិវិធីចំណាយ និងចលនាឥណទានថវិកាចរន្តតាម FMIS ទាំងស្រុង ជូនក្រសួង-ស្ថាប័នចំនួន១០បន្ថែម]<br>
15. FMIS Cambodia News: [https://fmis.gov.kh/building-a-modern-budget-system-that-responds-to-international-best-practices-cannot-be-achieved-without-the-use-of-digital-technology-systems-as-support/ ការកសាងប្រព័ន្ធថវិកាទំនើបដែលឆ្លើយតបទៅនឹងឧត្តមានុវត្តន៍អន្តរជាតិនឹងមិនអាចសម្រេចទៅបាននោះទេ ដរាបណាមិនមានការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលជាជំនួយ]{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br>
16. FMIS Cambodia News: [https://fmis.gov.kh/awareness-program-on-the-use-of-fmis-core-functions-and-new-generation-fmis-portal-for-51-additional-municipal-district-administrations កម្មវិធីបញ្រ្ជាបការយល់ដឹងស្តីពីការប្រើប្រាស់មុខងារស្នូល FMIS និង FMIS Portal ជំនាន់ថ្មី សម្រាប់រដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុក ចំនួន ៥១បន្ថែមថ្មី]{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
akfxtda7y86xg414iix89xs67uk7oeb
បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសឬដែនដីនីមួយៗ
0
53415
335169
335148
2026-05-13T01:21:40Z
សុត្តន្ត សិរីហ្វុង
44959
335169
wikitext
text/x-wiki
== បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! ទីក្រុង
! ប្រទេស
! ទ្វីប
|-
| [[កាប៊ុល]]
| {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ទីរ៉ាណា]]
| {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាល់ហ្សែរ]]
| {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]]
| {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លូអង់ដា]]
| {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]]
| {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៊ុយណូស៊ែរ]]
| {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[យេរេវ៉ាន]]
| {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]]
| អាសុី
|-
| [[កង់បេរ៉ា]]
| {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]]
| អូសេអានី
|-
| [[វីយែន]]
| {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]]
| {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]]
| អាសុី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ណាសៅ]]
| {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ម៉ាណាម៉ា]]
| {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]]
| {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប្រ៊ីជថោន]]
| {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[មីនស្កិ៍]]
| {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ព្រុចសែល]]
| {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]]
| {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]], [[កូតូណូ]]
| {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ធីមភូ]]
| {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ស៊ូក្រេ]] (រដ្ឋធម្មនុញ្ញ), [[ឡា ប៉ាស]] (រដ្ឋបាល)
| {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[សារ៉ាយេវ៉ូ]]
| {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ហ្គាបូរ៉ូន]]
| {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]]
| {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]]
| {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]]
| អាស៊ី
|-
| [[សូហ្វីយ៉ា]]
| {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]]
| {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]], [[ហ្គីតេហ្គា]]
| {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាយ៉ា]]
| {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ភ្នំពេញ]]
| {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]]
| អាសុី
|-
| [[យ៉ាអូនដេ]]
| {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អូតាវ៉ា]]
| {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[បាងហ្គី]]
| {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អុិនចាមីណា]]
| {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាន់ត្យាហ្គោ]]
| {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ប៉េកាំង]]
| {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]]
| អាសុី
|-
| [[បូហ្គោតា]]
| {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ម៉ូរ៉ូនី]]
| {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាហ្សាវីល]]
| {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាន់ ហូសេ]]
| {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]], [[អាប៊ីចាន]]
| {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្សាហ្គ្រេប]]
| {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហាវ៉ាណា]]
| {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[នីកូស៊ី]]
| {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប្រាក]]
| {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[គីនសាសា]]
| {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[កូបុិនហេហ្គិន]]
| {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]]
| {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[រ៉ូសូ]]
| {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]]
| {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[គីតូ]]
| {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[គែរ]]
| {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]]
| អាហ្វ្រិក & អាស៊ី
|-
| [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]]
| {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]]
| {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាស្មារ៉ា]]
| {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[តាលីន]]
| {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ាបាបាន]] (រដ្ឋបាល), [[ឡូបាំបា]] (រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)
| {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាឌីស អាបាបា]]
| {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ស៊ូវ៉ា]]
| {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ហែលស៊ីនគី]]
| {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៉ារីស]]
| {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លីប្រេវីល]]
| {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បានជូល]]
| {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីប៊ីលីស៊ី]]
| {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]]
| អាសុី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ែរឡាំង]]
| {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាក្រា]]
| {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាតែន]]
| {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]]
| {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]]
| {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[កូណាគ្រី]]
| {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប៊ីស្សូ]]
| {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]]
| {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]]
| {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]]
| {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៊ុយដាប៉ែស]]
| {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[រ៉ៃចាវីក]]
| {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ញូវដេលី]]
| {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហ្សាការតា]], [[នូសាន់តារា]]
| {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]]
| អាស៊ី
|-
| [[តេហេរ៉ង់]]
| {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[បាកដាដ]]
| {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌុប្លីន]]
| {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[យេរូសាឡឹម]]
| {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]]
| អាស៊ី
|-
| [[រ៉ូម]]
| {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]]
| {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[តូក្យូ]]
| {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]]
| អាស៊ី
|-
| [[អាម៉ាន់]]
| {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]]
| អាស៊ី
|-
| [[អាស្តាណា]]
| {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ណៃរ៉ូប៊ី]]
| {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]]
| {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]]
| អាសុី
|-
| [[ប៊ីស្កេក]]
| {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]]
| {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ព្រីស្ទីណា]]
| {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វៀងចន្ទន៍]]
| {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]]
| អាស៊ី
|-
| [[រីហ្គា]]
| {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[បេរូត]]
| {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ម៉ាសេរូ]]
| {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]]
| {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទ្រីប៉ូលី]]
| {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[វ៉ាឌុហ្ស]]
| {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វីលនីយូស]]
| {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]]
| {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]]
| {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[លីឡុងវេ]]
| {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[កូឡាឡាំពួរ]], [[បុត្រាជ័យ]]
| {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ម៉ាឡេ]]
| {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]]
| អាស៊ី
|-
| [[បាម៉ាកូ]]
| {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[វ៉ាឡេតា]]
| {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ាជូរ៉ូ]]
| {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]]
| អូសេអានី
|-
| [[នូអាកឆត]]
| {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ផត ល្វីស]]
| {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]]
| {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៉ាលីគីរ]]
| {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ឈីស៊ីណូ]]
| {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]]
| {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]]
| {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ផតហ្គោរីកា]]
| {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[រ៉ាបាត]]
| {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ាពូតូ]]
| {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ណៃពិដោ]]
| {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]]
| អាសុី
|-
| [[វីនដ៍ហុក]]
| {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[យ៉ារ៉េន]]
| {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[កដ្ឋមណ្ឌូ]]
| {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]]
| អាស៊ី
|-
| [[វែលលីងតុន]]
| {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាំស្ទែរដាំ]]
| {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]]
| អូសេអានី
|-
| [[ម៉ាណាហ្គា]]
| {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[នីអាមី]]
| {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាប៊ូចា]]
| {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ព្យុងយ៉ាង]]
| {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]]
| អាស៊ី
|-
| [[ស្កុបជេ]]
| {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អូស្លូ]]
| {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[មូស្កាត]]
| {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]]
| {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ងឺរូលមូដ]]
| {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]]
| {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]]
| {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]]
| អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]]
| {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]]
| អូសេអានី
|-
| [[អាសង់ស្យុង]]
| {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[លីម៉ា]]
| {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ម៉ានីល]]
| {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]]
| អាស៊ី
|-
| [[វ៉ាសូវី]]
| {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លីស្បោន]]
| {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ដូហា]]
| {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប៊ុយការ៉េស]]
| {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ូស្គូ]]
| {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[គីហ្គាលី]]
| {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បាសែតឺរ]]
| {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[កាស្ទ្រីស]]
| {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ឃីងស្តោន]]
| {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[អាភីយ៉ា]]
| {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]]
| អូសេអានី
|-
| [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]]
| {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[សៅ តូមេ]]
| {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[រីយ៉ាដ]]
| {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]]
| {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បែលក្រាដ]]
| {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]]
| {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្វ្រីថោន]]
| {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]]
| {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]]
| {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លូបលីយ៉ាណា]]
| {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ហូនីអារ៉ា]]
| {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]]
| អូសេអានី
|-
| [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]]
| {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ព្រីតូរីយ៉ា]], [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]], [[ខេប ថោន]]
| {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សេអ៊ូល]]
| {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]]
| អាស៊ី
|-
| [[ជូបា]]
| {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ាឌ្រីដ]]
| {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរកូត្តេ]], [[កូឡុំបូ]]
| {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ខាទូម]]
| {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]]
| {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ស្តុកហូម]]
| {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ើន]]
| {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ដាម៉ាស់]]
| {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]]
| អាស៊ី
|-
| [[តៃប៉ិ]]
| {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌូសានបេ]]
| {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដូដូម៉ា]]
| {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បាងកក]]
| {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌីលី]]
| {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឡូមេ]]
| {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[នូគូ អាឡូហ្វា]]
| {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]]
| អូសេអានី
|-
| [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]]
| {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ទុយនីស]]
| {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អង់ការ៉ា]]
| {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[អាសហ្គាបាត]]
| {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហ្វូណាហ្វូទី]]
| {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[កាំប៉ាឡា]]
| {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[គៀវ]]
| {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាប៊ូដាប៊ី]]
| {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឡុងដ៍]]
| {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]]
| {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ម៉ុងតេវីដេអូ]]
| {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[តាស្កិនត៍]]
| {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[វ៉ាទីកង់]]
| {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ផត វីឡា]]
| {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[ការ៉ាកាស]]
| {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ហាណូយ]]
| {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]]
| អាស៊ី
|-
| [[សាណា]], [[អាដិន]]
| {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]]
| អាស៊ី
|-
| [[លូសាកា]]
| {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហារ៉ារ៉េ]]
| {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]]
| អាហ្វ្រិក
|}
== មើលផងដែរ ==
* [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]]
* [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]]
== ឯកសារយោង ==
lyd4cuod60kibzbn0dy3rsczw9ye3kr
335170
335169
2026-05-13T02:03:25Z
សុត្តន្ត សិរីហ្វុង
44959
335170
wikitext
text/x-wiki
== បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! ទីក្រុង
! ប្រទេស
! ទ្វីប
|-
| [[កាប៊ុល]]
| {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ទីរ៉ាណា]]
| {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាល់ហ្សែរ]]
| {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]]
| {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លូអង់ដា]]
| {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]]
| {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៊ុយណូស៊ែរ]]
| {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[យេរេវ៉ាន]]
| {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]]
| អាសុី
|-
| [[កង់បេរ៉ា]]
| {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]]
| អូសេអានី
|-
| [[វីយែន]]
| {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]]
| {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]]
| អាសុី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ណាសៅ]]
| {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ម៉ាណាម៉ា]]
| {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]]
| {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប្រ៊ីជថោន]]
| {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[មីនស្កិ៍]]
| {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ព្រុចសែល]]
| {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]]
| {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ធីមភូ]]
| {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)''
| {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[សារ៉ាយេវ៉ូ]]
| {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ហ្គាបូរ៉ូន]]
| {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]]
| {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]]
| {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]]
| អាស៊ី
|-
| [[សូហ្វីយ៉ា]]
| {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]]
| {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាយ៉ា]]
| {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ភ្នំពេញ]]
| {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]]
| អាសុី
|-
| [[យ៉ាអូនដេ]]
| {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អូតាវ៉ា]]
| {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[បាងហ្គី]]
| {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អុិនចាមីណា]]
| {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាន់ត្យាហ្គោ]]
| {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ប៉េកាំង]]
| {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]]
| អាសុី
|-
| [[បូហ្គោតា]]
| {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ម៉ូរ៉ូនី]]
| {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាហ្សាវីល]]
| {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាន់ ហូសេ]]
| {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]]
| {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្សាហ្គ្រេប]]
| {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហាវ៉ាណា]]
| {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[នីកូស៊ី]]
| {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប្រាក]]
| {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[គីនសាសា]]
| {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[កូបុិនហេហ្គិន]]
| {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]]
| {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[រ៉ូសូ]]
| {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]]
| {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[គីតូ]]
| {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[គែរ]]
| {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]]
| អាហ្វ្រិក & អាស៊ី
|-
| [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]]
| {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]]
| {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាស្មារ៉ា]]
| {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[តាលីន]]
| {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)''
| {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាឌីស អាបាបា]]
| {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ស៊ូវ៉ា]]
| {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ហែលស៊ីនគី]]
| {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៉ារីស]]
| {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លីប្រេវីល]]
| {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បានជូល]]
| {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីប៊ីលីស៊ី]]
| {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]]
| អាសុី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ែរឡាំង]]
| {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាក្រា]]
| {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាតែន]]
| {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]]
| {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]]
| {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[កូណាគ្រី]]
| {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប៊ីស្សូ]]
| {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]]
| {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]]
| {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]]
| {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៊ុយដាប៉ែស]]
| {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[រ៉ៃចាវីក]]
| {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ញូវដេលី]]
| {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហ្សាការតា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]]
| {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]]
| អាស៊ី
|-
| [[តេហេរ៉ង់]]
| {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[បាកដាដ]]
| {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌុប្លីន]]
| {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[យេរូសាឡឹម]]
| {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]]
| អាស៊ី
|-
| [[រ៉ូម]]
| {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]]
| {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[តូក្យូ]]
| {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]]
| អាស៊ី
|-
| [[អាម៉ាន់]]
| {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]]
| អាស៊ី
|-
| [[អាស្តាណា]]
| {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ណៃរ៉ូប៊ី]]
| {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]]
| {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]]
| អាសុី
|-
| [[ប៊ីស្កេក]]
| {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]]
| {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ព្រីស្ទីណា]]
| {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វៀងចន្ទន៍]]
| {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]]
| អាស៊ី
|-
| [[រីហ្គា]]
| {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[បេរូត]]
| {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ម៉ាសេរូ]]
| {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]]
| {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទ្រីប៉ូលី]]
| {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[វ៉ាឌុហ្ស]]
| {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វីលនីយូស]]
| {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]]
| {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]]
| {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[លីឡុងវេ]]
| {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)''
| {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ម៉ាឡេ]]
| {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]]
| អាស៊ី
|-
| [[បាម៉ាកូ]]
| {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[វ៉ាឡេតា]]
| {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ាជូរ៉ូ]]
| {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]]
| អូសេអានី
|-
| [[នូអាកឆត]]
| {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ផត ល្វីស]]
| {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]]
| {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៉ាលីគីរ]]
| {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ឈីស៊ីណូ]]
| {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]]
| {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]]
| {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ផតហ្គោរីកា]]
| {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[រ៉ាបាត]]
| {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ាពូតូ]]
| {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ណៃពិដោ]]
| {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]]
| អាសុី
|-
| [[វីនដ៍ហុក]]
| {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[កដ្ឋមណ្ឌូ]]
| {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]]
| អាស៊ី
|-
| [[វែលលីងតុន]] ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាំស្ទែរដាំ]]
| {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]]
| អូសេអានី
|-
| [[ម៉ាណាហ្គា]]
| {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[នីអាមី]]
| {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាប៊ូចា]]
| {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ព្យុងយ៉ាង]]
| {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]]
| អាស៊ី
|-
| [[ស្កុបជេ]]
| {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អូស្លូ]]
| {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[មូស្កាត]]
| {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]]
| {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ងឺរូលមូដ]]
| {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]]
| {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]]
| អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]]
| {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]]
| អូសេអានី
|-
| [[អាសង់ស្យុង]]
| {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[លីម៉ា]]
| {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ម៉ានីល]]
| {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]]
| អាស៊ី
|-
| [[វ៉ាសូវី]]
| {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លីស្បោន]]
| {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ដូហា]]
| {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប៊ុយការ៉េស]]
| {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ូស្គូ]]
| {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[គីហ្គាលី]]
| {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បាសែតឺរ]]
| {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[កាស្ទ្រីស]]
| {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ឃីងស្តោន]]
| {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[អាភីយ៉ា]]
| {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]]
| អូសេអានី
|-
| [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]]
| {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[សៅ តូមេ]]
| {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[រីយ៉ាដ]]
| {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]]
| {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បែលក្រាដ]]
| {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]]
| {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្វ្រីថោន]]
| {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]]
| {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]]
| {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លូបលីយ៉ាណា]]
| {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ហូនីអារ៉ា]]
| {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]]
| អូសេអានី
|-
| [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]]
| {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)''
| {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សេអ៊ូល]]
| {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]]
| អាស៊ី
|-
| [[ជូបា]]
| {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ាឌ្រីដ]]
| {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរកូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)''
| {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ខាទូម]]
| {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]]
| {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ស្តុកហូម]]
| {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ដាម៉ាស់]]
| {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]]
| អាស៊ី
|-
| [[តៃប៉ិ]]
| {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌូសានបេ]]
| {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដូដូម៉ា]]
| {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បាងកក]]
| {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌីលី]]
| {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឡូមេ]]
| {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[នូគូ អាឡូហ្វា]]
| {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]]
| អូសេអានី
|-
| [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]]
| {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ទុយនីស]]
| {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អង់ការ៉ា]]
| {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[អាសហ្គាបាត]]
| {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហ្វូណាហ្វូទី]]
| {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[កាំប៉ាឡា]]
| {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[គៀវ]]
| {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាប៊ូដាប៊ី]]
| {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឡុងដ៍]]
| {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]]
| {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ម៉ុងតេវីដេអូ]]
| {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[តាស្កិនត៍]]
| {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[វ៉ាទីកង់]]
| {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ផត វីឡា]]
| {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[ការ៉ាកាស]]
| {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ហាណូយ]]
| {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]]
| អាស៊ី
|-
| [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង & បណ្ដោះអាសន្ន)''
| {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]]
| អាស៊ី
|-
| [[លូសាកា]]
| {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហារ៉ារ៉េ]]
| {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]]
| អាហ្វ្រិក
|}
== មើលផងដែរ ==
* [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]]
* [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]]
== ឯកសារយោង ==
7d43hdv00vge437meghevmatgomevsw
335171
335170
2026-05-13T02:30:29Z
សុត្តន្ត សិរីហ្វុង
44959
335171
wikitext
text/x-wiki
== បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! ទីក្រុង
! ប្រទេស
! ទ្វីប
|-
| [[កាប៊ុល]]
| {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ទីរ៉ាណា]]
| {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាល់ហ្សែរ]]
| {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]]
| {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លូអង់ដា]]
| {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]]
| {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៊ុយណូស៊ែរ]]
| {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[យេរេវ៉ាន]]
| {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]]
| អាសុី
|-
| [[កង់បេរ៉ា]]
| {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]]
| អូសេអានី
|-
| [[វីយែន]]
| {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]]
| {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]]
| អាសុី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ណាសៅ]]
| {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ម៉ាណាម៉ា]]
| {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]]
| {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប្រ៊ីជថោន]]
| {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[មីនស្កិ៍]]
| {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ព្រុចសែល]]
| {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]]
| {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ធីមភូ]]
| {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)''
| {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[សារ៉ាយេវ៉ូ]]
| {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ហ្គាបូរ៉ូន]]
| {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]]
| {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]]
| {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]]
| អាស៊ី
|-
| [[សូហ្វីយ៉ា]]
| {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]]
| {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាយ៉ា]]
| {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ភ្នំពេញ]]
| {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]]
| អាសុី
|-
| [[យ៉ាអូនដេ]]
| {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អូតាវ៉ា]]
| {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[បាងហ្គី]]
| {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អុិនចាមីណា]]
| {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាន់ត្យាហ្គោ]]
| {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ប៉េកាំង]]
| {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]]
| អាសុី
|-
| [[បូហ្គោតា]]
| {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ម៉ូរ៉ូនី]]
| {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាហ្សាវីល]]
| {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាន់ ហូសេ]]
| {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្សាហ្គ្រេប]]
| {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហាវ៉ាណា]]
| {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[នីកូស៊ី]]
| {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប្រាក]]
| {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[គីនសាសា]]
| {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[កូបុិនហេហ្គិន]]
| {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]]
| {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[រ៉ូសូ]]
| {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]]
| {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[គីតូ]]
| {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[គែរ]]
| {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]]
| អាហ្វ្រិក & អាស៊ី
|-
| [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]]
| {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]]
| {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាស្មារ៉ា]]
| {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[តាលីន]]
| {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)''
| {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាឌីស អាបាបា]]
| {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ស៊ូវ៉ា]]
| {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ហែលស៊ីនគី]]
| {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៉ារីស]]
| {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លីប្រេវីល]]
| {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បានជូល]]
| {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីប៊ីលីស៊ី]]
| {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]]
| អាសុី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ែរឡាំង]]
| {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាក្រា]]
| {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាតែន]]
| {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]]
| {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]]
| {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[កូណាគ្រី]]
| {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប៊ីស្សូ]]
| {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]]
| {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]]
| {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]]
| {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៊ុយដាប៉ែស]]
| {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[រ៉ៃចាវីក]]
| {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ញូវដេលី]]
| {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហ្សាការតា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]]
| {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]]
| អាស៊ី
|-
| [[តេហេរ៉ង់]]
| {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[បាកដាដ]]
| {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌុប្លីន]]
| {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[យេរូសាឡឹម]]
| {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]]
| អាស៊ី
|-
| [[រ៉ូម]]
| {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]]
| {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[តូក្យូ]]
| {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]]
| អាស៊ី
|-
| [[អាម៉ាន់]]
| {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]]
| អាស៊ី
|-
| [[អាស្តាណា]]
| {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ណៃរ៉ូប៊ី]]
| {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]]
| {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]]
| អាសុី
|-
| [[ប៊ីស្កេក]]
| {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]]
| {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ព្រីស្ទីណា]]
| {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វៀងចន្ទន៍]]
| {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]]
| អាស៊ី
|-
| [[រីហ្គា]]
| {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[បេរូត]]
| {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ម៉ាសេរូ]]
| {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]]
| {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទ្រីប៉ូលី]]
| {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[វ៉ាឌុហ្ស]]
| {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វីលនីយូស]]
| {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]]
| {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]]
| {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[លីឡុងវេ]]
| {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)''
| {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ម៉ាឡេ]]
| {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]]
| អាស៊ី
|-
| [[បាម៉ាកូ]]
| {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[វ៉ាឡេតា]]
| {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ាជូរ៉ូ]]
| {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]]
| អូសេអានី
|-
| [[នូអាកឆត]]
| {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ផត ល្វីស]]
| {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]]
| {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៉ាលីគីរ]]
| {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ឈីស៊ីណូ]]
| {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]]
| {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]]
| {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ផតហ្គោរីកា]]
| {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[រ៉ាបាត]]
| {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ាពូតូ]]
| {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ណៃពិដោ]]
| {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]]
| អាសុី
|-
| [[វីនដ៍ហុក]]
| {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[កដ្ឋមណ្ឌូ]]
| {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]]
| អាស៊ី
|-
| [[វែលលីងតុន]] ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាំស្ទែរដាំ]]
| {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]]
| អូសេអានី
|-
| [[ម៉ាណាហ្គា]]
| {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[នីអាមី]]
| {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាប៊ូចា]]
| {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ព្យុងយ៉ាង]]
| {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]]
| អាស៊ី
|-
| [[ស្កុបជេ]]
| {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អូស្លូ]]
| {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[មូស្កាត]]
| {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]]
| {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ងឺរូលមូដ]]
| {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]]
| {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]]
| អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]]
| {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]]
| អូសេអានី
|-
| [[អាសង់ស្យុង]]
| {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[លីម៉ា]]
| {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ម៉ានីល]]
| {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]]
| អាស៊ី
|-
| [[វ៉ាសូវី]]
| {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លីស្បោន]]
| {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ដូហា]]
| {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប៊ុយការ៉េស]]
| {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ូស្គូ]]
| {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[គីហ្គាលី]]
| {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បាសែតឺរ]]
| {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[កាស្ទ្រីស]]
| {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ឃីងស្តោន]]
| {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[អាភីយ៉ា]]
| {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]]
| អូសេអានី
|-
| [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]]
| {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[សៅ តូមេ]]
| {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[រីយ៉ាដ]]
| {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]]
| {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បែលក្រាដ]]
| {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]]
| {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្វ្រីថោន]]
| {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]]
| {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]]
| {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លូបលីយ៉ាណា]]
| {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ហូនីអារ៉ា]]
| {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]]
| អូសេអានី
|-
| [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]]
| {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)''
| {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សេអ៊ូល]]
| {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]]
| អាស៊ី
|-
| [[ជូបា]]
| {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ាឌ្រីដ]]
| {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរកូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)''
| {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ខាទូម]]
| {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]]
| {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ស្តុកហូម]]
| {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ដាម៉ាស់]]
| {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]]
| អាស៊ី
|-
| [[តៃប៉ិ]]
| {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌូសានបេ]]
| {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដូដូម៉ា]]
| {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បាងកក]]
| {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌីលី]]
| {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឡូមេ]]
| {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[នូគូ អាឡូហ្វា]]
| {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]]
| អូសេអានី
|-
| [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]]
| {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ទុយនីស]]
| {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អង់ការ៉ា]]
| {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[អាសហ្គាបាត]]
| {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហ្វូណាហ្វូទី]]
| {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[កាំប៉ាឡា]]
| {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[គៀវ]]
| {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាប៊ូដាប៊ី]]
| {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឡុងដ៍]]
| {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]]
| {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ម៉ុងតេវីដេអូ]]
| {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[តាស្កិនត៍]]
| {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[វ៉ាទីកង់]]
| {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ផត វីឡា]]
| {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[ការ៉ាកាស]]
| {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ហាណូយ]]
| {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]]
| អាស៊ី
|-
| [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង & បណ្ដោះអាសន្ន)''
| {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]]
| អាស៊ី
|-
| [[លូសាកា]]
| {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហារ៉ារ៉េ]]
| {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]]
| អាហ្វ្រិក
|}
== មើលផងដែរ ==
* [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]]
* [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]]
== ឯកសារយោង ==
mt1ar1os6ik86a4bvprnc5vagn9nl1v
335177
335171
2026-05-13T05:24:18Z
សុត្តន្ត សិរីហ្វុង
44959
/* ដែនដីក្រៅប្រទេស */
335177
wikitext
text/x-wiki
== បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! ទីក្រុង
! ប្រទេស
! ទ្វីប
|-
| [[កាប៊ុល]]
| {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ទីរ៉ាណា]]
| {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាល់ហ្សែរ]]
| {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]]
| {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លូអង់ដា]]
| {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]]
| {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៊ុយណូស៊ែរ]]
| {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[យេរេវ៉ាន]]
| {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]]
| អាសុី
|-
| [[កង់បេរ៉ា]]
| {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]]
| អូសេអានី
|-
| [[វីយែន]]
| {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]]
| {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]]
| អាសុី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ណាសៅ]]
| {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ម៉ាណាម៉ា]]
| {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]]
| {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប្រ៊ីជថោន]]
| {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[មីនស្កិ៍]]
| {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ព្រុចសែល]]
| {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]]
| {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ធីមភូ]]
| {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)''
| {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[សារ៉ាយេវ៉ូ]]
| {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ហ្គាបូរ៉ូន]]
| {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]]
| {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]]
| {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]]
| អាស៊ី
|-
| [[សូហ្វីយ៉ា]]
| {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]]
| {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាយ៉ា]]
| {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ភ្នំពេញ]]
| {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]]
| អាសុី
|-
| [[យ៉ាអូនដេ]]
| {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អូតាវ៉ា]]
| {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[បាងហ្គី]]
| {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អុិនចាមីណា]]
| {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាន់ត្យាហ្គោ]]
| {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ប៉េកាំង]]
| {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]]
| អាសុី
|-
| [[បូហ្គោតា]]
| {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ម៉ូរ៉ូនី]]
| {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាហ្សាវីល]]
| {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាន់ ហូសេ]]
| {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្សាហ្គ្រេប]]
| {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហាវ៉ាណា]]
| {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[នីកូស៊ី]]
| {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប្រាក]]
| {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[គីនសាសា]]
| {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[កូបុិនហេហ្គិន]]
| {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]]
| {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[រ៉ូសូ]]
| {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]]
| {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[គីតូ]]
| {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[គែរ]]
| {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]]
| អាហ្វ្រិក & អាស៊ី
|-
| [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]]
| {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]]
| {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាស្មារ៉ា]]
| {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[តាលីន]]
| {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)''
| {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាឌីស អាបាបា]]
| {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ស៊ូវ៉ា]]
| {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ហែលស៊ីនគី]]
| {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៉ារីស]]
| {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លីប្រេវីល]]
| {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បានជូល]]
| {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីប៊ីលីស៊ី]]
| {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]]
| អាសុី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ែរឡាំង]]
| {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាក្រា]]
| {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាតែន]]
| {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]]
| {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]]
| {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[កូណាគ្រី]]
| {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប៊ីស្សូ]]
| {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]]
| {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]]
| {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]]
| {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៊ុយដាប៉ែស]]
| {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[រ៉ៃចាវីក]]
| {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ញូវដេលី]]
| {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហ្សាការតា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]]
| {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]]
| អាស៊ី
|-
| [[តេហេរ៉ង់]]
| {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[បាកដាដ]]
| {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌុប្លីន]]
| {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[យេរូសាឡឹម]]
| {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]]
| អាស៊ី
|-
| [[រ៉ូម]]
| {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]]
| {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[តូក្យូ]]
| {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]]
| អាស៊ី
|-
| [[អាម៉ាន់]]
| {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]]
| អាស៊ី
|-
| [[អាស្តាណា]]
| {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ណៃរ៉ូប៊ី]]
| {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]]
| {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]]
| អាសុី
|-
| [[ប៊ីស្កេក]]
| {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]]
| {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ព្រីស្ទីណា]]
| {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វៀងចន្ទន៍]]
| {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]]
| អាស៊ី
|-
| [[រីហ្គា]]
| {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[បេរូត]]
| {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ម៉ាសេរូ]]
| {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]]
| {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទ្រីប៉ូលី]]
| {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[វ៉ាឌុហ្ស]]
| {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វីលនីយូស]]
| {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]]
| {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]]
| {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[លីឡុងវេ]]
| {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)''
| {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ម៉ាឡេ]]
| {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]]
| អាស៊ី
|-
| [[បាម៉ាកូ]]
| {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[វ៉ាឡេតា]]
| {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ាជូរ៉ូ]]
| {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]]
| អូសេអានី
|-
| [[នូអាកឆត]]
| {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ផត ល្វីស]]
| {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]]
| {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៉ាលីគីរ]]
| {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ឈីស៊ីណូ]]
| {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]]
| {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]]
| {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ផតហ្គោរីកា]]
| {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[រ៉ាបាត]]
| {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ាពូតូ]]
| {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ណៃពិដោ]]
| {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]]
| អាសុី
|-
| [[វីនដ៍ហុក]]
| {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[កដ្ឋមណ្ឌូ]]
| {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]]
| អាស៊ី
|-
| [[វែលលីងតុន]] ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាំស្ទែរដាំ]]
| {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]]
| អូសេអានី
|-
| [[ម៉ាណាហ្គា]]
| {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[នីអាមី]]
| {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាប៊ូចា]]
| {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ព្យុងយ៉ាង]]
| {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]]
| អាស៊ី
|-
| [[ស្កុបជេ]]
| {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អូស្លូ]]
| {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[មូស្កាត]]
| {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]]
| {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ងឺរូលមូដ]]
| {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]]
| {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]]
| អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]]
| {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]]
| អូសេអានី
|-
| [[អាសង់ស្យុង]]
| {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[លីម៉ា]]
| {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ម៉ានីល]]
| {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]]
| អាស៊ី
|-
| [[វ៉ាសូវី]]
| {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លីស្បោន]]
| {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ដូហា]]
| {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប៊ុយការ៉េស]]
| {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ូស្គូ]]
| {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[គីហ្គាលី]]
| {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បាសែតឺរ]]
| {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[កាស្ទ្រីស]]
| {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ឃីងស្តោន]]
| {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[អាភីយ៉ា]]
| {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]]
| អូសេអានី
|-
| [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]]
| {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[សៅ តូមេ]]
| {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[រីយ៉ាដ]]
| {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]]
| {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បែលក្រាដ]]
| {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]]
| {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្វ្រីថោន]]
| {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]]
| {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]]
| {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លូបលីយ៉ាណា]]
| {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ហូនីអារ៉ា]]
| {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]]
| អូសេអានី
|-
| [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]]
| {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)''
| {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សេអ៊ូល]]
| {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]]
| អាស៊ី
|-
| [[ជូបា]]
| {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ាឌ្រីដ]]
| {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរកូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)''
| {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ខាទូម]]
| {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]]
| {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ស្តុកហូម]]
| {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ដាម៉ាស់]]
| {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]]
| អាស៊ី
|-
| [[តៃប៉ិ]]
| {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌូសានបេ]]
| {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដូដូម៉ា]]
| {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បាងកក]]
| {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌីលី]]
| {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឡូមេ]]
| {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[នូគូ អាឡូហ្វា]]
| {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]]
| អូសេអានី
|-
| [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]]
| {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ទុយនីស]]
| {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អង់ការ៉ា]]
| {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[អាសហ្គាបាត]]
| {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហ្វូណាហ្វូទី]]
| {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[កាំប៉ាឡា]]
| {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[គៀវ]]
| {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាប៊ូដាប៊ី]]
| {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឡុងដ៍]]
| {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]]
| {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ម៉ុងតេវីដេអូ]]
| {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[តាស្កិនត៍]]
| {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[វ៉ាទីកង់]]
| {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ផត វីឡា]]
| {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[ការ៉ាកាស]]
| {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ហាណូយ]]
| {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]]
| អាស៊ី
|-
| [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង & បណ្ដោះអាសន្ន)''
| {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]]
| អាស៊ី
|-
| [[លូសាកា]]
| {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហារ៉ារ៉េ]]
| {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]]
| អាហ្វ្រិក
|}
== ដែនដីក្រៅប្រទេស ==
== មើលផងដែរ ==
* [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]]
* [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]]
== ឯកសារយោង ==
cz2dwvu0tj4t4tawol6kbh8313xtza1
335178
335177
2026-05-13T05:36:42Z
សុត្តន្ត សិរីហ្វុង
44959
335178
wikitext
text/x-wiki
== បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! ទីក្រុង
! ប្រទេស
! ទ្វីប
|-
| [[កាប៊ុល]]
| {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ទីរ៉ាណា]]
| {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាល់ហ្សែរ]]
| {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]]
| {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លូអង់ដា]]
| {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]]
| {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៊ុយណូស៊ែរ]]
| {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[យេរេវ៉ាន]]
| {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]]
| អាសុី
|-
| [[កង់បេរ៉ា]]
| {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]]
| អូសេអានី
|-
| [[វីយែន]]
| {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]]
| {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]]
| អាសុី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ណាសៅ]]
| {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ម៉ាណាម៉ា]]
| {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]]
| {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប្រ៊ីជថោន]]
| {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[មីនស្កិ៍]]
| {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ព្រុចសែល]]
| {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]]
| {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ធីមភូ]]
| {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)''
| {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[សារ៉ាយេវ៉ូ]]
| {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ហ្គាបូរ៉ូន]]
| {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]]
| {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]]
| {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]]
| អាស៊ី
|-
| [[សូហ្វីយ៉ា]]
| {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]]
| {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាយ៉ា]]
| {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ភ្នំពេញ]]
| {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]]
| អាសុី
|-
| [[យ៉ាអូនដេ]]
| {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អូតាវ៉ា]]
| {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[បាងហ្គី]]
| {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អុិនចាមីណា]]
| {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាន់ត្យាហ្គោ]]
| {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ប៉េកាំង]]
| {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]]
| អាសុី
|-
| [[បូហ្គោតា]]
| {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ម៉ូរ៉ូនី]]
| {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាហ្សាវីល]]
| {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាន់ ហូសេ]]
| {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្សាហ្គ្រេប]]
| {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហាវ៉ាណា]]
| {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[នីកូស៊ី]]
| {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប្រាក]]
| {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[គីនសាសា]]
| {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[កូបុិនហេហ្គិន]]
| {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]]
| {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[រ៉ូសូ]]
| {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]]
| {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[គីតូ]]
| {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[គែរ]]
| {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]]
| អាហ្វ្រិក & អាស៊ី
|-
| [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]]
| {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]]
| {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាស្មារ៉ា]]
| {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[តាលីន]]
| {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)''
| {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាឌីស អាបាបា]]
| {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ស៊ូវ៉ា]]
| {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ហែលស៊ីនគី]]
| {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៉ារីស]]
| {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លីប្រេវីល]]
| {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បានជូល]]
| {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីប៊ីលីស៊ី]]
| {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]]
| អាសុី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ែរឡាំង]]
| {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាក្រា]]
| {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាតែន]]
| {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]]
| {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]]
| {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[កូណាគ្រី]]
| {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប៊ីស្សូ]]
| {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]]
| {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]]
| {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]]
| {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៊ុយដាប៉ែស]]
| {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[រ៉ៃចាវីក]]
| {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ញូវដេលី]]
| {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហ្សាការតា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]]
| {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]]
| អាស៊ី
|-
| [[តេហេរ៉ង់]]
| {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[បាកដាដ]]
| {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌុប្លីន]]
| {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[យេរូសាឡឹម]]
| {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]]
| អាស៊ី
|-
| [[រ៉ូម]]
| {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]]
| {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[តូក្យូ]]
| {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]]
| អាស៊ី
|-
| [[អាម៉ាន់]]
| {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]]
| អាស៊ី
|-
| [[អាស្តាណា]]
| {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ណៃរ៉ូប៊ី]]
| {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]]
| {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]]
| អាសុី
|-
| [[ប៊ីស្កេក]]
| {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]]
| {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ព្រីស្ទីណា]]
| {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វៀងចន្ទន៍]]
| {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]]
| អាស៊ី
|-
| [[រីហ្គា]]
| {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[បេរូត]]
| {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ម៉ាសេរូ]]
| {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]]
| {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទ្រីប៉ូលី]]
| {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[វ៉ាឌុហ្ស]]
| {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វីលនីយូស]]
| {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]]
| {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]]
| {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[លីឡុងវេ]]
| {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)''
| {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ម៉ាឡេ]]
| {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]]
| អាស៊ី
|-
| [[បាម៉ាកូ]]
| {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[វ៉ាឡេតា]]
| {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ាជូរ៉ូ]]
| {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]]
| អូសេអានី
|-
| [[នូអាកឆត]]
| {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ផត ល្វីស]]
| {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]]
| {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៉ាលីគីរ]]
| {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ឈីស៊ីណូ]]
| {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]]
| {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]]
| {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ផតហ្គោរីកា]]
| {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[រ៉ាបាត]]
| {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ាពូតូ]]
| {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ណៃពិដោ]]
| {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]]
| អាសុី
|-
| [[វីនដ៍ហុក]]
| {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[កដ្ឋមណ្ឌូ]]
| {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]]
| អាស៊ី
|-
| [[វែលលីងតុន]] ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាំស្ទែរដាំ]]
| {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]]
| អូសេអានី
|-
| [[ម៉ាណាហ្គា]]
| {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[នីអាមី]]
| {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាប៊ូចា]]
| {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ព្យុងយ៉ាង]]
| {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]]
| អាស៊ី
|-
| [[ស្កុបជេ]]
| {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អូស្លូ]]
| {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[មូស្កាត]]
| {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]]
| {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ងឺរូលមូដ]]
| {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]]
| {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]]
| អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]]
| {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]]
| អូសេអានី
|-
| [[អាសង់ស្យុង]]
| {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[លីម៉ា]]
| {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ម៉ានីល]]
| {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]]
| អាស៊ី
|-
| [[វ៉ាសូវី]]
| {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លីស្បោន]]
| {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ដូហា]]
| {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប៊ុយការ៉េស]]
| {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ូស្គូ]]
| {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[គីហ្គាលី]]
| {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បាសែតឺរ]]
| {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[កាស្ទ្រីស]]
| {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ឃីងស្តោន]]
| {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[អាភីយ៉ា]]
| {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]]
| អូសេអានី
|-
| [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]]
| {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[សៅ តូមេ]]
| {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[រីយ៉ាដ]]
| {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]]
| {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បែលក្រាដ]]
| {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]]
| {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្វ្រីថោន]]
| {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]]
| {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]]
| {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លូបលីយ៉ាណា]]
| {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ហូនីអារ៉ា]]
| {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]]
| អូសេអានី
|-
| [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]]
| {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)''
| {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សេអ៊ូល]]
| {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]]
| អាស៊ី
|-
| [[ជូបា]]
| {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ាឌ្រីដ]]
| {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរកូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)''
| {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ខាទូម]]
| {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]]
| {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ស្តុកហូម]]
| {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ដាម៉ាស់]]
| {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]]
| អាស៊ី
|-
| [[តៃប៉ិ]]
| {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌូសានបេ]]
| {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដូដូម៉ា]]
| {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បាងកក]]
| {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌីលី]]
| {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឡូមេ]]
| {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[នូគូ អាឡូហ្វា]]
| {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]]
| អូសេអានី
|-
| [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]]
| {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ទុយនីស]]
| {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អង់ការ៉ា]]
| {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[អាសហ្គាបាត]]
| {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហ្វូណាហ្វូទី]]
| {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[កាំប៉ាឡា]]
| {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[គៀវ]]
| {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាប៊ូដាប៊ី]]
| {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឡុងដ៍]]
| {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]]
| {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ម៉ុងតេវីដេអូ]]
| {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[តាស្កិនត៍]]
| {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[វ៉ាទីកង់]]
| {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ផត វីឡា]]
| {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[ការ៉ាកាស]]
| {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ហាណូយ]]
| {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]]
| អាស៊ី
|-
| [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង & បណ្ដោះអាសន្ន)''
| {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]]
| អាស៊ី
|-
| [[លូសាកា]]
| {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហារ៉ារ៉េ]]
| {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]]
| អាហ្វ្រិក
|}
== ដែនដីក្រៅប្រទេស ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! ទីក្រុង
! ដែនដី
! ទ្វីប
|-
| colspan="3" | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]]
|-
|
|
|
|-
| colspan="3" | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]]
|-
|
|
|
|-
| colspan="3" | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]]
|-
|
|
|
|-
| colspan="3" | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]
|-
|
|
|
|-
| colspan="3" | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]
|}
== មើលផងដែរ ==
* [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]]
* [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]]
== ឯកសារយោង ==
208ylrbdxk4fsee90tdll0p9uzk2vcq
335186
335178
2026-05-13T10:57:23Z
សុត្តន្ត សិរីហ្វុង
44959
/* ដែនដីក្រៅប្រទេស */
335186
wikitext
text/x-wiki
== បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! ទីក្រុង
! ប្រទេស
! ទ្វីប
|-
| [[កាប៊ុល]]
| {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ទីរ៉ាណា]]
| {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាល់ហ្សែរ]]
| {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]]
| {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លូអង់ដា]]
| {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]]
| {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៊ុយណូស៊ែរ]]
| {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[យេរេវ៉ាន]]
| {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]]
| អាសុី
|-
| [[កង់បេរ៉ា]]
| {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]]
| អូសេអានី
|-
| [[វីយែន]]
| {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]]
| {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]]
| អាសុី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ណាសៅ]]
| {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ម៉ាណាម៉ា]]
| {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]]
| {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប្រ៊ីជថោន]]
| {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[មីនស្កិ៍]]
| {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ព្រុចសែល]]
| {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]]
| {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ធីមភូ]]
| {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)''
| {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[សារ៉ាយេវ៉ូ]]
| {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ហ្គាបូរ៉ូន]]
| {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]]
| {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]]
| {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]]
| អាស៊ី
|-
| [[សូហ្វីយ៉ា]]
| {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]]
| {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាយ៉ា]]
| {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ភ្នំពេញ]]
| {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]]
| អាសុី
|-
| [[យ៉ាអូនដេ]]
| {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អូតាវ៉ា]]
| {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[បាងហ្គី]]
| {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អុិនចាមីណា]]
| {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាន់ត្យាហ្គោ]]
| {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ប៉េកាំង]]
| {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]]
| អាសុី
|-
| [[បូហ្គោតា]]
| {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ម៉ូរ៉ូនី]]
| {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាហ្សាវីល]]
| {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាន់ ហូសេ]]
| {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្សាហ្គ្រេប]]
| {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហាវ៉ាណា]]
| {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[នីកូស៊ី]]
| {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប្រាក]]
| {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[គីនសាសា]]
| {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[កូបុិនហេហ្គិន]]
| {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]]
| {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[រ៉ូសូ]]
| {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]]
| {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[គីតូ]]
| {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[គែរ]]
| {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]]
| អាហ្វ្រិក & អាស៊ី
|-
| [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]]
| {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]]
| {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាស្មារ៉ា]]
| {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[តាលីន]]
| {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)''
| {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាឌីស អាបាបា]]
| {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ស៊ូវ៉ា]]
| {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ហែលស៊ីនគី]]
| {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៉ារីស]]
| {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លីប្រេវីល]]
| {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បានជូល]]
| {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីប៊ីលីស៊ី]]
| {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]]
| អាសុី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ែរឡាំង]]
| {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាក្រា]]
| {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាតែន]]
| {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]]
| {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]]
| {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[កូណាគ្រី]]
| {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប៊ីស្សូ]]
| {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]]
| {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]]
| {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]]
| {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៊ុយដាប៉ែស]]
| {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[រ៉ៃចាវីក]]
| {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ញូវដេលី]]
| {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហ្សាការតា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]]
| {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]]
| អាស៊ី
|-
| [[តេហេរ៉ង់]]
| {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[បាកដាដ]]
| {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌុប្លីន]]
| {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[យេរូសាឡឹម]]
| {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]]
| អាស៊ី
|-
| [[រ៉ូម]]
| {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]]
| {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[តូក្យូ]]
| {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]]
| អាស៊ី
|-
| [[អាម៉ាន់]]
| {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]]
| អាស៊ី
|-
| [[អាស្តាណា]]
| {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ណៃរ៉ូប៊ី]]
| {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]]
| {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]]
| អាសុី
|-
| [[ប៊ីស្កេក]]
| {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]]
| {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ព្រីស្ទីណា]]
| {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វៀងចន្ទន៍]]
| {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]]
| អាស៊ី
|-
| [[រីហ្គា]]
| {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[បេរូត]]
| {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ម៉ាសេរូ]]
| {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]]
| {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទ្រីប៉ូលី]]
| {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[វ៉ាឌុហ្ស]]
| {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វីលនីយូស]]
| {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]]
| {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]]
| {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[លីឡុងវេ]]
| {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)''
| {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ម៉ាឡេ]]
| {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]]
| អាស៊ី
|-
| [[បាម៉ាកូ]]
| {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[វ៉ាឡេតា]]
| {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ាជូរ៉ូ]]
| {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]]
| អូសេអានី
|-
| [[នូអាកឆត]]
| {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ផត ល្វីស]]
| {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]]
| {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៉ាលីគីរ]]
| {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ឈីស៊ីណូ]]
| {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]]
| {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]]
| {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ផតហ្គោរីកា]]
| {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[រ៉ាបាត]]
| {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ាពូតូ]]
| {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ណៃពិដោ]]
| {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]]
| អាសុី
|-
| [[វីនដ៍ហុក]]
| {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[កដ្ឋមណ្ឌូ]]
| {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]]
| អាស៊ី
|-
| [[វែលលីងតុន]] ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាំស្ទែរដាំ]]
| {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]]
| អូសេអានី
|-
| [[ម៉ាណាហ្គា]]
| {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[នីអាមី]]
| {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាប៊ូចា]]
| {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ព្យុងយ៉ាង]]
| {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]]
| អាស៊ី
|-
| [[ស្កុបជេ]]
| {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អូស្លូ]]
| {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[មូស្កាត]]
| {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]]
| {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ងឺរូលមូដ]]
| {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]]
| {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]]
| អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]]
| {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]]
| អូសេអានី
|-
| [[អាសង់ស្យុង]]
| {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[លីម៉ា]]
| {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ម៉ានីល]]
| {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]]
| អាស៊ី
|-
| [[វ៉ាសូវី]]
| {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លីស្បោន]]
| {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ដូហា]]
| {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប៊ុយការ៉េស]]
| {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ូស្គូ]]
| {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[គីហ្គាលី]]
| {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បាសែតឺរ]]
| {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[កាស្ទ្រីស]]
| {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ឃីងស្តោន]]
| {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[អាភីយ៉ា]]
| {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]]
| អូសេអានី
|-
| [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]]
| {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[សៅ តូមេ]]
| {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[រីយ៉ាដ]]
| {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]]
| {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បែលក្រាដ]]
| {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]]
| {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្វ្រីថោន]]
| {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]]
| {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]]
| {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លូបលីយ៉ាណា]]
| {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ហូនីអារ៉ា]]
| {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]]
| អូសេអានី
|-
| [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]]
| {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)''
| {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សេអ៊ូល]]
| {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]]
| អាស៊ី
|-
| [[ជូបា]]
| {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ាឌ្រីដ]]
| {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរកូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)''
| {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ខាទូម]]
| {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]]
| {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ស្តុកហូម]]
| {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ដាម៉ាស់]]
| {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]]
| អាស៊ី
|-
| [[តៃប៉ិ]]
| {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌូសានបេ]]
| {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដូដូម៉ា]]
| {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បាងកក]]
| {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌីលី]]
| {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឡូមេ]]
| {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[នូគូ អាឡូហ្វា]]
| {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]]
| អូសេអានី
|-
| [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]]
| {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ទុយនីស]]
| {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អង់ការ៉ា]]
| {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[អាសហ្គាបាត]]
| {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហ្វូណាហ្វូទី]]
| {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[កាំប៉ាឡា]]
| {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[គៀវ]]
| {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាប៊ូដាប៊ី]]
| {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឡុងដ៍]]
| {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]]
| {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ម៉ុងតេវីដេអូ]]
| {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[តាស្កិនត៍]]
| {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[វ៉ាទីកង់]]
| {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ផត វីឡា]]
| {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[ការ៉ាកាស]]
| {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ហាណូយ]]
| {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]]
| អាស៊ី
|-
| [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង & បណ្ដោះអាសន្ន)''
| {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]]
| អាស៊ី
|-
| [[លូសាកា]]
| {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហារ៉ារ៉េ]]
| {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]]
| អាហ្វ្រិក
|}
== ដែនដីក្រៅប្រទេស ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! ទីក្រុង
! ដែនដី
! ទង់ជាតិ
! ទ្វីប
|-
| colspan="4" | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]]
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|
|-
| colspan="4" | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]]
|-
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|-
| colspan="4" | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]]
|-
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|-
| colspan="4" | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]
|-
|
|
| [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of Anguilla.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of Bermuda.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of the British Antarctic Territory.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of the British Virgin Islands.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of Gibraltar.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of Montserrat.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of the Pitcairn Islands.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|border|center|x40px]]
|
|-
| colspan="4" | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]
|-
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|}
== មើលផងដែរ ==
* [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]]
* [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]]
== ឯកសារយោង ==
br1e133so5pvfopodtoc8gp3t990n6i
335187
335186
2026-05-13T11:16:28Z
សុត្តន្ត សិរីហ្វុង
44959
/* ដែនដីក្រៅប្រទេស */
335187
wikitext
text/x-wiki
== បញ្ជីរាយឈ្មោះរាជធានីឬរដ្ឋធានី ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! ទីក្រុង
! ប្រទេស
! ទ្វីប
|-
| [[កាប៊ុល]]
| {{flagicon|Afghanistan}}<br>[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ទីរ៉ាណា]]
| {{flagicon|Albania}}<br>[[អាល់បានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាល់ហ្សែរ]]
| {{flagicon|Algeria}}<br>[[អាល់ហ្សេរី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អង់ដូរ៉ា ឡា វេឡា]]
| {{flagicon|Andorra}}<br>[[អង់ដូរ៉ា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លូអង់ដា]]
| {{flagicon|Angola}}<br>[[អង់ហ្គោឡា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាំង ចនស៍, អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា|សាំង ចចស៍]]
| {{flagicon|Antigua and Barbuda}}<br>[[អង់ទីហ្គា និង បាប៊ូដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៊ុយណូស៊ែរ]]
| {{flagicon|Argentina}}<br>[[អាហ្សង់ទីន]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[យេរេវ៉ាន]]
| {{flagicon|Armenia}}<br>[[អាមេនី]]
| អាសុី
|-
| [[កង់បេរ៉ា]]
| {{flagicon|Australia}}<br>[[អូស្ត្រាលី]]
| អូសេអានី
|-
| [[វីយែន]]
| {{flagicon|Austria}}<br>[[អូទ្រីស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[បាគូ (ទីក្រុង)|បាគូ]]
| {{flagicon|Azerbaijan}}<br>[[អាស៊ែបៃសង់|អាស៊ែបៃហ្សង់]]
| អាសុី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ណាសៅ]]
| {{flagicon|The Bahamas}}<br>[[បាហាម៉ាស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ម៉ាណាម៉ា]]
| {{flagicon|Bahrain}}<br>[[បារ៉ែន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដាកា, បង់ក្លាដែស|ដាកា]]
| {{flagicon|Bangladesh}}<br>[[បង់ក្លាដែស]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប្រ៊ីជថោន]]
| {{flagicon|Barbados}}<br>[[បាបាដូស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[មីនស្កិ៍]]
| {{flagicon|Belarus}}<br>[[បេឡារុស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ព្រុចសែល]]
| {{flagicon|Belgium}}<br>[[បែលហ្ស៊ិក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ែលម៉ូប៉ាន]]
| {{flagicon|Belize}}<br>[[បេលីស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ព័រតូ-ណូវ៉ូ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូតូណូ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Benin}}<br>[[បេនីន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ធីមភូ]]
| {{flagicon|Bhutan}}<br>[[ប៊ូតាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ស៊ូក្រេ]] ''(រដ្ឋធម្មនុញ្ញ)'', [[ឡា ប៉ាស]] ''(រដ្ឋបាល)''
| {{flagicon|Bolivia}}<br>[[បូលីវី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[សារ៉ាយេវ៉ូ]]
| {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}<br>[[បូស្នៀ និង ហឺហ្សេហ្គោវីណា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ហ្គាបូរ៉ូន]]
| {{flagicon|Botswana}}<br>[[បុតស្វាណា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាស៊ីលីយ៉ា]]
| {{flagicon|Brazil}}<br>[[ប្រេស៊ីល]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់]]
| {{flagicon|Brunei}}<br>[[ប្រ៊ុយណេ]]
| អាស៊ី
|-
| [[សូហ្វីយ៉ា]]
| {{flagicon|Bulgaria}}<br>[[ប៊ុលហ្គារី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អ៊ូហ្គាឌូហ្គូ]]
| {{flagicon|Burkina Faso}}<br>[[បូគីណាហ្វាសូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្គីតេហ្គា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់),'' [[ប៊ូជុមប៊ូរ៉ា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Burundi}}<br>[[ប៊ូរុនឌី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាយ៉ា]]
| {{flagicon|Cape Verde}}<br>[[កាប់វែរ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ភ្នំពេញ]]
| {{flagicon|Cambodia}}<br>[[កម្ពុជា]]
| អាសុី
|-
| [[យ៉ាអូនដេ]]
| {{flagicon|Cameroon}}<br>[[កាមេរូន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អូតាវ៉ា]]
| {{flagicon|Canada}}<br>[[កាណាដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[បាងហ្គី]]
| {{flagicon|Central African Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អុិនចាមីណា]]
| {{flagicon|Chad}}<br>[[ឆាដ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាន់ត្យាហ្គោ]]
| {{flagicon|Chile}}<br>[[ឈីលី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ប៉េកាំង]]
| {{flagicon|China}}<br>[[ចិន]]
| អាសុី
|-
| [[បូហ្គោតា]]
| {{flagicon|Colombia}}<br>[[កូឡុំប៊ី]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ម៉ូរ៉ូនី]]
| {{flagicon|Comoros}}<br>[[កូម៉ូរ៉ូស]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប្រាហ្សាវីល]]
| {{flagicon|Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សាន់ ហូសេ]]
| {{flagicon|Costa Rica}}<br>[[កូស្តារីកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[យ៉ាមូស៊ូក្រូ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាប៊ីចាន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Ivory Coast}}<br>[[កូតឌីវ័រ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្សាហ្គ្រេប]]
| {{flagicon|Croatia}}<br>[[ក្រូអាត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហាវ៉ាណា]]
| {{flagicon|Cuba}}<br>[[គុយបា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[នីកូស៊ី]]
| {{flagicon|Cyprus}}<br>[[ស៊ីប]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប្រាក]]
| {{flagicon|Czech Republic}}<br>[[ឆែក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[គីនសាសា]]
| {{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}<br>[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[កូបុិនហេហ្គិន]]
| {{flagicon|Denmark}}<br>[[ដាណឺម៉ាក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងជីប៊ូទី|ជីប៊ូទី]]
| {{flagicon|Djibouti}}<br>[[ជីប៊ូទី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[រ៉ូសូ]]
| {{flagicon|Dominica}}<br>[[ដូមីនីកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[សាន់តូ ដូមីងហ្គោ]]
| {{flagicon|Dominican Republic}}<br>[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[គីតូ]]
| {{flagicon|Ecuador}}<br>[[អេក្វាឌ័រ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[គែរ]]
| {{flagicon|Egypt}}<br>[[អេហ្ស៊ីប]]
| អាហ្វ្រិក & អាស៊ី
|-
| [[សាន់ សាល់វ៉ាឌ័រ]]
| {{flagicon|El Salvador}}<br>[[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ស៊ីយូដាដ ដឺ ឡា ប៉ាស]]
| {{flagicon|Equatorial Guinea}}<br>[[ហ្គីណេអេក្វាទ័រ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាស្មារ៉ា]]
| {{flagicon|Eritrea}}<br>[[អេរីទ្រា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[តាលីន]]
| {{flagicon|Estonia}}<br>[[អេស្តូនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ាបាបាន]] ''(រដ្ឋបាល)'', [[ឡូបាំបា]] ''(រាជវង្ស & នីតិបញ្ញត្តិ)''
| {{flagicon|Eswatini}}<br>[[អេសវ៉ាទីនី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាឌីស អាបាបា]]
| {{flagicon|Ethiopia}}<br>[[អេត្យូពី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ស៊ូវ៉ា]]
| {{flagicon|Fiji}}<br>[[ហ្វីជី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ហែលស៊ីនគី]]
| {{flagicon|Finland}}<br>[[ហ្វាំងឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៉ារីស]]
| {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លីប្រេវីល]]
| {{flagicon|Gabon}}<br>[[ហ្គាបុង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បានជូល]]
| {{flagicon|Gambia}}<br>[[ហ្គាំប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីប៊ីលីស៊ី]]
| {{flagicon|Georgia (country)}}<br>[[ហ្សកហ្ស៊ី]]
| អាសុី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ែរឡាំង]]
| {{flagicon|Germany}}<br>[[អាល្លឺម៉ង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាក្រា]]
| {{flagicon|Ghana}}<br>[[ហ្គាណា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាតែន]]
| {{flagicon|Greece}}<br>[[ក្រិក]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[សាំង ចចស៍, ហ្គ្រេណាដា|សាំង ចចស៍]]
| {{flagicon|Grenada}}<br>[[ហ្គ្រេណាដា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ទីក្រុងហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា]]
| {{flagicon|Guatemala}}<br>[[ហ្គាតេម៉ាឡា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[កូណាគ្រី]]
| {{flagicon|Guinea}}<br>[[ហ្គីណេ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប៊ីស្សូ]]
| {{flagicon|Guinea-Bissau}}<br>[[ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ចចថោន, ហ្គីយ៉ាណា|ចចថោន]]
| {{flagicon|Guyana}}<br>[[ហ្គីយ៉ាណា]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ផត-អ៊ូ-ព្រីនស៍]]
| {{flagicon|Haiti}}<br>[[ហៃទី]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[តេហ្គូស៊ីហ្គាល់ប៉ា]]
| {{flagicon|Honduras}}<br>[[ហុងឌូរ៉ាស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៊ុយដាប៉ែស]]
| {{flagicon|Hungary}}<br>[[ហុងគ្រី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[រ៉ៃចាវីក]]
| {{flagicon|Iceland}}<br>[[អ៊ីស្លង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ញូវដេលី]]
| {{flagicon|India}}<br>[[ឥណ្ឌា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហ្សាការតា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)'', [[នូសាន់តារា]]
| {{flagicon|Indonesia}}<br>[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]]
| អាស៊ី
|-
| [[តេហេរ៉ង់]]
| {{flagicon|Iran}}<br>[[អ៊ីរ៉ង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[បាកដាដ]]
| {{flagicon|Iraq}}<br>[[អ៊ីរ៉ាក់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌុប្លីន]]
| {{flagicon|Ireland}}<br>[[អៀរឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[យេរូសាឡឹម]]
| {{flagicon|Israel}}<br>[[អ៊ីស្រាអែល]]
| អាស៊ី
|-
| [[រ៉ូម]]
| {{flagicon|Italy}}<br>[[អ៊ីតាលី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ឃីងស្តុន, ចាម៉ៃកា|ឃីងស្តុន]]
| {{flagicon|Jamaica}}<br>[[ចាម៉ៃកា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[តូក្យូ]]
| {{flagicon|Japan}}<br>[[ជប៉ុន]]
| អាស៊ី
|-
| [[អាម៉ាន់]]
| {{flagicon|Jordan}}<br>[[ហ្សកដានី]]
| អាស៊ី
|-
| [[អាស្តាណា]]
| {{flagicon|Kazakhstan}}<br>[[កាហ្សាក់ស្ថាន]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[ណៃរ៉ូប៊ី]]
| {{flagicon|Kenya}}<br>[[កេនយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងគុយវ៉ែត|គុយវ៉ែត]]
| {{flagicon|Kuwait}}<br>[[គុយវ៉ែត]]
| អាសុី
|-
| [[ប៊ីស្កេក]]
| {{flagicon|Kyrgyzstan}}<br>[[កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[តារ៉ាវ៉ា អាតូល]]
| {{flagicon|Kiribati}}<br>[[គីរីបាទី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ព្រីស្ទីណា]]
| {{flagicon|Kosovo}}<br>[[កូសូវ៉ូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វៀងចន្ទន៍]]
| {{flagicon|Laos}}<br>[[ឡាវ|លាវ]]
| អាស៊ី
|-
| [[រីហ្គា]]
| {{flagicon|Latvia}}<br>[[ឡេតូនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[បេរូត]]
| {{flagicon|Lebanon}}<br>[[លីបង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ម៉ាសេរូ]]
| {{flagicon|Lesotho}}<br>[[ឡេសូតូ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ុនរ៉ូវីយ៉ា]]
| {{flagicon|Liberia}}<br>[[លីបេរីយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទ្រីប៉ូលី]]
| {{flagicon|Libya}}<br>[[លីប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[វ៉ាឌុហ្ស]]
| {{flagicon|Liechtenstein}}<br>[[លីចថេនស្តាញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វីលនីយូស]]
| {{flagicon|Lithuania}}<br>[[លីទុយអានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងលុចហ្សំបួរ|លុចហ្សំបួរ]]
| {{flagicon|Luxembourg}}<br>[[លុចហ្សំបួរ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អង់តាណាណារីវ៉ូ]]
| {{flagicon|Madagascar}}<br>[[ម៉ាដាហ្គាស្ការ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[លីឡុងវេ]]
| {{flagicon|Malawi}}<br>[[ម៉ាឡាវី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[កូឡាឡាំពួរ]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់ នីតិបញ្ញត្តិ & រាជវង្ស)'', [[បុត្រាជ័យ]] ''(រដ្ឋបាល & តុលាការ)''
| {{flagicon|Malaysia}}<br>[[ម៉ាឡេស៊ី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ម៉ាឡេ]]
| {{flagicon|Maldives}}<br>[[ម៉ាល់ឌីវ]]
| អាស៊ី
|-
| [[បាម៉ាកូ]]
| {{flagicon|Mali}}<br>[[ម៉ាលី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[វ៉ាឡេតា]]
| {{flagicon|Malta}}<br>[[ម៉ាល់តា]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ាជូរ៉ូ]]
| {{flagicon|Marshall Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះម៉ាស្សល]]
| អូសេអានី
|-
| [[នូអាកឆត]]
| {{flagicon|Mauritania}}<br>[[ម៉ូរីតានី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ផត ល្វីស]]
| {{flagicon|Mauritius}}<br>[[ម៉ូរីស]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងម៉ិកស៊ីក|ម៉ិកស៊ិក]]
| {{flagicon|Mexico}}<br>[[ម៉ិកស៊ិក]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ប៉ាលីគីរ]]
| {{flagicon|Micronesia}}<br>[[មីក្រូណេស៊ី]]
| អូសេអានី
|-
| [[ឈីស៊ីណូ]]
| {{flagicon|Moldova}}<br>[[ម៉ុលដាវី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ទីក្រុងម៉ូណាកូ|ម៉ូណាកូ]]
| {{flagicon|Monaco}}<br>[[ម៉ូណាកូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អ៊ូឡង់បាទ័រ]]
| {{flagicon|Mongolia}}<br>[[ម៉ុងហ្គោលី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ផតហ្គោរីកា]]
| {{flagicon|Montenegro}}<br>[[ម៉ុងតេណេក្រូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[រ៉ាបាត]]
| {{flagicon|Morocco}}<br>[[ម៉ារ៉ុក]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ាពូតូ]]
| {{flagicon|Mozambique}}<br>[[មូហ្សំប៊ិក]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ណៃពិដោ]]
| {{flagicon|Myanmar}}<br>[[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]]
| អាសុី
|-
| [[វីនដ៍ហុក]]
| {{flagicon|Namibia}}<br>[[ណាមីប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[យ៉ារ៉េន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Nauru}}<br>[[ណូរូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[កដ្ឋមណ្ឌូ]]
| {{flagicon|Nepal}}<br>[[នេប៉ាល់]]
| អាស៊ី
|-
| [[វែលលីងតុន]] ''(ផ្លូវការ)'', [[ឡាអេ]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាំស្ទែរដាំ]]
| {{flagicon|New Zealand}}<br>[[នូវែលហ្សេឡង់]]
| អូសេអានី
|-
| [[ម៉ាណាហ្គា]]
| {{flagicon|Nicaragua}}<br>[[នីការ៉ាហ្គា]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[នីអាមី]]
| {{flagicon|Niger}}<br>[[នីហ្សេ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អាប៊ូចា]]
| {{flagicon|Nigeria}}<br>[[នីហ្សេរីយ៉ា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ព្យុងយ៉ាង]]
| {{flagicon|North Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងជើង]]
| អាស៊ី
|-
| [[ស្កុបជេ]]
| {{flagicon|North Macedonia}}<br>[[ម៉ាសេដូនីខាងជើង]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អូស្លូ]]
| {{flagicon|Norway}}<br>[[ន័រវែស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[មូស្កាត]]
| {{flagicon|Oman}}<br>[[អូម៉ង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[អ៊ីស្លាម៉ាបាដ]]
| {{flagicon|Pakistan}}<br>[[ប៉ាគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ងឺរូលមូដ]]
| {{flagicon|Palau}}<br>[[ប៉ាឡូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[យេរូសាឡឹម]], [[រ៉ាំអាឡា]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Palestine}}<br>[[ប៉ាឡេស្ទីន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]]
| {{flagicon|Panama}}<br>[[ប៉ាណាម៉ា]]
| អាមេរិកខាងជើង & អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ផត ម៉ូរេសប៊ី]]
| {{flagicon|Papua New Guinea}}<br>[[ប៉ាពួញូវហ្គីណេ]]
| អូសេអានី
|-
| [[អាសង់ស្យុង]]
| {{flagicon|Paraguay}}<br>[[ប៉ារ៉ាហ្គាយ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[លីម៉ា]]
| {{flagicon|Peru}}<br>[[ប៉េរូ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ម៉ានីល]]
| {{flagicon|Philippines}}<br>[[ហ្វីលីពីន]]
| អាស៊ី
|-
| [[វ៉ាសូវី]]
| {{flagicon|Poland}}<br>[[ប៉ូឡូញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លីស្បោន]]
| {{flagicon|Portugal}}<br>[[ព័រទុយហ្គាល់]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ដូហា]]
| {{flagicon|Qatar}}<br>[[កាតា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប៊ុយការ៉េស]]
| {{flagicon|Romania}}<br>[[រ៉ូម៉ានី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ម៉ូស្គូ]]
| {{flagicon|Russia}}<br>[[រុស្ស៊ី]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[គីហ្គាលី]]
| {{flagicon|Rwanda}}<br>[[រវ៉ាន់ដា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បាសែតឺរ]]
| {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}<br>[[សាំងគីត និង ណេវីស]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[កាស្ទ្រីស]]
| {{flagicon|Saint Lucia}}<br>[[សាំងលូស៊ី]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ឃីងស្តោន]]
| {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}<br>[[សាំងវីនសិន និង ហ្គ្រេណាឌីន]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[អាភីយ៉ា]]
| {{flagicon|Samoa}}<br>[[សាម័រ]]
| អូសេអានី
|-
| [[ទីក្រុងសាន់ ម៉ារីណូ|សាន់ ម៉ារីណូ]]
| {{flagicon|San Marino}}<br>[[សាន់ម៉ារីណូ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[សៅ តូមេ]]
| {{flagicon|Sao Tome and Principe}}<br>[[សៅតូមេ និង ប្រាំងស៊ីប]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[រីយ៉ាដ]]
| {{flagicon|Saudi Arabia}}<br>[[អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដាកា, សេណេហ្គាល់|ដាកា]]
| {{flagicon|Senegal}}<br>[[សេណេហ្គាល់]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បែលក្រាដ]]
| {{flagicon|Serbia}}<br>[[ស៊ែប៊ី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វិចតូរីយ៉ា, សីស្ហែល|វិចតូរីយ៉ា]]
| {{flagicon|Seychelles}}<br>[[សីស្ហែល]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហ្វ្រីថោន]]
| {{flagicon|Sierra Leone}}<br>[[សៀរ៉ាឡេអូន]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ទីក្រុងសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]]
| {{flagicon|Singapore }}<br>[[សិង្ហបុរី]]
| អាស៊ី
|-
| [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]]
| {{flagicon|Slovakia}}<br>[[ស្លូវ៉ាគី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[លូបលីយ៉ាណា]]
| {{flagicon|Slovenia}}<br>[[ស្លូវេនី]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ហូនីអារ៉ា]]
| {{flagicon|Solomon Islands}}<br>[[ប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន]]
| អូសេអានី
|-
| [[ម៉ូហ្គាឌីស៊ូ]]
| {{flagicon|Somalia}}<br>[[សូម៉ាលី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ព្រីតូរីយ៉ា]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ)'', [[ប៊្លូមហ្វុនទីន]] ''(តុលាការ)'', [[ខេប ថោន]] ''(នីតិបញ្ញត្តិ)''
| {{flagicon|South Africa}}<br>[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[សេអ៊ូល]]
| {{flagicon|South Korea}}<br>[[កូរ៉េខាងត្បូង]]
| អាស៊ី
|-
| [[ជូបា]]
| {{flagicon|South Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ម៉ាឌ្រីដ]]
| {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ស្រីជ័យវធ៌នបុរកូត្តេ]] ''(ផ្លូវការ)'', [[កូឡុំបូ]] ''(នីតិប្រតិបត្តិ & តុលាការ)''
| {{flagicon|Sri Lanka}}<br>[[ស្រីលង្កា]]
| អាស៊ី
|-
| [[ខាទូម]]
| {{flagicon|Sudan}}<br>[[ស៊ូដង់]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ]]
| {{flagicon|Suriname}}<br>[[ស៊ូរីណាម]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ស្តុកហូម]]
| {{flagicon|Sweden}}<br>[[ស៊ុយអែត]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ប៊ើន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង)''
| {{flagicon|Switzerland}}<br>[[ស្វីស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[ដាម៉ាស់]]
| {{flagicon|Syria}}<br>[[ស៊ីរី]]
| អាស៊ី
|-
| [[តៃប៉ិ]]
| {{flagicon|Taiwan}}<br>[[តៃវ៉ាន់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌូសានបេ]]
| {{flagicon|Tajikistan}}<br>[[តាជីគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ដូដូម៉ា]]
| {{flagicon|Tanzania}}<br>[[តង់ហ្សានី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[បាងកក]]
| {{flagicon|Thailand}}<br>[[ថៃ|សៀម]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឌីលី]]
| {{flagicon|Timor Leste}}<br>[[ទីម័រខាងកើត]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឡូមេ]]
| {{flagicon|Togo}}<br>[[តូហ្គោ]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[នូគូ អាឡូហ្វា]]
| {{flagicon|Tonga}}<br>[[តុងហ្គា]]
| អូសេអានី
|-
| [[ផត អហ្វ ស្ប៉េន]]
| {{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>[[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ទុយនីស]]
| {{flagicon|Tunisia}}<br>[[ទុយនីស៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[អង់ការ៉ា]]
| {{flagicon|Turkey}}<br>[[តួកគី]]
| អាស៊ី & អឺរ៉ុប
|-
| [[អាសហ្គាបាត]]
| {{flagicon|Turkmenistan}}<br>[[តួកមេនីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[ហ្វូណាហ្វូទី]]
| {{flagicon|Tuvalu}}<br>[[ទូវ៉ាលូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[កាំប៉ាឡា]]
| {{flagicon|Uganda}}<br>[[អ៊ូហ្គង់ដា]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[គៀវ]]
| {{flagicon|Ukraine}}<br>[[អ៊ុយក្រែន]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[អាប៊ូដាប៊ី]]
| {{flagicon|United Arab Emirates}}<br>[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]
| អាស៊ី
|-
| [[ឡុងដ៍]]
| {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]
| អឺរ៉ុប
|-
| [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]]
| {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]
| អាមេរិកខាងជើង
|-
| [[ម៉ុងតេវីដេអូ]]
| {{flagicon|Uruguay}}<br>[[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[តាស្កិនត៍]]
| {{flagicon|Uzbekistan}}<br>[[អ៊ូសបេគីស្ថាន]]
| អាស៊ី
|-
| [[វ៉ាទីកង់]]
| {{flagicon|Vatican City}}<br>[[បុរីវ៉ាទីកង់]]
| អាស៊ី
|-
| [[ផត វីឡា]]
| {{flagicon|Vanuatu}}<br>[[វ៉ានូអាទូ]]
| អូសេអានី
|-
| [[ការ៉ាកាស]]
| {{flagicon|Venezuela}}<br>[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]]
| អាមេរិកខាងត្បូង
|-
| [[ហាណូយ]]
| {{flagicon|Vietnam}}<br>[[វៀតណាម|យួន]]
| អាស៊ី
|-
| [[សាណា]] ''(តាមផ្លូវច្បាប់)'', [[អាដិន]] ''(តាមការជាក់ស្ដែង & បណ្ដោះអាសន្ន)''
| {{flagicon|Yemen}}<br>[[យេម៉ែន]]
| អាស៊ី
|-
| [[លូសាកា]]
| {{flagicon|Zambia}}<br>[[ហ្សំប៊ី]]
| អាហ្វ្រិក
|-
| [[ហារ៉ារ៉េ]]
| {{flagicon|Zimbabwe}}<br>[[ហ្ស៊ីមបាវ៉េ]]
| អាហ្វ្រិក
|}
== ដែនដីក្រៅប្រទេស ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! ទីក្រុង
! ដែនដី
! ទង់ជាតិ
! ទ្វីប
|-
| colspan="4" | {{flagicon|France}}<br>[[បារាំង]]
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|
|-
| colspan="4" | {{flagicon|Netherlands}}<br>[[ហូឡង់]]
|-
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|-
| colspan="4" | {{flagicon|Spain}}<br>[[អេស្ប៉ាញ]]
|-
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|-
| colspan="4" | {{flagicon|United Kingdom}}<br>[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]
|-
|
|
| [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of Anguilla.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of Bermuda.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of the British Antarctic Territory.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of the British Virgin Islands.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of Gibraltar.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of Montserrat.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of the Pitcairn Islands.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of Saint Helena.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of Ascension Island.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|center|x40px]]
|
|-
|
|
| [[File:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|border|center|x40px]]
|
|-
| colspan="4" | {{flagicon|United States of America}}<br>[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]
|-
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|}
== មើលផងដែរ ==
* [[:en:List of countries with multiple capitals|List of countries with multiple capitals]]
* [[:en:List of purpose-built national capitals|List of purpose-built national capitals]]
== ឯកសារយោង ==
p5p8j26u4enz9l9fpzp69k7wkmywrne
ឃុន ថាន់
0
53482
335182
333703
2026-05-13T10:10:08Z
Asa MILAI
50298
/*រូបភាពមិនត្រឹមត្រូវ*/
335182
wikitext
text/x-wiki
'''ឃុនព្រះម៉ែម្នាងចៅចមសុជាតិបុប្ផានារីនួន''' ហៅកាត់ខ្លីថា '''ឃុន ថាន់''' (កើតឆ្នាំ ១៨២៥-១៩០៦ ? ) គឺជាចាងហ្វាងក្រុមល្ខោនហ្លួងក្នុងរាជ្យព្រះបាទ [[នរោត្តម|សម្ដេច នរោត្តម]] នាងគឺជាគ្រូល្ខោនដែលមានអំណាច និងមានធនធានគ្រប់គ្រាន់ ដែលជាទីសំណព្វព្រះទ័យរបស់ [[នរោត្តម|សម្ដេច នរោត្តម]] ។ នាងត្រូវបានគេចាត់ទុកជាបុគ្គលជាន់ខ្ពស់ម្នាក់ក្នុងចំណោមរាជវង្សខ្មែរ និងជាដៃគូប្រជែងជាមួយនឹង [[ឃុនព្រះញាតិ]] និង [[ម៉មសួន]] ដើម្បីគាប់ចិត្តដល់ហ្លួង នរោត្តម ។ នាងមានឪពុកជាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ម្នាក់នៅឯក្រុងបាងកក និងមានបងស្រីម្នាក់ឈ្មោះ [[អ្នកព្រះនាង ផល ទិព្វ សុវណ្ណ|ផល ទិព្វសុវណ្ណ]] ដែលជាព្រះស្នំឯកនៃព្រះបាទអង្គដួង ។ នៅឆ្នាំ ១៨៥៣ នាងបានអភិសេកជាស្នំនៃព្រះបាទអង្គដួង ក្រោយមកទៀត នាងបានក្លាយជាព្រះស្នំរបស់ព្រះបាទ នរោត្តម តាំងពីឆ្នាំ ១៨៦១ ។<ref>{{Citation|title=ចំនួនមើល 155 ពាន់ · ប្រតិកម្ម 10 ពាន់ {{!}} « ប្រវត្តិ លោកឃុនព្រះម្នាង ចៅចមសុជាតិបុស្បានារីបុប្ផា នួន ឬ ឃុន ថាន់ អតីតចាងហ្វាងក្រុមល្ខោនព្រះករុណា និងក៏ជាស្ថាបនិកា វត្តនួនមុនីរាម ហៅវត្ត ថាន់ » - រៀបរៀងស្រាវជ្រាវ និងផលិតជាវីដេអូដោយ ៖ អភិបាលគេហទំព័រ ក្រូច លីហ៊ន់ - សម្រាប់បងប្អូន ដែលមានបំណងចូលរួមលើកទឹកចិត្ត ABA: 004 191 801 Kroch Horn 🙏 {{!}} Colorise & Old Photos of Cambodia|url=https://www.facebook.com/CambodiaRecolorise2016/videos/-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7-%E1%9E%9B%E1%9F%84%E1%9E%80%E1%9E%83%E1%9E%BB%E1%9E%93%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%84-%E1%9E%85%E1%9F%85%E1%9E%85%E1%9E%98%E1%9E%9F%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%B8%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%95%E1%9E%B6-%E1%9E%93%E1%9E%BD%E1%9E%93-%E1%9E%AC-%E1%9E%83%E1%9E%BB%E1%9E%93-%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%8B-%E1%9E%A2%E1%9E%8F%E1%9E%B8%E1%9E%8F%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%84%E1%9E%A0%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%B6%E1%9E%84/1626818081071497/|accessdate=2026-03-28|language=km}}</ref>
{{Infobox royalty
| name = ឃុន ថាន់
| title = ចៅចមសុជាតិបុប្ផានួន
| image =
| caption = ឃុន ថាន់ ក្នុងវាំងខ្មែរ (?)
| birth_date = ១៨២៥
| birth_place = បាងកក (?)
| death_date = ១៩០៦ (?)
| death_place = ភ្នំពេញ (?)
| spouse = [[នរោត្តម]]
| spouse-type = ព្រះស្វាមី
| issue = [[នរោត្តម ឌួងចក្រ]]<br>[[នរោត្តម កុយ]]<br>[[នរោត្តម ខណ្ឋា]]<br>[[នរោត្តម មគ្គវណ្ណ]]<br>[[នរោត្តម សុម៉ាវតី]]<br>[[នរោត្តម មល្លិកា]]<br>[[នរោត្តម ផានុវង្ស]]<br>[[នរោត្តម យិផាន្ឋា]]<br>[[នរោត្តម ស្រីសុម៉ា]]<br>[[នរោត្តម ផាង៉ាម]]
| house = [[រាជវង្សនរោត្តម]] <br> (ដោយរៀបអភិសេក)
}}
នាងមានដើមកំណើតជាជនជាតិសៀម ដែលចូលមករស់នៅស្រុកខ្មែរតាំងពីរជ្ជកាលព្រះបាទ [[រាមាធិបតីទី៤|អង្គដួង]] មកម្ល៉េះ (?) ដោយសារនាងមានក្រុមល្ខោនដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញពេញក្រុងឧត្ដុង្គ រហូតដល់ក្រុងភ្នំពេញ ។ នាងបានចូលរួមចំណែកក្នុងការអភិវឌ្ឍ[[របាំព្រះរាជ្យទ្រព្យ|របាំព្រះរាជ្យទ្រព្យខ្មែរ]]ក្នុងរាជ្យ សម្ដេច នរោត្តម ។ នាងចេះនិយាយភាសាខ្មែរយ៉ាងស្ទាត់ ព្រោះនាងរស់នៅស្រុកខ្មែរយូរក្រែងដែរ មានវង់ល្ខោនបីក្រុមដែលមានដំណាលគ្នា នឹងក្រុមល្ខោនរបស់ហ្លួន នរោត្តម (?) ។ តាមលោក [[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ|ហ្សក ហ្គ្រូសលីយ៉េ]] បានសរសេរថា ៖ ''ពេញមួយរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទ នរោត្តម មានក្រុមរបាំព្រះរាជទ្រព្យកម្ពុជាស្ទើរតែទាំងស្រុងមានអ្នកសំដែងសៀម ដែលមានចំនួនប្រហែល ៥០០ នាក់ជាកូនរាំ និងគ្រូបង្ហាត់។ នៅពេលដែលព្រះបាទនរោត្តមសោយទិវង្គត កូនរាំសៀមជាង ៣០០ នាក់បានរស់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងនៅភ្នំពេញ មុនពេល ២/៣ នៃចំនួនអ្នករាំបានចាកចេញពីព្រះបរមរាជវាំង នៅពេលដែលព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិត្រូវបានឡើងគ្រងរាជ្យនៅឆ្នាំដដែល។ អ្នកខ្លះបានបង្កើតក្រុមរាំឯកជន ខណៈពេលដែលអ្នកផ្សេងទៀតត្រូវបានជាប់ពន្ធនាគារដោយសារបំណុលដែលជំពាក់។ មានតែអ្នករាំប្រហែល ១០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ ដែលជាកូនរាំក្មេងជាងគេ បានស្នាក់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងសម្រាប់ពិធីឡើងគ្រងរាជ្យរបស់ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤។ ការត្រួតពិនិត្យ និងការចងក្រងពិធីសាររបស់ក្រុមត្រូវបានប្រគល់ឱ្យស្ត្រីសៀមតែម្នាក់គត់។''<ref>{{Cite web |title=King Norodom's actresses (reign 1860-1904), by Émile Gsell |url=http://www.soundsofangkor.org/english/dance-theater/king-norodom-actresses/ |access-date=2026-03-28 |website=Sounds of Angkor |language=fr-FR}}</ref>
ក្រោយពីសម្តេច នរោត្តម សោយទិវង្គតទៅនាងត្រូវបានគេនិរទេសចាកចេញពីព្រះបរមរាជវាំងក្រុងកម្ពុជា ដោយមិនដឹងព័ត៌មានពីការស្លាប់របស់នាងថាស្លាប់នៅឆ្នាំណាឱ្យប្រាកដទេ ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី [[ស៊ីសុវត្ថិ សុម្ភឌី]] បានក្លាយជាគ្រូនិងជាចាងហ្វាងក្រុមល្ខោនជំនួសឱ្យ ឃុន ថាន់ ។ នាងក៏ជាស្ថាបនិក [[វត្តថាន់|វត្តនួនមណីរាម]] ហៅថា វត្តថាន់ ដែលកសាងឡើងតាំងពីឆ្នាំ ១៩០៦ មក ។<ref>{{Cite web |date=2012-10-10 |title=វត្តនួនមណីរាម ហៅវត្តថាន់ ក្រុងភ្នំពេញ |url=https://sroksrear.wordpress.com/2012/10/10/wat_thann/ |access-date=2026-03-28 |website=ស្រុកស្រែ |language=km}}</ref>
== ឯកសារយោង ==
t5a4n4plet594resnxm5aluxsyfdmuu
សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦
0
53651
335159
335136
2026-05-12T16:13:32Z
TheRandomGoober
27248
335159
wikitext
text/x-wiki
{{Redirect|សង្គ្រាមសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់|ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៥|សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ}}
{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា
| conflict = សង្ក្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦
| partof = [[វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)]]
| image = [[File:2026 Iran war collage.jpg|300px]]
| caption = '''មើលពីលើចុះក្រោមតាមត្រនិចនាឡិកា៖'''<br/>{{bulleted list |
| ក្រុមនាវាចម្បាំងនាមអេប្រាហាម លីនខឹននៅសមុទ្រអារ៉ាប់, ៦ កុម្ភៈ ២០២៦
| យន្តហោះចម្បាំង ''Super Hornet'' ហោះចេញពីនាវាដឹកយន្តហោះ ''[[យូអេសអេស អេប្រាហាម លីនខឹន (CVN-៧២)|អេប្រាហាម លីនខឹន]]'', ២៧ កុម្ភៈ ២០២៦
| យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់អ៊ីស្រាអែលមួយកង កំពុងហោះសម្ដៅទៅអ៊ីរ៉ង់, ៤ មីនា ២០២៦
| ហាយនភាពនៃកីឡដ្ឋានក្នុងសាលអាហ្សាឌីនៅរដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់, ៥ មីនា ២០២៦
| សំណល់អគារបាក់បែងក្នុងក្រុង[[ឃើម៉ាន់ឆាហ៍]], ៣ មីនា ២០២៦
| ទិដ្ឋភាពសាលារៀនមួយនៅ[[មីណាប]]ក្រោយ[[ការវាយប្រហារផ្លូវអាកាសលើសាលារៀនមីណាប|រងគ្រាប់មីស៊ីល]], ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦
| ផ្សែងក្រមៅហើរឡើងចូលបរិយាកាសនៅតេហេរ៉ង់, ៣ មីនា ២០២៦
| មីស៊ីលតូម៉ាហក (''Tomahawk'') ហោះចេញពីនាវាចម្បាំង ''[[យូអេសអេស ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក|ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក]]'', ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦
}}
| date = ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ – បច្ចុប្បន្ន
| place = {{hlist
| [[អាស៊ីខាងលិច]]
| [[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]
}}
| status = គាំងដំណើរ<ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/us-reviews-latest-iranian-proposal-to-end-war-stalemate|title=US reviews latest Iranian proposal to end war stalemate|date=April 28, 2026|agency=[[រ៉យទ័រ|Reuters]]|work=The Straits Times}}</ref>
<br>{{bulleted list|[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់បណ្ដោះអាសន្ន]]|[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]|[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|ការវិវត្តនៃជម្លោះអ៊ីស្រាអែល–ហេស្បុលឡា]]|[[ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សេដ្ឋកិច្ចសកលត្រូវរំខាន]]រួមទាំង[[វិបត្តឥន្ធនៈសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិឥន្ធនៈ]]}}
| combatant1 = {{tree list}}
* {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}}
* {{flag|អ៊ីស្រាអែល}}
{{tree list/end}}
|combatant1a = {{tree list}}
{{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖
|{{flag|កាតា}}
|{{flag|គុយវ៉ែត}}
|{{flag|តួកគី}}
|{{flag|បារ៉ែន}}
|{{flag|លីបង់}}
|{{flag|សហរាជាណាចក្រ}}
* {{flagicon image|Flag of the British Indian Ocean Territory 2026.svg}} [[ដែនដីអង់គ្លេសនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]
* {{flagicon|សហរាជាណាចក្រ}} [[អាក្រូទីរី និងដេកេលី]]
|{{flag|ស៊ីរី}}
|{{flag|ហ្សកដានី}}
|{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}}
* {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[តំបន់ឃឺឌីស្ថាន]]
|{{flag|អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត}}
|{{flag|អាស៊ែបៃសង់}}
|{{flag|អូម៉ង់}}
|{{flag|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម}}
}}
{{tree list/end}}
| combatant2 = {{tree list}}
* {{flag|អ៊ីរ៉ង់}}
* {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} [[ហេស្បុលឡា]]
* {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[ហ៊ូទី]]<ref>{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |title=Joining war, Yemen’s Houthis launch ballistic missile attack on southern Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/joining-war-yemens-houthis-launch-ballistic-missile-attack-on-southern-israel/ |access-date=28 March 2026 |work=The Times of Israel |date=28 March 2026}}</ref>
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[ចលនាអាម៉ាល់]]{{refn|ចលនាអាម៉ាល់បានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មនៅក្នុង[[សង្គ្រាមលីបង់]]រួមជាមួយក្រុមហេស្បុលឡា។<ref>{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center}}</ref>|group=ស}}
* {{flagicon image|PMF infobox.png}} [[កងកម្លាំងប្រជាកំណែន]]<ref>{{cite web|title=US embassy in Baghdad attacked as US-Israel war on Iran escalates|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/us-embassy-in-baghdad-attacked-as-us-israel-war-on-iran-escalates|date=7 March 2026|access-date=9 March 2026|website=Al Jazeera English}}</ref>
* {{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[ចលនាតស៊ូឥស្លាមនៅអ៊ីរ៉ាក់]]
{{tree list/end}}
|combatant2a = {{tree list}}
{{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖
|{{flag|លីបង់}}
|{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}}<ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Natalia |date=2026-03-27 |title=Iraq mourns its dead after worst strike against its army since the start of the war: ‘Why did the Americans attack us?’ |url=https://english.elpais.com/international/2026-03-27/iraq-mourns-its-dead-after-worst-strike-against-its-army-since-the-start-of-the-war-why-did-the-americans-attack-us.html |access-date=2026-04-14 |website=EL PAÍS English }}</ref>
|{{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[ក្រុមឥស្លាម (លីបង់)|ក្រុមឥស្លាម]]<ref name=MuslimBrothers>{{cite news |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=March 4, 2026|access-date=March 4, 2026}}</ref>
|{{flag|ហាម៉ាស់}}<ref>{{cite web|date=2026-03-05|title=Israel strikes Beirut, Hamas official reportedly killed|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-url=https://web.archive.org/web/20260308031532/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-date=2026-03-08|access-date=2026-03-11|website=Al Arabiya English}}</ref>
|{{flagicon image|InfoboxPIJ.svg}} [[ជីហាដឥស្លាមប៉ាឡេស្ទីន]]<ref>{{cite web|date=2 March 2026|title=Palestinian Islamic Jihad armed wing says Lebanon commander killed in Israeli strikes|url=https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411183622/https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-date=11 April 2026|access-date=2 March 2026|website=L'Orient Today}}</ref>
}}
{{tree list/end}}
| commander1 = {{plainlist}}
* {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ដូណាល់ ត្រាំ]]
* {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ភីត ហេកសិត]]
* {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ដាន ខេន]]
* {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ប្រាដ ឃូពើរ (ឧត្តមនាវីឯក)|ប្រាដ ឃូពើរ]]
* {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]
* {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[ អ៊ីស្រាអែល កាត់ហ្ស៍]]
* {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[អីយ៉ាល់ ហ្សាមៀរ]]
{{endplainlist}}
| commander2 = {{plainlist}}
* {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលី ហាមេនៃ]]{{Assassinated|ឃាតកម្មនៃអាលី ហាមីនៃ}}
* {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[មោជតាបា ហាមេនៃ]]<ref>{{Cite news |last=Smith |first=Helena |date=2026-03-11 |title=Mojtaba Khamenei was hurt in strike that killed his father, Iran’s Cyprus ambassador confirms |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/11/mojtaba-khamenei-was-hurt-in-strike-that-killed-his-father-irans-cyprus-ambassador-confirms |access-date=2026-04-08 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref>
* {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលី ឡារីយ៉ានី]]{{Assassinated|ឃាតកម្មនៃអាលី ឡារីយ៉ានី}}
* {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[ម៉ាស៊ូត ប៉េហ្សេស្សខ្ចន់]]
* {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាប់ដុលរ៉ាហ៊ីម មូសាវី]]{{KIA}}
* {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាហ្ស៊ីស ណាស៊ាហ្សាដេហ៍]]{{KIA}}
* {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលីរ៉េហ្សា តាងស៊ីរី]]{{KIA}}
* {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[អាប់ឌុលម៉ាលីគ អាល់ហ៊ូទី]]
* {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} [[ណាអ៊ីម កាស្ស៊ែម]]
{{endplainlist}}
| casualties1 = {{indented plainlist}}
* '''ផ្អែកតាមអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល'''
** {{flagu|សហរដ្ឋអាមេរិក}}៖
*** ទាហាន ១៥ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត
*** បុគ្គលិកយោធា ៥៣៨ នាក់បានរងរបួស
*** ទីតាំង ១២+ កន្លែងបានរងការខូចខាត<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/interactive/2026/03/11/world/middleeast/iran-us-military-bases-strikes-map.html|title=At Least 17 U.S. Sites Damaged in War With Iran, Analysis Shows|date=11 March 2026|access-date=11 March 2026|work=The New York Times}}</ref>
** {{flagu|អ៊ីស្រាអែល}}៖
*** ទាហាន ១៩ នាក់ និងអ្នកម៉ៅការ ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត
*** ប្រជាជនស៊ីវិល ២៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត
*** របួស ៨,៥៩៨ នាក់ (រួមមានបុគ្គលិកយោធា ៧៦៤ នាក់)
{{endplainlist}}
| casualties2 =
{{plainlist}}
* '''ផ្អែកតាមអ៊ីរ៉ង់'''
** {{flagu|អ៊ីរ៉ង់}}៖
** ៣,៤៦៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត
** ២៦,៥០០ នាក់បានទទួលរងរបួស
* '''ផ្អែកតាមប្រភពក្នុងស្រុក'''
** {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} ហេស្បុលឡា៖
** យុទ្ធជន ១,០០០+ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news |last1=Astih |first1=Paula |title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000 |url=https://infoweb-newsbank-com.srv-proxy1.library.tamu.edu/apps/news/document-view?p=AWNB&docref=news/1A7909E3F07F63D8 |access-date=19 April 2026 |work=Al-Sharq al-Awsat |agency=NewsBank: Access World News Research Collection |date=17 April 2026}}</ref>
** {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ចលនាអាម៉ាល់៖
** វេជ្ជបណ្ឌិតសង្គ្រោះបន្ទាន់ ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=19 March 2026 |date=13 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) The "Al-Risala Scouts" mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=29 March 2026 |date=28 March 2026}}</ref>
** {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ហាម៉ាស់៖
** សមាជិក ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}</ref>
** {{flagicon image|PMF infobox.png}} កងកម្លាំងប្រជាកំណែន៖
** យុទ្ធជន ៨០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ២៧០ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news|url=https://saba.ye/en/news3682770.htm|title=Popular Mobilization Forces in Iraq: 80 Martyrs & over 270 injured in Israeli–U.S. aggression}}</ref>
{{endplainlist}}
----
{{plainlist}}
* '''ផ្អែកតាម[[សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់]]៖'''<br>៣,៦៣៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត (រួមមាន បុគ្គលិកយោធា ១,២២១ នាក់, ប្រជាជនស៊ីវិល ១,៧០១ នាក់, និង ៧១៤ នាក់ទៀតមិនបញ្ជាក់)<ref>{{cite web|date=7 April 2026|title=Day 39 of U.S. and Israeli Attacks on Iran: Extensive Damage to the Rail Network and Roads|url=https://www.en-hrana.org/day-39-of-u-s-and-israeli-attacks-on-iran-extensive-damage-to-the-rail-network-and-roads/|archive-url=https://web.archive.org/web/20260409042630/https://www.en-hrana.org/day-39-of-u-s-and-israeli-attacks-on-iran-extensive-damage-to-the-rail-network-and-roads/|archive-date=9 April 2026|access-date=7 April 2026|website=HRANA (en-hrana.org)}}</ref>
{{endplainlist}}
----
{{indented plainlist}}
* '''ផ្អែកតាមអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល'''
** {{flagu|អ៊ីរ៉ង់}}៖
** បុគ្គលិកយោធា ៦,០០០+ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="Bohbot150326>{{cite news|last1=Bohbot|first1=Amir|title= Over 6,000 IRGC members killed, 15,000 wounded since the start of Operation Roaring Lion, IDF says|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-889964|access-date=15 March 2026|publisher=The Jerusalem Post|date=15 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260315115157/https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-889964|archive-date=15 March 2026}}</ref>
** បុគ្គលិកយោធា ~១៥,០០០ នាក់បានរងរបួស<ref name="Bohbot150326"/>
** ឧបករណ៍បាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទិក ១៩០+ គ្រឿងបានកម្ទេច<ref name=MakoBelieve>{{cite news|title=(ជាភាសាហេប្រឺ)בכיר צבאי: "האמריקנים לא האמינו שנצליח בעריפה; איראן סופרת מעל 10,000 נפגעים"|url=https://www.mako.co.il/news-military/2026_q1/Article-f92fae09426ec91027.htm?Partner=searchResults|access-date=2026-03-13}}</ref>
** នាវាចម្បាំង ១៥៥ គ្រឿងបានកម្ទេច ឬខូចខាត<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/us-war-with-iran-by-numbers-energy-drinks-to-targets-2026-4|title=Epic Fury strikes on Iran were fueled by 2 million energy drinks, about a million gallons of coffee, and nicotine, top general says}}</ref>
** {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} ហេស្បុលឡា៖
** យុទ្ធជន ១,៩០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}</ref>
{{endplainlist}}
| casualties3 = <div style="text-align: centre;">
លីបង់៖ មនុស្ស ២,៧៥៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៨,៥១២ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web|date=8 May 2026 |title=Death toll from Israeli attacks on Lebanon nears 2,760 — Health Ministry|url=https://tass.com/world/2128625|archive-url=https://web.archive.org/web/20260509020136/https://tass.com/world/2128625|archive-date=9 May 2026|website=Tass}}</ref><br>អ៊ីរ៉ាក់៖ ទាហាន ២៦ នាក់និងប្រជាជនស៊ីវិល ២៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្ស ១៨០ នាក់បានរងរបួស
<br>ប៉ាឡេស្ទីន៖ មនុស្ស ១៤ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១៥ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite news |first1=Imad |last1=Isseid |first2=Melanie |last2=Lidman |date=8 March 2026 |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-west-bank-settlers-violence-900ad24fd46e0ca5ae0de07c0328c960 |title=3 Palestinians killed in West Bank clash, bringing toll from week of violence to 6 |work=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite news |date=15 March 2026 |url=https://www.npr.org/2026/03/15/g-s1-113834/israeli-soldiers-fire-on-family-car-in-occupied-west-bank-killing-4 |title=Israeli soldiers fire on family car in occupied West Bank, killing 4 |work=NPR}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lee |first=David D. |date=19 March 2026 |title=Four Palestinian women killed during Iranian missile attack in West Bank |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/19/three-palestinian-women-killed-during-iranian-missile-attack-in-west-bank |access-date=22 March 2026 |work=Al Jazeera English |archive-date=19 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260319152352/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/19/three-palestinian-women-killed-during-iranian-missile-attack-in-west-bank |url-status=live}}</ref>
<br>អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម៖ ទាហាន ២ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ១១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត,{{refn|group=ស|<ref>{{cite news |title=Fatalities in the UAE |url=https://www.khaleejtimes.com/uae/day-18-israel-us-iran-war-live-updates#blogCarde8acf01e-a59b-4710-bc38-6378ec82b68c |access-date=17 March 2026 |work=Khaleej Times |date=17 March 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2026/03/24/uae-defense-ministry-says-civilian-contractor-killed-in-bahrain|title=UAE defense ministry says civilian contractor killed in Bahrain|date=March 24, 2026|website=Al Arabiya English}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2026/03/26/world/middleeast/iran-missile-strikes-abu-dhabi.html|title=Two Killed in Abu Dhabi as Gulf States Face Fresh Attacks|first=Ismaeel|last=Naar|location=Dubai, United Arab Emirates|date=March 26, 2026|website=NYTimes.com}}</ref>}} ២២៧ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-17-ballistic-missiles-35-drones-april-8|archive-url=https://web.archive.org/web/20260409124738/https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-17-ballistic-missiles-35-drones-april-8|title=UAE intercepts 17 ballistic missiles, 35 drones after US-Iran ceasefire|archive-date=April 9, 2026|website=Khaleej Times}}</ref><ref>{{cite news|url=https://gulfnews.com/uae/three-injured-in-drone-attack-at-fujairah-oil-zone-1.500528878|title=Three injured in drone attack at Fujairah oil zone}}</ref>
<br>គុយវ៉ែត៖ ទាហាន ៤ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, ទាហាន ៧៧ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ៣២ នាក់បានរងរបួស
<br>[[កងកម្លាំងអង្គការសហប្រជាជាតិបណ្ដោះអាសន្ននៅលីបង់]]៖ ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត{{refn|group=ស|រួមមានជនជាតិឥណ្ឌូណេស៊ីចំនួន ៤ នាក់ និងបារាំងចំនួន ២ នាក់<ref name="AP24042026">{{Cite news |last1=Ahmed |first1=Munir |last2=Gambrell |first2=Jon |last3=Keaten |first3=Jamey |date=24 April 2026 |title=Trump dispatches Witkoff and Kushner to Pakistan for new talks with Iran's foreign minister |url=https://apnews.com/article/us-iran-war-hormuz-israel-pakistan-ceasefire-april-24-2026-313e19ff213738620abe31c96eb38368 |work=Associated Press |access-date=24 April 2026 }}</ref>|name="UNIFIL killed"}} និង ១១ នាក់បានរងរបួស{{refn|រួមមានជនជាតិហ្កាណា ៤ នាក់,<ref name="BBC09032026">{{Cite news |last=Nunoo |first=Favour |date=9 March 2026 |title=Ghana calls on Commonwealth to condemn attack on its peacekeepers in Lebanon |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyg07vqdrdo |work=BBC |access-date=25 April 2026}}</ref> ឥណ្ឌូណេស៊ី ៤ នាក់,<ref name="AJ30032026">{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Two more UN peacekeepers killed in explosion in southern Lebanon: UNIFIL |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/30/two-more-un-peacekeepers-killed-in-southern-lebanon-unifil |work=Al Jazeera English}}</ref><ref name="UNNews">{{Cite news |date=30 March 2026 |title=UN condemns killing of two more peacekeepers in Lebanon |url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167222 |work=UN News}}</ref><ref name="AP24042026" /> និងបារាំង ៣ នាក់។<ref name="AP-18042026">{{Cite news |last1=Mroue |first1=Bassem |last2=Petrequin |first2=Samuel |date=18 April 2026 |title=French soldier killed and 3 others wounded in an attack on peacekeepers in Lebanon, Macron says |url=https://apnews.com/article/lebanon-israel-france-peacekeepers-5856353ddea6c1654c38c8aadf803ed7 |work=Associated Press |access-date=18 April 2026}}</ref><ref name="f24-22april">{{Cite news |date=22 April 2026 |title=French soldier dies of wounds after attack on UN force in Lebanon |url=https://www.france24.com/en/french-soldier-dies-of-wounds-after-attack-on-un-force-in-lebanon |work=France 24 |access-date=25 April 2026}}</ref>|group=ស|name="UNIFIL injured"}}<ref name="tayyar.org">{{Cite news |date=14 March 2026 |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) UNIFIL: One of our soldiers was injured after our position near the town of Mays al-Jabal was targeted. |url= https://www.tayyar.org/news/Lebanon/711208/%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A%D9%81%D9%8A%D9%84-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9-%D9%84%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D9%84%D8%AF%D8%A9-%D9%85%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A8%D9%84 |website=tayyar.org }}</ref>
<br>បារ៉ែន៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៤២ នាក់បានរងរបួស{{refn|<ref name="Stepansky-2026">{{Cite web|first1=Joseph|last1=Stepansky|first2=Zaid|last2=Sabah|title=US, Israel attack Iran live: Trump vows to avenge 3 American soldiers|date=2 March 2026|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/2/us-israel-attack-iran-live|access-date=28 February 2026|website=Al Jazeera English}}</ref><ref>{{cite web|date=2026-03-09|title=At least 32 injured in Bahrain after drone attack - state media|url=https://www.bbc.com/news/live/cz0g2yg3579t?post=asset%3A58cf09e3-4413-41d4-ad38-c6d229cbe729#post|access-date=2026-03-09|website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://qna.org.qa/en/news/news-details?id=bahraini-ministry-of-interior-says-four-injured-from-falling-debris-of-intercepted-iranian-drone&date=4/04/2026|title=Bahraini Ministry of Interior Says Four Injured from Falling Debris of Intercepted Iranian Drone|date=April 4, 2026|website=Qatar news agency}}</ref>|group=ស}}
<br>អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ២៣ នាក់បានរងរបួស{{refn|<ref>{{cite news|title=Two killed, 12 injured after projectile fell on residential location in Saudi Arabia|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/two-killed-12-injured-after-projectile-fell-residential-location-saudi-arabia-2026-03-08/|access-date=8 March 2026|publisher=Reuters|date=8 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/saudi-arabia-says-operational-activities-halted-at-several-energy-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20260410010538/https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/saudi-arabia-says-operational-activities-halted-at-several-energy-sites|title=Saudi Arabia says operational activities halted at several energy sites|archive-date=10 April 2026}}</ref>|group=ស}}
<br>អូម៉ង់៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១៧ នាក់បានរងរបួស<ref name=hindustan260302>{{Cite news|date=2 March 2026|title=3 Indians killed in Iranian attacks off Oman; 20 injured across West Asia|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/3-indians-killed-in-iranian-attacks-off-oman-20-injured-across-west-asia-101772473983914.html|access-date=3 March 2026|work=Hindustan Times}}</ref><ref name="aj260305">{{Cite news |title=US-Israel attacks on Iran: Death toll and injuries live tracker |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/us-israel-attacks-on-iran-death-toll-and-injuries-live-tracker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301150802/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/us-israel-attacks-on-iran-death-toll-and-injuries-live-tracker |archive-date=1 March 2026 |access-date=5 March 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref><ref name="Oman">{{Cite web |date=13 March 2026 |title=Two drones crash in Oman, killing two workers amid U.S.-Israeli-Iran conflict |url=https://sana.sy/en/international/2302291/ |website=Syrian Arab News Agency}}</ref>
<br>បារាំង៖ ទាហាន ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត{{refn|មិនរាប់បញ្ចូលទាហានបារាំងពីរនាក់នៃកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពបណ្តោះអាសន្ននៃអង្គការសហប្រជាជាតិនៅប្រទេសលីបង់ឡើយ។|group=ស|name="France"}} និង ៧ នាក់បានរងរបួស{{refn|group=ស|name="France"}}<ref name="trt13march">{{Cite news |date=13 March 2026 |title=Drone attack in Iraq's Erbil region kills 1, injures 7 French soldiers at military base |url=https://www.trtworld.com/article/b846f9d0d45d |work=TRT World |access-date=12 April 2026}}</ref>
<br>ស៊ីរី៖ ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/04/04/syria-says-israeli-tank-fire-kills-man-in-country-s-south|archive-url=https://web.archive.org/web/20260407080953/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/04/04/syria-says-israeli-tank-fire-kills-man-in-country-s-south|title=Syria says Israeli tank fire kills man in country’s south|archive-date=7 April 2026}}</ref>
<br>កាតា៖ ២០ នាក់បានរងរបួស<ref name="The Peninsula Newspaper-2026">{{cite web|date=1 March 2026|title=Ministry of Interior announces 8 new injuries resulting from Iranian attack|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/01/03/2026/ministry-of-interior-announces-8-new-injuries-resulting-from-iranian-attack|access-date=1 March 2026|website=The Peninsula Newspaper|agency=QNA}}</ref><ref>{{cite news|url=https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/qatar-4-injured-including-child-after-debris-from-iranian-missile-falls-in-residential-area-1.500499559|archive-url=https://web.archive.org/web/20260407230957/https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/qatar-4-injured-including-child-after-debris-from-iranian-missile-falls-in-residential-area-1.500499559|title=Qatar: 4 injured, including child, after debris from Iranian missile falls in residential area|archive-date=7 April 2026}}</ref>
<br>ហ្សកដានី៖ ១៩ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news|title=Army says Iran fired 119 missiles, drones in one week directly targeting Jordan|url=http://en.royanews.tv/news/68214|access-date=8 March 2026|work=Roya TV|date=7 March 2026}}</ref>
<br>អាស៊ែបៃសង់៖ ៤ នាក់បានរងរបួស<ref name=ynet260305>{{cite news|title=Azerbaijan says Iran fired two drones at its territory, injuring two people|url=https://www.ynetnews.com/article/rjo00ualfbl|access-date=5 March 2026|publisher=Ynet|date=5 March 2026}}</ref>
}}
ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និង[[អ៊ីស្រាអែល]]បានចូលដៃគ្នាប្រឡូកក្នុងសង្គ្រាមជាមួយប្រទេស[[អ៊ីរ៉ង់]] ក៏ដូចជាសម្ព័ន្ធមិត្តនៅក្នុងតំបន់របស់ខ្លួន។ ជម្លោះនេះបានចាប់ផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសសម្ដៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយកំណត់គោលដៅលើទីតាំងយោធានិងរដ្ឋាភិបាល ហើយថែមទាំង[[បញ្ជីរាយនាមមន្ត្រីអ៊ីរ៉ង់ដេលបានស្លាប់កំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|ធ្វើឃាតមន្ត្រីអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើននាក់]]ទៀតផង រួមមានមេដឹកនាំកំពូល[[អាលី ហាមេនៃ]]ជាដើម។ ការវាយប្រហារដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលនោះត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងស្របគ្នានឹងពេលដែលអ៊ីរ៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងជាប់ចរចាទាក់ទងនឹង[[កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់|កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់]]។ អ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញដោយបាញ់ប្រហារមីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ទៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក និងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]]។ អ៊ីរ៉ង់ក៏ថែមទាំងបានប្រើកម្លាំង[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|បិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]ផងដែរ ដែលបង្កជាការរំខានដល់ពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក។
បន្ទាប់ពី[[វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់និងអ៊ីស្រាអែលបាន[[ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៤|បាញ់មីស៊ីលប្រហារគ្នាទៅវិញទៅមក]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ ហើយម្តងទៀតនៅក្នុង[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ]]នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយលើកទីពីរនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចេញមុខវាយប្រហារលើទីតាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។ នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ កងកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់បាន[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនរាប់ពាន់នាក់]]ក្នុងយុទ្ធនាការបង្ក្រាបលើ[[បាតុកម្មអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ហ្វូងពួកបាតុករតវ៉ាប្រឆាំងដ៏ធំបំផុត]]ដែលមិនធ្លាប់មាននៅអ៊ីរ៉ង់ចាប់តាំងពី[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|ឆ្នាំ១៩៧៩]] មកម៉្លេះ។ ជាលទ្ធផលនៃសកម្មភាពសម្លាប់បាតុករដោយកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់នេះ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានឆ្លើយតបដោយព្រមាននឹងប្រើកម្លាំងយោធា ហើយបន្ទាប់មក លោកក៏បានដាក់បញ្ជាឱ្យយោធាអាមេរិកចល័តប្រមូលកម្លាំងរបស់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់ ដែលត្រូវជាការចល័តទ័ពដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងតំបន់នេះចាប់តាំងពី[[ការឈ្លានពានអ៊ីរ៉ាក់ឆ្នាំ២០០៣|ការឈ្លានពានប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់កាលឆ្នាំ២០០៣]] មក។<ref>{{cite news |date=26 February 2026 |title=US-Iran talks end with no deal but potential signs of progress |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-iran-nuclear-talks-resume-geneva-against-backdrop-military-threat-2026-02-26/ |access-date=12 May 2026 |work=Reuters}}</ref>
ការវាយប្រហារតាមអាកាសដោយអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែលបានបង្កការខូចខាតដល់មូលដ្ឋានយោធា អគាររដ្ឋាភិបាល សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងទីតំបន់បេតិកភណ្ឌជាច្រើនកន្លែង ហើយបានបណ្តាលឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួសជាច្រើននាក់ផងដែរ។<ref>{{cite web |last1=Brown |first1=Paul |last2=Sardarizadeh |first2=Shayan |last3=Murphy |first3=Matt |title=Iranian schools, hospital and landmarks among civilian sites hit during US-Israeli strikes |url=https://www.bbc.com/news/articles/cpw004xqxnjo |access-date=12 May 2026 |website=BBC Verify |date=6 March 2026}}</ref> ជាប្រតិកម្ម អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលផ្លោងរាប់រយគ្រាប់ និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ជាច្រើនគ្រឿងចូលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់ និងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ជិតខាងរួមមាន ប្រទេស[[កាតា]] [[គុយវ៉ែត]] [[បារ៉ែន]] [[ហ្សកដានី]] [[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]] [[អូម៉ង់]] និង[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]។<ref>{{cite news |last1=Piper |first1=Imogen |last2=Kelly |first2=Meg |last3=Ley |first3=Jarrett |last4=Ducroquet |first4=Simon |date=28 February 2026 |title=See where U.S., Israeli strikes have hit Iran and where Iran has retaliated |url=https://www.washingtonpost.com/investigations/2026/02/28/where-us-attack-iran-images-video/ |access-date=12 May 2026 |newspaper=The Washington Post |issn=0190-8286 |url-access=subscription}}</ref> អ៊ីរ៉ង់ និងក្រុមបក្សពួកសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួនក៏បានបើកការបាញ់ប្រហារលើ[[តំបន់ឃឺឌីស្ថាន]]ក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ផងដែរ។ ដ្រូន ឬគ្រាប់មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញហោះសម្ដៅទៅក្នុងប្រទេស[[អាស៊ែបៃសង់]] [[តួកគី]] និងមូលដ្ឋានយោធាអាក្រូទីរីរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសនៅប្រទេសស៊ីបទៀតផង។<ref>{{cite news |date=5 March 2026 |title=Azerbaijan threatens to respond after Iranian drones hit airport and near school |url=https://www.timesofisrael.com/azerbaijan-threatens-to-respond-after-iranian-drones-hit-airport-and-near-school/ |work=The Times of Israel}}</ref><ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Two drones intercepted heading for RAF base, Cyprus says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2r0q310e3o |access-date=12 May 2026 |work=BBC News }}</ref> នៅដំណាលគ្នានេះ [[ជម្លោះហេស្បុលឡា–អ៊ីស្រាអែល (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|ជម្លោះរវាងក្រុមហេស្បុលឡា និងអ៊ីស្រាអែល]]បានវិវត្តកើតទៅជា[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមលីបង់]] ដោយបានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិល និងសមាជិកពួកសកម្មប្រយុទ្ធជាង ២,០០០ នាក់។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Hezbollah claims responsibility for attack on Israel |url=https://aje.news/wwomw4?update=4353584 |access-date=12 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref>
[[អាណត្តិប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំទីពីរ|រដ្ឋបាលត្រាំ]]បានផ្តល់សេចក្ដីពន្យល់ផ្សេងៗគ្នាជុំវិញមូលហេតុនៃការផ្តើមសង្គ្រាមនេះឡើង ដោយក្នុងនោះរួមមាន ដើម្បីទប់ស្កាត់ប្រតិកម្មរបស់អ៊ីរ៉ង់បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហាររំពឹងមុន កម្ទេចធនធានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ រារាំងអ៊ីរ៉ង់កុំឱ្យកសាង[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]] រឹបអូស[[ធនធានប្រេងបម្រុងអ៊ីរ៉ង់|ធនធានប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់]] ឬផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់។ [[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]]បានថ្លែងថា ខណៈដែលអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការចុះត្រួតពិនិត្យទីតាំងនុយក្លេអ៊ែរដែលរងខូចខាតកាលពី[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ|សង្គ្រាមក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] នោះមែន ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នគឺគ្មានភស្តុតាងណាមួយដែលបានបញ្ជាក់ពីដំណើរការនៃកម្មវិធីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ឡើយ។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Iran Has No Structured Program to Build Nuclear Weapons, IAEA Says |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-us-strikes-2026/card/iaea-chief-says-iran-has-no-structured-program-to-build-nuclear-weapons-currently-1IYdJPyg8uIZqlGS8Gni |access-date=12 May 2026 |work=The Wall Street Journal }}</ref> អគ្គលេខាធិការ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] និងប្រទេសដែលមិនពាក់ព័ន្ធមួយចំនួន បានថ្កោលទោសសកម្មភាពវាយប្រហារដោយសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល ខណៈ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]វិញបានអនុម័ត[[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៨១៧|សេចក្តីសម្រេចមួយ]]ថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់អ៊ីរ៉ង់ទៅលើរដ្ឋឈូងសមុទ្រ។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yj9kr31y7o |access-date=12 May 2026 |work=BBC News}}</ref> អ្នករិះគន់សង្គ្រាម រួមទាំងអ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានសម្ដៅលើការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកថាជាអំពើខុសច្បាប់ក្រោមច្បាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ជាទង្វើ[[ចក្រពត្តិនិយម]]<ref>{{Cite web |last1=Martin|first1=Peter|last2=Martin|first2=Eric|date=1 March 2026|title=Trump's Iran Strikes Usher in an Era of Unrestrained American Power|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2026-03-01/iran-attack-khamenei-killing-maduro-capture-begin-trump-imperialism-era|website=Bloomberg}}</ref> និងជាការរំលោភលើអធិបតេយ្យភាពរបស់អ៊ីរ៉ង់ក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref name="guardian2march">{{cite news |last=Siddique |first=Haroon |date=2 March 2026 |title=What is the legality of the US and Israeli attacks on Iran? |url=https://www.theguardian.com/law/2026/mar/02/legality-us-israel-attacks-iran-uk |access-date=12 May 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref>
==កំណត់សម្គាល់==
{{reflist|group=ស}}
==ឯកសារយោង==
{{reflist}}
==តំណភ្ជាប់ក្រៅ==
{{Sister project links|auto=yes|d=Q138503695|m=yes}}
'''''ជាភាសាអង់គ្លេស'''''
* {{cite news |date=28 February 2026 |title=What we know about the US-Israeli attack on Iran and Tehran's retaliation |url=https://www.cnn.com/2026/02/28/middleeast/israel-attack-iran-intl-hnk |access-date=28 February 2026 |work=CNN}}
* [https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%82%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B9%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%B6%E1%9E%98%E1%9E%A2%E1%9F%8A%E1%9E%B8%E1%9E%9A%E1%9F%89%E1%9E%84%E1%9F%8B/ អានព័ត៌មានអំពីសង្គ្រាមហ្កាហ្សានៅ RFI ខេមរភាសា]
* [https://www.c-span.org/liveEvent/?Iran U.S. and Israeli Strikes on Iran], [[C-SPAN]]
* [https://www.marinetraffic.com/en/ais/home/centerx:56.4/centery:26.5/zoom:9 Tracking of traffic in the Strait of Hormuz]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០២៦]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៦]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាណត្តិប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំទីពីរ]]
d9m52t5ydlitcv47llbgada2mvfc8eu
335174
335159
2026-05-13T03:00:51Z
TheRandomGoober
27248
335174
wikitext
text/x-wiki
{{Redirect|សង្គ្រាមសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់|ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៥|សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ}}
{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា
| conflict = សង្ក្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦
| partof = [[វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)]]
| image = [[File:2026 Iran war collage.jpg|300px]]
| caption = '''មើលពីលើចុះក្រោមតាមត្រនិចនាឡិកា៖'''<br/>{{bulleted list |
| ក្រុមនាវាចម្បាំងនាមអេប្រាហាម លីនខឹននៅសមុទ្រអារ៉ាប់, ៦ កុម្ភៈ ២០២៦
| យន្តហោះចម្បាំង ''Super Hornet'' ហោះចេញពីនាវាដឹកយន្តហោះ ''[[យូអេសអេស អេប្រាហាម លីនខឹន (CVN-៧២)|អេប្រាហាម លីនខឹន]]'', ២៧ កុម្ភៈ ២០២៦
| យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់អ៊ីស្រាអែលមួយកង កំពុងហោះសម្ដៅទៅអ៊ីរ៉ង់, ៤ មីនា ២០២៦
| ហាយនភាពនៃកីឡដ្ឋានក្នុងសាលអាហ្សាឌីនៅរដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់, ៥ មីនា ២០២៦
| សំណល់អគារបាក់បែងក្នុងក្រុង[[ឃើម៉ាន់ឆាហ៍]], ៣ មីនា ២០២៦
| ទិដ្ឋភាពសាលារៀនមួយនៅ[[មីណាប]]ក្រោយ[[ការវាយប្រហារផ្លូវអាកាសលើសាលារៀនមីណាប|រងគ្រាប់មីស៊ីល]], ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦
| ផ្សែងក្រមៅហើរឡើងចូលបរិយាកាសនៅតេហេរ៉ង់, ៣ មីនា ២០២៦
| មីស៊ីលតូម៉ាហក (''Tomahawk'') ហោះចេញពីនាវាចម្បាំង ''[[យូអេសអេស ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក|ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក]]'', ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦
}}
| date = ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ – បច្ចុប្បន្ន
| place = {{hlist
| [[អាស៊ីខាងលិច]]
| [[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]
}}
| status = គាំងដំណើរ<ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/us-reviews-latest-iranian-proposal-to-end-war-stalemate|title=US reviews latest Iranian proposal to end war stalemate|date=April 28, 2026|agency=[[រ៉យទ័រ|Reuters]]|work=The Straits Times}}</ref>
<br>{{bulleted list|[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់បណ្ដោះអាសន្ន]]|[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]|[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|ការវិវត្តនៃជម្លោះអ៊ីស្រាអែល–ហេស្បុលឡា]]|[[ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សេដ្ឋកិច្ចសកលត្រូវរំខាន]]រួមទាំង[[វិបត្តឥន្ធនៈសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិឥន្ធនៈ]]}}
| combatant1 = {{tree list}}
* {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}}
* {{flag|អ៊ីស្រាអែល}}
{{tree list/end}}
|combatant1a = {{tree list}}
{{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖
|{{flag|កាតា}}
|{{flag|គុយវ៉ែត}}
|{{flag|តួកគី}}
|{{flag|បារ៉ែន}}
|{{flag|លីបង់}}
|{{flag|សហរាជាណាចក្រ}}
* {{flagicon image|Flag of the British Indian Ocean Territory 2026.svg}} [[ដែនដីអង់គ្លេសនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]
* {{flagicon|សហរាជាណាចក្រ}} [[អាក្រូទីរី និងដេកេលី]]
|{{flag|ស៊ីរី}}
|{{flag|ហ្សកដានី}}
|{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}}
* {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[តំបន់ឃឺឌីស្ថាន]]
|{{flag|អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត}}
|{{flag|អាស៊ែបៃសង់}}
|{{flag|អូម៉ង់}}
|{{flag|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម}}
}}
{{tree list/end}}
| combatant2 = {{tree list}}
* {{flag|អ៊ីរ៉ង់}}
* {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} [[ហេស្បុលឡា]]
* {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[ហ៊ូទី]]<ref>{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |title=Joining war, Yemen’s Houthis launch ballistic missile attack on southern Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/joining-war-yemens-houthis-launch-ballistic-missile-attack-on-southern-israel/ |access-date=12 May 2026 |work=The Times of Israel |date=28 March 2026}}</ref>
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[ចលនាអាម៉ាល់]]{{refn|ចលនាអាម៉ាល់បានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មនៅក្នុង[[សង្គ្រាមលីបង់]]រួមជាមួយក្រុមហេស្បុលឡា។<ref>{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=12 May 2026 |website=Alma Research and Education Center}}</ref>|group=ស}}
* {{flagicon image|PMF infobox.png}} [[កងកម្លាំងប្រជាកំណែន]]<ref>{{cite web|title=US embassy in Baghdad attacked as US-Israel war on Iran escalates|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/us-embassy-in-baghdad-attacked-as-us-israel-war-on-iran-escalates|date=7 March 2026|access-date=12 May 2026|website=Al Jazeera English}}</ref>
* {{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[ចលនាតស៊ូឥស្លាមនៅអ៊ីរ៉ាក់]]
{{tree list/end}}
|combatant2a = {{tree list}}
{{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖
|{{flag|លីបង់}}
|{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}}<ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Natalia |date=2026-03-27 |title=Iraq mourns its dead after worst strike against its army since the start of the war: ‘Why did the Americans attack us?’ |url=https://english.elpais.com/international/2026-03-27/iraq-mourns-its-dead-after-worst-strike-against-its-army-since-the-start-of-the-war-why-did-the-americans-attack-us.html |access-date=2026-05-12 |website=EL PAÍS English }}</ref>
|{{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[ក្រុមឥស្លាម (លីបង់)|ក្រុមឥស្លាម]]<ref name=MuslimBrothers>{{cite news |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=March 4, 2026|access-date=May 12, 2026}}</ref>
|{{flag|ហាម៉ាស់}}<ref>{{cite web|date=2026-03-05|title=Israel strikes Beirut, Hamas official reportedly killed|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-url=https://web.archive.org/web/20260308031532/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-date=2026-03-08|access-date=2026-05-12|website=Al Arabiya English}}</ref>
|{{flagicon image|InfoboxPIJ.svg}} [[ជីហាដឥស្លាមប៉ាឡេស្ទីន]]<ref>{{cite web|date=2 March 2026|title=Palestinian Islamic Jihad armed wing says Lebanon commander killed in Israeli strikes|url=https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411183622/https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-date=11 April 2026|access-date=12 May 2026|website=L'Orient Today}}</ref>
}}
{{tree list/end}}
| commander1 = {{plainlist}}
* {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ដូណាល់ ត្រាំ]]
* {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ភីត ហេកសិត]]
* {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ដាន ខេន]]
* {{flagdeco|សហរដ្ឋ}} [[ប្រាដ ឃូពើរ (ឧត្តមនាវីឯក)|ប្រាដ ឃូពើរ]]
* {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]
* {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[ អ៊ីស្រាអែល កាត់ហ្ស៍]]
* {{flagdeco|អ៊ីស្រាអែល}} [[អីយ៉ាល់ ហ្សាមៀរ]]
{{endplainlist}}
| commander2 = {{plainlist}}
* {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលី ហាមេនៃ]]{{Assassinated|ឃាតកម្មនៃអាលី ហាមីនៃ}}
* {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[មោជតាបា ហាមេនៃ]]<ref>{{Cite news |last=Smith |first=Helena |date=2026-03-11 |title=Mojtaba Khamenei was hurt in strike that killed his father, Iran’s Cyprus ambassador confirms |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/11/mojtaba-khamenei-was-hurt-in-strike-that-killed-his-father-irans-cyprus-ambassador-confirms |access-date=2026-05-12 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref>
* {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលី ឡារីយ៉ានី]]{{Assassinated|ឃាតកម្មនៃអាលី ឡារីយ៉ានី}}
* {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[ម៉ាស៊ូត ប៉េហ្សេស្សខ្ចន់]]
* {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាប់ដុលរ៉ាហ៊ីម មូសាវី]]{{KIA}}
* {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាហ្ស៊ីស ណាស៊ាហ្សាដេហ៍]]{{KIA}}
* {{flagdeco|អ៊ីរ៉ង់}} [[អាលីរ៉េហ្សា តាងស៊ីរី]]{{KIA}}
* {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[អាប់ឌុលម៉ាលីគ អាល់ហ៊ូទី]]
* {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} [[ណាអ៊ីម កាស្ស៊ែម]]
{{endplainlist}}
| casualties1 = {{indented plainlist}}
* '''ផ្អែកតាមអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល'''
** {{flagu|សហរដ្ឋអាមេរិក}}៖
*** ទាហាន ១៥ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត
*** បុគ្គលិកយោធា ៥៣៨ នាក់បានរងរបួស
*** ទីតាំង ១២+ កន្លែងបានរងការខូចខាត<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/interactive/2026/03/11/world/middleeast/iran-us-military-bases-strikes-map.html|title=At Least 17 U.S. Sites Damaged in War With Iran, Analysis Shows|date=11 March 2026|access-date=12 May 2026|work=The New York Times}}</ref>
** {{flagu|អ៊ីស្រាអែល}}៖
*** ទាហាន ១៩ នាក់ និងអ្នកម៉ៅការ ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត
*** ប្រជាជនស៊ីវិល ២៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត
*** របួស ៨,៥៩៨ នាក់ (រួមមានបុគ្គលិកយោធា ៧៦៤ នាក់)
{{endplainlist}}
| casualties2 =
{{plainlist}}
* '''ផ្អែកតាមអ៊ីរ៉ង់'''
** {{flagu|អ៊ីរ៉ង់}}៖
** ៣,៤៦៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត
** ២៦,៥០០ នាក់បានទទួលរងរបួស
* '''ផ្អែកតាមប្រភពក្នុងស្រុក'''
** {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} ហេស្បុលឡា៖
** យុទ្ធជន ១,០០០+ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news |last1=Astih |first1=Paula |title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000 |url=https://infoweb-newsbank-com.srv-proxy1.library.tamu.edu/apps/news/document-view?p=AWNB&docref=news/1A7909E3F07F63D8 |access-date=12 May 2026 |work=Al-Sharq al-Awsat |agency=NewsBank: Access World News Research Collection |date=17 April 2026}}</ref>
** {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ចលនាអាម៉ាល់៖
** វេជ្ជបណ្ឌិតសង្គ្រោះបន្ទាន់ ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=12 May 2026 |date=13 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) The "Al-Risala Scouts" mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=12 May 2026 |date=28 March 2026}}</ref>
** {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ហាម៉ាស់៖
** សមាជិក ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}</ref>
** {{flagicon image|PMF infobox.png}} កងកម្លាំងប្រជាកំណែន៖
** យុទ្ធជន ៨០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ២៧០ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news|url=https://saba.ye/en/news3682770.htm|title=Popular Mobilization Forces in Iraq: 80 Martyrs & over 270 injured in Israeli–U.S. aggression}}</ref>
{{endplainlist}}
----
{{plainlist}}
* '''ផ្អែកតាម[[សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់]]៖'''<br>៣,៦៣៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត (រួមមាន បុគ្គលិកយោធា ១,២២១ នាក់, ប្រជាជនស៊ីវិល ១,៧០១ នាក់, និង ៧១៤ នាក់ទៀតមិនបញ្ជាក់)<ref>{{cite web|date=7 April 2026|title=Day 39 of U.S. and Israeli Attacks on Iran: Extensive Damage to the Rail Network and Roads|url=https://www.en-hrana.org/day-39-of-u-s-and-israeli-attacks-on-iran-extensive-damage-to-the-rail-network-and-roads/|archive-url=https://web.archive.org/web/20260409042630/https://www.en-hrana.org/day-39-of-u-s-and-israeli-attacks-on-iran-extensive-damage-to-the-rail-network-and-roads/|archive-date=9 April 2026|access-date=12 May 2026|website=HRANA (en-hrana.org)}}</ref>
{{endplainlist}}
----
{{indented plainlist}}
* '''ផ្អែកតាមអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល'''
** {{flagu|អ៊ីរ៉ង់}}៖
** បុគ្គលិកយោធា ៦,០០០+ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="Bohbot150326>{{cite news|last1=Bohbot|first1=Amir|title= Over 6,000 IRGC members killed, 15,000 wounded since the start of Operation Roaring Lion, IDF says|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-889964|access-date=15 March 2026|publisher=The Jerusalem Post|date=15 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260315115157/https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-889964|archive-date=12 May 2026}}</ref>
** បុគ្គលិកយោធា ~១៥,០០០ នាក់បានរងរបួស<ref name="Bohbot150326"/>
** ឧបករណ៍បាញ់មីស៊ីលបាលីស្ទិក ១៩០+ គ្រឿងបានកម្ទេច<ref name=MakoBelieve>{{cite news|title=(ជាភាសាហេប្រឺ)בכיר צבאי: "האמריקנים לא האמינו שנצליח בעריפה; איראן סופרת מעל 10,000 נפגעים"|url=https://www.mako.co.il/news-military/2026_q1/Article-f92fae09426ec91027.htm?Partner=searchResults|access-date=2026-05-12}}</ref>
** នាវាចម្បាំង ១៥៥ គ្រឿងបានកម្ទេច ឬខូចខាត<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/us-war-with-iran-by-numbers-energy-drinks-to-targets-2026-4|title=Epic Fury strikes on Iran were fueled by 2 million energy drinks, about a million gallons of coffee, and nicotine, top general says}}</ref>
** {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} ហេស្បុលឡា៖
** យុទ្ធជន ១,៩០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}</ref>
{{endplainlist}}
| casualties3 = <div style="text-align: centre;">
លីបង់៖ មនុស្ស ២,៧៥៩ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៨,៥១២ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web|date=8 May 2026 |title=Death toll from Israeli attacks on Lebanon nears 2,760 — Health Ministry|url=https://tass.com/world/2128625|archive-url=https://web.archive.org/web/20260509020136/https://tass.com/world/2128625|archive-date=9 May 2026|website=Tass}}</ref><br>អ៊ីរ៉ាក់៖ ទាហាន ២៦ នាក់និងប្រជាជនស៊ីវិល ២៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្ស ១៨០ នាក់បានរងរបួស
<br>ប៉ាឡេស្ទីន៖ មនុស្ស ១៤ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១៥ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite news |first1=Imad |last1=Isseid |first2=Melanie |last2=Lidman |date=8 March 2026 |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-west-bank-settlers-violence-900ad24fd46e0ca5ae0de07c0328c960 |title=3 Palestinians killed in West Bank clash, bringing toll from week of violence to 6 |work=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite news |date=15 March 2026 |url=https://www.npr.org/2026/03/15/g-s1-113834/israeli-soldiers-fire-on-family-car-in-occupied-west-bank-killing-4 |title=Israeli soldiers fire on family car in occupied West Bank, killing 4 |work=NPR}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lee |first=David D. |date=19 March 2026 |title=Four Palestinian women killed during Iranian missile attack in West Bank |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/19/three-palestinian-women-killed-during-iranian-missile-attack-in-west-bank |access-date=12 May 2026 |work=Al Jazeera English |archive-date=19 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260319152352/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/19/three-palestinian-women-killed-during-iranian-missile-attack-in-west-bank |url-status=live}}</ref>
<br>អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម៖ ទាហាន ២ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ១១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត,{{refn|group=ស|<ref>{{cite news |title=Fatalities in the UAE |url=https://www.khaleejtimes.com/uae/day-18-israel-us-iran-war-live-updates#blogCarde8acf01e-a59b-4710-bc38-6378ec82b68c |access-date=12 May 2026 |work=Khaleej Times |date=17 March 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2026/03/24/uae-defense-ministry-says-civilian-contractor-killed-in-bahrain|title=UAE defense ministry says civilian contractor killed in Bahrain|date=March 24, 2026|website=Al Arabiya English}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2026/03/26/world/middleeast/iran-missile-strikes-abu-dhabi.html|title=Two Killed in Abu Dhabi as Gulf States Face Fresh Attacks|first=Ismaeel|last=Naar|location=Dubai, United Arab Emirates|date=March 26, 2026|website=NYTimes.com}}</ref>}} ២២៧ នាក់បានរងរបួស<ref>{{Cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-17-ballistic-missiles-35-drones-april-8|archive-url=https://web.archive.org/web/20260409124738/https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-intercepts-17-ballistic-missiles-35-drones-april-8|title=UAE intercepts 17 ballistic missiles, 35 drones after US-Iran ceasefire|archive-date=April 9, 2026|website=Khaleej Times}}</ref><ref>{{cite news|url=https://gulfnews.com/uae/three-injured-in-drone-attack-at-fujairah-oil-zone-1.500528878|title=Three injured in drone attack at Fujairah oil zone}}</ref>
<br>គុយវ៉ែត៖ ទាហាន ៤ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, ទាហាន ៧៧ នាក់ និងប្រជាជនស៊ីវិល ៣២ នាក់បានរងរបួស
<br>[[កងកម្លាំងអង្គការសហប្រជាជាតិបណ្ដោះអាសន្ននៅលីបង់]]៖ ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត{{refn|group=ស|រួមមានជនជាតិឥណ្ឌូណេស៊ីចំនួន ៤ នាក់ និងបារាំងចំនួន ២ នាក់<ref name="AP24042026">{{Cite news |last1=Ahmed |first1=Munir |last2=Gambrell |first2=Jon |last3=Keaten |first3=Jamey |date=24 April 2026 |title=Trump dispatches Witkoff and Kushner to Pakistan for new talks with Iran's foreign minister |url=https://apnews.com/article/us-iran-war-hormuz-israel-pakistan-ceasefire-april-24-2026-313e19ff213738620abe31c96eb38368 |work=Associated Press |access-date=12 May 2026 }}</ref>|name="UNIFIL killed"}} និង ១១ នាក់បានរងរបួស{{refn|រួមមានជនជាតិហ្កាណា ៤ នាក់,<ref name="BBC09032026">{{Cite news |last=Nunoo |first=Favour |date=9 March 2026 |title=Ghana calls on Commonwealth to condemn attack on its peacekeepers in Lebanon |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyg07vqdrdo |work=BBC |access-date=12 May 2026}}</ref> ឥណ្ឌូណេស៊ី ៤ នាក់,<ref name="AJ30032026">{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Two more UN peacekeepers killed in explosion in southern Lebanon: UNIFIL |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/30/two-more-un-peacekeepers-killed-in-southern-lebanon-unifil |work=Al Jazeera English}}</ref><ref name="UNNews">{{Cite news |date=30 March 2026 |title=UN condemns killing of two more peacekeepers in Lebanon |url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167222 |work=UN News}}</ref><ref name="AP24042026" /> និងបារាំង ៣ នាក់។<ref name="AP-18042026">{{Cite news |last1=Mroue |first1=Bassem |last2=Petrequin |first2=Samuel |date=18 April 2026 |title=French soldier killed and 3 others wounded in an attack on peacekeepers in Lebanon, Macron says |url=https://apnews.com/article/lebanon-israel-france-peacekeepers-5856353ddea6c1654c38c8aadf803ed7 |work=Associated Press |access-date=12 May 2026}}</ref><ref name="f24-22april">{{Cite news |date=22 April 2026 |title=French soldier dies of wounds after attack on UN force in Lebanon |url=https://www.france24.com/en/french-soldier-dies-of-wounds-after-attack-on-un-force-in-lebanon |work=France 24 |access-date=12 May 2026}}</ref>|group=ស|name="UNIFIL injured"}}<ref name="tayyar.org">{{Cite news |date=14 March 2026 |title=(ជាភាសាអារ៉ាប់) UNIFIL: One of our soldiers was injured after our position near the town of Mays al-Jabal was targeted. |url= https://www.tayyar.org/news/Lebanon/711208/%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A%D9%81%D9%8A%D9%84-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9-%D9%84%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D9%84%D8%AF%D8%A9-%D9%85%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A8%D9%84 |website=tayyar.org }}</ref>
<br>បារ៉ែន៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៤២ នាក់បានរងរបួស{{refn|<ref name="Stepansky-2026">{{Cite web|first1=Joseph|last1=Stepansky|first2=Zaid|last2=Sabah|title=US, Israel attack Iran live: Trump vows to avenge 3 American soldiers|date=2 March 2026|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/2/us-israel-attack-iran-live|access-date=12 May 2026|website=Al Jazeera English}}</ref><ref>{{cite web|date=2026-03-09|title=At least 32 injured in Bahrain after drone attack - state media|url=https://www.bbc.com/news/live/cz0g2yg3579t?post=asset%3A58cf09e3-4413-41d4-ad38-c6d229cbe729#post|access-date=2026-05-12|website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://qna.org.qa/en/news/news-details?id=bahraini-ministry-of-interior-says-four-injured-from-falling-debris-of-intercepted-iranian-drone&date=4/04/2026|title=Bahraini Ministry of Interior Says Four Injured from Falling Debris of Intercepted Iranian Drone|date=April 4, 2026|website=Qatar news agency}}</ref>|group=ស}}
<br>អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ២៣ នាក់បានរងរបួស{{refn|<ref>{{cite news|title=Two killed, 12 injured after projectile fell on residential location in Saudi Arabia|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/two-killed-12-injured-after-projectile-fell-residential-location-saudi-arabia-2026-03-08/|access-date=12 May 2026|publisher=Reuters|date=8 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/saudi-arabia-says-operational-activities-halted-at-several-energy-sites|archive-url=https://web.archive.org/web/20260410010538/https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/saudi-arabia-says-operational-activities-halted-at-several-energy-sites|title=Saudi Arabia says operational activities halted at several energy sites|archive-date=10 April 2026}}</ref>|group=ស}}
<br>អូម៉ង់៖ ៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១៧ នាក់បានរងរបួស<ref name=hindustan260302>{{Cite news|date=2 March 2026|title=3 Indians killed in Iranian attacks off Oman; 20 injured across West Asia|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/3-indians-killed-in-iranian-attacks-off-oman-20-injured-across-west-asia-101772473983914.html|access-date=12 May 2026|work=Hindustan Times}}</ref><ref name="aj260305">{{Cite news |title=US-Israel attacks on Iran: Death toll and injuries live tracker |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/us-israel-attacks-on-iran-death-toll-and-injuries-live-tracker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301150802/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/us-israel-attacks-on-iran-death-toll-and-injuries-live-tracker |archive-date=1 March 2026 |access-date=12 May 2026 |work=Al Jazeera English }}</ref><ref name="Oman">{{Cite web |date=13 March 2026 |title=Two drones crash in Oman, killing two workers amid U.S.-Israeli-Iran conflict |url=https://sana.sy/en/international/2302291/ |website=Syrian Arab News Agency}}</ref>
<br>បារាំង៖ ទាហាន ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត{{refn|មិនរាប់បញ្ចូលទាហានបារាំងពីរនាក់នៃកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពបណ្តោះអាសន្ននៃអង្គការសហប្រជាជាតិនៅប្រទេសលីបង់ឡើយ។|group=ស|name="France"}} និង ៧ នាក់បានរងរបួស{{refn|group=ស|name="France"}}<ref name="trt13march">{{Cite news |date=13 March 2026 |title=Drone attack in Iraq's Erbil region kills 1, injures 7 French soldiers at military base |url=https://www.trtworld.com/article/b846f9d0d45d |work=TRT World |access-date=12 May 2026}}</ref>
<br>ស៊ីរី៖ ១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{cite news|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/04/04/syria-says-israeli-tank-fire-kills-man-in-country-s-south|archive-url=https://web.archive.org/web/20260407080953/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/04/04/syria-says-israeli-tank-fire-kills-man-in-country-s-south|title=Syria says Israeli tank fire kills man in country’s south|archive-date=7 April 2026}}</ref>
<br>កាតា៖ ២០ នាក់បានរងរបួស<ref name="The Peninsula Newspaper-2026">{{cite web|date=1 March 2026|title=Ministry of Interior announces 8 new injuries resulting from Iranian attack|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/01/03/2026/ministry-of-interior-announces-8-new-injuries-resulting-from-iranian-attack|access-date=12 May 2026|website=The Peninsula Newspaper|agency=QNA}}</ref><ref>{{cite news|url=https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/qatar-4-injured-including-child-after-debris-from-iranian-missile-falls-in-residential-area-1.500499559|archive-url=https://web.archive.org/web/20260407230957/https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/qatar-4-injured-including-child-after-debris-from-iranian-missile-falls-in-residential-area-1.500499559|title=Qatar: 4 injured, including child, after debris from Iranian missile falls in residential area|archive-date=7 April 2026}}</ref>
<br>ហ្សកដានី៖ ១៩ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news|title=Army says Iran fired 119 missiles, drones in one week directly targeting Jordan|url=http://en.royanews.tv/news/68214|access-date=12 May 2026|work=Roya TV|date=7 March 2026}}</ref>
<br>អាស៊ែបៃសង់៖ ៤ នាក់បានរងរបួស<ref name=ynet260305>{{cite news|title=Azerbaijan says Iran fired two drones at its territory, injuring two people|url=https://www.ynetnews.com/article/rjo00ualfbl|access-date=12 May
2026|publisher=Ynet|date=5 March 2026}}</ref>
}}
ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និង[[អ៊ីស្រាអែល]]បានចូលដៃគ្នាប្រឡូកក្នុងសង្គ្រាមជាមួយប្រទេស[[អ៊ីរ៉ង់]] ក៏ដូចជាសម្ព័ន្ធមិត្តនៅក្នុងតំបន់របស់ខ្លួន។ ជម្លោះនេះបានចាប់ផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសសម្ដៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយកំណត់គោលដៅលើទីតាំងយោធានិងរដ្ឋាភិបាល ហើយថែមទាំង[[បញ្ជីរាយនាមមន្ត្រីអ៊ីរ៉ង់ដេលបានស្លាប់កំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|ធ្វើឃាតមន្ត្រីអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើននាក់]]ទៀតផង រួមមានមេដឹកនាំកំពូល[[អាលី ហាមេនៃ]]ជាដើម។ ការវាយប្រហារដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលនោះត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងស្របគ្នានឹងពេលដែលអ៊ីរ៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងជាប់ចរចាទាក់ទងនឹង[[កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់|កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់]]។ អ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញដោយបាញ់ប្រហារមីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ទៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក និងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]]។ អ៊ីរ៉ង់ក៏ថែមទាំងបានប្រើកម្លាំង[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|បិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]ផងដែរ ដែលបង្កជាការរំខានដល់ពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក។
បន្ទាប់ពី[[វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់និងអ៊ីស្រាអែលបាន[[ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៤|បាញ់មីស៊ីលប្រហារគ្នាទៅវិញទៅមក]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ ហើយម្តងទៀតនៅក្នុង[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ]]នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយលើកទីពីរនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចេញមុខវាយប្រហារលើទីតាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។ នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ កងកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់បាន[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនរាប់ពាន់នាក់]]ក្នុងយុទ្ធនាការបង្ក្រាបលើ[[បាតុកម្មអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ហ្វូងពួកបាតុករតវ៉ាប្រឆាំងដ៏ធំបំផុត]]ដែលមិនធ្លាប់មាននៅអ៊ីរ៉ង់ចាប់តាំងពី[[បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់|ឆ្នាំ១៩៧៩]] មកម៉្លេះ។ ជាលទ្ធផលនៃសកម្មភាពសម្លាប់បាតុករដោយកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់នេះ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានឆ្លើយតបដោយព្រមាននឹងប្រើកម្លាំងយោធា ហើយបន្ទាប់មក លោកក៏បានដាក់បញ្ជាឱ្យយោធាអាមេរិកចល័តប្រមូលកម្លាំងរបស់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់ ដែលត្រូវជាការចល័តទ័ពដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងតំបន់នេះចាប់តាំងពី[[ការឈ្លានពានអ៊ីរ៉ាក់ឆ្នាំ២០០៣|ការឈ្លានពានប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់កាលឆ្នាំ២០០៣]] មក។<ref>{{cite news |date=26 February 2026 |title=US-Iran talks end with no deal but potential signs of progress |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-iran-nuclear-talks-resume-geneva-against-backdrop-military-threat-2026-02-26/ |access-date=12 May 2026 |work=Reuters}}</ref>
ការវាយប្រហារតាមអាកាសដោយអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែលបានបង្កការខូចខាតដល់មូលដ្ឋានយោធា អគាររដ្ឋាភិបាល សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងទីតំបន់បេតិកភណ្ឌជាច្រើនកន្លែង ហើយបានបណ្តាលឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួសជាច្រើននាក់ផងដែរ។<ref>{{cite web |last1=Brown |first1=Paul |last2=Sardarizadeh |first2=Shayan |last3=Murphy |first3=Matt |title=Iranian schools, hospital and landmarks among civilian sites hit during US-Israeli strikes |url=https://www.bbc.com/news/articles/cpw004xqxnjo |access-date=12 May 2026 |website=BBC Verify |date=6 March 2026}}</ref> ជាប្រតិកម្ម អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលផ្លោងរាប់រយគ្រាប់ និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) ជាច្រើនគ្រឿងចូលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់ និងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ជិតខាងរួមមាន ប្រទេស[[កាតា]] [[គុយវ៉ែត]] [[បារ៉ែន]] [[ហ្សកដានី]] [[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]] [[អូម៉ង់]] និង[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]។<ref>{{cite news |last1=Piper |first1=Imogen |last2=Kelly |first2=Meg |last3=Ley |first3=Jarrett |last4=Ducroquet |first4=Simon |date=28 February 2026 |title=See where U.S., Israeli strikes have hit Iran and where Iran has retaliated |url=https://www.washingtonpost.com/investigations/2026/02/28/where-us-attack-iran-images-video/ |access-date=12 May 2026 |newspaper=The Washington Post |issn=0190-8286 |url-access=subscription}}</ref> អ៊ីរ៉ង់ និងក្រុមបក្សពួកសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួនក៏បានបើកការបាញ់ប្រហារលើ[[តំបន់ឃឺឌីស្ថាន]]ក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ផងដែរ។ ដ្រូន ឬគ្រាប់មីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញហោះសម្ដៅទៅក្នុងប្រទេស[[អាស៊ែបៃសង់]] [[តួកគី]] និងមូលដ្ឋានយោធាអាក្រូទីរីរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសនៅប្រទេសស៊ីបទៀតផង។<ref>{{cite news |date=5 March 2026 |title=Azerbaijan threatens to respond after Iranian drones hit airport and near school |url=https://www.timesofisrael.com/azerbaijan-threatens-to-respond-after-iranian-drones-hit-airport-and-near-school/ |work=The Times of Israel}}</ref><ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Two drones intercepted heading for RAF base, Cyprus says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2r0q310e3o |access-date=12 May 2026 |work=BBC News }}</ref> នៅដំណាលគ្នានេះ [[ជម្លោះហេស្បុលឡា–អ៊ីស្រាអែល (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)|ជម្លោះរវាងក្រុមហេស្បុលឡា និងអ៊ីស្រាអែល]]បានវិវត្តកើតទៅជា[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមលីបង់]] ដោយបានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិល និងសមាជិកពួកសកម្មប្រយុទ្ធជាង ២,០០០ នាក់។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Hezbollah claims responsibility for attack on Israel |url=https://aje.news/wwomw4?update=4353584 |access-date=12 May 2026 |work=Al Jazeera English}}</ref>
[[អាណត្តិប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំទីពីរ|រដ្ឋបាលត្រាំ]]បានផ្តល់សេចក្ដីពន្យល់ផ្សេងៗគ្នាជុំវិញមូលហេតុនៃការផ្តើមសង្គ្រាមនេះឡើង ដោយក្នុងនោះរួមមាន ដើម្បីទប់ស្កាត់ប្រតិកម្មរបស់អ៊ីរ៉ង់បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហាររំពឹងមុន កម្ទេចធនធានមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់ រារាំងអ៊ីរ៉ង់កុំឱ្យកសាង[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]] រឹបអូស[[ធនធានប្រេងបម្រុងអ៊ីរ៉ង់|ធនធានប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់]] ឬផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់។ [[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]]បានថ្លែងថា ខណៈដែលអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការចុះត្រួតពិនិត្យទីតាំងនុយក្លេអ៊ែរដែលរងខូចខាតកាលពី[[សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ|សង្គ្រាមក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] នោះមែន ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នគឺគ្មានភស្តុតាងណាមួយដែលបានបញ្ជាក់ពីដំណើរការនៃកម្មវិធីអាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ឡើយ។<ref>{{cite news |date=2 March 2026 |title=Iran Has No Structured Program to Build Nuclear Weapons, IAEA Says |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-us-strikes-2026/card/iaea-chief-says-iran-has-no-structured-program-to-build-nuclear-weapons-currently-1IYdJPyg8uIZqlGS8Gni |access-date=12 May 2026 |work=The Wall Street Journal }}</ref> អគ្គលេខាធិការ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] និងប្រទេសដែលមិនពាក់ព័ន្ធមួយចំនួន បានថ្កោលទោសសកម្មភាពវាយប្រហារដោយសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល ខណៈ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]វិញបានអនុម័ត[[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៨១៧|សេចក្តីសម្រេចមួយ]]ថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់អ៊ីរ៉ង់ទៅលើរដ្ឋឈូងសមុទ្រ។<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |title=How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yj9kr31y7o |access-date=12 May 2026 |work=BBC News}}</ref> អ្នករិះគន់សង្គ្រាម រួមទាំងអ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានសម្ដៅលើការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកថាជាអំពើខុសច្បាប់ក្រោមច្បាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ជាទង្វើ[[ចក្រពត្តិនិយម]]<ref>{{Cite web |last1=Martin|first1=Peter|last2=Martin|first2=Eric|date=1 March 2026|title=Trump's Iran Strikes Usher in an Era of Unrestrained American Power|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2026-03-01/iran-attack-khamenei-killing-maduro-capture-begin-trump-imperialism-era|website=Bloomberg}}</ref> និងជាការរំលោភលើអធិបតេយ្យភាពរបស់អ៊ីរ៉ង់ក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref name="guardian2march">{{cite news |last=Siddique |first=Haroon |date=2 March 2026 |title=What is the legality of the US and Israeli attacks on Iran? |url=https://www.theguardian.com/law/2026/mar/02/legality-us-israel-attacks-iran-uk |access-date=12 May 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref>
[[ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃសង្គ្រាម]]នេះរួមមាន ការរំខានដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតដល់ប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់នៅក្នុងទីផ្សារប្រេងសកល ក៏ដូចជាការរំខានដល់ឧស្សាហកម្មឧស្ម័នធម្មជាតិ ជីជីវជាតិ អាកាសចរណ៍ និងទេសចរណ៍ ព្រមទាំងបម្រែបម្រួលនៅក្នុងទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុផងដែរ។ ការដឹកជញ្ជូនប្រេងនិងឧស្ម័នត្រូវបានរំខានដោយការបិទច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ដោយអ៊ីរ៉ង់ ហើយការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែលនិងអ៊ីរ៉ង់ទៅលើបណ្ដារោងចក្រថាមពលនៅក្នុងតំបន់។<ref name="uf">{{cite web |last=Nevitt |first=Mark |date=15 March 2026 |title=Legal and Operational Issues in the Strait of Hormuz: Transit Passage Under Fire |url=https://www.justsecurity.org/133996/legal-operational-strait-hormuz-transit-passage/ |access-date=13 May 2026 |website=Just Security }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា ការចំណាយលើសង្គ្រាមរបស់យោធាអាមេរិកត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន ១៨ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក<ref name="guardianCost">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2026/mar/19/us-iran-war-cost |title=The war on Iran cost the US $12.7bn by day six. Here's how it's been spent – in charts |date=19 March 2026 |access-date=13 May 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> ហើយ[[មន្ទីរបញ្ចកោណ]]បានស្នើតម្រូវការ ២០០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកបន្ថែមទៀត។<ref name="i598">{{cite news |title=White House seeks $200bn in military funding in wake of Iran war |work=BBC News |date=19 March 2026 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y73gwk1qdo |access-date=12 May 2026}}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ការចំណាយលើប្រទេសអារ៉ាប់ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួនជាង ១២០ ពាន់លានដុល្លារ។<ref name="arabCountriesCost">{{cite news |title=One month of war on Iran cost Arab countries up to $194bn: UNDP |work=Al Jazeera English |date=31 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/31/one-month-of-war-in-middle-east-cost-arab-states-up-to-194bn-undp |access-date=13 May 2026}}</ref> រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់បានវាយតម្លៃការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនដោយមានតម្លៃយ៉ាងតិចស្មើ ៣០០ ពាន់លានដុល្លារ ហើយអាចបន្តឡើងរហូតដល់ ១ ទ្រីលានដុល្លារគិតត្រឹមថ្ងៃទី១១ ខែមេសា។<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/04/11/world/middleeast/iran-economy-war.html |title=Iran Tries to Grasp Economic Devastation of War, and Find a Way Past It |newspaper=The New York Times |date=11 April 2026}}</ref>
លោកត្រាំបានអះអាងថាខ្លួនបានទទួលជ័យជម្នះជាច្រើនលើកច្រើនសារ ហើយបានអះអាងបន្ថែមថា អ៊ីរ៉ង់គឺ "គ្មានសល់អ្វីនៅក្នុងជួរយោធាទៀតទេ"។<ref>{{cite news |title=Trump says "the war is very complete," and he's considering taking over Strait of Hormuz |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-iran-cbs-news-the-war-is-very-complete-strait-hormuz/ |work=CBS News |date=9 March 2026}}</ref> អ៊ីរ៉ង់ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល បានយល់ព្រមលើ[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍]] ដែលបានសម្របសម្រួលដោយប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ហើយបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី៨ ខែមេសា<ref name="Pager-2026">{{Cite news |last= |date=7 April 2026 |title=U.S., Iran and Israel Agree to Cease-Fire |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/07/world/iran-war-trump-news/f1657559-8135-50c9-ad7f-63636e6a5106?smid=url-share |access-date=13 May 2026 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ខណៈ[[បទឈប់បាញ់លីបង់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់នៅលីបង់]]វិញបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា។ បទឈប់បាញ់នៃសង្គ្រាមនេះបានឈានចូលដល់ភាពតានតឹង នៅពេលដែលអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេធមិនព្រមបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឡើងវិញ លុះត្រាតែអ៊ីស្រាអែលបញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការវាយលុករបស់គេនៅក្នុងប្រទេសលីបង់។ បន្ទាប់ពី[[កិច្ចចរចាទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ|កិច្ចចរចាក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ]]បានបរាជ័យ លោកត្រាំបាននិយាយថា ខ្លួនលោកលែងខ្វល់ពីការចរចាអ្វីទៀតហើយ រួចលោកក៏បានប្រកាសបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែមេសាតទៅ<ref>{{cite news |title=Trump says US will blockade strait of Hormuz after Iran peace talks fail |url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/trump-says-us-will-blockade-strait-of-hormuz-as-iran-peace-talks-fail |access-date=13 May 2026 |work=The Guardian |date=12 April 2026}}</ref> ដែលជាហេតុនាំឱ្យមានការបិទផ្លូវទឹកពីរផ្នែក ដោយកម្លាំងជើងទឹកអាមេរិកបានកំពុងបិទផ្លូវទឹកអ៊ីរ៉ង់ ហើយអ៊ីរ៉ង់កំពុងបិទ[[ឈូងសមុទ្រពែរ្ស]]។ ទោះជាយ៉ាងណា ត្រាំបានបន្តពន្យារបទឈប់បាញ់ដោយគ្មានកំណត់រយៈពេល ប៉ុន្តែការបាញ់ប្រហារគ្នាតាមផ្លូវអាកាសនៅតែបន្តកើតឡើងដដែរ។
==ផ្ទៃរឿង==
{{Further|វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)}}
===ទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់ជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល===
{{Further|ទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់|ទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល}}
==កំណត់សម្គាល់==
{{reflist|group=ស}}
==ឯកសារយោង==
{{reflist}}
==តំណភ្ជាប់ក្រៅ==
{{Sister project links|auto=yes|d=Q138503695|m=yes}}
'''''ជាភាសាអង់គ្លេស'''''
* {{cite news |date=28 February 2026 |title=What we know about the US-Israeli attack on Iran and Tehran's retaliation |url=https://www.cnn.com/2026/02/28/middleeast/israel-attack-iran-intl-hnk |access-date=28 February 2026 |work=CNN}}
* [https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%82%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B9%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%B6%E1%9E%98%E1%9E%A2%E1%9F%8A%E1%9E%B8%E1%9E%9A%E1%9F%89%E1%9E%84%E1%9F%8B/ អានព័ត៌មានអំពីសង្គ្រាមហ្កាហ្សានៅ RFI ខេមរភាសា]
* [https://www.c-span.org/liveEvent/?Iran U.S. and Israeli Strikes on Iran], [[C-SPAN]]
* [https://www.marinetraffic.com/en/ais/home/centerx:56.4/centery:26.5/zoom:9 Tracking of traffic in the Strait of Hormuz]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០២៦]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៦]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីស្រាអែល]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាណត្តិប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំទីពីរ]]
240ywxyrr03cuxb28fpk0pifcorz6rt
ក្ដារខៀនដិត
0
53652
335164
335143
2026-05-12T23:11:21Z
វៃស៊ុយអេន
50882
335164
wikitext
text/x-wiki
[[File:Blackboard bold on a blackboard.jpg|thumb|ក្ដារខៀនដិត<math>\C</math> និង <math>\R</math> សរសេរនៅលើក្ដារខៀន]]
'''ក្ដារខៀនដិត'''គឺជារចនាប័ទ្មនៃការសរសេរនិមិត្តសញ្ញាដិតនៅលើក្ដារខៀនដោយបង្កើនចំនួនបន្ទាត់ជាក់លាក់ទ្វេដង ដែលត្រូវបានគេប្រើជាទូទៅនៅក្នុងការបង្រៀនគណិតវិទ្យា និងរចនាប័ទ្មអក្សរដែលទាញយកបានដែលប្រើក្នុងអត្ថបទគណិតវិទ្យាដែលបានបោះពុម្ព។ រចនាប័ទ្មនេះត្រូវបានគេប្រើជាទូទៅបំផុតដើម្បីតំណាងឱ្យសំណុំចំនួន <math>\N</math> (natural numbers), <math>\Z</math> (integers), <math>\Q</math> (rational numbers), <math>\R</math> (real numbers) និង <math>\C</math> (complex numbers)។
====ការប្រើប្រាស់====
តារាងខាងក្រោមបង្ហាញតួអក្សរដិតទាំងអស់នៅលើក្ដារខៀនយូនីកូដ។
ជួរឈរទីមួយបង្ហាញអក្សរដែលបង្ហាញជាធម្មតាដោយប្រព័ន្ធសម្គាល់ LaTeX។ ជួរឈរទីពីរបង្ហាញចំណុចកូដយូនីកូដ។ ជួរឈរទីបីបង្ហាញនិមិត្តសញ្ញាយូនីកូដខ្លួនឯង (ដែលនឹងបង្ហាញបានត្រឹមត្រូវតែលើកម្មវិធីរុករកដែលគាំទ្រយូនីកូដ និងមានលទ្ធភាពចូលប្រើពុម្ពអក្សរសមរម្យ)។ ជួរឈរទីបួនពិពណ៌នាអំពីការប្រើប្រាស់ធម្មតាមួយចំនួននៅក្នុងអត្ថបទគណិតវិទ្យា។ និមិត្តសញ្ញាមួយចំនួន (ជាពិសេស <math>\mathbb{C}, \mathbb{Q}, \mathbb{R}</math> និង <math>\mathbb{Z}</math>) គឺស្ទើរតែជាសកលក្នុងការបកស្រាយរបស់ពួកគេ ខណៈពេលដែលនិមិត្តសញ្ញាផ្សេងទៀតមានការប្រើប្រាស់ចម្រុះជាង។
{| class=wikitable style="max-width:50em;"
! scope="col" style="width: 4em;" | LaTeX
! scope="col" style="width: 6.5em;" | Unicode code point {{nobold|1=(hex)}}
! scope="col" style="width: 4em;" | Unicode symbol
|-
! colspan="3" | Uppercase Latin
|-
|<math>\mathbb{A}</math>
|<code>U+1D538</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝔸}}
|-
|<math>\mathbb{B}</math>
|<code>U+1D539</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝔹}}
|-
|<math>\mathbb{C}</math>
|<code>U+2102</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|ℂ}}
|-
|<math>\mathbb{D}</math>
|<code>U+1D53B</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝔻}}
|-
|<math>\mathbb{E}</math>
|<code>U+1D53C</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝔼}}
|-
|<math>\mathbb{F}</math>
|<code>U+1D53D</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝔽}}
|-
|<math>\mathbb{G}</math>
|<code>U+1D53E</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝔾}}
|-
|<math>\mathbb{H}</math>
|<code>U+210D</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|ℍ}}
|-
|<math>\mathbb{I}</math>
|<code>U+1D540</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕀}}
|-
|<math>\mathbb{J}</math>
|<code>U+1D541</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕁}}
|-
|<math>\mathbb{K}</math>
|<code>U+1D542</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕂}}
|-
|<math>\mathbb{L}</math>
|<code>U+1D543</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕃}}
|-
|<math>\mathbb{M}</math>
|<code>U+1D544</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕄}}
|-
|<math>\mathbb{N}</math>
|<code>U+2115</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|ℕ}}
|-
|<math>\mathbb{O}</math>
|<code>U+1D546</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕆}}
|-
|<math>\mathbb{P}</math>
|<code>U+2119</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|ℙ}}
|-
|<math>\mathbb{Q}</math>
|<code>U+211A</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|ℚ}}
|-
|<math>\mathbb{R}</math>
|<code>U+211D</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|ℝ}}
|-
|<math>\mathbb{S}</math>
|<code>U+1D54A</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕊}}
|-
|<math>\mathbb{T}</math>
|<code>U+1D54B</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕋}}
|-
|<math>\mathbb{U}</math>
|<code>U+1D54C</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕌}}
|-
|<math>\mathbb{V}</math>
|<code>U+1D54D</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕍}}
|-
|<math>\mathbb{W}</math>
|<code>U+1D54E</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕎}}
|-
|<math>\mathbb{X}</math>
|<code>U+1D54F</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕏}}
|-
|<math>\mathbb{Y}</math>
|<code>U+1D550</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕐}}
|-
|<math>\mathbb{Z}</math>
|<code>U+2124</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|ℤ}}
|-
! colspan="3" |Lowercase Latin
|-
|
|<code>U+1D552</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕒}}
|-
|
|<code>U+1D553</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕓}}
|-
|
|<code>U+1D554</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕔}}
|-
|
|<code>U+1D555</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕕}}
|-
|
|<code>U+1D556</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕖}}
|-
|
|<code>U+1D557</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕗}}
|-
|
|<code>U+1D558</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕘}}
|-
|
|<code>U+1D559</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕙}}
|-
|
|<code>U+1D55A</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕚}}
|-
|
|<code>U+1D55B</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕛}}
|-
|<math>\mathbb{k}</math>
|<code>U+1D55C</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕜}}
|-
|
|<code>U+1D55D</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕝}}
|-
|
|<code>U+1D55E</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕞}}
|-
|
|<code>U+1D55F</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕟}}
|-
|
|<code>U+1D560</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕠}}
|-
|
|<code>U+1D561</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕡}}
|-
|
|<code>U+1D562</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕢}}
|-
|
|<code>U+1D563</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕣}}
|-
|
|<code>U+1D564</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕤}}
|-
|
|<code>U+1D565</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕥}}
|-
|
|<code>U+1D566</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕦}}
|-
|
|<code>U+1D567</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕧}}
|-
|
|<code>U+1D568</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕨}}
|-
|
|<code>U+1D569</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕩}}
|-
|
|<code>U+1D56A</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕪}}
|-
|
|<code>U+1D56B</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝕫}}
|-
! colspan="3" |Italic Latin
|-
|
|<code>U+2145</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|ⅅ}}
|-
|
|<code>U+2146</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|ⅆ}}
|-
|
|<code>U+2147</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|ⅇ}}
|-
|
|<code>U+2148</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|ⅈ}}
|-
|
|<code>U+2149</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|ⅉ}}
|-
! colspan="3" |Greek
|-
|
|<code>U+213E</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|ℾ}}
|-
|
|<code>U+213D</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|ℽ}}
|-
|
|<code>U+213F</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|ℿ}}
|-
|
|<code>U+213C</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|ℼ}}
|-
|
|<code>U+2140</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|⅀}}
|-
! colspan="3" |Digits
|-
|
|<code>U+1D7D8</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝟘}}
|-
|
|<code>U+1D7D9</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝟙}}
|-
|
|<code>U+1D7DA</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝟚}}
|-
|
|<code>U+1D7DB</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝟛}}
|-
|
|<code>U+1D7DC</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝟜}}
|-
|
|<code>U+1D7DD</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝟝}}
|-
|
|<code>U+1D7DE</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝟞}}
|-
|
|<code>U+1D7DF</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝟟}}
|-
|
|<code>U+1D7E0</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝟠}}
|-
|
|<code>U+1D7E1</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𝟡}}
|-
! colspan="3" |Arabic
|-
|
|<code>U+1EEA1</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺡}}
|-
|
|<code>U+1EEA2</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺢}}
|-
|
|<code>U+1EEA3</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺣}}
|-
|
|<code>U+1EEA5</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺥}}
|-
|
|<code>U+1EEA6</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺦}}
|-
|
|<code>U+1EEA7</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺧}}
|-
|
|<code>U+1EEA8</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺨}}
|-
|
|<code>U+1EEA9</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺩}}
|-
|
|<code>U+1EEAB</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺫}}
|-
|
|<code>U+1EEAC</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺬}}
|-
|
|<code>U+1EEAD</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺭}}
|-
|
|<code>U+1EEAE</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺮}}
|-
|
|<code>U+1EEAF</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺯}}
|-
|
|<code>U+1EEB0</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺰}}
|-
|
|<code>U+1EEB1</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺱}}
|-
|
|<code>U+1EEB2</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺲}}
|-
|
|<code>U+1EEB3</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺳}}
|-
|
|<code>U+1EEB4</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺴}}
|-
|
|<code>U+1EEB5</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺵}}
|-
|
|<code>U+1EEB6</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺶}}
|-
|
|<code>U+1EEB7</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺷}}
|-
|
|<code>U+1EEB8</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺸}}
|-
|
|<code>U+1EEB9</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺹}}
|-
|
|<code>U+1EEBA</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺺}}
|-
|
|<code>U+1EEBB</code>
|style="font-size: 105%"|{{not a typo|𞺻}}
|}
លើសពីនេះ <math>\boldsymbol\mu_n</math> ដែលមានអក្សរដិតលើក្ដារខៀន (រកមិនឃើញនៅក្នុង Unicode ឬ {{code|amsmath}} LaTeX) ជួនកាលត្រូវបានប្រើដោយអ្នកទ្រឹស្តីចំនួន និងធរណីមាត្រពិជគណិត ដើម្បីកំណត់គ្រោងការណ៍ក្រុមនៃ <math>n</math>-th នៃឯកភាព។
r1b73xdlssnvbanx4hyny9blj6lalhl
ច្រកអានសេះ
0
53653
335149
335144
2026-05-12T12:08:08Z
Asa MILAI
50298
335149
wikitext
text/x-wiki
'''ច្រកអានសេះ''' គឺជាភ្នំនិងច្រកព្រំដែនធម្មជាតិមួយស្ថិតនៅតាមជួរភ្នំដងរ៉ែកដែលដែលមានទីតាំងនៅតាមបណ្ដោយ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] ដោយខាងកម្ពុជាស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្តភូមិអានសេះ ឃុំជាំក្សាន្ត ស្រុកជាំក្សាន្ត [[ខេត្តព្រះវិហារ]] (ចម្ងាយប្រមាណ២៥គ.មពីទីរួមស្រុកជាំក្សាន្ត) រីឯនៅខាងដីសៀមវិញ គឺស្ថិតក្នុងភូមិអានម៉ា (អានសេះ) ឃុំសូង ស្រុកណាមយឺន [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។ <ref>{{Cite web |title=NBT WORLD - Second Army Area Reports Cambodian Forces Open Fire at Chong Ahn Ma |url=https://thainews.prd.go.th/nbtworld/news/view/1621546/?bid=1 |access-date=2025-12-10 |website=thainews.prd.go.th |language=en}}</ref> តំបន់នេះត្រូវបាន [[ថៃ]] និង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] ប្រជែងគ្នា ហើយវាជាចំណុចក្តៅគគុកដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងជម្លោះព្រំដែន [[ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ (២០០៨–២០១១)|ឆ្នាំ ២០០៨-២០១៣]] និង [[ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃឆ្នាំ២០២៥|២០២៥]] រវាងប្រទេសទាំងពីរ។ <ref>{{Cite web |title=Thai F-16s strike Cambodian positions after deadly border attacks - Winthai |url=https://world.thaipbs.or.th/detail/thai-f16s-strike-cambodian-positions-after-deadly-border-attacks-winthai/59783 |access-date=2025-12-10 |website=world.thaipbs.or.th |language=en}}</ref> ច្រកនេះគឺជាអធិតេយ្យភាពបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជាដោយស្របតាមច្បាប់ ។
== ជម្លោះព្រំដែនឆ្នាំ ២០២៥ ==
ក្នុងអំឡុងពេល [[ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃឆ្នាំ២០២៥|ជម្លោះកម្ពុជា-ថៃឆ្នាំ ២០២៥]] ថៃចូលរំលោភដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជាទាំងខុសច្បាប់ដោយបានអះអាងថាបានកាន់កាប់ទាំងកំពូលភ្នំអានសេះប្រទេសថៃបានអះអាងថាបានកាន់កាប់ទាំងកំពូលភ្នំ <ref name="pptvhd36-250726">{{Cite news|date=24 July 2025|title=อัปเดตสถานการณ์สู้รบไทย-กัมพูชา ตรึงกำลังหลายจุด-จ่อเข้ายึดเขาพระวิหาร|language=th|trans-title=Update on the Thai-Cambodian war situation, forces stationed at several points, ready to seize Preah Vihear Temple|work=PPTV36HD|url=https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%A1/253359|url-status=live|access-date=26 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250726081211/https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%A1/253359|archive-date=26 July 2025}}</ref> និងកំពូលភ្នំ [[ភ្នំត្រប់]] ។ ច្រកអានសេះត្រូវបានបិទដោយភាគីសៀមជាឯកត្តោភាគីនាថ្ងៃ០១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ ហើយក្លាយជាសមរភូមិក្តៅនៃការប្រយុទ្ធគ្នាដណ្តើមទីតាំងមួយនេះរវាងកងទ័ពកម្ពុជា និងថៃ។<ref>{{Cite web |date=2025-05-02 |title=ថៃបិទច្រកទ្វារព្រំដែនអានសេះ ខេត្តព្រះវិហារ ដោយឯកតោភាគី កាលពីថ្ងៃទី ១ ឧសភា - សុីសុីថាមស៍ |url=https://kh.cc-times.com/posts/23195 |access-date=2026-05-12 |website=The Cambodia China Times |language=km}}</ref> ក្រៅពីអាស្រមរបស់លោកតាអ៊ុំដែលថៃបានបំផ្លាញដោយចោទបានសាងសង់រំលោភលើកិច្ចព្រមព្រៀង នៅមានផ្ទះសំបែងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ និងអាគារនានាត្រូវបានថៃបាញ់ផ្លោងដាក់ និងទម្លាក់គ្រាប់បែកកំទេចចោលផងដែរ។<ref>{{Cite web |last=Ek |first=Lee |date=2026-04-28 |title=មូលហេតុ ដែលទ័ពថៃ កម្ទេចរូបសំណាកលោកតាអ៊ុំនៅច្រកអានសេះ |url=https://kbn.news/archives/380227 |access-date=2026-05-12 |website=Khmer Breaking News |language=en-US}}</ref><ref>Facebook, Mao Vutha, ច្រកអានសេះ</ref> ព្រឹត្តិការណ៍នៃការបំផ្លាញរូបបដិមាទេវហិណ្ឌូ នៅតំបន់ច្រកទ្វារតំបន់អានសេះ ក្នុងស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ បានក្លាយជាប្រធានបទដ៏ក្ដៅគគុក និងបានឈានទៅដល់ការបង្កើតឱ្យមាន ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ ជាពិសេសពីសំណាក់ប្រទេសឥណ្ឌា ដែលជាប្រភពដើមនៃសាសនាហិណ្ឌូ ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ២០១៤ ហើយក៏ត្រូវបានយោធាថៃ កម្ទេចចោលកាលពីថ្ងៃទី ២២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite web |title=ការបំផ្លាញរូបបដិមាទេវហិណ្ឌូនៅតំបន់អានសេះ និងការកសាង |url=https://rooster.news/news/destruction-of-hindu-deity-statues-in-anses-area-and-construction |access-date=2026-05-12 |website=rooster.news |language=en}}</ref>
== ឯកសារយោង ==
nx6oreraeojlt6zep1igecxq39rnswf
សូនី
0
53654
335152
2026-05-12T14:46:32Z
Asa MILAI
50298
បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1353541350|Sony]]"
335152
wikitext
text/x-wiki
{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ក្រុមហ៊ុន
| name = Sony Group Corporation
| logo = [[File:Sony logo.svg|270px|class=skin-invert logo-nobg]]
| logo_caption = Logo used since 1973
| image = Sony headquaters 1.jpg
| image_caption = Headquarters in [[Minato, Tokyo]]
| native_name = ソニーグループ株式会社
| native_name_lang = ja
| romanized_name = ''Sonī Gurūpu kabushiki-gaisha''
| former_name = {{Unbulleted indent list
| Tokyo Tsushin Kogyo K.K. (1946{{nbndash}}1957)
| Sony Corporation (1958{{nbndash}}2021){{efn|Since April 2021, the "Sony Corporation" legal name is used for Sony Group's electronics business that was previously known as "Sony Electronics Corporation".}}<ref>{{cite web|url=https://www.sony.net/SonyInfo/News/ServiceArea/210401E/|title=Change of the Sony entity for License Agreements, etc.|date=1 April 2021|access-date=7 May 2021|website=www.sony.net|publisher=Sony Group Corporation|archive-date=2023-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318211939/https://www.sony.net/SonyInfo/News/ServiceArea/210401E/|url-status=live}}</ref>
}}
| type = [[Public company|Public]]
| traded_as = {{plainlist|
* {{TYO|6758}}
* {{NYSE|SONY}}
* [[Nikkei 225]] component
* [[TOPIX]] Core30 component
}}
| industry = [[Conglomerate (company)|Conglomerate]]
| founded = {{Start date and age|df=yes|1946|5|7}}<br />[[Nihonbashi]], Chūō, Tokyo, Japan<ref>{{Cite web |title=Sony Corporate History |url=https://www.sony.com/en/SonyInfo/CorporateInfo/History/company/ |access-date=3 April 2021 |website=sony.com |language=en |archive-date=2021-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413190256/https://www.sony.com/en/SonyInfo/CorporateInfo/History/company/ |url-status=live }}</ref>
| founder = {{plainlist|
* [[Masaru Ibuka]]
* [[Akio Morita]]
}}
| hq_location = [[Sony City]]
| hq_location_city = Minato, Tokyo
| hq_location_country = Japan
| num_locations_year = 2016
| area_served = Worldwide
| key_people = {{plainlist|
* [[Kenichiro Yoshida]]<br>{{small|(Executive Chairman)}}
* [[Hiroki Totoki]]<br>{{small|(President and CEO)}}
* Lin Tao<br>{{small|(Chief Financial Officer)}}
}}
| products = {{plainlist|
* [[Automotive]]
* [[Anime]]
* [[Camera]]s
* [[Computer hardware]]
* [[Consumer electronics]]
* [[Film]]s
* [[Music]]
* [[Robot]]s
* [[Semiconductor]]s
* [[Telecommunications equipment]]
* [[Television show]]s
* [[Video game]]s
}}
| services = {{plainlist|
* [[Advertising agency]]
* [[Network service]]s
}}
| revenue = {{increase}} [[Japanese yen|¥]]12.48 trillion
| revenue_year = FY25
| operating_income = {{increase}} ¥1.44 trillion
| income_year = FY25
| net_income = {{increase}} ¥1 trillion
| net_income_year = FY25
| assets = {{decrease}} ¥15.68 trillion
| num_employees = 112,300<ref>{{Cite web |url=https://www.sony.com/en/SonyInfo/CorporateInfo/data/ |title=Corporate Info |access-date=2023-12-06 |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207042724/https://www.sony.com/en/SonyInfo/CorporateInfo/data/ |url-status=live }}</ref>
| num_employees_year = 2025
| divisions =
| website = {{URL|https://www.sony.com/en/|sony.com}}
| footnotes = Financials {{As of|2026|3|31|lc=y|pre=fiscal year ended}}.<br />References:<ref name=":Financial">{{Cite web|url=https://www.sony.com/en/SonyInfo/IR/library/presen/er/pdf/25q4_sony.pdf|title=Financial Statements and Consolidated Financial Results|publisher=Sony Group Corporation|website=sony.com|access-date=8 May 2026}}</ref>
}}{{Nihongo foot|'''Sony Group Corporation''',|ソニーグループ株式会社|Sonī Gurūpu kabushiki-gaisha|lead=yes|group=lower-alpha}} ជាទូទៅគេហៅថា {{Nihongo foot|'''Sony''',|ソニー|Sonī|group=lower-alpha}} គឺជា[[សម្ព័ន្ធក្រុមហ៊ុន]]ពហុជាតិសាសន៍របស់ជប៉ុន ដែលមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅ [[សូនីស៊ីធី]] ក្នុង [[មីណាតូ,តូក្យូ]] ប្រទេសជប៉ុន។<ref>"[https://www.sony.com/en/SonyInfo/CorporateInfo/Data/Map/ Access & Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416150015/https://www.sony.com/en/SonyInfo/CorporateInfo/Data/Map/|date=2021-04-16}}." </ref> ក្រុមហ៊ុន សូនីគ្រុប គ្របដណ្តប់លើអាជីវកម្មជាច្រើនប្រភេទ រួមមាន គ្រឿងអេឡិចត្រូនិច រូបភាព និងរលកចាប់សញ្ញា ([[Sony Semiconductor Solutions]]) ខ្សែភាពយន្ត និងទូរទស្សន៍ ([[Sony Pictures Entertainment]]) តន្ត្រី ([[Sony Music Group]] និង [[Sony Music Entertainment Japan]]) ហ្គេមវីដេអូ ([[Sony Interactive Entertainment]]) និងផ្សេងៗទៀត។
ក្រុមហ៊ុនសូនី ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ ក្រោមឈ្មោះ {{Nihongo foot|'''Tokyo Tsushin Kogyo K.K.'''|東京通信工業株式会社|Tōkyō Tsūshin Kōgyō Kabushiki Kaisha|Tokyo Telecommunications Engineering Corporation|lead=yes|group=lower-alpha}} ដោយលោក [[ម៉ាសារុ អ៊ីប៊ូកា]] និង [[អាគីអូ ម៉ូរីតា]] ។ នៅឆ្នាំ ១៩៥៨ ក្រុមហ៊ុននេះបានប្រើប្រាស់ឈ្មោះ {{Nihongo foot|'''Sony Corporation'''.|ソニー株式会社|Sonī Kabushiki Kaisha|lead=yes|group=lower-alpha}} ដំបូងឡើយជាក្រុមហ៊ុនផលិតគ្រឿងអេឡិចត្រូនិច វាទទួលបានការទទួលស្គាល់យ៉ាងឆាប់រហ័សសម្រាប់ផលិតផលដូចជាវិទ្យុត្រង់ស៊ីស្ទ័រ [[TR-55]] និងម៉ាស៊ីនថតវីដេអូនៅផ្ទះ [[CV-2000]] ដែលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ដល់[[អព្ភូតហេតុសេដ្ឋកិច្ចជប៉ុន|ការស្តារសេដ្ឋកិច្ចក្រោយសង្គ្រាម]]របស់ជប៉ុន។ <ref name="Sterngold-1997">{{Cite news|last=Sterngold|first=James|date=1997-12-20|title=Masaru Ibuka, 89, Engineer And Sony Co-Founder, Dies|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1997/12/20/business/masaru-ibuka-89-engineer-and-sony-co-founder-dies.html|url-status=live|access-date=2025-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527064425/https://www.nytimes.com/1997/12/20/business/masaru-ibuka-89-engineer-and-sony-co-founder-dies.html|archive-date=May 27, 2015|issn=0362-4331}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2005-03-17 |title=Saving Sony before it falls |url=https://www.marketingweek.com/saving-sony-before-it-falls/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805101407/https://www.marketingweek.com/saving-sony-before-it-falls/ |archive-date=August 5, 2021 |access-date=2025-02-06 |website=Marketing Week}}</ref> <ref>{{Cite web |date=February 9, 2025 |title=Sony: A Legacy of Innovation, Creativity, and Global Leadership |url=https://inspirepreneurmagazine.com/case-studies/sony-a-legacy-of-innovation-creativity-and-global-leadership/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114092212/https://inspirepreneurmagazine.com/case-studies/sony-a-legacy-of-innovation-creativity-and-global-leadership/ |archive-date=January 14, 2026 |access-date=2025-02-06 |website=InspirePreneur}}</ref> បន្ទាប់ពីលោក អ៊ីប៊ូកា ចូលនិវត្តន៍នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ លោក ម៉ូរីតា បានបម្រើការជាប្រធានរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩៤ ដោយត្រួតពិនិត្យការកើនឡើងរបស់ សូនី ជាម៉ាកយីហោសកលដែលទទួលស្គាល់សម្រាប់ការច្នៃប្រឌិតក្នុង [[គ្រឿងអេឡិចត្រូនិចប្រើប្រាស់]] ។ ផលិតផលសំខាន់ៗរួមមានទូរទស្សន៍ពណ៌ [[Trinitron]] ម៉ាស៊ីនចាក់អូឌីយ៉ូចល័ត [[Walkman]] និងការអភិវឌ្ឍរួមគ្នានៃ [[ស៊ីឌី|ឌីសតូច]] ។ <ref name="Sterngold-1997" /> <ref name="Guardian">{{Cite news|last=Neate|first=Rupert|date=1 December 2014|title=A history of Sony's successes and failures|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/technology/2014/dec/13/sony-successes-failures-inventions-walkman-music|url-status=live|access-date=22 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201044041/https://www.theguardian.com/technology/2014/dec/13/sony-successes-failures-inventions-walkman-music|archive-date=2020-12-01|issn=0261-3077}}</ref>
ដោយពង្រីកខ្លួនហួសពីគ្រឿងអេឡិចត្រូនិច ក្រុមហ៊ុនសូនី បានទិញយក [[សូនី តន្ត្រី អ៊ីនធើណេសិន|ក្រុមហ៊ុន CBS Records]] ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៨ និង ក្រុមហ៊ុន Columbia Pictures Entertainment ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩ ខណៈពេលដែលក៏បានចូលទីផ្សារម៉ាស៊ីនហ្គេមវីដេអូនៅផ្ទះជាមួយនឹងការចេញលក់ [[PlayStation]] ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៤។ នៅប្រទេសជប៉ុន ក្រុមហ៊ុនបានធ្វើពិពិធកម្មបន្ថែមទៀតដោយបង្កើតផ្នែកសេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុក្នុងឆ្នាំ ២០០១ ដែលនឹងត្រូវប្រែក្លាយទៅជាក្រុមហ៊ុនដាច់ដោយឡែកមួយនៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៥ ដោយក្រុមហ៊ុននេះរក្សាភាគហ៊ុន ២០%។ នៅឆ្នាំ ២០២១ ក្រុមហ៊ុននេះត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជាក្រុមហ៊ុន Sony Group Corporation នៅពេលដែលវាបានផ្លាស់ប្តូរទៅជារចនាសម្ព័ន្ធ [[ក្រុមហ៊ុនកាន់កាប់ភាគហ៊ុន|ក្រុមហ៊ុនកាន់កាប់ភាគហ៊ុន]] ដោយអាជីវកម្មអេឡិចត្រូនិចរបស់ខ្លួនបន្តក្រោមឈ្មោះ Sony Corporation។
នៅឆ្នាំ ២០២០ ក្រុមហ៊ុនសូនី មានចំណែកទីផ្សារ [[ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញារូបភាព]] សកលចំនួន ៥៥% ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាក្រុមហ៊ុនផលិតឧបករណ៍ចាប់សញ្ញារូបភាពធំជាងគេ <ref name=":6">{{Cite web |title=Sony's key image sensor business hit by smartphone market decline |url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sony-s-key-image-sensor-business-hit-by-smartphone-market-decline |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210217123743/https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sony-s-key-image-sensor-business-hit-by-smartphone-market-decline |archive-date=2021-02-17 |access-date=2020-09-01 |website=Nikkei Asian Review}}</ref> ជាក្រុមហ៊ុនផលិតកាមេរ៉ាធំជាងគេទីពីរ <ref>{{Cite web |date=14 August 2020 |title=2019 Market Share Data Shows Canon and Sony Growing, Nikon Shrinking |url=https://petapixel.com/2020/08/14/2019-market-share-data-shows-canon-and-sony-growing-nikon-shrinking/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416133634/https://petapixel.com/2020/08/14/2019-market-share-data-shows-canon-and-sony-growing-nikon-shrinking/ |archive-date=2021-04-16 |access-date=21 May 2021 |website=petapixel.com}}</ref> ជាក្រុមហ៊ុននាំមុខគេផ្នែកលក់ឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិក <ref>{{Cite web |title=Top 20 semiconductor sales leaders for Q1 2016 |url=https://www.electronicspecifier.com/news/analysis/top-20-semiconductor-sales-leaders-for-q1-2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614005816/https://www.electronicspecifier.com/news/analysis/top-20-semiconductor-sales-leaders-for-q1-2016 |archive-date=June 14, 2020 |access-date=1 June 2020 |website=Electronic Specifier}}</ref> និងជា[[ទូរទស្សន៍|ក្រុមហ៊ុនផលិតទូរទស្សន៍ធំជាងគេទីបី]] របស់ពិភពលោកតាមការលក់។ <ref name="market-share2">{{Cite web |title=Global LCD TV manufacturer market share from 2008 to 2017. |url=http://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/ |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124004644/https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/ |archive-date=2020-11-24 |access-date=26 February 2017 |publisher=Statista}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2 February 2021 |title=Samsung tops global TV market for 15th consecutive year |url=https://www.flatpanelshd.com/news.php?subaction=showfull&id=1614155663 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521185921/https://www.flatpanelshd.com/news.php?subaction=showfull&id=1614155663 |archive-date=2021-05-21 |access-date=21 May 2021 |website=FlatpanelsHD}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Alekseenko |first=Artem |date=4 March 2021 |title=LG and Sony Led OLED TV Gains in Advanced TV Market in Q4 |url=https://www.displaydaily.com/article/press-releases/lg-and-sony-led-oled-tv-gains-in-advanced-tv-market-in-q4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624164434/https://www.displaydaily.com/article/press-releases/lg-and-sony-led-oled-tv-gains-in-advanced-tv-market-in-q4 |archive-date=2022-06-24 |access-date=21 May 2021 |website=DisplayDaily |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite news|date=2 May 2018|title=How Samsung fell behind Sony and LG in the premium TV market|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-samsung-elec-tv-idUSKBN1I24K2|url-status=live|access-date=1 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119234739/https://www.reuters.com/article/us-samsung-elec-tv-idUSKBN1I24K2|archive-date=2020-11-19}}</ref>
ទោះបីជាក្រុមហ៊ុនសូនី មិនមែនជាផ្នែកមួយនៃ ''[[keiretsu]]'' ប្រពៃណីក៏ដោយ ក៏វាមានទំនាក់ទំនងជាប្រវត្តិសាស្ត្រជាមួយក្រុមហ៊ុន [[Sumitomo Mitsui Financial Group]] ដែលមានតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ នៅពេលដែលវាពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើធនាគារមីស៊ូអ៊ី សម្រាប់ការផ្តល់ហិរញ្ញប្បទាន។ <ref name=":1">"{{Cite web |title=Chapter 12: Morita's Eagerness Towards Direct Finance |url=https://www.sony.com/ja/SonyInfo/CorporateInfo/History/SonyHistory/1-12.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413073407/https://www.sony.com/ja/SonyInfo/CorporateInfo/History/SonyHistory/1-12.html |archive-date=April 13, 2021 |access-date=2024-07-14 |website=Sony Group Corp.}}</ref> <ref>{{Cite encyclopedia|title=A Frog in a Well Knows Nothing of the Ocean: A History of Corporate Ownership in Japan|url=https://www.nber.org/chapters/c10274.pdf|date=2005|pages=367–466|isbn=0-226-53680-7}}</ref> ក្រុមហ៊ុនសូនី ត្រូវបានជួញដូរជាសាធារណៈនៅលើ [[ផ្សារភាគហ៊ុនតូក្យូ|ផ្សារហ៊ុនតូក្យូ]] (សមាសធាតុមួយនៃសន្ទស្សន៍ [[Nikkei 225]] និង [[TOPIX]] Core30) ហើយក៏រក្សា [[បង្កាន់ដៃប្រាក់បញ្ញើរបស់អាមេរិក]] នៅលើ [[ផ្សារភាគហ៊ុនញូវយ៉ក|ផ្សារហ៊ុនញូវយ៉ក]] ផងដែរ ជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានចុះបញ្ជីតាំងពីឆ្នាំ ១៩៦១។ <ref name=":1" /> គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២១ វាជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៨៨ នៅក្នុងបញ្ជី [[Fortune Global 500|''Fortune'' Global 500]] <ref>{{Cite web |title=Sony: Company Profile – Fortune |url=https://fortune.com/company/sony/global500/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251130223750/https://fortune.com/company/sony/global500/ |archive-date=November 30, 2025 |access-date=2025-09-19}}</ref> និងទី ៥៧ នៅក្នុងបញ្ជី [[Forbes Global 2000|''Forbes'' Global 2000]] ឆ្នាំ ២០២៣។ <ref>{{Cite web |title=The Global 2000 2023 |url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0 |archive-date=January 29, 2024 |access-date=2024-02-07 |website=Forbes}}</ref>
== ឯកសារយោង ==
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text]]
ry1dq6uk4mhy59ju7343vpddneqz26m
អិនអេចខេ
0
53655
335153
2026-05-12T15:08:51Z
Asa MILAI
50298
បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1353540166|NHK]]"
335153
wikitext
text/x-wiki
{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ក្រុមហ៊ុន
| name = Japan Broadcasting Corporation
| logo = NHK logo 2020.svg
| logo_size = 200px
| logo_caption = Logo used since 2020
| image = NHK Broadcasting Center 2016.jpg
| image_caption = Headquarters at the [[NHK Broadcasting Center]] in [[Shibuya]], Tokyo
| trading_name = NHK
| native_name = 日本放送協会
| native_name_lang = ja
| romanized_name = Nippon Hōsō Kyōkai
| former_name = Tokyo/Osaka/Nagoya Broadcasting Station (1925–1926) <br /> Broadcasting Corporation of Japan (English name 1926–1950)
| type = [[Statutory corporation]] chartered under the Broadcasting Act of 1950
| industry = [[Terrestrial television|Broadcast]] [[radio]], [[television]] and [[Website|online]]
| predecessor = Tokyo Broadcasting Station
| founded = {{Start date and age|1926|8|6|df=y}} (original incarnation and brand) <br /> {{Start date and age|1950|6|1|df=y}} (current incarnation)
| founder = [[Gotō Shinpei]]
| hq_location = [[NHK Broadcasting Center]], [[Jinnan, Shibuya|Jinnan]]
| hq_location_city = [[Shibuya]], [[Tokyo]]
| hq_location_country = Japan
| area_served = Japan <br /> Worldwide ([[NHK World-Japan]])
| key_people = {{ubl|[[Nobuyuki Koga]] (chairman)|Tatsuhiko Inoue (president)|Hideo Koike (executive vice president)}}
| website = {{URL|https://www.nhk.or.jp|nhk.or.jp}}
| footnotes = <ref>{{cite web |url=https://www.nhk.or.jp/pr/keiei/gyoumu/h17/pdf/gyoumu.pdf |title=日本放送協会平成17年度業務報告書] |trans-title=NHK Business Report 2005 |page=42 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061114230652/https://www.nhk.or.jp/pr/keiei/gyoumu/h17/pdf/gyoumu.pdf |archive-date=14 November 2006 |url-status=live }}</ref>
}}{{Nihongo|'''សាជីវកម្មផ្សព្វផ្សាយជប៉ុន'''<ref>[http://www.nhk.or.jp/info/about/summary.html NHKの概要]</ref>|日本放送協会|Nippon Hōsō Kyōkai}}, ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរដោយ[[អក្សរកាត់]][[Romanization of Japanese|រ៉ូម៉ាំង]]របស់វា '''NHK''',{{Efn|Pronounced in Japanese as {{nihongo||エヌエイチケイ|Enueichikē}}}} គឺជាអ្នកផ្សាយព័ត៌មាន [[Public broadcasting|សាធារណៈជប៉ុន]] ។<ref>{{Cite web |title=NHK: Profile |url=http://www.nhk.or.jp/pr/english/profile/pforile.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514035550/http://www.nhk.or.jp/pr/english/profile/pforile.html |archive-date=14 May 2008 |publisher=NHK}}</ref><ref name="s67">{{Cite book|date=1990|title=Tokyo Rising: The City Since the Great Earthquake|page=67}}</ref> វាគឺជា[[សាជីវកម្មស្របច្បាប់]]មួយ ដែលទទួលបានមូលនិធិពី[[ការបង់ថ្លៃអាជ្ញាប័ណ្ណទូរទស្សន៍]]របស់អ្នកទស្សនា។
អិនអេចខេ ដំណើរការប៉ុស្តិ៍[[ទូរទស្សន៍លើដី]] ចំនួនពីរ ( [[NHK General TV]] និង [[NHK Educational TV]] ) ប៉ុស្តិ៍[[ទូរទស្សន៍ផ្កាយរណប]] ចំនួនបី ( [[NHK BS]] ); ក៏ដូចជាប៉ុស្តិ៍ [[ទូរទស្សន៍ប្រេងកង់ខ្ពស់|ទូរទស្សន៍ប្រេងកង់ខ្ពស់]] ចំនួនពីរគឺ [[NHK BS Premium 4K]] និង [[NHK BS8K]] ) និងបណ្តាញវិទ្យុចំនួនពីរ ( [[NHK AM]] និង [[NHK FM]] )។
អិចអេចខេ ក៏ផ្តល់សេវាកម្មផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិមួយ ដែលគេស្គាល់ថាជា [[NHK World-Japan]] ដែលផ្សំឡើងដោយ [[NHK World TV]], [[NHK World Premium]] និងសេវាវិទ្យុរលកខ្លី [[Radio Japan]] (RJ)។ World Radio Japan ក៏ធ្វើឱ្យកម្មវិធីមួយចំនួនរបស់ខ្លួនអាចរកបាននៅលើអ៊ីនធឺណិតផងដែរ។
អិចអេចខេ គឺជាអ្នកផ្សាយដំបូងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោកដែលបានផ្សាយក្នុងកម្រិតភាពច្បាស់ខ្ពស់ (ដោយប្រើ [[ការអ៊ិនកូដគំរូពហុអនុ នីក្វិស្ត|ការអ៊ិនកូដគំរូពហុអនុនីក្វិស្ត]] ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា Hi-Vision) និងក្នុង [[គុណភាពបង្ហាញ 8K|កម្រិត 8K]] ។ <ref>{{Cite web |title=The history of Super Hi-Vision {{!}} 8K Super Hi-Vision |url=https://www.nhk.or.jp/bs4k8k/eng/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413010134/https://www.nhk.or.jp/bs4k8k/eng/history/ |archive-date=13 April 2023 |publisher=NHK}}</ref>
== ឯកសារយោង ==
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text]]
l7fe8wkrrktbeccbntfy4ljc5yi04gl
335154
335153
2026-05-12T15:15:06Z
Asa MILAI
50298
335154
wikitext
text/x-wiki
{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ក្រុមហ៊ុន
| name = សាជីវកម្មផ្សព្វផ្សាយជប៉ុន
| logo = NHK logo 2020.svg
| logo_size = 200px
| logo_caption = និមិត្តសញ្ញាដែលបានប្រើតាំងពីឆ្នាំ ២០២០
| image = NHK Broadcasting Center 2016.jpg
| image_caption = ទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅ [[មជ្ឈមណ្ឌលផ្សព្វផ្សាយ អិនអេចខេ]]ក្នុង[[ស៊ីប៊ូយ៉ា]] ក្រុងតូក្យូ
| trading_name = NHK
| native_name = 日本放送協会
| native_name_lang = ja
| romanized_name = Nippon Hōsō Kyōkai
| former_name = ស្ថានីយ៍ផ្សាយ តូក្យូ/អូសាកា/ណាហ្គោយ៉ា (១៩២៥–១៩២៦) <br /> សាជីវកម្មផ្សព្វផ្សាយជប៉ុន (ឈ្មោះជាភាសាអង់គ្លេស ១៩២៦–១៩៥០)
| type = [[សាជីវកម្មស្របច្បាប់]] ដែលត្រូវបានចុះបញ្ជីក្រោមច្បាប់ផ្សព្វផ្សាយឆ្នាំ១៩៥០
| industry = [[ទូរទស្សន៍លើដី|ការផ្សាយ]] [[វិទ្យុ]], [[ទូរទស្សន៍]] និង [[គេហទំព័រ|អនឡាញ]]
| predecessor = ស្ថានីយ៍ផ្សាយតូក្យូ
| founded = {{Start date and age|1926|8|6|df=y}} (original incarnation and brand) <br /> {{Start date and age|1950|6|1|df=y}} (current incarnation)
| founder = [[គូតូ ស៊ីន្ពី]]
| hq_location = [[NHK Broadcasting Center]], [[Jinnan, Shibuya|Jinnan]]
| hq_location_city = [[ស៊ីប៉ូយ៉ា]], [[តូក្យូ]]
| hq_location_country = ជប៉ុន
| area_served = ជប៉ុន <br /> ទូទាំងពិភពលោក ([[NHK World-Japan]])
| key_people = {{ubl|[[Nobuyuki Koga]] (chairman)|Tatsuhiko Inoue (president)|Hideo Koike (executive vice president)}}
| website = {{URL|https://www.nhk.or.jp|nhk.or.jp}}
| footnotes = <ref>{{cite web |url=https://www.nhk.or.jp/pr/keiei/gyoumu/h17/pdf/gyoumu.pdf |title=日本放送協会平成17年度業務報告書] |trans-title=NHK Business Report 2005 |page=42 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061114230652/https://www.nhk.or.jp/pr/keiei/gyoumu/h17/pdf/gyoumu.pdf |archive-date=14 November 2006 |url-status=live }}</ref>
}}{{Nihongo|'''សាជីវកម្មផ្សព្វផ្សាយជប៉ុន'''<ref>[http://www.nhk.or.jp/info/about/summary.html NHKの概要]</ref>|日本放送協会|Nippon Hōsō Kyōkai}}, ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរដោយ[[អក្សរកាត់]][[Romanization of Japanese|រ៉ូម៉ាំង]]របស់វា '''NHK''',{{Efn|Pronounced in Japanese as {{nihongo||エヌエイチケイ|Enueichikē}}}} គឺជាអ្នកផ្សាយព័ត៌មាន [[Public broadcasting|សាធារណៈជប៉ុន]] ។<ref>{{Cite web |title=NHK: Profile |url=http://www.nhk.or.jp/pr/english/profile/pforile.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514035550/http://www.nhk.or.jp/pr/english/profile/pforile.html |archive-date=14 May 2008 |publisher=NHK}}</ref><ref name="s67">{{Cite book|date=1990|title=Tokyo Rising: The City Since the Great Earthquake|page=67}}</ref> វាគឺជា[[សាជីវកម្មស្របច្បាប់]]មួយ ដែលទទួលបានមូលនិធិពី[[ការបង់ថ្លៃអាជ្ញាប័ណ្ណទូរទស្សន៍]]របស់អ្នកទស្សនា។
អិនអេចខេ ដំណើរការប៉ុស្តិ៍[[ទូរទស្សន៍លើដី]] ចំនួនពីរ ( [[NHK General TV]] និង [[NHK Educational TV]] ) ប៉ុស្តិ៍[[ទូរទស្សន៍ផ្កាយរណប]] ចំនួនបី ( [[NHK BS]] ); ក៏ដូចជាប៉ុស្តិ៍ [[ទូរទស្សន៍ប្រេងកង់ខ្ពស់|ទូរទស្សន៍ប្រេងកង់ខ្ពស់]] ចំនួនពីរគឺ [[NHK BS Premium 4K]] និង [[NHK BS8K]] ) និងបណ្តាញវិទ្យុចំនួនពីរ ( [[NHK AM]] និង [[NHK FM]] )។
អិចអេចខេ ក៏ផ្តល់សេវាកម្មផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិមួយ ដែលគេស្គាល់ថាជា [[NHK World-Japan]] ដែលផ្សំឡើងដោយ [[NHK World TV]], [[NHK World Premium]] និងសេវាវិទ្យុរលកខ្លី [[Radio Japan]] (RJ)។ World Radio Japan ក៏ធ្វើឱ្យកម្មវិធីមួយចំនួនរបស់ខ្លួនអាចរកបាននៅលើអ៊ីនធឺណិតផងដែរ។
អិចអេចខេ គឺជាអ្នកផ្សាយដំបូងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោកដែលបានផ្សាយក្នុងកម្រិតភាពច្បាស់ខ្ពស់ (ដោយប្រើ [[ការអ៊ិនកូដគំរូពហុអនុ នីក្វិស្ត|ការអ៊ិនកូដគំរូពហុអនុនីក្វិស្ត]] ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា Hi-Vision) និងក្នុង [[គុណភាពបង្ហាញ 8K|កម្រិត 8K]] ។ <ref>{{Cite web |title=The history of Super Hi-Vision {{!}} 8K Super Hi-Vision |url=https://www.nhk.or.jp/bs4k8k/eng/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413010134/https://www.nhk.or.jp/bs4k8k/eng/history/ |archive-date=13 April 2023 |publisher=NHK}}</ref>
== ឯកសារយោង ==
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text]]
<references />
7r0w04cu18ia19a9bs16j0d5dqxkqbm
អ្នកប្រើប្រាស់:~2026-28671-17
2
53656
335158
2026-05-12T16:10:02Z
~2026-28671-17
50938
ក្រុមហ៊ុន ម៉ាន់ រ៉ូយ៉ាល់℗
335158
wikitext
text/x-wiki
ក្រុមហ៊ុន ម៉ាន់ រ៉ូយ៉ាល់℗
c9a8hj7z244sawfs5pks79z4o583x86
ការពិភាក្សា:រឿងធនញ្ជ័យ
1
53657
335166
2026-05-13T00:25:27Z
~2026-28709-33
50946
/* តើធនញ័្ជយបានធ្វើអ្វីខ្លះពេលរស់នៅក្នុងស្រុកចិន */ ផ្នែកថ្មី
335166
wikitext
text/x-wiki
== តើធនញ័្ជយបានធ្វើអ្វីខ្លះពេលរស់នៅក្នុងស្រុកចិន ==
[[ពិសេស:ការរួមចំណែក/~2026-28709-33|~2026-28709-33]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:~2026-28709-33|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:២៥ ថ្ងៃពុធ ទី១៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC)
fggsqnqfql4cmc84gc18u5ucs3302tc
335167
335166
2026-05-13T00:27:00Z
~2026-28709-33
50946
/* តើធនញ័្ជយបានធ្វើអ្វីខ្លះពេលរស់នៅក្នុងស្រុកចិន */
335167
wikitext
text/x-wiki
== តើធនញ័្ជយបានធ្វើអ្វីខ្លះពេលរស់នៅក្នុងស្រុកចិន ==
se6qt1g7qy6qqbkglqjblhuohodgcxi
335168
335167
2026-05-13T00:27:16Z
~2026-28709-33
50946
/* តើធនញ័្ជយបានធ្វើអ្វីខ្លះពេលរស់នៅក្នុងស្រុកចិន */
335168
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
ការពិភាក្សា:ឃុំម៉ាឡៃ
1
53658
335181
2026-05-13T09:51:43Z
~2026-28724-70
50954
/* ចម្ងាយផ្លូវ */ ផ្នែកថ្មី
335181
wikitext
text/x-wiki
== ចម្ងាយផ្លូវ ==
តើកូនដំរីភូមិវាលហាត់ ឃុំម៉ាឡៃមានចម្ងាយប៉ុន្មាន [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/~2026-28724-70|~2026-28724-70]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:~2026-28724-70|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:៥១ ថ្ងៃពុធ ទី១៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC)
nq6691ymekzkns4df8jb9meviufhjxy
បេនចាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ
0
53659
335184
2026-05-13T10:13:43Z
Asa MILAI
50298
Asa MILAI បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[បេនចាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] ទៅ [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]
335184
wikitext
text/x-wiki
#បញ្ជូនបន្ត [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]
d1gawc00m3uijy6q8pi37p7xcdfq7xw
វ៉ាយ៉ាង វង្ស
0
53660
335185
2026-05-13T10:39:25Z
Asa MILAI
50298
បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1347154109|Wayang wong]]"
335185
wikitext
text/x-wiki
'''វ៉ាយ៉ាង វង្ស''', {{Sfn|Robson|Wibisono|2002}} ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា '''{{Lang|km|វ៉ាយ៉ាង អូរាំង}}''' គឺជាប្រភេទនៃការសម្តែងល្ខោនរបាំបុរាណ [[របាំជ្វា|ជ្វា]] និង [[របាំបាលី|បាលី]] ដែលមានប្រធានបទយកមកពីវគ្គនៃ ''[[រាមាយណៈ|រឿងរាមាយណៈ]]'' ឬ ''[[រឿងមហាភារតយុទ្ធ|មហាភារតៈ]]'' ។ ការសម្តែងត្រូវបានរៀបចំរចនាប័ទ្ម ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីវប្បធម៌រាជវាំងជ្វា៖
{{Blockquote|វ៉ាយ៉ាង វង្ស នៅខាងក្នុង ក្រាតុន (ល្ខោនវាំង) នៃតំបន់យ៉ូកយាការតា ភាគកណ្តាលនៃកោះជ្វា គឺជាតំណាងនៃចំណុចកំពូលនៃឯកភាពសោភ័ណភាពរបស់ជនជាតិជ្វា។ វាជាទម្រង់សិល្បៈល្ខោនពេញលេញមួយ ដែលរួមបញ្ចូលគ្នានូវរបាំ ល្ខោន តន្ត្រី សិល្បៈទស្សនីយភាព ភាសា និងអក្សរសិល្បៈ។ ភាពប្រណីត និងភាពហ្មត់ចត់ផ្នែកវប្បធម៌កម្រិតខ្ពស់ បានជ្រាបចូលទៅក្នុងគ្រប់ទិដ្ឋភាពទាំងអស់នៃការសម្តែងនេះ។<ref>{{ cite journal | author = Garrett Kam | title = ''Wayang Wong'' in the Court of Yogyakarta: The Enduring Significance of Javanese Dance Drama | journal = Asian Theatre Journal | volume = 4 | issue = 1 | pages = 29–51 | date = Spring 1987 | doi = 10.2307/1124435 | jstor = 1124435 }}</ref>}}
[[ឯកសារ:Wayang Wong Bharata Pandawa.jpg|រូបភាពតូច|ការសម្តែងរបាំជ្វា វ៉ាយ៉ាង វង្ស នៅរោងល្ខោន វ៉ាយ៉ាង អូរាំង ភារ៉ាតា (Wayang Orang Bharata Theatre) ក្នុងតំបន់សេណេន (Senen) ទីក្រុងហ្សាកាតា (Jakarta)។ រូបភាពនេះបង្ហាញពីតួអង្គ បងប្អូនបាណ្ឌវៈទាំងប្រាំ (Pandawa Lima) ជាមួយនិងអ្នកយាមរបស់ពួកគេនៅខាងឆ្វេង និងព្រះស្រីគ្រឹស្នា (Sri Kresna) នៅខាងស្តាំ។]]
ទោះបីជាមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយប្រពៃណី [[វប្បធម៌ជ្វា|ជ្វា]] និង [[ជនជាតិបាលី|បាលី]] ក៏ដោយ កម្ពស់នៃល្ខោនរបាំ វ៉ាយ៉ាង វង្ស ក៏អាចរកឃើញនៅក្នុងប្រពៃណីជនជាតិ[[ជនជាតិជ្វា|ជ្វា]]ជិតខាង រួមទាំងប្រពៃណី [[របាំស៊ុនដា|ស៊ុនដា]] ផងដែរ។
== ឯកសារយោង ==
auvk7t7z060n5nlpr8v9v8pankqyeol
ស្រុក Miaoli អាគីហ៊ីតូវិទ្យាល័យកម្រិតបឋមសិក្សា
0
53661
335189
2026-05-13T11:49:50Z
CJKPro2026
50318
/* */
335189
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox_School
| name = ស្រុក Miaoli អាគីហ៊ីតូវិទ្យាល័យកម្រិតបឋមសិក្សា
| other_name = Mingren Junior High School
| motto = បណ្តុះចរិតលក្ខណៈសីលធម៌ និងលើកទឹកចិត្តដល់ការសិក្សា; សុទិដ្ឋិនិយម និងវឌ្ឍនភាព
| established = ឆ្នាំ១៩៦៩
| type = វិទ្យាល័យកម្រិតមធ្យមសិក្សាខេត្ត
| grades = មានថ្នាក់ចំនួន ៣៦ នៅក្នុងថ្នាក់ទី ៧-៩។
ថ្នាក់ទី 30 (ថ្នាក់ធម្មតា)
ថ្នាក់ទី 3 (ថ្នាក់កីឡា)
ថ្នាក់ទី 3 (ថ្នាក់សិល្បៈ)
| district = ខោនធី Miaoli តៃវ៉ាន់
| principal = តាំងហ៊ុយមីន (湯慧敏)
| faculty =
| staff = ប្រហែល ១២០ នាក់
| enrollment = ប្រហែល ១៧៦៨ នាក់
| free_label = សាលារៀន
| free_text = ការអប់រំរួមគ្នា
| location = ខោនធី Miaoli ទីក្រុង Miaoli 36047 Fuli នៅខាងក្នុងស្ថានីយ៍វិទ្យុ លេខ ១០
| information = +886-37-321-261
| website = [http://www.mln.mlc.edu.tw/ 苗栗市明仁國中網站]
}}
'''ស្រុក Miaoli អាគីហ៊ីតូវិទ្យាល័យកម្រិតបឋមសិក្សា'''，វិទ្យាល័យមួយកន្លែងស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុង Miaoli ស្រុក Miaoli ប្រទេសតៃវ៉ាន់<ref>{{Cite web |title=縣立明仁國中 |url=https://www.readingfortomorrow.org/LightUp/achievementPage.php?school_id=3079 |website=中華明日閱讀協會 |access-date=2025-07-22}}</ref>, បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1969។
== តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ ==
*[https://www.facebook.com/pages/%E6%98%8E%E4%BB%81%E5%9C%8B%E4%B8%AD/185143068222569?sk=wall 苗栗市明仁國中Facebook粉絲團] {{url=https://www.facebook.com/pages/%E6%98%8E%E4%BB%81%E5%9C%8B%E4%B8%AD/185143068222569?sk=wall |date=20210416145028 }}
*[http://www.mln.mlc.edu.tw/ 苗栗縣立明仁國民中學] {{url=http://www.mln.mlc.edu.tw/ |date=20210415065822 }}
si3o0fjpc44wtda61341tsbe462ajyd
335190
335189
2026-05-13T11:52:13Z
CJKPro2026
50318
335190
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox_School
| name = ស្រុក Miaoli អាគីហ៊ីតូវិទ្យាល័យកម្រិតបឋមសិក្សា
| other_name = Mingren Junior High School
| motto = បណ្តុះចរិតលក្ខណៈសីលធម៌ និងលើកទឹកចិត្តដល់ការសិក្សា; សុទិដ្ឋិនិយម និងវឌ្ឍនភាព
| established = ឆ្នាំ១៩៦៩
| type = វិទ្យាល័យកម្រិតមធ្យមសិក្សាខេត្ត
| grades = មានថ្នាក់ចំនួន ៣៦ នៅក្នុងថ្នាក់ទី ៧-៩។
ថ្នាក់ទី 30 (ថ្នាក់ធម្មតា)
ថ្នាក់ទី 3 (ថ្នាក់កីឡា)
ថ្នាក់ទី 3 (ថ្នាក់សិល្បៈ)
| district = ខោនធី Miaoli តៃវ៉ាន់
| principal = តាំងហ៊ុយមីន (湯慧敏)
| faculty =
| staff = ប្រហែល ១២០ នាក់
| enrollment = ប្រហែល ១៧៦៨ នាក់
| free_label = សាលារៀន
| free_text = ការអប់រំរួមគ្នា
| location = ខោនធី Miaoli ទីក្រុង Miaoli 36047 Fuli នៅខាងក្នុងស្ថានីយ៍វិទ្យុ លេខ ១០
| information = +886-37-321-261
| website = [http://www.mln.mlc.edu.tw/ 苗栗市明仁國中網站]
}}
'''ស្រុក Miaoli អាគីហ៊ីតូវិទ្យាល័យកម្រិតបឋមសិក្សា'''，វិទ្យាល័យមួយកន្លែងស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុង Miaoli ស្រុក Miaoli ប្រទេសតៃវ៉ាន់<ref>{{Cite web |title=縣立明仁國中 |url=https://www.readingfortomorrow.org/LightUp/achievementPage.php?school_id=3079 |website=中華明日閱讀協會 |access-date=2025-07-22}}</ref>, បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1969។
== តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ ==
*[https://www.facebook.com/pages/%E6%98%8E%E4%BB%81%E5%9C%8B%E4%B8%AD/185143068222569?sk=wall 苗栗市明仁國中Facebook粉絲團]
*[http://www.mln.mlc.edu.tw/ 苗栗縣立明仁國民中學]
42j26wgekh4fxh3gl9hfbwecjz8faiw
335191
335190
2026-05-13T11:53:04Z
CJKPro2026
50318
/* */
335191
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox_School
| name = ស្រុក Miaoli អាគីហ៊ីតូវិទ្យាល័យកម្រិតបឋមសិក្សា
| other_name = Mingren Junior High School
| motto = បណ្តុះចរិតលក្ខណៈសីលធម៌ និងលើកទឹកចិត្តដល់ការសិក្សា; សុទិដ្ឋិនិយម និងវឌ្ឍនភាព
| established = ឆ្នាំ១៩៦៩
| type = វិទ្យាល័យកម្រិតមធ្យមសិក្សាខេត្ត
| grades = មានថ្នាក់ចំនួន ៣៦ នៅក្នុងថ្នាក់ទី ៧-៩។
ថ្នាក់ 30 (ថ្នាក់ធម្មតា)
ថ្នាក់ 3 (ថ្នាក់កីឡា)
ថ្នាក់ 3 (ថ្នាក់សិល្បៈ)
| district = ខោនធី Miaoli តៃវ៉ាន់
| principal = តាំងហ៊ុយមីន (湯慧敏)
| faculty =
| staff = ប្រហែល ១២០ នាក់
| enrollment = ប្រហែល ១៧៦៨ នាក់
| free_label = សាលារៀន
| free_text = ការអប់រំរួមគ្នា
| location = ខោនធី Miaoli ទីក្រុង Miaoli 36047 Fuli នៅខាងក្នុងស្ថានីយ៍វិទ្យុ លេខ ១០
| information = +886-37-321-261
| website = [http://www.mln.mlc.edu.tw/ 苗栗市明仁國中網站]
}}
'''ស្រុក Miaoli អាគីហ៊ីតូវិទ្យាល័យកម្រិតបឋមសិក្សា'''，វិទ្យាល័យមួយកន្លែងស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុង Miaoli ស្រុក Miaoli ប្រទេសតៃវ៉ាន់<ref>{{Cite web |title=縣立明仁國中 |url=https://www.readingfortomorrow.org/LightUp/achievementPage.php?school_id=3079 |website=中華明日閱讀協會 |access-date=2025-07-22}}</ref>, បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1969។
== តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ ==
*[https://www.facebook.com/pages/%E6%98%8E%E4%BB%81%E5%9C%8B%E4%B8%AD/185143068222569?sk=wall 苗栗市明仁國中Facebook粉絲團]
*[http://www.mln.mlc.edu.tw/ 苗栗縣立明仁國民中學]
de27c7nwv1mtds4iz4o67gexdl9ebpa