វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5402 336598 336195 2026-06-14T01:55:58Z เตชิต คำภา 51583 /* វប្បធម៌ */ 336598 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | latm = 45 | latNS = N | longd = 100 | longm = 29 | longEW = E | languages_type = [[អក្សរផ្លូវការ]] | languages2_type = | leader_name3 = | leader_name4 = | leader_name5 = | leader_name6 = | leader_name7 = | leader_name8 = | leader_name9 = | FR_total_population_estimate_year = | FR_foot = | FR_total_population_estimate = | FR_total_population_estimate_rank = | FR_metropole_population_estimate_rank = | conventional_long_name = ព្រះរាជាណាចក្រថៃ | native_name = {{nobold|ราชอาณาจักรไทย ([[ភាសាថៃ]])<br/>''រ៉ាឆាអាក់ណាចាក់ថៃ''}} | image_flag = Flag of Thailand.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិថៃ|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Thailand.svg | common_name = ថៃ | symbol_type = [[ត្រាផែនដី]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ភ្លេងជាតិថៃ|เพลงชาติไทย]]''<br/>''ភ្លេងជាតិថៃ (ជាគ្រឿងភ្លេង)''<br/><center>[[File:Thai National Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> | royal_anthem = ''[[សរសើរព្រះបារមី]]''<br/>''ព្រះរាជភ្លេង (ជាគ្រឿងភ្លេង)''<br/><center>[[File:Thai Royal Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> | image_map = Thailand on the globe (Southeast Asia centered).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសថៃ (ក្រហម) នៅលើភូគោល | capital_type = រាជធានី | capital = [[បាងកក]] | coordinates = {{Coord|13|45|N|100|29|E|type:city}} | largest_city = capital | latd = 13 | official_languages = [[ភាសាថៃ|ថៃ]]<ref name=CIA>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html Thailand] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703193043/https://www.cia.gov/Library/publications/the-world-factbook/geos/th.html |date=3 July 2015 }}, ''The World Factbook''.</ref><!--Thai is the official language. English is a non-official secondary language.--> | languages = [[អក្សរថៃ|ថៃ]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | ៨៦% [[ជនជាតិថៃ|ថៃ]]<br />{{nowrap|&nbsp;–៣៩% [[ជនជាតិថៃ|សៀមកណ្តាល]]}}<br />{{nowrap|&nbsp;–២៨% [[ជនជាតិឦសាន|ឦសាន]]}}<br />{{nowrap|&nbsp;–១០% [[ជនជាតិសៀមខាងជើង|ឃុនមឿង]]}} <br />{{nowrap|&nbsp;–9% [[ជនជាតិថៃ|សៀមខាងត្បូង]]}} <br />{{nowrap|៣% [[ខ្មែរលើ|ខ្មែរ]]}} <br />{{nowrap|២% [[ជនជាតិថៃម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]]}} | ៩% [[ក្រុមជនជាតិនៅថៃ|ក្រុមជនជាតិចំនួន ៦៨ ក្រុមទៀត]] }} | ethnic_groups_ref = <ref name="Springer">{{cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/330368922 |author1=John Draper |author2=Joel Sawat Selway |title=A New Dataset on Horizontal Structural Ethnic Inequalities in Thailand in Order to Address Sustainable Development Goal 10 |journal=Social Indicators Research |page=284 |volume=141 |issue=4 |date=January 2019 |doi=10.1007/s11205-019-02065-4 |access-date=18 កញ្ញា 2021}}</ref> | ethnic_groups_year = ២០១៩ | religion_year = ២០១៨ | religion = {{plainlist| * ៩៣.៥% [[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ថៃ|ព្រះពុទ្ធសាសនា]]<ref>Article 67:<br />"The State should support and protect Buddhism. In supporting and protecting Buddhism, [...] the State should promote and support education and dissemination of dharmic principles of Theravada Buddhism [...], and shall have measures and mechanisms to prevent Buddhism from being undermined in any form. The State should also encourage Buddhists to participate in implementing such measures or mechanisms."{{cite web|title=Constitution of the Kingdom of Thailand |url=http://www.constitutionnet.org/sites/default/files/2017-05/CONSTITUTION%2BOF%2BTHE%2BKINGDOM%2BOF%2BTHAILAND%2B%28B.E.%2B2560%2B%282017%29%29.pdf |website=constitutionnet.org|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> * ៥.៤% [[ឥស្លាមសាសនានៅថៃ|ឥស្លាមសាសនា]] * ១.១៣% [[គ្រិស្តសាសនានៅថៃ|គ្រិស្តសាសនា]] * ០.០២% [[ហិណ្ឌូសាសនានៅថៃ|ហិណ្ឌូសាសនា]] * ០.០០៣% គ្មានជំនឿសាសនា }} | religion_ref = <ref name="auto">{{cite web |url=http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls |title=Population by religion, region and area, 2018 |publisher=NSO |access-date=17 កុម្ភៈ 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424172255/http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls |archive-date=24 មេសា 2021 |archivedate=2021-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210424172255/http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls }}</ref> | government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ|រាជាធិបតេយ្យ​អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] [[ឯកត្តរដ្ឋ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធសភា|របបសភានិយម]] | leader_title1 = [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រ]] | leader_name1 = [[វជិរាលង្ករណ]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[អនុទិន ជាញវីរកូល]] | legislature = [[រដ្ឋសភាថៃ|រដ្ឋសភា]] | upper_house = [[វុឌ្ឍិសភាថៃ|វុឌ្ឍិសភា]] | lower_house = {{nowrap|[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ថៃ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]]}} | established_event2 = [[អាណាចក្រសុខោទ័យ]] | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|និម្មិតកម្ម]] | established_event3 = [[អាណាចក្រអយុធ្យា]] | established_date2 = ១២៣៨–១៤៤៨ | established_event4 = [[អាណាចក្រធនបុរី]] | established_date3 = ១៣៥១–១៧៦៧ | established_event5 = [[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|សម័យក្រុងបាងកក]] | established_date4 = ១៧៦៨–១៧៨២ | established_event6 = {{nowrap|[[បដិវត្តន៍សៀមឆ្នាំ១៩៣២|រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]}} | established_date5 = ៦ មេសា ១៧៨២ | established_date6 = ២៤ មិថុនា ១៩៣២ | area_km2 = ៥១៣,១២០ | area_size = 1 E7 | area_rank = ទី៥០ | percent_water = {{nowrap|០.៤ (២,២៣០ គម{{smallsup|២}})}} | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ៦៩,៩៥០,៨៥០<ref name="macro">{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/countries/THA/thailand/population|title = Thailand Population 1950-2021}}</ref> | population_census = ៦៤,៧៨៥,៩០៩<ref>(ជាភាសាថៃ) National Statistics Office, [http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc "100th anniversary of population censuses in Thailand: Population and housing census 2010: 11th census of Thailand"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120712002347/http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc |date=12 July 2012}}. popcensus.nso.go.th.</ref> | population_estimate_year = ២០២១ | population_estimate_rank = ទី២០ | population_census_year = ២០១០ | population_density_km2 = ១៣២.១ | population_density_rank = ទី៨៨ | GDP_PPP = {{increase}} ១.៤២៨ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name=imf2>{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/October/weo-report?c=578,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2022&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២២ | GDP_PPP_rank = ទី២២ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ២០,៣៧៨ ដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៦៩ | GDP_nominal = {{increase}} ៥៨៥.៥៨៦ ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = ២០២២ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = ៨,៣៥៦ ដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៨០ | Gini = ៣៤.៩ <!--number only--> | Gini_year = ២០១៩ | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=ធនាគារពិភពលោក |access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៧៧៧ <!--number only--> | HDI_year = ២០១៩ | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]|date=15 December 2020|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | HDI_rank = ទី៧៩ | currency = [[បាត]] (฿) | currency_code = THB | time_zone = | utc_offset = +៧ | utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours --> | DST_note = | time_zone_DST = | drives_on = ឆ្វេង | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅថៃ|+៦៦]] | cctld = {{unbulleted list |[[.th]] |[[.ไทย]]}} | area_magnitude = 1 E11 | itu_prefix = HS, E2 }} {{contains Thai text|compact=yes}} '''ប្រទេសថៃ''' ឬ '''ថៃ''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''ព្រះរាជាណាចក្រថៃ''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]:ราชอาณาจักรไทย) ហៅ'''ប្រទេសសៀម''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]:สยาม) ជាប្រទេសដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]]នៃភូមិភាគ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនខាងកើតជាប់នឹង[[ឡាវ|ប្រទេសឡាវ]] ខាងទិសអាគ្នេយ៍ជាប់នឺងប្រទេស[[កម្ពុជា]] ខាងត្បូងជាប់ប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]] និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]] ខាងលិចជាប់នឹងប្រទេស[[ភូមា]] និង[[សមុទ្រអង់ដាម៉ង់]] ហើយមាន[[ទន្លេមេគង្គ]]ធ្វើជាព្រំដែលក្នុងតំបន់ខ្លះ គ្រប់គ្រងដោយរបបប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នឹងមានមជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រងរាជការផែនដីនៅក្រុង[[បាងកក]] និងមាន[[ចង្វាតនៃថៃ|ការបែងចែករដ្ឋបាលភូមិភាគចែកជា ៧៧ ខេត្ដ]]។ ប្រទេសថៃជាប់លំដាប់[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ទី ៥០ ខាងផ្ទៃដី]]ដោយមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ៥១៣,១១៥ គម^២ និងមាន[[បញ្ជីប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ប្រជាជនច្រើនលំដាប់ទី ២០ នៃពិភពលោក]]គឺមានប្រមាណ ៦៧ លាននាក់។ ថៃជាប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មី មានប្រាក់ចំណូលមូលដ្ឋានបានមកពីវិស័យឧស្សាហកម្មនិងសេវាកម្ម។ ថៃមានទីកន្លែងទេសចរណ៍ល្បីៗ ដូចជា ផាត់តាយ៉ា ភូកេត ក្រុងបាងកក និងឈៀងម៉ៃ ដែលបង្កើនប្រាក់ចំណូលឱ្យដល់ប្រទេសជាតិ។ ដូចគ្នានឹងការនាំចេញដែលមានដែលជាផ្នែកសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច មានតម្លៃ ៣៣៤,០២៦ លាន[[ដុល្លារអាមេរិក|ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក]] តាមការប៉ានប្រមាណនៅឆ្នាំ២០១០ សេដ្ឋកិច្ចថៃជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៣០ ក្នុងពិភពលោក។ [[ជនជាតិតៃ]]បានធ្វើចំណាកស្រុកពីភាគនិរតីប្រទេសចិនមកកាន់ទឹកដីប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ននៅអំឡុងសតវត្សទី១១។ អ្នកប្រវត្ដិសាស្រ្ដចាត់ទុកថា អាណាចក្រសុខោទ័យជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃប្រវត្ដិសាស្រ្ដថៃដែលក្រោយមកបានធ្លាក់ក្រោយឥទ្ធិពលនៃអាណាចក្រអយុធ្យាដែលមានអំណាចជាង និងមានការទាក់ទងជាមួយជាតិបស្ចិមប្រទេស តែត្រូវបានធ្លាក់ចុះដុនដាបមួយរយៈដោយសារការពង្រីកអំណាចរបស់ភូមាចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៥១១ មុននឹងងើបឡើងវិញម្ដងទៀត​។ ពេលសម្ដេចព្រះចៅក្រុងធនបុរីទ្រង់ស្ថាបនា[[អាណាចក្រធនបុរី]] ហេតុការណ៍ច្របូកច្របល់នៅសម័យចុងអាណាចក្របាននាំប្រទេសថៃចូលដល់យុគសម័យរបស់[[រាជវង្សចក្រី]]នៃ[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ក្រុងរតនកោសិន្រ្ទ]]។ នៅក្នុងអំឡុងដើមសម័យក្រុងរតនកោសិន្ទ្រ ប្រទេសថៃរងការវាយលុកពីប្រទេសជិតខាង តែក្រោយរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លៅចៅយូហួ ជនជាតិអឺរ៉ុបចាប់ផ្ដើមមានឥទ្ធិពលលើភូមិភាគនេះយ៉ាងខ្លាំង ដែលនាំទៅរកការធ្វើសន្ធិសញ្ញាជាច្រើន និងការបាត់បង់ទឹកដីក្នុងផ្នែកខ្លះ ធ្វើឱ្យថៃអាចចៀសផុតពីអាណានិគមកិច្ចពីសំណាក់ប្រទេសអឺរ៉ុបបាន។ ក្រោយមកក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ថៃបានចូលរួមជាមួយបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ត ហើយក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ មានការធ្វើបដិវត្តប្ដូរពីរបបរាជានិយមផ្ដាច់ការមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យ។ ថៃបានចូលរួមខាងបក្សសម្ព័ន្ធត្រីភាគីនៅក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]]។ រហូតដល់អំឡុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]] ថៃបានចងសម្ព័ន្ធនយោបាយជាមួយអាមេរិក។ ពួកទាហានចូលមកមានឥទ្ធិពលក្នុងកិច្ចការនយោបាយថៃយ៉ាងខ្លាំងក្រោយបដិវត្ដថៃរាប់សិបឆ្នាំ ទាំងក្នុងពេលដែលមានរដ្ឋបាលស៊ីវិល និងចូលទៅរកសម័យលោកសេរីក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នក្រោយការបោះឆ្នោតរើសនាយករដ្ឋមន្រ្តីថ្មីក្នុងឆ្នាំ២០២៥ គឺលោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]]ឡើងកាន់តំណែង។ ==និរុត្តិសាស្ត្រ== ពាក្យថា សៀម ជាពាក្យដែលបរទេសប្រើសម្រាប់ហៅអាណាចក្រអយុធ្យា ក្នុងកំលុងឆ្នាំគ.ស. ១៤៥៧ កាលពីដើមប្រទេសថៃខ្លួនឯងក៏ធ្លាប់ប្រើពាក្យថា សៀម រាប់តាំងពីរជ្ជកាលសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លាវចៅយូហួមក ដោយប្រាកដឃើញមានការប្រើឈ្មោះច្បាស់លាស់ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៨៥៦ តែជនជាតិថៃមិនធ្លាប់ហៅខ្លួនឯងថា “សៀម” ឬ “ជនជាតិសៀម”  ដូចពួកបរទេស ឬតាមឈ្មោះជាផ្លូវការក្នុងសម័យនោះឡើយ។ ចំណែកពាក្យថា “ជនជាតិថៃ” វិញ កំណត់ហេតុរបស់ឡាឡូបែបានកត់ត្រាទុកយ៉ាងច្បាស់ថា អ្នកស្រុកអយុធ្យាបានហៅខ្លួនឯងដូច្នេះមកជាយូរហើយ។ ក្រោយមកនៅថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣៩ តាមប្រកាសរដ្ឋនិយម ច្បាប់ទី ១ នៅសម័យរដ្ឋាភិបាលលោកវិបុលសង្គ្រាម (ដែលប្រកាសឱ្យប្រើកាលពីថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣៩) បានប្ដូរឈ្មោះប្រទេស និងសញ្ជាតិ​ពី “សៀម” មកជា “ថៃ” ដែលលោកវិបុលសង្គ្រាមមានចេតនាចង់បង្ហាញថាដែនដីនេះជារបស់ជនជាតិថៃ ពុំមែនជារបស់ជនជាតិណាផ្សេង តាមលទ្ធិជាតិនិយមក្នុងពេលនោះ ដោយមួយកំលុងពេលក្រោយមកបានប្ដូរមកជា “សៀម” នៅឆ្នាំគ.ស.  ១៩៤៥ តែក៏មានការប្ដូរមកជាថៃម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៤៨ ដែលជាកំឡុងពេលដែលលោកវិបុលសង្គ្រាមធ្វើជានាយករដ្ឋមន្រ្ដី។ ការប្ដូរឈ្មោះលើកនេះនៅមានការប្ដូរពី “Siam” ក្នុងភាសាអង់គ្លេសនិងភាសាបារាំង មកជា “Thaïlande” ក្នុងភាសាបារាំង និង “Thailand” ក្នុងភាសាអង់គ្លេសរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយឈ្មោះសៀម នៅមានគេស្គាល់ជាទូទៅទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស។            == ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ == {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ}} ====​​​សម័យបុរេប្រវត្ដិ==== [[ឯកសារ:Tai Migration.svg|រូបភាពតូច|ផែនទីបង្ហាញការរស់នៅភូមិសាស្ត្រនៃ គ្រួសារភាសាតៃ-ក្រដៃ ។ ព្រួញតំណាងឱ្យគំរូទូទៅនៃការធ្វើចំណាកស្រុកនៃ កុលសម្ព័ន្ធនិយាយតៃ តាមដងទន្លេ និងឆ្លងកាត់ខាងក្រោម។]] ប្រទេសថៃមានប្រវត្ដិសាស្រ្ដជាយូរមកហើយ ក្នុងសម័យអតីតកាល ទឹកដីដែលជាប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្នបានមានមនុស្សចូលមករស់នៅតាំងពីសម័យយុគថ្មរំលីង គឺប្រហែល ២០.០០០ ឆ្នាំមកហើយ។ ភូមិភាគនេះបានទទួលឥទ្ធិពលវប្បធម៌និងសាសនាពីឥណ្ឌា ចាប់តាំងពីអាណាចក្រហ្វូណន នៅកំលុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១ តែចំពោះរដ្ឋរបស់ជនជាតិថៃវិញ តាមតំណាលយោនកបានកត់ត្រាថា ការស្ថាបនាអាណាចក្រថៃដំបូងកើតឡើងក្នុងកំឡុងឆ្នាំគ.ស ៨៥៧ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី៧ និងទី ៨ ក្នុងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន ជនជាតិតៃឬថៃ បានបង្កើតរដ្ឋខ្លួនឯងមួយឈ្មោះថា '''ណាមជីវ ឬ ណានចាវ''' ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅខេត្តយូណាន ប្រទេសចិន បច្ចុប្បន្ន។ ជនជាតិនេះ ដំបូងឡើយប្រមូលផ្ដុំគ្នាជាក្រុមក្នុងអំណាចស្ដេចត្រាញ់តែមួយ ហើយតាំងទីលំនៅនៅទិសឧត្តរឆ្ងាយពីប្រទេសខ្មែរ។ មុនដំបូងពួកសៀម ឬ ថៃចុះមកតាំងទីលំនៅនៅភាគកណ្ដាលនៃ[[ទន្លេព្រះចៅយ៉ា|ទន្លេមេណាម]](ទន្លេចៅព្រះយ៉ាបច្ចុប្បន្ន) ដែលចន្លោះរដ្ឋទ្វារវតី និង រដ្ឋហរិបុញ្ជយ ហើយបានបង្កើតជាបុរីនិងរដ្ឋតូចៗឋិតនៅក្រោមស្តេចត្រាញ់ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី១២ គេក៏ប្រទះឃើញពាក្យស្យាម (Syam) និងរូបចម្លាក់ជនជាតិសៀមនៅលើជញ្ជាំងថ្មនៃប្រាសាទអង្គរវត្ត ព្រមទាំងមានសេចក្តីនាមថា '''ស្យាម''' រួចបញ្ជាក់ថាជាពួកព្រៃ តាមឯកសារសិលាចារឹករបស់ចាមបានកត់សំគាល់ថា ពីមុនជនជាតិសៀមឬថៃស្ថិតនៅក្នុងជួរកងទ័ពខ្មែរក្នុងឋានៈជាទាសករ ឬ ជាឈ្លើយសឹក។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី១០ '''ការចុះខ្សោយនៅចុងសម័យអង្គរ''' ទំព័រទី១៦២</ref> នៅដើមសតវត្សរ៍ទី ១២ ជនជាតិសៀមឬថៃ បានរំកិលខ្លួនពីតំបន់យូណានចុះមកទិសខាងត្បូងបន្តិចម្តងៗ ការធ្វើទេសន្តប្រវេសន៍នៃជនជាតិសៀមនេះបណ្តាលមកពីចម្បាំងរវាងពួកម៉ុងហ្គោល និងចិននៅភាគខាងជើង ។ ពួកកង់សម្ព័ន្ធសៀមដែលគ្រប់គ្រងដោយស្ដេចត្រាញ់នាមមូគោង ស្ថិតនៅខាងជើងជិតភាម៉ូ បានដឹកនាំទ័ពវាយយកមឿងណៃឆ្នាំ១២២៣ អស្យានឆ្នាំ១២២៩ និងឈៀនសែន។ ទន្ទឹមទាំងនោះ ពួកសៀមដែលបានចេញពីប្រទេសដើមហើយមកតាំងទីលំនៅនៅសុខោទ័យនោះ ក៏បានធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនឹងចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរ។ ស្ដេចសៀមយកខេត្តសួគ៌ាលោក ដោយបានបណ្ដេញចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរចេញ ហើយតាំងរាជជាណាចក្រមួយឡើង។ <ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''២.ប្រវត្តិជនជាតិសៀម និងការបង្កើតរដ្ឋ''' ទំព័រទី១៣៨ និងទី១៣៩ </ref> ==== អាណាចក្រសុខោទ័យ ==== {{Main|អាណាចក្រសុខោទ័យ}} [[ឯកសារ:4Y1A0508 Sukhothai (34384510751).jpg|រូបភាពតូច|វត្តស៊ីជុំ នៅ សុខោទ័យដែលធ្លាប់ជារាជធានីនៃនរគសុខោទ័យ]] ក្រោយការដួលរលំនៃចក្រពត្ដិខ្មែរក្នុងកំឡុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១៣ ធ្វើឱ្យកើតមានរដ្ឋតូចៗ ជាច្រើន មានជាអាទិ សៀម មន និងម៉ាឡេ។ ជនជាតិសៀមដែលបានចេញពីប្រទេសកំណើតខ្លួនមកតាំងលំនៅក្នុងអាណាចក្រខ្មែរត្រង់សុខោទ័យ បានធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនឹងចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរបន្ទាប់មកបានវាយយកខេត្តខ្មែរ ដោយបណ្តេញចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរចេញរួចតាំងអាណាចក្រសុខោទ័យឡើង។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''២.ប្រវត្តិជនជាតិសៀម និងការបង្កើតរដ្ឋ''' ទំព័រ១៣៩</ref> អ្នកប្រវត្ដិសាស្រ្ដថៃចាប់ផ្ដើមរាប់យកសម័យអាណាចក្រសុខោទ័យ ចាប់ពីឆ្នាំគ.ស. ១២៣៨ ជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃប្រវត្ដិសាស្រ្ដជាតិថៃ ដែលត្រូវនឹងសម័យរុងរឿងរបស់អាណាចក្រឡានណា និងអាណាចក្រឡានឆាង។ អាណាចក្រសុខោទ័យបានពង្រីកដែនដីបានយ៉ាងធំទូលាយក្នុងរជ្ជសម័យផឃុនរ៉ាមខាម់ហ៊ែងមហារាជ (ព្រះបាទរាមកំហែងមហារាជ) តែចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះអំណាចវិញក្រោយពេលដែលព្រះអង្គចូលទិវង្គត។ ការគោរពព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទបែបលង្កាវង្ស ធ្វើឱ្យអាណាចក្រសុខោទ័យចាប់ផ្ដើមមានការគ្រប់គ្រងបែបធម្មរាជា។ អាណាចក្រសុខោទ័យ គឺជានគរដំបូងរបស់ថៃ ដែលនៅតំបន់ជុំវិញទីក្រុងសុខោទ័យ ស្ថិតនៅភាគខាងជើងភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ។ នគរនេះមានកំណើតប្រហែលពីឆ្នាំ ១២៣៨ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៤៣៨ ហើយត្រូវបានគេដឹងជាទូទៅថាជា“ នគរថៃដំបូង” នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថៃនៅសតវត្សរ៍ទី ២០។ ==== អាណាចក្រអយុយា ធនបុរី និងដើមសម័យរតនកោសិន្ទ្រ ==== {{Main|អាណាចក្រអយុធ្យា|អាណាចក្រធនបុរី|អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍}} [[ឯកសារ:Fra Mauro World Map detail South East Asian mainland.jpg|រូបភាពតូច|អយុធ្យាបង្ហាញនៅក្នុង[[ផែនទីផ្វ្រាម៉ាវរ៉ូ]]នៃពិភពលោក (រ.១៤៥០) ស្ថិតក្រោមឈ្មោះថា "Scierno" យកចេទទួលយកឥទ្ទិពលពីahr-I-Naw" មានន័យថា "ទីក្រុងថ្មី"]] [[ឯកសារ:Louis XIV et Ambassadeurs du Roi de Siam 1686 Jacques Leman.png|រូបភាពតូច|ឯកអគ្គរាជទូតសៀមបានបង្ហាញពីព្រះរាជសារស្តេចណារ៉េទៅព្រះរាជវាំងស្តេចល្វីសទី៦ នៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៦៨៦]] នៅឆ្នាំ ១២៨៥ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទរាមកំហែង កងទ័ពសៀមបានចេញពីខេត្តសុខោទ័យមកវាយដណ្តើមយកឆ្នេរទន្លេមេណាមដែលជាទឹកដីនៃអាណាចក្រខ្មែរ ។ ឆ្នាំ១៣៥០ ទឹកដីនេះក្លាយជាទឹកដីសៀមមានព្រំប្រទល់ជាប់ហ្លួងព្រះបាងមកទល់លពបុរី (លវោ) ព្រះបាទរាមាធិបតីទី ១ បានបញ្ជូលខេត្តខ្មែរមួយចំនួនជារបស់ខ្លួនហើយបានតាំងរាជធានីនៅក្រុងអយុធ្យា។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''៣. រដ្ឋអយុធ្យា និង អរិយធម៌ខ្មែរ''' ទំព័រទី១៣៩</ref> ព្រះបាទអ៊ូថងទ្រង់បង្កើតអាណាចក្រអយុធ្យានៅក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៣៥០ មានការគ្រប់គ្របបែបទេវរាជា ដែលប្រតិបត្ដិតាមមូលដ្ឋាននៃសាសនាព្រាហ្មណ៍ ការចូលទន្ទ្រានសុខោទ័យជាបន្ដបន្ទាប់ធ្វើឱ្យអាណាចក្រសុខោទ័យក្លាយជានគរចំណុះរបស់អាណាចក្រអយុធ្យា។ ក្រោយមក ក្នុងរជ្ជសម័យរបស់សម្ដេចព្រះបរមត្រៃលោកនាថ ទ្រង់បានធ្វើបដិវត្ដរបបគ្រប់គ្រងថ្មី ដែលប្រការខ្លះត្រូវបានប្រើរហូតមកដល់រជ្ជសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួនៃអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ។ === ការវាយគ្រប់គ្រងម៉ាឡាកា (Melaka) របស់ពួកព័រទុយហ្គាល់ === ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៥១១ ត្រូវនឹងរជ្ជសម័យរបស់សម្ដេចព្រះបាទរាមាធិបតីទី ២ ធ្វើឱ្យអយុធ្យាចាប់ផ្ដើមមានទំនាក់ទំនងជាមួយពួកអឺរ៉ុប។ ក្នុងខណៈនោះដែររាជវង្សតងអ៊ូរបស់ភូមាចាប់ផ្ដើមមានអំណាចកាន់តែខ្លាំងឡើង រហូតមានការពង្រីកដែនដីមកដល់ក្រុងស្រីអយុធ្យា។ ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទតាបេងឆាក់វេទី និងព្រះបាទបុរេងណង មានការធ្វើសង្គ្រាមអូសបន្លាយរាប់សិបឆ្នាំ ធ្វើឱ្យអាណាចក្រអយុធ្យាក្លាយជានគរចំណុះរបស់អាណាចក្រតងអ៊ូក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៥៦៩។ សម្ដេចព្រះបាទនរេសួនមហារាជទ្រង់បានចំណាយពេល ១៥ ឆ្នាំដើម្បីដេញពួកភូមា និងពង្រឹងអំណាចរបស់អាណាចក្រអយុធ្យានៅតំបន់ទំនាបទន្លេមេណាមម្ដងទៀត។ ចាប់ពីពេលនោះមក ក្រុងស្រីអយុធ្យាបានក្លាយជាអាណាចក្ររុងរឿងដល់កម្រិតកំពូល ទំនាក់ទំនងអន្ដរជាតិរបស់អយុធ្យាមានការរីកចម្រើនណាស់ក្នុងរជ្ជសម័យសម្ដេចព្រះបាទនារាយណ៍មហារាជ ដែលមានការចងសម្ព័ន្ធការទូតជាមួយបារាំង ដាណឺម៉ាក និងអង់គ្លេស។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឥទ្ធិពលដែលកាន់តែកើនឡើងរបស់ជនបរទេសក្នុងក្រុងស្រីអយុធ្យាធ្វើឱ្យព្រះបាទទេពរាជាប្រហារជីវិតខន់ស្ដេនទីន ហ្វលខន់ ទំនាស់ផ្ទៃក្នុងធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរបស់អយុធ្យាជាមួយជនជាតិអឺរ៉ុបមានសភាពជូរចត់។ អាណាចក្រអយុធ្យាចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះអំណាចក្នុងកំលុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១៩ សង្គ្រាមជាមួយរាជវង្សខងបង (អាឡងព្យា) បានធ្វើឱ្យអយុធ្យាក្លាយជានគរចំណុះរបស់ភូមាជាលើកទី ២ គឺក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៧៦៧។​ ក្នុងឆ្នាំជាមួយគ្នាដែរ ព្រះបាទតាកស៊ិនមហារាជបានប្រមូលកងទ័ពប្រយុទ្ធដើម្បីទាមទារឯករាជ្យ ហើយបានប្ដូររាជធានីមកឯក្រុងធនបុរី ដែលជារាជធានីរបស់ជនជាតិថៃក្នុងរយៈពេល ១៥ ឆ្នាំជាកំលុងពេលនៃការធ្វើសង្គ្រាមនិងទាមទារឯករាជ្យជាតិ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាជុឡាលោក មហារាជ បឋមក្សត្រនៃរាជវង្សចក្រីបានស្ថាបនាក្រុងរតនកោសិន្ទ្រឡើងនៅថ្ងៃទី ៦ មេសា ឆ្នាំគ.ស. ១៧៨២ ។ ក្នុងកំលុងដើមសម័យរតនកោសិន្ទ្រ ថៃបានប្រឈមនឹងការវាយលុកពីប្រទេសដទៃ ជាច្រើនលើកច្រើនគ្រារហូតដល់សម័យរជ្ជកាលទី ៤ ។ ព្រះរាជនយោបាយរបស់ព្រះមហាក្សត្រក្នុងកំលុងពេលនោះគឺ ការពារខ្លួនឯងពីមហាអំណាចអាណានិគម តែក៏មានការគាំទ្រឱ្យមានការដាក់ទុនពីបរទេស ការទទួលយកវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសពីលោកខាងលិច និងការសិក្សាបែបទាន់សម័យដែរ។ ===ការប្រឈមមុខជាមួយពួកបច្ចិមប្រទេស=== ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះបាទចមក្លៅចៅយូហួ រជ្ជកាលទី ៤ សឺចន បៅរិង រាជទូតអង់គ្លេស បានចូលមកធ្វើសន្ធិសញ្ញាបៅរិង ដែលនាំឱ្យមានការធ្វើសន្ធិសញ្ញាជាមួយប្រទេសដទៃទៀត ក្នងលក្ខខណ្ឌស្រដៀងគ្នា ហើយក៏បាននាំមកនូវការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចក្នុងទីក្រុងបាងកកនិងពានិជ្ជកម្មអន្ដរជាតិ។ [[ឯកសារ:King Chulalongkorn and Tsar Nicholas II 1897.png|រូបភាពតូច]] ក្រោយមក ការរុករានរបស់ចក្រពត្ដិនិយម ធ្វើឱ្យសៀមបាត់បង់ទឹកដីឱ្យទៅបារាំង និងអង់គ្លេស ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួ តែថ្វីបើមានគំនាបយ៉ាងខ្លាំងពីប្រទេសមហាអំណាច ក៏សៀមអាចរក្សាខ្លួនមិនឱ្យធ្លាក់ក្រោយអាណានិគមរបស់ពួកអឺរ៉ុប តែត្រូវទទួលឥទ្ធិពលពីលោកខាងលិច រហូតធ្វើឱ្យមានការធ្វើបដិវត្ដសង្គមនិងវប្បធម៌នាពេលក្រោយមក និងរក្សាឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនជារដ្ឋព្រំដែនរវាងមហាអំណាចអាណានិគមទាំងពីរ។ [[ឯកសារ:Map of French Indochina expansion.svg|រូបភាពតូច|ទឹកដីមួយចំនួនដែលធ្លាប់គ្រប់គ្រងដោយសៀមត្រូវប្រគល់ឱ្យឥណ្ឌូចិនវិញ]] ព្រះបាទមកុដ្ឋក្លៅចៅយូហួ រជ្ជកាលទី ៦ ទ្រង់មានព្រះរាជតម្រិះឱ្យប្រទេសសៀមចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ដោយចូលជាមួយបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ដធ្វើឱ្យប្រទេសសៀមត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្ដរជាតិ នាំមកនូវការកែខៃសន្ធិសញ្ញាដែលមិនមានយុត្ដិធម៌ទាំងឡាយដើម្បីឱ្យជាតិមានអធិបតេយ្យពិតប្រាកដ តែទន្រាំនឹងទទួលបានជោគជ័យត្រូវចំណាយពេលរហូតដល់រជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះចៅយូហួអានន្ទមហិឌុល។ ===ការផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រង=== ====សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ និងសង្គ្រាមត្រជាក់==== ថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ឆ្នាំគ.ស. ១៩៣២ គណៈរាស្ដ្របានធ្វើបដិវត្ដផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រងពីរបបរាជាធិបតេយ្យផ្ដាច់ការមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យ ធ្វើឱ្យគណៈរាស្រ្ដចូលមកមានឥទ្ធិពលលើនយោបាយក្នុងប្រទេស។ នៅរវាងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ប្រទេសថៃបានចុះឈ្មោះចូលធ្វើជាសម្ព័ន្ធមិត្ដយោធាជាមួយជប៉ុន ហើយប្រកាសសង្គ្រាមជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអង់គ្លេស តែដោយសារប្រទេសខាងភាគីបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ដទទួលស្គាល់ចលនាថៃសេរី ទើបប្រទេសថៃអាចរួចផុតពីស្ថានភាពជាប្រទេសអ្នកចាញ់សង្គ្រាម។ [[ឯកសារ:Siamese revolution of 1932.png|រូបភាពតូច|រដ្ឋប្រហារសៀមឆ្នាំ១៩៣២ បានផ្លាស់ប្ដូរប្រទេសថៃពីរបបរាជានិយមផ្តាច់ការមករាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] នៅក្នុងកំលុងពេលនៃសង្គ្រាមត្រជាក់ ប្រទេសថៃបានដំណើរការនយោបាយជាសម្ព័ន្ធមិត្ដជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមាននយោបាយក្នុងការទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃរបបកុម្មុយនីស្ដនៅក្នុងភូមិភាគ ហើយបញ្ជូនទាហានទៅចូលរួមច្បាំងក្នុងសង្គ្រាមកូរ៉េ និងសង្គ្រាមវៀតណាម ក្រោយមកប្រទេសថៃបានជួបនឹងបញ្ហាការរីករាលដាលនៃចរន្ដកុម្មុនីស្ដក្នុងប្រទេស តែក្រោយមកបក្សកុម្មុយនីស្ដនៃប្រទេសទេសថៃបានធ្លាក់ចុះអំណាចរហូតមិនអាចប្រតិបត្ដិការចលនានយោបាយរបស់ខ្លួនបានទៀត សង្គ្រាមជាមួយពួកកុម្មុនីស្ដត្រូវបានបញ្ចប់ទាំងស្រុងនៅក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៨០។ === ការវិវត្ដន៍នៃរបបប្រជាធិបតេយ្យ === ក្រោយពេលមានការប្ដូររបបគ្រប់គ្រង គ.ស. ១៩៣២ ប្រទេសថៃនៅចាត់ទុកថា នៅក្រោមរបបយោធាផ្ដាច់ការអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្ស។ ការបោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៧៣ ក្រោយហេតុការ ១៤ តុលា ជំរុញឱ្យមាននាយករដ្ឋមន្រ្ដីស៊ីវិលជាលើកដំបូង។ ក្នុងកំឡុងពេលនោះ ប្រទេសថៃជួបនឹងអស្ថេរភាពនយោបាយ ហើយមានការបន្ដអំណាចរដ្ឋបាលយោធាជាបន្ដបន្ទាប់ជាងដប់ដង តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មានហេតុការណ៍ទាមទារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសំខាន់ៗ ចំនួន ២ ដង គឺហេតុការណ៍ ៦ តុលា និងហេតុការណ៍ឧសភាទមិឡ ទើបធ្វើឱ្យលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅប្រទេសថៃមានស្ថេរភាពនិងកាន់តែល្អឡើង។ ក្នុងកំឡុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ មានកើតវិបត្ដិហិរញ្ញវត្ថុអាស៊ី ឆ្នាំ ១៩៩៧ ធ្វើឱ្យថៃត្រូវខ្ចីលុយពីបរទេសយ៉ាងច្រើន។ លោកតាក់ស៊ីនស៊ីណាវ៉ាត្រាបានកាន់តំណែកនាយករដ្ឋមន្រ្ដីពីរអាណត្ដិជាប់ៗ គ្នា គាត់ជានាយករដ្ឋមន្រ្ដីដែលធ្វើឱ្យមានការឈ្លោះប្រកែកគ្នាច្រើនបំផុត ដោយបានដំណើរការនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចហើយទទួលបានភាពជោគជ័យច្រើនយ៉ាង តែក៏ធ្លាក់ក្នុងបទចោទប្រកាន់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដូចគ្នា។ ក្នុងកំឡុងពេលនេះឯងដែលធ្វើឱ្យកើតហេតុការណ៍នយោបាយឡើង ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ២០០៦ មានរដ្ឋប្រហារផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលតាក់ស៊ីន។ ការបោះឆ្នោតជាសាកលក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៧ ធ្វើឱ្យប្រទេសថៃត្រឡប់មករកបរិយាកាសប្រជាធិបតេយ្យដូចដើម។ [[ឯកសារ:UDD political protests, Red Shirts 2, Bangkok, Thailand.jpg|រូបភាពតូច|រណសិរ្ស​រួបរួម​ដើម្បី​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ ក្រុម​អាវ​ក្រហម​តវ៉ា​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១០]] វិបត្ដិនយោបាយនេះទាក់ទងនឹងក្រុមប្រជាជន ២ ក្រុមគឺ ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ដប្រជាជនដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ និងក្រុមចលនារួមប្រជាធិបតេយ្យប្រឆាំរបបផ្ដាច់ការថ្នាក់ជាតិ។ ក្រុមទី ១ បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលតាក់ស៊ីន ជារហូតមក រហូតដល់រដ្ឋាភិបាលលោកសាម៉ាក់ស៊ុនថារ៉ាវេត និងរដ្ឋាភិបាលលោកស៊ុមឆាយវង់សាវ៉ាត ដោយមានបាតុកម្មធំក្នុងកំឡុងឆ្នាំគ.ស ២០០៨ ។ ចំណែកក្រុមទី២ បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលលោកអភិសិទ្ធិវេចាជីវ៉ា រវាងឆ្នាំគ.ស. ២០០៩-២០១១ ដោយមានការធ្វើបាតុកម្ម មានការបាត់បង់ជីវិតមនុស្សដល់ទៅ ២ លើក ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ២០០៩ និង ២០១០​ ។ នៅទីបំផុតមានការបោះឆ្នោតជាសាកលម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០១១ លទ្ធផលគឺគណបក្សភឿថៃបានឈ្នះការបោះឆ្នោត និងជាអ្នកដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល។ ==នយោបាយ== {{Main|នយោបាយនៅថៃ}} [[ឯកសារ:King Rama X official (crop).png|រូបភាពតូច|ព្រះមហាក្សត្រនៃប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្នគឺ[[មហាវិជ្ជរ៉ាឡុងកន]]]] ពីដើមប្រទេសថៃមានការគ្រប់គ្រងតាមបែបរាជាធិបតេយ្យផ្ដាច់ការ តាំងពីសម័យអាណាចក្រអយុធ្យារហូតមក ថែមទាំងមានការគ្រប់គ្រងក្នុងលក្ខណៈអំណាចប្រមូលផ្ដុំ តាំងពីរជ្ជសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួ លុះដល់ថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣២ គណៈរាស្រ្ដបានធ្វើបដិវត្ដក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះប៉ុកក្លៅចៅយូហួ ហើយផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រងមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃមានទម្រង់រដ្ឋជារាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងប្រើប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងបែបរបបប្រជាធិបតេយ្យបែបរដ្ឋសភា ឬដែលរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃហៅជារួមថា របបប្រជាធិបតេយ្យដែលមានព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ជាប្រមុខ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញច្បាប់បច្ចុប្បន្នគឺ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃ ឆ្នាំគ.ស.  ២០០៧ ដែលជាច្បាប់ទី ១៨ ដែលកំណត់ទម្រង់អង្គការគ្រប់គ្រងអំណាចទាំង ៣ ផ្នែកដូចជា៖ *'''អំណាចនីតិបញ្ញាត្ដិ''' មានរដ្ឋសភាក្នុងប្រព័ន្ធសភា២ ដែលប្រកបដោយសភាតំណាងរាស្ដ្រ និងព្រឹទ្ធិសភា មានសមាជិករួមទាំងអស់ ៦៣០ រូប ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច មានប្រធានសភាជាប្រមុខ។ សភាតំណាងរាស្ដ្រប្រកបដោយតំណាងរាស្រ្ដចំនួន ៥០០ រូប បានមកពីការបោះឆ្នោតបែបបែងចែកតំបន់ចំនួន ៣៧៥ រូប និងបានមកពីការជ្រើសតំាងចំនួន ១២៥ រូប នៅក្នុងតំណែងនៃអាណត្ដិ ៤ ឆ្នាំ។ ព្រឹទ្ធិសភាប្រកបដោយសមាជិកចំនួន ១៥០ រូប បានមកពីការបោះឆ្នោតមួយខេត្ដ ១រូប (រួមក្រុងបាងកកដែរ) និងបានមកពីការចាត់តាំង ៧៣ រូប ដោយមានគណៈកម្មការចាត់តាំងសមាជិកព្រឹទ្ធិសភា ៧ រូប នៅក្នុងអំណាចមួយអាណត្ដិ ៦ ឆ្នាំ ហើយមិនអាចធ្វើជាសមាជិកព្រឹទ្ធិសភាលើពី ១ អាណត្ដិបានឡើយ។ *'''អំណាចនីតិប្រតិបត្ដិ''' មាននាយករដ្ឋមន្រ្ដីដែលបានទទួលការតែងតាំងពីព្រះមហាក្សត្រតាមពាក្យក្រាបង្គំទូលរបស់ប្រធានរដ្ឋសភា និងគណៈរដ្ឋមន្រ្ដី ដែលព្រះមហាក្សត្រទ្រង់តែងតាំងតាមពាក្យក្រាបបង្គំទូលរបស់នាយករដ្ឋមន្រ្ដី ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច នាយករដ្ឋមន្រ្ដីជាប្រមុខនៃអំណាច។ នាយករដ្ឋមន្ដ្រីកាន់អំណាចមួយអាណត្ដិ ៤ ឆ្នាំ តាមសភាតំណាងរាស្រ្ដ ហើយមិនអាចកាន់អំណាចជាប់គ្នាលើ ៨ ឆ្នាំបានទេ។ នាយករដ្ឋមន្រ្ដីមិនបានទទួលការជ្រើសតាំងដោយផ្ទាល់ពីប្រជាជន តែបានទទួលការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសពីសភាតំណាងរាស្រ្ដ។ គណៈរដ្ឋមន្រ្ដីប្រកបដោយនាយករដ្ឋមន្រ្ដី ១ រូប និងរដ្ឋមន្ដ្រីផ្សេងៗ ទៀតមិនលើស ៣៥ រូប។ *'''អំណាចតុលាការ''' មានប្រព័ន្ធសាលាក្ដី ដែលប្រកបដោយសាលាយុត្ដិធម៌ សាលារដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងសាលាគ្រប់គ្រង ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច មានប្រធានសាលាដីកា ប្រធានសាលាធម្មនុញ្ញ និងប្រធានសាលាគ្រប់គ្រងកំពូល ជាប្រមុខក្នុងផ្នែករបស់ខ្លួន។ == សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចថៃ}} [[ឯកសារ:Bangkok, Thailand, Aerial view.jpg|រូបភាពតូច|ទីក្រុងបាងកកជាមជ្ឈមមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេនៅប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃមានសេដ្ឋកិច្ចបែបគួបផ្សំ​ មានប្រាក់ចំណូលមូលដ្ឋានមកពីឧស្សាហកម្ម ការនំាចេញទំនិញនិងសេវាកម្ម ទេសចរណ៍ សេវាកម្ម កសិកម្មនិងធនធានធម្មជាតិ។ ប្រទេសថៃជាប្រទេសដែលមានអត្រាការនាំចេញលំដាប់ទី២៤ នៃពិភពលោក និងមានអត្រាការនាំចូលលំដាប់ទី២៣ នៃពិភពលោក។ ផ្សារនាំចូលទំនិញថៃដែលសំខាន់ៗ មានដូចជា ជប៉ុន ចិន អាមេរិក ម៉ាលេស៊ី សហរដ្ឋអារ៉ាបអេមីរ៉េត សិង្ហបូរី តៃវ៉ាន់ កូរ៉េខាងត្បូង អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងឥណ្ឌូនេស៊ី។ ទិន្នន័យក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០៩ ប្រទេសថៃនាំចេញទំនិញមានតម្លៃជាង ៤០៦ ៩៩០ លានបាត ដោយទំនិញនាំចេញសំខាន់មានដូចជា គ្រឿងចក្រ ១៤១៤០១ លានបាត អាហារ ៥២៣៣២ លានបាត ទំនិញឧស្សាហកម្ម ៤៥៩៥៩ លានបាត និងមានអត្រាតម្លៃទំនិញនាំចូល ២៨៥៩៦៥ លានបាត ដោយទំនិញនាំចូលសំខាន់មានដូចជា គ្រឿងចក្រ ១១៣៤២១ លានបាត ប្រេងនិងឥន្ធនៈ ៥០៨២៤ លានបាត និងសារធាតុគីមី ៤២៣៧៦ លានបាត មានតម្លៃការធ្វើពានិជ្ជកម្មប្រាក់សុទ្ធ ១២១០២៥ លានបាត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កម្លំាងពលកម្មភាគច្រើនរបស់ថៃគឺនៅខាងវិស័យកសិកម្ម ដោយមានស្រូវជាផលិតផលសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋានដែលសំខាន់បំផុតនៅក្នុងប្រទេស ហើយអាចចាត់ទុកបានថាជាប្រទេសដែលនាំចេញផលិតផលស្រូវច្រើនជាងគេនៅលើពិភពលោក ដោយអត្រាកំណត់ការនាំចេញមាន​ ៣៦% ក្នុងពិភពលោក ប្រទេសថៃមានផ្ទៃដីសមស្របសម្រាប់ដាំដុះជាង ២៧.២៥%  ដែលក្នុងចំនួននេះមាន ៥០% ប្រើសម្រាប់ដំាស្រូវ។ ចំណែកផលិតផលកសិកម្មផ្សេងៗ មានដូចជា កៅស៊ូ បន្លែ និងផ្លែឈើផ្សេងៗ រួមទាំងមានការចិញ្ចឹមបសុសត្វ ដូចជា មាន់ សត្វទឹកទាំងត្រីទឹកសាប ត្រីទឹកប្រៃក្នុងទ្រុង ការធ្វើស្រែបង្កង ការចិញ្ចឹមខ្យង រួមទាំងការនេសាទសមុទ្រ។ ដោយសារប្រទេសថៃសម្បូរទៅដោយពូជរុក្ខជាតិសម្រាប់ធ្វើអាហារពេញមួយឆ្នាំ ទើបមានឈ្មោះថាជាទីកន្លែងផលិតអាហារដ៏សំខាន់នៃពិភពលោក និងជាប្រទេសនាំចេញអាហារសំខាន់លំដាប់ទី៥ លើពិភពលោក។ [[ឯកសារ:MaeChan Thailand Rice-Farmer-01.jpg|រូបភាពតូច|កសិករកសិករច្រូតស្រូវដោយប្រើកណ្ដៀវ នៅឈៀងរ៉ាយ ប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មីនៃពិភពលោក ធ្លាប់មានអត្រាលូតលាស់ខ្ពស់បំផុតខាងសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងចន្លោះឆ្នាំគ.ស ១៩៨៥-១៩៩៦(អត្រាកំណើនជាមធ្យម ៩.៤%ក្នុងមួយឆ្នាំ)។ ទៅជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការលូតលាស់នេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់តម្លៃប្រាក់បាតយ៉ាងគ្រោះថ្នាក់ ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៧ ដែលជាឆ្នាំកើតវិបត្ដិហិរញ្ញវត្ថុនៅអាស៊ី សេដ្ឋកិច្ចថៃធ្លាក់ចុះនៅសល់ត្រឹម ១.៩% លោកនាយករដ្ឋមន្រី្ដឆាវលីតយ៉ុងឆាយុត បានប្រកាសភាពអាសន្នតម្លៃប្រាក់បាត ដែលធ្វើឱ្យតម្លៃប្រាក់បាតធ្លាក់ចុះទៅដល់​ ៥៦បាតក្នុង ១ ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក។ មុនពេលដែលសេដ្ឋកិច្ចថៃចាប់ផ្ដើមងើបឡើងវិញម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៩ ក្រោយពេលនោះ នៅចន្លោះឆ្នាំគ.ស ២០០២-២០០៤ ក្រោមនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្រ្ដីតាក់ស៊ីនស៊ីណាវ៉ាត្រា សេដ្ឋកិច្ចថៃបានរីកលូតលាស់ឡើងវិញជាង ៥-៧% ក្នុងមួយឆ្នាំ និង ៤-៥% ក្នុងមួយឆ្នាំ នៅចន្លោះឆ្នាំគ.ស ២០០៥-២០០៧ វិបត្ដិនយោបាយប្រទេសថៃបានធ្វើឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់អត្រាការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ។ វិបត្ដិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងការខ្វះស្ថេរភាពនយោបាយនៅតែជាឧបសក្គរារាំងការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ។ ===វិទ្យាសាស្រ្ដ និងបច្ចេកវិទ្យា=== មានការកំណត់ផែនការប្រើ​ និងអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេស​ ចាប់តាំងពីមានផែនការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមថា្នក់ជាតិ រយៈកាលទី៥ (គ.ស ១៩៨២-១៩៨៦) មក តែក្នុងពេលនោះ នៅឃើញមានឧបសគ្គផែ្នកសមត្ថភាពក្នុងប្រទេសក្នុងផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសមិនទាន់រឹងមាំ រហូតដល់ផែនការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមថ្នាក់ជាតិរយៈកាលទី៦ (គ.ស ១៩៨៧-១៩៩១) ទើបបានរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសឱ្យក្លាយជា ១ ភាគ ១០ នៃផែនការ ដើម្បីអភិវឌ្ឍកម្រិតសមត្ថភាពផ្នែកការផលិតនិងកែច្នែទំនិញ។ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លៅចៅយូហួទ្រង់បានទទួលព្រះនាមថាជា “ព្រះបិតានៃវិទ្យាសាស្រ្ដជាតិថៃ” តាមរយៈការដែលទ្រង់បានគណនាដំណើរសូរ្យគ្រាសពេញវង្ស ១៨ សីហា ១៨៦៨ យ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ។ ថ្ងៃទី១៤ មេសា ១៩៨២ រដ្ឋាភិបាលថៃបានកំណត់យកថ្ងៃទី១៨ សីហារៀងរាល់ឆ្នាំជាទិវាវិទ្យាសាស្រ្ដជាតិថៃ។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃបានចូលមករួមចំណែកក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រទេសថៃកាន់តែច្រើនឡើង ជាពិសេសក្នុងរឿងវេជ្ជសាស្រ្ដ គមនាគមន៍ ការសិក្សា និងការទំនាក់ទំនង ធ្វើឱ្យវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសនៅប្រទេសថៃមានការរីកចម្រើនយ៉ាងលឿន។ ===ទំនាក់ទំនងអន្ដរជាតិ និងកិច្ចការយោធា=== [[ឯកសារ:Secretary Pompeo Meets With Thai Prime Minister Prayut Chan-o-cha (48437829066).jpg|រូបភាពតូច|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិច ជួបជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ប្រយុទ្ធ ច័ន្ទ្រឱជា នៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ឆ្នាំ២០១៩។ ]] បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃបានចូលមកមានឥទ្ធិពលកាន់តែខ្លាំងឡើងលើឆាកអន្ដរជាតិដោយបានចូលរួមចំណែកជាមួយអង្គការសហប្រជាជាតិនិងអង្គការក្នុងតំបន់។ ប្រទេសថៃជាសម្ព័ន្ធមិត្ដដ៏សំខាន់របស់អាមេរិក ហើយបានពង្រឹងទំនាក់ទំនងរវាងក្រុមប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ទាំងក្នុងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ពានិជ្ជកម្ម ធនាគារ នយោបាយ និងផ្នែកវប្បធម៌។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសថៃបានធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្ដិការជាមួយអង្គការក្នុងតំបន់ មានដូចជា អង្គការស្ថេរភាពនិងកិច្ចសហប្រតិបត្ដិការនៅអឺរ៉ុប​ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសថៃធ្លាប់បានបញ្ជូនទាហានទៅចូលរួមក្នុងកងកម្លាំងអន្ដរជាតិនៅទីម័រខាងកើត អាហ្កានីស្ថាន អ៊ីរ៉ាក់ ប៊ូរុនឌី និងបច្ចុប្បន្ននៅដាហ៊្វូប្រទេសស៊ូដង់ តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសថៃនឹងប្រទេសជិតខាងនៅមានលក្ខណៈទន់ខ្សោយនៅឡើយ។ កងទ័ពថៃត្រូវបានបែងចែកចេញជា ៣ ប្រភេទ គឺ កងទ័ពជើងគោក កងទ័ពជើងទឹក និងកងទ័ពជើងអាកាស។ សព្វថ្ងៃនេះកងទ័ពថៃមានចំនួនសរុប ប្រមាណ ១០២៥៦៤០នាក់ និងមានកម្លាំងត្រៀមជាង ២០០០០០នាក់ ហើយមានកម្លាំងពាក់កណ្ដាលទាហានប្រចាំការប្រមាណ ១១៣៧០០នាក់ ។ ព្រះមហាក្សត្រថៃកាន់តំណែងជាអគ្គមេបញ្ជាការទ័ពដោយនីតិន័យ ដែលបច្ចុប្បន្នគឺព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមិន្រ្ទមហាភូមិពលអាឌុលយ៉ាដេត តែក្នុងកិច្ចប្រតិបត្ដិ កងទ័ពត្រូវនៅក្រោមការគ្រង់គ្រងរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ មានរដ្ឋមន្រ្ដីក្រសួងមហាផ្ទៃជាមេបញ្ជាការ និងនៅក្រោមការបង្គាប់បញ្ជារបស់កងបញ្ជាការកងទ័ពថៃ មានមេបញ្ជាការរបស់កងទ័ពថៃជាមេបញ្ជាការ នៅឆ្នាំគ.ស ២០១០ ក្រសួងមហាផ្ទៃបានប្រើទឹកប្រាក់សរុប ១៥៤០៣២៤៧៨៦០០បាត សម្រាប់ចំណាយក្នុងវិស័យនេះ។        រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃ បញ្ញាត្ដិថាកិច្ចការពារប្រទេសជាតួនាទីរបស់ប្រជាជនថៃគ្រប់រូប ជនជាតិថៃទាំងអស់មានតួនាទីបម្រើរាជការយោធា។ កងទ័ពនឹងប្រមូលកេណ្ឌបុរសដែលបានអាយុឈានចូល ២១ ឆ្នាំ ដោយអាស្រ័យតាមព្រះរាជបញ្ញាត្ដិ បម្រើរាជការយោធា គ.ស ១៩៥៤ ដោយនឹងត្រូវហៅមកពិនិត្យឈាម ឬចូលបម្រើកងប្រចាំការ។ រយៈពេលធ្វើការហ្វឹកហាត់នៅចន្លោះពេលពី ៦ ខែទៅ ២ ឆ្នាំអាស្រ័យលើកម្រិតការសិក្សាវិទ្យាការទាហាន និងការស្ម័គ្រចូលធ្វើជាទាហានដោយបើអ្នកទទួលការពិនិត្យឈាមចប់ការសិក្សាមិនទាបជាងកម្រិតបរិញ្ញាបត្រ បើចាប់បានស្លាកពណ៌ក្រហម គឺត្រូវបម្រើរាជការ ១ ឆ្នំាពេញ បើស្ម័គ្រដោយមិនចាប់ស្លាក នឹងបម្រើរាជការត្រឹមតែ ៦ ខែ ជាដើម។ អ្នកដែលចាប់បានស្លាកពណ៌ខ្មៅ មិនបាច់ចូលបម្រើរាជការយោធា បើអ្នកសិក្សាវិទ្យាការទាហានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នាំទី១ នឹងត្រូវបម្រើរាជការ ១ ឆ្នាំពេញ បើបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នាំទី២ នឹងត្រូវបម្រើរាជការ ៦ ខែ ហើយបើបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នំាទី៣-៥ មិនត្រូវបានបញ្ជូលក្នុងកងប្រចាំការ តែអាចហៅថាពលបាន ក្នុងឋានៈជាទាហានកងជំនួយប្រភេទ១។ ចុងក្រោយ ខាងគេហទំព័រ GlobalFirepower បានចាត់លំដាប់ថ្នាក់ភាពរឹងមាំរបស់កងទ័ពថៃនៅក្នុងលំដាប់ទី១៩ លើពិភពលោក។ == ប្រជាសាស្ត្រ== {{Main|ប្រជាសាស្ត្រថៃ}} [[ឯកសារ:Siriraj Hospital,Bangkok.jpg|រូបភាពតូច|មន្ទីរពេទ្យសិរីរាជនៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ]] ស្ថិតិចំនួនប្រជាជនថៃមានភាពខុសគ្នាអាស្រ័យលើប្រភព។ តាមការប្រមាណរបស់ CIA The World Factbook កាលពីឆ្នំាគ.ស២០១០ ប្រជាជនថៃទាំងអស់ក្នុងប្រទេសមានប្រមាណ ៦៦៤០៤៦៨៨នាក់ ប្រកបដោយថៃសៀម ៧៥% ថៃខ្សែស្រឡាយចិន ១៤% ថៃខ្សែស្រឡាយម៉ាឡាយូ ៣% ។ ប្រទេសថៃជួបនឹងបញ្ហាអត្រាកំណើតទាបជាងមាត្រដ្ឋាន ដោយក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៨ អត្រាកំណើនរបស់ប្រជាជននៅត្រឹមកម្រិត ១.៥% ហើយមានទំនោរប្រុងនឹងធ្លាក់ចុះនៅត្រឹម ១.៤៥% ក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០២៥។ មូលហេតុមកពីមានអត្រាការពន្យាកំណើតខ្ពស់ ៨១% ក្នុងឆ្នំាគ.ស ២០០៨ បើប្រៀបធៀបនឹងអត្រាមរណៈដែលធ្លាក់ចុះក្នុងសតវត្សកន្លងមក ធ្វើឱ្យប្រទេសថៃនឹងមានប្រជាជនជាមនុស្សចាស់កាន់តែច្រើនឡើងក្នុងពេលអនាគត។ ប្រទេសថៃជាប្រទេសដែលមានភាពចម្រុះនៃជនជាតិ ដោយមានទាំងជនជាតិថៃ ថៃខ្សែស្រឡាយឡាវ ថៃខ្សែស្រឡាយមន ថៃខ្សែស្រឡាយខ្មែរ រួមទាំងជនជាតថៃខ្សែស្រឡាយចិន ថៃខ្សែស្រឡាយម៉ាឡាយូ ថៃខ្សែស្រឡាយជ្វា ជនជាតិចាម ជនជាតិវៀតណាម ជនជាតិភូមា និងជនជាតិថៃតំបន់ភ្នំជាតិពន្ធុផ្សេងៗ ដូចជា ការៀង លីស​ ម៉ុង កួយ ជាដើម។​ ក្នុងឆ្នាំkគ.ស ២០១០ តាមរយៈទិន្នន័យរបស់សភាជាតិ ប្រទេសថៃមានកម្លាំងពលកម្មបរទេសស្របច្បាប់ ១.៤លាននាក់ ដោយមានបន្ថែមទៀតស្មើដើមដែលនៅមិនទាន់បានចុះបញ្ជី។ តាមរយៈទិន្នន័យការភាសខ្លួនអន្ដរជាតិរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ បានបង្ហាញថា ក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៥ ប្រទេសថៃមានជនភាសខ្លួនចូលមករស់នៅចំនួន ១.០៥លាននាក់ ស្មើនឹង១.៦% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប។ ប្រទេសថៃមានការបែងចែកជនជាតិ និងជាតិពន្ធុកម្រិតទាបពេលប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសជិតខាង មានការគាំទ្រនយោបាយឥស្សរៈភាពនៃជនជាតិនីមួយៗ អ្នកជំនាញការបស្ចឹមប្រទេសបានកត់ត្រាទុកថា​ ប្រទេសថៃជា “សង្គមដែលមានគ្រោងសាងធូររលុង”។ ===សាសនា=== {{Main|សាសនានៅថៃ}} [[ឯកសារ:Wat Phra Kaew Bangkok42.jpg|រូបភាពតូច|ព្រះសង្ឃថៃនៅវត្តព្រះកែវ]] តាមរយៈការធ្វើជំរឿនប្រជាជនក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០១០ ប្រជាជនថៃជាពុទ្ធសាសនិកមាន ៩៣.៤% ដែលចាត់ទុកថាជាសាសនាប្រចាំជាតិរបស់ថៃដោយន័យប្រយោល ថ្វីបើថានៅមិនទាន់មាន​ការបញ្ញត្ដិក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃនៅឡើយក៏ដោយ ទាំងអស់នេះចាត់ទុកបានថា ប្រទេសថៃមានអ្នកគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាលំដាប់ខ្ពស់ដែរក្នុងពិភពលោក។ បន្ទាប់មកមានដូចជាសាសនាឥស្លាម មានអ្នកគោរពប្រមាណ​ ៥.២% ដែលភាគច្រើនអាស្រ័យនៅភូមិភាគខាងត្បូងផ្នែកខាងក្រោម ប្រជាជនក្នុងខេត្ដយ៉ាក់ឡា ប៉ាត់តានី ណារ៉ាធិវ៉ាត តំបន់ខ្លះនៃខេត្ដសុងក្លា និងខេត្ដឈុមផន ភាគច្រើនគោរពសាសនាឥស្លាម។ ក្រៅពីនេះនៅមានអ្នកគោរពសាសនាផ្សេងៗ ទៀត ដូចជា គ្រិស្ដ សិខ និងហិណ្ឌូ សរុបប្រមាណ ១.៤% ចំពោះសហគមន៍ជនជាតិជ្វីបវិញ មានប្រវត្ដិជាយូរមកហើយគឺតាំងពីគ្រិស្ដសតវត្សទី១៧ មកម្ល៉េះ។ ===ភាសា=== ប្រទេសថៃមានភាសាថៃជាភាសាផ្លូវការ និងជាភាសាសំខាន់ដែលប្រើសម្រាប់ទាក់ទងគ្នា សម្រាប់ការសិក្សា និងជាភាសានិយាយដែលប្រើជាទូទៅក្នុងប្រទេស ដោយប្រើអក្សរថៃជាទម្រង់មូលដ្ឋានក្នុងការសរសេរ ដែលប្រឌិតឡើងជាផ្លូវការនៅសម័យក្រុងសុខោទ័យដោយផឃុនរាមកំហែងមហារាជ។ ក្រៅអំពីភាសាថៃនៅភូមិភាគកណ្ដាល ភាសាថៃសំនៀងផ្សេងៗ នៅមានការប្រើសម្រាប់និយាយតាមភូមិភាគនីមួយៗ ដូចជា ភាសាថៃភូមិភាគខាងជើង ភាសាថៃភូមិភាគឥសាន និងភាសាថៃភូមិភាគខាងត្បូងជាដើម។ ក្រៅអំពីភាសាថៃ ក្នុងប្រទេសថៃនៅមានការប្រើភាសារបស់ក្រុមជនជាតិភាគតិច ដូចជា ភាសាចិនជាពិសេសសំនៀងតេជីវ ភាសាឡាវនៅភូមិភាគឥសានដែលជួនកាលគេហៅថាភាសាឡាវសំនៀងថៃ ភាសាម៉ាឡាយូប៉ាត់តានីនៅភូមិភាគខាងត្បូង។ ក្រៅពីនេះនៅមានភាសាផ្សេងៗ ទៀតដូចជា ភាសាកួយ ភាសាកាក់យ៉ាខាងកើត ភាសាផួន ភាសាថៃលឺ ភាសាថៃយ៉ៃ រួមទាំងភាសាដែលគេប្រើក្នុងជនជាតិតំបន់ភ្នំ ប្រកបដោយត្រកូលភាសាមន-ខ្មែរ ភាសាវៀតណាម និងភាសាឡាបរី ត្រកូលភាសាអូស្ដ្រូអាស៊ី ដូចជា ភាសាចាម ត្រកូលភាសាចិន-ទីបេ ដូចជា ភាសាម៉ុង ភាសាការៀង និងភាសាតៃផ្សេងៗ ដូចជាភាសាភូថៃ ភាសាសែក ជាដើម។ ភាសានិងអក្សរអង់គ្លេសមានបង្រៀនក្នុងសាលាចំណេះទូទៅនិងសាកលវិទ្យាល័យ តែចំនួនអ្នកដែលចេះភាសាអង់គ្លេសស្ទាត់ជំនាញក្នុងប្រទេសថៃនៅមានចំនួនតិចតួចណាស់ ហើយភាគច្រើននៅតាមតំបន់ទីក្រុង និងក្នុងគ្រួសារដែលមានការសិក្សាខ្ពស់តែប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងផ្នែកសមត្ថភាពនៃការប្រើភាសាអង់គ្លេស ប្រទេសថៃធ្លាប់នៅលំដាប់នាំមុខក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៧ តែនៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំគ.ស ២០០៦ ថៃបែរជាដើរក្រោយប្រទេសឡាវនិងប្រទេសវៀតណាម។ ===ការអប់រំ=== [[ឯកសារ:Thai students going to school.jpg|រូបភាពតូច|សិស្សានុសិស្សថៃកំពុងធ្វើដំណើរទៅសាលារៀន]] ការតម្រូវឱ្យប្រជាជនត្រូវទទួលការសិក្សាអប់រំនៅប្រទេសថៃមានតាំងពីឆ្នាំគ.ស ១៩២១ មកម្ល៉េះ។ រដ្ឋាភិបាលថៃត្រូវរៀបចំឱ្យមានការសិក្សាថ្នាក់មូលដ្ឋានដោយឥតគិតថ្លៃដល់ប្រជាជនក្នុងរយៈពេល ១២ ឆ្នាំ។ ចំណែកការសិក្សាបែបតម្រូវឱ្យប្រជាជនត្រូវទទួលការសិក្សាអប់រំនាពេលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានកំណត់ត្រឹម ៩ ឆ្នាំ មានប្រព័ន្ធសាលារៀនដែលបានរៀបចំទុកមានចាប់តាំងពីកម្រិតមតេយ្យសិក្សា បឋមសិក្សា និងមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិតាមលំដាប់ តែក្រោយពេលបញ្ចប់ការសិក្សាកម្រិតមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិហើយអ្នកសិក្សាអាចជ្រើសរើសបានរវាងការសិក្សាបន្ដទៅមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ ឬជ្រើសរើសសិក្សាថ្នាក់មុខវិជ្ជាបច្ចេកទេស ឬអាចជ្រើសរើសសិក្សាបន្ដក្នុងស្ថាប័នទាហារ ឬប៉ូលីស។ ក្នុងការសិក្សាបន្ដថ្នាក់ឧត្ដមសិក្សានៅប្រទេសថៃ សិស្សក្នុងកម្រិតមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិត្រូវឆ្លងកាត់ប្រព័ន្ធការទទួលបុគ្គលចូលសិក្សាបន្ដក្នុងកម្រិតឧត្ដមសិក្សា ដែលជាទូទៅត្រូវរៀនចប់ថ្នាក់ទី១២ ។ សាកលវិទ្យាល័យក្នុងប្រទេសថៃត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងកម្រិតសាកល មានដូចជា សាកលវិទ្យាល័យមហិឌុល និងសាកលវិទ្យាល័យជុឡាឡុងកន ដែលជាប់ជាសាកលវិទ្យាល័យល្អបំផុតនៅអាស៊ីពី QS Asian University Rankings 2011។ តែទោះជាយ៉ាងណា ក៏នៅមានការព្រួយបារម្ភលើកម្រិតបញ្ញារបស់យុវជនថៃ ដែលតាមរយៈការសិក្សារបស់កាសែតដឺណេសិនបានបញ្ចេញរបាយការណ៍ថា “ក្រមអនាម័យនិងក្រុមសុខភាពចិត្ដនឹងត្រូវទទួលអម្រែកលើសភាពឆ្លាតវៃដែលធ្លាក់ចុះ ក្រោយពេលបានរកឃើញថា កម្រិតបញ្ញាជាមធ្យមនៃក្រុមយុវជនមានទាបជាង ៨០” ។ វជរ ផនរណជេដ្ឋបានធ្វើសេចក្ដីរាយការក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៦ ថា “អត្រាមធ្យមនៃកម្រិតបញ្ញារបស់ក្មេងថៃនៅរវាងពី ៨៧-៨៨ ដែលស្ថិតនៅក្នុងកម្រិត “ទាបជាងស្ដង់ដា”  បើប្រៀបធៀបនឹងកម្រិតសាកល។ បញ្ហានៃការសិក្សាក្នុងប្រទេសថៃឃើញថា មានការនាំយកនូវវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសមកប្រើក្នុងការរៀននិងបង្រៀននៅមានកំណត់។ == វប្បធម៌ == {{Main|វប្បធម៌ថៃ}} វប្បធម៌​ថៃ​ទទួល​ឥទ្ធិពល​យ៉ាង​ច្រើន​ពី​ប្រទេស​ចិន ឥណ្ឌា និង​លោកខាងលិច។ [[ឯកសារ:Thai wedding - conch water.jpg|រូបភាពតូច|សាច់ញាតិចាស់ចាក់ទឹកចេញពីស័ង្ខលើដៃកូនកំលោះ ក្នុង​ពិធី​មង្គល​ការ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ។]] ===សិល្បៈ=== សិល្បៈគំនូរថៃ ជាលក្ខណៈឧត្ដមគតិ ជារូបដែលមាន ២ ករណី ដោយនាំយកវត្ថុនៅជិតទុកខាងក្រោមនៃរូប វត្ថុនៅឆ្ងាយទុកនៅខាងលើរូប ប្រើពណ៌បែបឯករង្គ គឺ​ ប្រើច្រើនពណ៌ តែមានពណ៌លេចធ្លោតែមួយ។ បដិមាកម្មថៃ កាលពីដើមជាងថៃធ្វើរូបបដិមាចំពោះតែវត្ថុសក្ដិសិទ្ធិ ដូចជា ព្រះពុទ្ធរូប ទេវរូប ដោយមានត្រកូលជាងផ្សេងៗ រាប់ចាប់តាំងពីសម័យសុខោទ័យហៅថា ត្រកូលជាងឈៀងសែន ត្រកូលជាងសុខោទ័យ អយុធ្យា និងរតនកោសិន្រ្ទ ដោយប្រើមាសសំរិទ្ធជាវត្ថុសំខាន់ក្នុងការធ្វើរូបបដិមា មុខដំបូងគេឆ្លាក់ដោយក្រមួនឃ្មុំ តុបតែងឱ្យល្អ រួចយកទៅចាក់ពុម្ពលោហៈ បើធៀបនឹងបដិមាធ្វើពីថ្មនៅយុគសម័យមុន បដិមាកម្មសំរិទ្ធមានលក្ខណៈស្រស់ស្អាតជាង។ ស្ថាបត្យកម្មថៃ មានបង្ហាញឱ្យឃើញនៅសម័យក្រោយ មកពីស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មភាគច្រើនងាយខូចទ្រុឌទ្រោម ជាពិសេសសំណង់ធ្វើអំពីឈើ ពុំឃើញមានស្លាកស្នាមនៅសម័យបុរាណទេ។ ស្ថាបត្យកម្មថៃបង្ហាញឱ្យឃើញតាមរយៈផ្ទះថៃ វត្ដ វិហារ និងប្រាសាទរាជវាំង ដែលសុទ្ធតែសាងសង់ឡើងឱ្យសមស្របតាមលក្ខណៈអាកាសធាតុ និងការប្រើប្រាស់ជាក់ស្ដែង។ ==ភូមិសាស្ត្រ== ===ចង្វាត (ខេត្ត)=== {{ដើមចំបង|ចង្វាតនៃថៃ}}[[ឯកសារ:Thailand adm location map.svg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|351x351ភីកសែល|ផែនទីខេត្តនៃប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃមាន ៧៥ ខេត្ត​ដែលគេហៅនៅភាសាថៃ ចាំងវ៉ាត់(จังหวัด) (សណ្ដាន​នៃ​ពាក្យ​នេះ មាន​ពាក្យ « ចង្វាត » ដែល​ខ្មែរ​ប្រើប្រាស់​ជា​ធម្មតា​នៅ​សម័យ​មុន​អង្គរ និង​អង្គរ សំរាប់​សំគាល់​សីមា ព្រំ​ប្រទល់ ឬ​ខ្សែ​ក្រវ៉ាត់​នៃ​ព្រំ​ប្រទល់​ដែន ដែល​ជា​កម្មសិទ្ធិ ឬ​ទឹក​ដី​ចំណុះ​របស់​ស្ថាប័ន​ណា​មួយ ឬ​មន្រ្តី​ណា​ម្នាក់ ។ ពាក្យ​នេះ យើង​ឈប់​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​ភាសា​យើង​ទៅ​ហើយ ប៉ុន្តែ​សៀម​បាន​ខ្ចី​យក​ទៅ​ប្រើ​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ ដែល​មាន​ន័យ​សំគាល់ ដែនដី​រដ្ឋបាល​ថ្នាក់ « ខេត្ត » ។) <ref>សិលា​ចារឹក​ថ្មី ka 17 នៅ​ប្រាសាទ​អំពិល ខេត្ត ឧត្ដរមានជ័យ</ref>(จังหวัด) និងមានដែ ពីរទីក្រុងដែលជា ស្វ័យយន្តៈ [[ទីក្រុងបាងកក]]​ និង [[ទីក្រុងផាត់ថាយ៉ា]]។ ចង្វាតចែកទៅ [[ស្រុក]] (អាំភើ) និងស្រុកចែកទៅជា ឃុំ/អនុស្រុក (ដាំប៊ូន[តំបន់]) ។​ នៅឆ្នាំ២០០៦មាន ៨៧៧​សង្កាត់ (อำเภอ) និង ៥០ខេត្ត (ស្មើសង្កាត់ក្នុងខណ្ឌខ្មែរ) ទៀត នៅទីក្រុងបង់កក (เขต, ខេត្ត)។ មានដែ [[មាតុធានីរបស់បង់កក]] គឺជាតំបន់ជុំវិញទីក្រុងបង់កក​ ។ [[ឯកសារ:Thailand location relief map.svg|រូបភាពតូច|390x390ភីកសែល|សណ្ឋានដីប្រទេសថៃ]] ==== ភាគកណ្ដាល ==== # [[ខេត្តអាងទង]] # [[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]]​ (ក្រុងទេពមហានគរ) # [[ខេត្តពិចិត្រ]] (ខេត្តវិចិត្រ) # [[ខេត្តជ័យនាថ]] # [[ខេត្តកញ្ចនបុរី|ខេត្តកាណចាណាបុរី]] # [[ខេត្តលពបុរី]] (លពបុរី) # [[ខេត្តនគរនាយក]] # [[ខេត្តនគរបឋម]] # [[ខេត្តនន្ទបុរី]] # [[ខេត្តបទុមធានី]] # [[ខេត្តពេជ្របូរណ៍]] # [[ខេត្តអយុធ្យា]] # [[ខេត្តរាជបុរី]] # [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]] # [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ]] # [[ខេត្តសមុទ្រសង្គ្រាម]] # [[ខេត្តស្រះបុរី]] # [[ខេត្តសិង្ហបុរី]] # [[ខេត្តសុពណ៌បុរី]] (សុវណ្ណបុរី) # [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ]] #[[ខេត្តឧទ័យធានី]] [[ឯកសារ:Grand Palace Chakri Mahaprasad.jpg|right|thumb|200px|[[ព្រះបរមមហារាជវាំង]] [[បាងកក]]]] [[ឯកសារ:Bangkok skytrain sunset.jpg|right|thumb|200px|ទេសភាពទីក្រុងបាងកក នាពេលរាត្រី]] [[ឯកសារ:Wat Pho, Bangkok, Tailandia, 2013-08-22, DD 02.jpg|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|[[វត្តព្រះជេតុពនវិមលមង្គលារាម]] ([[Wat Pho]]) [[ប្រទេសថៃ|បាងកក]] [[ប្រទេសថៃ]]]] [[ឯកសារ:วัดพระศรีรัตนศาสดาราม วัดพระแก้ว กรุงเทพมหานคร - Wat Phra Kaew, Temple of Emerald Buddha, Bangkok, Thailand.jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|[[វត្តព្រះកែវ]] នៅទីក្រុង[[បាងកក]]]] [[ឯកសារ:Wat Suthat, Bangkok.jpg|right|thumb|200px|[[វត្ត សូថាត់]] Wat Suthat បាងកក]] [[ឯកសារ:Democracy Monument Bangkok 001.JPG|right|thumb|200px|[[វិមានប្រជាធិបតេយ្យ]]]] ==== ភាគខាងកើត ==== # [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ]] (ឆ្ជើងទ្រៅ) # [[ខេត្តច័ន្ទបុរី|ខេត្តចន្ទបុរី]] # [[ខេត្តធនបុរី]] (ជលបុរី) # [[ខេត្តប្រាចិនបុរី]] # [[ខេត្តរយ៉ង]] # [[ខេត្តស្រះកែវ]] # [[ខេត្តត្រាច|ខេត្តត្រាត]] ==== ភាគខាងជើង ==== # [[ខេត្តឈៀងម៉ៃ]] # [[ខេត្តឈៀងរ៉ាយ]] # [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ]] (កំផែងពេជ្រ) # [[ខេត្តលំប៉ាង]] # [[ខេត្តលំពូន]] # [[ខេត្តម៉ែហងសន]] # [[ខេត្តនគរសួគ៌]] # [[ខេត្តណាន]] # [[ខេត្តព្យៅ]] # [[ខេត្តពេជ្របុរី]] # [[ខេត្តពិស្ណុលោក]] (វិស្ណុលោក) # [[ខេត្តព្រែ]] # [[ខេត្តសុខោទ័យ]] # [[ខេត្តតាក]] # [[ខេត្តឧត្តរឌិត្ថ]] ==== ភាគឦសាន ==== # [[ខេត្តអំណាចច្រើន]] # [[ខេត្តជ័យភូមិ]] # [[ខេត្តកាលសិន្ធុ]] # [[ខេត្តខនកែន]] # [[ខេត្តលើយ]] # [[ខេត្តមហាសារខាម]] # [[ខេត្តមុក្តាហារ]] # [[ខេត្តនគរភ្នំ]] # [[ខេត្តនគររាជ|ខេត្តនគររាជសីមា]] # ខេត្តហ្នងបួលំភូ # [[ខេត្តហ្នងគាយ]] # [[ខេត្តរយឯត]] # [[ខេត្តសកលនគរ]] # [[ខេត្តស៊ីសាកេត]] # [[ខេត្តសុរិន្ទ្រ]] # [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]] # [[ខេត្តឧត្តរធានី]] # [[ខេត្តយសោធរ]] # [[ខេត្តបឹងកាល]] ==== ភាគខាងត្បូង ==== # [[ខេត្តជុម្ពរ]] # [[ខេត្តក្របី]] # [[ខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ]] # [[ខេត្តនរាធិវាស]] # [[ខេត្តប៉ាត់តានី|ខេត្តប៉័ត្តានី]] (ប៉ាត់តានី, ប៉័ត្តាណី) # [[ខេត្តផាំងង៉ា]] # [[ខេត្តព័ទ្ទលុង]] # [[ខេត្តភូកេត]] # [[ខេត្តរនង]] # [[ខេត្តស្តូល]] # [[ខេត្តសង្ខលា|ខេត្តសងខ្លា]] # [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] # [[ខេត្តត្រាំង]] # [[ខេត្តយលា]] {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" {{Largest cities|country=ថៃ|div_15=ខេត្តបទុមធានី{{!}}បទុមធានី|pop_10=120,045|city_11=ព័ទ្យា{{!}}ទីក្រុងផាត់ថាយ៉ា|div_11=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|pop_11=117,371|city_12=នគរស្រីធម្មរាជ{{!}}ទេសបាលនគរនគរស្រីធម្មរាជ|div_12=ខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ{{!}}នគរស្រីធម្មរាជ|pop_12=104,948|city_13=នគរសួគ៌{{!}}ទេសបាលនគរនគរសួគ៌|div_13=ខេត្តនគរសួគ៌{{!}}នគរសួគ៌|pop_13=84,122|city_14=ឡែមឆ្បាំង{{!}}ទេសបាលនគរឡែមឆ្បាំង|div_14=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|pop_14=82,960|city_15=រង្សិត{{!}}ទេសបាលនគររង្សិត|pop_15=81,084|city_10=ខនកែន{{!}}ទេសបាលនគរខនកែន|city_16=ភូកេត{{!}}ទេសបាលនគរភូកេត|div_16=ខេត្តភូកេត{{!}}ភូកេត|pop_16=78,923|city_17=នគរបឋម{{!}}ទេសបាលនគរនគរបឋម|div_17=ខេត្តនគរបឋម{{!}}នគរបឋម|pop_17=77,651|city_18=ឧប្បលរាជធានី{{!}}ទេសបាលនគរឧប្បលរាជធានី|div_18=ខេត្តឧប្បលរាជធានី{{!}}ឧប្បលរាជធានី|pop_18=77,306|city_19=ឈៀងរ៉ាយ{{!}}ទេសបាលនគរឈៀងរ៉ាយ|div_19=ខេត្តឈៀងរ៉ាយ{{!}}ឈៀងរ៉ាយ|pop_19=74,226|city_20=ពិស្ណុលោក{{!}}ទេសបាលនគរពិស្ណុលោក|div_20=ខេត្តពិស្ណុលោក{{!}}ពិស្ណុលោក|div_10=ខេត្តខនកែន{{!}}ខនកែន|pop_9=130,114|kind=ធំ|city_4=រហាតយ៉ៃ{{!}}ទេសបាលនគរហាតយ៉ៃ|stat_ref={{citation needed|date=November 2021}}|div_name=ខេត្ត|city_1=បាងកក (អង្គការរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់){{!}}បាងកក|div_1=បាងកក|pop_1=5,686,646|img_1=View from Baiyoke Sky Hotel, Bangkok (7053110333) cropped.jpg|city_2=នន្ទបុរី{{!}}ទេសបាលនគរនន្ទបុរី|div_2=ខេត្តនន្ទបុរី{{!}}នន្ទបុរី|pop_2=255,793|img_2=Nonthaburi - Bangbuathong.jpg|city_3=ប៉ាកក្រេត{{!}}ទេសបាលនគរប៉ាកក្រេត|div_3=ខេត្តនន្ទបុរី{{!}}នន្ទបុរី|pop_3=189,258|img_3=Sunset at pakkred - panoramio.jpg|div_4=ខេត្តសង្ខលា{{!}}សង្ខលា|div_9=ខេត្តសុរាស្ត្រធានី{{!}}សុរាស្ត្រធានី|city_7=ឧត្តរធានី{{!}}ទេសបាលនគរឧត្តរធានី|city_9=សុរាស្ត្រធានី{{!}}ទេសបាលនគរសុរាស្ត្រធានី|pop_8=131,091|div_8=ខេត្តឈៀងម៉ៃ{{!}}ឈៀងម៉ៃ|city_8=ឈៀងម៉ៃ{{!}}ទេសបាលនគរឈៀងម៉ៃ|pop_7=131,192|div_7=ខេត្តឧត្តរធានី{{!}}ឧត្តរធានី|pop_6=131,286|pop_4=159,627|div_6=ខេត្តនគររាជសីមា{{!}}នគររាជសីមា|city_6=នគររាជសីមា{{!}}ទេសបាលនគរនគររាជសីមា|pop_5=132,172|div_5=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|city_5=ចៅព្រះយាសុរស័ក្តិ{{!}}ទេសបាលនគរចៅព្រះយាសុរស័ក្តិ|img_4=Skyline of Hat Yai City, June 2012 by.jpg|pop_20=68,898}} <noinclude> == សូមមើលផងដែរ == * [[ភាសាថៃ]] * [[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ]] == ឯកសារយោង == {{reflist}} == តំណភ្ជាប់ក្រៅ == * [http://en.wikivoyage.org/wiki/Thailand Wikivoyage - Thailand] {{en icon}} * [http://www2.tat.co.th/ Tourism Authority of Thailand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610055453/http://www.tat.co.th/ |date=2009-06-10 }} {{th icon}} {{Commons&cat|Thailand|Thailand|ថៃ}} {{Geographic location |Centre={{THA}} |North={{MYA}} {{LAO}} |Northeast={{LAO}} |East={{LAO}}<br>{{CAM}} |Southeast=[[ឈូងសមុទ្រថៃ]] |South= {{MAS}} |Southwest=[[សមុទ្រអង់ដាម៉ង់]] |West={{MYA}} |Northwest={{MYA}} }} {{ASEAN}} {{ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} {{ប្រទេសនិយាយភាសាម៉ាឡេ}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ថៃ| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជាណាចក្រ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន]] 4zql2c5fe2y09xgbqhojj650uusxvj2 336599 336598 2026-06-14T02:02:22Z เตชิต คำภา 51583 /* វប្បធម៌ */ 336599 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | latm = 45 | latNS = N | longd = 100 | longm = 29 | longEW = E | languages_type = [[អក្សរផ្លូវការ]] | languages2_type = | leader_name3 = | leader_name4 = | leader_name5 = | leader_name6 = | leader_name7 = | leader_name8 = | leader_name9 = | FR_total_population_estimate_year = | FR_foot = | FR_total_population_estimate = | FR_total_population_estimate_rank = | FR_metropole_population_estimate_rank = | conventional_long_name = ព្រះរាជាណាចក្រថៃ | native_name = {{nobold|ราชอาณาจักรไทย ([[ភាសាថៃ]])<br/>''រ៉ាឆាអាក់ណាចាក់ថៃ''}} | image_flag = Flag of Thailand.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិថៃ|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Thailand.svg | common_name = ថៃ | symbol_type = [[ត្រាផែនដី]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ភ្លេងជាតិថៃ|เพลงชาติไทย]]''<br/>''ភ្លេងជាតិថៃ (ជាគ្រឿងភ្លេង)''<br/><center>[[File:Thai National Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> | royal_anthem = ''[[សរសើរព្រះបារមី]]''<br/>''ព្រះរាជភ្លេង (ជាគ្រឿងភ្លេង)''<br/><center>[[File:Thai Royal Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> | image_map = Thailand on the globe (Southeast Asia centered).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសថៃ (ក្រហម) នៅលើភូគោល | capital_type = រាជធានី | capital = [[បាងកក]] | coordinates = {{Coord|13|45|N|100|29|E|type:city}} | largest_city = capital | latd = 13 | official_languages = [[ភាសាថៃ|ថៃ]]<ref name=CIA>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html Thailand] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703193043/https://www.cia.gov/Library/publications/the-world-factbook/geos/th.html |date=3 July 2015 }}, ''The World Factbook''.</ref><!--Thai is the official language. English is a non-official secondary language.--> | languages = [[អក្សរថៃ|ថៃ]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | ៨៦% [[ជនជាតិថៃ|ថៃ]]<br />{{nowrap|&nbsp;–៣៩% [[ជនជាតិថៃ|សៀមកណ្តាល]]}}<br />{{nowrap|&nbsp;–២៨% [[ជនជាតិឦសាន|ឦសាន]]}}<br />{{nowrap|&nbsp;–១០% [[ជនជាតិសៀមខាងជើង|ឃុនមឿង]]}} <br />{{nowrap|&nbsp;–9% [[ជនជាតិថៃ|សៀមខាងត្បូង]]}} <br />{{nowrap|៣% [[ខ្មែរលើ|ខ្មែរ]]}} <br />{{nowrap|២% [[ជនជាតិថៃម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]]}} | ៩% [[ក្រុមជនជាតិនៅថៃ|ក្រុមជនជាតិចំនួន ៦៨ ក្រុមទៀត]] }} | ethnic_groups_ref = <ref name="Springer">{{cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/330368922 |author1=John Draper |author2=Joel Sawat Selway |title=A New Dataset on Horizontal Structural Ethnic Inequalities in Thailand in Order to Address Sustainable Development Goal 10 |journal=Social Indicators Research |page=284 |volume=141 |issue=4 |date=January 2019 |doi=10.1007/s11205-019-02065-4 |access-date=18 កញ្ញា 2021}}</ref> | ethnic_groups_year = ២០១៩ | religion_year = ២០១៨ | religion = {{plainlist| * ៩៣.៥% [[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ថៃ|ព្រះពុទ្ធសាសនា]]<ref>Article 67:<br />"The State should support and protect Buddhism. In supporting and protecting Buddhism, [...] the State should promote and support education and dissemination of dharmic principles of Theravada Buddhism [...], and shall have measures and mechanisms to prevent Buddhism from being undermined in any form. The State should also encourage Buddhists to participate in implementing such measures or mechanisms."{{cite web|title=Constitution of the Kingdom of Thailand |url=http://www.constitutionnet.org/sites/default/files/2017-05/CONSTITUTION%2BOF%2BTHE%2BKINGDOM%2BOF%2BTHAILAND%2B%28B.E.%2B2560%2B%282017%29%29.pdf |website=constitutionnet.org|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> * ៥.៤% [[ឥស្លាមសាសនានៅថៃ|ឥស្លាមសាសនា]] * ១.១៣% [[គ្រិស្តសាសនានៅថៃ|គ្រិស្តសាសនា]] * ០.០២% [[ហិណ្ឌូសាសនានៅថៃ|ហិណ្ឌូសាសនា]] * ០.០០៣% គ្មានជំនឿសាសនា }} | religion_ref = <ref name="auto">{{cite web |url=http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls |title=Population by religion, region and area, 2018 |publisher=NSO |access-date=17 កុម្ភៈ 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424172255/http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls |archive-date=24 មេសា 2021 |archivedate=2021-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210424172255/http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls }}</ref> | government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ|រាជាធិបតេយ្យ​អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] [[ឯកត្តរដ្ឋ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធសភា|របបសភានិយម]] | leader_title1 = [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រ]] | leader_name1 = [[វជិរាលង្ករណ]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[អនុទិន ជាញវីរកូល]] | legislature = [[រដ្ឋសភាថៃ|រដ្ឋសភា]] | upper_house = [[វុឌ្ឍិសភាថៃ|វុឌ្ឍិសភា]] | lower_house = {{nowrap|[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ថៃ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]]}} | established_event2 = [[អាណាចក្រសុខោទ័យ]] | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|និម្មិតកម្ម]] | established_event3 = [[អាណាចក្រអយុធ្យា]] | established_date2 = ១២៣៨–១៤៤៨ | established_event4 = [[អាណាចក្រធនបុរី]] | established_date3 = ១៣៥១–១៧៦៧ | established_event5 = [[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|សម័យក្រុងបាងកក]] | established_date4 = ១៧៦៨–១៧៨២ | established_event6 = {{nowrap|[[បដិវត្តន៍សៀមឆ្នាំ១៩៣២|រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]}} | established_date5 = ៦ មេសា ១៧៨២ | established_date6 = ២៤ មិថុនា ១៩៣២ | area_km2 = ៥១៣,១២០ | area_size = 1 E7 | area_rank = ទី៥០ | percent_water = {{nowrap|០.៤ (២,២៣០ គម{{smallsup|២}})}} | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ៦៩,៩៥០,៨៥០<ref name="macro">{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/countries/THA/thailand/population|title = Thailand Population 1950-2021}}</ref> | population_census = ៦៤,៧៨៥,៩០៩<ref>(ជាភាសាថៃ) National Statistics Office, [http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc "100th anniversary of population censuses in Thailand: Population and housing census 2010: 11th census of Thailand"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120712002347/http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc |date=12 July 2012}}. popcensus.nso.go.th.</ref> | population_estimate_year = ២០២១ | population_estimate_rank = ទី២០ | population_census_year = ២០១០ | population_density_km2 = ១៣២.១ | population_density_rank = ទី៨៨ | GDP_PPP = {{increase}} ១.៤២៨ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name=imf2>{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/October/weo-report?c=578,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2022&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២២ | GDP_PPP_rank = ទី២២ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ២០,៣៧៨ ដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៦៩ | GDP_nominal = {{increase}} ៥៨៥.៥៨៦ ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = ២០២២ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = ៨,៣៥៦ ដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៨០ | Gini = ៣៤.៩ <!--number only--> | Gini_year = ២០១៩ | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=ធនាគារពិភពលោក |access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៧៧៧ <!--number only--> | HDI_year = ២០១៩ | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]|date=15 December 2020|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | HDI_rank = ទី៧៩ | currency = [[បាត]] (฿) | currency_code = THB | time_zone = | utc_offset = +៧ | utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours --> | DST_note = | time_zone_DST = | drives_on = ឆ្វេង | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅថៃ|+៦៦]] | cctld = {{unbulleted list |[[.th]] |[[.ไทย]]}} | area_magnitude = 1 E11 | itu_prefix = HS, E2 }} {{contains Thai text|compact=yes}} '''ប្រទេសថៃ''' ឬ '''ថៃ''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''ព្រះរាជាណាចក្រថៃ''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]:ราชอาณาจักรไทย) ហៅ'''ប្រទេសសៀម''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]:สยาม) ជាប្រទេសដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]]នៃភូមិភាគ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនខាងកើតជាប់នឹង[[ឡាវ|ប្រទេសឡាវ]] ខាងទិសអាគ្នេយ៍ជាប់នឺងប្រទេស[[កម្ពុជា]] ខាងត្បូងជាប់ប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]] និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]] ខាងលិចជាប់នឹងប្រទេស[[ភូមា]] និង[[សមុទ្រអង់ដាម៉ង់]] ហើយមាន[[ទន្លេមេគង្គ]]ធ្វើជាព្រំដែលក្នុងតំបន់ខ្លះ គ្រប់គ្រងដោយរបបប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នឹងមានមជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រងរាជការផែនដីនៅក្រុង[[បាងកក]] និងមាន[[ចង្វាតនៃថៃ|ការបែងចែករដ្ឋបាលភូមិភាគចែកជា ៧៧ ខេត្ដ]]។ ប្រទេសថៃជាប់លំដាប់[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ទី ៥០ ខាងផ្ទៃដី]]ដោយមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ៥១៣,១១៥ គម^២ និងមាន[[បញ្ជីប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ប្រជាជនច្រើនលំដាប់ទី ២០ នៃពិភពលោក]]គឺមានប្រមាណ ៦៧ លាននាក់។ ថៃជាប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មី មានប្រាក់ចំណូលមូលដ្ឋានបានមកពីវិស័យឧស្សាហកម្មនិងសេវាកម្ម។ ថៃមានទីកន្លែងទេសចរណ៍ល្បីៗ ដូចជា ផាត់តាយ៉ា ភូកេត ក្រុងបាងកក និងឈៀងម៉ៃ ដែលបង្កើនប្រាក់ចំណូលឱ្យដល់ប្រទេសជាតិ។ ដូចគ្នានឹងការនាំចេញដែលមានដែលជាផ្នែកសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច មានតម្លៃ ៣៣៤,០២៦ លាន[[ដុល្លារអាមេរិក|ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក]] តាមការប៉ានប្រមាណនៅឆ្នាំ២០១០ សេដ្ឋកិច្ចថៃជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៣០ ក្នុងពិភពលោក។ [[ជនជាតិតៃ]]បានធ្វើចំណាកស្រុកពីភាគនិរតីប្រទេសចិនមកកាន់ទឹកដីប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ននៅអំឡុងសតវត្សទី១១។ អ្នកប្រវត្ដិសាស្រ្ដចាត់ទុកថា អាណាចក្រសុខោទ័យជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃប្រវត្ដិសាស្រ្ដថៃដែលក្រោយមកបានធ្លាក់ក្រោយឥទ្ធិពលនៃអាណាចក្រអយុធ្យាដែលមានអំណាចជាង និងមានការទាក់ទងជាមួយជាតិបស្ចិមប្រទេស តែត្រូវបានធ្លាក់ចុះដុនដាបមួយរយៈដោយសារការពង្រីកអំណាចរបស់ភូមាចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៥១១ មុននឹងងើបឡើងវិញម្ដងទៀត​។ ពេលសម្ដេចព្រះចៅក្រុងធនបុរីទ្រង់ស្ថាបនា[[អាណាចក្រធនបុរី]] ហេតុការណ៍ច្របូកច្របល់នៅសម័យចុងអាណាចក្របាននាំប្រទេសថៃចូលដល់យុគសម័យរបស់[[រាជវង្សចក្រី]]នៃ[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ក្រុងរតនកោសិន្រ្ទ]]។ នៅក្នុងអំឡុងដើមសម័យក្រុងរតនកោសិន្ទ្រ ប្រទេសថៃរងការវាយលុកពីប្រទេសជិតខាង តែក្រោយរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លៅចៅយូហួ ជនជាតិអឺរ៉ុបចាប់ផ្ដើមមានឥទ្ធិពលលើភូមិភាគនេះយ៉ាងខ្លាំង ដែលនាំទៅរកការធ្វើសន្ធិសញ្ញាជាច្រើន និងការបាត់បង់ទឹកដីក្នុងផ្នែកខ្លះ ធ្វើឱ្យថៃអាចចៀសផុតពីអាណានិគមកិច្ចពីសំណាក់ប្រទេសអឺរ៉ុបបាន។ ក្រោយមកក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ថៃបានចូលរួមជាមួយបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ត ហើយក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ មានការធ្វើបដិវត្តប្ដូរពីរបបរាជានិយមផ្ដាច់ការមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យ។ ថៃបានចូលរួមខាងបក្សសម្ព័ន្ធត្រីភាគីនៅក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]]។ រហូតដល់អំឡុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]] ថៃបានចងសម្ព័ន្ធនយោបាយជាមួយអាមេរិក។ ពួកទាហានចូលមកមានឥទ្ធិពលក្នុងកិច្ចការនយោបាយថៃយ៉ាងខ្លាំងក្រោយបដិវត្ដថៃរាប់សិបឆ្នាំ ទាំងក្នុងពេលដែលមានរដ្ឋបាលស៊ីវិល និងចូលទៅរកសម័យលោកសេរីក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នក្រោយការបោះឆ្នោតរើសនាយករដ្ឋមន្រ្តីថ្មីក្នុងឆ្នាំ២០២៥ គឺលោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]]ឡើងកាន់តំណែង។ ==និរុត្តិសាស្ត្រ== ពាក្យថា សៀម ជាពាក្យដែលបរទេសប្រើសម្រាប់ហៅអាណាចក្រអយុធ្យា ក្នុងកំលុងឆ្នាំគ.ស. ១៤៥៧ កាលពីដើមប្រទេសថៃខ្លួនឯងក៏ធ្លាប់ប្រើពាក្យថា សៀម រាប់តាំងពីរជ្ជកាលសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លាវចៅយូហួមក ដោយប្រាកដឃើញមានការប្រើឈ្មោះច្បាស់លាស់ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៨៥៦ តែជនជាតិថៃមិនធ្លាប់ហៅខ្លួនឯងថា “សៀម” ឬ “ជនជាតិសៀម”  ដូចពួកបរទេស ឬតាមឈ្មោះជាផ្លូវការក្នុងសម័យនោះឡើយ។ ចំណែកពាក្យថា “ជនជាតិថៃ” វិញ កំណត់ហេតុរបស់ឡាឡូបែបានកត់ត្រាទុកយ៉ាងច្បាស់ថា អ្នកស្រុកអយុធ្យាបានហៅខ្លួនឯងដូច្នេះមកជាយូរហើយ។ ក្រោយមកនៅថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣៩ តាមប្រកាសរដ្ឋនិយម ច្បាប់ទី ១ នៅសម័យរដ្ឋាភិបាលលោកវិបុលសង្គ្រាម (ដែលប្រកាសឱ្យប្រើកាលពីថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣៩) បានប្ដូរឈ្មោះប្រទេស និងសញ្ជាតិ​ពី “សៀម” មកជា “ថៃ” ដែលលោកវិបុលសង្គ្រាមមានចេតនាចង់បង្ហាញថាដែនដីនេះជារបស់ជនជាតិថៃ ពុំមែនជារបស់ជនជាតិណាផ្សេង តាមលទ្ធិជាតិនិយមក្នុងពេលនោះ ដោយមួយកំលុងពេលក្រោយមកបានប្ដូរមកជា “សៀម” នៅឆ្នាំគ.ស.  ១៩៤៥ តែក៏មានការប្ដូរមកជាថៃម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៤៨ ដែលជាកំឡុងពេលដែលលោកវិបុលសង្គ្រាមធ្វើជានាយករដ្ឋមន្រ្ដី។ ការប្ដូរឈ្មោះលើកនេះនៅមានការប្ដូរពី “Siam” ក្នុងភាសាអង់គ្លេសនិងភាសាបារាំង មកជា “Thaïlande” ក្នុងភាសាបារាំង និង “Thailand” ក្នុងភាសាអង់គ្លេសរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយឈ្មោះសៀម នៅមានគេស្គាល់ជាទូទៅទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស។            == ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ == {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ}} ====​​​សម័យបុរេប្រវត្ដិ==== [[ឯកសារ:Tai Migration.svg|រូបភាពតូច|ផែនទីបង្ហាញការរស់នៅភូមិសាស្ត្រនៃ គ្រួសារភាសាតៃ-ក្រដៃ ។ ព្រួញតំណាងឱ្យគំរូទូទៅនៃការធ្វើចំណាកស្រុកនៃ កុលសម្ព័ន្ធនិយាយតៃ តាមដងទន្លេ និងឆ្លងកាត់ខាងក្រោម។]] ប្រទេសថៃមានប្រវត្ដិសាស្រ្ដជាយូរមកហើយ ក្នុងសម័យអតីតកាល ទឹកដីដែលជាប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្នបានមានមនុស្សចូលមករស់នៅតាំងពីសម័យយុគថ្មរំលីង គឺប្រហែល ២០.០០០ ឆ្នាំមកហើយ។ ភូមិភាគនេះបានទទួលឥទ្ធិពលវប្បធម៌និងសាសនាពីឥណ្ឌា ចាប់តាំងពីអាណាចក្រហ្វូណន នៅកំលុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១ តែចំពោះរដ្ឋរបស់ជនជាតិថៃវិញ តាមតំណាលយោនកបានកត់ត្រាថា ការស្ថាបនាអាណាចក្រថៃដំបូងកើតឡើងក្នុងកំឡុងឆ្នាំគ.ស ៨៥៧ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី៧ និងទី ៨ ក្នុងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន ជនជាតិតៃឬថៃ បានបង្កើតរដ្ឋខ្លួនឯងមួយឈ្មោះថា '''ណាមជីវ ឬ ណានចាវ''' ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅខេត្តយូណាន ប្រទេសចិន បច្ចុប្បន្ន។ ជនជាតិនេះ ដំបូងឡើយប្រមូលផ្ដុំគ្នាជាក្រុមក្នុងអំណាចស្ដេចត្រាញ់តែមួយ ហើយតាំងទីលំនៅនៅទិសឧត្តរឆ្ងាយពីប្រទេសខ្មែរ។ មុនដំបូងពួកសៀម ឬ ថៃចុះមកតាំងទីលំនៅនៅភាគកណ្ដាលនៃ[[ទន្លេព្រះចៅយ៉ា|ទន្លេមេណាម]](ទន្លេចៅព្រះយ៉ាបច្ចុប្បន្ន) ដែលចន្លោះរដ្ឋទ្វារវតី និង រដ្ឋហរិបុញ្ជយ ហើយបានបង្កើតជាបុរីនិងរដ្ឋតូចៗឋិតនៅក្រោមស្តេចត្រាញ់ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី១២ គេក៏ប្រទះឃើញពាក្យស្យាម (Syam) និងរូបចម្លាក់ជនជាតិសៀមនៅលើជញ្ជាំងថ្មនៃប្រាសាទអង្គរវត្ត ព្រមទាំងមានសេចក្តីនាមថា '''ស្យាម''' រួចបញ្ជាក់ថាជាពួកព្រៃ តាមឯកសារសិលាចារឹករបស់ចាមបានកត់សំគាល់ថា ពីមុនជនជាតិសៀមឬថៃស្ថិតនៅក្នុងជួរកងទ័ពខ្មែរក្នុងឋានៈជាទាសករ ឬ ជាឈ្លើយសឹក។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី១០ '''ការចុះខ្សោយនៅចុងសម័យអង្គរ''' ទំព័រទី១៦២</ref> នៅដើមសតវត្សរ៍ទី ១២ ជនជាតិសៀមឬថៃ បានរំកិលខ្លួនពីតំបន់យូណានចុះមកទិសខាងត្បូងបន្តិចម្តងៗ ការធ្វើទេសន្តប្រវេសន៍នៃជនជាតិសៀមនេះបណ្តាលមកពីចម្បាំងរវាងពួកម៉ុងហ្គោល និងចិននៅភាគខាងជើង ។ ពួកកង់សម្ព័ន្ធសៀមដែលគ្រប់គ្រងដោយស្ដេចត្រាញ់នាមមូគោង ស្ថិតនៅខាងជើងជិតភាម៉ូ បានដឹកនាំទ័ពវាយយកមឿងណៃឆ្នាំ១២២៣ អស្យានឆ្នាំ១២២៩ និងឈៀនសែន។ ទន្ទឹមទាំងនោះ ពួកសៀមដែលបានចេញពីប្រទេសដើមហើយមកតាំងទីលំនៅនៅសុខោទ័យនោះ ក៏បានធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនឹងចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរ។ ស្ដេចសៀមយកខេត្តសួគ៌ាលោក ដោយបានបណ្ដេញចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរចេញ ហើយតាំងរាជជាណាចក្រមួយឡើង។ <ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''២.ប្រវត្តិជនជាតិសៀម និងការបង្កើតរដ្ឋ''' ទំព័រទី១៣៨ និងទី១៣៩ </ref> ==== អាណាចក្រសុខោទ័យ ==== {{Main|អាណាចក្រសុខោទ័យ}} [[ឯកសារ:4Y1A0508 Sukhothai (34384510751).jpg|រូបភាពតូច|វត្តស៊ីជុំ នៅ សុខោទ័យដែលធ្លាប់ជារាជធានីនៃនរគសុខោទ័យ]] ក្រោយការដួលរលំនៃចក្រពត្ដិខ្មែរក្នុងកំឡុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១៣ ធ្វើឱ្យកើតមានរដ្ឋតូចៗ ជាច្រើន មានជាអាទិ សៀម មន និងម៉ាឡេ។ ជនជាតិសៀមដែលបានចេញពីប្រទេសកំណើតខ្លួនមកតាំងលំនៅក្នុងអាណាចក្រខ្មែរត្រង់សុខោទ័យ បានធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនឹងចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរបន្ទាប់មកបានវាយយកខេត្តខ្មែរ ដោយបណ្តេញចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរចេញរួចតាំងអាណាចក្រសុខោទ័យឡើង។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''២.ប្រវត្តិជនជាតិសៀម និងការបង្កើតរដ្ឋ''' ទំព័រ១៣៩</ref> អ្នកប្រវត្ដិសាស្រ្ដថៃចាប់ផ្ដើមរាប់យកសម័យអាណាចក្រសុខោទ័យ ចាប់ពីឆ្នាំគ.ស. ១២៣៨ ជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃប្រវត្ដិសាស្រ្ដជាតិថៃ ដែលត្រូវនឹងសម័យរុងរឿងរបស់អាណាចក្រឡានណា និងអាណាចក្រឡានឆាង។ អាណាចក្រសុខោទ័យបានពង្រីកដែនដីបានយ៉ាងធំទូលាយក្នុងរជ្ជសម័យផឃុនរ៉ាមខាម់ហ៊ែងមហារាជ (ព្រះបាទរាមកំហែងមហារាជ) តែចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះអំណាចវិញក្រោយពេលដែលព្រះអង្គចូលទិវង្គត។ ការគោរពព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទបែបលង្កាវង្ស ធ្វើឱ្យអាណាចក្រសុខោទ័យចាប់ផ្ដើមមានការគ្រប់គ្រងបែបធម្មរាជា។ អាណាចក្រសុខោទ័យ គឺជានគរដំបូងរបស់ថៃ ដែលនៅតំបន់ជុំវិញទីក្រុងសុខោទ័យ ស្ថិតនៅភាគខាងជើងភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ។ នគរនេះមានកំណើតប្រហែលពីឆ្នាំ ១២៣៨ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៤៣៨ ហើយត្រូវបានគេដឹងជាទូទៅថាជា“ នគរថៃដំបូង” នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថៃនៅសតវត្សរ៍ទី ២០។ ==== អាណាចក្រអយុយា ធនបុរី និងដើមសម័យរតនកោសិន្ទ្រ ==== {{Main|អាណាចក្រអយុធ្យា|អាណាចក្រធនបុរី|អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍}} [[ឯកសារ:Fra Mauro World Map detail South East Asian mainland.jpg|រូបភាពតូច|អយុធ្យាបង្ហាញនៅក្នុង[[ផែនទីផ្វ្រាម៉ាវរ៉ូ]]នៃពិភពលោក (រ.១៤៥០) ស្ថិតក្រោមឈ្មោះថា "Scierno" យកចេទទួលយកឥទ្ទិពលពីahr-I-Naw" មានន័យថា "ទីក្រុងថ្មី"]] [[ឯកសារ:Louis XIV et Ambassadeurs du Roi de Siam 1686 Jacques Leman.png|រូបភាពតូច|ឯកអគ្គរាជទូតសៀមបានបង្ហាញពីព្រះរាជសារស្តេចណារ៉េទៅព្រះរាជវាំងស្តេចល្វីសទី៦ នៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៦៨៦]] នៅឆ្នាំ ១២៨៥ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទរាមកំហែង កងទ័ពសៀមបានចេញពីខេត្តសុខោទ័យមកវាយដណ្តើមយកឆ្នេរទន្លេមេណាមដែលជាទឹកដីនៃអាណាចក្រខ្មែរ ។ ឆ្នាំ១៣៥០ ទឹកដីនេះក្លាយជាទឹកដីសៀមមានព្រំប្រទល់ជាប់ហ្លួងព្រះបាងមកទល់លពបុរី (លវោ) ព្រះបាទរាមាធិបតីទី ១ បានបញ្ជូលខេត្តខ្មែរមួយចំនួនជារបស់ខ្លួនហើយបានតាំងរាជធានីនៅក្រុងអយុធ្យា។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''៣. រដ្ឋអយុធ្យា និង អរិយធម៌ខ្មែរ''' ទំព័រទី១៣៩</ref> ព្រះបាទអ៊ូថងទ្រង់បង្កើតអាណាចក្រអយុធ្យានៅក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៣៥០ មានការគ្រប់គ្របបែបទេវរាជា ដែលប្រតិបត្ដិតាមមូលដ្ឋាននៃសាសនាព្រាហ្មណ៍ ការចូលទន្ទ្រានសុខោទ័យជាបន្ដបន្ទាប់ធ្វើឱ្យអាណាចក្រសុខោទ័យក្លាយជានគរចំណុះរបស់អាណាចក្រអយុធ្យា។ ក្រោយមក ក្នុងរជ្ជសម័យរបស់សម្ដេចព្រះបរមត្រៃលោកនាថ ទ្រង់បានធ្វើបដិវត្ដរបបគ្រប់គ្រងថ្មី ដែលប្រការខ្លះត្រូវបានប្រើរហូតមកដល់រជ្ជសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួនៃអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ។ === ការវាយគ្រប់គ្រងម៉ាឡាកា (Melaka) របស់ពួកព័រទុយហ្គាល់ === ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៥១១ ត្រូវនឹងរជ្ជសម័យរបស់សម្ដេចព្រះបាទរាមាធិបតីទី ២ ធ្វើឱ្យអយុធ្យាចាប់ផ្ដើមមានទំនាក់ទំនងជាមួយពួកអឺរ៉ុប។ ក្នុងខណៈនោះដែររាជវង្សតងអ៊ូរបស់ភូមាចាប់ផ្ដើមមានអំណាចកាន់តែខ្លាំងឡើង រហូតមានការពង្រីកដែនដីមកដល់ក្រុងស្រីអយុធ្យា។ ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទតាបេងឆាក់វេទី និងព្រះបាទបុរេងណង មានការធ្វើសង្គ្រាមអូសបន្លាយរាប់សិបឆ្នាំ ធ្វើឱ្យអាណាចក្រអយុធ្យាក្លាយជានគរចំណុះរបស់អាណាចក្រតងអ៊ូក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៥៦៩។ សម្ដេចព្រះបាទនរេសួនមហារាជទ្រង់បានចំណាយពេល ១៥ ឆ្នាំដើម្បីដេញពួកភូមា និងពង្រឹងអំណាចរបស់អាណាចក្រអយុធ្យានៅតំបន់ទំនាបទន្លេមេណាមម្ដងទៀត។ ចាប់ពីពេលនោះមក ក្រុងស្រីអយុធ្យាបានក្លាយជាអាណាចក្ររុងរឿងដល់កម្រិតកំពូល ទំនាក់ទំនងអន្ដរជាតិរបស់អយុធ្យាមានការរីកចម្រើនណាស់ក្នុងរជ្ជសម័យសម្ដេចព្រះបាទនារាយណ៍មហារាជ ដែលមានការចងសម្ព័ន្ធការទូតជាមួយបារាំង ដាណឺម៉ាក និងអង់គ្លេស។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឥទ្ធិពលដែលកាន់តែកើនឡើងរបស់ជនបរទេសក្នុងក្រុងស្រីអយុធ្យាធ្វើឱ្យព្រះបាទទេពរាជាប្រហារជីវិតខន់ស្ដេនទីន ហ្វលខន់ ទំនាស់ផ្ទៃក្នុងធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរបស់អយុធ្យាជាមួយជនជាតិអឺរ៉ុបមានសភាពជូរចត់។ អាណាចក្រអយុធ្យាចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះអំណាចក្នុងកំលុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១៩ សង្គ្រាមជាមួយរាជវង្សខងបង (អាឡងព្យា) បានធ្វើឱ្យអយុធ្យាក្លាយជានគរចំណុះរបស់ភូមាជាលើកទី ២ គឺក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៧៦៧។​ ក្នុងឆ្នាំជាមួយគ្នាដែរ ព្រះបាទតាកស៊ិនមហារាជបានប្រមូលកងទ័ពប្រយុទ្ធដើម្បីទាមទារឯករាជ្យ ហើយបានប្ដូររាជធានីមកឯក្រុងធនបុរី ដែលជារាជធានីរបស់ជនជាតិថៃក្នុងរយៈពេល ១៥ ឆ្នាំជាកំលុងពេលនៃការធ្វើសង្គ្រាមនិងទាមទារឯករាជ្យជាតិ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាជុឡាលោក មហារាជ បឋមក្សត្រនៃរាជវង្សចក្រីបានស្ថាបនាក្រុងរតនកោសិន្ទ្រឡើងនៅថ្ងៃទី ៦ មេសា ឆ្នាំគ.ស. ១៧៨២ ។ ក្នុងកំលុងដើមសម័យរតនកោសិន្ទ្រ ថៃបានប្រឈមនឹងការវាយលុកពីប្រទេសដទៃ ជាច្រើនលើកច្រើនគ្រារហូតដល់សម័យរជ្ជកាលទី ៤ ។ ព្រះរាជនយោបាយរបស់ព្រះមហាក្សត្រក្នុងកំលុងពេលនោះគឺ ការពារខ្លួនឯងពីមហាអំណាចអាណានិគម តែក៏មានការគាំទ្រឱ្យមានការដាក់ទុនពីបរទេស ការទទួលយកវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសពីលោកខាងលិច និងការសិក្សាបែបទាន់សម័យដែរ។ ===ការប្រឈមមុខជាមួយពួកបច្ចិមប្រទេស=== ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះបាទចមក្លៅចៅយូហួ រជ្ជកាលទី ៤ សឺចន បៅរិង រាជទូតអង់គ្លេស បានចូលមកធ្វើសន្ធិសញ្ញាបៅរិង ដែលនាំឱ្យមានការធ្វើសន្ធិសញ្ញាជាមួយប្រទេសដទៃទៀត ក្នងលក្ខខណ្ឌស្រដៀងគ្នា ហើយក៏បាននាំមកនូវការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចក្នុងទីក្រុងបាងកកនិងពានិជ្ជកម្មអន្ដរជាតិ។ [[ឯកសារ:King Chulalongkorn and Tsar Nicholas II 1897.png|រូបភាពតូច]] ក្រោយមក ការរុករានរបស់ចក្រពត្ដិនិយម ធ្វើឱ្យសៀមបាត់បង់ទឹកដីឱ្យទៅបារាំង និងអង់គ្លេស ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួ តែថ្វីបើមានគំនាបយ៉ាងខ្លាំងពីប្រទេសមហាអំណាច ក៏សៀមអាចរក្សាខ្លួនមិនឱ្យធ្លាក់ក្រោយអាណានិគមរបស់ពួកអឺរ៉ុប តែត្រូវទទួលឥទ្ធិពលពីលោកខាងលិច រហូតធ្វើឱ្យមានការធ្វើបដិវត្ដសង្គមនិងវប្បធម៌នាពេលក្រោយមក និងរក្សាឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនជារដ្ឋព្រំដែនរវាងមហាអំណាចអាណានិគមទាំងពីរ។ [[ឯកសារ:Map of French Indochina expansion.svg|រូបភាពតូច|ទឹកដីមួយចំនួនដែលធ្លាប់គ្រប់គ្រងដោយសៀមត្រូវប្រគល់ឱ្យឥណ្ឌូចិនវិញ]] ព្រះបាទមកុដ្ឋក្លៅចៅយូហួ រជ្ជកាលទី ៦ ទ្រង់មានព្រះរាជតម្រិះឱ្យប្រទេសសៀមចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ដោយចូលជាមួយបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ដធ្វើឱ្យប្រទេសសៀមត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្ដរជាតិ នាំមកនូវការកែខៃសន្ធិសញ្ញាដែលមិនមានយុត្ដិធម៌ទាំងឡាយដើម្បីឱ្យជាតិមានអធិបតេយ្យពិតប្រាកដ តែទន្រាំនឹងទទួលបានជោគជ័យត្រូវចំណាយពេលរហូតដល់រជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះចៅយូហួអានន្ទមហិឌុល។ ===ការផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រង=== ====សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ និងសង្គ្រាមត្រជាក់==== ថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ឆ្នាំគ.ស. ១៩៣២ គណៈរាស្ដ្របានធ្វើបដិវត្ដផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រងពីរបបរាជាធិបតេយ្យផ្ដាច់ការមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យ ធ្វើឱ្យគណៈរាស្រ្ដចូលមកមានឥទ្ធិពលលើនយោបាយក្នុងប្រទេស។ នៅរវាងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ប្រទេសថៃបានចុះឈ្មោះចូលធ្វើជាសម្ព័ន្ធមិត្ដយោធាជាមួយជប៉ុន ហើយប្រកាសសង្គ្រាមជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអង់គ្លេស តែដោយសារប្រទេសខាងភាគីបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ដទទួលស្គាល់ចលនាថៃសេរី ទើបប្រទេសថៃអាចរួចផុតពីស្ថានភាពជាប្រទេសអ្នកចាញ់សង្គ្រាម។ [[ឯកសារ:Siamese revolution of 1932.png|រូបភាពតូច|រដ្ឋប្រហារសៀមឆ្នាំ១៩៣២ បានផ្លាស់ប្ដូរប្រទេសថៃពីរបបរាជានិយមផ្តាច់ការមករាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] នៅក្នុងកំលុងពេលនៃសង្គ្រាមត្រជាក់ ប្រទេសថៃបានដំណើរការនយោបាយជាសម្ព័ន្ធមិត្ដជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមាននយោបាយក្នុងការទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃរបបកុម្មុយនីស្ដនៅក្នុងភូមិភាគ ហើយបញ្ជូនទាហានទៅចូលរួមច្បាំងក្នុងសង្គ្រាមកូរ៉េ និងសង្គ្រាមវៀតណាម ក្រោយមកប្រទេសថៃបានជួបនឹងបញ្ហាការរីករាលដាលនៃចរន្ដកុម្មុនីស្ដក្នុងប្រទេស តែក្រោយមកបក្សកុម្មុយនីស្ដនៃប្រទេសទេសថៃបានធ្លាក់ចុះអំណាចរហូតមិនអាចប្រតិបត្ដិការចលនានយោបាយរបស់ខ្លួនបានទៀត សង្គ្រាមជាមួយពួកកុម្មុនីស្ដត្រូវបានបញ្ចប់ទាំងស្រុងនៅក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៨០។ === ការវិវត្ដន៍នៃរបបប្រជាធិបតេយ្យ === ក្រោយពេលមានការប្ដូររបបគ្រប់គ្រង គ.ស. ១៩៣២ ប្រទេសថៃនៅចាត់ទុកថា នៅក្រោមរបបយោធាផ្ដាច់ការអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្ស។ ការបោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៧៣ ក្រោយហេតុការ ១៤ តុលា ជំរុញឱ្យមាននាយករដ្ឋមន្រ្ដីស៊ីវិលជាលើកដំបូង។ ក្នុងកំឡុងពេលនោះ ប្រទេសថៃជួបនឹងអស្ថេរភាពនយោបាយ ហើយមានការបន្ដអំណាចរដ្ឋបាលយោធាជាបន្ដបន្ទាប់ជាងដប់ដង តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មានហេតុការណ៍ទាមទារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសំខាន់ៗ ចំនួន ២ ដង គឺហេតុការណ៍ ៦ តុលា និងហេតុការណ៍ឧសភាទមិឡ ទើបធ្វើឱ្យលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅប្រទេសថៃមានស្ថេរភាពនិងកាន់តែល្អឡើង។ ក្នុងកំឡុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ មានកើតវិបត្ដិហិរញ្ញវត្ថុអាស៊ី ឆ្នាំ ១៩៩៧ ធ្វើឱ្យថៃត្រូវខ្ចីលុយពីបរទេសយ៉ាងច្រើន។ លោកតាក់ស៊ីនស៊ីណាវ៉ាត្រាបានកាន់តំណែកនាយករដ្ឋមន្រ្ដីពីរអាណត្ដិជាប់ៗ គ្នា គាត់ជានាយករដ្ឋមន្រ្ដីដែលធ្វើឱ្យមានការឈ្លោះប្រកែកគ្នាច្រើនបំផុត ដោយបានដំណើរការនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចហើយទទួលបានភាពជោគជ័យច្រើនយ៉ាង តែក៏ធ្លាក់ក្នុងបទចោទប្រកាន់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដូចគ្នា។ ក្នុងកំឡុងពេលនេះឯងដែលធ្វើឱ្យកើតហេតុការណ៍នយោបាយឡើង ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ២០០៦ មានរដ្ឋប្រហារផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលតាក់ស៊ីន។ ការបោះឆ្នោតជាសាកលក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៧ ធ្វើឱ្យប្រទេសថៃត្រឡប់មករកបរិយាកាសប្រជាធិបតេយ្យដូចដើម។ [[ឯកសារ:UDD political protests, Red Shirts 2, Bangkok, Thailand.jpg|រូបភាពតូច|រណសិរ្ស​រួបរួម​ដើម្បី​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ ក្រុម​អាវ​ក្រហម​តវ៉ា​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១០]] វិបត្ដិនយោបាយនេះទាក់ទងនឹងក្រុមប្រជាជន ២ ក្រុមគឺ ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ដប្រជាជនដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ និងក្រុមចលនារួមប្រជាធិបតេយ្យប្រឆាំរបបផ្ដាច់ការថ្នាក់ជាតិ។ ក្រុមទី ១ បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលតាក់ស៊ីន ជារហូតមក រហូតដល់រដ្ឋាភិបាលលោកសាម៉ាក់ស៊ុនថារ៉ាវេត និងរដ្ឋាភិបាលលោកស៊ុមឆាយវង់សាវ៉ាត ដោយមានបាតុកម្មធំក្នុងកំឡុងឆ្នាំគ.ស ២០០៨ ។ ចំណែកក្រុមទី២ បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលលោកអភិសិទ្ធិវេចាជីវ៉ា រវាងឆ្នាំគ.ស. ២០០៩-២០១១ ដោយមានការធ្វើបាតុកម្ម មានការបាត់បង់ជីវិតមនុស្សដល់ទៅ ២ លើក ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ២០០៩ និង ២០១០​ ។ នៅទីបំផុតមានការបោះឆ្នោតជាសាកលម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០១១ លទ្ធផលគឺគណបក្សភឿថៃបានឈ្នះការបោះឆ្នោត និងជាអ្នកដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល។ ==នយោបាយ== {{Main|នយោបាយនៅថៃ}} [[ឯកសារ:King Rama X official (crop).png|រូបភាពតូច|ព្រះមហាក្សត្រនៃប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្នគឺ[[មហាវិជ្ជរ៉ាឡុងកន]]]] ពីដើមប្រទេសថៃមានការគ្រប់គ្រងតាមបែបរាជាធិបតេយ្យផ្ដាច់ការ តាំងពីសម័យអាណាចក្រអយុធ្យារហូតមក ថែមទាំងមានការគ្រប់គ្រងក្នុងលក្ខណៈអំណាចប្រមូលផ្ដុំ តាំងពីរជ្ជសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួ លុះដល់ថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣២ គណៈរាស្រ្ដបានធ្វើបដិវត្ដក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះប៉ុកក្លៅចៅយូហួ ហើយផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រងមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃមានទម្រង់រដ្ឋជារាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងប្រើប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងបែបរបបប្រជាធិបតេយ្យបែបរដ្ឋសភា ឬដែលរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃហៅជារួមថា របបប្រជាធិបតេយ្យដែលមានព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ជាប្រមុខ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញច្បាប់បច្ចុប្បន្នគឺ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃ ឆ្នាំគ.ស.  ២០០៧ ដែលជាច្បាប់ទី ១៨ ដែលកំណត់ទម្រង់អង្គការគ្រប់គ្រងអំណាចទាំង ៣ ផ្នែកដូចជា៖ *'''អំណាចនីតិបញ្ញាត្ដិ''' មានរដ្ឋសភាក្នុងប្រព័ន្ធសភា២ ដែលប្រកបដោយសភាតំណាងរាស្ដ្រ និងព្រឹទ្ធិសភា មានសមាជិករួមទាំងអស់ ៦៣០ រូប ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច មានប្រធានសភាជាប្រមុខ។ សភាតំណាងរាស្ដ្រប្រកបដោយតំណាងរាស្រ្ដចំនួន ៥០០ រូប បានមកពីការបោះឆ្នោតបែបបែងចែកតំបន់ចំនួន ៣៧៥ រូប និងបានមកពីការជ្រើសតំាងចំនួន ១២៥ រូប នៅក្នុងតំណែងនៃអាណត្ដិ ៤ ឆ្នាំ។ ព្រឹទ្ធិសភាប្រកបដោយសមាជិកចំនួន ១៥០ រូប បានមកពីការបោះឆ្នោតមួយខេត្ដ ១រូប (រួមក្រុងបាងកកដែរ) និងបានមកពីការចាត់តាំង ៧៣ រូប ដោយមានគណៈកម្មការចាត់តាំងសមាជិកព្រឹទ្ធិសភា ៧ រូប នៅក្នុងអំណាចមួយអាណត្ដិ ៦ ឆ្នាំ ហើយមិនអាចធ្វើជាសមាជិកព្រឹទ្ធិសភាលើពី ១ អាណត្ដិបានឡើយ។ *'''អំណាចនីតិប្រតិបត្ដិ''' មាននាយករដ្ឋមន្រ្ដីដែលបានទទួលការតែងតាំងពីព្រះមហាក្សត្រតាមពាក្យក្រាបង្គំទូលរបស់ប្រធានរដ្ឋសភា និងគណៈរដ្ឋមន្រ្ដី ដែលព្រះមហាក្សត្រទ្រង់តែងតាំងតាមពាក្យក្រាបបង្គំទូលរបស់នាយករដ្ឋមន្រ្ដី ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច នាយករដ្ឋមន្រ្ដីជាប្រមុខនៃអំណាច។ នាយករដ្ឋមន្ដ្រីកាន់អំណាចមួយអាណត្ដិ ៤ ឆ្នាំ តាមសភាតំណាងរាស្រ្ដ ហើយមិនអាចកាន់អំណាចជាប់គ្នាលើ ៨ ឆ្នាំបានទេ។ នាយករដ្ឋមន្រ្ដីមិនបានទទួលការជ្រើសតាំងដោយផ្ទាល់ពីប្រជាជន តែបានទទួលការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសពីសភាតំណាងរាស្រ្ដ។ គណៈរដ្ឋមន្រ្ដីប្រកបដោយនាយករដ្ឋមន្រ្ដី ១ រូប និងរដ្ឋមន្ដ្រីផ្សេងៗ ទៀតមិនលើស ៣៥ រូប។ *'''អំណាចតុលាការ''' មានប្រព័ន្ធសាលាក្ដី ដែលប្រកបដោយសាលាយុត្ដិធម៌ សាលារដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងសាលាគ្រប់គ្រង ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច មានប្រធានសាលាដីកា ប្រធានសាលាធម្មនុញ្ញ និងប្រធានសាលាគ្រប់គ្រងកំពូល ជាប្រមុខក្នុងផ្នែករបស់ខ្លួន។ == សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចថៃ}} [[ឯកសារ:Bangkok, Thailand, Aerial view.jpg|រូបភាពតូច|ទីក្រុងបាងកកជាមជ្ឈមមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេនៅប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃមានសេដ្ឋកិច្ចបែបគួបផ្សំ​ មានប្រាក់ចំណូលមូលដ្ឋានមកពីឧស្សាហកម្ម ការនំាចេញទំនិញនិងសេវាកម្ម ទេសចរណ៍ សេវាកម្ម កសិកម្មនិងធនធានធម្មជាតិ។ ប្រទេសថៃជាប្រទេសដែលមានអត្រាការនាំចេញលំដាប់ទី២៤ នៃពិភពលោក និងមានអត្រាការនាំចូលលំដាប់ទី២៣ នៃពិភពលោក។ ផ្សារនាំចូលទំនិញថៃដែលសំខាន់ៗ មានដូចជា ជប៉ុន ចិន អាមេរិក ម៉ាលេស៊ី សហរដ្ឋអារ៉ាបអេមីរ៉េត សិង្ហបូរី តៃវ៉ាន់ កូរ៉េខាងត្បូង អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងឥណ្ឌូនេស៊ី។ ទិន្នន័យក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០៩ ប្រទេសថៃនាំចេញទំនិញមានតម្លៃជាង ៤០៦ ៩៩០ លានបាត ដោយទំនិញនាំចេញសំខាន់មានដូចជា គ្រឿងចក្រ ១៤១៤០១ លានបាត អាហារ ៥២៣៣២ លានបាត ទំនិញឧស្សាហកម្ម ៤៥៩៥៩ លានបាត និងមានអត្រាតម្លៃទំនិញនាំចូល ២៨៥៩៦៥ លានបាត ដោយទំនិញនាំចូលសំខាន់មានដូចជា គ្រឿងចក្រ ១១៣៤២១ លានបាត ប្រេងនិងឥន្ធនៈ ៥០៨២៤ លានបាត និងសារធាតុគីមី ៤២៣៧៦ លានបាត មានតម្លៃការធ្វើពានិជ្ជកម្មប្រាក់សុទ្ធ ១២១០២៥ លានបាត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កម្លំាងពលកម្មភាគច្រើនរបស់ថៃគឺនៅខាងវិស័យកសិកម្ម ដោយមានស្រូវជាផលិតផលសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋានដែលសំខាន់បំផុតនៅក្នុងប្រទេស ហើយអាចចាត់ទុកបានថាជាប្រទេសដែលនាំចេញផលិតផលស្រូវច្រើនជាងគេនៅលើពិភពលោក ដោយអត្រាកំណត់ការនាំចេញមាន​ ៣៦% ក្នុងពិភពលោក ប្រទេសថៃមានផ្ទៃដីសមស្របសម្រាប់ដាំដុះជាង ២៧.២៥%  ដែលក្នុងចំនួននេះមាន ៥០% ប្រើសម្រាប់ដំាស្រូវ។ ចំណែកផលិតផលកសិកម្មផ្សេងៗ មានដូចជា កៅស៊ូ បន្លែ និងផ្លែឈើផ្សេងៗ រួមទាំងមានការចិញ្ចឹមបសុសត្វ ដូចជា មាន់ សត្វទឹកទាំងត្រីទឹកសាប ត្រីទឹកប្រៃក្នុងទ្រុង ការធ្វើស្រែបង្កង ការចិញ្ចឹមខ្យង រួមទាំងការនេសាទសមុទ្រ។ ដោយសារប្រទេសថៃសម្បូរទៅដោយពូជរុក្ខជាតិសម្រាប់ធ្វើអាហារពេញមួយឆ្នាំ ទើបមានឈ្មោះថាជាទីកន្លែងផលិតអាហារដ៏សំខាន់នៃពិភពលោក និងជាប្រទេសនាំចេញអាហារសំខាន់លំដាប់ទី៥ លើពិភពលោក។ [[ឯកសារ:MaeChan Thailand Rice-Farmer-01.jpg|រូបភាពតូច|កសិករកសិករច្រូតស្រូវដោយប្រើកណ្ដៀវ នៅឈៀងរ៉ាយ ប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មីនៃពិភពលោក ធ្លាប់មានអត្រាលូតលាស់ខ្ពស់បំផុតខាងសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងចន្លោះឆ្នាំគ.ស ១៩៨៥-១៩៩៦(អត្រាកំណើនជាមធ្យម ៩.៤%ក្នុងមួយឆ្នាំ)។ ទៅជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការលូតលាស់នេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់តម្លៃប្រាក់បាតយ៉ាងគ្រោះថ្នាក់ ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៧ ដែលជាឆ្នាំកើតវិបត្ដិហិរញ្ញវត្ថុនៅអាស៊ី សេដ្ឋកិច្ចថៃធ្លាក់ចុះនៅសល់ត្រឹម ១.៩% លោកនាយករដ្ឋមន្រី្ដឆាវលីតយ៉ុងឆាយុត បានប្រកាសភាពអាសន្នតម្លៃប្រាក់បាត ដែលធ្វើឱ្យតម្លៃប្រាក់បាតធ្លាក់ចុះទៅដល់​ ៥៦បាតក្នុង ១ ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក។ មុនពេលដែលសេដ្ឋកិច្ចថៃចាប់ផ្ដើមងើបឡើងវិញម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៩ ក្រោយពេលនោះ នៅចន្លោះឆ្នាំគ.ស ២០០២-២០០៤ ក្រោមនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្រ្ដីតាក់ស៊ីនស៊ីណាវ៉ាត្រា សេដ្ឋកិច្ចថៃបានរីកលូតលាស់ឡើងវិញជាង ៥-៧% ក្នុងមួយឆ្នាំ និង ៤-៥% ក្នុងមួយឆ្នាំ នៅចន្លោះឆ្នាំគ.ស ២០០៥-២០០៧ វិបត្ដិនយោបាយប្រទេសថៃបានធ្វើឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់អត្រាការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ។ វិបត្ដិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងការខ្វះស្ថេរភាពនយោបាយនៅតែជាឧបសក្គរារាំងការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ។ ===វិទ្យាសាស្រ្ដ និងបច្ចេកវិទ្យា=== មានការកំណត់ផែនការប្រើ​ និងអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេស​ ចាប់តាំងពីមានផែនការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមថា្នក់ជាតិ រយៈកាលទី៥ (គ.ស ១៩៨២-១៩៨៦) មក តែក្នុងពេលនោះ នៅឃើញមានឧបសគ្គផែ្នកសមត្ថភាពក្នុងប្រទេសក្នុងផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសមិនទាន់រឹងមាំ រហូតដល់ផែនការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមថ្នាក់ជាតិរយៈកាលទី៦ (គ.ស ១៩៨៧-១៩៩១) ទើបបានរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសឱ្យក្លាយជា ១ ភាគ ១០ នៃផែនការ ដើម្បីអភិវឌ្ឍកម្រិតសមត្ថភាពផ្នែកការផលិតនិងកែច្នែទំនិញ។ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លៅចៅយូហួទ្រង់បានទទួលព្រះនាមថាជា “ព្រះបិតានៃវិទ្យាសាស្រ្ដជាតិថៃ” តាមរយៈការដែលទ្រង់បានគណនាដំណើរសូរ្យគ្រាសពេញវង្ស ១៨ សីហា ១៨៦៨ យ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ។ ថ្ងៃទី១៤ មេសា ១៩៨២ រដ្ឋាភិបាលថៃបានកំណត់យកថ្ងៃទី១៨ សីហារៀងរាល់ឆ្នាំជាទិវាវិទ្យាសាស្រ្ដជាតិថៃ។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃបានចូលមករួមចំណែកក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រទេសថៃកាន់តែច្រើនឡើង ជាពិសេសក្នុងរឿងវេជ្ជសាស្រ្ដ គមនាគមន៍ ការសិក្សា និងការទំនាក់ទំនង ធ្វើឱ្យវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសនៅប្រទេសថៃមានការរីកចម្រើនយ៉ាងលឿន។ ===ទំនាក់ទំនងអន្ដរជាតិ និងកិច្ចការយោធា=== [[ឯកសារ:Secretary Pompeo Meets With Thai Prime Minister Prayut Chan-o-cha (48437829066).jpg|រូបភាពតូច|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិច ជួបជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ប្រយុទ្ធ ច័ន្ទ្រឱជា នៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ឆ្នាំ២០១៩។ ]] បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃបានចូលមកមានឥទ្ធិពលកាន់តែខ្លាំងឡើងលើឆាកអន្ដរជាតិដោយបានចូលរួមចំណែកជាមួយអង្គការសហប្រជាជាតិនិងអង្គការក្នុងតំបន់។ ប្រទេសថៃជាសម្ព័ន្ធមិត្ដដ៏សំខាន់របស់អាមេរិក ហើយបានពង្រឹងទំនាក់ទំនងរវាងក្រុមប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ទាំងក្នុងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ពានិជ្ជកម្ម ធនាគារ នយោបាយ និងផ្នែកវប្បធម៌។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសថៃបានធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្ដិការជាមួយអង្គការក្នុងតំបន់ មានដូចជា អង្គការស្ថេរភាពនិងកិច្ចសហប្រតិបត្ដិការនៅអឺរ៉ុប​ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសថៃធ្លាប់បានបញ្ជូនទាហានទៅចូលរួមក្នុងកងកម្លាំងអន្ដរជាតិនៅទីម័រខាងកើត អាហ្កានីស្ថាន អ៊ីរ៉ាក់ ប៊ូរុនឌី និងបច្ចុប្បន្ននៅដាហ៊្វូប្រទេសស៊ូដង់ តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសថៃនឹងប្រទេសជិតខាងនៅមានលក្ខណៈទន់ខ្សោយនៅឡើយ។ កងទ័ពថៃត្រូវបានបែងចែកចេញជា ៣ ប្រភេទ គឺ កងទ័ពជើងគោក កងទ័ពជើងទឹក និងកងទ័ពជើងអាកាស។ សព្វថ្ងៃនេះកងទ័ពថៃមានចំនួនសរុប ប្រមាណ ១០២៥៦៤០នាក់ និងមានកម្លាំងត្រៀមជាង ២០០០០០នាក់ ហើយមានកម្លាំងពាក់កណ្ដាលទាហានប្រចាំការប្រមាណ ១១៣៧០០នាក់ ។ ព្រះមហាក្សត្រថៃកាន់តំណែងជាអគ្គមេបញ្ជាការទ័ពដោយនីតិន័យ ដែលបច្ចុប្បន្នគឺព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមិន្រ្ទមហាភូមិពលអាឌុលយ៉ាដេត តែក្នុងកិច្ចប្រតិបត្ដិ កងទ័ពត្រូវនៅក្រោមការគ្រង់គ្រងរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ មានរដ្ឋមន្រ្ដីក្រសួងមហាផ្ទៃជាមេបញ្ជាការ និងនៅក្រោមការបង្គាប់បញ្ជារបស់កងបញ្ជាការកងទ័ពថៃ មានមេបញ្ជាការរបស់កងទ័ពថៃជាមេបញ្ជាការ នៅឆ្នាំគ.ស ២០១០ ក្រសួងមហាផ្ទៃបានប្រើទឹកប្រាក់សរុប ១៥៤០៣២៤៧៨៦០០បាត សម្រាប់ចំណាយក្នុងវិស័យនេះ។        រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃ បញ្ញាត្ដិថាកិច្ចការពារប្រទេសជាតួនាទីរបស់ប្រជាជនថៃគ្រប់រូប ជនជាតិថៃទាំងអស់មានតួនាទីបម្រើរាជការយោធា។ កងទ័ពនឹងប្រមូលកេណ្ឌបុរសដែលបានអាយុឈានចូល ២១ ឆ្នាំ ដោយអាស្រ័យតាមព្រះរាជបញ្ញាត្ដិ បម្រើរាជការយោធា គ.ស ១៩៥៤ ដោយនឹងត្រូវហៅមកពិនិត្យឈាម ឬចូលបម្រើកងប្រចាំការ។ រយៈពេលធ្វើការហ្វឹកហាត់នៅចន្លោះពេលពី ៦ ខែទៅ ២ ឆ្នាំអាស្រ័យលើកម្រិតការសិក្សាវិទ្យាការទាហាន និងការស្ម័គ្រចូលធ្វើជាទាហានដោយបើអ្នកទទួលការពិនិត្យឈាមចប់ការសិក្សាមិនទាបជាងកម្រិតបរិញ្ញាបត្រ បើចាប់បានស្លាកពណ៌ក្រហម គឺត្រូវបម្រើរាជការ ១ ឆ្នំាពេញ បើស្ម័គ្រដោយមិនចាប់ស្លាក នឹងបម្រើរាជការត្រឹមតែ ៦ ខែ ជាដើម។ អ្នកដែលចាប់បានស្លាកពណ៌ខ្មៅ មិនបាច់ចូលបម្រើរាជការយោធា បើអ្នកសិក្សាវិទ្យាការទាហានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នាំទី១ នឹងត្រូវបម្រើរាជការ ១ ឆ្នាំពេញ បើបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នាំទី២ នឹងត្រូវបម្រើរាជការ ៦ ខែ ហើយបើបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នំាទី៣-៥ មិនត្រូវបានបញ្ជូលក្នុងកងប្រចាំការ តែអាចហៅថាពលបាន ក្នុងឋានៈជាទាហានកងជំនួយប្រភេទ១។ ចុងក្រោយ ខាងគេហទំព័រ GlobalFirepower បានចាត់លំដាប់ថ្នាក់ភាពរឹងមាំរបស់កងទ័ពថៃនៅក្នុងលំដាប់ទី១៩ លើពិភពលោក។ == ប្រជាសាស្ត្រ== {{Main|ប្រជាសាស្ត្រថៃ}} [[ឯកសារ:Siriraj Hospital,Bangkok.jpg|រូបភាពតូច|មន្ទីរពេទ្យសិរីរាជនៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ]] ស្ថិតិចំនួនប្រជាជនថៃមានភាពខុសគ្នាអាស្រ័យលើប្រភព។ តាមការប្រមាណរបស់ CIA The World Factbook កាលពីឆ្នំាគ.ស២០១០ ប្រជាជនថៃទាំងអស់ក្នុងប្រទេសមានប្រមាណ ៦៦៤០៤៦៨៨នាក់ ប្រកបដោយថៃសៀម ៧៥% ថៃខ្សែស្រឡាយចិន ១៤% ថៃខ្សែស្រឡាយម៉ាឡាយូ ៣% ។ ប្រទេសថៃជួបនឹងបញ្ហាអត្រាកំណើតទាបជាងមាត្រដ្ឋាន ដោយក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៨ អត្រាកំណើនរបស់ប្រជាជននៅត្រឹមកម្រិត ១.៥% ហើយមានទំនោរប្រុងនឹងធ្លាក់ចុះនៅត្រឹម ១.៤៥% ក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០២៥។ មូលហេតុមកពីមានអត្រាការពន្យាកំណើតខ្ពស់ ៨១% ក្នុងឆ្នំាគ.ស ២០០៨ បើប្រៀបធៀបនឹងអត្រាមរណៈដែលធ្លាក់ចុះក្នុងសតវត្សកន្លងមក ធ្វើឱ្យប្រទេសថៃនឹងមានប្រជាជនជាមនុស្សចាស់កាន់តែច្រើនឡើងក្នុងពេលអនាគត។ ប្រទេសថៃជាប្រទេសដែលមានភាពចម្រុះនៃជនជាតិ ដោយមានទាំងជនជាតិថៃ ថៃខ្សែស្រឡាយឡាវ ថៃខ្សែស្រឡាយមន ថៃខ្សែស្រឡាយខ្មែរ រួមទាំងជនជាតថៃខ្សែស្រឡាយចិន ថៃខ្សែស្រឡាយម៉ាឡាយូ ថៃខ្សែស្រឡាយជ្វា ជនជាតិចាម ជនជាតិវៀតណាម ជនជាតិភូមា និងជនជាតិថៃតំបន់ភ្នំជាតិពន្ធុផ្សេងៗ ដូចជា ការៀង លីស​ ម៉ុង កួយ ជាដើម។​ ក្នុងឆ្នាំkគ.ស ២០១០ តាមរយៈទិន្នន័យរបស់សភាជាតិ ប្រទេសថៃមានកម្លាំងពលកម្មបរទេសស្របច្បាប់ ១.៤លាននាក់ ដោយមានបន្ថែមទៀតស្មើដើមដែលនៅមិនទាន់បានចុះបញ្ជី។ តាមរយៈទិន្នន័យការភាសខ្លួនអន្ដរជាតិរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ បានបង្ហាញថា ក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៥ ប្រទេសថៃមានជនភាសខ្លួនចូលមករស់នៅចំនួន ១.០៥លាននាក់ ស្មើនឹង១.៦% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប។ ប្រទេសថៃមានការបែងចែកជនជាតិ និងជាតិពន្ធុកម្រិតទាបពេលប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសជិតខាង មានការគាំទ្រនយោបាយឥស្សរៈភាពនៃជនជាតិនីមួយៗ អ្នកជំនាញការបស្ចឹមប្រទេសបានកត់ត្រាទុកថា​ ប្រទេសថៃជា “សង្គមដែលមានគ្រោងសាងធូររលុង”។ ===សាសនា=== {{Main|សាសនានៅថៃ}} [[ឯកសារ:Wat Phra Kaew Bangkok42.jpg|រូបភាពតូច|ព្រះសង្ឃថៃនៅវត្តព្រះកែវ]] តាមរយៈការធ្វើជំរឿនប្រជាជនក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០១០ ប្រជាជនថៃជាពុទ្ធសាសនិកមាន ៩៣.៤% ដែលចាត់ទុកថាជាសាសនាប្រចាំជាតិរបស់ថៃដោយន័យប្រយោល ថ្វីបើថានៅមិនទាន់មាន​ការបញ្ញត្ដិក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃនៅឡើយក៏ដោយ ទាំងអស់នេះចាត់ទុកបានថា ប្រទេសថៃមានអ្នកគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាលំដាប់ខ្ពស់ដែរក្នុងពិភពលោក។ បន្ទាប់មកមានដូចជាសាសនាឥស្លាម មានអ្នកគោរពប្រមាណ​ ៥.២% ដែលភាគច្រើនអាស្រ័យនៅភូមិភាគខាងត្បូងផ្នែកខាងក្រោម ប្រជាជនក្នុងខេត្ដយ៉ាក់ឡា ប៉ាត់តានី ណារ៉ាធិវ៉ាត តំបន់ខ្លះនៃខេត្ដសុងក្លា និងខេត្ដឈុមផន ភាគច្រើនគោរពសាសនាឥស្លាម។ ក្រៅពីនេះនៅមានអ្នកគោរពសាសនាផ្សេងៗ ទៀត ដូចជា គ្រិស្ដ សិខ និងហិណ្ឌូ សរុបប្រមាណ ១.៤% ចំពោះសហគមន៍ជនជាតិជ្វីបវិញ មានប្រវត្ដិជាយូរមកហើយគឺតាំងពីគ្រិស្ដសតវត្សទី១៧ មកម្ល៉េះ។ ===ភាសា=== ប្រទេសថៃមានភាសាថៃជាភាសាផ្លូវការ និងជាភាសាសំខាន់ដែលប្រើសម្រាប់ទាក់ទងគ្នា សម្រាប់ការសិក្សា និងជាភាសានិយាយដែលប្រើជាទូទៅក្នុងប្រទេស ដោយប្រើអក្សរថៃជាទម្រង់មូលដ្ឋានក្នុងការសរសេរ ដែលប្រឌិតឡើងជាផ្លូវការនៅសម័យក្រុងសុខោទ័យដោយផឃុនរាមកំហែងមហារាជ។ ក្រៅអំពីភាសាថៃនៅភូមិភាគកណ្ដាល ភាសាថៃសំនៀងផ្សេងៗ នៅមានការប្រើសម្រាប់និយាយតាមភូមិភាគនីមួយៗ ដូចជា ភាសាថៃភូមិភាគខាងជើង ភាសាថៃភូមិភាគឥសាន និងភាសាថៃភូមិភាគខាងត្បូងជាដើម។ ក្រៅអំពីភាសាថៃ ក្នុងប្រទេសថៃនៅមានការប្រើភាសារបស់ក្រុមជនជាតិភាគតិច ដូចជា ភាសាចិនជាពិសេសសំនៀងតេជីវ ភាសាឡាវនៅភូមិភាគឥសានដែលជួនកាលគេហៅថាភាសាឡាវសំនៀងថៃ ភាសាម៉ាឡាយូប៉ាត់តានីនៅភូមិភាគខាងត្បូង។ ក្រៅពីនេះនៅមានភាសាផ្សេងៗ ទៀតដូចជា ភាសាកួយ ភាសាកាក់យ៉ាខាងកើត ភាសាផួន ភាសាថៃលឺ ភាសាថៃយ៉ៃ រួមទាំងភាសាដែលគេប្រើក្នុងជនជាតិតំបន់ភ្នំ ប្រកបដោយត្រកូលភាសាមន-ខ្មែរ ភាសាវៀតណាម និងភាសាឡាបរី ត្រកូលភាសាអូស្ដ្រូអាស៊ី ដូចជា ភាសាចាម ត្រកូលភាសាចិន-ទីបេ ដូចជា ភាសាម៉ុង ភាសាការៀង និងភាសាតៃផ្សេងៗ ដូចជាភាសាភូថៃ ភាសាសែក ជាដើម។ ភាសានិងអក្សរអង់គ្លេសមានបង្រៀនក្នុងសាលាចំណេះទូទៅនិងសាកលវិទ្យាល័យ តែចំនួនអ្នកដែលចេះភាសាអង់គ្លេសស្ទាត់ជំនាញក្នុងប្រទេសថៃនៅមានចំនួនតិចតួចណាស់ ហើយភាគច្រើននៅតាមតំបន់ទីក្រុង និងក្នុងគ្រួសារដែលមានការសិក្សាខ្ពស់តែប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងផ្នែកសមត្ថភាពនៃការប្រើភាសាអង់គ្លេស ប្រទេសថៃធ្លាប់នៅលំដាប់នាំមុខក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៧ តែនៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំគ.ស ២០០៦ ថៃបែរជាដើរក្រោយប្រទេសឡាវនិងប្រទេសវៀតណាម។ ===ការអប់រំ=== [[ឯកសារ:Thai students going to school.jpg|រូបភាពតូច|សិស្សានុសិស្សថៃកំពុងធ្វើដំណើរទៅសាលារៀន]] ការតម្រូវឱ្យប្រជាជនត្រូវទទួលការសិក្សាអប់រំនៅប្រទេសថៃមានតាំងពីឆ្នាំគ.ស ១៩២១ មកម្ល៉េះ។ រដ្ឋាភិបាលថៃត្រូវរៀបចំឱ្យមានការសិក្សាថ្នាក់មូលដ្ឋានដោយឥតគិតថ្លៃដល់ប្រជាជនក្នុងរយៈពេល ១២ ឆ្នាំ។ ចំណែកការសិក្សាបែបតម្រូវឱ្យប្រជាជនត្រូវទទួលការសិក្សាអប់រំនាពេលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានកំណត់ត្រឹម ៩ ឆ្នាំ មានប្រព័ន្ធសាលារៀនដែលបានរៀបចំទុកមានចាប់តាំងពីកម្រិតមតេយ្យសិក្សា បឋមសិក្សា និងមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិតាមលំដាប់ តែក្រោយពេលបញ្ចប់ការសិក្សាកម្រិតមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិហើយអ្នកសិក្សាអាចជ្រើសរើសបានរវាងការសិក្សាបន្ដទៅមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ ឬជ្រើសរើសសិក្សាថ្នាក់មុខវិជ្ជាបច្ចេកទេស ឬអាចជ្រើសរើសសិក្សាបន្ដក្នុងស្ថាប័នទាហារ ឬប៉ូលីស។ ក្នុងការសិក្សាបន្ដថ្នាក់ឧត្ដមសិក្សានៅប្រទេសថៃ សិស្សក្នុងកម្រិតមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិត្រូវឆ្លងកាត់ប្រព័ន្ធការទទួលបុគ្គលចូលសិក្សាបន្ដក្នុងកម្រិតឧត្ដមសិក្សា ដែលជាទូទៅត្រូវរៀនចប់ថ្នាក់ទី១២ ។ សាកលវិទ្យាល័យក្នុងប្រទេសថៃត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងកម្រិតសាកល មានដូចជា សាកលវិទ្យាល័យមហិឌុល និងសាកលវិទ្យាល័យជុឡាឡុងកន ដែលជាប់ជាសាកលវិទ្យាល័យល្អបំផុតនៅអាស៊ីពី QS Asian University Rankings 2011។ តែទោះជាយ៉ាងណា ក៏នៅមានការព្រួយបារម្ភលើកម្រិតបញ្ញារបស់យុវជនថៃ ដែលតាមរយៈការសិក្សារបស់កាសែតដឺណេសិនបានបញ្ចេញរបាយការណ៍ថា “ក្រមអនាម័យនិងក្រុមសុខភាពចិត្ដនឹងត្រូវទទួលអម្រែកលើសភាពឆ្លាតវៃដែលធ្លាក់ចុះ ក្រោយពេលបានរកឃើញថា កម្រិតបញ្ញាជាមធ្យមនៃក្រុមយុវជនមានទាបជាង ៨០” ។ វជរ ផនរណជេដ្ឋបានធ្វើសេចក្ដីរាយការក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៦ ថា “អត្រាមធ្យមនៃកម្រិតបញ្ញារបស់ក្មេងថៃនៅរវាងពី ៨៧-៨៨ ដែលស្ថិតនៅក្នុងកម្រិត “ទាបជាងស្ដង់ដា”  បើប្រៀបធៀបនឹងកម្រិតសាកល។ បញ្ហានៃការសិក្សាក្នុងប្រទេសថៃឃើញថា មានការនាំយកនូវវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសមកប្រើក្នុងការរៀននិងបង្រៀននៅមានកំណត់។ == វប្បធម៌ == {{Main|វប្បធម៌ថៃ}} វប្បធម៌ថៃ រួមទាំងម្ហូបអាហារ ភាសា សម្លៀកបំពាក់ អក្សរសិល្ប៍ និងទំនៀមទម្លាប់ ភាគច្រើនត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយប្រទេសចិន ឥណ្ឌា បស្ចិមប្រទេស និងព័រទុយហ្គាល់ ដោយមានធាតុមួយចំនួនមានលក្ខណៈដើមផងដែរ។ វប្បធម៌​ខ្មែរ​សព្វថ្ងៃ​ក៏​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ពី​ប្រទេស​ថៃ​យ៉ាង​ច្រើន​ដែរ ដោយសារ​ទំនាក់ទំនង​អតីតកាល​របស់​កម្ពុជា​ជាមួយ​ថៃ (អតីត​សៀម​) ។ [[ឯកសារ:Thai wedding - conch water.jpg|រូបភាពតូច|សាច់ញាតិចាស់ចាក់ទឹកចេញពីស័ង្ខលើដៃកូនកំលោះ ក្នុង​ពិធី​មង្គល​ការ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ។]] ===សិល្បៈ=== សិល្បៈគំនូរថៃ ជាលក្ខណៈឧត្ដមគតិ ជារូបដែលមាន ២ ករណី ដោយនាំយកវត្ថុនៅជិតទុកខាងក្រោមនៃរូប វត្ថុនៅឆ្ងាយទុកនៅខាងលើរូប ប្រើពណ៌បែបឯករង្គ គឺ​ ប្រើច្រើនពណ៌ តែមានពណ៌លេចធ្លោតែមួយ។ បដិមាកម្មថៃ កាលពីដើមជាងថៃធ្វើរូបបដិមាចំពោះតែវត្ថុសក្ដិសិទ្ធិ ដូចជា ព្រះពុទ្ធរូប ទេវរូប ដោយមានត្រកូលជាងផ្សេងៗ រាប់ចាប់តាំងពីសម័យសុខោទ័យហៅថា ត្រកូលជាងឈៀងសែន ត្រកូលជាងសុខោទ័យ អយុធ្យា និងរតនកោសិន្រ្ទ ដោយប្រើមាសសំរិទ្ធជាវត្ថុសំខាន់ក្នុងការធ្វើរូបបដិមា មុខដំបូងគេឆ្លាក់ដោយក្រមួនឃ្មុំ តុបតែងឱ្យល្អ រួចយកទៅចាក់ពុម្ពលោហៈ បើធៀបនឹងបដិមាធ្វើពីថ្មនៅយុគសម័យមុន បដិមាកម្មសំរិទ្ធមានលក្ខណៈស្រស់ស្អាតជាង។ ស្ថាបត្យកម្មថៃ មានបង្ហាញឱ្យឃើញនៅសម័យក្រោយ មកពីស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មភាគច្រើនងាយខូចទ្រុឌទ្រោម ជាពិសេសសំណង់ធ្វើអំពីឈើ ពុំឃើញមានស្លាកស្នាមនៅសម័យបុរាណទេ។ ស្ថាបត្យកម្មថៃបង្ហាញឱ្យឃើញតាមរយៈផ្ទះថៃ វត្ដ វិហារ និងប្រាសាទរាជវាំង ដែលសុទ្ធតែសាងសង់ឡើងឱ្យសមស្របតាមលក្ខណៈអាកាសធាតុ និងការប្រើប្រាស់ជាក់ស្ដែង។ ==ភូមិសាស្ត្រ== ===ចង្វាត (ខេត្ត)=== {{ដើមចំបង|ចង្វាតនៃថៃ}}[[ឯកសារ:Thailand adm location map.svg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|351x351ភីកសែល|ផែនទីខេត្តនៃប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃមាន ៧៥ ខេត្ត​ដែលគេហៅនៅភាសាថៃ ចាំងវ៉ាត់(จังหวัด) (សណ្ដាន​នៃ​ពាក្យ​នេះ មាន​ពាក្យ « ចង្វាត » ដែល​ខ្មែរ​ប្រើប្រាស់​ជា​ធម្មតា​នៅ​សម័យ​មុន​អង្គរ និង​អង្គរ សំរាប់​សំគាល់​សីមា ព្រំ​ប្រទល់ ឬ​ខ្សែ​ក្រវ៉ាត់​នៃ​ព្រំ​ប្រទល់​ដែន ដែល​ជា​កម្មសិទ្ធិ ឬ​ទឹក​ដី​ចំណុះ​របស់​ស្ថាប័ន​ណា​មួយ ឬ​មន្រ្តី​ណា​ម្នាក់ ។ ពាក្យ​នេះ យើង​ឈប់​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​ភាសា​យើង​ទៅ​ហើយ ប៉ុន្តែ​សៀម​បាន​ខ្ចី​យក​ទៅ​ប្រើ​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ ដែល​មាន​ន័យ​សំគាល់ ដែនដី​រដ្ឋបាល​ថ្នាក់ « ខេត្ត » ។) <ref>សិលា​ចារឹក​ថ្មី ka 17 នៅ​ប្រាសាទ​អំពិល ខេត្ត ឧត្ដរមានជ័យ</ref>(จังหวัด) និងមានដែ ពីរទីក្រុងដែលជា ស្វ័យយន្តៈ [[ទីក្រុងបាងកក]]​ និង [[ទីក្រុងផាត់ថាយ៉ា]]។ ចង្វាតចែកទៅ [[ស្រុក]] (អាំភើ) និងស្រុកចែកទៅជា ឃុំ/អនុស្រុក (ដាំប៊ូន[តំបន់]) ។​ នៅឆ្នាំ២០០៦មាន ៨៧៧​សង្កាត់ (อำเภอ) និង ៥០ខេត្ត (ស្មើសង្កាត់ក្នុងខណ្ឌខ្មែរ) ទៀត នៅទីក្រុងបង់កក (เขต, ខេត្ត)។ មានដែ [[មាតុធានីរបស់បង់កក]] គឺជាតំបន់ជុំវិញទីក្រុងបង់កក​ ។ [[ឯកសារ:Thailand location relief map.svg|រូបភាពតូច|390x390ភីកសែល|សណ្ឋានដីប្រទេសថៃ]] ==== ភាគកណ្ដាល ==== # [[ខេត្តអាងទង]] # [[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]]​ (ក្រុងទេពមហានគរ) # [[ខេត្តពិចិត្រ]] (ខេត្តវិចិត្រ) # [[ខេត្តជ័យនាថ]] # [[ខេត្តកញ្ចនបុរី|ខេត្តកាណចាណាបុរី]] # [[ខេត្តលពបុរី]] (លពបុរី) # [[ខេត្តនគរនាយក]] # [[ខេត្តនគរបឋម]] # [[ខេត្តនន្ទបុរី]] # [[ខេត្តបទុមធានី]] # [[ខេត្តពេជ្របូរណ៍]] # [[ខេត្តអយុធ្យា]] # [[ខេត្តរាជបុរី]] # [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]] # [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ]] # [[ខេត្តសមុទ្រសង្គ្រាម]] # [[ខេត្តស្រះបុរី]] # [[ខេត្តសិង្ហបុរី]] # [[ខេត្តសុពណ៌បុរី]] (សុវណ្ណបុរី) # [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ]] #[[ខេត្តឧទ័យធានី]] [[ឯកសារ:Grand Palace Chakri Mahaprasad.jpg|right|thumb|200px|[[ព្រះបរមមហារាជវាំង]] [[បាងកក]]]] [[ឯកសារ:Bangkok skytrain sunset.jpg|right|thumb|200px|ទេសភាពទីក្រុងបាងកក នាពេលរាត្រី]] [[ឯកសារ:Wat Pho, Bangkok, Tailandia, 2013-08-22, DD 02.jpg|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|[[វត្តព្រះជេតុពនវិមលមង្គលារាម]] ([[Wat Pho]]) [[ប្រទេសថៃ|បាងកក]] [[ប្រទេសថៃ]]]] [[ឯកសារ:วัดพระศรีรัตนศาสดาราม วัดพระแก้ว กรุงเทพมหานคร - Wat Phra Kaew, Temple of Emerald Buddha, Bangkok, Thailand.jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|[[វត្តព្រះកែវ]] នៅទីក្រុង[[បាងកក]]]] [[ឯកសារ:Wat Suthat, Bangkok.jpg|right|thumb|200px|[[វត្ត សូថាត់]] Wat Suthat បាងកក]] [[ឯកសារ:Democracy Monument Bangkok 001.JPG|right|thumb|200px|[[វិមានប្រជាធិបតេយ្យ]]]] ==== ភាគខាងកើត ==== # [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ]] (ឆ្ជើងទ្រៅ) # [[ខេត្តច័ន្ទបុរី|ខេត្តចន្ទបុរី]] # [[ខេត្តធនបុរី]] (ជលបុរី) # [[ខេត្តប្រាចិនបុរី]] # [[ខេត្តរយ៉ង]] # [[ខេត្តស្រះកែវ]] # [[ខេត្តត្រាច|ខេត្តត្រាត]] ==== ភាគខាងជើង ==== # [[ខេត្តឈៀងម៉ៃ]] # [[ខេត្តឈៀងរ៉ាយ]] # [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ]] (កំផែងពេជ្រ) # [[ខេត្តលំប៉ាង]] # [[ខេត្តលំពូន]] # [[ខេត្តម៉ែហងសន]] # [[ខេត្តនគរសួគ៌]] # [[ខេត្តណាន]] # [[ខេត្តព្យៅ]] # [[ខេត្តពេជ្របុរី]] # [[ខេត្តពិស្ណុលោក]] (វិស្ណុលោក) # [[ខេត្តព្រែ]] # [[ខេត្តសុខោទ័យ]] # [[ខេត្តតាក]] # [[ខេត្តឧត្តរឌិត្ថ]] ==== ភាគឦសាន ==== # [[ខេត្តអំណាចច្រើន]] # [[ខេត្តជ័យភូមិ]] # [[ខេត្តកាលសិន្ធុ]] # [[ខេត្តខនកែន]] # [[ខេត្តលើយ]] # [[ខេត្តមហាសារខាម]] # [[ខេត្តមុក្តាហារ]] # [[ខេត្តនគរភ្នំ]] # [[ខេត្តនគររាជ|ខេត្តនគររាជសីមា]] # ខេត្តហ្នងបួលំភូ # [[ខេត្តហ្នងគាយ]] # [[ខេត្តរយឯត]] # [[ខេត្តសកលនគរ]] # [[ខេត្តស៊ីសាកេត]] # [[ខេត្តសុរិន្ទ្រ]] # [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]] # [[ខេត្តឧត្តរធានី]] # [[ខេត្តយសោធរ]] # [[ខេត្តបឹងកាល]] ==== ភាគខាងត្បូង ==== # [[ខេត្តជុម្ពរ]] # [[ខេត្តក្របី]] # [[ខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ]] # [[ខេត្តនរាធិវាស]] # [[ខេត្តប៉ាត់តានី|ខេត្តប៉័ត្តានី]] (ប៉ាត់តានី, ប៉័ត្តាណី) # [[ខេត្តផាំងង៉ា]] # [[ខេត្តព័ទ្ទលុង]] # [[ខេត្តភូកេត]] # [[ខេត្តរនង]] # [[ខេត្តស្តូល]] # [[ខេត្តសង្ខលា|ខេត្តសងខ្លា]] # [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] # [[ខេត្តត្រាំង]] # [[ខេត្តយលា]] {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" {{Largest cities|country=ថៃ|div_15=ខេត្តបទុមធានី{{!}}បទុមធានី|pop_10=120,045|city_11=ព័ទ្យា{{!}}ទីក្រុងផាត់ថាយ៉ា|div_11=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|pop_11=117,371|city_12=នគរស្រីធម្មរាជ{{!}}ទេសបាលនគរនគរស្រីធម្មរាជ|div_12=ខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ{{!}}នគរស្រីធម្មរាជ|pop_12=104,948|city_13=នគរសួគ៌{{!}}ទេសបាលនគរនគរសួគ៌|div_13=ខេត្តនគរសួគ៌{{!}}នគរសួគ៌|pop_13=84,122|city_14=ឡែមឆ្បាំង{{!}}ទេសបាលនគរឡែមឆ្បាំង|div_14=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|pop_14=82,960|city_15=រង្សិត{{!}}ទេសបាលនគររង្សិត|pop_15=81,084|city_10=ខនកែន{{!}}ទេសបាលនគរខនកែន|city_16=ភូកេត{{!}}ទេសបាលនគរភូកេត|div_16=ខេត្តភូកេត{{!}}ភូកេត|pop_16=78,923|city_17=នគរបឋម{{!}}ទេសបាលនគរនគរបឋម|div_17=ខេត្តនគរបឋម{{!}}នគរបឋម|pop_17=77,651|city_18=ឧប្បលរាជធានី{{!}}ទេសបាលនគរឧប្បលរាជធានី|div_18=ខេត្តឧប្បលរាជធានី{{!}}ឧប្បលរាជធានី|pop_18=77,306|city_19=ឈៀងរ៉ាយ{{!}}ទេសបាលនគរឈៀងរ៉ាយ|div_19=ខេត្តឈៀងរ៉ាយ{{!}}ឈៀងរ៉ាយ|pop_19=74,226|city_20=ពិស្ណុលោក{{!}}ទេសបាលនគរពិស្ណុលោក|div_20=ខេត្តពិស្ណុលោក{{!}}ពិស្ណុលោក|div_10=ខេត្តខនកែន{{!}}ខនកែន|pop_9=130,114|kind=ធំ|city_4=រហាតយ៉ៃ{{!}}ទេសបាលនគរហាតយ៉ៃ|stat_ref={{citation needed|date=November 2021}}|div_name=ខេត្ត|city_1=បាងកក (អង្គការរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់){{!}}បាងកក|div_1=បាងកក|pop_1=5,686,646|img_1=View from Baiyoke Sky Hotel, Bangkok (7053110333) cropped.jpg|city_2=នន្ទបុរី{{!}}ទេសបាលនគរនន្ទបុរី|div_2=ខេត្តនន្ទបុរី{{!}}នន្ទបុរី|pop_2=255,793|img_2=Nonthaburi - Bangbuathong.jpg|city_3=ប៉ាកក្រេត{{!}}ទេសបាលនគរប៉ាកក្រេត|div_3=ខេត្តនន្ទបុរី{{!}}នន្ទបុរី|pop_3=189,258|img_3=Sunset at pakkred - panoramio.jpg|div_4=ខេត្តសង្ខលា{{!}}សង្ខលា|div_9=ខេត្តសុរាស្ត្រធានី{{!}}សុរាស្ត្រធានី|city_7=ឧត្តរធានី{{!}}ទេសបាលនគរឧត្តរធានី|city_9=សុរាស្ត្រធានី{{!}}ទេសបាលនគរសុរាស្ត្រធានី|pop_8=131,091|div_8=ខេត្តឈៀងម៉ៃ{{!}}ឈៀងម៉ៃ|city_8=ឈៀងម៉ៃ{{!}}ទេសបាលនគរឈៀងម៉ៃ|pop_7=131,192|div_7=ខេត្តឧត្តរធានី{{!}}ឧត្តរធានី|pop_6=131,286|pop_4=159,627|div_6=ខេត្តនគររាជសីមា{{!}}នគររាជសីមា|city_6=នគររាជសីមា{{!}}ទេសបាលនគរនគររាជសីមា|pop_5=132,172|div_5=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|city_5=ចៅព្រះយាសុរស័ក្តិ{{!}}ទេសបាលនគរចៅព្រះយាសុរស័ក្តិ|img_4=Skyline of Hat Yai City, June 2012 by.jpg|pop_20=68,898}} <noinclude> == សូមមើលផងដែរ == * [[ភាសាថៃ]] * [[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ]] == ឯកសារយោង == {{reflist}} == តំណភ្ជាប់ក្រៅ == * [http://en.wikivoyage.org/wiki/Thailand Wikivoyage - Thailand] {{en icon}} * [http://www2.tat.co.th/ Tourism Authority of Thailand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610055453/http://www.tat.co.th/ |date=2009-06-10 }} {{th icon}} {{Commons&cat|Thailand|Thailand|ថៃ}} {{Geographic location |Centre={{THA}} |North={{MYA}} {{LAO}} |Northeast={{LAO}} |East={{LAO}}<br>{{CAM}} |Southeast=[[ឈូងសមុទ្រថៃ]] |South= {{MAS}} |Southwest=[[សមុទ្រអង់ដាម៉ង់]] |West={{MYA}} |Northwest={{MYA}} }} {{ASEAN}} {{ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} {{ប្រទេសនិយាយភាសាម៉ាឡេ}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ថៃ| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជាណាចក្រ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន]] 78xsck2dfpgot10i5vzevmyaxoembz3 336601 336599 2026-06-14T02:52:16Z TheRandomGoober 27248 Reverted previous edits per [[WP:VAND]] 336601 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | latm = 45 | latNS = N | longd = 100 | longm = 29 | longEW = E | languages_type = [[អក្សរផ្លូវការ]] | languages2_type = | leader_name3 = | leader_name4 = | leader_name5 = | leader_name6 = | leader_name7 = | leader_name8 = | leader_name9 = | FR_total_population_estimate_year = | FR_foot = | FR_total_population_estimate = | FR_total_population_estimate_rank = | FR_metropole_population_estimate_rank = | conventional_long_name = ព្រះរាជាណាចក្រថៃ | native_name = {{nobold|ราชอาณาจักรไทย ([[ភាសាថៃ]])<br/>''រ៉ាឆាអាក់ណាចាក់ថៃ''}} | image_flag = Flag of Thailand.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិថៃ|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Thailand.svg | common_name = ថៃ | symbol_type = [[ត្រាផែនដី]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ភ្លេងជាតិថៃ|เพลงชาติไทย]]''<br/>''ភ្លេងជាតិថៃ (ជាគ្រឿងភ្លេង)''<br/><center>[[File:Thai National Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> | royal_anthem = ''[[សរសើរព្រះបារមី]]''<br/>''ព្រះរាជភ្លេង (ជាគ្រឿងភ្លេង)''<br/><center>[[File:Thai Royal Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> | image_map = Thailand on the globe (Southeast Asia centered).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសថៃ (ក្រហម) នៅលើភូគោល | capital_type = រាជធានី | capital = [[បាងកក]] | coordinates = {{Coord|13|45|N|100|29|E|type:city}} | largest_city = capital | latd = 13 | official_languages = [[ភាសាថៃ|ថៃ]]<ref name=CIA>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html Thailand] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703193043/https://www.cia.gov/Library/publications/the-world-factbook/geos/th.html |date=3 July 2015 }}, ''The World Factbook''.</ref><!--Thai is the official language. English is a non-official secondary language.--> | languages = [[អក្សរថៃ|ថៃ]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | ៨៦% [[ជនជាតិថៃ|ថៃ]]<br />{{nowrap|&nbsp;–៣៩% [[ជនជាតិថៃ|សៀមកណ្តាល]]}}<br />{{nowrap|&nbsp;–២៨% [[ជនជាតិឦសាន|ឦសាន]]}}<br />{{nowrap|&nbsp;–១០% [[ជនជាតិសៀមខាងជើង|ឃុនមឿង]]}} <br />{{nowrap|&nbsp;–9% [[ជនជាតិថៃ|សៀមខាងត្បូង]]}} <br />{{nowrap|៣% [[ខ្មែរលើ|ខ្មែរ]]}} <br />{{nowrap|២% [[ជនជាតិថៃម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]]}} | ៩% [[ក្រុមជនជាតិនៅថៃ|ក្រុមជនជាតិចំនួន ៦៨ ក្រុមទៀត]] }} | ethnic_groups_ref = <ref name="Springer">{{cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/330368922 |author1=John Draper |author2=Joel Sawat Selway |title=A New Dataset on Horizontal Structural Ethnic Inequalities in Thailand in Order to Address Sustainable Development Goal 10 |journal=Social Indicators Research |page=284 |volume=141 |issue=4 |date=January 2019 |doi=10.1007/s11205-019-02065-4 |access-date=18 កញ្ញា 2021}}</ref> | ethnic_groups_year = ២០១៩ | religion_year = ២០១៨ | religion = {{plainlist| * ៩៣.៥% [[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ថៃ|ព្រះពុទ្ធសាសនា]]<ref>Article 67:<br />"The State should support and protect Buddhism. In supporting and protecting Buddhism, [...] the State should promote and support education and dissemination of dharmic principles of Theravada Buddhism [...], and shall have measures and mechanisms to prevent Buddhism from being undermined in any form. The State should also encourage Buddhists to participate in implementing such measures or mechanisms."{{cite web|title=Constitution of the Kingdom of Thailand |url=http://www.constitutionnet.org/sites/default/files/2017-05/CONSTITUTION%2BOF%2BTHE%2BKINGDOM%2BOF%2BTHAILAND%2B%28B.E.%2B2560%2B%282017%29%29.pdf |website=constitutionnet.org|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> * ៥.៤% [[ឥស្លាមសាសនានៅថៃ|ឥស្លាមសាសនា]] * ១.១៣% [[គ្រិស្តសាសនានៅថៃ|គ្រិស្តសាសនា]] * ០.០២% [[ហិណ្ឌូសាសនានៅថៃ|ហិណ្ឌូសាសនា]] * ០.០០៣% គ្មានជំនឿសាសនា }} | religion_ref = <ref name="auto">{{cite web |url=http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls |title=Population by religion, region and area, 2018 |publisher=NSO |access-date=17 កុម្ភៈ 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424172255/http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls |archive-date=24 មេសា 2021 |archivedate=2021-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210424172255/http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls }}</ref> | government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ|រាជាធិបតេយ្យ​អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] [[ឯកត្តរដ្ឋ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធសភា|របបសភានិយម]] | leader_title1 = [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះមហាក្សត្រ]] | leader_name1 = [[វជិរាលង្ករណ]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[អនុទិន ជាញវីរកូល]] | legislature = [[រដ្ឋសភាថៃ|រដ្ឋសភា]] | upper_house = [[វុឌ្ឍិសភាថៃ|វុឌ្ឍិសភា]] | lower_house = {{nowrap|[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ថៃ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]]}} | established_event2 = [[អាណាចក្រសុខោទ័យ]] | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|និម្មិតកម្ម]] | established_event3 = [[អាណាចក្រអយុធ្យា]] | established_date2 = ១២៣៨–១៤៤៨ | established_event4 = [[អាណាចក្រធនបុរី]] | established_date3 = ១៣៥១–១៧៦៧ | established_event5 = [[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|សម័យក្រុងបាងកក]] | established_date4 = ១៧៦៨–១៧៨២ | established_event6 = {{nowrap|[[បដិវត្តន៍សៀមឆ្នាំ១៩៣២|រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]}} | established_date5 = ៦ មេសា ១៧៨២ | established_date6 = ២៤ មិថុនា ១៩៣២ | area_km2 = ៥១៣,១២០ | area_size = 1 E7 | area_rank = ទី៥០ | percent_water = {{nowrap|០.៤ (២,២៣០ គម{{smallsup|២}})}} | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ៦៩,៩៥០,៨៥០<ref name="macro">{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/countries/THA/thailand/population|title = Thailand Population 1950-2021}}</ref> | population_census = ៦៤,៧៨៥,៩០៩<ref>(ជាភាសាថៃ) National Statistics Office, [http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc "100th anniversary of population censuses in Thailand: Population and housing census 2010: 11th census of Thailand"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120712002347/http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc |date=12 July 2012}}. popcensus.nso.go.th.</ref> | population_estimate_year = ២០២១ | population_estimate_rank = ទី២០ | population_census_year = ២០១០ | population_density_km2 = ១៣២.១ | population_density_rank = ទី៨៨ | GDP_PPP = {{increase}} ១.៤២៨ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name=imf2>{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/October/weo-report?c=578,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2022&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២២ | GDP_PPP_rank = ទី២២ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ២០,៣៧៨ ដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៦៩ | GDP_nominal = {{increase}} ៥៨៥.៥៨៦ ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = ២០២២ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = ៨,៣៥៦ ដុល្លារ<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៨០ | Gini = ៣៤.៩ <!--number only--> | Gini_year = ២០១៩ | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=ធនាគារពិភពលោក |access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៧៧៧ <!--number only--> | HDI_year = ២០១៩ | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]|date=15 December 2020|access-date=17 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | HDI_rank = ទី៧៩ | currency = [[បាត]] (฿) | currency_code = THB | time_zone = | utc_offset = +៧ | utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours --> | DST_note = | time_zone_DST = | drives_on = ឆ្វេង | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅថៃ|+៦៦]] | cctld = {{unbulleted list |[[.th]] |[[.ไทย]]}} | area_magnitude = 1 E11 | itu_prefix = HS, E2 }} {{contains Thai text|compact=yes}} '''ប្រទេសថៃ''' ឬ '''ថៃ''' មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''ព្រះរាជាណាចក្រថៃ''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]:ราชอาณาจักรไทย) ហៅ'''ប្រទេសសៀម''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]:สยาม) ជាប្រទេសដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]]នៃភូមិភាគ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនខាងកើតជាប់នឹង[[ឡាវ|ប្រទេសឡាវ]] ខាងទិសអាគ្នេយ៍ជាប់នឺងប្រទេស[[កម្ពុជា]] ខាងត្បូងជាប់ប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]] និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]] ខាងលិចជាប់នឹងប្រទេស[[ភូមា]] និង[[សមុទ្រអង់ដាម៉ង់]] ហើយមាន[[ទន្លេមេគង្គ]]ធ្វើជាព្រំដែលក្នុងតំបន់ខ្លះ គ្រប់គ្រងដោយរបបប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នឹងមានមជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រងរាជការផែនដីនៅក្រុង[[បាងកក]] និងមាន[[ចង្វាតនៃថៃ|ការបែងចែករដ្ឋបាលភូមិភាគចែកជា ៧៧ ខេត្ដ]]។ ប្រទេសថៃជាប់លំដាប់[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ទី ៥០ ខាងផ្ទៃដី]]ដោយមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ៥១៣,១១៥ គម^២ និងមាន[[បញ្ជីប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ប្រជាជនច្រើនលំដាប់ទី ២០ នៃពិភពលោក]]គឺមានប្រមាណ ៦៧ លាននាក់។ ថៃជាប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មី មានប្រាក់ចំណូលមូលដ្ឋានបានមកពីវិស័យឧស្សាហកម្មនិងសេវាកម្ម។ ថៃមានទីកន្លែងទេសចរណ៍ល្បីៗ ដូចជា ផាត់តាយ៉ា ភូកេត ក្រុងបាងកក និងឈៀងម៉ៃ ដែលបង្កើនប្រាក់ចំណូលឱ្យដល់ប្រទេសជាតិ។ ដូចគ្នានឹងការនាំចេញដែលមានដែលជាផ្នែកសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច មានតម្លៃ ៣៣៤,០២៦ លាន[[ដុល្លារអាមេរិក|ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក]] តាមការប៉ានប្រមាណនៅឆ្នាំ២០១០ សេដ្ឋកិច្ចថៃជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៣០ ក្នុងពិភពលោក។ [[ជនជាតិតៃ]]បានធ្វើចំណាកស្រុកពីភាគនិរតីប្រទេសចិនមកកាន់ទឹកដីប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ននៅអំឡុងសតវត្សទី១១។ អ្នកប្រវត្ដិសាស្រ្ដចាត់ទុកថា អាណាចក្រសុខោទ័យជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃប្រវត្ដិសាស្រ្ដថៃដែលក្រោយមកបានធ្លាក់ក្រោយឥទ្ធិពលនៃអាណាចក្រអយុធ្យាដែលមានអំណាចជាង និងមានការទាក់ទងជាមួយជាតិបស្ចិមប្រទេស តែត្រូវបានធ្លាក់ចុះដុនដាបមួយរយៈដោយសារការពង្រីកអំណាចរបស់ភូមាចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៥១១ មុននឹងងើបឡើងវិញម្ដងទៀត​។ ពេលសម្ដេចព្រះចៅក្រុងធនបុរីទ្រង់ស្ថាបនា[[អាណាចក្រធនបុរី]] ហេតុការណ៍ច្របូកច្របល់នៅសម័យចុងអាណាចក្របាននាំប្រទេសថៃចូលដល់យុគសម័យរបស់[[រាជវង្សចក្រី]]នៃ[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ក្រុងរតនកោសិន្រ្ទ]]។ នៅក្នុងអំឡុងដើមសម័យក្រុងរតនកោសិន្ទ្រ ប្រទេសថៃរងការវាយលុកពីប្រទេសជិតខាង តែក្រោយរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លៅចៅយូហួ ជនជាតិអឺរ៉ុបចាប់ផ្ដើមមានឥទ្ធិពលលើភូមិភាគនេះយ៉ាងខ្លាំង ដែលនាំទៅរកការធ្វើសន្ធិសញ្ញាជាច្រើន និងការបាត់បង់ទឹកដីក្នុងផ្នែកខ្លះ ធ្វើឱ្យថៃអាចចៀសផុតពីអាណានិគមកិច្ចពីសំណាក់ប្រទេសអឺរ៉ុបបាន។ ក្រោយមកក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ថៃបានចូលរួមជាមួយបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ត ហើយក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ មានការធ្វើបដិវត្តប្ដូរពីរបបរាជានិយមផ្ដាច់ការមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យ។ ថៃបានចូលរួមខាងបក្សសម្ព័ន្ធត្រីភាគីនៅក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]]។ រហូតដល់អំឡុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]] ថៃបានចងសម្ព័ន្ធនយោបាយជាមួយអាមេរិក។ ពួកទាហានចូលមកមានឥទ្ធិពលក្នុងកិច្ចការនយោបាយថៃយ៉ាងខ្លាំងក្រោយបដិវត្ដថៃរាប់សិបឆ្នាំ ទាំងក្នុងពេលដែលមានរដ្ឋបាលស៊ីវិល និងចូលទៅរកសម័យលោកសេរីក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នក្រោយការបោះឆ្នោតរើសនាយករដ្ឋមន្រ្តីថ្មីក្នុងឆ្នាំ២០២៥ គឺលោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]]ឡើងកាន់តំណែង។ ==និរុត្តិសាស្ត្រ== ពាក្យថា សៀម ជាពាក្យដែលបរទេសប្រើសម្រាប់ហៅអាណាចក្រអយុធ្យា ក្នុងកំលុងឆ្នាំគ.ស. ១៤៥៧ កាលពីដើមប្រទេសថៃខ្លួនឯងក៏ធ្លាប់ប្រើពាក្យថា សៀម រាប់តាំងពីរជ្ជកាលសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លាវចៅយូហួមក ដោយប្រាកដឃើញមានការប្រើឈ្មោះច្បាស់លាស់ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៨៥៦ តែជនជាតិថៃមិនធ្លាប់ហៅខ្លួនឯងថា “សៀម” ឬ “ជនជាតិសៀម”  ដូចពួកបរទេស ឬតាមឈ្មោះជាផ្លូវការក្នុងសម័យនោះឡើយ។ ចំណែកពាក្យថា “ជនជាតិថៃ” វិញ កំណត់ហេតុរបស់ឡាឡូបែបានកត់ត្រាទុកយ៉ាងច្បាស់ថា អ្នកស្រុកអយុធ្យាបានហៅខ្លួនឯងដូច្នេះមកជាយូរហើយ។ ក្រោយមកនៅថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣៩ តាមប្រកាសរដ្ឋនិយម ច្បាប់ទី ១ នៅសម័យរដ្ឋាភិបាលលោកវិបុលសង្គ្រាម (ដែលប្រកាសឱ្យប្រើកាលពីថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣៩) បានប្ដូរឈ្មោះប្រទេស និងសញ្ជាតិ​ពី “សៀម” មកជា “ថៃ” ដែលលោកវិបុលសង្គ្រាមមានចេតនាចង់បង្ហាញថាដែនដីនេះជារបស់ជនជាតិថៃ ពុំមែនជារបស់ជនជាតិណាផ្សេង តាមលទ្ធិជាតិនិយមក្នុងពេលនោះ ដោយមួយកំលុងពេលក្រោយមកបានប្ដូរមកជា “សៀម” នៅឆ្នាំគ.ស.  ១៩៤៥ តែក៏មានការប្ដូរមកជាថៃម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៤៨ ដែលជាកំឡុងពេលដែលលោកវិបុលសង្គ្រាមធ្វើជានាយករដ្ឋមន្រ្ដី។ ការប្ដូរឈ្មោះលើកនេះនៅមានការប្ដូរពី “Siam” ក្នុងភាសាអង់គ្លេសនិងភាសាបារាំង មកជា “Thaïlande” ក្នុងភាសាបារាំង និង “Thailand” ក្នុងភាសាអង់គ្លេសរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយឈ្មោះសៀម នៅមានគេស្គាល់ជាទូទៅទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស។            == ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ == {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ}} ====​​​សម័យបុរេប្រវត្ដិ==== [[ឯកសារ:Tai Migration.svg|រូបភាពតូច|ផែនទីបង្ហាញការរស់នៅភូមិសាស្ត្រនៃ គ្រួសារភាសាតៃ-ក្រដៃ ។ ព្រួញតំណាងឱ្យគំរូទូទៅនៃការធ្វើចំណាកស្រុកនៃ កុលសម្ព័ន្ធនិយាយតៃ តាមដងទន្លេ និងឆ្លងកាត់ខាងក្រោម។]] ប្រទេសថៃមានប្រវត្ដិសាស្រ្ដជាយូរមកហើយ ក្នុងសម័យអតីតកាល ទឹកដីដែលជាប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្នបានមានមនុស្សចូលមករស់នៅតាំងពីសម័យយុគថ្មរំលីង គឺប្រហែល ២០.០០០ ឆ្នាំមកហើយ។ ភូមិភាគនេះបានទទួលឥទ្ធិពលវប្បធម៌និងសាសនាពីឥណ្ឌា ចាប់តាំងពីអាណាចក្រហ្វូណន នៅកំលុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១ តែចំពោះរដ្ឋរបស់ជនជាតិថៃវិញ តាមតំណាលយោនកបានកត់ត្រាថា ការស្ថាបនាអាណាចក្រថៃដំបូងកើតឡើងក្នុងកំឡុងឆ្នាំគ.ស ៨៥៧ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី៧ និងទី ៨ ក្នុងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន ជនជាតិតៃឬថៃ បានបង្កើតរដ្ឋខ្លួនឯងមួយឈ្មោះថា '''ណាមជីវ ឬ ណានចាវ''' ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅខេត្តយូណាន ប្រទេសចិន បច្ចុប្បន្ន។ ជនជាតិនេះ ដំបូងឡើយប្រមូលផ្ដុំគ្នាជាក្រុមក្នុងអំណាចស្ដេចត្រាញ់តែមួយ ហើយតាំងទីលំនៅនៅទិសឧត្តរឆ្ងាយពីប្រទេសខ្មែរ។ មុនដំបូងពួកសៀម ឬ ថៃចុះមកតាំងទីលំនៅនៅភាគកណ្ដាលនៃ[[ទន្លេព្រះចៅយ៉ា|ទន្លេមេណាម]](ទន្លេចៅព្រះយ៉ាបច្ចុប្បន្ន) ដែលចន្លោះរដ្ឋទ្វារវតី និង រដ្ឋហរិបុញ្ជយ ហើយបានបង្កើតជាបុរីនិងរដ្ឋតូចៗឋិតនៅក្រោមស្តេចត្រាញ់ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី១២ គេក៏ប្រទះឃើញពាក្យស្យាម (Syam) និងរូបចម្លាក់ជនជាតិសៀមនៅលើជញ្ជាំងថ្មនៃប្រាសាទអង្គរវត្ត ព្រមទាំងមានសេចក្តីនាមថា '''ស្យាម''' រួចបញ្ជាក់ថាជាពួកព្រៃ តាមឯកសារសិលាចារឹករបស់ចាមបានកត់សំគាល់ថា ពីមុនជនជាតិសៀមឬថៃស្ថិតនៅក្នុងជួរកងទ័ពខ្មែរក្នុងឋានៈជាទាសករ ឬ ជាឈ្លើយសឹក។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី១០ '''ការចុះខ្សោយនៅចុងសម័យអង្គរ''' ទំព័រទី១៦២</ref> នៅដើមសតវត្សរ៍ទី ១២ ជនជាតិសៀមឬថៃ បានរំកិលខ្លួនពីតំបន់យូណានចុះមកទិសខាងត្បូងបន្តិចម្តងៗ ការធ្វើទេសន្តប្រវេសន៍នៃជនជាតិសៀមនេះបណ្តាលមកពីចម្បាំងរវាងពួកម៉ុងហ្គោល និងចិននៅភាគខាងជើង ។ ពួកកង់សម្ព័ន្ធសៀមដែលគ្រប់គ្រងដោយស្ដេចត្រាញ់នាមមូគោង ស្ថិតនៅខាងជើងជិតភាម៉ូ បានដឹកនាំទ័ពវាយយកមឿងណៃឆ្នាំ១២២៣ អស្យានឆ្នាំ១២២៩ និងឈៀនសែន។ ទន្ទឹមទាំងនោះ ពួកសៀមដែលបានចេញពីប្រទេសដើមហើយមកតាំងទីលំនៅនៅសុខោទ័យនោះ ក៏បានធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនឹងចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរ។ ស្ដេចសៀមយកខេត្តសួគ៌ាលោក ដោយបានបណ្ដេញចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរចេញ ហើយតាំងរាជជាណាចក្រមួយឡើង។ <ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''២.ប្រវត្តិជនជាតិសៀម និងការបង្កើតរដ្ឋ''' ទំព័រទី១៣៨ និងទី១៣៩ </ref> ==== អាណាចក្រសុខោទ័យ ==== {{Main|អាណាចក្រសុខោទ័យ}} [[ឯកសារ:4Y1A0508 Sukhothai (34384510751).jpg|រូបភាពតូច|វត្តស៊ីជុំ នៅ សុខោទ័យដែលធ្លាប់ជារាជធានីនៃនរគសុខោទ័យ]] ក្រោយការដួលរលំនៃចក្រពត្ដិខ្មែរក្នុងកំឡុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១៣ ធ្វើឱ្យកើតមានរដ្ឋតូចៗ ជាច្រើន មានជាអាទិ សៀម មន និងម៉ាឡេ។ ជនជាតិសៀមដែលបានចេញពីប្រទេសកំណើតខ្លួនមកតាំងលំនៅក្នុងអាណាចក្រខ្មែរត្រង់សុខោទ័យ បានធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនឹងចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរបន្ទាប់មកបានវាយយកខេត្តខ្មែរ ដោយបណ្តេញចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរចេញរួចតាំងអាណាចក្រសុខោទ័យឡើង។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''២.ប្រវត្តិជនជាតិសៀម និងការបង្កើតរដ្ឋ''' ទំព័រ១៣៩</ref> អ្នកប្រវត្ដិសាស្រ្ដថៃចាប់ផ្ដើមរាប់យកសម័យអាណាចក្រសុខោទ័យ ចាប់ពីឆ្នាំគ.ស. ១២៣៨ ជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃប្រវត្ដិសាស្រ្ដជាតិថៃ ដែលត្រូវនឹងសម័យរុងរឿងរបស់អាណាចក្រឡានណា និងអាណាចក្រឡានឆាង។ អាណាចក្រសុខោទ័យបានពង្រីកដែនដីបានយ៉ាងធំទូលាយក្នុងរជ្ជសម័យផឃុនរ៉ាមខាម់ហ៊ែងមហារាជ (ព្រះបាទរាមកំហែងមហារាជ) តែចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះអំណាចវិញក្រោយពេលដែលព្រះអង្គចូលទិវង្គត។ ការគោរពព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទបែបលង្កាវង្ស ធ្វើឱ្យអាណាចក្រសុខោទ័យចាប់ផ្ដើមមានការគ្រប់គ្រងបែបធម្មរាជា។ អាណាចក្រសុខោទ័យ គឺជានគរដំបូងរបស់ថៃ ដែលនៅតំបន់ជុំវិញទីក្រុងសុខោទ័យ ស្ថិតនៅភាគខាងជើងភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ។ នគរនេះមានកំណើតប្រហែលពីឆ្នាំ ១២៣៨ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៤៣៨ ហើយត្រូវបានគេដឹងជាទូទៅថាជា“ នគរថៃដំបូង” នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថៃនៅសតវត្សរ៍ទី ២០។ ==== អាណាចក្រអយុយា ធនបុរី និងដើមសម័យរតនកោសិន្ទ្រ ==== {{Main|អាណាចក្រអយុធ្យា|អាណាចក្រធនបុរី|អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍}} [[ឯកសារ:Fra Mauro World Map detail South East Asian mainland.jpg|រូបភាពតូច|អយុធ្យាបង្ហាញនៅក្នុង[[ផែនទីផ្វ្រាម៉ាវរ៉ូ]]នៃពិភពលោក (រ.១៤៥០) ស្ថិតក្រោមឈ្មោះថា "Scierno" យកចេទទួលយកឥទ្ទិពលពីahr-I-Naw" មានន័យថា "ទីក្រុងថ្មី"]] [[ឯកសារ:Louis XIV et Ambassadeurs du Roi de Siam 1686 Jacques Leman.png|រូបភាពតូច|ឯកអគ្គរាជទូតសៀមបានបង្ហាញពីព្រះរាជសារស្តេចណារ៉េទៅព្រះរាជវាំងស្តេចល្វីសទី៦ នៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៦៨៦]] នៅឆ្នាំ ១២៨៥ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទរាមកំហែង កងទ័ពសៀមបានចេញពីខេត្តសុខោទ័យមកវាយដណ្តើមយកឆ្នេរទន្លេមេណាមដែលជាទឹកដីនៃអាណាចក្រខ្មែរ ។ ឆ្នាំ១៣៥០ ទឹកដីនេះក្លាយជាទឹកដីសៀមមានព្រំប្រទល់ជាប់ហ្លួងព្រះបាងមកទល់លពបុរី (លវោ) ព្រះបាទរាមាធិបតីទី ១ បានបញ្ជូលខេត្តខ្មែរមួយចំនួនជារបស់ខ្លួនហើយបានតាំងរាជធានីនៅក្រុងអយុធ្យា។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅសិក្សាគោលថ្នាក់ទី៨ '''៣. រដ្ឋអយុធ្យា និង អរិយធម៌ខ្មែរ''' ទំព័រទី១៣៩</ref> ព្រះបាទអ៊ូថងទ្រង់បង្កើតអាណាចក្រអយុធ្យានៅក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៣៥០ មានការគ្រប់គ្របបែបទេវរាជា ដែលប្រតិបត្ដិតាមមូលដ្ឋាននៃសាសនាព្រាហ្មណ៍ ការចូលទន្ទ្រានសុខោទ័យជាបន្ដបន្ទាប់ធ្វើឱ្យអាណាចក្រសុខោទ័យក្លាយជានគរចំណុះរបស់អាណាចក្រអយុធ្យា។ ក្រោយមក ក្នុងរជ្ជសម័យរបស់សម្ដេចព្រះបរមត្រៃលោកនាថ ទ្រង់បានធ្វើបដិវត្ដរបបគ្រប់គ្រងថ្មី ដែលប្រការខ្លះត្រូវបានប្រើរហូតមកដល់រជ្ជសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួនៃអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ។ === ការវាយគ្រប់គ្រងម៉ាឡាកា (Melaka) របស់ពួកព័រទុយហ្គាល់ === ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៥១១ ត្រូវនឹងរជ្ជសម័យរបស់សម្ដេចព្រះបាទរាមាធិបតីទី ២ ធ្វើឱ្យអយុធ្យាចាប់ផ្ដើមមានទំនាក់ទំនងជាមួយពួកអឺរ៉ុប។ ក្នុងខណៈនោះដែររាជវង្សតងអ៊ូរបស់ភូមាចាប់ផ្ដើមមានអំណាចកាន់តែខ្លាំងឡើង រហូតមានការពង្រីកដែនដីមកដល់ក្រុងស្រីអយុធ្យា។ ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទតាបេងឆាក់វេទី និងព្រះបាទបុរេងណង មានការធ្វើសង្គ្រាមអូសបន្លាយរាប់សិបឆ្នាំ ធ្វើឱ្យអាណាចក្រអយុធ្យាក្លាយជានគរចំណុះរបស់អាណាចក្រតងអ៊ូក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៥៦៩។ សម្ដេចព្រះបាទនរេសួនមហារាជទ្រង់បានចំណាយពេល ១៥ ឆ្នាំដើម្បីដេញពួកភូមា និងពង្រឹងអំណាចរបស់អាណាចក្រអយុធ្យានៅតំបន់ទំនាបទន្លេមេណាមម្ដងទៀត។ ចាប់ពីពេលនោះមក ក្រុងស្រីអយុធ្យាបានក្លាយជាអាណាចក្ររុងរឿងដល់កម្រិតកំពូល ទំនាក់ទំនងអន្ដរជាតិរបស់អយុធ្យាមានការរីកចម្រើនណាស់ក្នុងរជ្ជសម័យសម្ដេចព្រះបាទនារាយណ៍មហារាជ ដែលមានការចងសម្ព័ន្ធការទូតជាមួយបារាំង ដាណឺម៉ាក និងអង់គ្លេស។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឥទ្ធិពលដែលកាន់តែកើនឡើងរបស់ជនបរទេសក្នុងក្រុងស្រីអយុធ្យាធ្វើឱ្យព្រះបាទទេពរាជាប្រហារជីវិតខន់ស្ដេនទីន ហ្វលខន់ ទំនាស់ផ្ទៃក្នុងធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរបស់អយុធ្យាជាមួយជនជាតិអឺរ៉ុបមានសភាពជូរចត់។ អាណាចក្រអយុធ្យាចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះអំណាចក្នុងកំលុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១៩ សង្គ្រាមជាមួយរាជវង្សខងបង (អាឡងព្យា) បានធ្វើឱ្យអយុធ្យាក្លាយជានគរចំណុះរបស់ភូមាជាលើកទី ២ គឺក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៧៦៧។​ ក្នុងឆ្នាំជាមួយគ្នាដែរ ព្រះបាទតាកស៊ិនមហារាជបានប្រមូលកងទ័ពប្រយុទ្ធដើម្បីទាមទារឯករាជ្យ ហើយបានប្ដូររាជធានីមកឯក្រុងធនបុរី ដែលជារាជធានីរបស់ជនជាតិថៃក្នុងរយៈពេល ១៥ ឆ្នាំជាកំលុងពេលនៃការធ្វើសង្គ្រាមនិងទាមទារឯករាជ្យជាតិ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាជុឡាលោក មហារាជ បឋមក្សត្រនៃរាជវង្សចក្រីបានស្ថាបនាក្រុងរតនកោសិន្ទ្រឡើងនៅថ្ងៃទី ៦ មេសា ឆ្នាំគ.ស. ១៧៨២ ។ ក្នុងកំលុងដើមសម័យរតនកោសិន្ទ្រ ថៃបានប្រឈមនឹងការវាយលុកពីប្រទេសដទៃ ជាច្រើនលើកច្រើនគ្រារហូតដល់សម័យរជ្ជកាលទី ៤ ។ ព្រះរាជនយោបាយរបស់ព្រះមហាក្សត្រក្នុងកំលុងពេលនោះគឺ ការពារខ្លួនឯងពីមហាអំណាចអាណានិគម តែក៏មានការគាំទ្រឱ្យមានការដាក់ទុនពីបរទេស ការទទួលយកវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសពីលោកខាងលិច និងការសិក្សាបែបទាន់សម័យដែរ។ ===ការប្រឈមមុខជាមួយពួកបច្ចិមប្រទេស=== ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះបាទចមក្លៅចៅយូហួ រជ្ជកាលទី ៤ សឺចន បៅរិង រាជទូតអង់គ្លេស បានចូលមកធ្វើសន្ធិសញ្ញាបៅរិង ដែលនាំឱ្យមានការធ្វើសន្ធិសញ្ញាជាមួយប្រទេសដទៃទៀត ក្នងលក្ខខណ្ឌស្រដៀងគ្នា ហើយក៏បាននាំមកនូវការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចក្នុងទីក្រុងបាងកកនិងពានិជ្ជកម្មអន្ដរជាតិ។ [[ឯកសារ:King Chulalongkorn and Tsar Nicholas II 1897.png|រូបភាពតូច]] ក្រោយមក ការរុករានរបស់ចក្រពត្ដិនិយម ធ្វើឱ្យសៀមបាត់បង់ទឹកដីឱ្យទៅបារាំង និងអង់គ្លេស ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួ តែថ្វីបើមានគំនាបយ៉ាងខ្លាំងពីប្រទេសមហាអំណាច ក៏សៀមអាចរក្សាខ្លួនមិនឱ្យធ្លាក់ក្រោយអាណានិគមរបស់ពួកអឺរ៉ុប តែត្រូវទទួលឥទ្ធិពលពីលោកខាងលិច រហូតធ្វើឱ្យមានការធ្វើបដិវត្ដសង្គមនិងវប្បធម៌នាពេលក្រោយមក និងរក្សាឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនជារដ្ឋព្រំដែនរវាងមហាអំណាចអាណានិគមទាំងពីរ។ [[ឯកសារ:Map of French Indochina expansion.svg|រូបភាពតូច|ទឹកដីមួយចំនួនដែលធ្លាប់គ្រប់គ្រងដោយសៀមត្រូវប្រគល់ឱ្យឥណ្ឌូចិនវិញ]] ព្រះបាទមកុដ្ឋក្លៅចៅយូហួ រជ្ជកាលទី ៦ ទ្រង់មានព្រះរាជតម្រិះឱ្យប្រទេសសៀមចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ដោយចូលជាមួយបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ដធ្វើឱ្យប្រទេសសៀមត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្ដរជាតិ នាំមកនូវការកែខៃសន្ធិសញ្ញាដែលមិនមានយុត្ដិធម៌ទាំងឡាយដើម្បីឱ្យជាតិមានអធិបតេយ្យពិតប្រាកដ តែទន្រាំនឹងទទួលបានជោគជ័យត្រូវចំណាយពេលរហូតដល់រជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះចៅយូហួអានន្ទមហិឌុល។ ===ការផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រង=== ====សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ និងសង្គ្រាមត្រជាក់==== ថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ឆ្នាំគ.ស. ១៩៣២ គណៈរាស្ដ្របានធ្វើបដិវត្ដផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រងពីរបបរាជាធិបតេយ្យផ្ដាច់ការមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យ ធ្វើឱ្យគណៈរាស្រ្ដចូលមកមានឥទ្ធិពលលើនយោបាយក្នុងប្រទេស។ នៅរវាងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ប្រទេសថៃបានចុះឈ្មោះចូលធ្វើជាសម្ព័ន្ធមិត្ដយោធាជាមួយជប៉ុន ហើយប្រកាសសង្គ្រាមជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអង់គ្លេស តែដោយសារប្រទេសខាងភាគីបក្សសម្ព័ន្ធមិត្ដទទួលស្គាល់ចលនាថៃសេរី ទើបប្រទេសថៃអាចរួចផុតពីស្ថានភាពជាប្រទេសអ្នកចាញ់សង្គ្រាម។ [[ឯកសារ:Siamese revolution of 1932.png|រូបភាពតូច|រដ្ឋប្រហារសៀមឆ្នាំ១៩៣២ បានផ្លាស់ប្ដូរប្រទេសថៃពីរបបរាជានិយមផ្តាច់ការមករាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] នៅក្នុងកំលុងពេលនៃសង្គ្រាមត្រជាក់ ប្រទេសថៃបានដំណើរការនយោបាយជាសម្ព័ន្ធមិត្ដជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមាននយោបាយក្នុងការទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃរបបកុម្មុយនីស្ដនៅក្នុងភូមិភាគ ហើយបញ្ជូនទាហានទៅចូលរួមច្បាំងក្នុងសង្គ្រាមកូរ៉េ និងសង្គ្រាមវៀតណាម ក្រោយមកប្រទេសថៃបានជួបនឹងបញ្ហាការរីករាលដាលនៃចរន្ដកុម្មុនីស្ដក្នុងប្រទេស តែក្រោយមកបក្សកុម្មុយនីស្ដនៃប្រទេសទេសថៃបានធ្លាក់ចុះអំណាចរហូតមិនអាចប្រតិបត្ដិការចលនានយោបាយរបស់ខ្លួនបានទៀត សង្គ្រាមជាមួយពួកកុម្មុនីស្ដត្រូវបានបញ្ចប់ទាំងស្រុងនៅក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៨០។ === ការវិវត្ដន៍នៃរបបប្រជាធិបតេយ្យ === ក្រោយពេលមានការប្ដូររបបគ្រប់គ្រង គ.ស. ១៩៣២ ប្រទេសថៃនៅចាត់ទុកថា នៅក្រោមរបបយោធាផ្ដាច់ការអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្ស។ ការបោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំគ.ស. ១៩៧៣ ក្រោយហេតុការ ១៤ តុលា ជំរុញឱ្យមាននាយករដ្ឋមន្រ្ដីស៊ីវិលជាលើកដំបូង។ ក្នុងកំឡុងពេលនោះ ប្រទេសថៃជួបនឹងអស្ថេរភាពនយោបាយ ហើយមានការបន្ដអំណាចរដ្ឋបាលយោធាជាបន្ដបន្ទាប់ជាងដប់ដង តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មានហេតុការណ៍ទាមទារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសំខាន់ៗ ចំនួន ២ ដង គឺហេតុការណ៍ ៦ តុលា និងហេតុការណ៍ឧសភាទមិឡ ទើបធ្វើឱ្យលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅប្រទេសថៃមានស្ថេរភាពនិងកាន់តែល្អឡើង។ ក្នុងកំឡុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ មានកើតវិបត្ដិហិរញ្ញវត្ថុអាស៊ី ឆ្នាំ ១៩៩៧ ធ្វើឱ្យថៃត្រូវខ្ចីលុយពីបរទេសយ៉ាងច្រើន។ លោកតាក់ស៊ីនស៊ីណាវ៉ាត្រាបានកាន់តំណែកនាយករដ្ឋមន្រ្ដីពីរអាណត្ដិជាប់ៗ គ្នា គាត់ជានាយករដ្ឋមន្រ្ដីដែលធ្វើឱ្យមានការឈ្លោះប្រកែកគ្នាច្រើនបំផុត ដោយបានដំណើរការនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចហើយទទួលបានភាពជោគជ័យច្រើនយ៉ាង តែក៏ធ្លាក់ក្នុងបទចោទប្រកាន់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដូចគ្នា។ ក្នុងកំឡុងពេលនេះឯងដែលធ្វើឱ្យកើតហេតុការណ៍នយោបាយឡើង ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ២០០៦ មានរដ្ឋប្រហារផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលតាក់ស៊ីន។ ការបោះឆ្នោតជាសាកលក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៧ ធ្វើឱ្យប្រទេសថៃត្រឡប់មករកបរិយាកាសប្រជាធិបតេយ្យដូចដើម។ [[ឯកសារ:UDD political protests, Red Shirts 2, Bangkok, Thailand.jpg|រូបភាពតូច|រណសិរ្ស​រួបរួម​ដើម្បី​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់ការ ក្រុម​អាវ​ក្រហម​តវ៉ា​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១០]] វិបត្ដិនយោបាយនេះទាក់ទងនឹងក្រុមប្រជាជន ២ ក្រុមគឺ ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ដប្រជាជនដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ និងក្រុមចលនារួមប្រជាធិបតេយ្យប្រឆាំរបបផ្ដាច់ការថ្នាក់ជាតិ។ ក្រុមទី ១ បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលតាក់ស៊ីន ជារហូតមក រហូតដល់រដ្ឋាភិបាលលោកសាម៉ាក់ស៊ុនថារ៉ាវេត និងរដ្ឋាភិបាលលោកស៊ុមឆាយវង់សាវ៉ាត ដោយមានបាតុកម្មធំក្នុងកំឡុងឆ្នាំគ.ស ២០០៨ ។ ចំណែកក្រុមទី២ បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលលោកអភិសិទ្ធិវេចាជីវ៉ា រវាងឆ្នាំគ.ស. ២០០៩-២០១១ ដោយមានការធ្វើបាតុកម្ម មានការបាត់បង់ជីវិតមនុស្សដល់ទៅ ២ លើក ក្នុងឆ្នាំគ.ស. ២០០៩ និង ២០១០​ ។ នៅទីបំផុតមានការបោះឆ្នោតជាសាកលម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០១១ លទ្ធផលគឺគណបក្សភឿថៃបានឈ្នះការបោះឆ្នោត និងជាអ្នកដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល។ ==នយោបាយ== {{Main|នយោបាយនៅថៃ}} [[ឯកសារ:King Rama X official (crop).png|រូបភាពតូច|ព្រះមហាក្សត្រនៃប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្នគឺ[[មហាវិជ្ជរ៉ាឡុងកន]]]] ពីដើមប្រទេសថៃមានការគ្រប់គ្រងតាមបែបរាជាធិបតេយ្យផ្ដាច់ការ តាំងពីសម័យអាណាចក្រអយុធ្យារហូតមក ថែមទាំងមានការគ្រប់គ្រងក្នុងលក្ខណៈអំណាចប្រមូលផ្ដុំ តាំងពីរជ្ជសម័យរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជុនឡាចមក្លៅចៅយូហួ លុះដល់ថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៩៣២ គណៈរាស្រ្ដបានធ្វើបដិវត្ដក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទសម្ដេចព្រះប៉ុកក្លៅចៅយូហួ ហើយផ្លាស់ប្ដូររបបគ្រប់គ្រងមកជារបបប្រជាធិបតេយ្យរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃមានទម្រង់រដ្ឋជារាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងប្រើប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងបែបរបបប្រជាធិបតេយ្យបែបរដ្ឋសភា ឬដែលរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃហៅជារួមថា របបប្រជាធិបតេយ្យដែលមានព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ជាប្រមុខ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញច្បាប់បច្ចុប្បន្នគឺ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃ ឆ្នាំគ.ស.  ២០០៧ ដែលជាច្បាប់ទី ១៨ ដែលកំណត់ទម្រង់អង្គការគ្រប់គ្រងអំណាចទាំង ៣ ផ្នែកដូចជា៖ *'''អំណាចនីតិបញ្ញាត្ដិ''' មានរដ្ឋសភាក្នុងប្រព័ន្ធសភា២ ដែលប្រកបដោយសភាតំណាងរាស្ដ្រ និងព្រឹទ្ធិសភា មានសមាជិករួមទាំងអស់ ៦៣០ រូប ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច មានប្រធានសភាជាប្រមុខ។ សភាតំណាងរាស្ដ្រប្រកបដោយតំណាងរាស្រ្ដចំនួន ៥០០ រូប បានមកពីការបោះឆ្នោតបែបបែងចែកតំបន់ចំនួន ៣៧៥ រូប និងបានមកពីការជ្រើសតំាងចំនួន ១២៥ រូប នៅក្នុងតំណែងនៃអាណត្ដិ ៤ ឆ្នាំ។ ព្រឹទ្ធិសភាប្រកបដោយសមាជិកចំនួន ១៥០ រូប បានមកពីការបោះឆ្នោតមួយខេត្ដ ១រូប (រួមក្រុងបាងកកដែរ) និងបានមកពីការចាត់តាំង ៧៣ រូប ដោយមានគណៈកម្មការចាត់តាំងសមាជិកព្រឹទ្ធិសភា ៧ រូប នៅក្នុងអំណាចមួយអាណត្ដិ ៦ ឆ្នាំ ហើយមិនអាចធ្វើជាសមាជិកព្រឹទ្ធិសភាលើពី ១ អាណត្ដិបានឡើយ។ *'''អំណាចនីតិប្រតិបត្ដិ''' មាននាយករដ្ឋមន្រ្ដីដែលបានទទួលការតែងតាំងពីព្រះមហាក្សត្រតាមពាក្យក្រាបង្គំទូលរបស់ប្រធានរដ្ឋសភា និងគណៈរដ្ឋមន្រ្ដី ដែលព្រះមហាក្សត្រទ្រង់តែងតាំងតាមពាក្យក្រាបបង្គំទូលរបស់នាយករដ្ឋមន្រ្ដី ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច នាយករដ្ឋមន្រ្ដីជាប្រមុខនៃអំណាច។ នាយករដ្ឋមន្ដ្រីកាន់អំណាចមួយអាណត្ដិ ៤ ឆ្នាំ តាមសភាតំណាងរាស្រ្ដ ហើយមិនអាចកាន់អំណាចជាប់គ្នាលើ ៨ ឆ្នាំបានទេ។ នាយករដ្ឋមន្រ្ដីមិនបានទទួលការជ្រើសតាំងដោយផ្ទាល់ពីប្រជាជន តែបានទទួលការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសពីសភាតំណាងរាស្រ្ដ។ គណៈរដ្ឋមន្រ្ដីប្រកបដោយនាយករដ្ឋមន្រ្ដី ១ រូប និងរដ្ឋមន្ដ្រីផ្សេងៗ ទៀតមិនលើស ៣៥ រូប។ *'''អំណាចតុលាការ''' មានប្រព័ន្ធសាលាក្ដី ដែលប្រកបដោយសាលាយុត្ដិធម៌ សាលារដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងសាលាគ្រប់គ្រង ជាអង្គការគ្រប់គ្រងអំណាច មានប្រធានសាលាដីកា ប្រធានសាលាធម្មនុញ្ញ និងប្រធានសាលាគ្រប់គ្រងកំពូល ជាប្រមុខក្នុងផ្នែករបស់ខ្លួន។ == សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចថៃ}} [[ឯកសារ:Bangkok, Thailand, Aerial view.jpg|រូបភាពតូច|ទីក្រុងបាងកកជាមជ្ឈមមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេនៅប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃមានសេដ្ឋកិច្ចបែបគួបផ្សំ​ មានប្រាក់ចំណូលមូលដ្ឋានមកពីឧស្សាហកម្ម ការនំាចេញទំនិញនិងសេវាកម្ម ទេសចរណ៍ សេវាកម្ម កសិកម្មនិងធនធានធម្មជាតិ។ ប្រទេសថៃជាប្រទេសដែលមានអត្រាការនាំចេញលំដាប់ទី២៤ នៃពិភពលោក និងមានអត្រាការនាំចូលលំដាប់ទី២៣ នៃពិភពលោក។ ផ្សារនាំចូលទំនិញថៃដែលសំខាន់ៗ មានដូចជា ជប៉ុន ចិន អាមេរិក ម៉ាលេស៊ី សហរដ្ឋអារ៉ាបអេមីរ៉េត សិង្ហបូរី តៃវ៉ាន់ កូរ៉េខាងត្បូង អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងឥណ្ឌូនេស៊ី។ ទិន្នន័យក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០៩ ប្រទេសថៃនាំចេញទំនិញមានតម្លៃជាង ៤០៦ ៩៩០ លានបាត ដោយទំនិញនាំចេញសំខាន់មានដូចជា គ្រឿងចក្រ ១៤១៤០១ លានបាត អាហារ ៥២៣៣២ លានបាត ទំនិញឧស្សាហកម្ម ៤៥៩៥៩ លានបាត និងមានអត្រាតម្លៃទំនិញនាំចូល ២៨៥៩៦៥ លានបាត ដោយទំនិញនាំចូលសំខាន់មានដូចជា គ្រឿងចក្រ ១១៣៤២១ លានបាត ប្រេងនិងឥន្ធនៈ ៥០៨២៤ លានបាត និងសារធាតុគីមី ៤២៣៧៦ លានបាត មានតម្លៃការធ្វើពានិជ្ជកម្មប្រាក់សុទ្ធ ១២១០២៥ លានបាត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កម្លំាងពលកម្មភាគច្រើនរបស់ថៃគឺនៅខាងវិស័យកសិកម្ម ដោយមានស្រូវជាផលិតផលសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋានដែលសំខាន់បំផុតនៅក្នុងប្រទេស ហើយអាចចាត់ទុកបានថាជាប្រទេសដែលនាំចេញផលិតផលស្រូវច្រើនជាងគេនៅលើពិភពលោក ដោយអត្រាកំណត់ការនាំចេញមាន​ ៣៦% ក្នុងពិភពលោក ប្រទេសថៃមានផ្ទៃដីសមស្របសម្រាប់ដាំដុះជាង ២៧.២៥%  ដែលក្នុងចំនួននេះមាន ៥០% ប្រើសម្រាប់ដំាស្រូវ។ ចំណែកផលិតផលកសិកម្មផ្សេងៗ មានដូចជា កៅស៊ូ បន្លែ និងផ្លែឈើផ្សេងៗ រួមទាំងមានការចិញ្ចឹមបសុសត្វ ដូចជា មាន់ សត្វទឹកទាំងត្រីទឹកសាប ត្រីទឹកប្រៃក្នុងទ្រុង ការធ្វើស្រែបង្កង ការចិញ្ចឹមខ្យង រួមទាំងការនេសាទសមុទ្រ។ ដោយសារប្រទេសថៃសម្បូរទៅដោយពូជរុក្ខជាតិសម្រាប់ធ្វើអាហារពេញមួយឆ្នាំ ទើបមានឈ្មោះថាជាទីកន្លែងផលិតអាហារដ៏សំខាន់នៃពិភពលោក និងជាប្រទេសនាំចេញអាហារសំខាន់លំដាប់ទី៥ លើពិភពលោក។ [[ឯកសារ:MaeChan Thailand Rice-Farmer-01.jpg|រូបភាពតូច|កសិករកសិករច្រូតស្រូវដោយប្រើកណ្ដៀវ នៅឈៀងរ៉ាយ ប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មីនៃពិភពលោក ធ្លាប់មានអត្រាលូតលាស់ខ្ពស់បំផុតខាងសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងចន្លោះឆ្នាំគ.ស ១៩៨៥-១៩៩៦(អត្រាកំណើនជាមធ្យម ៩.៤%ក្នុងមួយឆ្នាំ)។ ទៅជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការលូតលាស់នេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់តម្លៃប្រាក់បាតយ៉ាងគ្រោះថ្នាក់ ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៧ ដែលជាឆ្នាំកើតវិបត្ដិហិរញ្ញវត្ថុនៅអាស៊ី សេដ្ឋកិច្ចថៃធ្លាក់ចុះនៅសល់ត្រឹម ១.៩% លោកនាយករដ្ឋមន្រី្ដឆាវលីតយ៉ុងឆាយុត បានប្រកាសភាពអាសន្នតម្លៃប្រាក់បាត ដែលធ្វើឱ្យតម្លៃប្រាក់បាតធ្លាក់ចុះទៅដល់​ ៥៦បាតក្នុង ១ ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក។ មុនពេលដែលសេដ្ឋកិច្ចថៃចាប់ផ្ដើមងើបឡើងវិញម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៩ ក្រោយពេលនោះ នៅចន្លោះឆ្នាំគ.ស ២០០២-២០០៤ ក្រោមនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្រ្ដីតាក់ស៊ីនស៊ីណាវ៉ាត្រា សេដ្ឋកិច្ចថៃបានរីកលូតលាស់ឡើងវិញជាង ៥-៧% ក្នុងមួយឆ្នាំ និង ៤-៥% ក្នុងមួយឆ្នាំ នៅចន្លោះឆ្នាំគ.ស ២០០៥-២០០៧ វិបត្ដិនយោបាយប្រទេសថៃបានធ្វើឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់អត្រាការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ។ វិបត្ដិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងការខ្វះស្ថេរភាពនយោបាយនៅតែជាឧបសក្គរារាំងការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ។ ===វិទ្យាសាស្រ្ដ និងបច្ចេកវិទ្យា=== មានការកំណត់ផែនការប្រើ​ និងអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេស​ ចាប់តាំងពីមានផែនការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមថា្នក់ជាតិ រយៈកាលទី៥ (គ.ស ១៩៨២-១៩៨៦) មក តែក្នុងពេលនោះ នៅឃើញមានឧបសគ្គផែ្នកសមត្ថភាពក្នុងប្រទេសក្នុងផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសមិនទាន់រឹងមាំ រហូតដល់ផែនការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមថ្នាក់ជាតិរយៈកាលទី៦ (គ.ស ១៩៨៧-១៩៩១) ទើបបានរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសឱ្យក្លាយជា ១ ភាគ ១០ នៃផែនការ ដើម្បីអភិវឌ្ឍកម្រិតសមត្ថភាពផ្នែកការផលិតនិងកែច្នែទំនិញ។ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លៅចៅយូហួទ្រង់បានទទួលព្រះនាមថាជា “ព្រះបិតានៃវិទ្យាសាស្រ្ដជាតិថៃ” តាមរយៈការដែលទ្រង់បានគណនាដំណើរសូរ្យគ្រាសពេញវង្ស ១៨ សីហា ១៨៦៨ យ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ។ ថ្ងៃទី១៤ មេសា ១៩៨២ រដ្ឋាភិបាលថៃបានកំណត់យកថ្ងៃទី១៨ សីហារៀងរាល់ឆ្នាំជាទិវាវិទ្យាសាស្រ្ដជាតិថៃ។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃបានចូលមករួមចំណែកក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រទេសថៃកាន់តែច្រើនឡើង ជាពិសេសក្នុងរឿងវេជ្ជសាស្រ្ដ គមនាគមន៍ ការសិក្សា និងការទំនាក់ទំនង ធ្វើឱ្យវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសនៅប្រទេសថៃមានការរីកចម្រើនយ៉ាងលឿន។ ===ទំនាក់ទំនងអន្ដរជាតិ និងកិច្ចការយោធា=== [[ឯកសារ:Secretary Pompeo Meets With Thai Prime Minister Prayut Chan-o-cha (48437829066).jpg|រូបភាពតូច|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិច ជួបជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ប្រយុទ្ធ ច័ន្ទ្រឱជា នៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ឆ្នាំ២០១៩។ ]] បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃបានចូលមកមានឥទ្ធិពលកាន់តែខ្លាំងឡើងលើឆាកអន្ដរជាតិដោយបានចូលរួមចំណែកជាមួយអង្គការសហប្រជាជាតិនិងអង្គការក្នុងតំបន់។ ប្រទេសថៃជាសម្ព័ន្ធមិត្ដដ៏សំខាន់របស់អាមេរិក ហើយបានពង្រឹងទំនាក់ទំនងរវាងក្រុមប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ទាំងក្នុងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ពានិជ្ជកម្ម ធនាគារ នយោបាយ និងផ្នែកវប្បធម៌។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសថៃបានធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្ដិការជាមួយអង្គការក្នុងតំបន់ មានដូចជា អង្គការស្ថេរភាពនិងកិច្ចសហប្រតិបត្ដិការនៅអឺរ៉ុប​ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសថៃធ្លាប់បានបញ្ជូនទាហានទៅចូលរួមក្នុងកងកម្លាំងអន្ដរជាតិនៅទីម័រខាងកើត អាហ្កានីស្ថាន អ៊ីរ៉ាក់ ប៊ូរុនឌី និងបច្ចុប្បន្ននៅដាហ៊្វូប្រទេសស៊ូដង់ តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសថៃនឹងប្រទេសជិតខាងនៅមានលក្ខណៈទន់ខ្សោយនៅឡើយ។ កងទ័ពថៃត្រូវបានបែងចែកចេញជា ៣ ប្រភេទ គឺ កងទ័ពជើងគោក កងទ័ពជើងទឹក និងកងទ័ពជើងអាកាស។ សព្វថ្ងៃនេះកងទ័ពថៃមានចំនួនសរុប ប្រមាណ ១០២៥៦៤០នាក់ និងមានកម្លាំងត្រៀមជាង ២០០០០០នាក់ ហើយមានកម្លាំងពាក់កណ្ដាលទាហានប្រចាំការប្រមាណ ១១៣៧០០នាក់ ។ ព្រះមហាក្សត្រថៃកាន់តំណែងជាអគ្គមេបញ្ជាការទ័ពដោយនីតិន័យ ដែលបច្ចុប្បន្នគឺព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមិន្រ្ទមហាភូមិពលអាឌុលយ៉ាដេត តែក្នុងកិច្ចប្រតិបត្ដិ កងទ័ពត្រូវនៅក្រោមការគ្រង់គ្រងរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ មានរដ្ឋមន្រ្ដីក្រសួងមហាផ្ទៃជាមេបញ្ជាការ និងនៅក្រោមការបង្គាប់បញ្ជារបស់កងបញ្ជាការកងទ័ពថៃ មានមេបញ្ជាការរបស់កងទ័ពថៃជាមេបញ្ជាការ នៅឆ្នាំគ.ស ២០១០ ក្រសួងមហាផ្ទៃបានប្រើទឹកប្រាក់សរុប ១៥៤០៣២៤៧៨៦០០បាត សម្រាប់ចំណាយក្នុងវិស័យនេះ។        រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃ បញ្ញាត្ដិថាកិច្ចការពារប្រទេសជាតួនាទីរបស់ប្រជាជនថៃគ្រប់រូប ជនជាតិថៃទាំងអស់មានតួនាទីបម្រើរាជការយោធា។ កងទ័ពនឹងប្រមូលកេណ្ឌបុរសដែលបានអាយុឈានចូល ២១ ឆ្នាំ ដោយអាស្រ័យតាមព្រះរាជបញ្ញាត្ដិ បម្រើរាជការយោធា គ.ស ១៩៥៤ ដោយនឹងត្រូវហៅមកពិនិត្យឈាម ឬចូលបម្រើកងប្រចាំការ។ រយៈពេលធ្វើការហ្វឹកហាត់នៅចន្លោះពេលពី ៦ ខែទៅ ២ ឆ្នាំអាស្រ័យលើកម្រិតការសិក្សាវិទ្យាការទាហាន និងការស្ម័គ្រចូលធ្វើជាទាហានដោយបើអ្នកទទួលការពិនិត្យឈាមចប់ការសិក្សាមិនទាបជាងកម្រិតបរិញ្ញាបត្រ បើចាប់បានស្លាកពណ៌ក្រហម គឺត្រូវបម្រើរាជការ ១ ឆ្នំាពេញ បើស្ម័គ្រដោយមិនចាប់ស្លាក នឹងបម្រើរាជការត្រឹមតែ ៦ ខែ ជាដើម។ អ្នកដែលចាប់បានស្លាកពណ៌ខ្មៅ មិនបាច់ចូលបម្រើរាជការយោធា បើអ្នកសិក្សាវិទ្យាការទាហានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នាំទី១ នឹងត្រូវបម្រើរាជការ ១ ឆ្នាំពេញ បើបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នាំទី២ នឹងត្រូវបម្រើរាជការ ៦ ខែ ហើយបើបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឆ្នំាទី៣-៥ មិនត្រូវបានបញ្ជូលក្នុងកងប្រចាំការ តែអាចហៅថាពលបាន ក្នុងឋានៈជាទាហានកងជំនួយប្រភេទ១។ ចុងក្រោយ ខាងគេហទំព័រ GlobalFirepower បានចាត់លំដាប់ថ្នាក់ភាពរឹងមាំរបស់កងទ័ពថៃនៅក្នុងលំដាប់ទី១៩ លើពិភពលោក។ == ប្រជាសាស្ត្រ== {{Main|ប្រជាសាស្ត្រថៃ}} [[ឯកសារ:Siriraj Hospital,Bangkok.jpg|រូបភាពតូច|មន្ទីរពេទ្យសិរីរាជនៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ]] ស្ថិតិចំនួនប្រជាជនថៃមានភាពខុសគ្នាអាស្រ័យលើប្រភព។ តាមការប្រមាណរបស់ CIA The World Factbook កាលពីឆ្នំាគ.ស២០១០ ប្រជាជនថៃទាំងអស់ក្នុងប្រទេសមានប្រមាណ ៦៦៤០៤៦៨៨នាក់ ប្រកបដោយថៃសៀម ៧៥% ថៃខ្សែស្រឡាយចិន ១៤% ថៃខ្សែស្រឡាយម៉ាឡាយូ ៣% ។ ប្រទេសថៃជួបនឹងបញ្ហាអត្រាកំណើតទាបជាងមាត្រដ្ឋាន ដោយក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៨ អត្រាកំណើនរបស់ប្រជាជននៅត្រឹមកម្រិត ១.៥% ហើយមានទំនោរប្រុងនឹងធ្លាក់ចុះនៅត្រឹម ១.៤៥% ក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០២៥។ មូលហេតុមកពីមានអត្រាការពន្យាកំណើតខ្ពស់ ៨១% ក្នុងឆ្នំាគ.ស ២០០៨ បើប្រៀបធៀបនឹងអត្រាមរណៈដែលធ្លាក់ចុះក្នុងសតវត្សកន្លងមក ធ្វើឱ្យប្រទេសថៃនឹងមានប្រជាជនជាមនុស្សចាស់កាន់តែច្រើនឡើងក្នុងពេលអនាគត។ ប្រទេសថៃជាប្រទេសដែលមានភាពចម្រុះនៃជនជាតិ ដោយមានទាំងជនជាតិថៃ ថៃខ្សែស្រឡាយឡាវ ថៃខ្សែស្រឡាយមន ថៃខ្សែស្រឡាយខ្មែរ រួមទាំងជនជាតថៃខ្សែស្រឡាយចិន ថៃខ្សែស្រឡាយម៉ាឡាយូ ថៃខ្សែស្រឡាយជ្វា ជនជាតិចាម ជនជាតិវៀតណាម ជនជាតិភូមា និងជនជាតិថៃតំបន់ភ្នំជាតិពន្ធុផ្សេងៗ ដូចជា ការៀង លីស​ ម៉ុង កួយ ជាដើម។​ ក្នុងឆ្នាំkគ.ស ២០១០ តាមរយៈទិន្នន័យរបស់សភាជាតិ ប្រទេសថៃមានកម្លាំងពលកម្មបរទេសស្របច្បាប់ ១.៤លាននាក់ ដោយមានបន្ថែមទៀតស្មើដើមដែលនៅមិនទាន់បានចុះបញ្ជី។ តាមរយៈទិន្នន័យការភាសខ្លួនអន្ដរជាតិរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ បានបង្ហាញថា ក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៥ ប្រទេសថៃមានជនភាសខ្លួនចូលមករស់នៅចំនួន ១.០៥លាននាក់ ស្មើនឹង១.៦% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប។ ប្រទេសថៃមានការបែងចែកជនជាតិ និងជាតិពន្ធុកម្រិតទាបពេលប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសជិតខាង មានការគាំទ្រនយោបាយឥស្សរៈភាពនៃជនជាតិនីមួយៗ អ្នកជំនាញការបស្ចឹមប្រទេសបានកត់ត្រាទុកថា​ ប្រទេសថៃជា “សង្គមដែលមានគ្រោងសាងធូររលុង”។ ===សាសនា=== {{Main|សាសនានៅថៃ}} [[ឯកសារ:Wat Phra Kaew Bangkok42.jpg|រូបភាពតូច|ព្រះសង្ឃថៃនៅវត្តព្រះកែវ]] តាមរយៈការធ្វើជំរឿនប្រជាជនក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០១០ ប្រជាជនថៃជាពុទ្ធសាសនិកមាន ៩៣.៤% ដែលចាត់ទុកថាជាសាសនាប្រចាំជាតិរបស់ថៃដោយន័យប្រយោល ថ្វីបើថានៅមិនទាន់មាន​ការបញ្ញត្ដិក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃនៅឡើយក៏ដោយ ទាំងអស់នេះចាត់ទុកបានថា ប្រទេសថៃមានអ្នកគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាលំដាប់ខ្ពស់ដែរក្នុងពិភពលោក។ បន្ទាប់មកមានដូចជាសាសនាឥស្លាម មានអ្នកគោរពប្រមាណ​ ៥.២% ដែលភាគច្រើនអាស្រ័យនៅភូមិភាគខាងត្បូងផ្នែកខាងក្រោម ប្រជាជនក្នុងខេត្ដយ៉ាក់ឡា ប៉ាត់តានី ណារ៉ាធិវ៉ាត តំបន់ខ្លះនៃខេត្ដសុងក្លា និងខេត្ដឈុមផន ភាគច្រើនគោរពសាសនាឥស្លាម។ ក្រៅពីនេះនៅមានអ្នកគោរពសាសនាផ្សេងៗ ទៀត ដូចជា គ្រិស្ដ សិខ និងហិណ្ឌូ សរុបប្រមាណ ១.៤% ចំពោះសហគមន៍ជនជាតិជ្វីបវិញ មានប្រវត្ដិជាយូរមកហើយគឺតាំងពីគ្រិស្ដសតវត្សទី១៧ មកម្ល៉េះ។ ===ភាសា=== ប្រទេសថៃមានភាសាថៃជាភាសាផ្លូវការ និងជាភាសាសំខាន់ដែលប្រើសម្រាប់ទាក់ទងគ្នា សម្រាប់ការសិក្សា និងជាភាសានិយាយដែលប្រើជាទូទៅក្នុងប្រទេស ដោយប្រើអក្សរថៃជាទម្រង់មូលដ្ឋានក្នុងការសរសេរ ដែលប្រឌិតឡើងជាផ្លូវការនៅសម័យក្រុងសុខោទ័យដោយផឃុនរាមកំហែងមហារាជ។ ក្រៅអំពីភាសាថៃនៅភូមិភាគកណ្ដាល ភាសាថៃសំនៀងផ្សេងៗ នៅមានការប្រើសម្រាប់និយាយតាមភូមិភាគនីមួយៗ ដូចជា ភាសាថៃភូមិភាគខាងជើង ភាសាថៃភូមិភាគឥសាន និងភាសាថៃភូមិភាគខាងត្បូងជាដើម។ ក្រៅអំពីភាសាថៃ ក្នុងប្រទេសថៃនៅមានការប្រើភាសារបស់ក្រុមជនជាតិភាគតិច ដូចជា ភាសាចិនជាពិសេសសំនៀងតេជីវ ភាសាឡាវនៅភូមិភាគឥសានដែលជួនកាលគេហៅថាភាសាឡាវសំនៀងថៃ ភាសាម៉ាឡាយូប៉ាត់តានីនៅភូមិភាគខាងត្បូង។ ក្រៅពីនេះនៅមានភាសាផ្សេងៗ ទៀតដូចជា ភាសាកួយ ភាសាកាក់យ៉ាខាងកើត ភាសាផួន ភាសាថៃលឺ ភាសាថៃយ៉ៃ រួមទាំងភាសាដែលគេប្រើក្នុងជនជាតិតំបន់ភ្នំ ប្រកបដោយត្រកូលភាសាមន-ខ្មែរ ភាសាវៀតណាម និងភាសាឡាបរី ត្រកូលភាសាអូស្ដ្រូអាស៊ី ដូចជា ភាសាចាម ត្រកូលភាសាចិន-ទីបេ ដូចជា ភាសាម៉ុង ភាសាការៀង និងភាសាតៃផ្សេងៗ ដូចជាភាសាភូថៃ ភាសាសែក ជាដើម។ ភាសានិងអក្សរអង់គ្លេសមានបង្រៀនក្នុងសាលាចំណេះទូទៅនិងសាកលវិទ្យាល័យ តែចំនួនអ្នកដែលចេះភាសាអង់គ្លេសស្ទាត់ជំនាញក្នុងប្រទេសថៃនៅមានចំនួនតិចតួចណាស់ ហើយភាគច្រើននៅតាមតំបន់ទីក្រុង និងក្នុងគ្រួសារដែលមានការសិក្សាខ្ពស់តែប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងផ្នែកសមត្ថភាពនៃការប្រើភាសាអង់គ្លេស ប្រទេសថៃធ្លាប់នៅលំដាប់នាំមុខក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៧ តែនៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំគ.ស ២០០៦ ថៃបែរជាដើរក្រោយប្រទេសឡាវនិងប្រទេសវៀតណាម។ ===ការអប់រំ=== [[ឯកសារ:Thai students going to school.jpg|រូបភាពតូច|សិស្សានុសិស្សថៃកំពុងធ្វើដំណើរទៅសាលារៀន]] ការតម្រូវឱ្យប្រជាជនត្រូវទទួលការសិក្សាអប់រំនៅប្រទេសថៃមានតាំងពីឆ្នាំគ.ស ១៩២១ មកម្ល៉េះ។ រដ្ឋាភិបាលថៃត្រូវរៀបចំឱ្យមានការសិក្សាថ្នាក់មូលដ្ឋានដោយឥតគិតថ្លៃដល់ប្រជាជនក្នុងរយៈពេល ១២ ឆ្នាំ។ ចំណែកការសិក្សាបែបតម្រូវឱ្យប្រជាជនត្រូវទទួលការសិក្សាអប់រំនាពេលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានកំណត់ត្រឹម ៩ ឆ្នាំ មានប្រព័ន្ធសាលារៀនដែលបានរៀបចំទុកមានចាប់តាំងពីកម្រិតមតេយ្យសិក្សា បឋមសិក្សា និងមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិតាមលំដាប់ តែក្រោយពេលបញ្ចប់ការសិក្សាកម្រិតមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិហើយអ្នកសិក្សាអាចជ្រើសរើសបានរវាងការសិក្សាបន្ដទៅមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ ឬជ្រើសរើសសិក្សាថ្នាក់មុខវិជ្ជាបច្ចេកទេស ឬអាចជ្រើសរើសសិក្សាបន្ដក្នុងស្ថាប័នទាហារ ឬប៉ូលីស។ ក្នុងការសិក្សាបន្ដថ្នាក់ឧត្ដមសិក្សានៅប្រទេសថៃ សិស្សក្នុងកម្រិតមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិត្រូវឆ្លងកាត់ប្រព័ន្ធការទទួលបុគ្គលចូលសិក្សាបន្ដក្នុងកម្រិតឧត្ដមសិក្សា ដែលជាទូទៅត្រូវរៀនចប់ថ្នាក់ទី១២ ។ សាកលវិទ្យាល័យក្នុងប្រទេសថៃត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងកម្រិតសាកល មានដូចជា សាកលវិទ្យាល័យមហិឌុល និងសាកលវិទ្យាល័យជុឡាឡុងកន ដែលជាប់ជាសាកលវិទ្យាល័យល្អបំផុតនៅអាស៊ីពី QS Asian University Rankings 2011។ តែទោះជាយ៉ាងណា ក៏នៅមានការព្រួយបារម្ភលើកម្រិតបញ្ញារបស់យុវជនថៃ ដែលតាមរយៈការសិក្សារបស់កាសែតដឺណេសិនបានបញ្ចេញរបាយការណ៍ថា “ក្រមអនាម័យនិងក្រុមសុខភាពចិត្ដនឹងត្រូវទទួលអម្រែកលើសភាពឆ្លាតវៃដែលធ្លាក់ចុះ ក្រោយពេលបានរកឃើញថា កម្រិតបញ្ញាជាមធ្យមនៃក្រុមយុវជនមានទាបជាង ៨០” ។ វជរ ផនរណជេដ្ឋបានធ្វើសេចក្ដីរាយការក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៦ ថា “អត្រាមធ្យមនៃកម្រិតបញ្ញារបស់ក្មេងថៃនៅរវាងពី ៨៧-៨៨ ដែលស្ថិតនៅក្នុងកម្រិត “ទាបជាងស្ដង់ដា”  បើប្រៀបធៀបនឹងកម្រិតសាកល។ បញ្ហានៃការសិក្សាក្នុងប្រទេសថៃឃើញថា មានការនាំយកនូវវិទ្យាសាស្រ្ដបច្ចេកទេសមកប្រើក្នុងការរៀននិងបង្រៀននៅមានកំណត់។ == វប្បធម៌ == {{Main|វប្បធម៌ថៃ}} វប្បធម៌ថៃបានទទួលឥទ្ធិពលនៃវប្បធម៌ឥណ្ឌា ចិន ខ្មែរនិងដែនដីផ្នែកខ្លះនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍យ៉ាងខ្លាំង។ ពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទ ដែលជាសាសនាដែលមានគេគោរពច្រើនបំផុតនៅប្រទេសថៃ ឈរនៅលើមូលដ្ឋានអត្ដសញ្ញាណនិងជំនឿរបស់ជនជាតិថៃសម័យថ្មី ធ្វើឱ្យព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសថៃមានការអភិវឌ្ឍតាមកាលវេលា ដែលរួមទៅដល់ការរួមយកជំនឿក្នុងស្រុកដែលមកពីសាសនាហិណ្ឌូ ការគោរពខ្មោច និងការគោរពបូជាបុព្វបុរស។ ចំណែកឯពួកមុស្លីមភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ រួមទាំងជនជាតិចិនឯនាយសមុទ្រដែលចូកមកមានការរួមចំណែកសំខាន់នៅក្នុងសង្គមថៃ ជាពិសេសក្នុងតំបន់ទីក្រុងបាងកកនិងតំបន់ជិតខាង ដែលមានការសម្របខ្លួនចូលជាមួយសង្គមថៃបានយ៉ាងល្អ ធ្វើឱ្យក្រុមជនជាតិចិនបានមានតំណែកក្នុងអំណាចខាងសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយ។ វប្បធម៌ថៃមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងវប្បធម៌អាស៊ី ពោលគឺ មានការគោរពបុព្វបុរស ដែលជាការប្រតិបត្ដិតៗ គ្នាជាយូរមកហើយ។ ជនជាតិថៃតែងមានភាពជាម្ចាស់ផ្ទះនិងក្ដីករុណាយ៉ាងល្អ តែក៏មានអារម្មណ៍ក្នុងការបែងចែកវណ្ណៈយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែរ។ ភាពចាស់ទុំជាផ្នត់គំនិតសំខាន់ម្យ៉ាងក្នុងវប្បធម៌ថៃ មនុស្សចាស់ត្រូវគ្រប់គ្រងមើលថែគ្រួសាររបស់ខ្លួនតាមទំនៀម ហើយប្អូនត្រូវចេះស្ដាប់បង្គាប់បង។ [[ឯកសារ:Thai wedding - conch water.jpg|រូបភាពតូច|សាច់ញាតិចាស់ចាក់ទឹកចេញពីស័ង្ខលើដៃកូនកំលោះ ក្នុង​ពិធី​មង្គល​ការ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ។]] ការរាក់ទាក់តាមប្រពៃណីថៃគឺ ការសំពះ។ អ្នកអាយុតិចតែងតែជាអ្នករាក់ទាក់អ្នកអាយុច្រើនមុន ពេលជួបគ្នា ហើយមនុស្សចាស់សោតក៏នឹងរាក់ទាក់ត្រឡប់ទៅវិញក្នុងលក្ខណៈស្រដៀងៗ គ្នា។ ឋានៈនិងតំណែងក្នុងសង្គមក៏ជាផ្នែកមួយនៃការសម្រេចថាអ្នកណាគួរសំពះអ្នកណាមុន។ ការសំពះចាត់ទុកជាការផ្ដល់សេចក្ដីគោរពនិងការរាប់អាចចំពោះនរណាម្នាក់។ ===សិល្បៈ=== សិល្បៈគំនូរថៃ ជាលក្ខណៈឧត្ដមគតិ ជារូបដែលមាន ២ ករណី ដោយនាំយកវត្ថុនៅជិតទុកខាងក្រោមនៃរូប វត្ថុនៅឆ្ងាយទុកនៅខាងលើរូប ប្រើពណ៌បែបឯករង្គ គឺ​ ប្រើច្រើនពណ៌ តែមានពណ៌លេចធ្លោតែមួយ។ បដិមាកម្មថៃ កាលពីដើមជាងថៃធ្វើរូបបដិមាចំពោះតែវត្ថុសក្ដិសិទ្ធិ ដូចជា ព្រះពុទ្ធរូប ទេវរូប ដោយមានត្រកូលជាងផ្សេងៗ រាប់ចាប់តាំងពីសម័យសុខោទ័យហៅថា ត្រកូលជាងឈៀងសែន ត្រកូលជាងសុខោទ័យ អយុធ្យា និងរតនកោសិន្រ្ទ ដោយប្រើមាសសំរិទ្ធជាវត្ថុសំខាន់ក្នុងការធ្វើរូបបដិមា មុខដំបូងគេឆ្លាក់ដោយក្រមួនឃ្មុំ តុបតែងឱ្យល្អ រួចយកទៅចាក់ពុម្ពលោហៈ បើធៀបនឹងបដិមាធ្វើពីថ្មនៅយុគសម័យមុន បដិមាកម្មសំរិទ្ធមានលក្ខណៈស្រស់ស្អាតជាង។ ស្ថាបត្យកម្មថៃ មានបង្ហាញឱ្យឃើញនៅសម័យក្រោយ មកពីស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មភាគច្រើនងាយខូចទ្រុឌទ្រោម ជាពិសេសសំណង់ធ្វើអំពីឈើ ពុំឃើញមានស្លាកស្នាមនៅសម័យបុរាណទេ។ ស្ថាបត្យកម្មថៃបង្ហាញឱ្យឃើញតាមរយៈផ្ទះថៃ វត្ដ វិហារ និងប្រាសាទរាជវាំង ដែលសុទ្ធតែសាងសង់ឡើងឱ្យសមស្របតាមលក្ខណៈអាកាសធាតុ និងការប្រើប្រាស់ជាក់ស្ដែង។ ==ភូមិសាស្ត្រ== ===ចង្វាត (ខេត្ត)=== {{ដើមចំបង|ចង្វាតនៃថៃ}}[[ឯកសារ:Thailand adm location map.svg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|351x351ភីកសែល|ផែនទីខេត្តនៃប្រទេសថៃ]] ប្រទេសថៃមាន ៧៥ ខេត្ត​ដែលគេហៅនៅភាសាថៃ ចាំងវ៉ាត់(จังหวัด) (សណ្ដាន​នៃ​ពាក្យ​នេះ មាន​ពាក្យ « ចង្វាត » ដែល​ខ្មែរ​ប្រើប្រាស់​ជា​ធម្មតា​នៅ​សម័យ​មុន​អង្គរ និង​អង្គរ សំរាប់​សំគាល់​សីមា ព្រំ​ប្រទល់ ឬ​ខ្សែ​ក្រវ៉ាត់​នៃ​ព្រំ​ប្រទល់​ដែន ដែល​ជា​កម្មសិទ្ធិ ឬ​ទឹក​ដី​ចំណុះ​របស់​ស្ថាប័ន​ណា​មួយ ឬ​មន្រ្តី​ណា​ម្នាក់ ។ ពាក្យ​នេះ យើង​ឈប់​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​ភាសា​យើង​ទៅ​ហើយ ប៉ុន្តែ​សៀម​បាន​ខ្ចី​យក​ទៅ​ប្រើ​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ ដែល​មាន​ន័យ​សំគាល់ ដែនដី​រដ្ឋបាល​ថ្នាក់ « ខេត្ត » ។) <ref>សិលា​ចារឹក​ថ្មី ka 17 នៅ​ប្រាសាទ​អំពិល ខេត្ត ឧត្ដរមានជ័យ</ref>(จังหวัด) និងមានដែ ពីរទីក្រុងដែលជា ស្វ័យយន្តៈ [[ទីក្រុងបាងកក]]​ និង [[ទីក្រុងផាត់ថាយ៉ា]]។ ចង្វាតចែកទៅ [[ស្រុក]] (អាំភើ) និងស្រុកចែកទៅជា ឃុំ/អនុស្រុក (ដាំប៊ូន[តំបន់]) ។​ នៅឆ្នាំ២០០៦មាន ៨៧៧​សង្កាត់ (อำเภอ) និង ៥០ខេត្ត (ស្មើសង្កាត់ក្នុងខណ្ឌខ្មែរ) ទៀត នៅទីក្រុងបង់កក (เขต, ខេត្ត)។ មានដែ [[មាតុធានីរបស់បង់កក]] គឺជាតំបន់ជុំវិញទីក្រុងបង់កក​ ។ [[ឯកសារ:Thailand location relief map.svg|រូបភាពតូច|390x390ភីកសែល|សណ្ឋានដីប្រទេសថៃ]] ==== ភាគកណ្ដាល ==== # [[ខេត្តអាងទង]] # [[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]]​ (ក្រុងទេពមហានគរ) # [[ខេត្តពិចិត្រ]] (ខេត្តវិចិត្រ) # [[ខេត្តជ័យនាថ]] # [[ខេត្តកញ្ចនបុរី|ខេត្តកាណចាណាបុរី]] # [[ខេត្តលពបុរី]] (លពបុរី) # [[ខេត្តនគរនាយក]] # [[ខេត្តនគរបឋម]] # [[ខេត្តនន្ទបុរី]] # [[ខេត្តបទុមធានី]] # [[ខេត្តពេជ្របូរណ៍]] # [[ខេត្តអយុធ្យា]] # [[ខេត្តរាជបុរី]] # [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]] # [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ]] # [[ខេត្តសមុទ្រសង្គ្រាម]] # [[ខេត្តស្រះបុរី]] # [[ខេត្តសិង្ហបុរី]] # [[ខេត្តសុពណ៌បុរី]] (សុវណ្ណបុរី) # [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ]] #[[ខេត្តឧទ័យធានី]] [[ឯកសារ:Grand Palace Chakri Mahaprasad.jpg|right|thumb|200px|[[ព្រះបរមមហារាជវាំង]] [[បាងកក]]]] [[ឯកសារ:Bangkok skytrain sunset.jpg|right|thumb|200px|ទេសភាពទីក្រុងបាងកក នាពេលរាត្រី]] [[ឯកសារ:Wat Pho, Bangkok, Tailandia, 2013-08-22, DD 02.jpg|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|[[វត្តព្រះជេតុពនវិមលមង្គលារាម]] ([[Wat Pho]]) [[ប្រទេសថៃ|បាងកក]] [[ប្រទេសថៃ]]]] [[ឯកសារ:วัดพระศรีรัตนศาสดาราม วัดพระแก้ว กรุงเทพมหานคร - Wat Phra Kaew, Temple of Emerald Buddha, Bangkok, Thailand.jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|[[វត្តព្រះកែវ]] នៅទីក្រុង[[បាងកក]]]] [[ឯកសារ:Wat Suthat, Bangkok.jpg|right|thumb|200px|[[វត្ត សូថាត់]] Wat Suthat បាងកក]] [[ឯកសារ:Democracy Monument Bangkok 001.JPG|right|thumb|200px|[[វិមានប្រជាធិបតេយ្យ]]]] ==== ភាគខាងកើត ==== # [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ]] (ឆ្ជើងទ្រៅ) # [[ខេត្តច័ន្ទបុរី|ខេត្តចន្ទបុរី]] # [[ខេត្តធនបុរី]] (ជលបុរី) # [[ខេត្តប្រាចិនបុរី]] # [[ខេត្តរយ៉ង]] # [[ខេត្តស្រះកែវ]] # [[ខេត្តត្រាច|ខេត្តត្រាត]] ==== ភាគខាងជើង ==== # [[ខេត្តឈៀងម៉ៃ]] # [[ខេត្តឈៀងរ៉ាយ]] # [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ]] (កំផែងពេជ្រ) # [[ខេត្តលំប៉ាង]] # [[ខេត្តលំពូន]] # [[ខេត្តម៉ែហងសន]] # [[ខេត្តនគរសួគ៌]] # [[ខេត្តណាន]] # [[ខេត្តព្យៅ]] # [[ខេត្តពេជ្របុរី]] # [[ខេត្តពិស្ណុលោក]] (វិស្ណុលោក) # [[ខេត្តព្រែ]] # [[ខេត្តសុខោទ័យ]] # [[ខេត្តតាក]] # [[ខេត្តឧត្តរឌិត្ថ]] ==== ភាគឦសាន ==== # [[ខេត្តអំណាចច្រើន]] # [[ខេត្តជ័យភូមិ]] # [[ខេត្តកាលសិន្ធុ]] # [[ខេត្តខនកែន]] # [[ខេត្តលើយ]] # [[ខេត្តមហាសារខាម]] # [[ខេត្តមុក្តាហារ]] # [[ខេត្តនគរភ្នំ]] # [[ខេត្តនគររាជ|ខេត្តនគររាជសីមា]] # ខេត្តហ្នងបួលំភូ # [[ខេត្តហ្នងគាយ]] # [[ខេត្តរយឯត]] # [[ខេត្តសកលនគរ]] # [[ខេត្តស៊ីសាកេត]] # [[ខេត្តសុរិន្ទ្រ]] # [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]] # [[ខេត្តឧត្តរធានី]] # [[ខេត្តយសោធរ]] # [[ខេត្តបឹងកាល]] ==== ភាគខាងត្បូង ==== # [[ខេត្តជុម្ពរ]] # [[ខេត្តក្របី]] # [[ខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ]] # [[ខេត្តនរាធិវាស]] # [[ខេត្តប៉ាត់តានី|ខេត្តប៉័ត្តានី]] (ប៉ាត់តានី, ប៉័ត្តាណី) # [[ខេត្តផាំងង៉ា]] # [[ខេត្តព័ទ្ទលុង]] # [[ខេត្តភូកេត]] # [[ខេត្តរនង]] # [[ខេត្តស្តូល]] # [[ខេត្តសង្ខលា|ខេត្តសងខ្លា]] # [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] # [[ខេត្តត្រាំង]] # [[ខេត្តយលា]] {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" {{Largest cities|country=ថៃ|div_15=ខេត្តបទុមធានី{{!}}បទុមធានី|pop_10=120,045|city_11=ព័ទ្យា{{!}}ទីក្រុងផាត់ថាយ៉ា|div_11=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|pop_11=117,371|city_12=នគរស្រីធម្មរាជ{{!}}ទេសបាលនគរនគរស្រីធម្មរាជ|div_12=ខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ{{!}}នគរស្រីធម្មរាជ|pop_12=104,948|city_13=នគរសួគ៌{{!}}ទេសបាលនគរនគរសួគ៌|div_13=ខេត្តនគរសួគ៌{{!}}នគរសួគ៌|pop_13=84,122|city_14=ឡែមឆ្បាំង{{!}}ទេសបាលនគរឡែមឆ្បាំង|div_14=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|pop_14=82,960|city_15=រង្សិត{{!}}ទេសបាលនគររង្សិត|pop_15=81,084|city_10=ខនកែន{{!}}ទេសបាលនគរខនកែន|city_16=ភូកេត{{!}}ទេសបាលនគរភូកេត|div_16=ខេត្តភូកេត{{!}}ភូកេត|pop_16=78,923|city_17=នគរបឋម{{!}}ទេសបាលនគរនគរបឋម|div_17=ខេត្តនគរបឋម{{!}}នគរបឋម|pop_17=77,651|city_18=ឧប្បលរាជធានី{{!}}ទេសបាលនគរឧប្បលរាជធានី|div_18=ខេត្តឧប្បលរាជធានី{{!}}ឧប្បលរាជធានី|pop_18=77,306|city_19=ឈៀងរ៉ាយ{{!}}ទេសបាលនគរឈៀងរ៉ាយ|div_19=ខេត្តឈៀងរ៉ាយ{{!}}ឈៀងរ៉ាយ|pop_19=74,226|city_20=ពិស្ណុលោក{{!}}ទេសបាលនគរពិស្ណុលោក|div_20=ខេត្តពិស្ណុលោក{{!}}ពិស្ណុលោក|div_10=ខេត្តខនកែន{{!}}ខនកែន|pop_9=130,114|kind=ធំ|city_4=រហាតយ៉ៃ{{!}}ទេសបាលនគរហាតយ៉ៃ|stat_ref={{citation needed|date=November 2021}}|div_name=ខេត្ត|city_1=បាងកក (អង្គការរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់){{!}}បាងកក|div_1=បាងកក|pop_1=5,686,646|img_1=View from Baiyoke Sky Hotel, Bangkok (7053110333) cropped.jpg|city_2=នន្ទបុរី{{!}}ទេសបាលនគរនន្ទបុរី|div_2=ខេត្តនន្ទបុរី{{!}}នន្ទបុរី|pop_2=255,793|img_2=Nonthaburi - Bangbuathong.jpg|city_3=ប៉ាកក្រេត{{!}}ទេសបាលនគរប៉ាកក្រេត|div_3=ខេត្តនន្ទបុរី{{!}}នន្ទបុរី|pop_3=189,258|img_3=Sunset at pakkred - panoramio.jpg|div_4=ខេត្តសង្ខលា{{!}}សង្ខលា|div_9=ខេត្តសុរាស្ត្រធានី{{!}}សុរាស្ត្រធានី|city_7=ឧត្តរធានី{{!}}ទេសបាលនគរឧត្តរធានី|city_9=សុរាស្ត្រធានី{{!}}ទេសបាលនគរសុរាស្ត្រធានី|pop_8=131,091|div_8=ខេត្តឈៀងម៉ៃ{{!}}ឈៀងម៉ៃ|city_8=ឈៀងម៉ៃ{{!}}ទេសបាលនគរឈៀងម៉ៃ|pop_7=131,192|div_7=ខេត្តឧត្តរធានី{{!}}ឧត្តរធានី|pop_6=131,286|pop_4=159,627|div_6=ខេត្តនគររាជសីមា{{!}}នគររាជសីមា|city_6=នគររាជសីមា{{!}}ទេសបាលនគរនគររាជសីមា|pop_5=132,172|div_5=ខេត្តជលបុរី{{!}}ជលបុរី|city_5=ចៅព្រះយាសុរស័ក្តិ{{!}}ទេសបាលនគរចៅព្រះយាសុរស័ក្តិ|img_4=Skyline of Hat Yai City, June 2012 by.jpg|pop_20=68,898}} <noinclude> == សូមមើលផងដែរ == * [[ភាសាថៃ]] * [[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ]] == ឯកសារយោង == {{reflist}} == តំណភ្ជាប់ក្រៅ == * [http://en.wikivoyage.org/wiki/Thailand Wikivoyage - Thailand] {{en icon}} * [http://www2.tat.co.th/ Tourism Authority of Thailand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610055453/http://www.tat.co.th/ |date=2009-06-10 }} {{th icon}} {{Commons&cat|Thailand|Thailand|ថៃ}} {{Geographic location |Centre={{THA}} |North={{MYA}} {{LAO}} |Northeast={{LAO}} |East={{LAO}}<br>{{CAM}} |Southeast=[[ឈូងសមុទ្រថៃ]] |South= {{MAS}} |Southwest=[[សមុទ្រអង់ដាម៉ង់]] |West={{MYA}} |Northwest={{MYA}} }} {{ASEAN}} {{ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} {{ប្រទេសនិយាយភាសាម៉ាឡេ}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ថៃ| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជាណាចក្រ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន]] 6qf96edb0z5p2dy6u88jojbweaevo4w 0 20148 336590 315002 2026-06-13T14:46:52Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 336590 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = {{nobold|''Cộng hòa Nhân dân Campuchia''}} {{small|([[ភាសាវៀតណាម]])}} |conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា |common_name = កម្ពុជា |flag = Flag of the People's Republic of Kampuchea |flag_type = '''[[ទង់ជាតិកម្ពុជា|ទង់ជាតិ]]''' |national_anthem = <br/>[[ចម្រៀងនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]]<br />{{center|[[File:National Anthem of Peoples Republic of Kampuchea.ogg]]}} |motto = "ឯករាជ្យ សន្តិភាព សេរីភាព សុភមង្គល"<ref name="cont1981">{{Cite web|url=https://www.ccc.gov.kh/admin/uploads/A-004-Constitutional-1981.pdf|title=រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា|publisher=ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញនៃកម្ពុជា|date=25 មិថុនា 1981|accessdate=8 កញ្ញា 2021|6=|archivedate=2021-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210710061039/https://www.ccc.gov.kh/admin/uploads/A-004-Constitutional-1981.pdf|url-status=dead}}</ref> | image_map = Cambodia on the globe (Southeast Asia centered).svg | map_caption = ទីតាំងប្រទេសកម្ពុជា (ក្រហម) នៅលើភូគោល |image_coat = Emblem of the People's Republic of Kampuchea (1981-1989).svg |symbol = ព្រះសង្ហារកម្ពុជា |symbol_type = '''[[ព្រះរាជសង្ហារកម្ពុជា|វរលញ្ឆករ]]''' |capital_type = រដ្ឋធានី |largest_city = capital |capital = [[ភ្នំពេញ]] |era = សង្គ្រាមត្រជាក់ |status = |government_type = [[សាធារណរដ្ឋ]][[រដ្ឋសង្គមនិយម|សង្គមនិយម]][[រដ្ឋឯកបក្ស|ឯកបក្ស]] [[ឯកត្តរដ្ឋ]]ប្រកាន់[[លទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន]] |date_start = ៧ មករា |event_start = [[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម|ជ័យជម្នះក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ]] |year_start = ១៩៧៩ |event1 = បង្កើតឡើង |date_event1 = ៨ មករា ១៩៧៩ |event2 = ប្រកាសរដ្ឋធម្មនុញ្ញ |date_event2 = ២៥ មិថុនា ១៩៨១ |event3 = [[ផែនការក៥]] |date_event3 = ១៩៨៥ |event_end = អន្តរកាល |date_end = ១ ឧសភា |year_end = ១៩៨៩ |p1 = កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ |flag_p1 = Flag_of_Democratic_Kampuchea.svg |s1 = #អន្តរកាល: រដ្ឋកម្ពុជា (១៩៨៩-១៩៩៣){{!}}រដ្ឋកម្ពុជា |flag_s1 = Flag of State of Cambodia.png |image_flag = Flag of the People's Republic of Kampuchea.svg |stat_pop2 = ៦,៦០០,០០០<ref>{{Cite web|url=https://www.unescap.org/sites/default/files/APPJ-Vol-15-No-3.pdf/|title=Results of the 1998 Population Census in Cambodia|work=Asia-Pacific Population Journal|date=September 2000|access-date=8 កញ្ញា 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428062914/https://www.unescap.org/sites/default/files/APPJ-Vol-15-No-3.pdf/|archive-date=28 មេសា 2021|archivedate=2021-04-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428062914/https://www.unescap.org/sites/default/files/APPJ-Vol-15-No-3.pdf/|url-status=dead}}</ref> |stat_year2 = ១៩៨០ |currency = [[រៀល (រូបិយវត្ថុ)|រៀលកម្ពុជា]]<br />[[ដុង|ដុងវៀតណាម]] (១៩៧៨–៨០) |calling_code = +៨៥៥ |today = [[កម្ពុជា]] |drives_on = ស្តាំ |title_leader = [[គណៈកម្មាធិការគណបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា|អគ្គលេខាធិការបក្ស]] |leader1 = [[ប៉ែន សុវណ្ណ]] |year_leader1 = ១៩៧៩–១៩៨១ |year_leader2 = ១៩៨១–១៩៨៩ |leader2 = [[ហេង សំរិន]] |title_representative = [[បញ្ជីរាយនាម នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្រ្តី]] |representative1 = [[ប៉ែន សុវណ្ណ]] |year_representative1 = ១៩៨១ |representative2 = [[ចាន់ ស៊ី]] |year_representative2 = ១៩៨២–១៩៨៤ |year_representative3 = ១៩៨៤–១៩៨៩ |representative3 = [[ហ៊ុន សែន]] |title_deputy = [[បញ្ជីរាយនាម ប្រមុខរដ្ឋកម្ពុជា|ប្រមុខរដ្ឋ]] |deputy1 = [[ហេង សំរិន]] |year_deputy1 = ១៩៧៩–១៩៨៩ |official_languages = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] • [[ភាសាវៀតណាម|វៀតណាម]] |legislature = [[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]] |footnotes = }} {{ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ}} '''សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា''' (ស.ប.ក.) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅប្រទេស[[កម្ពុជា]]ដោយ[[រណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា|រណសិរ្សសង្គ្រោះ]]ពោលគឺក្រុមកុម្មុយនីស្តខ្មែរដែលមិនពេញចិត្តនឹងរបបដឹកនាំរបស់[[ខ្មែរក្រហម]]។ ក្រុមនោះបានផ្តាច់ខ្លួនចេញពីខ្មែរក្រហមរួចបានរត់ទៅសុំជំនួយពីប្រទេសវៀតណាម<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-29106034|title=Vietnam's forgotten Cambodian war|work=BBC News|date=14 កញ្ញា 2014|first=Kevin|last=Boyle}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.globalsecurity.org/military/world/cambodia/history-vietnam.htm|title=Cambodia – Vietnamese Occupation – 1979–1989|work=Global Security}}</ref>ក្នុងគោលបំណងចង់ផ្តួលរំលំរបប[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]របស់រដ្ឋាភិបាល[[ប៉ុលពត]]។ រដ្ឋនេះមានប្រទេស[[វៀតណាម]] និង[[សហភាពសូវៀត]]ជាសម្ព័ន្ធមិត្តសំខាន់របស់ខ្លួន។ ស.ប.ក. មិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់នៃកម្ពុជាដោយ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ទេព្រោះដោយសារតែការធ្វើអន្តរាគមន៍ការទូតរបស់[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន]] [[សហរាជាណាចក្រ]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និងបណ្តាប្រទេស[[អាស៊ាន]]មួយចំនួន។ អាសនៈនៃប្រទេសកម្ពុជានៅអង្គការសហប្រជាជាតិត្រូវបានកាន់កាប់ដោយ[[រដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]ដែលជារដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយខ្មែរក្រហម និងបក្សសម្ព័ន្ធមិនមែនកុម្មុយនិស្តចំនួនពីរទៀត។ យ៉ាងណាមិញ ស.ប.ក. ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជារដ្ឋាភិបាល''ជាក់ស្ដែង''នៃកម្ពុជានៅរវាងឆ្នាំ១៩៧៩ និងឆ្នាំ១៩៩៣ ទោះជាការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិមានការកំណត់ក្តី។ ដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៨៩ ស.ប.ក. បានប្តូរឈ្មោះសារជាថ្មីថា '''រដ្ឋកម្ពុជា''' (រ.ក.) ក្នុងគោលបំណងព្យាយាមទាក់ទាញការទទួលស្គាល់របស់អន្តរជាតិ។<ref>Michael Leifer, ''Dictionary of the modern politics of South-East Asia''</ref> ឈ្មោះប្រទេសបានប្តូរមែនប៉ុន្តែថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេស និងរចនាសម្ព័ន្ធបក្សតែមួយរបស់រដ្ឋគឺបានរក្សានូវដដែរ ហើយទីបំផុតរដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋកម្ពុជាក៏សម្រេចចិត្តចុះកិច្ចព្រមព្រៀងស្តាររបប[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|រាជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា]]ឡើងវិញ។ ស.ប.ក./រ.ក. មានអត្ថិភាពជា[[រដ្ឋកុម្មុយនីស្ត]]ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៩ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩១ ជាឆ្នាំដែលបក្សកំពុងកាន់អំណាចបានលះបង់ចោលនូវមនោគមវិជ្ជា[[លទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន|ម៉ាក្ស–លេនីននិយម]]។ ==សាវតារប្រវត្តិសាស្ត្រ== ស.ប.ក. ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩ ដែលជាលទ្ធផលនៃភាពល្មោភសង្គ្រាមរបស់ខ្មែរក្រហម។ ===អរិភាពរបស់ខ្មែរក្រហមចំពោះវៀតណាម=== ដើមឡើយ វៀតណាមកុម្មុយនិស្តគឺជាសម្ព័ន្ធមិត្តដ៏ជិតស្និទរបស់ខ្មែរក្រហមដែលកាលនុះកំពុងតែរួមគ្នាប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរបប[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ]]ដែលដឹកនាំដោយ​សេនាប្រមុខ[[លន់ នល់]]នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៧០–១៩៧៥។ បន្ទាប់ពីខ្មែរក្រហមបានឡើងកាន់កាប់អំណាច ទំនាក់ទំនងរវាងបក្សពួកទាំងពីរក៏ចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះដុនដាបភ្លាមៗ។ នៅថ្ងៃទី១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥ ទាហានខ្មែរក្រហមបានបើកការវាយប្រហារលើកោះ[[ភូគុក]] (កោះត្រល់) និងកោះ[[ថូឈូ]]ដោយបានសម្លាប់ជនស៊ីវិលវៀតណាមជាងប្រាំរយនាក់តែក្រោយមកកោះទាំងពីរត្រូវកងកម្លាំងវៀតណាមចូលកាន់កាប់វិញយ៉ាងលឿន។<ref>{{Cite web |url=http://www1.american.edu/TED/vietnam-fish-sauce.htm |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2012-07-16 |archivedate=2017-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170119021803/http://www1.american.edu/ted/vietnam-fish-sauce.htm |url-status=dead }}</ref> ដំបូងឡើយ វៀតណាមមិនសូវមានប្រតិកម្មប៉ុន្មានទេហើយវាត្រូវការពេលវេលាយូរដើម្បីឆ្លើយតបដោយប្រើប្រាស់កម្លាំងព្រោះវៀតណាមគិតថាខ្លួនអាចបញ្ចុះបញ្ចូលពួកខ្មែរក្រហមបាន។<ref>{{Cite web |url=http://www.clermont-filmfest.com/03_pole_regional/pedago/img/l8/interview.pdf |title=S21 : la machine de mort khmère rouge |access-date=2012-07-16 |archivedate=2008-07-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724200552/http://www.clermont-filmfest.com/03_pole_regional/pedago/img/l8/interview.pdf |url-status=dead }}</ref> នៅក្រោមរបប[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]] ជនជាតិវៀតណាមនិងព្រមទាំងអ្នកគាំទ្រនយោបាយវៀតណាមជាច្រើននាក់ត្រូវបានខ្មែរក្រហមចាប់យកទៅសម្លាប់ចោល<ref name="ReferenceC">Milton Osborne, ''Sihanouk, Prince of Light, Prince of Darkness.'' Silkworm 1994</ref> ជាពិសេសគឺនៅភូមិភាគបូព៌ាក្រោយខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥។ នៅដើមឆ្នាំ១៩៧៨ ថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេសវៀតណាមបានចាប់ផ្តើមគាំទ្រចលនាប៉ះបោរដើម្បីប្រឆាំងនឹងរបបប៉ុលពត ហើយភូមិភាគបូព៌ារបស់កម្ពុជាក៏បានក្លាយជាចំណុចបដិកម្បនាដ៏ក្តៅគគុក។ នៅក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះដែរ សកម្មភាពលុកលុយរបស់ខ្មែរក្រហមនៅតាមព្រំដែនវៀតណាមចេះតែបន្តឥតឈប់ឥតឈរដែលជាហេតុធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមទ្រាំបន្តលែងបាន។ សង្គ្រាមជាមួយនឹងវៀតណាមបានឃិតជិតចូលមកដល់ខណៈដែលប៉ុលពតកំពុងផ្តោតលើគោលនយោបាយបោសសម្អាតផ្ទៃក្នុងបក្សនិងប្រទេស។<ref>Ben Kiernan, ''The Pol Pot Regime'', 2d ed. Silkworm.</ref> នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៨ មួយថ្ងៃមុនពេលផ្ទុះការបះបោរនៅភូមិភាគបូព៌ារបស់លោក[[សោ ភឹម]] វិទ្យុភ្នំពេញបានប្រកាសថា បើសិនជាទាហានខ្មែរម្នាក់អាចសម្លាប់បានយួនចំនួនសាមសិបនាក់ អញ្ចឹងខ្មែរត្រូវការកងទ័ពតែ ២ លាននាក់ប៉ុណ្ណោះដើម្បីសម្លាប់ប្រជាជនវៀតណាមទាំង ៥០ លាននាក់។ ថ្នាក់ដឹកនាំខ្មែរក្រហមបានប្រកាន់យកមហិច្ឆតាដ៏ខ្ពស់លើសលប់ដោយពួកគេចង់ដើម្បីយកទឹកដី[[កម្ពុជាក្រោម]] និងតំបន់[[មេគង្គ|ដីសណ្ដមេគង្គ]]ទាំងមូលមកជូនប្រជាជាតិខ្មែរវិញ។ នៅខែវិច្ឆកា មេដឹកនាំខ្មែរក្រហមនិយមវៀតណាមលោក[[វ៉ន វេត]]<ref>[http://countrystudies.us/cambodia/32.htm An Elusive Party]</ref>បានដឹកនាំ[[រដ្ឋប្រហារ]]មួយទម្លាក់ខ្មែរក្រហមប៉ុន្តែមិនបានសម្រេចហើយត្រូវខ្មែរក្រហមចាប់ខ្លួន ធ្វើទារុណកម្ម រួចប្រហារជីវិតចោល។ <ref>[http://khmernews.wordpress.com/2007/08/03/five-kr-ministers-tortured-at-tuol-sleng-prison-and-killed-at-boeng-cheung-aek/ Khmernews - Five KR Ministers Tortured At Tuol Sleng Prison And Killed At Boeng Cheung Aek]</ref> ឧប្បត្តិហេតុគ្រប់រូបភាពបានបន្តកើតឡើងនៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជាទាំងមូលជាពិសេសគឺនៅតំបន់ជាប់ប្រទេសវៀតណាម។ និរទេសជនកម្ពុជា និងវៀតណាមប្រមាណរាប់ពាន់រាប់ម៉ឺននាក់បានរត់ចូលទៅជ្រកកោនក្នុងទឹកដីវៀតណាម ដែលធ្វើឱ្យហាណូយមិនសូវពេញចិត្តប៉ុន្មានទេ។ ===រណសិរ្សសង្គ្រោះ=== {{Main|រណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា}} រណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា (រ.ស.ស.ជ.ក.) គឺជាអង្គការមួយដែលជាកម្លាំងពីក្រោយការផ្ដួលរំលំរបបខ្មែរក្រហម និងការបង្កើតឡើងនូវរបប ស.ប.ក./រ.ក.។ រណសិរ្សសង្គ្រោះគឺជាក្រុមវិសភាគមួយនៃនិរទេសជនកុម្មុយនិស្ត និងមិនមែនកុម្មុយនិស្តដែលប្ដេជ្ញាចិត្តប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរបបប៉ុលពត និងកសាងប្រទេសកម្ពុជាឡើងវិញ។ រណសិរ្សនេះត្រូវបានដឹកនាំដោយលោក[[ហេង សំរិន]] និង[[ប៉ែន សុវណ្ណ]]ដោយអ្នកទាំងពីរសុទ្ធតែបានរត់ភៀសខ្លួនពីពួកខ្មែរក្រហម<ref name="ReferenceC"/> ចូលទៅក្នុងភូមិភាគមួយដែលបានរំដោះពីខ្មែរក្រហមបន្ទាប់ពីការធ្វើវិសុទ្ធិកម្មភូមិភាគបូព៌ា។ ការបង្កើតរណសិរ្សនេះត្រូវបានប្រកាសដោយ[[វិទ្យុហាណូយ]]នៅថ្ងៃទី៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៨។ ក្នុងចំណោមសមាជិកគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមទាំងដប់បួនរូបនៃរណសិរ្សសង្គ្រោះ មានមេដឹកនាំកំពូលចំនួនពីររូបជា"អតីត"មន្ត្រីនៃ[[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា|បក្សកុម្មុយនិស្តខ្មែរ]]ពោលគឺលោកហេង សំរិនជាប្រធាន និង[[ចូរ៉ង់ ប៉ូលី]]ជាអនុប្រធាន សមាជិកផ្សេងៗទៀតគឺសុទ្ធតែជាអតីត[[ខ្មែរឥស្សរៈ]] និង[[វៀតមិញ#ខ្មែរវៀតមិញ|ខ្មែរវៀតមិញ]]<ref>កម្មាភិបាលកុម្មុយនិស្តខ្មែរពីប្រមាណ ៣,០០០ ទៅ ៥,០០០ នាក់បានរត់ទៅជ្រកកោននៅវៀតណាមខាងជើងក្រោយ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]]([https://web.archive.org/web/20090306190527/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/cambodia/kh_appnb.html LOC Appendix B])</ref>ដែលធ្លាប់បានរស់នៅជានិរទេសជននៅប្រទេសវៀតណាម។ [[រស់ សម័យ]]គឺជាអគ្គលេខាធិការនៃ រ.ស.ស.ជ.ក. ហើយគាត់ធ្លាប់កាន់មុខតំណែងជា''ជំនួយការសេនាធិការ'' ប.ក.ក. ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម។ ក្រោយប្រកាសបង្កើតភ្លាម រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យបានចេញប្រកាសបរិហារថា រ.ស.ស.ជ.ក. គឺ"ជាអង្គការនយោបាយរបស់វៀតណាមដែលមានឈ្មោះខ្មែរ'' ព្រោះដោយសារតែសមាជិកសំខាន់ៗមួយចំនួនរបស់វាធ្លាប់មានទំនាក់ទំនងជាមួយ ប.ក.ក.។<ref name="frings">Frings, K. Viviane, ''[http://links.jstor.org/sici?sici=0026-749X%28199710%2931%3A4%3C807%3ARCHT%27I%3E2.0.CO%3B2-N Rewriting Cambodian History to 'Adapt' It to a New Political Context: The Kampuchean People's Revolutionary Party's Historiography (1979-1991)]'' in Modern Asian Studies, Vol. 31, No. 4. (Oct., 1997), pp. 807-846.</ref> ទោះបីជាបានពឹងផ្អែកលើការការពាររបស់វៀតណាម និងការគាំទ្រពីសហភាពសូវៀតពិតមែន<ref>[http://www.informaworld.com/smpp/ftinterface?content=a791875117&rt=0&format=pdf People's Daily commentator on Vietnam-Kampuchea border conflict - Journal of Contemporary Asia, 1752-7554, Volume 8, Issue 3, 1978]</ref> ប៉ុន្តែ រ.ស.ស.ជ.ក. បានទាក់ទាញមហាជនជាច្រើនឱ្យចូលគាំទ្រខ្លួន ជាពិសេសគឺនិរទេសជននៅវៀតណាមនោះឯង។ អង្គការនេះបានផ្ដល់ចំណុចរួបរួមតម្រូវជាច្រើនចំពោះអ្នកឆ្វេងនិយមដែលប្រឆាំងនឹងរបបខ្មែរក្រហម ដោយផ្ដុំរាល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនានាឆ្ពោះទៅរកសកម្មភាពវិជ្ជមានជាជាងធ្វើការបរិហារឥតខ្លឹមសារអំពីរបបប្រល័យពូជសាសន៍។ រ.ស.ស.ជ.ក.បានផ្ដល់នូវគ្រោងការណ៍នៃភាពស្របច្បាប់ចំពោះការឈ្លានពានកម្ពុជាដោយវៀតណាម និងការបង្កើតឡើងនូវរបបនិយមហាណូយនៅភ្នំពេញ។ ===ការលុកលុយរបស់វៀតណាម=== អ្នកបង្កើតគោលនយោបាយវៀតណាមបានជ្រើសយកដំណោះស្រាយយោធា ហើយនៅថ្ងៃទី២២ ខែធ្នូ វៀតណាមបានផ្ដើមសកម្មភាពវាយលុករបស់ខ្លួនមកលើទឹកដីកម្ពុជាដោយមានគោលដៅផ្ដួលរំលំកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។ កងកម្លាំងឈ្លានពានដែលមានទាហានសរុបចំនួន ១២០,០០០ នាក់ដោយក្នុងនោះមានទាំងអង្គភាពរថក្រោះ និងថ្មើរជើងបាននាំគ្នាសម្រុកចេញពីភាគខាងលិចប្រទេសវៀតណាមចូលទៅតំបន់ជនបទនៃខេត្តភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសកម្ពុជា។ [[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ#កងទ័ពកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|កងទ័ពកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]] និងក្រុមកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមដែលកំពុងដកថយបានដុតជង្រុកស្រូវដែលជាហេតុចម្បងបង្កឱ្យមានគ្រោះទុរ្ភិក្សនៅស្ទើរទូទាំងប្រទេសកម្ពុជាហើយគ្រោះនេះបានបន្តរហូតដល់ពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ១៩៨០។<ref>Ben Kiernan, The Pol Pot Regime, 2d ed. Silkworm.</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩ គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមនៃរណសិរ្សសង្គ្រោះបានប្រកាសនូវ"គោលនយោបាយបន្ទាន់"ដើម្បីដាក់ឱ្យអនុវត្តនៅតំបន់ដែលបាន[[សេរីភាព|រំដោះ]]ចេញពីដៃខ្មែរក្រហម។ ដំបូង ការហូបចុករួមត្រូវបានលុបបំបាត់ និង[[សង្ឃ|លោកសង្ឃពុទ្ធសាសនា]]មួយចំនួនត្រូវបានបញ្ជូនមកគ្រប់សហគមន៍ដើម្បីលួងលោមធានានូវសុវត្ថិភាពរបស់ប្រជាជនខ្មែរទាំងនោះ។<ref>Michael Vickery, ''Cambodia 1975-1982'', Silkworm Books 2000, ISBN 978-974-7100-81-5</ref> ចំណុចមួយផ្សេងទៀតនៃគោលនយោបាយនេះគឺដើម្បីបង្កើត"គណៈគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងរបស់ប្រជាជន"ក្នុងគ្រប់តំបន់ទាំងអស់។ គណៈកម្មាធិការទាំងគឺជាគ្រឹះនៃរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលមូលដ្ឋានសម្រាប់[[ក្រុមប្រឹក្សាបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា]] (ក.ប.ប.ក.) ដែលបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩ ហើយវាបានដើរតួជាស្ថាប័នរដ្ឋបាលកណ្ដាលនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា។ ក.ប.ប.ក. បានបម្រើការជាស្ថាប័នដឹកនាំក្នុងរបបលោកហេង សំរិនរហូតដល់ថ្ងៃទី២៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៨១ នៅពេលនោះរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីបានទាមទារឱ្យជំនួសដោយគណៈរដ្ឋមន្ត្រីដែលបានជ្រើសតាំងថ្មីវិញ។ លោក[[ប៉ែន សុវណ្ណ]]បានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មីហើយលោកត្រូវបានអមដោយឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីចំនួនបីរូបមាន ឯកឧត្តម[[ហ៊ុន សែន]] លោក[[ចាន់ ស៊ី]] និង[[ជា សុទ្ធ]]។ ==ការបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា (១៩៧៩-១៩៨៩)== [[File:Flag of the People's Republic of Kampuchea.svg|thumb|left|180px|ទង់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា (១៩៧៩–១៩៨៩)]] នៅថ្ងៃទី១០ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩ បន្ទាប់ពីកងទ័ពកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យត្រូវបានរុញច្រានចេញទៅ ហើយកងទ័ពវៀតណាមបានចូលកាន់កាប់រដ្ឋធានីភ្នំពេញ, ក.ប.ប.ក. បានប្រកាសថាឈ្មោះផ្លូវការថ្មីនៃប្រទេសកម្ពុជាគឺ '''សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា''' (ស.ប.ក.)។ រដ្ឋការថ្មីគឺជារបប[[ប្លុកខាងកើត|និយមសូវៀត]]ដែលបានគាំទ្រដោយកម្លាំងយោធាវៀតណាម និងទីប្រឹក្សាអសេនិក។<ref>Ben Kiernan, ''The Pol Pot Regime'', 2d ed. Silkworm.</ref> ប្រជាជាតិកម្ពុជាបានជៀសផុតពីរបបដ៏ឃោឃៅរបស់ខ្មែរក្រហមពិតមែនប៉ុន្តែឯករាជ្យភាពជាតិក៏ត្រូវបានបាត់បង់ទៅជាមួយគ្នាដែរ។<ref>Arthur Mark Weisburd, ''Use of force: The Practice of States Since World War II''</ref> កងកម្លាំងរណសិរ្សថ្មី (ដែលគេសម្តៅថា"អ្នករំដោះ") ត្រូវបានប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួនធំបានស្វាគមន៍យ៉ាងរាក់ទាក់។<ref>[http://www.informaworld.com/index/789073072.pdf Religion in Kampuchea]</ref> នៅឯរដ្ឋធានីភ្នំពេញវិញ កងកម្លាំងវៀតណាមបានរឹបអូសយកទ្រព្យសម្បត្តិដែលបន្សល់ទុកចោលដោយដឹកតាមឡានធំៗទៅប្រទេសខ្លួនវិញ។ សកម្មភាពបែបនេះបានផ្តល់ជារូបភាពដ៏អាក្រក់ចំពោះអ្នកដែលអះអាងថាមករំដោះប្រជាជាតិខ្មែរពីការកាប់សម្លាប់របស់ប៉ុលពត។<ref name="Soizick Crochet 1997">Soizick Crochet, ''Le Cambodge'', Karthala, Paris 1997, ISBN 2-86537-722-9</ref> លោកហេង សំរិនត្រូវបានតែងតាំងជាប្រមុខរដ្ឋកម្ពុជាហើយគណបក្សកាន់អំណាចថ្មីត្រូវបានលេចឡើងដែលមានឈ្មោះថា"បក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍កម្ពុជា"ដោយមានលោកចាន់ ស៊ី និងហ៊ុន សែនជាមេដឹកនាំកំពូលតាំងពីដំបូង។ ចូលដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ គោលការណ៍ដ៏សំខាន់បំផុតរបស់រដ្ឋាភិបាលថ្មីគឺការធានានូវអត្ថិភាពនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា ការស្ដារសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញ និងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងចលនាខ្មែរក្រហមដោយផ្អែកលើវិធីសាស្ត្រយោធា និងនយោបាយ។ ស.ប.ក. គឺជារដ្ឋកុម្មុយនិស្ត។ វាបានបន្តបដិវត្តន៍សង្គមនិយមពីរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យប៉ុន្តែរបបថ្មីនេះបានបោះបង់ចោលនូវគោលនយោបាយមូលវិវដ្តរបស់ខ្មែរក្រហមហើយមកប្រមូលផ្ដុំកិច្ចប្រឹងប្រែងដើម្បីកសាងសង្គមនិយមតាមមាគ៌ានយោបាយ​ដែលកំណត់ដោយ[[សហភាពសូវៀត]] និង[[ក្រុមប្រឹក្សាសម្រាប់ជនុបត្ថម្ភសេដ្ឋកិច្ច|អង្គការកុម្មុយនិស្ត]]ផ្សេងៗ។ មិនយូរមិនឆាប់ ស.ប.ក. អាចនឹងក្លាយប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួនប្រាំមួយដទៃដែលគេបានចាត់ទុកថាបានប្រកាន់លទ្ធិ[[សង្គមនិយម]]ពេញលេញ និងមិនដែលបានទទួលជំនួយផ្ទាល់ពីសហភាពសូវៀត។<ref>Stanislaw Gomulka, Yong-Chool Ha & Cae-One Kim, ''Economic reforms in the socialist world''</ref> យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ស.ប.ក. បានប្តេជ្ញាគោរពសិទ្ធិជនជាតិភាគតិចនិងភាពចម្រុះជាតិសាសន៍នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ នេះបានផ្តល់ឱកាលថ្មីដល់ជនជាតិ[[សៀម (ជនជាតិ)|សៀម]] [[យួន]] [[ចាម]] និង[[ខ្មែរលើ|កុលសម្ព័ន្ធភ្នំ]]នៃភាគឦសានក្នុងការបន្តជីវភាពរបស់ពួកគេនៅលើទឹកដីកម្ពុជាដោយសន្តិភាព។ ប៉ុន្តែសម្រាប់[[ចិនកម្ពុជា|ជនជាតិចិន]]វិញត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា"អនុត្តរជន" ហើយពួកគេត្រូវបានរបបថ្មីនេះគាបសង្កត់ទោះជាខ្លួនធ្លាប់បានស៊ូទ្រាំដូចជាតិសាសន៍ដទៃនៅក្រោមរបបខ្មែរក្រហមក្តី។ ការអនុវត្តនិយាយ[[ចិនកុកងឺ|ភាសាចិន]] និង[[ភាសាទាជីវ|ទាជីវ]]គឺត្រូវបានដាក់កំហិតហាមប្រាណ ភាគច្រើនមានលក្ខណៈដូចគ្នានឹងរបបប៉ុលពតដែរ។<ref>Stephen R. Heder & Judy Ledgerwood, ''Propaganda, Politics, and Violence in Cambodia: Democratic Transition Under United Nations Peace-Keeping''</ref> ===ការស្ដារជីវិតវប្បធម៌និងសាសនា=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-1986-0722-019, Bernau, Gaststudenten der Gewerkschaftshochschule.jpg|thumb|215px|និស្សិតឈ្មោះមាឃ-ចាន់ថន និងឌីម៉ា-យឹម (ទីបីចាប់ពីឆ្វេង និងកំពុងឈរ) នៅ[[ហ្វ្រង់ហ្វឺត (អូដឺរ)|ហ្វ្រង់ហ្វឺតអានដឺរអូដឺរ]] ([[អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត]]) ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦។]] នៅក្នុងចំណោមសេចក្តីសម្រេចផ្លូវការសំខាន់ៗរបស់ ស.ប.ក. គឺ ការស្ដារ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ឡើងវិញជាសាសនា​របស់រដ្ឋនៃប្រទេសកម្ពុជា៖ វត្តអារាមត្រូវបានបើកដំណើរការជាថ្មីបន្តិចម្ដងៗដើម្បីផ្ដល់ជាជម្រកដល់លោក[[សង្ឃ]] និងដើម្បីបន្តមាគ៌ាជីវិតសាសនាតាមបែបប្រពៃណី។ នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧៩ ព្រះសង្ឃចំណាស់ៗចំនួនប្រាំពីរអង្គត្រូវបានបំបួសជាផ្លូវការឡើងវិញនៅឯ[[វត្តឧណ្ណាលោម]] រដ្ឋធានីភ្នំពេញ ហើយព្រះសង្ឃទាំងនេះបានបង្កើតឡើងវិញនូវសហគមន៍ព្រះ[[សង្ឃ]]កម្ពុជានៅរវាងឆ្នាំ១៩៧៩ និងឆ្នាំ១៩៨១។ ក្រុមលោកបានចាប់ផ្ដើមកសាងសហគមន៍ព្រះសង្ឃនេះដំបូងនៅទីក្រុងភ្នំពេញ រួចក៏បន្តនៅតាមខេត្តក្រុងនានាដោយបានបំបួសសង្ឃដែលមានកិត្យានុភាពនិងធ្លាប់ជាព្រឹទ្ធិសង្ឃកាលពីមុន។ ការងារជួសជុលបានចាប់ផ្ដើមនៅវត្តអារាមនិងវិហារពុទ្ធសាសនាចំនួន ៧០០ កន្លែងហើយវត្តសរុបប្រមាណ ៣,៦០០ កន្លែងត្រូវបានទទួលរងការខូចខាតនិងការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីពួកខ្មែរក្រហម។ នៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ១៩៨០ ពិធីបុណ្យប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនាបានចាប់ផ្ដើមប្រារព្ធធ្វើឡើងវិញ។<ref>ឆាឡឹស-អ៊ែផ្វ.-គី ឡរល-ខេនដល &[[ហ៊ាំលឡឹន ហាដដេខឺរ|ហ៊ាំលឡឹន-ហាដដេខឺរ]] ''ចក្ខុនិមិត្តនៃអាជ្ញាធរអាស៊ី'' គណៈកម្មាធិការរួមនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍</ref> របបខ្មែរក្រហមបានប្រល័យជីវិតបញ្ញវន្តខ្មែរស្ទើរទាំងអស់ដែលនេះជាឧបសគ្គដ៏ធំមួយរារាំងដំណើរកសាងកម្ពុជាឡើងវិញព្រោះវាជាពេលវេលាដែលកម្ពុជាត្រូវការអ្នកដឹកនាំនិងជំនាញតាមតំបន់ខ្លាំងបំផុត។ នៅក្នុងចំណោមបញ្ញវន្តដែលអាចជួយកសាងប្រទេសជាតិខ្លួនឱ្យក្រោកឈរឡើងវិញបាន មានបញ្ញវន្តជាច្រើនបានជ្រើសយកជម្រើសរត់គេចពីរដ្ឋសង្គមនិយមថ្មីរួចបន្តរត់ទៅជំរុំជនភៀសខ្លួនដើម្បីធ្វើចំណាកស្រុកទៅរស់នៅលោកខាងលិចឯវិញ។<ref>Michael Vickery, ''Cambodia 1975-1982'', Silkworm Books 2000, ISBN 978-974-7100-81-5</ref> រដ្ឋការ ស.ប.ក. មិនមានគ្រឿងបរិក្ខាបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រាន់ទេ និងការិយាធិបតេយ្យរដ្ឋដែលត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញដោយខ្មែរក្រហមបានកំពុងកសាងឡើងវិញជាបណ្ដើរៗ។ ទីបំផុត ស.ប.ក. បានបើកឡើងវិញនូវ"សាលាបណ្តុះបណ្តាលមន្ត្រីរដ្ឋបាលនិងតុលាការ" (''Ecole de formation des cadres administratifs et judiciels'') ដែលអនុញ្ញាតឱ្យកម្ពុជាអាចដំណើរការកម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាលសិក្សាឡើងវិញនៅរវាងឆ្នាំ១៩៨២ និងឆ្នាំ១៩៨៦។<ref>Sorpong Peou, ''Intervention & change in Cambodia''</ref> ដើម្បីលើកតម្កើនបញ្ញាជនរបស់ជាតិឡើងវិញ ក្រុមជនជាតិខ្មែរមួយចំនួនត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់ប្រទេសប្លុកខាងកើតដើម្បីសិក្សាវិជ្ជាផ្សេងៗក្នុងអំឡុងសម័យកាល​កសាងឡើងវិញនៃរបប ស.ប.ក.។<ref name="ReferenceA"/> ទោះបីជាបានខិតខំប្រឹងប្រែងអភិវឌ្ឍវិស័យអប់រំយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ ស.ប.ក./រ.ក. នូវតែជួបកង្វះខាតនៃការអប់រំ និងជំនាញទូទៅនៅក្នុងជួរកម្មាភិបាល អ្នកការិយាធិបតេយ្យ និងអ្នកបច្ចេកទេសបក្សកម្ពុជាពីដើមរហូតដល់ចប់។ ជីវិតវប្បធម៌កម្ពុជាក៏បានចាប់ផ្ដើមរស់ឡើងវិញយឺតៗផងដែរនៅក្នុងដំណើរកសាងក្រោមការដឹកនាំរបស់ ស.ប.ក.។ រោងភាពយន្តនៅភ្នំពេញត្រូវបានបើកសម្ភោធឡើងវិញដោយការបញ្ចាំងនូវខ្សែភាពយន្តដំបូងៗគឺបានយកមកពីប្រទេស[[ភាពយន្តវៀតណាម|វៀតណាម]] [[ភាពយន្តសហភាពសូវៀត|សហភាពសូវៀត]] បណ្តាប្រទេសសង្គមនិយមអឺរ៉ុបខាងកើត និង[[បូល្លីវូដ|ភាពយន្តហិណ្ឌូ]]មកពីប្រទេស[[ឥណ្ឌា]]។ ខ្សែភាពយន្តជាក់ស្ដែងដែលមិនសមជាមួយគំរូនៃ ស.ប.ក. និយមសូវៀតមានដូចជា[[ភាពយន្តវ៉ៃគ្នាហុងកុង]]ជាដើមដែលត្រូវបានហាមប្រាមនៅកម្ពុជាក្នុងសម័យនេះ។ ឧស្សាហកម្មភាពយន្តក្នុងស្រុកបានទទួលរងការប៉ះទង្គិចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារតែអ្នកផលិតខ្សែភាពយន្ត និងតួសម្តែងខ្មែរមួយចំនួនធំត្រូវបានខ្មែរក្រហមតាមចាប់ប្រហារជីវិតពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ និងឆ្នាំ១៩៧០ ឬខ្លះទៀតបានរត់ភៀសខ្លួនចេញពីប្រទេស។ ផលិតកម្មខ្សែភាពយន្តជាច្រើននាពេលនោះគឺកំពុងតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពអវិជ្ជមានដោយខ្លះត្រូវបានកម្ទេចចោល ឬត្រូវខ្មាំងលួចជាដើមហើយខ្សែភាពយន្តដែលនៅសេសសល់គឺមានគុណភាពអន់ខ្សោយ។<ref>{{Cite web |url=http://www.culturalprofiles.org.uk/cambodia/Directories/Cambodia_Cultural_Profile/-1327.html |title=Cambodia Cultural Profile, Visiting Arts and the Ministry of Culture and Fine Arts of Cambodia |access-date=2012-07-16 |archivedate=2006-01-18 |archiveurl=https://archive.today/20060118224010/http://www.culturalprofiles.org.uk/cambodia/Directories/Cambodia_Cultural_Profile/-1327.html |url-status=dead }}</ref> ឧស្សាហកម្មខ្សែភាពយន្តកម្ពុជាបានចាប់ផ្ដើមត្រឡប់មកវិញយឺតៗដែលចាប់ផ្ដើមជាមួយរឿង''[[កូនអើយ ម្ដាយអាប]]'' ដែលជាភាពយន្តបែបភ័យរន្ធត់ផ្អែកទៅលើដំណើរ[[អាប|រឿងព្រេងខ្មែរ]] ហើយគេបានចាត់ទុកវាជាភាពយន្តដំបូងបង្អស់ដែលបានផលិតក្រោយរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។ ការស្ដារឡើងវិញនូវវប្បធម៌ទំនើបៗអំឡុងសម័យ ស.ប.ក. គឺនូវមានកម្រិតនៅឡើយព្រោះការច្នៃប្រឌិតផ្សេងៗត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលរឹតត្បិតព្រោះវាអាចដើរខុសគន្លងសង្គមនិយម។ សេរីភាពប្រឌិតទាំងឡាយត្រូវបានប្រគល់ជូនប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរវិញចាប់ពីឆ្នាំ១៩៨៩ ទៅពោលគឺនៅសម័យរដ្ឋកម្ពុជា។<ref name="Soizick Crochet 1997">Soizick Crochet, ''Le Cambodge'', Karthala, Paris 1997, ISBN 2-86537-722-9</ref> ===ឃោសនាការ=== ស.ប.ក. បានពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើប្រព័ន្ធឃោសនាដើម្បីជម្រុញចិត្តប្រជាជនខ្មែរនិងលើកទឹកចិត្តពួកគេឱ្យរួបរួមគ្នាកសាងជាតិឡើងវិញ។ ផ្ទាំងប្រកាសតូចធំជាមួយបាវចនាស្នេហាជាតិត្រូវបានដាក់បញ្ឈរនៅស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែងហើយសមាជិកបក្សបានចាត់បង្រៀនដប់មួយចំណុចនៃ[[រណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា]] (រ.ស.ស.ជ.ក.) ដល់មនុស្សជំទង់និងពេញវ័យ។ អ្នកដែលគេចផុតពីរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យត្រូវទ្រាំរស់នៅក្នុងភាពភ័យខ្លាចនិងភាពមិនច្បាស់លាស់ក្នុងជីវិតដោយពួកគេភ័យបារម្ភខ្លាចខ្មែរក្រហមត្រឡប់ឡើងកាន់អំណាចវិញ។ ប្រជាជនខ្មែរខ្លះបានទទួលរងរបួសផ្នែកផ្លូវចិត្តជាទម្ងន់និងបានទទូចប្រកាសថាពួកគេនឹងមិនអាចរស់ក្រោមរបបខ្មែរក្រហមណាមួយទៀតឡើយ។ រដ្ឋាភិបាល ស.ប.ក. បានខិតខំតស៊ូជំរុញលើកទឹកចិត្តប្រជាជនខ្លួនដោយអះអាងថាពួកគេនេះគឺជាអ្នកដែលមករំដោះកម្ពុជាពីរបបប្រល័យពូជសាសន៍របស់[[ប៉ុលពត]]។ រដ្ឋាភិបាលបានតាំងបង្ហាញនូវលលាដ៍ក្បាលនិងឆ្អឹងជាច្រើន និងព្រមទាមងរូបថតហើយរូបគំនូរអំពីអំពើឃោរឃៅរបស់ខ្មែរក្រហម នេះគឺជាវិធីសាស្ត្រទាក់ទាញការគាំទ្របន្ថែមពីមហាជន។ សារមន្ទីរដ៏សំខាន់បំផុតស្តីពីសម័យខ្មែរក្រហមគឺស្ថិតនៅគុកទួលស្លែងដែលត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថ្មីថា"សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង"ដោយបច្ចុប្បន្នត្រូវបានគេស្គាល់ថា [[សារមន្ទីរទួលស្លែង|សារមន្ទីរប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង]]។ [[ទិវាជាតិនៃការចងចាំ (កម្ពុជា)|ទិវានៃការចងចាំ]]ត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងជាប្រចាំឆ្នាំចាប់ផ្តើមពីឆ្នាំ១៩៨៤ ហើយទិវានេះក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ក្នុងឈ្មោះម្យ៉ាងទៀតដែរថា"ទិវាចងកំហឹង"។ នៅក្នុងចំណោមបាវចនាជាច្រើនដែលគេបានទន្ទេញជារឿយៗនៅទិវានៃការចងចាំ មានបាវចនាមួយដែលគេនិយមលើកឡើងជាញឹកញាប់គឺ "ពួកយើងត្រូវទប់ស្កាត់ជាដាច់ខាតនូវការវិលត្រឡប់មកវិញនៃភាពខ្មៅងងឹតពីអតីតកាល"។<ref>Alexander Laban Hinton, ''Annihilating difference: The Anthropology of Genocide'' ISBN 0-520-23029-9 ISBN 978-0520230293</ref> ===ការកសាងឡើងវិញបានធ្វើឱ្យស្មុគស្មាញ=== យ៉ាងហោចណាស់ប្រជាជនកម្ពុជា៦០០០០០នាក់មិនត្រូវបានជំនួសមកវិញកំឡុងសម័យប៉ុល-ពតឡើយ នៅពេលទីក្រុងនានាត្រូវបានទំនេរ។ បន្ទាប់ពីការលុកលុយរបស់វៀតណាមបានដោះលែងពួកគាត់ ប្រជាជនកម្ពុជាភាគច្រើនបំផុតដែលត្រូវបានតាំងលំនៅឡើងវិញ ដោយបង្ខំនៅកន្លែងផ្សេងនៅទីជនបទបានត្រឡប់ទៅទីក្រុង រឺ ផ្ទះកំណើតតាមជនបទវិញ។ ដោយហេតុថាគ្រួសារនានាត្រូវបានបង្ខាំង និងបែកគ្នា ប្រជាជនកម្ពុជាភាគច្រើនបានរួចខ្លួនពីឃុំរបស់ខ្លួន បានដើរត្រាច់ចរពាសពេញប្រទេសស្វែងរកសមាជិកគ្រួសារ និងមិត្តភក្ដិ។ កសិកម្មតាមបែបប្រពៃណីត្រូវបានអន្តរាគមយ៉ាងខ្លាំងមែនទែនជាមួយនោះវាបានចំណាយពេលត្រូវ​បង្កើតឡើងជាថ្មីម្ដងទៀត។ ខណៈពេលនោះប្រព័ន្ធឃុំខ្មែរក្រហមបានលិចលង់ទាំងស្រុងទៅហើយ ដែលបន្តបន្ទាប់មកក្នុងនោះគ្មានការងារ និងចំណីអាហារគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបរិភោគឡើយ។ វាចំណាយពេលប្រាំមួយខែដើម្បីចាប់ផ្ដើមប្រជាភិវឌ្ឍន៍ឡើងវិញយឺតៗនៅភ្នំពេញ ដូចជាប្រព័ន្ធអគ្គីសនី ទឹកនិងលូដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញ និងការជួសជុលផ្លូវ និងការយកសម្រាមចេញក៏ត្រូវបានចាប់ផ្ដើម។<ref name="Soizick Crochet 1997"/> ការបំផ្លិចបំផ្លាញស្ថាប័នសង្គមកម្ពុជាកំឡុងសម័យ១៩៧៥-១៩៧៩ ''ឆ្នាំសូន្យ''ត្រូវបានខ្ទេចខ្ទីទាំងអស់។ វាបានបន្សល់ឱ្យស.ប.ក.ជាមួយភាពតិចតួចដើម្បីចាប់ផ្ដើមរួមគ្នា ដោយគ្មាននគរបាល គ្មានសាលា គ្មានសៀវភៅ គ្មានមន្ទីរពេទ្យ គ្មានប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍ គ្មានប្រព័ន្ធច្បាប់ និងគ្មានបណ្ដាញពាណិជ្ជកម្ម ទោះជារបស់រដ្ឋ រឺ ឯកជន។<ref>Gerard A. Postiglione & Jason Tan, ''Going to school in East Asia''</ref> ដើម្បីធ្វើឱ្យស្ថានភាពអស់សង្ឃឹមកាន់តែអាក្រក់សម្រាប់កម្ពុជានៅពេលនោះ ប្រជាជាតិលោកខាងលិច ចិន និងរដ្ឋអាស៊ានបានបដិសេដដើម្បីផ្ដល់ជំនួយការកសាងឡើងវិញដល់កម្ពុជា ទោះបីជាមានការបំផ្លិចបំផ្លាញប្រទេសនេះបានស្ថិតនៅមានក៏ដោយ។<ref name="ReferenceB">David P. Chandler, ''A history of Cambodia'', Westview Press; Allen & Unwin, Boulder, Sydney, 1992</ref> ការជំពាក់ស.រ.និងការប្រឆាំងរបស់ចិនចំពោះការទទួលស្គាល់របស់អន្តរជាតិចំពោះស.ប.ក. [[រដ្ឋបាលជំនួយសង្រ្គោះនិងនិតិសម្បទារបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ|ទីភ្នាក់ងារជំនួយសង្គ្រោះនិងនិតិសម្បទាសហប្រជាជាតិ]]មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតិឱ្យប្រតិបត្តិការក្នុងកម្ពុជាដោយ​[[ប្រព័ន្ធសហប្រជាជាតិ|អាជ្ញាធរស.ប.]]។<ref name="ReferenceB"/> ជំនួយអភិវឌ្ឍន៍តិចតួចដែលអាចប្រើការបានមកពីប្រជាជាតិ[[ប្លុកខាងកើត]]តែប៉ុណ្ណោះ ចំណោមប្រជាជាតិទាំងនេះមានតែ[[រ៉ូម៉ានី]]មួយទេបាននឹងបដិសេធជំនួយដល់ស.ប.ក.។<ref name="jstor.org"/> ភាគច្រើននៃជំនួយអន្តរជាតិនឹងត្រូវបានបង្វែរទៅជំរុំជនភៀសខ្លួនតាមបណ្ដោយព្រំដែន[[ថៃ]]វិញ។<ref>Eva Mysliwiec, ''Punishing the Poor: The International Isolation of Kampuchea'', Oxford, U.K. 1988, ISBN 978-0-85598-089-4</ref> ===សហត្ថាករណ៍នៃពួកជនភៀសខ្លួន=== [[File:Cambodia anti-PRK border camps km.png|thumb|ជំរុំព្រំដែនដែលមានអរិភាពនឹងស.ប.ក. ១៩៧៩-១៩៨៤]] ដោយប្រឈមនឹងប្រទេសបានខ្ទេចខ្ទី និងការបដិសេធជំនួយដើម្បីការកសាងជីវិតឡើងវិញរបស់ខ្លួននៅកម្ពុជាមួយដែលត្រូវបានគេបកកេរ្តិ៍ថាជា ''រដ្ឋអាយ៉ងវៀតណាម'' ដែលជាមិត្តនឹងសូវៀត ចំនួនដ៏ធំនៃប្រជាជនកម្ពុជាដែលរងទុក្ខយ៉ាងខ្លាំងបានប្រមូលផ្ដុំគ្នានៅព្រំដែនថៃក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំបន្តបន្ទាប់។ ទីនោះជំនួយអន្តរជាតិដែលបានផ្ដល់ដោយអង្គការជំនួយអន្តរជាតិ ភាគច្រើននៃជំនួយនោះនៅពីក្រោយខ្នងដោយ[[សហរដ្ឋ]] ដែលអាចប្រើការបាន។<ref>{{Cite web |url=http://www.dccam.org/Projects/Document_Projects/Cambodia_Social_Studies_Textbook.htm |title=Documentation Center of Cambodia |access-date=2012-07-16 |archivedate=2008-09-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080908115105/http://www.dccam.org/Projects/Document_Projects/Cambodia_Social_Studies_Textbook.htm |url-status=dead }}</ref> ក្នុងចំណុចនោះ ច្រើនជាងប្រជាជនកម្ពុជា៥០០០០០នាក់ដែលកំពុងរស់នៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា ហើយច្រើនជាង១០០០០០នាក់ក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលដែលកាន់កាប់ខាងក្នុងប្រទេសថៃ។ សហត្ថាករណ៍នយោបាយដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៃប្រជាជនកម្ពុជាដែលគ្មានសីលធម៌ត្រូវបានបង្ហាញជាកិច្ចប្រឹងប្រែង​ជំនួយសង្គ្រោះមនុស្សធម៌<ref name="ReferenceB"/> បានសម្របសម្រួលដោយសហរដ្ឋតាមររយៈ[[ម.ប.ក.អ.ស.ប.]] រឺ (យូនីសេផ្វ)និងកម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក។ ច្រើនជាង$៤០០លានត្រូវបានផ្ដល់រវាងឆ្នាំ១៩៧៩ និង១៩៨២ ក្នុងនោះសហរដ្ឋ ជាផ្នែកនៃយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]របស់ខ្លួនប្រឆាំងនឹងវៀតណាមកុម្មុយនិស្ត បានបរិច្ចាគជិត$១០០លាន។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៨២ រដ្ឋាភិបាលស.រ.បានផ្ដើមកម្មវិធីជំនួយបំលែងដល់ក្រុមតស៊ូមិនមែនកុម្មុយនិស្ត (ក.ម.ក.) ដែលមានចំនួនដល់$៥លានក្នុងមួយឆ្នាំ ជាការសំញ៉ែងសម្រាប់ជំនួយដែលទុកមិនឱ្យស្លាប់តែប៉ុណ្ណោះ។ ចំនួននេះគឺត្រូវបង្កើនដល់$៨លានក្នុងឆ្នាំ១៩៨៤ និង$១២លាននៅឆ្នាំ១៩៨៧ និង១៩៨៨។ នៅចុងឆ្នាំ១៩៨៨ សហរដ្ឋ បានដកចេញមកពី[[ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍កណ្ដាល]]វិញដែលផ្ដល់ប្រាក់ដល់$៨លាន របាយការណ៍បន្តបន្ទាប់ថា$៣,៥លានត្រូវបានបង្វែរដោយកងទ័ពថៃ។ នៅក្នុងពេលដូចគ្នា រដ្ឋការរីហ៊្គែនបានផ្ដល់នូវភាពប្រែប្រួលថ្មីដល់មូលនិធិទាំងនេះ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យក្រុមតស៊ូមិនមែនកុម្មុយនិស្តដើម្បីទិញអាវុធដែលផលិតដោយស.រ.នៅ[[សិង្ហបុរី]] និងទីផ្សារតំបន់ផ្សេងៗទៀត។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៥ សហរដ្ឋបានបង្កើតកម្មវិធីជំនួយបែងចែក ដែលបញ្ចេញឱ្យឃើញដល់ក្រុមតស៊ូមិនមែនកុម្មុយនិស្តដែលទទួលបានមក ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាមូលនិធិសូឡាហ្ស តាមអ្នកក្នុងចំណោមអ្នកឧបត្ថម្ភធំរបស់វា លោករ៉ិប-ស្ទីវ៉ឹន-សូឡាហ្ស។ កម្មវិធីជំនួយបង្វែរបានបញ្ជូនប្រហែល$៥លានក្នុងមួយឆ្នាំដល់ក្រុមតស៊ូមិនមែនកុម្មុយនិស្តតាមរយៈ[[ទីភ្នាក់ងារសហរដ្ឋដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិ|ទ.ស.រ.អ.អ.]] (យូសេដ រឺ USAID)។<ref>{{Cite web |url=http://www.websitesrcg.com/border/documents/Refugee-Warriors-on-the-Thai-Cambodian-Border.pdf |title=REFUGEE WARRIORS AT THE THAI-CAMBODIAN BORDER by Conrtland Robinson |access-date=2012-07-16 |archivedate=2011-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717135121/http://www.websitesrcg.com/border/documents/Refugee-Warriors-on-the-Thai-Cambodian-Border.pdf |url-status=dead }}</ref> ខណៈពេលនោះ ផ្នែកនៃកងកម្លាំងខ្មែរក្រហមរបស់ប៉ុលពតដ៏ធំគួរសមបានប្រមូលជាក្រុមឡើងវិញ និងទទួលបានការផ្គត់ផ្គង់បរិក្ខារយោធាបន្ត និងច្រើនក្រៃលែងពីចិន ដោយបានបញ្ជូនឆ្លងកាត់ប្រទេសថៃជាមួយនិងសហប្រតិបត្តិការនៃ[[កងទ័ពថៃ]]។<ref name="yale.edu">[http://www.yale.edu/cgp/thailand_response.html Puangthong Rungswasdisab, ''Thailand's Response to the Cambodian Genocide'']</ref> រួមជាមួយគ្នា និងក្រុមប្រដាប់អាវុធផ្សេងៗទៀត ខ្មែរក្រហមបានផ្ដើមយុទ្ធនាការយោធាឥតស្រាកស្រាន្តប្រឆាំងនឹងរដ្ឋសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជាដែលបាន​បង្កើតឡើងថ្មីចាប់ពីជំរុំជនភៀសខ្លួន និងចាប់ពីទីប្រចាំការក្រៅយោធាដែលលាក់កំបាំងតាមបណ្ដោយព្រំដែនថៃ។ ទោះបីជាខ្មែរក្រហមធ្លាប់មានអំណាចលើគេក៏ដោយ ក៏ក្រុមអ្នកតស៊ូមិនមែនកុម្មុយនិស្តរួមបញ្ចូលក្រុមមួយចំនួន ដើមឡើយបានកំពុងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងខ្មែរក្រហមបន្ទាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៥។ ក្រុមទាំងនេះរួមមានពួកទាហានសម័យ[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]]ដែលបានពួតដៃគ្នាក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩-៨០ដើម្បីបង្កើត[[កងទ័ពរំដោះជាតិប្រជាជនខ្មែរ]] (ក.រ.ជ.ប.ខ.) ដែលមានភក្ដីភាពចំពោះអតីតលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[សឺន សាន|សឺន-សាន]] និង[[ចលនារំដោះជាតិកម្ពុជា|ម៉ូលីណាកា]] (Mouvement pour la Libération Nationale du Kampuchea) ដែលស្ម័គ្រស្មោះនឹង[[នរោត្តម សីហនុ|សម្ដេចនរោត្តម-សីហនុ]]។ នៅឆ្នាំ១៩៧៩ សឺន-សានបានបង្កើត[[រណសិរ្សរំដោះជាតិប្រជាជនខ្មែរ]] (រ.រ.ជ.ប.ខ.)ដើម្បីដឹកនាំការតស៊ូនយោបាយដើម្បីឯករាជ្យរបស់កម្ពុជា។ សម្ដេចសីហនុបានបង្កើតអង្គការផ្ទាល់ព្រះអង្គឯង [[ហ៊្វុនស៊ីនប៉ិច]] និងកងទ័ពយោធារបស់វា [[កងទ័ពជាតិសីហនុនិយម]] (Armée Nationale Sihanoukienne រឺ ANS រឺ ក.ជ.ស.) នៅឆ្នាំ១៩៨១។ ប្រកបដោយភាពមិនស្រុះស្រួលគ្នាទាំងខាងក្នុង និងទៅវិញទៅមក ពួកក្រុមមិនមែនកុម្មុយនិស្តកំពុងតែប្រឆាំងនឹងស.ប.ក. គឺមិនដែលបានមានប្រសិទ្ធភាពណាស់ណាទេ ដោយថាក្រុមទាំងអស់ឆ្លងកាត់សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីប្រឆាំងនឹង[[កងទ័ពបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា|ក.ប.ប.ក.]]/ក.ប.ប.ខ. កម្លាំងប្រយុទ្ធដែលបានរៀបចំយ៉ាងខ្លាំងតែមួយគត់ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋនេះដែលធ្លាប់ជាអតីតជីវពលខ្មែរក្រហម ដោយបានចាត់ជាពួកដោយចំអកថាជា''[[ចលនាតស៊ូ|ក្រុមតស៊ូ]]''។ ក្រុមប្រដាប់អាវុធនេះបាននឹងធ្វើអោយមានវិនាសកម្មដ៏ច្រើននៅកម្ពុជា ទោះបីជាបន្ទាប់ពីការស្ដារឡើងវិញនៃរាជាធិបតេយ្យក៏ដោយ មែនហើយនៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០។<ref>Michael Vickery, ''Cambodia 1975-1982'', Silkworm Books 2000, ISBN 978-974-7100-81-5</ref> នេះបានបន្តអូសបន្លាយសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីដែលនឹងបានបង្ហូរកម្លាំងថាមពលរបស់កម្ពុជាពេញមួយទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០។ កងទ័ពកាន់កាប់របស់វៀតណាមដែលមានច្រើនស្មើនឹង២០០០០០នាក់បានគ្រប់គ្រងមជ្ឈមណ្ឌលប្រជាជនសំខាន់ៗ និងភាគច្រើននៃទីជនបទចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៩ដល់ខែ កញ្ញា ១៩៨៩ ក៏ប៉ុន្តែកងទ័ពក.ប.ប.ក.៣០០០០នាក់របស់របបលោកហេង-សំរិនត្រូវបានរំខានដោយទឹកចិត្តខ្សត់ខ្សោយ និងរមត់ទូទាំងប្រទេសដែលមានការជំពាក់ប្រាប់បៀរវត្ស៍ទាប និងភាពក្រីក្រ។ ប្រុសៗត្រូវការស្រែចម្ការជាគ្រួសាររបស់ខ្លួនជាបន្ទាន់ ដែលពេលនោះ ស្រែចម្ការទាំងនោះកំពុងត្រូវបានធ្វើឡើងវិញ និងមានការងារជាច្រើនដើម្បីធ្វើ។ ===ការចាក់ប្រេងចូលក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល=== [[File:Cambodia-mountainsW5.JPG|thumb|330px|ភ្នំតាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃភាគខាងជើងនៃតាមមណ្តោយផ្លូវទៅកាន់[[សិរីសោភ័ណ|ស៊ីសុផុន]] និង​[[អរណ្យប្រទេស|អារ៉ាញ់ប្រាថេត]]។ មួយក្នុងចំណោមតំបន់ដែលពួកកុបករខ្មែរក្រហម​បានលាក់ខ្លួននៅសម័យ[[ផែនការក៥]]។]] ពួកជនភៀសខ្លួនដែលវង្វេងពីជំរុំជនភៀសខ្លួននៅ[[អរណ្យប្រទេស]] ប្រទេសថៃ ត្រូវបានគេបញ្ជូនត្រឡប់ដោយបង្ខំឆ្លងកាត់ព្រំដែននៅដើមឆ្នាំ១៩៨០ និងភាគច្រើននៃពួកគេបានទៅរហូតដល់តំបន់នានាក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្មែរក្រហម។<ref name="ReferenceB"/> ដំណើរនេះត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយពួកកម្មាភិបាលនិយមកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ក៏ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ហាញទៅមហាជនថាជា''អ្នកស្ម័គ្រចិត្ត''។ ការធ្វើអោយអន្តរាយដល់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជាត្រូវបានគាំទ្រដោយរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋ ដែលនាំមកនូវទិដ្ឋភាពអវិជ្ជមាននៃរបបកម្ពុជានិយមវៀតណាមដែលកំពុងតែមាន ដូចគ្នាដែរ ប្រទេសនានាដូចជា[[ម៉ាឡេស៊ី]] ថៃ និងសិង្ហបុរី ដែលពួកអ្នកតំណាងរបស់ខ្លួនបានជំរុញណែនាំពួកជនភៀសខ្លួនដែលរុញរាឱ្យ''ត្រឡប់បកក្រោយ និងប្រយុទ្ធ។''<ref>Evans and Rowley, ''Red Brotherhood at War''</ref> សង្គ្រាមស៊ីវិលបានបន្តជាសង្វាក់[[រដូវវស្សា]]/[[រដូវប្រាំង]]បន្ទាប់ពីឆ្នាំ១៩៨០។ កងកម្លាំងវៀតណាមដែលបានប្រដាប់ដោយអាវុធធុនធ្ងន់បានធ្វើប្រតិបត្តិការការវាយលុកកំឡុងរដូវប្រាំង និងកុបកម្មដែលមានចិននិង ស.រ.នៅពីក្រោយខ្នងបានធ្វើឡើងកំឡុងដើមរដូវភ្លៀង។ នៅឆ្នាំ១៩៨២ វៀតណាមបានផ្ដើមការវាយលុកសំខាន់មួយប្រឆាំងនឹងមូលដ្ឋានទ័ពខ្មែរក្រហមសំខាន់មួយនៅ[[ភ្នំម៉ាឡៃ]]នៅ[[ជួរភ្នំក្រវាញ]]។ ក៏ប៉ុន្តែប្រតិបត្តិការនេះទទួលបានជោគជ័យតិចតួច។ នៅក្នុងការវាយលុករដូវប្រាំង១៩៨៤-៨៥ ពួកយួនបានវាយប្រហារម្ដងទៀតនូវជំរុំមូលដ្ឋានទ័ពនៃក្រុមប្រឆាំងស.ប.ក.ទាំងបី។ ពេលនេះវៀតណាមបានជោគជ័យក្នុងការកម្ចាត់ចោលជំរុំខ្មែរក្រហមនានានៅកម្ពុជា និងបានរុញច្រានពួកកុបករទៅកាន់ប្រទេសជិតខាងគឺថៃ។ មុនពេលការដកថយ ខ្មែរក្រហមបានដាក់បង្កប់[[មីនដី]]ជាច្រើន និងកាប់រំលំដើមឈើធំៗជាចើ្រនដើម្បីបិទផ្លូវក្នុងព្រៃស្បាតក្រាស់ៗតាមបណ្ដោយព្រំដែនថៃ-កម្ពុជាដែលបង្កជា[[ការកាប់ព្រៃឈើ]]ដ៏ច្រើន។<ref name="ReferenceB"/> ពួកវៀតណាមបានប្រមូលផ្ដុំគ្នាលើការប្រមែប្រមូលផលទទួលបានតាមរយៈ[[ផែនការក៥]] ការព្យាយាមដ៏ហួសហេតុ និងប្រើកម្លាំងច្រើនដើម្បីរាំងខ្ទប់ផ្លូវជ្រៀតចូលរបស់ទ័ពព្រៃចូលទៅក្នុងប្រទេសនេះដោយមធ្យោបាយជីកលេណដ្ឋាន របងខ្សែលួស និង[[ចម្ការមីន]]តាមបណ្ដោយព្រំដែនថៃ-កម្ពុជាសំខាន់ៗទាំងអស់។<ref name="ReferenceA"/> គម្រោងការការពារព្រំដែនក៥នេះ បានរចនាឡើងដោយឧត្តមសេនីយ៍[[ឡេ ឌឺកអាញ|ឡេ-ឌឺកអាញ]] មេបញ្ជាការកងទ័ពវៀតណាមនៅកម្ពុជា បានធ្វើឱ្យពួកកសិករកម្ពុជាខឹង និងរហូតដល់ការប្រែជាខូចប្រយោជន៍តាមបែបចិត្តសាស្ត្រដល់ស.ប.ក.ទៀត។<ref>[http://vorasith.online.fr/cambodge/livres/mur.htm Esmeralda Luciolli, ''Le mur de bambou, ou le Cambodge après Pol Pot.''] {{fr}}</ref> ការហ៊ុមព័ទ្ធដោយ[[ព្រៃនិវត្តន៍]]ដែលមិនអាចចូលបានកាលពីមុនត្រូវបានបំផ្លាញ ដែលបន្សល់ទុកនូវកេរ្តិ៍ដំណែល[[បរិស្ថានវិទ្យា]]អវិជ្ជមាន។ ទោះបីជាមានការជួយពីកងទ័ពវៀតណាម ក៏ដូចជាពួកទីប្រឹក្សាសូវៀត [[គុយបា]] និងវៀតណាម លោកហេង-សំរិនត្រឹមតែមានជោគជ័យដែលមានកម្រិតក្នុងការបង្កើតរបបស.ប.ក.ដោយការប្រឈមមុខនឹងសង្គ្រាមស៊ីវិលដែលកំពុងតែកើតឡើង។ សន្តិសុខក្នុងតំបន់ទីជនបទនានាគឺនៅមានតិចតួចស្ដួចស្ដើង និងផ្លូវដឹកជញ្ជូនសំខាន់ៗត្រូវបានស្ថិតនៅក្រោមការហាមឃាត់ដោយការវាយប្រហារយូរៗម្ដង។ វត្តមាននៃពួកយួនពាសពេញប្រទេស និងការរំលោភបំពានរបស់ខ្លួនចូលទៅក្នុងជីវិតជនជាតិខ្មែរដែលបានបណ្ដាលឱ្យបឆ្ឆេះដល់មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងយួន​របស់ខ្មែរ​តាំងពីបុរាណឡើងវិញ។ របាយការណ៍នៃចំនួននៃយួននៅស.ប.ក. ទាំងពួកអ្នកតាំងលំនៅជាអចិន្ត្រៃយ៍កាលពីមុន និងពួកអន្តោប្រវេសន៍ថ្មីៗ ប្រែប្រួលយ៉ាងធំរួមជាមួយការប៉ាន់ស្មានខ្លះថាមានចំនួនខ្ពស់ស្មើនឹង១លាននាក់។ នៅឆ្នាំ១៩៨៦ ហាណូយបានអះអាងដើម្បីផ្ដើមការដកទ័ពផ្នែកខ្លះនៃកងកម្លាំងកាន់កាប់របស់ខ្លួន។ នៅក្នុងពេលដូចគ្នា វៀតណាមបានបន្តកិច្ចប្រឹងប្រែងដើម្បីពង្រឹងរបបពឹងពាក់របស់ខ្លួន គឺស.ប.ក. និងកងទ័ពយោធារបស់របបនេះ គឺ[[កងទ័ពបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា]] (ក.ប.ប.ក.)។ ការដកទ័ពទាំងនេះបានបន្តជាងពីរឆ្នាំក្រោយមកទៀត ទោះបីជាចំនួនជាក់ស្ដែងពិបាកត្រួតពិនិត្យផ្ទៀងផ្ទាត់ក៏ពិតមែនក្ដី។ សំណើរបស់វៀតណាមដើម្បីដកកងកម្លាំងកាន់កាប់ដែលនៅសេសសល់របស់ខ្លួននៅឆ្នាំ១៩៨៩-៩០ គឺជារឿងមួយនៃចំណោមការរង្គោះរង្គើនៃការដកសមាជិកភាពពីប្លុកសូវៀត<ref name="ReferenceB"/> ដូចគ្នាដែរ ជាលទ្ធផលនៃការដាក់សម្ពាធរបស់ស.រ. និងចិន ដែលបានបង្ខំស.ប.ក.ឱ្យចាប់ផ្ដើមកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញក្នុងការព្យាយាមដើម្បីធានានូវភាពត្រូតត្រានយោបាយនាពេលអនាគត។ នៅខែ មេសា ១៩៨៩ ហាណូយ និងភ្នំពេញបានប្រកាសថាការដកទ័ពជាចុងក្រោយនឹងបានធ្វើឡើងនៅចុងខែកញ្ញា ឆ្នាំដដែល។ ==អន្តរកាល: រដ្ឋកម្ពុជា (១៩៨៩-១៩៩៣)== {{Infobox former country |native_name = '''រដ្ឋកម្ពុជា'''<br />''État du Cambodge'' |conventional_long_name = |common_name = កម្ពុជា |p1 = #top{{!}}សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា |flag_p1 = Flag of the People's Republic of Kampuchea.svg |s1 = អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា |flag_s1 = Flag of Cambodia under UNTAC.svg |s2 = កម្ពុជា{{!}}ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទីពីរ |flag_s2 = Flag of Cambodia.svg |image_flag = Flag of the State of Cambodia.svg |flag = Flag of Cambodia |flag_type = '''[[ទង់ជាតិកម្ពុជា#ប្រវត្តិទង់ជាតិ|ទង់ជាតិ]]''' |image_coat = Coat of arms of State of Cambodia.svg |symbol = |symbol_type = '''[[ព្រះរាជសង្ហារកម្ពុជា|វរលញ្ឆករ]]''' |national_anthem =<br/>''[[ចម្រៀងនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា|ភ្លេងជាតិរដ្ឋកម្ពុជា]]'' {{small|(១៩៨៩–១៩៩២)}}<ref>{{cite web|title=The People's Republic of Kampuchea 1979 - 1989: A Draconian Savior?|url=http://www.seas.ohio.edu/Pdfs/Theses/Deth.pdf|publisher=Ohio University|accessdate=6 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102211326/https://web.archive.org/web/20120906062138/http://www.seas.ohio.edu/Pdfs/Theses/Deth.pdf|archive-date=2 November 2018|url-status=unfit|df=dmy-all|archivedate=6 កញ្ញា 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120906062138/http://www.seas.ohio.edu/Pdfs/Theses/Deth.pdf}}</ref><br />[[File:National Anthem of Peoples Republic of Kampuchea.ogg]]<hr>''[[បទនគររាជ]]'' <small>(ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩០)</small><ref>{{cite web|title=A Flag with a Tortured Past|url=http://www.mekong.net/cambodia/khmer_rouge_flag.htm|publisher=Mekong.net|accessdate=13 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314161814/http://mekong.net/cambodia/khmer_rouge_flag.htm|archive-date=14 March 2013|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><br/>[[File:United States Navy Band - Nokoreach.ogg]] |image_map = Cambodia Cold War (orthographic projection).svg |capital_type=រដ្ឋធានី |capital = [[ភ្នំពេញ]] |largest_city= capital |official_languages = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] |languages_type=ភាសាទីពីរ |languages=[[ភាសាបារាំង|បារាំង]]<ref>Kiernan, Ben. ''Recovering History and Justice in Cambodia'', [[Yale University]], 2004, p. 13</ref> | languages_sub = yes |government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]][[លទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន|និយមម៉ាក្ស–លេនីន]]<br/>[[សាធារណរដ្ឋ]][[រដ្ឋសង្គមនិយម|សង្គមនិយម]][[រដ្ឋឯកបក្ស|ឯកបក្ស]] {{small|(១៩៨៩–១៩៩២)}}<br/>[[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋ]][[ប្រព័ន្ធសភា|និយមសភា]] {{small|(១៩៩៣)}} |title_leader = [[គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា#បុគ្គលសំខាន់ៗក្នុងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា (១៩៧៩–១៩៩២)|អង្គលេខាធិការបក្ស]] |year_leader1 = ១៩៨៩–១៩៩១ |leader1 = [[ហេង សំរិន]] |title_representative = [[បញ្ជីរាយនាម នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្រ្តី]] |year_representative1 = ១៩៨៩–១៩៩៣ |representative1 = [[ហ៊ុន សែន]] |title_deputy = [[បញ្ជីរាយនាម ប្រមុខរដ្ឋកម្ពុជា|ប្រមុខរដ្ឋ]] |deputy1 = [[ហេង សំរិន]] |year_deputy1 = ១៩៨៩–១៩៩២ |deputy2 = [[ជា ស៊ីម]] |year_deputy2 = ១៩៩២–១៩៩៣ |deputy3 = [[នរោត្តម សីហនុ]] |year_deputy3 = ១៩៩៣ | legislature = [[រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជា|រដ្ឋសភាជាតិ]] |era = សង្គ្រាមត្រជាក់ |event_start = អនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញអន្តរកាល |date_start = ១ ឧសភា |year_start = ១៩៨៩ |event1 = ទ័ពវៀតណាមដកចេញពីកម្ពុជា |date_event1 = ២៦ កញ្ញា ១៩៨៩ |event2 = [[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៩១|សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស]] |date_event2 = ២៣ តុលា ១៩៩១ |event3 = [[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា|អ៊ុនតាក់បានបង្កើតឡើង]] |date_event3 = ១៥ មីនា ១៩៩២ |event_end = [[កម្ពុជាសម័យទំនើប|របបរាជាធិបតេយ្យស្តារឡើងវិញ]] |date_end = ២៤ កញ្ញា |year_end = ១៩៩៣ |currency = [[រៀល]] ([[ISO 3166-2:KH|KHR]]) |calling_code = +៨៥៥ |drives_on = ស្តាំ |today = [[កម្ពុជា]] |footnote_a = }} រដ្ឋសភានៃស.ប.ក. បានធ្វើជាអធិបតីដោយលោកហ៊ុន-សែនដែលប្រកបដោយស្នាមញញឹម បានប្រារព្ធធ្វើជំនួបវិសាមញ្ញមួយត្រៀមបង្កើតអ្វីមួយ នៅពេលដំបូង គឺការផ្លាស់ប្ដូររដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលមានតាក់តែងយ៉ាងច្រើន។ ឈ្មោះ''សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា''គឺត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរជាផ្លូវការទៅជា''រដ្ឋកម្ពុជា'' (រ.ក.)ដែលឈ្មោះនោះធ្លាប់បានប្រើពីមុនស្របច្បាប់បន្ទាប់ពី[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៧០|រដ្ឋប្រហារ១៩៧០]]ដោយការបញ្ចូលពណ៌ខៀវចូលក្នុងទង់កម្ពុជាវិញ និងនិមិត្តសញ្ញារដ្ឋផ្សេងៗទៀត។ ភ្លេងជាតិ និងនិមិត្តសញ្ញាកងទ័ពក៏ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរដែរ។ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធក.ប.ប.ក.ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះជាថ្មីថា ''កងទ័ពប្រជាជនកម្ពុជា'' (ក.ប.ក.)។ ទោសប្រហារជីវិតត្រូវបានលុបបំបាត់ចោលជាផ្លូវការ និង[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ដែលត្រូវបានបង្កើតវិញជាអន្លើៗ ដោយស.ប.ក.នៅឆ្នាំ១៩៧៩ ត្រូវបានបញ្ចូលជាផ្លូវការឡើងវិញជាសាសនាជាតិ ដោយក្នុងនោះការកំណត់ត្រូវបានលើកឡើងឱ្យមាន[[ភិក្ខុ|ការឧបសម្ប័ទប្រុសៗ]]ក្រោមអាយុ៥០ឆ្នាំ។ បន្តបន្ទាប់ពីប្រក្រតីនីយកម្មនៃជីវិតសាសនាតាមប្រពៃណីទាំងស្រុង ព្រះពុទ្ធសាសនាបានប្រែជាមានប្រជាប្រិយលើសលប់នៅកម្ពុជា ដែលមានការថ្នឹកឱ្យមានការរស់ឡើងវិញទូទាំងប្រទេស។ ការតាំងចិត្តដើម្បីធ្វើសេរីកម្មសេដ្ឋកិច្ចរបស់កម្ពុជា គឺការកំណត់ច្បាប់លើ''ភាពជាម្ចាស់ផ្ទាល់ខ្លួន'' និង''ការបន្សាំខ្លួនចូលទីផ្សារសេរី'' ត្រូវបានប្រកាសឱ្យចេញដូចគ្នា។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីបានចែងថាកម្ពុជាគឺជារដ្ឋ[[អព្យាក្រឹត្យភាព (ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ)|អព្យាក្រឹត្យ]] និង [[ចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ|មិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ]]។ បក្សកាន់អំណាចក៏បានប្រកាសថានឹងមានការចរចារជាច្រើនជាមួយពួកក្រុមប្រឆាំង។<ref name="dccam.org">{{Cite web |url=http://www.dccam.org/Projects/Document_Projects/Cambodia_Social_Studies_Textbook.htm |title=Documentation Center of Cambodia - Cambodia in the 1980s |access-date=2012-07-16 |archivedate=2008-09-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080908115105/http://www.dccam.org/Projects/Document_Projects/Cambodia_Social_Studies_Textbook.htm |url-status=dead }}</ref> រដ្ឋកម្ពុជាបានរស់រានឆ្លងកាត់សម័យអន្តរកាលនៃវិនាដកម្មដែលបានកើតឡើងដោយ[[បដិវត្តន៍១៩៨៩|ការលិចលង់នៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត]]​នៅសហភាពសូវៀត និងអឺរ៉ុបខាងកើត។ មានការកាត់បន្ថយជំនួយសូវៀតទៅវៀតណាមដែលបានបញ្ចប់បង្ហើយការដកកងកម្លាំងដែលកំពុងកាន់កាប់​របស់វៀតណាមចេញ។ កងទ័ពវៀតណាមចុងក្រោយត្រូវបានគេនិយាយថាបានចាកចេញពីកម្ពុជានៅថ្ងៃ ២៦កញ្ញា ១៩៨៦ ក៏ប៉ុន្តែប្រហែលជាពួកគេមិនបានចាកចេញរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩០។<ref>[http://www.ichiban1.org/html/history/history_map.htm History map]</ref> អសេនិកជនយួនជាច្រើនក៏បានត្រឡប់ទៅវៀតណាមវិញដែរ នៅប៉ុន្មានខែបន្តបន្ទាប់ ដែលកង្វះភាពទុកចិត្តនៅក្នុងសមត្ថភាពនៃអវតារថ្មីរបស់ស.ប.ក.ដើម្បីគ្រប់គ្រងស្ថានភាពបន្ទាប់ពីយោធាវៀតណាម​បានចាកចេញហើយ។ ទោះបីជាមានការផ្លាស់ប្ដូរជាដាច់ខាតមែនទែនដែលបានប្រកាសដោយហ៊ុន-សែន រដ្ឋរ.ក.បានក្រោកឈរយ៉ាងរឹងប៉ឹងនៅពេលនោះ វាបានក្លាយជាបញ្ហាការដឹកនាំដោយគណបក្សតែមួយ។ រចនាសម្ព័ន្ធអ្នកដឺកនាំ និងនីតិប្រតិបត្តិបានបន្សល់ដូចគ្នាក្រោមស.ប.ក. រួមមានគណបក្សនេះកាន់អំណាចយ៉ាងរឹងមាំជារដ្ឋអំណាចជាន់ខ្ពស់។ តាមអនុលោម រ.ក. មិនអាចស្ដារប្រពៃណីរាជាធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជាឡើងវិញទេ។ ទោះបីជារ.ក.បានបង្កើតឡើងវិញនូវភាពធ្លេចធ្លោនៃនិមិត្តរូបរាជាធិបតេយ្យក៏ដោយ ដូចជាមហាព្រះបរមរាជវាំងនៅភ្នំពេញ ដែលដរាបណាវានឹងកន្លងទៅរយៈពេលដ៏យូរ ជាពិសេសដោយហេតុថាព្រះ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]បានភ្ជាប់ខ្លួនព្រះអង្គយ៉ាងពិតប្រាកដជាមួយរ.ច.ក.ប. គឺជាក្រុមចម្រុះប្រឆាំងនឹងស.ប.ក.ដែលរួមមានខ្មែរក្រហមផងដែរ។ នៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ១៩៩១ យ៉ាងណាៗ ដោយបង្អោនតាមសម្ពាធមួយចំនួនទាំងក្នុង និងខាងក្រៅប្រទេសនេះ រដ្ឋាភិបាលរដ្ឋកម្ពុជាបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងដែលបានទទួលស្គាល់សម្ដេចនរោត្តម-សីហនុជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ នៅចុងឆ្នាំ១៩៩១ ព្រះសីហនុបានធ្វើទស្សនកិច្ចជាផ្លូវការមួយទៅកាន់រ.ក. និងទាំងលោកហ៊ុន-សែន និងជា-ស៊ីមបានកាន់តួនាទីនាំមុខក្នុងពិធីស្វាគមន៍នោះ។<ref>Charles F. Keyes, Laurel Kendall & Helen Hardacre,''Asian visions of authority'', Joint Committee on Southeast Asia</ref> តែយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ចន្លោះប្រហោងជាច្រើនបានលេចឡើងនូវរចនាសម្ព័ន្ធឯកសិលាដែលរដ្ឋកម្ពុជាកំពុងព្យាយាមការពារ។ មនោគមនិយមបដិវត្តន៍ត្រូវបានជំនួសមកវិញដោយសុនខនិយមដែលអនុវត្ត ជាលំដាប់ដោយអំពើពុករលួយបានកើនឡើង។ ធនធានរបស់រដ្ឋកម្ពុជាត្រូវបានលក់ដោយគ្មានការជួយដល់រដ្ឋ និងបុគ្គលអសេនិកម្នាក់ៗដែលមានតំណែងខ្ពស់ និងយោធាក្នុងឋានៈសំខាន់ៗក្នុងរដ្ឋអំណាចបានធ្វើអោយខ្លួនឯងមានដោយការញាត់ប្រយោជន៍អ្វីគ្រប់យ៉ាងចូលក្នុង​ហោប៉ៅដែលពួកគេអាចចាប់ច្បាមបាន។<ref>John Marston, ''1997 Cambodia 1991-94: Hierarchy, Neutrality and Etiquettes of Discourse.'' 1997</ref> លទ្ធផលនៃដំណើរខូចសីលធម៌ ដែលនោះហើយពួកនិស្សិតបានបះបោរនៅតាមផ្លូវនៅភ្នំពេញក្នុងខែ ធ្នូ ១៩៩១។ នគរបាលបានបាញ់ប្រហារ និងមនុស្សប្រាំបីនាក់បានស្លាប់ក្នុងការប្រឈមមុខគ្នា។<ref>Amnesty International, ''State of Cambodia Human Rights Developments: 1 October 1991 to 31 January 1992.'' London 1992</ref> ស្ថានភាពនានាចំពោះ[[ចិននាយសមុទ្រ|ជនជាតិចិន]]បានកើនឡើងយ៉ាងច្រើនបន្ទាប់ពីឆ្នាំ១៩៨៩។ ការដាក់កំហិតជាច្រើនបានដាក់លើពួកគេដោយអតីតស.ប.ក.បានសាបសូន្យបន្តិចៗម្ដង។ រដ្ឋកម្ពុជាបានអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិចិនឱ្យប្រកាន់ទំនៀមទម្លាប់សាសនាដោយឡែក និងសាលាភាសាចិនរបស់ខ្លួនត្រូវបានបើកឡើងវិញ។ នៅឆ្នាំ១៩៩១ ពីរឆ្នាំបន្ទាប់ពីការស្ថាបនាឡើងនៃរ.ក. បុណ្យ[[ចូលឆ្នាំចិន]]ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងជាផ្លូវការនៅកម្ពុជាជាលើកទីមួយហើយ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៥។<ref>{{Cite web |url=http://www.seasite.niu.edu/khmer/Ledgerwood/Part4.htm |title=Judy Ledgerwood, ''Cambodian Recent History and Contemporary Society;'' 1989-1993 State of Cambodia |access-date=2012-07-16 |archivedate=2017-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170114044630/http://www.seasite.niu.edu/khmer/Ledgerwood/Part4.htm |url-status=dead }}</ref> ===កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព=== ការចរចារសន្តិភាពរវាងរបបដែលមានវៀតណាមនៅពីក្រោយខ្នងនៅកម្ពុជា និងពួកក្រុមប្រឆាំងប្រដាប់អាវុធបានចាប់ផ្ដើមជាផ្លូវការ និងក្រៅផ្លូវការបន្ទាប់ពីពាក់កណ្ដាលទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០។ ការចរចារពិបាកមែនទែន ចំពោះពួកខ្មែរក្រហមបានទទូចដោយរឹងរូសក្នុងការរុះរើរដ្ឋការស.ប.ក./រ.ក.ចេញមុនពេលកិច្ចព្រមព្រៀងណាមួយអាច​ត្រូវសម្រេចបាន ដែលកាលណោះពួកមេដឹកនាំស.ប.ក./រ.ក.បានបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់ឱ្យមានការដកចេញខ្មែរក្រហមពីរដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្ន​នៅពេលខាងមុខណាមួយ។<ref>Sorpong Peou, ''Intervention & change in Cambodia''</ref> ចុងក្រោយ វានឹងមានព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រខាងក្រៅជាច្រើនទៀត ក្នុងទម្រង់នៃ[[បដិវត្តន៍១៩៨៩|ការធ្លាក់នៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត]] និងការហុចជាផលនៃការលិចលង់របស់សូវៀតដែលជាអ្នកឧបត្ថម្ភដល់វៀតណាម និងស.ប.ក. ដែលនឹងនាំស.ប.ក./រ.ក.មកកាន់តុចរចា។ កិច្ចប្រឹងប្រែងដែលឥតព្រាងទុកចំពោះការផ្សះផ្សានៅកម្ពុជាដែលបានបញ្ចប់បង្ហើយក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងប៉ារីសនៅឆ្នាំ១៩៩១ ដែលនៅក្នុងនោះការបោះឆ្នោតសេរី និងយុត្តិធម៌បានគាំទ្រដោយអង្គការ[[សហប្រជាជាតិ]]គឺត្រូវបានគ្រោងទុកសម្រាប់ឆ្នាំ១៩៩៣។<ref>Alexander Laban Hinton, ''Why did they kill?''</ref> ជាលទ្ធផលមួយ [[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា]] (អ.អ.ស.ប.ក. រឺ អ៊ុនតាក់)ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅចុងខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩២ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យ[[បទឈប់បាញ់]] និងការបោះឆ្នោតជាសកលដែលកំពុងចេញជាលទ្ធផល។<ref>[http://www.un.org/Depts/dpko/dpko/co_mission/untacmandate.html Cambodia - UNTAC - Mandat]</ref> ==ប្រព័ន្ធបក្សតែមួយក្នុងស.ប.ក./រ.ក.== ''បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា'' (ប.ប.ប.ក.) គឺជាបក្សដែលកំពុងដឹកនាំតែមួយគត់នៅកម្ពុជាចាប់តាំងពីការស្ថាបនានៃសាធារណរដ្ឋនិយមវៀតណាមនៅឆ្នាំ១៩៧៩ ដូចគ្នាដែរកំឡុងសម័យអន្តរកាលក្រោមរ.ក.នៅឆ្នាំ១៩៩១ នៅពេលនោះវាត្រូវបានដាក់ឈ្មោះជាថ្មីថា[[គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] (គ.ប.ក.) កំឡុងដំណើរការសន្តិភាព និងការផ្សះផ្សាឡើងវិញដែលគាំទ្រដោយស.ប.។ សមាជិកភាគច្រើននៃបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជាគឺជាអតីតសមាជិកខ្មែរក្រហមដែលបានរត់គេចទៅវៀតណាមបន្ទាប់​ពីការឃើញហេតុការណ៍វិនាសកម្ម​ទ្រង់ទ្រាយធំនៃសង្គមកម្ពុជាជាលទ្ធផលមួយនៃគោលនយោបាយ[[ម៉ៅនិយម]]ដាច់ខាត និងសំអប់បរទេសរបស់របបនេះ។ ពួកសមាជិកប.ប.ប.ក.ដែលលេចធ្លោជាច្រើន ដោយរួមមាន[[ហេង សំរិន|ហេង-សំរិន]] និង[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]] ធ្លាប់ជាពួកកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមនៅ ''ភូមិភាគបូព៌ា''ជិតព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាមដែលបានចូលរួមក្នុងការលុកលុយរបស់វៀតណាម បានផ្ដួលរំលំពួកខ្មែរក្រហម។ បានបង្កើតឡើងនៅខែ មិថុនា ១៩៨១ ប.ប.ប.ក.បានចាប់ផ្ដើមជាបក្ស[[ម៉ាក្ស៍និយម-លេនីននិយម]]យ៉ាងតឹងរឹងក្នុងស.ប.ក.។ យ៉ាងណាមិញ ក្នុងពាក់កណ្ដាលទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ វាបានចាប់យកទស្សនវិស័យកំណែទម្រង់និយមបន្ថែមទៀត នៅពេលពួកសមាជិកខ្លះបានចង្អុលបង្ហាញបញ្ហាមួយចំនួនជាមួយ[[សមូហភាវូបនីយកម្ម]] និងរួមបញ្ចូលកម្មសិទ្ធិឯកជនគួរតែដើរតួនាទីក្នុងសង្គមកម្ពុជា។ សមហភាវូបនីយកម្មហួសហេតុនៃខ្មែរក្រហមបានបង្កឱ្យមានការអស់កម្លាំងចិត្តកាយ និងការមិនទុកចិត្តក្នុងចំណោមពួកកសិករ ដែលបានបដិសេធធ្វើការជាសមូហភាពភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីការគំរាមកំហែងនៃខ្មែរក្រហមបានសាបសូន្យពីតំបន់រំដោះ។ ដូច្នេះ គោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាលស.ប.ក.ត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នដើម្បីយកឱ្យបានការជឿជាក់របស់ប្រជាជន​ជនបទឡើងវិញ​ និងដើម្បីសម្រាលស្ថានភាពភាពក្រីក្រជាទូទៅ។<ref>Sorpong Peou, ''Intervention & change in Cambodia''</ref> នេះបានដឹកនាំជាឱវសានដល់បុនស្ថាប័ននីយកម្មឱ្យមានប្រសិទ្ធិភាពនៃសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារកម្ពុជាតាមបែបប្រពៃណី និងឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរជាដាច់ខាតបន្ថែមទៀតនៃគោលនយោបាយដែលចាត់ទុកថាជាឯកជននីយកម្មកំឡុងសម័យរដ្ឋកម្ពុជា (១៩៨៩-១៩៩៣)។ ទោះបីជាមនោគមវិជ្ជាបានធ្វើឱ្យចុះខ្សោយក៏ដោយ ក៏ប.ប.ប.ក./គ.ប.ក.បាននៅមានអំណាចរឹងមាំនៅកម្ពុជារហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៣។ ក្នុងចំណោមការផ្លាស់ប្ដូរគោលនយោបាយដ៏សំខាន់បំផុតនៃរ.ក.កំពុងដាក់លទ្ធិ[[ម៉ាក្ស៍និយម-លេនីននិយម]]ទៅម្ខាងពីមនោគមវិជ្ជារបស់បក្សនៅឆ្នាំ១៩៩១។ ចលនានេះបានកត់សំគាល់ទីបញ្ចប់នៃរដ្ឋបដិវត្តន៍សង្គមនិយមទាំងស្រុងនៅកម្ពុជា ទម្រង់រដ្ឋាភិបាលមួយដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៧៥ នៅពេលដែលខ្មែរក្រហមបានដណ្ដើមបាន។ ហ៊ុន-សែន នាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មីនៃកម្ពុជា គឺជាតួអង្គគន្លឹះក្នុងប.ប.ប.ក. និងក៏ជាមេដឹកនាំថ្មីៗនៃបក្សស្នងបន្តរបស់បក្សនេះ គឺគ.ប.ក. ជាបក្សមួយដែលមិនធ្វើការអះអាងសារតាំងខ្លួនជាសង្គមនិយមណាមួយទៀតឡើយ។<ref>[http://www.photius.com/countries/cambodia/government/cambodia_government_the_kampuchean_or_~9232.html Information on KPRP rule]</ref> ==ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ== === ប្លុកខាងកើត === [[File:Bundesarchiv Bild 183-U1219-0047, Bez.Suhl, Solidarität mit Kambodscha.jpg|thumb|220px|សាមគ្គីភាពជាមួយកុមារនៃ​សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជានៅ​[[សេល៉្លាមេហ៍លិស]] អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត កំឡុងការអត់បាយឆ្នាំ១៩៧៩/១៩៨០​បានរាតត្បាតកម្ពុជាដែល ស្រួលបួលវិញបន្ទាប់ពីកំណើតនៃស.ប.ក.។]] បន្ទាប់ពីក.ប.ប.ក.បានប្រកាសនៅខែ មករា ១៩៧៩ ឈ្មោះផ្លូវការថ្មីកម្ពុជាថាជា''សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា'' (ស.ប.ក.) រដ្ឋាភិបាលដែលបានបង្កើតថ្មីបានធ្វើវិញ្ញត្តិទៅកាន់[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខសហប្រជាជាតិ]]ថាខ្លួនគឺជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់​តែមួយគត់នៃប្រជាជនកម្ពុជា។ វៀតណាមគឺជាប្រទេសដំបូងគេដែលបានទទួលស្គាល់របបថ្មីនេះ ហើយភ្នំពេញក៏បានស្ដារទំនាក់ទំនងទូតភ្លាមៗជាមួយ[[ហាណូយ]]ដែរ។ ថ្ងៃ ១៨កុម្ភៈ ហេង-សំរិនក្នុងនាមនៃស.ប.ក. និង[[ផាំ វ៉ាន់ដុង|ផាំ-វ៉ាន់ដុង]]ក្នុងនាមនៃសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាមបានចុះហត្ថលេខាលើ[[សន្ធិសញ្ញាមិត្តភាព|សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព មិត្តភាព និងសហប្រតិបត្តិការ]]ម្ភៃប្រាំឆ្នាំ។<ref>Pobzeb Vang, ''Five Principles of Chinese Foreign Policies''</ref> [[សហភាពសូវៀត]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអាល្លឺម៉ង់]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតប៊ុលហ្គារី]] [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមរ៉ូម៉ានី]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតប៉ូឡូញ]] [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមឆែកកូស្លាវ៉ាគី]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតហុងគ្រី]] [[លាវ]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតម៉ុងហ៊្គោលី]] [[គុយបា]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតយេមែន]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអាហ្វហ្គានីស្ថាន]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតអេត្យូពី]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតកុងហ៊្គោ]] និងរដ្ឋ[[ប្លុកខាងកើត]]ដទៃទៀត ដូចគ្នាដែរប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍនិយម[[មូស្គូ]]មួយចំនួន ដូចជា[[ឥណ្ឌា]] បានធ្វើតាមវៀតណាមក្នុងការទទួលស្គាល់របបថ្មីនេះ។ នៅខែ មករា ១៩៨០ ប្រទេសម្ភៃប្រាំបួនបានទទួលស្គាល់ស.ប.ក. នៅឡើយប្រទេសជិតប៉ែតសិបបានបន្តទទួលស្គាល់ខ្មែរក្រហម។<ref>{{Cite web |url=http://country-studies.com/cambodia/major-political-developments,-1977-81.html |title=Major Political Developments, 1977-81 |access-date=2012-07-16 |archivedate=2009-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090305010854/http://country-studies.com/cambodia/major-political-developments,-1977-81.html |url-status=dead }}</ref> ទោះបីជាមានការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំង និងការព្រួយបារម្ភរបស់អន្តរជាតិជុំវិញ[[ការរំលោភបំពានសិទ្ធិមនុស្ស]]ធ្ងន់ធ្ងររបស់របបក.ប.របស់ប៉ុល-ពតយ៉ាងណាក្ដី ក៏ការជេរប្រមាថយ៉ាងខ្លាំងមួយក្នុងពេលនោះនឹងមិនបានបង្កឱ្យមានជាសកម្មភាពណាមួយទេ ក្រោយពីការថ្លែងការណ៍នៃអ្នកតំណាង[[សហភាពសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀត|ស.ស.ស.ស]]នៅ[[សហប្រជាជាតិ|ស.ប.]]ដែលរដ្ឋាភិបាលក.ប.''បានបង្កើតឡើងនូវប្រព័ន្ធ​[[ទាសភាព]]បែបថ្មីមួយ'' ជាមួយការសមគំនិតគ្នានៃចិន និងស.រ.អា.<ref>Pierre Claude Richard & H. Weston Burns, ''Human rights in the world community: issues and action''</ref>វានឹងបង្ហាញឱ្យឃើញការលំបាកចំពោះរដ្ឋាភិបាលស.ប.ក./រ.ក.ដើម្បីទទួលបានការទទួលស្គាល់អន្តរជាតិក្រៅពី​មណ្ឌលប្លុកសូវៀត។ === សហប្រជាជាតិ === ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខស.ប.បាននឹងផ្ដន្ទាទោសវៀតណាម បន្ទាប់ពីការលុកលុយរបស់ខ្លួនចំពោះ''សកម្មភាពការឈ្លានពានរបស់ខ្លួនប្រឆាំងនឹង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]] ... សកម្មភាពជាច្រើនដែលបង្កជាការបំផ្លាញដល់ជីវិត និងទ្រព្យសម្បត្តិនៃប្រជាជនកម្ពុជា''។<ref>United Nations Doc. A/13022 11 January 1979</ref> ជាលទ្ធផលមួយនៃយុទ្ធនាការដ៏ខ្លាំងក្លាប្រឆាំងនឹងស.ប.ក. ខ្មែរក្រហមក៏ទទួលបានអាសនៈស.ប.របស់ខ្លួន ថ្វីបើមានកំណត់ត្រាប្រល័យពូជសាសន៍ក៏ដោយ។ កម្ពុជានឹងត្រូវបានតំណាងនៅស.ប.ដោយ[[ជួន ប្រសិទ្ធិ|ជួន-ប្រសិទ្ធិ]] មិត្តជិតស្និទរបស់ប៉ុល-ពត និង[[អៀង សារី|អៀង-សារី]]តាំងតែពី[[ខ្មែរក្រហម#ក្រុមនិស្សិតប៉ារីស|សម័យនិស្សិតនៅប៉ារីស]]។ អាសនៈនៃរបប''កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ''បានបន្តអស់រយៈពេលបីឆ្នាំនៅសហប្រជាជាតិ បន្ទាប់ពីការធ្លាក់នៃរបបប៉ុល-ពតនៅកម្ពុជា។ គ្រាន់តែនៅឆ្នាំ១៩៨២ វានឹងត្រូវបានដាក់ឈ្មោះសាជាថ្មីថា'[[រដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]'។<ref>Michael Vickery, ''Cambodia 1975-1982'', Silkworm Books 2000, ISBN 978-974-7100-81-5</ref> រ.ច.ក.ប.នឹងកាន់កាប់អាសនៈនេះរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៣ នៅពេលដែលរ.ក.បានផ្ដល់មធ្យោបាយដល់ការស្ដាររាជាធិបតេយ្យកម្ពុជាឡើងវិញ។ ដើម្បីចាត់ទុកកម្ពុជាជារដ្ឋមួយ [[មហាសន្និបាតសហប្រជាជាតិ]]បានបន្តប្រើពាក្យ ''កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ'' និង''កម្ពុជា'' អស់ជាងមួយទសវត្ស។ ខ្លួនបានសម្រេចចាប់ផ្ដើមប្រើពាក្យ ''កម្ពុជា'' តែនៅក្នុងសម័យប្រជុំលើកទី៤៥ប៉ុណ្ណោះនៅឆ្នាំ១៩៩០ នៅពេលដែលដំណាក់កាលអន្តរកាលនៃរ.ក.បានបើកផ្លូវរបស់ខ្លួនយ៉ាងល្អ។<ref>Susanne Alldén & Ramses Amer, ''The United Nations and Peacekeeping: Lessons Learned from Cambodia and East Timor'' (A/45/PV.3 par. 8)</ref> === ចិន អាស៊ីខាងកើត និងលោកខាងលិច === រដ្ឋាភិបាល[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន]] ដែលបានគាំទ្រខ្មែរក្រហមជានិច្ច បានបិទស្លាកស.ប.ក.ភ្លាមជា ''[[រដ្ឋអាយ៉ង]]របស់វៀតណាម'' និងបានប្រកាសខ្លួនមិនទទួលស្គាល់។ ថៃ<ref name="yale.edu"/> និងសិង្ហបុរីបាននឹងបញ្ចេញសំឡេងខ្លាំងមែនទែនក្នុងការប្រឆាំងរបស់ពួកខ្លួនទល់នឹងការវាតទី និងឥទ្ធិពលរបស់វៀតណាម អ្នកតំណាងសិង្ហបុរីដែលថ្លែងថាការទទួលស្គាល់ស.ប.ក.នឹង''រំលោភបំពានគោលការ[[អ-អន្តរាគមនិយម|អ-អន្តរាគមន៍]]របស់ស.ប.។''<ref>Nicholas J. Wheeler, ''Saving strangers: humanitarian intervention in international society''</ref> វេទិកា (សមោសរដ្ឋ)អន្តរជាតិនានាដូចជា ជំនួប[[អាស៊ាន]] និងមហាសន្និបាតស.ប.នឹងត្រូវប្រើដើម្បីស្ដីបន្ទោសស.ប.ក. ហើយនិងការប្រល័យពូជសាសន៍របស់ខ្មែរក្រហមត្រូវបានគេដកចេញពីកណ្ដាលឆាកនៃការផ្ដោតការយកចិត្តទុកដាក់ ហើយ[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]]បានយកបានការគាំទ្រយ៉ាងមានប្រសិទ្ធិភាពពីស.រ. និងអឺរ៉ុបភាគច្រើនបំផុតដែលប្រឆាំងនឹងវៀតណាម។<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/81048.stm Elizabeth Becker, ''Pol Pot remembered'' - BBC]</ref> ចិន និងរដ្ឋាភិបាលលោកខាងលិចភាគច្រើនបំផុត ដូចគ្នាដែររដ្ឋអាហ៊្វ្រិក អាស៊ី និងអាមេរិកឡាតាំងមួយចំនួន<ref>Natalino Ronzitti, ''Rescuing nationals abroad through military coercion and intervention''</ref> ជាដដែលបាននៅពីក្រោយខ្នងខ្មែរក្រហមនៅស.ប. និងបានបោះឆ្នោតយល់ព្រមឱ្យក.ប.ទទួលបានអាសនៈកម្ពុជានៅក្នុងអង្គការនេះ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីប៊្រីតធិឝ[[ម៉ាហ្គ្រេត តាច់ឆឺរ|ម៉ាហ្គ្រេត-តាច់ឆឺរ]]បានថ្លែងថា''មានក្នុងចំណោមខ្មែរក្រហម អ្នកខ្លះជាមនុស្សមានហេតុផល និងពួកគេត្រូវតែចូលរួមក្នុងរដ្ឋាភិបាលអនាគតនៅកម្ពុជា''។ រដ្ឋាភិបាលស៊ុយអែត យ៉ាងណាៗ ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរសំឡេងរបស់ខ្លួនក្នុងស.ប.និងដកការគាំទ្រដល់ខ្មែរក្រហម បន្ទាប់ពីប្រជាពលរដ្ឋស៊ុយអែតមួយចំនួនធំបានសរសេរសំបុត្រជាច្រើនទៅកាន់ពួកអ្នកតំណាងដែលបានជ្រើសតាំងរបស់​ខ្លួនទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរ​គោលនយោបាយចំពោះរបបប៉ុល-ពត។<ref>John Pilger, ''Tell me no lies", Jonathan Cape Ltd, 2004.</ref> [[បារាំង]]នៅតែអព្យាក្រឹត្យលើបញ្ហានេះ ដែលអះអាងថាមិនថាខាងណាទេក៏មានសិទ្ធិតំណាងឱ្យកម្ពុជានៅស.ប.ដែរ។<ref>''ពួកអ្នកការទូតកប់ទុកក្នុង'' [[ការពិនិត្យមើលឡើងវិញសេដ្ឋកិច្ចចុងបូព៌ា]] ៥តុល. ១៩៧៩</ref> ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំបន្តបន្ទាប់មក [[សហរដ្ឋ]] ក្រោមយុទ្ធសាស្ត្រ ''[[ដំណកថយ]]'' នៃ[[លទ្ធិរីហ៊្គែន]]ប្រឆាំងសូវៀតដ៏រឹងមាំនឹងប្រើប្រាស់[[មូលនិធិហឺរិថេខ]]ដើម្បីគាំទ្រអ្វីដែលខ្លួនដឹងថាជា''ចលនាតស៊ូ​[[ប្រឆាំងកុម្មុយនិស្ត]]''ក្នុងប្រជាជាតិសម្ព័ន្ធមិត្តសូវៀត។ តាមរយៈតក្កសាស្ត្រសម័យរបស់[[រ៉ណលដ៍ រីហ៊្គែន|រ៉ណលដ៍-រីហ៊្គែន]] សត្រូវណាមួយនៃពួកសូវៀត គ្មានបញ្ហាថាតើងាករេយ៉ាងម៉េចឡើយ ដែលកំពុងតែទទួលបានជំនួយ និងការគាំទ្ររបស់ស.រ. ហើយការឆ្លើយតបរបស់អាមេរិកចំពោះការលុកលុយកម្ពុជាដោយវៀតណាមនៅពីក្រោយខ្នងដោយសូវៀតត្រូវបាន​តម្រូវតាមរយៈតក្កសាស្ត្រនោះ។<ref>Third World Traveler, ''US supports Pol Pot''</ref> កម្ពុជាត្រូវបានតម្រង់គោលដៅដោយដំណកថយ (រ៉ូលប៊ែខ) និងចលនាប្រឆាំងប្រយុទ្ធទល់នឹងស.ប.ក.ដែលបានទទួលការផ្ដល់មូលនិធិរបស់ស.រ. ភាគច្រើនមានលក្ខណៈដូចគ្នា ដូចជាចលនានានាដែលបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលនិយមសូវៀតនៅ[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអាហ្វហ្គានីស្ថាន|អាហ្វហ្គានីស្ថាន]] និង[[អង់ហ៊្គោឡា]]ដែរ។<ref>ថូមមែស-បដឹនហេយម៉ឺរ &រ៉បឺត-ហ៊្គឺលដ៍ ''ដំណកថយ: អំណាចស្លាបស្ដាំនៅ​ក្នុងគោលនយោបាយការបរទេសស.រ.'' [[សោសអឹនដ៍ប៉្រិស]] ១៩៨៩</ref> ==រដ្ឋធម្មនុញ្ញ== ===ពង្រាងលើកទីមួយ=== ថ្ងៃ ១០មករា ១៩៨០ ក្រុមប្រឹក្សាបដិវត្តន៍ប្រជាជនបានដាក់ឈ្មោះ[[រស់ សម័យ|រស់-សម័យ]]ឱ្យដឹកនាំក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីឱ្យព្រាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះ។ លោកបានសរសេរវាយ៉ាងប្រយ័ត្នប្រយែងជាភាសាខ្មែរដោយប្រើភាសាច្បាស់ៗ និងងាយៗ ពេលណាក៏អាចទៅរួច គិតដិតដល់ ដែលរាល់ជនកម្ពុជាគួរតែយល់វាបាន។ លោកបានយករដ្ឋធម្មនុញ្ញវៀតណាម អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត ស.ស.ស.ស. [[ហុងគ្រី]] និង[[ប៊ុលហ្គារី]] ដូចគ្នាដែររដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាមុនៗ (ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា [[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ]]) ជាឯកសារយោង។ ដោយហេតុថាពង្រាងរបស់រស់-សម័យបានបរាជ័យដើម្បីផ្គាប់ចិត្តពួកវៀតណាម លោកក៏ត្រូវបានបង្ខូចកិត្យានុភាពជាសាធារណៈ និងពង្រាងរបស់លោកបានត្រូវគេបោះបង់ចោល។<ref name="ReferenceA"/> ===រដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលបានយល់ស្របដោយវៀតណាម=== ការប្រើពាក្យនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ស.ប.ក.បានសង្កត់លើទំនាក់ទំនងរវាងរបបស.ប.ក. និងវៀតណាម។ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ប៉ែន សុវណ្ណ|ប៉ែន-សុវណ្ណ]]បានទទួលស្គាល់ថាពួកយួន''បានទទូចឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរឃ្លាខ្លះៗដែលខ្លួនមិនយល់ស្របជាមួយ''។ ជាចុងក្រោយ នៅថ្ងៃ ២៧ មិថុនា ១៩៨១ រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើដែលបានបំពេញចិត្តពួកយួន។ វាបានបញ្ជាក់ ''កម្ពុជាជារដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យមួយ...បន្តិចម្ដងកំពុងជឿនលឿនទៅជាសង្គមនិយម។'' អន្តរកាលទៅកាន់សង្គមនិយមត្រូវបានចូលរួមក្រោមពួកមេដឹកនាំនៃប.ប.ប.ក.ម៉ាក្ស៍និយម-លេនីននិយម។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញបានដាក់កម្ពុជាយ៉ាងច្បាស់លាស់ចូលក្នុង[[ចក្រភពសូវៀត|គន្លងរបស់សហភាពសូវៀត]]។ សត្រូវទីមួយរបស់ប្រទេសនេះ តាមរយៈរដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះគឺ''ពួកវាតទីនិយម និងពួកអនុត្តរនិយមចិននៅប៉ីជិង ដែលកំពុងដើរតួក្នុងការឃុបឃិតគ្នាជាមួយចក្រពត្តិនិយមសហរដ្ឋ និងពួកមហាអំណាចដទៃៗទៀត។'' គ្រានោះការធានាជាបច្ចេកទេសនូវ''កម្រិតសេរីភាពរដ្ឋប្បវេណីដ៏ទូលំទូលាយ និងសិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន'' រដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះបានដាក់កំហិតមួយចំនួន។ ជាគំរូ ''អំពើមួយអាចមិនធ្វើឱ្យខូចកិត្តិយសបុគ្គលដទៃផ្សេងទៀត រឺក៏មិនគួរឱ្យវាផ្ទុយមកវិញប៉ះពាល់បន្ថែមទៀត និងទំនៀមទម្លាប់សង្គម រឺក៏សណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណៈ រឺ សន្តិសុខជាតិឡើយ។'' ក្នុងមាគ៌ាជាមួយគោលការនៃសមូហភាពនិយមសង្គមនិយម ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវមានកាតព្វកិច្ចដើម្បីអនុវត្តតាម''មាគ៌ានយោបាយរដ្ឋ និងការពារកម្មសិទ្ធិសមូហភាព។'' រដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះក៏បានថ្លែងគោលការនានាអភិបាលវប្បធម៌ ការអប់រំ សុខមាលភាពសង្គម និងសុខភាពសាធារណៈ។ ការរីកចម្រើនខាងភាសា អក្សរសាស្ត្រ សិល្បៈ និងវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាត្រូវបានសង្កត់ធ្ងន់ រួមជាមួយតម្រូវការសម្រាប់ការថែរក្សាទុកវប្បធម៌ ការជម្រុញទេសចណ៍ និងសហប្រតិបត្តិការវប្បធម៌ជាមួយប្រទេសក្រៅ។ មាត្រាជាច្រើនសម្រាប់អង្គរដ្ឋគឺនៅក្នុងជំពូកជាច្រើនដែលវែកញែកក្នុងរដ្ឋសភា ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី គណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ប្រជាជនដែនដី និងអង្គចៅក្រម។ គោលការសំខាន់ចំពោះប្រតិបត្តិការនៃអង្គសាធារណៈទាំងអស់ជាគោលការដែលប.ប.ប.ក.ម៉ាក្ស៍និយម-លេនីននិយមប្រើធ្វើជាស្ថាប័ននយោបាយរដ្ឋដ៏សំខាន់បំផុត។ ទំនាក់ទំនងអន្តរការីរវាងការិយាធិបតេយ្យរដ្ឋ និងសកម្មភាពជាមូលដ្ឋានចាំបាច់ត្រូវបានផ្ដល់ ដោយអង្គការជាច្រើនបានបញ្ចូលគ្នាជាមួយ[[រ.ស.ក.ក.ជ.ក.|រណសិរ្សសាមគ្គីកសាងនិងការពារជាតិកម្ពុជា]] (រ.ស.ក.ក.ជ.ក.)។ ===រដ្ឋធម្មនុញ្ញរ.ក.=== រដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានរំលឹកឡើងវិញនៅឆ្នាំ១៩៨៩ ដើម្បីជ្រោមជ្រែងគោលនយោបាយតម្រង់ទិសដៅទីផ្សារនៃ''រដ្ឋកម្ពុជា''ដែលបានបង្កើតថ្មី។ រដ្ឋនេះក្នុងឋានៈជាការបន្តនៃរបបស.ប.ក.ដែលផ្សាំនឹងតថភាពថ្មីតម្រូវតាមរយៈការលិចលង់នៃប្លុកសូវៀត នៅពេលដែលលោក[[មីខាអ៊ិវ សេរ្ហ្គេវិច ហ៊្គរ្បាឆក|មីខាអ៊ិវ-ហ្គ៊រ្បាឆក]]បានកាត់បន្ថយជំនួយសូវៀតអប្បបរមាដល់វៀតណាម និងកម្ពុជា។ មួយរំពេចនោះពួកមេដឹកនាំកម្ពុជាបានរកបានដោយការប្រវេប្រវាសរបស់ខ្លួនចំពោះការអនុគ្រោះនៅក្រៅប្រទេស ដែលរួមបញ្ចូលតម្រូវឱ្យបើកទីផ្សាររបស់ខ្លួន ការបោះបង់បន្តិចម្ដងៗនៃជំហរនិយមសូវៀតតាំងពីដើមរបស់ខ្លួន និងការរុញច្រានឱ្យស្វែងរកការសម្រុះសម្រួលខ្លះជាមួយបក្សពួកដែលកំពុងតែធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងខ្លួន។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញស.ប.ក.មិនបានធ្វើការវែកញែកណាមួយអំពីប្រមុខរដ្ឋទេ ប្រហែលជាទុកតួនាទីសម្រាប់[[ព្រះសីហនុ]]។<ref name="ReferenceA"/> រដ្ឋធម្មនុញ្ញរដ្ឋកម្ពុជា យ៉ាងណាមិញ​បានថ្លែងថាប្រធានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋនឹងក្លាយជា''ប្រមុខរដ្ឋកម្ពុជា''។ ==រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋាភិបាល== ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលដែលកំពុងដើរក្រោមក.ប.ប.ក.ម៉ាក្ស៍និយម-លេនីននិយមត្រូវបានជំនួសច្រើន រឺ តិចរវាងឆ្នាំ១៩៧៩ និង១៩៨០។ ជាមួយការប្រកាសឱ្យប្រើរដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះក្នុងខែ មិថុនា ១៩៨១ អង្គចាត់តាំងថ្មី ដូចជារដ្ឋសភា ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ និងក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី (គណៈរដ្ឋមន្ត្រី) បានក្ដោបក្ដាប់មុខងារខ្លះដែលក.ប.ប.ក.បានផ្ដល់ឱ្យ។ អង្គថ្មីទាំងនេះបានវិវត្តយឺតៗ។ វាមិនដល់ខែកុម្ភៈ ១៩៨២នោះទេ រដ្ឋសភាបានអនុម័តច្បាប់ច្បាស់លាស់ជាច្រើនសម្រាប់អង្គការទាំងនេះ។ ទោះបីជាមានវត្តមាននៃពួកទីប្រឹក្សាវៀតណាមក៏ពិតមែនក្ដី ក៏រដ្ឋាភិបាលនៃស.ប.ក.ត្រូវបានបង្កើតឡើងទាំងស្រុងដោយសមាជិករ.ស.ស.ជ.ក.របស់កម្ពុជា។ ដើមឡើយ ពួកទីប្រឹក្សាវៀតណាម ដូចជា [[ឡេ ដឹកថ|ឡេ-ដឹកថ]] បានសន្យាថាពួកខ្លួននឹងមិន ជ្រៀតជ្រែកជាមួយកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់កម្ពុជាឡើយ។ យ៉ាងណាមិញ ភ្លាមៗនោះដែរ ស.ប.ក.ត្រូវបានបង្កើតឡើង និងរ.ស.ស.ជ.ក.បានស្ថិតក្នុងអំណាច ឡេ-ដឹកថ ដើរតួជាប្រធានសម្ព័ន្ធការរវាងហាណូយ និងភ្នំពេញ មិនបានគោរពតាមសន្យារបស់គាត់ទេ។ ចាប់ពេលនោះមក ពួកសមាជិកនៃរដ្ឋាភិបាលនៃស.ប.ក.ត្រូវបានដើរលើផ្លូវចង្អៀតរវាងជាតិនិយមកម្ពុជា និងសាមគ្គីភាពឥណ្ឌូចិនជាមួយវៀតណាម ដែលមានន័យថាកំពុងធ្វើឱ្យច្បាស់ថាខ្លួនមិនធ្វើឱ្យបរិបាលវៀតណាមរបស់ខ្លួនខឹងឡើយ។<ref name="ReferenceA"/> ពួកសមាជិករដ្ឋាភិបាលស.ប.ក. គ្មានបញ្ហាថាតើបានដាក់ជំនួសយ៉ាងច្រើនយ៉ាងម៉េចទេ ក៏ពួកអ្នកដែលបានអាក់អន់ចិត្តនឹងពួកវៀតណាម ទោះជាមានចេតនា រឺ ក៏មិនមាន ត្រូវបានប្រកាសដកចេញ និងបន្សុទ្ធកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងនេះគឺ លោករស់-សម័យ ប៉ែន-សុវណ្ណ និង[[ចាន់ ស៊ី|ចាន់-ស៊ី]]។ ចុងក្រោយមែនទែន សមាជិកស្ថាបនានៃរ.ស.ស.ជ.ក.ដែលបានឈោងចាប់យកតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី បានស្លាប់ក្នុងកាលៈទេសៈអាថ៌កំបាំងនៅឆ្នាំ១៩៨៤នៅ[[មូស្គូ]]។<ref>Sorpong Peou, ''Intervention & change in Cambodia''</ref> ===រដ្ឋសភា=== ''អង្គអំណាចរដ្ឋជាន់ខ្ពស់''គឺរដ្ឋសភា ដែលពួកតំណាងរបស់ខ្លួនត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយផ្ទាល់សម្រាប់ពេលប្រាំឆ្នាំម្ដង។ អាសនៈ១១៧របស់សភាត្រូវបានបំពញនៅថ្ងៃ ១ឧសភា ឆ្នាំ១៩៨១ កាលបរិច្ឆេទនៃការបោះឆ្នោតលើកទីមួយរបស់ស.ប.ក.។ (រ.ស.ស.ជ.ក.បានដាក់ឈ្មោះបេក្ខជន១៤៨រូប) ចំនួនអ្នកទៅបោះឆ្នោតត្រូវបានរាយការណ៍ថាមាន៩៩,១៧ភាគរយនៃអ្នកបោះឆ្នោត ដែលត្រូវបានបែងចែកជា២០មណ្ឌលបោះឆ្នោត។ កំឡុងសម័យប្រជុំដំបូង បានប្រារព្ធចាប់ពីថ្ងៃ ២០មិថុនា ដល់ ៣០មិថុនា សភាបានអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី និងបានជ្រើសតាំងពួកសមាជិកអង្គការចាត់តាំងរដ្ឋដែលបានបង្កើតឡើងក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះ។ សភានេះត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យអនុម័ត រឺ វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់ និងដើម្បីមើលលើការអនុវត្តច្បាប់ ដើម្បីកំណត់គោលនយោបាយក្នុងស្រុក និងការបរទេស ដើម្បីអនុវត្តតាមកម្មវិធីសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌និងថវិការដ្ឋ និងដើម្បីជ្រើសតាំង រឺ ដកចេញពួកមន្ត្រី និងសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ និងក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រីរបស់ខ្លួន (គណៈរដ្ឋមន្ត្រី)។ សភានេះក៏ត្រូវបានអនុញ្ញាតសិទ្ធិដើម្បីដកហូត បន្ថែមបន្ថយ រឺ លុបចោលពន្ធ ដើម្បីសម្រេចចិត្តលើការលើកលែងទោស និងដើម្បីធ្វើសច្ចាប័ន រឺដើម្បីទុកជាមោឃៈសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិណាមួយ។ ដូចជាក្នុងរដ្ឋសង្គមនិយមដទៃទៀតដែរ មុខងារពិតរបស់សភានេះគឺដើម្បីផ្ដល់ការគាំទ្រដល់វិធានការច្បាប់ និងរដ្ឋបាលដែលបានផ្ដើមធ្វើដោយក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ និងដោយក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី ទាំងពីរក្នុងនោះដែលបម្រើជាពួកភ្នាក់ងារនៃប.ប.ប.ក.ដែលកំពុងដឹកនាំ។ រដ្ឋសភាជាធម្មតាបានប្រជុំពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ។ កំឡុងសម័យរវាងសម័យប្រជុំរបស់ខ្លួន មុខងារនីតិបញ្ញត្តិត្រូវបានកាន់ដោយក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ។ សេចក្ដីព្រាងច្បាប់ត្រូវបាននាំទៅបញ្ចូលដោយក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី គណៈកម្មាការជាច្រើនរបស់សភានេះ (គណៈកម្មាធិការនីតិបញ្ញត្តិ) ប្រធាននៃរ.ស.ក.ក.ជ.ក. និងប្រមុខនៃអង្គការផ្សេងៗទៀត។ ពួកអ្នកតំណាងម្នាក់ៗមិនត្រូវបានផ្ដល់សិទ្ធិដើម្បីបញ្ចូលសេចក្ដីព្រាងច្បាប់ឡើយ។ ភ្លាមៗ សេចក្ដីព្រាងច្បាប់ជាច្រើន ផែនការនិងថវិការដ្ឋ និងវិធានការដទៃទៀតត្រូវបានដាក់បញ្ចូល សេចក្ដីព្រាងទាំងនោះត្រូវបានគេសិក្សាដំបូងដោយគណៈកម្មការរបស់សភា។ ក្រោយមកទៀតសេចក្ដីព្រាងបានត្រូវដាក់ទៅសភាដើម្បីការអនុម័ត។ កាលណោះសេចក្ដីព្រាងច្បាប់ធម្មតាៗត្រូវបានឆ្លងកាត់ដោយសំឡេងភាគច្រើនជាធម្មតា វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវការសំឡេងភាគច្រើនពីរភាគបី។ ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើសេចក្ដីព្រាងច្បាប់ដែលបានអនុម័តហើយក្នុងរយៈពេលសាមសិបថ្ងៃនៃ​ការចេញរបស់ខ្លួន។ មុខងារមួយទៀតនៃសភាគឺដើម្បីមើលលើកិច្ចការនៃក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី ដែលមានមុខងារជាគណៈរដ្ឋមន្ត្រី។ សមាជិកសភាមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យកោះហៅការបោះឆ្នោតផ្ដល់សេចក្ដីទុកចិត្តក្នុងគណៈរដ្ឋមន្ត្រីទេ។ ច្រាសមកវិញ ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រីមិនមានអំណាចដើម្បីរំលាយសភាឡើយ។ ធម្មនុញ្ញនេះបានចែងថាក្នុងករណីនៃ រឺក្រោម''កាលៈទេសៈដែលមិនអាចរំពឹងផ្សេងៗ'' អាយុនៃសភាប្រាំឆ្នាំអាចនឹងត្រូវបានពន្យារដោយបទបញ្ជា។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦ កាលវេលារបស់សភានេះត្រូវបានពន្យារសម្រាប់ពេលប្រាំឆ្នាំទៀត រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩១។ ===ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ=== រដ្ឋសភាបានជ្រើសរើសសមាជិកក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋរបស់ខ្លួនប្រាំពីររូប។ ប្រធាននៃក្រុមប្រឹក្សានេះបម្រើការជាប្រមុខរដ្ឋ ក៏ប៉ុន្តែអំណាចនេះត្រូវប្រើជាមេបញ្ជាការជាន់ខ្ពស់នៃមុខតំណែងមុននៃកងទ័ពដែលត្រូវបានគេលុបចោល​ពីពង្រាងចុងក្រោយនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ សមាជិកប្រាំពីររូបនៃក្រុមប្រឹក្សានេះស្ថិតក្នុងចំណោមពួកមេដឹកនាំដែលមានឥទ្ធិពលក្នុងស.ប.ក.។ រវាងសម័័យប្រជុំច្រើនលើកនៃរដ្ឋសភានេះ ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋបានធ្វើបន្តកិច្ចការរបស់សភា។ វាអាចតែងតាំង រឺដកចេញអនុសាសន៍នៃក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋដែលមានរដ្ឋមន្ត្រីគណៈរដ្ឋមន្ត្រី ឯកអគ្គរដ្ឋទូត និងប្រេសិតទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវរដ្ឋាភិបាលបរទេសណាមួយ។ ពួកប្រេសិតការទូតបរទេសបានអត្ថាធិប្បាយលិខិតននានារបស់ខ្លួននូវការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដល់ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋនេះ។ ===ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី រឺ គណៈរដ្ឋមន្ត្រី=== អង្គនីតិប្រតិបត្តិកំពូលរបស់រដ្ឋាភិបាលគឺជាក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី រឺ គណៈរដ្ឋមន្ត្រី ដែលនៅចុងឆ្នាំ១៩៨៧ត្រូវបានដឹកនាំដោយលោកហ៊ុន-សែន (ពេលនោះដែរគឺចាប់តាំងពីខែ មករា ១៩៨៥)។ ក្រៅពីនាយករដ្ឋមន្ត្រី (ត្រូវគេហៅថាប្រធាន) ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រីមានឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីពីររូប (អនុប្រធាន) និងរដ្ឋមន្ត្រីម្ភៃរូប។ រដ្ឋសភាបានជ្រើសតាំងពួករដ្ឋមន្ត្រីរបស់ក្រុមប្រឹក្សានេះសម្រាប់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំ។ ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រីបានជួបគ្នារាល់សប្ដាហ៍ក្នុងសម័យប្រជុំនីតិប្រតិបត្តិមួយ។ ការសម្រេចចិត្តនានាបានឱ្យមានការប្រជុំនីតិប្រតិបត្តិជាច្រើនលើកជា''សមូហភាព'' រីឯការសម្រចចិត្តទាំងនោះក្នុងសម័យប្រជុំពេញអង្គគឺត្រូវធ្វើឡើងដោយសំឡេងភាគច្រើន។ ពួកអ្នកតំណាងនៃរ.ស.ក.ក.ជ.ក.និងអង្គការជាច្រើនដទៃទៀត ក្នុងនោះប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់អាចជាម្ចាស់ គឺជួនកាលត្រូវបានអញ្ជើញឱ្យចូលរួមសម័យប្រជុំពេញអង្គនៃក្រុមប្រឹក្សានេះ ''នៅពេលដែល[ខ្លួនកំពុង]ពិភាក្សាបញ្ហាសំខាន់ៗ។'' ពួកអ្នកតំណាងទាំងនេះអាចបញ្ចេញទស្សនៈរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែពួកគេមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបោះឆ្នោតទេ។ ពួករដ្ឋមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលគឺទទួលបន្ទុកខាង កសិកម្ម គមនាគមន៍ ដំណឹកជញ្ជូន និង ប្រៃសណីយ៍ អប់រំ ហិរញ្ញវត្ថុ កិច្ចការបរទេស គេហដ្ឋាននិងពាណិជ្ជកម្មបរទេស ឧស្សាហកម្ម ព័ត៌មាន និងវប្បធម៌ មហាផ្ទៃ យុត្តិធម៌ ការពារជាតិ ផែនការ និងសង្គមកិច្ច និងអតីតយុទ្ធជន។ ជាការបន្ថែម គណៈរដ្ឋមន្ត្រីនេះរួមមានរដ្ឋមន្ត្រីមួយរូបសម្រាប់កិច្ចការកសិកម្ម និងការដាំដុះកៅស៊ូ ដែលត្រូវបានភ្ជាប់ទៅកាន់ការិយាល័យនៃក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកការិយាល័យនៃក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី គឺជាអគ្គលេខាធិការនៃការិយាល័យក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី ក៏ជាអ្នកដែលធ្លាប់ទទួលបន្ទុកខាងដឹកជញ្ជូន និងបណ្ដាញការពារព្រំដែនខ្មែរ-ថៃដែរ ជានាយកនៃអធិការកិច្ចកិច្ចការរដ្ឋមួយរូប និងជាប្រធាននាយកទូទៅនៃធនាគារជាតិប្រជាជនកម្ពុជាទៀត។ ===អង្គចៅក្រម=== ការស្ដារច្បាប់និងបទបញ្ជាគឺជាអ្វីមួយក្នុងចំណោមកិច្ចការជាបន្ទាន់ថែមទៀតនៃរបបហេង-សំរិន។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៩មក រដ្ឋបាលតុលាការគឺស្ថិតនៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃនៃតុលាការបដិវត្តន៍ប្រជាជនដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងរួសរាន់នៅភ្នំពេញ និងតាមទីក្រុងខេត្តធំផ្សេងៗទៀត។ ច្បាប់ថ្មីដែលទាក់ទងនឹងការរៀបចំនៃតុលាការ និងជាមួយការិយាល័យនៃរដ្ឋអាជ្ញាគឺត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើនៅខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៨២។ ក្រោមច្បាប់នេះ តុលាការជាន់ខ្ពស់ប្រជាជនបានក្លាយជាតុលាការជាន់ខ្ពស់បំផុតនៃដែនដី។ ប្រព័ន្ធតុលាការបានផ្សំប្រកបដោយតុលាការបដិវត្តន៍ប្រជាជនជាច្រើន តុលាការយោធានានា និងការិយាល័យរបស់ពួករដ្ឋអាជ្ញា។ ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី នៅលើអនុសាសន៍នៃអង្គរដ្ឋបាលដែនដីបានហៅថាគណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ប្រជាជន បានតែងតាំងពួកចៅក្រម និងពួករដ្ឋអាជ្ញា។ ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== នៅចុងឆ្នាំ១៩៨៧ ប្រទេសនេះត្រូវបានបែងចែកទៅជាដប់ប្រាំបីខេត្ត និងក្រុង (municipality)ពិសេសពីរ [[ភ្នំពេញ]] និង[[កំពង់សោម]] ដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្របគ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាលកណ្ដាលដោយផ្ទាល់។ ខេត្តនានាត្រូវបានបែងចែកជាបន្ទាប់ទៀតទៅប្រហែល១២២ស្រុក ១៣២៥ឃុំ និង៩៣៨៦ភូមិ។ បំណែងចែករងនៃក្រុងគឺ[[សង្កាត់]] (ward)។ ===គណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ប្រជាជនដែនដី=== អង្គជ្រើសតាំងមួយ ប្រកបដោយប្រធានមួយរូប អនុប្រធានមួយ រឺ ច្រើនរូប និងសមាជិកគណៈកម្មាធិការមួយចំនួន បានដំណើរការគណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ប្រជាជននីមួយៗ។ អង្គជ្រើសតាំងទាំងនេះត្រូវបានជ្រើសរើសដោយពួកអ្នកតំណាងនៃគណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ប្រជាជនថ្នាក់ទាបជាង​បន្ទាប់នៅថ្នាក់ខេត្ត និងស្រុក។ នៅថ្នាក់ខេត្តនិងស្រុក ដែលរយៈពេលនៃតំណែងនាទីគឺប្រាំឆ្នាំ សមាជិកគណៈកម្មាធិការត្រូវការការយល់ព្រមបន្ថែមពីពួកមន្ត្រីរដ្ឋការដែលតំណាងឱ្យរ.ស.ក.ក.ជ.ក.និងអ្នកផ្សេងទៀតដែល​បានបញ្ចូលការរៀបចំជាច្រើន។ នៅថ្នាក់ឃុំនិងសង្កាត់ សមាជិកនៃគណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ប្រជាជនត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយផ្ទាល់ដោយពួកអ្នកស្រុកក្នុងតំបន់រយៈពេលបីឆ្នាំម្ដង។ មុនការបោះឆ្នោតក្នុងស្រុកលើកទីមួយ ដែលត្រូវប្រារព្ធឡើងនៅខែកុម្ភៈ និង មីនា ឆ្នាំ១៩៨១ រដ្ឋាភិបាលកណ្ដាលបានតែងតាំងពួកមន្ត្រីគណៈកម្មាធិការដែនដីជាច្រើន។ នៅចុងឆ្នាំ១៩៨៧ វាមិនច្បាស់លាស់ទេថាតើពួកប្រធាននៃគណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ដែនដីបានរាយការណ៍ទៅកាន់ការិយាល័យក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី រឺទៅកាន់[[ក្រសួងមហាផ្ទៃ (កម្ពុជា)|ក្រសួងមហាផ្ទៃ]]។ ===កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ=== '''''{{main|កងទ័ពបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា}}''''' [[File:Fin Flash of Cambodia (1979–1989).svg|thumb|90px|ចំណាំងកន្ទុយ​ក.ប.ប.ក. ​(១៩៧៩ ដល់ ១៩៨៩)]] [[File:Fin Flash of Cambodia (1989–1992).svg|thumb|90px|ចំណាំងកន្ទុយ​ក.ប.ក. ​(១៩៨៩ ដល់ ១៩៩៣)]] កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាទៀងទាត់នៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជាគឺ''កងទ័ពបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា'' (ក.ប.ប.ក.)។ ទាំងនេះគឺត្រូវបានគ្រោងទុកជាអន្តរជាតិនូវរូបភាពនៃរដ្ឋការនិយមវៀតណាមថ្មីនៅភ្នំពេញជារដ្ឋអធិបតេយ្យស្របច្បាប់។ ដោយការលើកស្ទួយកងកម្លាំងក្នុងស្រុកដូច្នេះគឺមិនមែនពិបាកណាស់ណាទេសម្រាប់ពួកអ្នកកាន់កាប់វៀតណាមនៅពេលនោះ ពីព្រោះពួកយួនធ្លាប់មានបទពិសោធន៍រួចទៅហើយក្នុងការបង្វឹក និងសម្របសម្រួលកងទ័ពនៅ[[លាវ]]ដែលជាប្រទេសជិតខាង។ ក.ប.ប.ក.ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើមឡើយពីពួកកងជីវពល អតីតពួកសមាជិកខ្មែរក្រហម និងពួកទាហានកំណែន។<ref>[http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-14730.html Vietnam - Conflict with Cambodia]</ref> កងទ័ពក.ប.ប.ក.ត្រូវបានបង្វឹក និងផ្គត់ផ្គង់ដោយកងទ័ពវៀតណាម។ ប៉ុន្តែដោយហេតុកង្វះនៃការហ្វឹកហ្វឺន និងសព្វាវុធសមរម្យ ប្រាក់បៀរវត្ស៍ស្ដួចស្ដើង និងការរត់ចោលជួរច្រើន ក.ប.ប.ក.ដែលកំពុងតែដុះស្លាបមិនមែនជាកងកម្លាំងប្រយុទ្ធដែលមានប្រសិទ្ធិភាពទេ និងភាគច្រើននៃការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងរ.ច.ក.ប.ត្រូវបានទុកជាចុងក្រោយបង្អស់ឱ្យកងទ័ពនៃពួកអ្នកកាន់កាប់ គឺ[[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម]]។ ពួកខ្មែរក្រហមបានបង្ខំពួកយួនឱ្យរវល់សង្គ្រាមកិច្ចទ័ពព្រៃជាអ្វីមួយនៃកលយុទ្ធរបស់ខ្លួន។ ជាច្រើនឆ្នាំបានកន្លងផុត ដោយពួកវៀតណាមបានរងការឈឺចាប់នូវសហេតុភាពដែលកំពុងធ្វើឱ្យអន្តរាយ និងសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីរ៉ាំរ៉ៃបានធ្វើឱ្យកម្ពុជាចុះទន់ខ្សោយ និងបានរំខានដល់កិច្ចប្រឹងប្រែងកសាងខ្លួនឡើងវិញ។ ខ្មែរក្រហមបានទទួលបានទំនុកចិត្តថាពួកគេអាចបន្តការវាយកងទ័ពវៀតណាមឱ្យទៅឆ្ងាយ ហើយយួនបានយល់នូវរបៀបដ៏ងាយដែលខ្លួននឹងក្លាយជារំពា ជាជាងសត្វរំពា។ ជាការពិតសៀវភៅខ្លះបានហៅនេះគឺ ''សង្គ្រាមវៀតណាមរបស់វៀតណាម''។ ក.ប.ប.ក.ដែលអាចឆ្លើយតបទៅនឹងអង្គការពីរខាងក្រោមក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ ដែលមានឈ្មោះថា ក្រសួងការពារជាតិ និងសេនាធិការទូទៅ។ ពួកទាហានចាស់ៗមកពីបដិវត្តន៍ភូមិភាគបូព៌ា ជាពិសេសអ្នកទាំងនោះមកពី[[ខេត្តកំពង់ចាម|កំពង់ចាម]] [[ខេត្តស្វាយរៀង|ស្វាយរៀង]] ដូចគ្នាដែរ មនុស្សដែលត្រូវបានអប់រំនៅវៀតណាមបន្ទាប់ពី[[សន្និសីទសឺណែវ (១៩៥៤)|សន្និសីទសឺណែវ១៩៥៤]]បានកាន់តំណែងស្រាប់ក្នុងក្រសួងការពារជាតិ។<ref name="dccam.org"/> ការគ្រប់គ្រងក្នុងការបង្កើតយោធាក.ប.ប​.ក.និងការមិនលះបង់ចំពោះការប្រកាន់នយោបាយរបស់បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា (ប.ប.ប.ក.) ត្រូវបានធានាដោយបណ្ដាញគណបក្ស ដោយបានដាក់ពីលើរចនាសម្ព័ន្ធការពារជាតិ ដែលបានពង្រីកពីលើចុះក្រោមដល់អង្គភាពជាច្រើនគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ទាំងអស់។ ក.ប.ប.ក.បានអភិវឌ្ឍផងដែរនូវប្រព័ន្ធ[[យុត្តិធម៌យោធា]] ជាមួយនិងតុលាការយោធានានា ក៏ដូចជាបណ្ដាញនៃ[[ពន្ធនាគារយោធា]]ជាច្រើនទៀតដែរ។<ref>[http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-2238.html Cambodia - Military Service]</ref> នៅឆ្នាំ១៩៨៩ ដោយបានចាប់ផ្ដើមសម័យអន្តរកាលនោះដែលបានឈានដល់កម្រិតកំពូលកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពប៉ារីសនៅឆ្នាំ១៩៩១។ បន្ទាប់ពីឈ្មោះ''សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា''ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរជាផ្លូវការទៅកាន់''រដ្ឋកម្ពុជា'' (រ.ក.) ក.ប.ប.ក.ត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះជា''កងទ័ពប្រជាជនកម្ពុជា'' (ក.ប.ក.)។ បន្តបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៣ ក.ប.ក.ត្រូវបានស្រូបទាញទៅជាកងទ័ជាតិថ្មីនៃកងទ័ពរាជានិយម ជាតិនិយម និងក.ប.ក.វិញ។ ==សូមមើលផងដែរ== *[[រណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា]] *[[កងទ័ពបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា]] *[[ផែនការក៥]] *[[កម្ពុជាទំនើប]] *[[នយោបាយកម្ពុជា]] *[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]] *[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]] ==ឯកសារយោង== {{reflist|2}} {{loc}} ==គន្ថនិទ្ទេស== *Bekaert, Jacques, '''''Cambodian Diary''', Vol. 1: Tales of a Divided Nation 1983-1986'', White Lotus Press, Bangkok 1997, ISBN 974-8496-95-3, & ''Vol. 2: A Long Road to Peace 1987-1993'', White Lotus Press, Bangkok 1998, ISBN 978-974-8496-95-5 * Harris, Ian, ''Buddhism in Extremis: The Case of Cambodia,'' in Buddhism and Politics in Twentieth-Century Asia, edited by Ian Harris, 54-78 (London, New York: Pinter, 1999). ISBN 1-85567-598-6 * Gottesman, Evan, ''Cambodia after the Khmer Rouge: Inside the politics of Nation Building''. * [[បឹន ខៀរណឹន|ខៀរណឹន បឹន]] និងឃាំររ៉ូឡាញ-យូស (eds)។ ''ការប៉ះទង្គិចនិងការផ្លាស់ប្ដូរនៅកម្ពុជា។'' ការសិក្សាអាស៊ីម៉ត់ចត់ ៣៤ (៤) (ធ្នូ ២០០២) * Silber, Irwin, ''Kampuchea: The Revolution Rescued'', Oakland, 1986 * វិខ្ខឺរី ម៉ៃឃល ''កម្ពុជា : ១៩៧៥-១៩៨២'' បុស្តុន: [[សោសអឹនដ៍ប៉្រិស្ស៍]] ១៩៨៤ * Volkmann, Toby Alice , ''Cambodia 1990.'' Special edition. Cultural Survival Quarterly 14(3) 1990 ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Commons category|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា}} {{Commons category|រដ្ឋកម្ពុជា}} *[http://homepage3.nifty.com/thuan/audio/khm_pr.mid National anthem of the PRK (tune)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913213230/http://homepage3.nifty.com/thuan/audio/khm_pr.mid |date=2016-09-13 }} *[http://www.yale.edu/cgp/thailand_response.html Puangthong Rungswasdisab, ''Thailand's Response to the Cambodian Genocide''] *[http://www.heritage.org/research/asiaandthepacific/em160.cfm Kenneth J. Conboy, ''Hanoi's Newest Friend: Tokyo''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091012184441/http://www.heritage.org/Research/AsiaandthePacific/EM160.cfm |date=2009-10-12 }} *[http://www.peacemakers.ca/research/Cambodia/CambodiaShortBib.html Peacemakers Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090312020412/http://www.peacemakers.ca/research/Cambodia/CambodiaShortBib.html |date=2009-03-12 }} {{សង្គមនិយមតាមរដ្ឋ}} {{DEFAULTSORT:Kampuchea, People's Republic of}} [[Category:ការដួលរលំ១៩៩៣]] [[Category:សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា| ]] [[Category:អតីតនយោបាយាង្គនៃសង្គ្រាមត្រជាក់]] [[Category:សង្គ្រាមពាក់ព័ន្ធនឹងវៀតណាម]] [[Category:សង្គ្រាមពាក់ព័ន្ធនឹងកម្ពុជា|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] [[Category:សង្គ្រាមចិន-វៀតណាម|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] [[Category:ការកាន់កាប់យោធា]] [[Category:ប្លុកខាងកើត]] [[Category:ចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ]] [[Category:លទ្ធិកុម្មុយនិស្តនៅកម្ពុជា|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] [[Category:អតីតប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] [[Category:សតវត្សទី២០នៅកម្ពុជា|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] jky6625j02bh2r9klvtz3g51yrmw5ba 0 38589 336604 220414 2026-06-14T04:13:43Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[អ្នកម្នាងយួរវត្តី]] 336604 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[អ្នកម្នាងយួរវត្តី]] shs5xbr5sms5om5rfnxy8azuf3sejdf 0 38591 336602 230695 2026-06-14T04:13:23Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[នរោត្តម នរលក្ខណ៍]] 336602 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[នរោត្តម នរលក្ខណ៍]] 406j3dwvw8c69ahx6hg111gr17nnilj 0 38592 336603 230792 2026-06-14T04:13:33Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[នរោត្តម នរលក្ខណ៍]] 336603 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[នរោត្តម នរលក្ខណ៍]] 406j3dwvw8c69ahx6hg111gr17nnilj 0 38910 336597 336449 2026-06-13T18:17:30Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 336597 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋអាហ្សង់ទីន | common_name = អាហ្សង់ទីន | native_name = {{nobold|''República Argentina'' ([[ភាសាអេស្ប៉ាញ]])}} | image_flag = Flag of Argentina.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអាហ្សង់ទីន|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Coat of arms of Argentina.svg | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអាហ្សង់ទីន|វរលញ្ឆករ]] | other_symbol = [[File:Sol de Mayo-Bandera de Argentina.svg|90x90px|alt=Sol de Mayo]]<br/> | other_symbol_type = [[ព្រះអាទិត្យនៃខែឧសភា|Sol de Mayo]]<br/>{{small|(ព្រះអាទិត្យនៃខែឧសភា)}} | national_motto = "''En unión y libertad''"<br/>"ក្នុងឯកភាព និងសេរីភាព" | national_anthem = "[[ចម្រៀងជាតិអាហ្សង់ទីន|Himno Nacional Argentino]]"<br/>("ភ្លេងជាតិអាហ្សង់ទីន")<br/><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Himno Nacional Argentino instrumental.ogg]]}}</div> | image_map = Argentina on the globe (+all claims) (Chile centered).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអាហ្សង់ទីន (ក្រហម) នៅលើភូគោល | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ប៊ុយណូស៊ែ]] | coordinates = {{Coord|34|36|S|58|23|W|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាអេស្ប៉ាញ]] | languages_sub = yes | languages_type = ភាសាទទួលស្គាល់តាមតំបន់ | languages = {{Plainlist| * [[ភាសាក្វារ៉ានី]]ក្នុង[[ខេត្តកូរីអានតេស]]<ref name="Corrientes-5598" /> * [[ភាសាកេជូវ៉ាខាងត្បូង|ភាសាកេជូវ៉ា]]ក្នុង[[ខេត្តសាន់ទីអាហ្គោឌែលអេស្តេរ៉ូ]]<ref>{{cite book |title=La educación intercultural bilingüe en Santiago del Estero, ¿mito o realidad? |publisher=Cámara de Diputados de la Nación |page=1 |url=http://usuarios.arnet.com.ar/yanasu/Ley5409.html |trans-title=La cámara de diputados de la provincia sanciona con fuerza de ley. }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807005056/http://usuarios.arnet.com.ar/yanasu/Ley5409.html |date=2020-08-07 }}</ref> * [[ភាសាតូបាគុម]] [[ភាសាម៉ូកូវី]] និង[[ភាសាវីឈី]]ក្នុង[[ខេត្តឆាកូ]]<ref name=kom/> * [[ភាសាវ៉ែលប៉ាតាហ្គោនី|ភាសាវ៉ែល]]ក្នុង[[ខេត្តឈូប៊ូត]]<ref>{{cite book |title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Enseñanza y desarrollo continuo del idioma galés en la provincia del Chubut. Expresión de beneplácito. Menna, Quetglas y Austin. |publisher=Cámara de Diputados de la Nación |page=1 |url=https://www4.hcdn.gob.ar/dependencias/dcomisiones/periodo-136/136-1732.pdf |access-date=25 មេសា 2022 |archive-date=11 ឧសភា 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511045625/https://www4.hcdn.gob.ar/dependencias/dcomisiones/periodo-136/136-1732.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511045625/https://www4.hcdn.gob.ar/dependencias/dcomisiones/periodo-136/136-1732.pdf |date=2020-05-11 }}</ref> }} | ethnic_groups = {{vunblist | ៨៣.៦–៩៦.៦% [[ជនជាតិអាហ្សង់ទីនដែលមានដើមកំណើតអឺរ៉ុប|ជនជាតិស្បែកស]] | ២.៤–៤.៦% [[ជនជាតិដើមនៅអាហ្សង់ទីន|ជនជាតិដើម]] | ០.៤–៤.៣% [[ជនជាតិអាហ្សង់ទីនអាហ្វ្រិក|អាហ្វ្រិក]] | ០.៦% [[ជនជាតិអាហ្សង់ទីនអាស៊ី|អាស៊ី]] | ៦.៩% ជនជាតិផ្សេងៗទៀត }} | ethnic_groups_year = | ethnic_groups_ref = {{refn|group=ស|មិនមានជំរឿនអាហ្សង់ទីននាពេលថ្មីៗនេះបានរួមបញ្ចូលសំណួរ ឬលទ្ធផលទូលំទូលាយស្តីពីជនជាតិទេ។ ដូចនេះ ប្រភពមិនមែនរដ្ឋាភិបាលទាំងនេះបានផ្តល់ការប៉ាន់ប្រមាណខុសៗគ្នា។ នេះរួមបញ្ចូលទាំង ''CIA Factbook''<ref>{{cite web|url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/argentina/|title = Argentina|date = 19 November 2021|access-date = 26 មេសា 2022|archivedate = 17 មេសា 2021|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210417040319/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/argentina/|url-status = dead}}</ref> និងការស្ទង់មតិដែលធ្វើឡើងដោយ[[ឡាទីណូបារ៉ូមេត្រូ]] (''Latinobarómetro'')។<ref>{{cite web|url=https://www.latinobarometro.org/latContents.jsp |title=Informe Latinobarómetro 2018 |publisher=latinobarometro.org|access-date=10 June 2021}} រូបថតអេក្រង់ (ស្គ្រីនសត) នៃលទ្ធផលពីការស្ទង់មតិ ''Latinobarómetro''៖ [https://ibb.co/Rb7mFqX Image 1], [https://ibb.co/DQLLB0Z Image 2]</ref>}} | religion = {{unbulleted list |៧៩.៦% [[សាសនានៅអាហ្សង់ទីន#គ្រិស្តសាសនា|គ្រិស្តសាសនា]]<br/>—៦២.៩% [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅអាហ្សង់ទីន|រ៉ូម៉ាំងកាតូលិក]]<br/>—១៥.៣% [[ប្រូតេស្តង់]]<br/>—១.៤% និកាយគ្រិស្តផ្សេងៗទៀត |១៩.២% គ្មានជំនឿសាសនា |១.២% សាសនាផ្សេងៗទៀត }} | religion_year = ២០១៩ | religion_ref = <ref name="CONICETReligion19">{{cite web|url=http://www.ceil-conicet.gov.ar/wp-content/uploads/2019/11/ii25-2encuestacreencias.pdf|access-date=25 មេសា 2022|last1=Mallimac|last2=Giménez Béliveau|last3=Esquivel|last4=Irrazábal|first1=Fortunato|first2=Verónica|first3=Juan Cruz|first4=Gabriela|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Sociedad y Religión en Movimiento. Segunda Encuesta Nacional sobre Creencias y Actitudes Religiosas en la Argentina|publisher=Centro de Estudios e Investigaciones Laborales (CEIL). [[ក្រុមប្រឹក្សាស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកទេសជាតិ|CONICET]]|issn=1515-7466}}</ref> | government_type = [[សាធារណរដ្ឋ]][[ប្រព័ន្ធប្រធានាធិបតី|ប្រធានាធិបតីនិយម]][[សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធ|សហព័ន្ធ]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអាហ្សង់ទីន|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[អាល់ប៊ឺតូ ហ្វែណង់ដេស]] | leader_title2 = [[អនុប្រធានាធិបតីអាហ្សង់ទីន|អនុប្រធានាធិបតី]] | leader_name2 = [[គ្រីស្ទីណា ហ្វែណង់ដេស ដឺ កៀឈ្នើរ]] | leader_title3 = [[ប្រធានគណៈរដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name3 = [[ហ័ន ល្វីស ម៉ាន់សួរ]] | leader_title4 = [[ប្រធានសភាតំណាងរាស្រ្ត (អាហ្សង់ទីន)|ប្រធានសភាតំណាងរាស្ត្រ]] | leader_name4 = [[ស៊ែរជីអូ ម៉ាសា]] | leader_title5 = [[ប្រធានតុលាការកំពូល (អាហ្សង់ទីន)|ប្រធានតុលាការកំពូល]] | leader_name5 = [[កាឡូស រ៉ូសិនក្រាន់ស៍]] | legislature = [[សមាជជាតិ (អាហ្សង់ទីន)|សមាជជាតិ]] | upper_house = [[ព្រឹទ្ធសភា (អាហ្សង់ទីន)|ព្រឹទ្ធសភា]] | lower_house = [[សភាតំណាងរាស្ត្រ (អាហ្សង់ទីន)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] | sovereignty_type = [[សង្គ្រាមឯករាជ្យអាហ្សង់ទីន|ទទួលឯករាជ្យ]]ពី | sovereignty_note = [[ចក្រភពអេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | established_event2 = [[បដិវត្តន៍ខែឧសភា]] | established_date2 = ២៥ ឧសភា ១៨១០ | established_event3 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអាហ្សង់ទីន|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date3 = ៩ កក្កដា ១៨១៦ | established_event4 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញអាហ្សង់ទីន|ប្រកាសរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] | established_date4 = ១ ឧសភា ១៨៥៣ | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២,៧៨០,៤០០ | area_rank = ទី៨ | area_footnote = {{refn|group=តំ.ក្រៅ|ទិន្នន័យផ្ទៃតំបន់មិនបានរាប់បញ្ចូលទឹកដីទាមទារនៅ[[អង់តាកទិកអាហ្សង់ទីន|អង់តាកទិក]] (៩៦៥,៥៩៧ គម{{smallsup|២}} និងថែមទាំង[[ប្រជុំកោះអរគ្នីរ]]) [[កោះហ្វកឡិន]] (១១,៤១០ គម{{smallsup|២}}) [[កោះចចជីខាងត្បូង|ចចជីខាងត្បូង]] (៣,៥៦០ គម{{smallsup|២}}) និង[[កោះចចជីខាងត្បូង និងសាំងវិចខាងត្បូង#កោះសាំងវិចខាងត្បូង|កោះសាំងវិចខាងត្បូង]] (៣០៧ គម{{smallsup|២}})។<ref name=totalpop>{{cite web |url=http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/f020202.xls |format=XLS |title=Población por sexo e índice de masculinidad. Superficie censada y densidad, según provincia. Total del país. Año 2010 |work=Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas 2010 |publisher=INDEC – Instituto Nacional de Estadística y Censos |place=Buenos Aires |archive-url=https://web.archive.org/web/20140608011356/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/f020202.xls |archive-date=8 មិថុនា 2014 |url-status=dead |access-date=2019-01-29 |archivedate=2014-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140608011356/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/f020202.xls }}</ref>}} | percent_water = ១.៥៧ | population_estimate = ៤៥,៦០៥,៨២៦<ref>{{cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/argentina-population|title = Argentina Population 2021 (Demographics, Maps, Graphs)}}</ref> | population_estimate_year = ២០២១ | population_estimate_rank = ទី៣១ | population_census = ៤០,១១៧,០៩៦<ref name=totalpop /> | population_census_year = ២០១០ | population_census_rank = | population_density_km2 = ១៤.៤ | population_density_rank = ទី២១៤ | GDP_PPP = {{increase}} ១.០៤៩ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name=imf2>{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/October/weo-report?c=213,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2019&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|work=World Economic Outlook Database, October 2021|publisher=មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ|title=Argentina|access-date=26 មេសា 2022}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២២ | GDP_PPP_rank = ទី២៦ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ២២,៨៩១ ដុល្លារ<ref name=imf2 /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៥៦ | GDP_nominal = {{increase}} ៤៥៥.១៧២ ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_year = ២០២២ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៩,៩២៩ ដុល្លារ<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៥៣ | Gini = ៤២.៩ | Gini_year = ២០២០ | Gini_change = increase | Gini_ref = <ref name=gini /><ref>{{cite web|url=https://datos.bancomundial.org/indicator/SI.POV.GINI?view=map|title = Índice de Gini &#124; Data}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៨៤៥ | HDI_year = ២០១៩ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=26 មេសា 2022}}</ref> | HDI_rank = ទី៤៦ | currency = [[ប៉េសូអាហ្សង់ទីន]] ([[និមិត្តសញ្ញាដុល្លារ|$]]) | currency_code = ARS | time_zone = [[ម៉ោងនៅអាហ្សង់ទីន|ART]] | utc_offset = +៣ | utc_offset_DST = | DST_note = | time_zone_DST = | date_format = ថ្ងៃ/ខែ/ឆ្នាំ – {{abbr|dd|day}}/{{abbr|mm|month}}/{{abbr|yyyy|year}} ([[សកលសករាជ|ស.ស.]]) | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអាហ្សង់ទីន|+៥៤]] | iso3166code = AR | cctld = [[.ar]] | today = | footnote_a = }} '''ប្រទេសអាហ្សង់ទីន''' ([[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]៖ Argentina) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋអាហ្សង់ទីន''' ([[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]៖ República Argentina) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅប៉ែកខាងត្បូងនៃទ្វីប[[អាមេរិកខាងត្បូង]]។ អាហ្សង់ទីនបានគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីសរុប ២,៧៨០,២០០ គម^២ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអាមេរិកខាងត្បូងតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ប្រទេសដែលមានទំហំធំបំផុតទីពីរនៅអាមេរិកខាងត្បូង]] (បន្ទាប់ពី[[ប្រេស៊ីល]]) ធំបំផុតទីបួននៅ[[ទ្វីបអាមេរិក]]ទាំងមូល និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ធំបំផុតទីប្រាំបី]]នៅលើពិភពលោក។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនជាប់ជាមួយប្រទេស[[ឈីលី]]នៅភាគខាងលិច [[បូលីវី]]និង[[ប៉ារ៉ាគ្វេ]]នៅភាគខាងជើង ទិសឦសាន្តជាប់នឹងប្រទេស[[ប្រេស៊ីល]] និងប្រទេស[[អ៊ូរុយគ្វេ]]នៅភាគខាងកើត។ អាហ្សង់ទីនគឺជារដ្ឋ[[សហព័ន្ធ]]ដែលបែងចែកទៅជា[[ខេត្តនៃអាហ្សង់ទីន|ខេត្តចំនួនម្ភៃបី]] និងមានទីក្រុងស្វយ័តមួយដែលត្រូវជារដ្ឋធានីសហព័ន្ធ និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់ប្រទេស ពោលគឺ[[ប៊ុយណូស៊ែ]]។ ខេត្ត និងរដ្ឋធានីមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញរៀងៗខ្លួន ប៉ុន្តែត្រូវស្ថិតនៅក្រោម[[សហព័ន្ធនិយម|ប្រព័ន្ធសហព័ន្ធ]]។ អាហ្សង់ទីនបានទាមទារអធិបតេយ្យភាពលើផ្នែកមួយនៃតំបន់[[អង់តាកទិក]] [[កោះហ្វកឡិន]] និង[[ប្រជុំកោះចចជីខាងត្បូង និងសាំងវិចខាងត្បូង]]។ វត្តមានរបស់មនុស្សដំបូងបង្អស់ដែលបានកត់ត្រានៅអាហ្សង់ទីននាសម័យទំនើបនេះមានតាំងពីសម័យកាល Paleolithic ។{{sfn|Abad de Santillán|1971|p=17}} ប្រទេសនេះស្ថិតនៅក្នុងអាណានិគមអេស្ប៉ាញនៃតំបន់នេះក្នុងអំឡុងពេលសតវត្សទី 16 ។{{sfn|Crow|1992|p=128}} ប្រទេសអាហ្សង់ទីនរក្សាឋានៈជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួនជាមហាអំណាចកណ្តាលនៅក្នុងកិច្ចការអន្តរជាតិនិងជាមហាអំណាចក្នុងតំបន់និងនៅអាមេរិចឡាទីន។ ប្រទេសអាហ្សង់ទីនមានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទី 2 នៅអាមេរិកខាងត្បូងហើយជាប្រទេសធំទីបីនៅអាមេរិកឡាទីននិងជាសមាជិកនៃប្រទេសមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចធំ ៗ G-15 និង G-20 ។ វាក៏ជាសមាជិកស្ថាបនិករបស់ អង្គការសហប្រជាជាតិ ធនាគារពិភពលោក អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក Mercosur សហភាពប្រជាជាតិអាមេរិកខាងត្បូង សហគមន៍នៃរដ្ឋអាមេរិកឡាទីននិងការាបៀន និង អង្គការ Ibero អាមេរិកអាមេរិក ។ វាគឺជាប្រទេសដែលមានសន្ទស្សន៍ខ្ពស់បំផុតលំដាប់ទី 2 នៅអាមេរិកឡាទីនលើសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រអាហ្សង់ទីន}} {{double image|right|SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|200|Pucará de Tilcara 01.JPG|200|The [[Cueva de las Manos|Cave of the Hands]] in [[Santa Cruz province, Argentina|Santa Cruz province]], with indigenous artwork dating from 13,000–9,000 years ago.|The fortification of ''[[Pucará de Tilcara]]'' in [[Jujuy Province]], part of the [[Inca Empire]].}} ដានដំបូងបំផុតនៃជីវិតមនុស្សនៅតំបន់ដែលឥឡូវត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអាហ្សង់ទីនត្រូវបានកត់ត្រាពីសម័យកាលប៉ាលេលីទិកដែលមានដានទៀតនៅ Mesolithic និង នីកូលថិច ។{{sfn|Abad de Santillán|1971|p=17}} រហូតមកដល់សម័យអាណានិគមអឺរ៉ុប អាហ្សង់ទីនមានប្រជាជនតិចតួចណាស់ និងមានវប្បធម៌ចម្រុះខុសៗគ្នា។{{sfn|Abad de Santillán|1971|pp=18–19}} ជនជាតិអឺរ៉ុបបានមកដល់តំបន់នេះជាលើកដំបូងជាមួយការធ្វើដំណើររបស់ Amerigo Vespucci 1502 ។ អ្នកធ្វើដំណើរអេស្ប៉ាញ Juan Díaz de Solís និង [Sebastian Cabot (អ្នករុករក)] បានធ្វើដំណើរទៅទឹកដីអាហ្សង់ទីននៅឆ្នាំ 1516 និង 1526។{{sfn|Crow|1992|p=128}} នៅឆ្នាំ 1536 Pedro de Mendoza បានបង្កើតការតាំងទីលំនៅតូចមួយនៃទីក្រុងប៊ុយណូស៊ែរដែលត្រូវបានគេបោះបង់ចោលនៅឆ្នាំ 1541 ។{{sfn|Crow|1992|pp=129–32}} [[File:Smartin.JPG|thumb|upright|alt=Portrait of the General,|Portrait of General [[José de San Martin]], ''[[Libertadores|Libertador]]'' of Argentina, [[Chile]] and [[Peru]]|alt=Painting of San Martín holding the Argentine flag]] ក្នុងឆ្នាំ 1912 ប្រធានាធិបតី [លោក Roque SênenPeña] បានអនុម័តសិទ្ធិបោះឆ្នោតជាបុរសនិងជាសម្ងាត់ដែលបានអនុញ្ញាតឱ្យលោកHipólito Yrigoyen មេដឹកនាំសហជីពរណសិរ្សរួបរួម (UCR) ដើម្បីឈ្នះការបោះឆ្នោតឆ្នាំ 1916 ។ លោកបានអនុម័តកំណែទម្រង់សង្គមនិងសេដ្ឋកិច្ចនិងជំនួយបន្ថែមដល់កសិដ្ឋានតូចៗនិងអាជីវកម្ម។ អាហ្សង់ទីនបាននៅអព្យាក្រឹតក្នុងកំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 1 ។ រដ្ឋបាលទី 2 របស់លោក Yrigoyen បានជួបប្រទះនឹងបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចដែលបានកើតមានដោយវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច។{{sfn|Galasso|2011|loc=vol. II|pp=7–178}} ==ភូមិសាស្ត្រ== {{Main|ភូមិសាស្ត្រអាហ្សង់ទីន}} [[File:29. July 2015Chile35.JPG|thumb|upright|alt=Mountain tops, with clouds shown.|[[Aconcagua]] is the [[Extremes of Altitude|highest mountain]] outside of Asia, at {{convert|6960.8|m|ft}}, and the highest point in the [[Southern Hemisphere]].<ref name="UNC-Sigma">{{cite web|url=http://www.uncu.edu.ar/novedades/index/informe-cientifico-que-estudia-el-aconcagua-el-coloso-de-america-mide-69608-metros |title=Informe científico que estudia el Aconcagua, el Coloso de América mide 6960,8 metros |language=Spanish |trans-title=Scientific Report on Aconcagua, the Colossus of America measures 6960,8m |year=2012 |publisher=[[Universidad Nacional de Cuyo]] |accessdate=3 September 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908061725/http://www.uncu.edu.ar/novedades/index/informe-cientifico-que-estudia-el-aconcagua-el-coloso-de-america-mide-69608-metros |archivedate=8 September 2012 |df= }}</ref> |alt=]] ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដី {{convert|2780400|km2|0|abbr=on}} ហើយមានទីតាំងនៅទ្វីអាមេរិកខាងត្បូង។ ចំណុចខ្ពស់ជាងគេបំផុតគឺតំបន់ Aconcagua ស្ថិតនៅក្នុងខេត្ត Mendoza ({{convert|6959|m|0|abbr=on}} លើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ),<ref name=ignmax>{{cite web|url=http://www.ign.gob.ar/AreaProfesional/Geografia/DatosArgentina/MaximasAlturas |last=Albanese |first=Rubén |title=Alturas y Depresiones Máximas en la República Argentina |trans-title=Maximum peaks and lows in the Argentine Republic |publisher=Instituto Geográfico Nacional |place=Buenos Aires |year=2009 |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130723041514/http://www.ign.gob.ar/AreaProfesional/Geografia/DatosArgentina/MaximasAlturas |archivedate=23 July 2013 |deadurl=yes |df= }}</ref> ចំណុចទាបជាងគេបំផុតគឺតំបន់ Laguna del Carbón ស្ថិតក្នុងខេត្ត Santa Cruz ({{convert|-105|m|0|abbr=on}} ក្រោមនីវ៉ូទឹកសមុទ្។រ<ref name=ignmax/><ref>{{cite web|url=http://geology.com/below-sea-level/|last=Lynch|first=David K.|title=Land Below Sea Level|publisher=Geology – Geoscience News and Information|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140327144243/http://geology.com/below-sea-level/|archivedate=27 March 2014|deadurl=no}}</ref> ===ជីវចម្រុះ=== អាហ្សង់ទីនជាប្រទេសសម្បូរដោយជីវចម្រុះ។<ref name=cbd>{{cite web|url=http://www.cbd.int/countries/profile/?country=ar|title=Argentina – Main Details|publisher=Convention on Biological Diversity|place=Montreal, Canada|year=2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019023006/http://www.cbd.int/countries/profile/?country=ar|archivedate=19 October 2013|deadurl=no}}</ref><ref name=cbd/> ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនេះ ធ្វើឱ្យប្រទេសនេះសម្បូរជីវចម្រុះដោយមាន<ref name=cbd/><ref name=wcmc>{{cite web |title=Biodiversity 2005. Cambridge, UK: UNEP–WCMC – World Conservation Monitoring Centre of the United Nations Environment Programme. 2005 |url=https://www.bipindicators.net/system/resources/files/000/000/393/original/801.pdf?1480337758 |website=www.bipindicators.net}}</ref> * រុក្ខជាតិ 9,372 ប្រភេទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ២៤) * បក្សី 1,038 ប្រភេទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៤) * ថនិកសត្វ 375 ប្រភេទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១២) * ល្មូន 338 ប្រភេទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៦) * អំភីប 162 ប្រភេទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៩) សួនឧទ្យានជាតិអាហ្សង់ទីន] បង្កើតបានបណ្តាញ 35 កន្លែងនៅប្រទេសអាហ្សង់ទីន។ ឧទ្យាននេះគ្របដណ្តប់លើបរិវេណដែលមានលក្ខណៈប្លែកៗជាច្រើនពីឧទ្យានជាតិបារីសនៅព្រំប្រទល់ខាងជើងជាមួយបូលីវីទៅកាន់ឧទ្យានជាតិ Tierra del Fuego នៅភាគខាងត្បូងនៃទ្វីបនេះ។ រដ្ឋបាលសួនឧទ្យានជាតិគឺជាភ្នាក់ងារមួយដែលថែរក្សានិងគ្រប់គ្រងឧទ្យានជាតិទាំងនេះរួមជាមួយនឹង បូជនីយដ្ឋានធម្មជាតិ និង ព្រៃព្រៃបម្រុង នៅក្នុងប្រទេស។<ref>{{cite web |url=http://www.parquesnacionales.gob.ar/institucional/objetivos-de-la-administracion/ |language=Spanish |title=Objetivos de la Administración |publisher=Administración de Parques Nacionales |accessdate=August 15, 2015 |archivedate=តុលា 29, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029082936/https://www.parquesnacionales.gob.ar/institucional/objetivos-de-la-administracion/ |url-status=dead }}</ref> ===អាកាសធាតុ=== [[File:Koppen-Geiger Map ARG present.svg|thumb|Köppen-Geiger climate classification map for Argentina.<ref>{{cite journal |last1=Beck |first1=Hylke E. |last2=Zimmermann |first2=Niklaus E. |last3=McVicar |first3=Tim R. |last4=Vergopolan |first4=Noemi |last5=Berg |first5=Alexis |last6=Wood |first6=Eric F. |title=Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution |journal=Scientific Data |date=30 October 2018 |volume=5 |page=180214 |doi=10.1038/sdata.2018.214 |url=https://www.nature.com/articles/sdata2018214 |language=en |issn=2052-4463}}</ref>]] ជាទូទៅ ប្រទេសអាហ្សង់ទីនមានអាកាសធាតុសំខាន់ៗចំនួនបួនគឺ ក្តៅ ក្ដៅស្ងួត ត្រជាក់ស្ងួត និងត្រជាក់។<ref name=arggov>{{cite web|url=http://www.argentina.gov.ar/argentina/portal/paginas.dhtml?pagina=1483 |title=Geography and Climate of Argentina |publisher=Government of Argentina |accessdate=28 August 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101220215355/http://www.argentina.gov.ar/argentina/portal/paginas.dhtml?pagina=1483 |archivedate=20 December 2010 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Beck |first1=Hylke E. |last2=Zimmermann |first2=Niklaus E. |last3=McVicar |first3=Tim R. |last4=Vergopolan |first4=Noemi |last5=Berg |first5=Alexis |last6=Wood |first6=Eric F. |title=Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution |journal=Scientific Data |date=30 October 2018 |volume=5 |page=180214 |doi=10.1038/sdata.2018.214}}</ref> ថ្វីបើតំបន់ដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេគឺអាកាសធាតុក្តៅល្មម ក៏អាកាសធាតុអាហ្សង់ទីនមានបរិមាណពិសេសនៃភាពសម្បូរបែបនៃអាកាសធាតុ។<ref name = FAO>{{cite web |url= http://www.fao.org/ag/agp/AGPC/doc/Counprof/Argentina/argentina.htm |title= Argentina |work= Country Pasture/Forage Resource Profiles |publisher= Food and Agriculture Organization |accessdate= 7 June 2015}}</ref> ==នយោបាយ== {{Main|នយោបាយនៅអាហ្សង់ទីន}} ===រដ្ឋាភិបាល=== [[File:Casa Rosada (8192119019).jpg|thumb|left|upright=1.05|[[Casa Rosada]], workplace of the [[President of Argentina|President]]]] អាហ្សង់ទីនគឺជាសាធារណរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងប្រកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។{{sfn|Constitution of Argentina|loc=art. 1}} រដ្ឋាភិបាលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយប្រព័ន្ធនៃការបែងចែកអំណាចដែលបានកំណត់ដោយ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសអាហ្សង់ទីន ដែលជាឯកសារច្បាប់កំពូលរបស់ប្រទេស។ ===ខេត្ត=== ប្រទេសអាហ្សង់ទីនគឺជាសហព័ន្ធនៃខេត្តចំនួន 23 និងទីក្រុងមួយនៃទីក្រុងស្វ័យភាព ប៊ុយណូស៊ែរ។ ខេត្ដត្រូវបានបែងចែកសម្រាប់គោលបំណងរដ្ឋបាលទៅជានាយកដ្ឋាននិងក្រុងនានា លើកលែងតែក្រុងប៊ុយណូស៊ែរ។ ទីក្រុង Buenos Aires ត្រូវបានបែងចែកជាសង្កាត់តូចៗ។ ខេត្តនានាមានអំណាចទាំងអស់ដែលពួកគេបានជ្រើសរើសមិនឱ្យផ្ទេរទៅរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ។{{sfn|Constitution of Argentina|loc=art. 121}} ពួកគេត្រូវតែជាសាធារណរដ្ឋតំណាង និងមិនត្រូវផ្ទុយនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។{{sfn|Constitution of Argentina|loc=arts. 5–6}} ក្នុងកំឡុងពេលសង្គ្រាមឯករាជ្យទីក្រុងសំខាន់ៗនិងតំបន់ជុំវិញរបស់ពួកគេ បានក្លាយទៅជាខេត្តទោះបីជាការអន្តរាគមរបស់ពួកគេ។ ច្បាប់ឆ្នាំ 1862 ត្រូវបានកំណត់ថាជាដែនដីជាតិ ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សហព័ន្ធប៉ុន្តែនៅខាងក្រៅព្រំដែននៃខេត្ត។ នៅឆ្នាំ 1884 ពួកគេបានធ្វើជាមូលដ្ឋានសម្រាប់បង្កើតរដ្ឋបាលនៃ Misiones, Formosa, Chaco, La Pampa, Neuquén, Rio Negro, Chubut, Santa Cruz និង Tierra del Fuego ។{{sfn|Rock|1987|p=155}} ===ទំនាក់ទំនងការបរទេស=== [[File:G20 2016 leaders.jpg|thumb|alt=Presidents all standing together.|Argentina is one of [[G-20 major economies]].]] គោលនយោបាយការបរទេសត្រូវបានគ្រប់គ្រងជាផ្លូវការដោយក្រសួងការបរទេស, ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិនិងការគោរពបូជា ដែលជាទំនួលខុសត្រូវសម្រាប់ប្រធានាធិបតី។ ប្រទេសនេះគឺជាប្រទេសមហាអំណាច G-15 និង G-20 នៃពិភពលោកនិងជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក និងអង្គការប្រជាជាតិអាមេរិច។ ប្រទេសនេះបានទាមទារផ្ទៃដី {{convert|965597|km2|abbr=on}} ក្នុងតំបន់អង់តាកទិកចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1904។<ref>{{cite web|url=http://www.marambio.aq/baseorcadas.html|title=Destacamento Naval Orcadas|trans-title=Orcadas Naval Base|publisher=Fundación Marambio|place=Buenos Aires|year=1999|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202221405/http://www.marambio.aq/baseorcadas.html|archivedate=2 December 2013|deadurl=no}}</ref> អាហ្សង់ទីនមានជម្លោះលើដែនដីកោះ Falkland និង South Georgia and South Sandwich Islands ដែលបច្ចុប្បន្នគ្រប់គ្រងដោយចក្រភពអង់គ្លេស។ ===កម្លាំងប្រដាប់អាវុធ=== ប្រធានាធិបតីទទួលបានងារជាមេបញ្ជាការនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអាហ្សង់ទីន ដែលជាផ្នែកមួយនៃក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ដែលកំណត់ការងារយ៉ាងតឹងរឹងរវាងប្រព័ន្ធការពារជាតិនិងប្រព័ន្ធសន្តិសុខផ្ទៃក្នុង។ ប្រព័ន្ធការពារជាតិគឺជាការទទួលខុសត្រូវផ្តាច់មុខរបស់រដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ{{sfn|Constitution of Argentina|loc=arts. 125–126}} ដែលសម្របសម្រួលដោយក្រសួងការពារជាតិហើយមានកងទ័ពជើងទឹកនិងកងទ័ពអាកាស។<ref>{{cite web|url=http://www.indexmundi.com/argentina/military_branches.html|title=Argentina – Military branches|publisher=Index Mundi – CIA World Factbook|year=2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103093751/http://www.indexmundi.com/argentina/military_branches.html|archivedate=3 November 2012|deadurl=no}}</ref> Ruled and monitored by Congress{{sfn|Constitution of Argentina|loc=arts. 21, 75, 99}}<ref name=resdal>{{cite web|url=http://www.resdal.org/ing/atlas/atlas12-ing-10-argentina.pdf|format=PDF|title=A Comparative Atlas of Defense in Latin America and Caribbean – Argentina|publisher=RESDAL – Red de Seguridad y Defensa de América Latina|place=Buenos Aires|year=2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140508122931/http://www.resdal.org/ing/atlas/atlas12-ing-10-argentina.pdf|archivedate=8 May 2014|deadurl=no}}</ref> វាត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅលើគោលការណ៍សំខាន់នៃការការពារខ្លួនស្របច្បាប់ពោលគឺការធ្វើគ្របដណ្ដប់នូវការឈ្លានពានខាងយោធាខាងក្រៅដើម្បីធានាដល់សេរីភាពរបស់ប្រជាជនអធិបតេយ្យជាតិនិងបូរណភាពទឹកដី។<ref name=resdal/> បេសកកម្មបន្ទាប់បន្សំរបស់ខ្លួនរួមបញ្ចូលទាំងការប្តេជ្ញាចិត្តចំពោះប្រតិបត្តិការពហុជាតិនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃអង្គការសហប្រជាជាតិចូលរួមក្នុងបេសកកម្មគាំទ្រផ្ទៃក្នុងជួយដល់ប្រទេសជាមិត្តនិងបង្កើតប្រព័ន្ធការពារថ្នាក់ក្រោម។<ref name=resdal/> [[File:ARA Almirante Brown D 10 (cropped).jpg|thumb|right|upright=0.8|Argentine destroyer [[ARA Almirante Brown (D-10)|ARA ''Almirante Brown'' (D-10)]]<ref name="ARA Almirante Brown (D-10)">Maritime Archeology and History, Navy of the Argentine Republic, [http://www.histarmar.com.ar/Armada%20Argentina/ArmadaHoy/AlmBrownmeko360.htm ARA ''Almirante Brown'' (D-10).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409042220/http://www.histarmar.com.ar/Armada%20Argentina/ArmadaHoy/AlmBrownmeko360.htm |date=2016-04-09 }} URL accessed on 15 October 2006.</ref>]] យោធាគឺជាការស្ម័គ្រចិត្ត ដែលបេក្ខជនត្រូវមានអាយុចាប់ពី 18 ឆ្នាំដល់ 24 ឆ្នាំ។<ref>{{cite web|url=http://www.indexmundi.com/argentina/military_service_age_and_obligation.html|title=Argentina – Military service age and obligation|publisher=Index Mundi – CIA World Factbook|year=2001|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103093806/http://www.indexmundi.com/argentina/military_service_age_and_obligation.html|archivedate=3 November 2012|deadurl=no}}</ref> ក្នុងឆ្នាំ 2007 អាហ្សង់ទីន បានបញ្ជូន ឧទ្ធម្ភាគចក្រ ទូក និងរោងចក្រចម្រោះទឹកត្រូវបានបញ្ជូនដើម្បីជួយ [[បូលីវី]] ប្រឆាំងនឹងទឹកជំនន់ដ៏អាក្រក់បំផុតរបស់ពួកគេក្នុងពេលជាច្រើនទសវត្ស។<ref>{{cite web|url=http://www.gacetamarinera.com.ar/index.php?SESID=662a1ef16ed420aeb93b117d1c4fabc6&mp_id=1&mp_op=1&seccion=principal&nota_id=3209|title=Gaceta Marinera – Portal Oficial de Noticias de la Armada Argentina|first=Armada|last=Argentina|website=Gacetamarinera.com.ar|accessdate=3 December 2017|archivedate=13 ឧសភា 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200513095337/https://gacetamarinera.com.ar/?SESID=662a1ef16ed420aeb93b117d1c4fabc6&mp_id=1&mp_op=1&seccion=principal&nota_id=3209|url-status=dead}}</ref> ក្នុងឆ្នាំ 2010 កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធក៏បានចូលរួមផងដែរនៅក្នុង ការឆ្លើយតបមនុស្សធម៌ដោយរដ្ឋាភិបាលជាតិបានជួយបន្ទាប់ពីការរញ្ជួយដីនៅហៃទីឆ្នាំ 2010 និងនៅស៊ីលី ផងដែរ។ ==សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចអាហ្សង់ទីន}} [[File:Bodega chakana hacia la montaña.jpg|thumb|upright|alt=Field|[[Agriculture in Argentina|Argentine agriculture]] is relatively capital intensive, today providing about 7% of all employment.<ref name=mecon>{{cite web|url=http://www.mecon.gov.ar/ |title=Ministerio de Hacienda y Finanzas Públicas – Hacienda, Finanzas, Política Económica, Comercio Interior, Comercio Exterior, Ingresos Públicos, Información Económica, Gobierno, Organismos |publisher= |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019024050/http://www.mecon.gov.ar/ |archivedate=19 October 2013}}</ref>]] ដោយទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីធនធានធម្មជាតិសម្បូរបែបម នុស្សដែលមានអក្ខរភាពខ្ពស់ មូលដ្ឋានឧស្សាហកម្មចម្រុះនិងវិស័យកសិកម្មដែលនាំមុខទៅរកការនាំចេញសេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសអាហ្សង់ទីនគឺជាប្រទេសធំទី 3 របស់អាមេរិកឡាទីន<ref name=wsj1>{{cite news|url=https://www.wsj.com/article/BT-CO-20130403-713853.html|title=Exchanges in Argentina Move Toward Greater Integration|work=The Wall Street Journal|place=New York|date=3 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307022904/http://online.wsj.com/article/BT-CO-20130403-713853.html|archivedate=7 March 2014|deadurl=no}}</ref> និងធំលំដាប់ទី២នៅអាមេរិកខាងត្បូង<ref>{{cite news |last1=Devereux |first1=Charlie|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-09-18/argentina-s-economy-expanded-2-3-in-second-quarter|title=Argentina's Economy Expanded 2.3% in Second Quarter |publisher=Bloomberg |date=18 September 2015 |accessdate=12 October 2015}}</ref> ប្រទេសអាហ្សង់ទីនជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ 85 ក្នុងចំណោម 180 ប្រទេសក្នុងសន្ទស្សន៍អំពើពុករលួយឆ្នាំ 2017 របស់អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ។<ref>{{cite web|url=https://www.transparency.org/news/feature/corruption_perceptions_index_2017|title=Corruption Perceptions Index 2017|publisher=Transparency International|year=2017|accessdate=11 April 2018|archivedate=11 ឧសភា 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511131023/https://www.transparency.org/news/feature/corruption_perceptions_index_2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.transparency.org/cpi2014/results|format=|title=Corruption Perceptions Index 2014|publisher=Transparency International|year=2014|accessdate=11 April 2018|archivedate=18 មេសា 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180418235053/https://www.transparency.org/cpi2014/results|url-status=dead}}</ref> ===ឧស្សាហកម្ម=== [[File:Montaje de Atucha II.jpg|thumb|upright=0.9|[[Atucha I Nuclear Power Plant|Atucha Nuclear Power Plant]] was the first nuclear power plant in [[Latin America]].<ref>[http://www.natcapsolutions.org/publications_files/BrittlePower/BrittlePower_Parts123.pdf Brittle Power] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402203813/http://www.natcapsolutions.org/publications_files/BrittlePower/BrittlePower_Parts123.pdf |date=2016-04-02 }}, p. 144.</ref> The electricity comes from 3 operational [[nuclear reactor]]s: The [[Embalse Nuclear Power Station]], the [[Atucha I Nuclear Power Plant|Atucha I]] and [[Atucha II Nuclear Power Plant|II]].]] Córdobaគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្មដ៏ធំរបស់ប្រទេសអាហ្សង់ទីនដែលធ្វើជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់លោហៈធាតុរថយន្ដនិងផលិតគ្រឿងបន្លាស់រថយន្ត។ ===ការដឹកជញ្ជូន=== {{Multiple image |align =left |direction=vertical |width =215 |image1=199 - Buenos Aires - Aéroport international Ezeiza - Janvier 2010.jpg |caption1= |image2= Ezeizaaero.jpg |caption2=អាកាសយាន្តដ្ឋាន Ministro Pistarini បើកក្នុងឆ្នាំ 1949 }} អាហ្សង់ទីនមានប្រព័ន្ធផ្លូវដែកធំបំផុតនៅអាមេរិកឡាទីនដោយមានផ្លូវដែក {{convert|36966|km|abbr=on}} ក្នុងឆ្នាំ២០០៨។<ref>{{cite web|url=http://www.indexmundi.com/argentina/railways.html|title=Argentina – Railways|publisher=Index Mundi – CIA World Factbook|year=2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407074801/http://www.indexmundi.com/argentina/railways.html|archivedate=7 April 2014|deadurl=no}}</ref> វាធ្វើឱ្យខេត្តទាំង២៣ និងរដ្ឋធានី ព្រមទាំងប្រទេសជិតខាងអាចទំនាក់ទំនងគ្នាបាន។<ref name=eotn1>{{cite web|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Americas/Argentina-TRANSPORTATION.html|title=Argentina – Transportation|publisher=Encyclopedia of the Nations|year=2002|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927095951/http://www.nationsencyclopedia.com/Americas/Argentina-TRANSPORTATION.html|archivedate=27 September 2013|deadurl=no}}</ref> [[File:200 Series at San José de Flores.jpg|thumb|alt=Underground railway.|[[Buenos Aires Underground]], is the first underground railway in [[Latin America]], the [[Southern Hemisphere]] and the [[hispanophone|Spanish speaking world]].<ref>[http://www.ambito.com/noticia.asp?id=718445 Se cumplieron 100 años del primer viaje en subte] – Ambito, 1 December 2013.</ref>]] ===ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងការទំនាក់ទំនង=== [[File:Estudio Pais1.JPG|thumb|alt=TV Studio.|"''Estudio Pais 24, the Program of the Argentines''" in [[TV Pública Digital (Argentina)|Channel 7]], the first television station in the country|alt=]] វិស័យព័ត៌មានត្រូវបានអភិវឌ្ឍយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងប្រទេសអាហ្សង់ទីនដោយមានជាងពីររយកាសែត។ អាហ្សង់ទីនចាប់ផ្ដើមមានវិទ្យុនៅថ្ងៃទី២៧ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩២០។<ref>{{cite web|url=http://www.pateplumaradio.com/south/misc/argendx.html|last=Moore|first=Don|title=Radio with a past in Argentina|year=1995|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130523000648/http://www.pateplumaradio.com/south/misc/argendx.html|archivedate=23 May 2013|deadurl=no}}</ref> ត្រឹមឆ្នាំ២០១១ អាហ្សង់ទីនក៏មានប្រព័ន្ធគ្របដណ្ដប់ខ្ពស់បំផុតនៃបណ្តាញទូរគមនាគមន៍ក្នុងចំនោមមហាអំណាចឡាទីនអាមេរិក: ប្រហែល 67% នៃប្រជាជនរបស់ខ្លួនមានអ៊ិនធឺណិតនិង 137,2% ជាទូរស័ព្ទដៃ។<ref>{{cite web|url=http://www.internetworldstats.com/south.htm|title=South America|publisher=IWS–ITU – Internet World Stats|year=2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140402230620/http://www.internetworldstats.com/south.htm|archivedate=2 April 2014|deadurl=no}}</ref> ===វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា=== អាហ្សង់ទីនទទួលបានបីរង្វាន់ណូបែលនៅក្នុងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ។ ការស្រាវជ្រាវអវកាសក៏បានក្លាយជាសកម្មភាពកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅក្នុងប្រទេសអាហ្សង់ទីន។ ផ្កាយរណបដែលផលិតដោយអាហ្សង់ទីនរួមមាន LUSAT-1 (1990), Víctor-1 (1996), PEHUENSAT-1 (2007),<ref>{{cite web |url=http://www.aate.org/pehuensat.html |title=PEHUENSAT-1 |language=Spanish |publisher=Asociación Argentina de Tecnología Espacial |access-date=2019-01-29 |archivedate=2007-01-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070117023136/http://www.aate.org/pehuensat.html |url-status=dead }}</ref> និងផ្កាយរណបដែលផលិតដោយ CONAEដែលជាទីភ្នាក់ងារអវកាសអាហ្សង់ទីន<ref>{{cite web|url=http://momento24.com/en/2010/03/20/argentine-satellite-sac-d-will-be-presented-in-bariloche/ |title='Argentine satellite SAC-D' will be presented in Bariloche |publisher=Momento 24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100323115731/http://momento24.com/en/2010/03/20/argentine-satellite-sac-d-will-be-presented-in-bariloche/ |archivedate=23 March 2010}}</ref> ប្រទេសអាហ្សង់ទីនមានកម្មវិធីផ្កាយរណប, ស្ថានីយ៍ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ (ជំនាន់ទី 4) និងក្រុមហ៊ុនថាមពលនុយក្លេអ៊ែរសាធារណៈ INVAP ដែលផ្តល់ឱ្យប្រទេសមួយចំនួននូវថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ។<ref name=science>[https://web.archive.org/web/20080617145706/http://www.argentina.ar/sw_seccion.php?id=124&idioma_sel=en Science and Education in Argentina]. argentina.ar</ref> ===ទេសចរណ៍=== ទេសចរណ៍នៅប្រទេសអាហ្សង់ទីនត្រូវបានកំណត់ដោយការផ្តល់វប្បធម៌របស់ខ្លួន និងទ្រព្យសម្បត្តិធម្មជាតិច្រើននិងប្លែកៗរបស់ខ្លួន។ ប្រទេសនេះមានភ្ញៀវទេសចរ 5,57 លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ 2013 ដោយចាត់ទុកថាមានចំនួនទេសចរអន្ដរជាតិដែលជាគោលដៅទេសចរណ៍កំពូលនៅអាមេរិកខាងត្បូងនិងទី 2 នៅអាមេរិកខាងត្បូងបន្ទាប់ពីម៉ិកស៊ិក។<ref name=UNWTO2014>{{cite web |url=http://mkt.unwto.org/publication/unwto-tourism-highlights-2014-edition |title=UNWTO Tourism Highlights, 2014 Edition |publisher=[[World Tourism Organization]] (UNWTO) |accessdate=27 April 2015 |archivedate=27 មេសា 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150427093655/http://mkt.unwto.org/publication/unwto-tourism-highlights-2014-edition |url-status=dead }}</ref> ==ប្រជាសាស្ត្រ== [[File:Avenida Callao al 500.jpg|thumb|alt=Buildings|[[Balvanera]], Buenos Aires, filled with picturesque Dutch style tenements.]] នៅក្នុងឆ្នាំ២០០១ អាហ្សង់ទីនមានប្រជាជន 40,091,359 នាក់<ref name="pop2009">{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706084227/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/proyecciones_provinciales_vol31.pdf|archivedate=6 July 2011|url= http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/proyecciones_provinciales_vol31.pdf|title= Proyecciones provinciales de población por sexo y grupos de edad 2001–2015|work=Gustavo Pérez|format= PDF|publisher=[[INDEC]]|page= 16|language=Spanish}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.censo2010.indec.gov.ar/ |title=Censo 2010: Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas |language=Spanish |publisher=Censo2010.indec.gov.ar |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615003729/http://www.censo2010.indec.gov.ar/ |archivedate=15 June 2011 |deadurl=yes |df= }}</ref> ប្រទេសអាហ្សង់ទីនជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខបីនៅអាមេរិកខាងត្បូងក្នុងចំនួនប្រជាជនសរុបនិងទី 33 នៅទូទាំងពិភពលោក។ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនគឺ 15 នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េនៃដីដែលទាបជាងមធ្យមភាគពិភពលោក 50 នាក់។ អត្រាកំណើនប្រជាជនក្នុងឆ្នាំ 2010 គឺប្រមាណជា 1,03% ជារៀងរាល់ឆ្នាំដោយអត្រាកំណើតនៃការកើតកូន 17,7 លើ 1000 នាក់និងអត្រាមរណភាព 7,4 នាក់ក្នុង 1000 នាក់។ អត្រាអន្តោប្រវេសន៍សុទ្ធ] មានចាប់ពីអន្តោប្រវេសន៍សូន្យដល់ 4 នាក់ក្នុងចំនោម 1000 នាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ។{{citation needed|date=June 2017}} ប្រទេសអាហ្សង់ទីនបានក្លាយជាប្រទេសដំបូងគេនៅអាមេរិចឡាទីននិងជាប្រទេសទី 2 នៅក្នុងទ្វីបអាមេរិកក្នុងការអនុញ្ញាតឱ្យអាពាហ៍ពិពាហ៍ភេទដូចគ្នានៅទូទាំងប្រទេស។<ref>{{cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2012368514_argentina16.html |title=Argentina becomes second nation in Americas to legalize gay marriage |publisher=seattletimes.nwsource.com |date=15 July 2010 |accessdate=15 July 2010 |first=Juan |last=Forero |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110521221225/http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2012368514_argentina16.html |archivedate=21 May 2011}}</ref> ហើយវាក៏ជាប្រទេសទ១០ ក្នុងពិភពលោកដែលអនុញ្ញាតរឿងនេះ.<ref>{{cite news |last=Fastenberg |first=Dan |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2005678,00.html |title=International Gay Marriage |work=Time |date=22 July 2010 |accessdate=20 November 2011 |archive-date=13 សីហា 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813110846/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2005678,00.html |url-status=dead }}</ref> ===សាសនា=== [[File:Papa Francisco na JMJ - 24072013.jpg|thumb|upright|[[Pope Francis|Francis]], the first pope from the New World, was born and raised in Argentina.|alt=]] រដ្ឋធម្មនុញ្ញអនុញ្ញាតឱ្យមានសេរីភាពក្នុងការកាន់[[សាសនា]]។ {{sfn|Constitution of Argentina|loc=arts. 14, 20}} ថ្វីបើវាមិនអនុវត្តន៏ជាផ្លូវការឬជាជំនឿរបស់រដ្ឋក៏ដោយ {{sfnm|1a1=Fayt|1y=1985|1p=347|2a1=Bidart Campos|2y=2005|2p=53}} សាសនាគ្រិស្តជាសាសនាដែលគេប្រកាន់យក។{{sfn|Constitution of Argentina|loc=art. 2}}{{efn-ua|In practice this privileged status amounts to tax-exempt school subsidies and licensing preferences for radio broadcasting frequencies.<ref name=irfr1/>}} ===នគរូបនីយកម្ម=== ប្រទេសអាហ្សង់ទីនត្រូវបានធ្វើនគរូបនីយកម្មយ៉ាងខ្លាំងដោយប្រជាជន 92% រស់នៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite web|url=http://www.indexmundi.com/argentina/urbanization.html|title=Argentina – Urbanization|publisher=Index Mundi – CIA World Factbook|date=26 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121102145553/http://www.indexmundi.com/ARGENTINA/urbanization.html|archivedate=2 November 2012|deadurl=no}}</ref> ===ការអប់រំ=== [[File:World map of countries by literacy rate.svg|thumb|upright=1.75|Argentina has historically been placed high in the [[List of countries by literacy rate|global rankings of literacy]], with rates similar to those of developed countries.|alt=]] រដ្ឋអាហ្សង់ទីនធានានូវការអប់រំសាធារណៈជាសកលនិងមិនគិតថ្លៃសំរាប់គ្រប់កម្រិត។{{efn-ua|The post-graduate sub-level of higher education is usually paid.}} ការទទួលខុសត្រូវសម្រាប់ការត្រួតពិនិត្យផ្នែកអប់រំត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅតាមបណ្ដាសហព័ន្ធនិងខេត្ត។ ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សចុងក្រោយនេះតួនាទីរបស់វិស័យឯកជនបានរីកចម្រើនក្នុងគ្រប់ជំហានសិក្សា។ ===វិស័យសុខាភិបាល=== [[File:Plaza Houssay Av Córdoba Facultad Medicina.jpg|thumb|The University of Buenos Aires School of Medicine, alma mater to many of the country's 3,000 medical graduates, annually<ref>{{cite web|url=http://www.ama-med.org.ar/ |title=AMA |publisher=Ama-med.org.ar | archiveurl= https://web.archive.org/web/20100413102652/http://www.ama-med.org.ar/| archivedate= 13 April 2010 | deadurl= no}}</ref>]] ការទទួលបានការថែទាំសុខភាពក៏បានកាត់បន្ថយ អត្រាមរណៈរបស់ទារក ពី 70 ក្នុង 1000 កំណើតរស់នៅក្នុងឆ្នាំ 1948<ref name=un97>''UN Demographic Yearbook. Historical Statistics. 1997''.</ref> to 12.1 ក្នុងឆ្នាំ 2009 និងបង្កើនអាយុសង្ឃឹមរស់ពី 60 ទៅ 76 ឆ្នាំ។<ref name=un97/> ==វប្បធម៌== [[File:El Ateneo Grand Splendid, Buenos Aires (38984631534).jpg|thumb|[[El Ateneo Grand Splendid]] was named the second most beautiful bookshop in the world by ''[[The Guardian]]''.<ref name="TheGuardian">{{cite web |title=Top shelves |first=Sean |last=Dodson |url=https://www.theguardian.com/books/2008/jan/11/bestukbookshops |work=The Guardian |location=London |date=11 January 2008 |accessdate=10 May 2015 |quote=2) El Ateneo in Buenos Aires}}</ref>]] ប្រទេសអាហ្សង់ទីនគឺជាប្រទេសពហុវប្បធម៌ដែលទទួលឥទ្ធិពលអឺរ៉ុបយ៉ាងខ្លាំង។ វប្បធម៌សម័យទំនើបអាហ្សង់ទីនត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដោយ អ៊ីតាលី អេស្ប៉ាញ និងអន្តោប្រវេសន៍អ៊ឺរ៉ុបផ្សេងទៀតមកពីប្រទេសបារាំង ចក្រភពអង់គ្លេសនិងអាល្លឺម៉ង់ និងប្រទេសដទៃទៀត។ ===អក្សរសាស្ត្រ=== [[File:Argentine literature.jpg|thumb|upright=0.9|Four of the most influential Argentine writers. Top-left to bottom-right: [[Julio Cortázar]], [[Victoria Ocampo]], [[Jorge Luis Borges]] and [[Adolfo Bioy Casares]]|alt=Mosaic image showing the four photographs]] ចលនាទំនើបនិយមបានឈានចូលដល់សតវត្សរ៍ទី 20 រួមទាំងនិទស្សន្តដូចជា Leopoldo Lugones និង Alfonsina Storni{{sfn|Young|Cisneros|2010|pp=51–52}}។ ===តន្ត្រី=== ប្រភេទច្រៀងបែបមនោសញ្ចេតនារួមមានតារាចម្រៀងល្បីល្បាញអន្តរជាតិដូចជា Sandro de América ជាដើម។ ប្រភេទតន្ត្រីដ៏ពេញនិយមមួយផ្សេងទៀតនាពេលបច្ចុប្បន្នគឺ Cumbia villera គឺជាប្រភេទតន្ត្រីដើមរបស់ប្រទេសអាហ្សង់ទីនហើយមានប្រជាប្រិយភាពនៅទូទាំងអាមេរិកឡាទីននិងសហគមន៍ឡាទីននៅបរទេស។<ref name="rollingstone">[https://www.rollingstone.com.ar/583428 "El ritmo de la villa", Rolling Stone]</ref> ===ស្ថាបត្យកម្ម=== {{main|Architecture of Argentina}} [[File:Cabildo de Buenos Aires, calle Bolivar.jpg|thumb|upright=1.3|View of Bolívar Street facing the [[Buenos Aires Cabildo|Cabildo]] and [[Avenida Roque Sáenz Peña|Diagonal Norte]], on Buenos Aires' historical center. The city's characteristic convergence of diverse architectural styles can be seen, including [[Spanish Colonial architecture|Spanish Colonial]], [[Beaux-Arts architecture|Beaux-Arts]], and [[modernist architecture]].]] ស្ថាបត្យករជនជាតិអាហ្សង់ទីនជាច្រើន បានបង្កើននូវទេសភាពទីក្រុងរបស់ពួកគេដូចជា លោក Juan Antonio Buschiazzo បានជួយធ្វើឱ្យមានប្រជាប្រិយភាព ស្ថាបត្យកម្ម Beaux-Arts និង Francisco Gianotti ដោយរួមបញ្ចូល Art Nouveau ជាមួយរចនាបទអ៊ីតាលី ដែលបានបន្ថែម flair ទៅទីក្រុងអាហ្សង់ទីនក្នុងអំឡុងពេលដើមសតវត្សទី 20 ។ ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} {{Reflist|group=តំ.ក្រៅ}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} ==Bibliography== ;ឯកសារច្បាប់ {{refbegin}} * {{citation|url=http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/english.php |title=Constitution of the Argentine Nation |authors=National Constituent Convention |place=Santa Fe |date=22 August 1994 |ref={{harvid|Constitution of Argentina}} |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040509144959/http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/english.php |archivedate= 9 May 2004 |df= }} {{refend}} ;អត្ថបទ {{refbegin|30em}} * {{cite journal|last1=Bolt|first1=Jutta|last2=Van Zanden|first2=Jan Luiten|title=The First Update of the Maddison Project; Re-estimating Growth Before 1820|url=http://www.ggdc.net/maddison/maddison-project/data/mpd_2013-01.xlsx|format=XLS|work=Maddison Project Working Paper 4|year=2013|ref=harv|accessdate=2019-01-29|archive-date=2018-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105044340/http://www.ggdc.net/maddison/maddison-project/data/mpd_2013-01.xlsx|dead-url=yes}} * {{cite journal|last1=Colantoni|first1=Laura|last2=Gurlekian|first2=Jorge|title=Convergence and intonation. Historical evidence from Buenos Aires Spanish|journal=Bilingualism: Language and Cognition|volume=7|issue=2|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge, UK|date=August 2004|pages=107–19|doi=10.1017/S1366728904001488|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Cruz, Jr.|first1=Arturo|title=Glory Past but Not Forgotten|work=Insight on the News|volume=6|issue=32|publisher=News World Communications|place=New Yorkdate=6 August 1990|page=8|ref={{harvid|Cruz|1990}}}} * {{cite journal|last1=DellaPergola|first1=Sergio|authorlink=Sergio DellaPergola|title=World Jewish Population, 2013|url=http://www.jewishdatabank.org/Studies/downloadFile.cfm?FileID=3113|format=PDF|volume=113|editor1-last=Dashefsky|editor1-first=Arnold|editor1-link=Arnold Dashefsky|editor2-last=Sheskin|editor2-first=Ira|work=The American Jewish Year Book, 2013|publisher=Springer|place=Dordrecht, The Netherlands|year=2013|pages=279–358|isbn=978-3-319-01658-0|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Long|first1=Marshall|title=What is So Special About Shoebox Halls? Envelopment, Envelopment, Envelopment|url=http://mlacoustics.com/PDF/Shoebox.pdf|format=PDF|work=Acoustics Today|volume=5|issue=2|publisher=ASA – Acoustical Society of America|date=April 2009|pages=21–25|doi=10.1121/1.3182843|ref=harv|accessdate=2019-01-29|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808081005/http://www.mlacoustics.com/PDF/Shoebox.pdf|dead-url=yes}} * {{cite journal|last=Malamud|first=Andrés|title=A Leader Without Followers? The Growing Divergence Between the Regional and Global Performance of Brazilian Foreign Policy|journal=Latin American Politics and Society|volume=53|issue=3|publisher=Institute of Social Sciences of the University of Lisbon|place=Lisbon|year=2011|pages=1–24|ref=harv|doi=10.1111/j.1548-2456.2011.00123.x}} * {{cite journal|last1=Mallimaci|first1=Fortunato|last2=Esquivel|first2=Juan Cruz|last3=Irrazábal|first3=Gabriela|title=Primera Encuesta Sobre Creencias y Actitudes Religiosas En Argentina|url=http://www.ceil-conicet.gov.ar/wp-content/uploads/2013/02/encuesta1.pdf|format=PDF|publisher=CONICET – Consejo Nacional de Investigaciones Científicas y Técnicas|place=Buenos Aires|date=26 August 2008|language=Spanish|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Moore|first1=Don|title=Argentina: Radio with a Past|work=Monitoring Times|publisher=Grove Enterprises|place=Brasstown, NC|date=January 1995|ref=harv}} * {{cite journal |last1=Solomon |first1=Hussein |title=South African Foreign Policy, Middle Power Leadership and Preventive Diplomacy |url=http://www.cips.up.ac.za/files/pdf/uafspublications/South%20African%20foreign%20policy%2C%20middle%20power%20leadership%20and%20preventive%20diplomacy.pdf |format=PDF |publisher=Centre for International Political Studies |place=Pretoria, South Africa |ref=harv |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140419052314/http://www.cips.up.ac.za/files/pdf/uafspublications/South%20African%20foreign%20policy%2C%20middle%20power%20leadership%20and%20preventive%20diplomacy.pdf |archivedate=19 April 2014 |df= }} {{refend}} ;សៀវភៅ {{refbegin|30em}} * {{cite book|last=Abad de Santillán|first=Diego|authorlink=Diego Abad de Santillán|title=Historia Argentina|publisher=Tipográfica Editora Argentina|place=Buenos Aires|year=1971|language=Spanish|isbn=|ref=harv}} * {{cite book|last1=Adler|first1=Emanuel|last2=Greve|first2=Patricia|title=Globalising the Regional, Regionalising the Global|series=Review of International Studies|volume=35|contribution=When security community meets balance of power: overlapping regional mechanisms of security governance|editor-last=Fawn|editor-first=Rick|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge|year=2009|pages=59–84|isbn=978-0-521-75988-5|ref=harv}} * {{cite book|last1=Aeberhard|first1=Danny|last2=Benson|first2=Andrew|last3=Phillips|first3=Lucy|title=The rough guide to Argentina|publisher=Rough Guides|place=London|year=2000|isbn=978-1-85828-569-6|ref=harv}} * {{cite book|last=Akstinat|first=Björn|title=Handbuch der deutschsprachigen Presse im Ausland|publisher=IMH–Verlag|place=Berlin|year=2013|language=German|isbn=978-3-9815158-1-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Arbena|first=Joseph|title=Sport in Latin America and the Caribbean|contribution=In Search of the Latin American Female Athlete|editor-last1=Arbena|editor-first1=Joseph|editor-last2=LaFrance|editor-first2=David Gerald|publisher=Rowman & Littlefield|place=Lanham, MD|year=2002|pages=219–32|isbn=978-0-8420-2821-9|ref=harv}} * {{cite book|editor-last1=Arbena|editor-first1=Joseph|editor-last2=LaFrance|editor-first2=David Gerald|title=Sport in Latin America and the Caribbean|publisher=Rowman & Littlefield|place=Lanham, MD|year=2002|isbn=978-0-8420-2821-9|ref=harv}} * {{cite book|last=Barnes|first=John|title=Evita, First Lady: A Biography of Eva Perón|publisher=Grove Press|place=New York|year=1978|isbn=978-0-8021-3479-0|ref=harv}} * {{cite book|last=Bidart Campos|first=Germán J.|title=Manual de la Constitución Reformada|volume=I|publisher=Ediar|place=Buenos Aires|year=2005|language=Spanish|isbn=950-574-121-9|ref=harv}} * {{cite book|last=Bloom|first=Harold|title=The Western Canon: The Books and School of the Ages|publisher=Harcourt Brace & Company|place=New York|year=1994|isbn=978-1-57322-514-4|ref=harv}} * {{cite book|last=Boughton|first=James M.|title=Tearing Down Walls. The International Monetary Fund 1990–1999|publisher=International Monetary Fund|place=Washington, DC|year=2012|isbn=978-1-61635-084-0|ref=harv}} * {{cite book|last=Calvo|first=Carlos|title=Anales históricos de la revolucion de la América latina, acompañados de los documentos en su apoyo. Desde el año 1808 hasta el reconocimiento de la independencia de ese extenso continente|volume=2|publisher=A. Durand|place=Paris|year=1864|language=Spanish|isbn=|ref=harv}} * {{cite book|last=Crooker|first=Richard A.|title=Argentina|publisher=Infobase Publishing|place=New York|year=2009|isbn=978-1-4381-0481-2|ref=harv}} * {{cite book|last=Crow|first=John A.|title=The Epic of Latin America|edition=4th|publisher=University of California Press|place=Berkeley|year=1992|isbn=978-0-520-07723-2|ref=harv}} * {{cite book|last=Díaz Alejandro|first=Carlos F.|title=Essays on the Economic History of the Argentine Republic|publisher=Yale University Press|place=New Haven, CT|year=1970|isbn=978-0-300-01193-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Dougall|first=Angus|title=The Greatest Racing Driver|publisher=Balboa Press|place=Bloomington, IN|year=2013|isbn=978-1-4525-1096-5|ref=harv}} * {{cite book|last=Edwards|first=Todd L.|title=Argentina: A Global Studies Handbook|publisher=ABC-CLIO|place=Santa Barbara, CA|year=2008|isbn=978-1-85109-986-3|ref=harv}} * {{cite book|last1=Epstein|first1=Edward|last2=Pion-Berlin|first2=David|title=Broken Promises?: The Argentine Crisis and Argentine Democracy|contribution=The Crisis of 2001 and Argentine Democracy|editor-last1=Epstein|editor-first1=Edward|editor-last2=Pion-Berlin|editor-first2=David|publisher=Lexington Books|place=Lanham, MD|year=2006|pages=3–26|isbn=978-0-7391-0928-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Fayt|first=Carlos S.|authorlink=Carlos Fayt|title=Derecho Político|volume=I|edition=6th|publisher=Depalma|place=Buenos Aires|year=1985|language=Spanish|isbn=978-950-14-0276-6|ref=harv}} * {{cite book|last1=Fearns|first1=Les|last2=Fearns|first2=Daisy|title=Argentina|publisher=Evans Brothers|place=London|year=2005|isbn=978-0-237-52759-4|ref=harv}} * {{cite book|last=Ferro|first=Carlos A.|title=Historia de la Bandera Argentina|publisher=Ediciones Depalma|place=Buenos Aires|year=1991|language=Spanish|isbn=978-950-14-0610-8|ref=harv}} * {{cite book|last1=Foster|first1=David W.|last2=Lockhart|first2=Melissa F.|last3=Lockhart|first3=Darrell B.|title=Culture and Customs of Argentina|publisher=Greenwood Publishing Group|place=Westport, CT|year=1998|isbn=978-0-313-30319-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Friedman|first=Ian C.|title=Latino Athletes|publisher=Infobase Publishing|place=New York|year=2007|isbn=978-1-4381-0784-4|ref=harv}} * {{cite book|last=Galasso|first=Norberto|authorlink=Norberto Galasso|title=Historia de la Argentina, vol. I&II|publisher=Colihue|place=Buenos Aires|year=2011|language=Spanish|isbn=978-950-563-478-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Huntington|first=Samuel P.|authorlink=Samuel P. Huntington|title=Globalization, Power, and Democracy|contribution=Culture, Power, and Democracy|editor-last=Plattner|editor-first=Marc|editor2-last=Smolar|editor2-first=Aleksander|publisher=The Johns Hopkins University Press|place=Baltimore, MD|year=2000|pages=3–13|isbn=978-0-8018-6568-8|ref=harv}} * {{cite book|last=King|first=John|title=Magical Reels: A History of Cinema in Latin America|series=Critical Studies in Latin American & Iberian Cultures|publisher=Verso|place=London|year=2000|isbn=978-1-85984-233-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Kopka|first=Deborah|title=Central & South America|publisher=Lorenz Educational Press|place=Dayton, OH|year=2011|isbn=978-1-4291-2251-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Lake|first=David|title=Globalising the Regional, Regionalising the Global|series=Review of International Studies|volume=35|contribution=Regional Hierarchies: Authority and Local International Order|editor-last=Fawn|editor-first=Rick|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge, UK|year=2009|pages=35–58|isbn=978-0-521-75988-5|ref=harv}} * {{cite book|last=Levene|first=Ricardo|title=Desde la Revolución de Mayo a la Asamblea de 1813–15|series=Historia del Derecho Argentino|volume=IV|publisher=Editorial G. Kraf|place=Buenos Aires|year=1948|language=Spanish|isbn=|ref=harv}} * {{cite book|last=Lewis|first=Daniel K.|title=The History of Argentina|series=Palgrave Essential Histories Series|publisher=Palgrave Macmillan|place=New York|year=2003|isbn=978-1-4039-6254-6|ref=harv}} * {{cite book|editor-last1=Lewis|editor-first1=M. Paul|editor-last2=Simons|editor-first2=Gary F.|editor-last3=Fennig|editor-first3=Charles D.|title=Ethnologue: Languages of the World|edition=17th|publisher=Summer Institute of Linguistics International|place=Dallas, TX|year=2014|isbn=|ref=harv}} * {{cite book|last=Lewis|first=Paul|title=The Crisis of Argentine Capitalism|publisher=University of North Carolina Press|place=Chapel Hill, NC|year=1990|isbn=978-0-8078-4356-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Maddison|first=Angus|authorlink=Angus Maddison|title=Monitoring the World Economy 1820–1992|publisher=OECD Publishing|place=Paris|year=1995|isbn=978-92-64-14549-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Maddison|first=Angus|authorlink=Angus Maddison|title=The World Economy: A Millennial Perspective|publisher=OECD Publishing|place=|year=2001|isbn=978-92-64-18654-5|ref=harv}} * {{cite book|last1=Maldifassi|first1=José O.|last2=Abetti|first2=Pier A.|title=Defense industries in Latin American countries: Argentina, Brazil, and Chile|publisher=Praeger|year=1994|isbn=978-0-275-94729-3|ref=harv}} * {{cite book|last=Margheritis|first=Ana|title=Argentina's foreign policy: domestic politics and democracy promotion in the Americas|publisher=FirstForumPress|place=Boulder, CO|year=2010|isbn=978-1-935049-19-7|ref=harv}} * {{cite book|last1=McCloskey|first1=Erin|last2=Burford|first2=Tim|title=Argentina|publisher=Bradt Travel Guides|place=Guilford, CT|year=2006|isbn=978-1-84162-138-8|ref=harv}} * {{cite book|last=McKinney|first=Kevin|title=Everyday geography|publisher=GuildAmerica Books|place=New York|year=1993|isbn=978-1-56865-032-6|ref=harv}} * {{cite book|last1=Menutti|first1=Adela|last2=Menutti|first2=María Mercedes|title=Geografía Argentina y Universal|publisher=Edil|place=Buenos Aires|year=1980|language=Spanish|isbn=|ref=harv}} * {{cite book|last=Morris|first=Michael|title=The Strait of Magellan|series=International Straits of the World|volume=11|editor-last=Mangone|editor-first=Gerard|publisher=Martinus Nijhoff Publishes|place=Dordrecht, The Netherlands|year=1988|isbn=978-0-7923-0181-3|ref=harv}} * {{cite book|last=Mosk|first=Sanford A.|title=People and Issues in Latin American History|volume=II: From Independence to the Present|contribution=Latin America and the World Economy, 1850–1914|editor-last1=Hanke|editor-first1=Lewis|editor-last2=Rausch|editor-first2=Jane M.|publisher=Markus Wiener Publishing|place=New York|year=1990|pages=86–96|isbn=978-1-55876-018-9|ref=harv}} * {{cite book|editor1-last=Nauright|editor1-first=John|editor2-last=Parrish|editor2-first=Charles|title=Sports around the World: History, Culture, and Practice|volume=3|publisher=ABC-CLIO|place=Santa Barbara, CA|year=2012|isbn=978-1-59884-301-9|ref=harv}} * {{cite book|last=Nierop|first=Tom|title=The Territorial Factor|contribution=The Clash of Civilisations|editor-last=Dijkink|editor-first=Gertjan|editor2-last=Knippenberg|editor2-first=Hans|publisher=Vossiuspers UvA – Amsterdam University Press|place=Amsterdam|year=2001|pages=51–76|isbn=978-90-5629-188-4|ref=harv}} * {{cite book|last=Papadopoulos|first=Anestis|title=The International Dimension of EU Competition Law and Policy|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge|year=2010|isbn=978-0-521-19646-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Rey Balmaceda|first=Raúl|title=Mi país, la Argentina|publisher=Arte Gráfico Editorial Argentino|place=Buenos Aires|year=1995|language=Spanish|isbn=84-599-3442-X|ref=harv}} * {{cite book|last=Rivas|first=José Andrés|title=Santiago en sus letras: antología criticotemática de las letras santiagueñas|publisher=Universidad Nacional de Santiago del Estero|place=Santiago del Estero, SE, Argentina|year=1989|language=Spanish|ref=harv}} * {{cite book|last=Robben|first=Antonius C.G.M.|title=Political Violence and Trauma in Argentina|publisher=University of Pennsylvania Press|place=Philadelphia,|year=2011|isbn=978-0-8122-0331-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Rock|first=David|authorlink=David Rock (historian)|title=Argentina, 1516–1987: From Spanish Colonization to the Falklands War|publisher=University of California Press|place=Berkeley, CA|year=1987|isbn=978-0-520-06178-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Rodríguez|first=Robert G.|title=The Regulation of Boxing: A History and Comparative Analysis of Policies Among American States|publisher=McFarland|place=Jefferson, NC|year=2009|isbn=978-0-7864-5284-2|ref=harv}} * {{cite book|last=Rosenblat|first=Ángel|authorlink=Ángel Rosenblat|title=El nombre de la Argentina|publisher=EUDEBA – Editorial Universitaria de Buenos Aires|place=Buenos Aires|year=1964|language=Spanish|isbn=|ref=harv}} * {{cite book|last=Ruiz-Dana|first=Alejandra|last2=Goldschag|first2=Peter|last3=Claro|first3=Edmundo|last4=Blanco|first4=Hernán|title=Regional Trade Integration and Conflict Resolution|contribution=Regional Integration, Trade and Conflicts in Latin America|editor-last=Khan|editor-first=Shaheen Rafi|publisher=Routledge|place=New York|year=2009|pages=15–44|isbn=978-0-415-47673-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Sánchez Viamonte|first=Carlos|title=Historia Institucional Argentina|edition=2nd|publisher=Fondo de Cultura Económica|place=Mexico D. F.|year=1948|language=Spanish|isbn=|ref=harv}} * {{cite book|last=Traba|first=Juan|title=Origen de la palabra "¿¡Argentina!?"|publisher=Escuela de Artes Gráficas del Colegio San José|place=Rosario, SF, Argentina|year=1985|language=Spanish|isbn=|ref=harv}} * {{cite book|last=Vanossi|first=Jorge R.|series=Cuadernos de ciencia política de la Asociación Argentina de Ciencia Política|volume=2|title=Situación actual del federalismo: aspectos institucionales y económicos, en particular sobre la realidad argentina|publisher=Ediciones Depalma|place=Buenos Aires|year=1964|language=Spanish|isbn=|ref=harv}} * {{cite book|last=Wood|first=Bernard|title=The middle powers and the general interest|publisher=North–South Institute|place=Ottawa|year=1988|isbn=978-0-920494-81-3|ref=harv}} * {{cite book|last1=Young|first1=Richard|last2=Cisneros|first2=Odile|title=Historical Dictionary of Latin American Literature and Theater|publisher=Scarecrow Press|place=Lanham, MD|year=2010|isbn=978-0-8108-7498-5|ref=harv}} * {{cite book|last=Young|first=Ronald|title=Encyclopedia of World Geography|volume=I|contribution=Argentina|editor-last=McColl|editor-first=Robert W.|publisher=Golson Books|place=New York|year=2005|pages=51–53|isbn=978-0-8160-7229-3|ref=harv}} {{refend}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{sister project links|voy=Argentina|n=អាហ្សង់ទីន}} ;រដ្ឋាភិបាល * [http://www.argentina.gob.ar/ Official website] (ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) ;ការធ្វើដំណើរ & វិស័យទេសចរណ៍ * [https://web.archive.org/web/20070416201620/http://www.turismo.gov.ar/eng/menu.htm ក្រសួងទេសចរណ៍អាហ្សង់ទីន] * [http://www.argentina.travel/en វិទ្យាស្ថានជាតិផ្សព្វផ្សាយទេសចរណ៍] ;ទិដ្ឋភាពទូទៅ * {{CIA World Factbook link|ar|Argentina}} * {{dmoz|Regional/South_America/Argentina}} * [http://lanic.utexas.edu/la/argentina/ Argentina] at the Latin American Network Information Center * [https://web.archive.org/web/20080821135441/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/argentina.htm Argentina] at the [[University of Colorado Boulder|University Libraries – University of Colorado Boulder]] * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=AR Key Development Forecasts for Argentina] at [[International Futures]] * {{osmrelation-inline|286393}} * {{wikiatlas|Argentina|អាហ្សង់ទីន}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាហ្សង់ទីន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាមេរិកខាងត្បូង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតអាណានិគមអេស្ប៉ាញ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមដប់ប្រាំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកោណខាងត្បូង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] opk0ah1kmm4pgva8u1uspi52czbzvr9 0 51222 336592 333964 2026-06-13T15:08:54Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 336592 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint|name=Bartholomew the Apostle|image=File:Rubens apostel bartolomeus grt.jpg|caption=''St Bartholomew'' by [[Rubens]], {{c.|1611}}|birth_date=1st century AD|death_date={{c.|lk=no|69/71 AD}}|feast_day={{ubl|24 August ([[Western Christianity]])|11 June (with St. [[Barnabas]]) ([[Eastern Christianity]])|25 August (translation of relics, with [[Saint Titus]]) (Eastern Christianity) |29 August ([[Syriac Orthodox]])<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=XbbYEAAAQBAJ |title = Jacobite Arab Synaxarium- Volume I |isbn = 9781088061237 |last1 = Curtin|first1 = D. P.|date = July 2015|publisher = Dalcassian Publishing Company }}</ref>}}|venerated_in=All [[Christian denomination]]s which venerate saints <!-- If you add particular churches in the Catholic Church, please put in Talk. Catholic Church contains these particular churches. If needed, change “Catholic Church” to the respective eastern Churches and “Latin Church”. -->|birth_place=[[Cana]], Galilee, [[Roman Empire]]|death_place=[[Albanopolis, Armenia|Albanopolis]], [[Kingdom of Armenia (antiquity)|Kingdom of Armenia]]<ref>{{Cite web |title=Saint Bartholomew {{!}} Christian Apostle {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Saint-Bartholomew |access-date=2022-11-30 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lives of the Saints: August: 24. St. Bartholomew, Apostle |url=https://sacred-texts.com/chr/lots/lots266.htm |access-date=2024-08-24 |website=sacred-texts.com}}</ref><ref>Eerdmans Dictionary of the Bible by David Noel Freedman, Allen C. Myers, and Astrid B. Beck ,2000,page 152: "... Bartholomew preached to the Indians and died at Albanopolis in Armenia). It was condemned in the Gelasian decree, referred ..."</ref><ref>The Untold Story of the New Testament Church: An Extraordinary Guide to Understanding the New Testament by Frank Viola,page 170: "... one of the Twelve, is beaten and crucified in Albanopolis, Armenia. ..."</ref>|titles=[[Apostles in the New Testament|Apostle]] and [[Christian martyr|Martyr]]|attributes={{cslist|[[Knife]] and his flayed skin|[[Degrees of martyrdom|Red Martyrdom]]}}|patronage={{cslist|[[Armenia]]|[[Azerbaijan]]|[[bookbinding|bookbinders]]|butchers|[[Florence|Florentine]] cheese and salt merchants|[[Gambatesa]], [[Bojano]], Italy|[[Catbalogan]], Samar|[[Magalang]], Pampanga|[[Malabon]], Metro Manila|[[Nagcarlan]], Laguna|[[San Leonardo, Nueva Ecija]], Philippines|[[Għargħur]], Malta|leather workers|neurological diseases|skin diseases|dermatology|[[plasterer]]s|shoemakers|[[currier]]s|tanners|trappers|twitching|whiteners|Los Cerricos, Spain|[[Barva (canton)|Barva, Costa Rica]] |semi=true}}|major_shrine={{cslist|[[Saint Bartholomew Monastery]] in Turkey|[[Saint Bartholomew Church (Baku)|Saint Bartholomew Church in Baku]]|[[relic]]s at [[Benevento Cathedral|Basilica of San Bartolomeo]] in [[Benevento]], Italy|[[Holy Myrrhbearers Cathedral]] in [[Baku]], Azerbaijan|[[San Bartolomeo all'Isola|Saint Bartholomew-on-the-Tiber]] Church, Rome|[[Canterbury Cathedral]]|the cathedrals [[Frankfurt Cathedral|in Frankfurt]] and [[Cathedral of St. Bartholomew, Plzeň|Plzeň]]|San Bartolomeo Cathedral in [[Lipari]] |semi=true}}|suppressed_date=|issues=}} '''បាថូឡូមេ'''{{Efn|[[Aramaic]]: {{lang|arc|ܒܪ ܬܘܠܡܝ}}; {{lang-grc|Βαρθολομαῖος|translit=Bartholomaîos}}; {{lang-la|Bartholomaeus}}; {{lang-arm|Բարթողիմէոս}}; {{lang-cop|ⲃⲁⲣⲑⲟⲗⲟⲙⲉⲟⲥ}}; {{lang-he|בר-תולמי|translit=bar-Tôlmay}}; {{lang-ar|بَرثُولَماوُس|translit=Barthulmāwus}}}} គឺ​ជា​សាវ័ក​ម្នាក់​ក្នុង​ចំណោម ​សាវ័ក​ទាំង​ដប់ពីរ​រូប​របស់​ព្រះយេស៊ូវ យោង​តាម ​គម្ពីរ​សញ្ញា​ថ្មី ។ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនសព្វថ្ងៃនេះកំណត់អត្តសញ្ញាណបាថូឡូមេថាជា ណាថា ណាអែល {{Sfn|Green|McKnight|Marshall|1992}} ដែលលេចឡើងនៅក្នុង ដំណឹងល្អនៃយ៉ូហាន (1:45–51; cf. 21:2) ។ <ref>{{Cite web |date=2022-09-06 |title=What Do We Know about Nathanael – the Disciple without Deceit? - Topical Studies |url=https://www.biblestudytools.com/bible-study/topical-studies/what-do-we-know-about-nathanael-the-disciple-without-deceit.html |access-date=2024-08-24 |website=Bible Study Tools |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Meet the Apostle Nathanael, a 'True Israelite' |url=https://www.learnreligions.com/nathanael-the-true-israelite-701068 |access-date=2024-08-24 |website=Learn Religions |language=en |archivedate=2019-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190704102003/https://www.learnreligions.com/nathanael-the-true-israelite-701068 |url-status=dead }}</ref> <ref>Raymond F. Collins, "Nathanael 3," in ''The Anchor Bible Dictionary'', vol. </ref> [[ឯកសារ:Bartholomew_the_Apostle._Detail_of_the_mosaic_in_the_Basilica_of_San_Vitale._Ravena,_Italy.jpg|រូបភាពតូច|204x204ភីកសែល| បាថូឡូមេ, ព័ត៌មានលម្អិតនៃ mosaic នៅក្នុង Basilica of San Vitale, Ravenna, សតវត្សទី 6]] == ឯកសារយោងនៃគម្ពីរសញ្ញាថ្មី == ឈ្មោះ '''''បាថូឡូមេ''''' ( {{Lang-el|Βαρθολομαῖος}} បកប្រែថា "Bartholomaios") មកពី Imperial Aramaic ''bar-Tolmay'' "កូនប្រុសរបស់ Talmai " {{Sfn|Butler|Burns|1998}} ឬ "កូនប្រុសនៃ furrows" ។ {{Sfn|Butler|Burns|1998}} '''បាថូឡូមេ''' ត្រូវ​បាន​ចុះ​បញ្ជី​នៅ​ក្នុង ​គម្ពីរ​សញ្ញា​ថ្មី ​ក្នុង​ចំណោម​សាវក​ដប់ពីរ​នាក់​របស់ [[ព្រះយេស៊ូ|​ព្រះយេស៊ូវ]] ​នៅ​ក្នុង ​សៀវភៅ​ដំណឹងល្អ ​ទាំង​បី​គឺ ម៉ាថាយ, <ref>{{Bibleverse|Matthew|10:1–4||10:1–4}}</ref> ម៉ាកុស, <ref>{{Bibleverse|Mark|3:13–19||3:13–19}}</ref> និង លូកា <ref>{{Bibleverse|Luke|6:12–16||6:12–16}}</ref> និង​ក្នុង ​កិច្ចការ​របស់​សាវក ។ <ref>{{Bibleverse|Acts of the Apostles|1:13||1:13}}</ref> == ប្រពៃណី == Eusebius នៃ Caesarea 's ''Ecclesiastical History'' (5:10) ចែងថាបន្ទាប់ពី ការឡើងសោយរាជ្យ បាថូឡូមេបាន ធ្វើដំណើរ ទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌា ជាកន្លែងដែលគាត់បានបន្សល់ទុកនូវច្បាប់ចម្លងនៃដំណឹងល្អរបស់ម៉ាថាយ។ ប្រពៃណីរៀបរាប់ថាគាត់បានបម្រើជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនានៅ Mesopotamia និង Parthia ក៏ដូចជា Lycaonia និង [[អេត្យូពី|Ethiopia]] នៅក្នុងគណនីផ្សេងទៀត។ <ref name="EB">''Encyclopædia Britannica'', Micropædia. </ref> ទំនៀមទម្លាប់ប្រជាប្រិយនិយាយថា បាថូឡូមេបានផ្សាយដំណឹងល្អនៅប្រទេសឥណ្ឌា ហើយបន្ទាប់មកបានទៅមហាអាមេនី។ {{Sfn|Butler|Burns|1998}} === បេសកកម្មទៅប្រទេសឥណ្ឌា === ទីបន្ទាល់បុរាណពីរមានអំពីបេសកកម្មរបស់ '''បាថូឡូមេ''' ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ ទាំងនេះគឺដោយ Eusebius នៃ Caesarea (ដើមសតវត្សទី 4) និងដោយ Saint Jerome (ចុងសតវត្សទី 4) ។ ទាំងពីរនេះសំដៅទៅលើប្រពៃណីនេះខណៈពេលដែលនិយាយអំពីដំណើរទស្សនកិច្ចដែលបានរាយការណ៍របស់ Saint Pantaenus ទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងសតវត្សទី 2 ។ ការសិក្សារបស់ Fr AC Perumalil SJ និង Moraes អះអាងថា តំបន់ Bombay នៅលើឆ្នេរសមុទ្រ Konkan ដែលជាតំបន់មួយដែលអាចត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីក្រុងបុរាណ Kalyan គឺជាវាលនៃសកម្មភាពផ្សព្វផ្សាយសាសនារបស់ '''បាថូឡូមេ''' ។ ពីមុនការយល់ស្របក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញគឺយ៉ាងហោចណាស់មានការសង្ស័យអំពីអ្នកក្បត់សាសនា '''បាថូឡូមេ''' នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ Stallings (1703), Neander (1853), Hunter (1886), Rae (1892), Zaleski (1915) បានគាំទ្រវា ខណៈពេលដែលអ្នកប្រាជ្ញដូចជា Sollerius (1669), Carpentier (1822), Harnack (1903), Medlycott (1905), Mingana (1926), Thurston (1933), Attwater (1935) ជាដើម។ ទឡ្ហីករណ៍ចម្បងគឺថាប្រទេសឥណ្ឌាដែល Eusebius និង Jerome សំដៅលើគួរតែត្រូវបានកំណត់ថាជា [[អេត្យូពី]] ឬ អារ៉ាប់ Felix ។ === នៅអាមេនី === [[ឯកសារ:Saint_Bartholomew_Monastery_general_view.png|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| វត្ត <nowiki><b>បាថូឡូមេ</b></nowiki> នៅកន្លែងនៃការធ្វើទុក្ករកម្មរបស់សាវកក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាមេនី ឥឡូវនេះត្រូវបានបំផ្លាញ]] រួមជាមួយសាវ័ក Jude "Thaddeus" របស់គាត់ '''បាថូឡូមេ''' ត្រូវបានគេស្គាល់ថាបាននាំយកគ្រីស្ទសាសនាមកប្រទេសអាមេនីក្នុងសតវត្សទី 1 ។ ដូច្នេះ ពួកបរិសុទ្ធ​ទាំងពីរ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់ទុក​ថា ​ជា​ពួកបរិសុទ្ធ ​នៃ ​សាសនាចក្រ​អាមេនី ។ យោងតាមប្រពៃណីទាំងនេះ '''បាថូឡូមេ''' គឺជា កាតូលិក-អយ្យកោ ទីពីរនៃ សាសនាចក្រអាមេនី ។ <ref name="Gilman">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UGpr2KsbS94C|title=Christians in Asia before 1500|isbn=9781136109782|last1=Gilman|first1=Ian|last2=Klimkeit|first2=Hans-Joachim|date=2013-01-11|publisher=Routledge}}</ref> === នៅ Azerbaijan បច្ចុប្បន្ន === [[ឯកសារ:St._Bartholomew_ortodox_church_in_Baku,_XIX_century.jpg|រូបភាពតូច|216x216ភីកសែល| វិហារ <nowiki><b>បាថូឡូមេ</b></nowiki>(Baku) មុនពេលការបំផ្លិចបំផ្លាញ]] គ្រិស្តសាសនិក Azerbaijani កាន់តំណែងជាផ្លូវការថា សាវក '''បាថូឡូមេ''' គឺជាមនុស្សដំបូងគេដែលនាំគ្រិស្តសាសនាទៅកាន់ទឹកដីនៃ Azerbaijan សម័យទំនើប ហើយជឿថាគាត់បានអធិប្បាយនៅទីនោះ។ <ref>{{Cite web |title=The Catholic Church in Azerbaijan |url=https://www.catholic.az/en/church/church-azerbaijan |access-date=4 September 2024 |website=Catholic.az |publisher=Azerbaijan's Catholic Church |language=en |archivedate=7 តុលា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241007183916/https://www.catholic.az/en/church/church-azerbaijan |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Azərbaycan Tarixində Xristianlıq |url=https://az.pravoslavie.az/history/christianity_in_azerbaijan_history/ |access-date=4 September 2024 |website=Pravoslavie.az |publisher=Orthodox Church of Azerbaijan |language=az}}</ref> វិហារ <nowiki><b>បាថូឡូមេ</b></nowiki> (Baku) ត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ 1892 ដោយមានការបរិច្ចាគពីប្រជាជនគ្រិស្តបរិស័ទក្នុងស្រុកនៅលើទីតាំងដែលសាវ័ក '''បាថូឡូមេ''' ត្រូវបានគេជឿថាត្រូវបានធ្វើទុក្ករកម្ម។ <ref>{{Cite web |title=Pravoslav Kilsələrinin Tarixi: Müqəddəs Məryəm Məbadı |url=https://www.pravoslavie.az/history/orthodox_churches_azerbaijan_history/?id=13668 |access-date=4 September 2024 |website=Pravoslavie.az |publisher=Orthodox Church of Azerbaijan |language=az}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Bakıda məzarı tapılan İsa peyğəmbərin apostolu Varfolomey |url=https://qaynarinfo.az/az/bakida-mezare-tapilan-isa-peyemberin-apostolu-varfolomey/ |access-date=April 28, 2021 |website=qaynarinfo.az}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Azerbaijan's Religious Leaders’ Statement on the Patriotic War |url=https://www.catholic.az/en/archives/3120 |access-date=4 September 2024 |website=Catholic.az |publisher=Azerbaijan's Catholic Church |language=en |archivedate=7 តុលា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241007183917/https://www.catholic.az/en/archives/3120 |url-status=dead }}</ref> គ្រិស្តសាសនិក Azerbaijani ជឿថា នៅតំបន់ក្បែរ ប៉ម Maiden នោះ សាវ័ក Bartholomew ត្រូវបានឆ្កាង និងសម្លាប់ដោយពួកអ្នកមិនជឿនៅប្រហែលឆ្នាំ ៧១ នៃគ.ស.។ <ref>{{Cite web |title=Проповедь Святого Апостола Варфоломея |url=https://udi.az/hystory/0002-2 |access-date=April 28, 2021 |website=udi.az}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Pravoslav Kilsələrinin Tarixi: Azərbaycan Tarixi |url=https://az.pravoslavie.az/history/orthodox_churches_azerbaijan_history/?id=13696 |access-date=4 September 2024 |website=Pravoslavie.az |publisher=Orthodox Church of Azerbaijan |language=az}}</ref> ព្រះវិហារបានបន្តដំណើរការរហូតដល់ឆ្នាំ 1936 នៅពេលដែលវាត្រូវបានកម្ទេចជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធនាការសូវៀតប្រឆាំងនឹងសាសនា។ == ការថ្វាយបង្គំ == == វត្ថុបុរាណ == == សិល្បៈ និងអក្សរសិល្ប៍ == == វប្បធម៌ == == នៅក្នុងសាសនាអ៊ីស្លាម == ដំណើររឿង [[គម្ពី គួរអាន|Qur'anic]] របស់ ពួកសិស្ស របស់ ព្រះយេស៊ូវ មិនរួមបញ្ចូលឈ្មោះ លេខ ឬគណនីលម្អិតណាមួយនៃជីវិតរបស់ពួកគេឡើយ។ ការប្រតិបត្តិ របស់មូស្លីម ទោះជាយ៉ាងក៏ដោយ តិចឬច្រើនយល់ស្របជាមួយនឹងបញ្ជី គម្ពីរសញ្ញាថ្មី ហើយជឿថាពួកសិស្សរួមមាន ពេត្រុស ភីលីព ថូម៉ាស បាថូឡូមេ ម៉ាថាយ អនទ្រេ យ៉ាកុប យូដាស យ៉ាកុប តិច យ៉ូហាន និង ស៊ីម៉ូន ហ្សេឡុត ។ {{Sfn|Noegel|Wheeler|2002|p=86}} 9d8lf7o19tbnfhe9lb7unm8ucuvhisr 0 53727 336589 335822 2026-06-13T13:36:17Z Asa MILAI 50298 336589 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន អាគារ|name=ព្រះរាជវាំងម៉ាន់ដាឡេ|native_name=မန္တလေး နန်းတော်|native_name_lang=[[ភាសាភូមា|ភូមា]]|former_names=|alternate_names=Mya Nan San Kyaw Golden Palace|status=|image=Mandalay Palace, Myanmar.jpg|image_alt=|image_size=|caption=ក្រុមព្រះរាជដំណាក់ម៉ានើដាឡេ|location=[[ម៉ាន់ដាឡាយ]]|address=|location_town=|location_country={{flag|មីយ៉ាន់ម៉ា}}|coordinates={{coord|21|59|34.59|N|96|5|45.28|E|display=inline}}|groundbreaking_date=|construction_start_date=១៨៥៧ (ទម្រង់ដើម) <br> ១៩៨៩ (ការកសាងឡើងវិញ)|completion_date=១៨៥៩ (ទម្រង់ដើម) <br> ១៩៩១ (ការកសាងឡើងវិញ)|opened_date=|inauguration_date=|demolished_date=|destruction_date=|architect=|landlord=|owner=រដ្ឋាភិបាលមីយ៉ាន់ម៉ា|floor_area=|top_floor=|floor_count=|awards=|url=|embedded=|references=|map_caption=Location in Myanmar|altitude=|building_type=ព្រះរាជដំណាក់ផ្លូវការរបស់ព្រះមហាក្សត្រនៃរាជវង្សកូនបោន|architectural_style=ភូមា|structural_system=|renovation_date=|height=|architectural=|tip=|antenna_spire=|roof=|observatory=|other_dimensions=|seating_type=|seating_capacity=|elevator_count=|architecture_firm=|main_contractor=|designations=|ren_architect=}} [[ឯកសារ:Mandalay_Palace_wall_-_view_towards_Mandalay_Hill.jpg|រូបភាពតូច|ជញ្ជាំងព្រះរាជវាំងនៅលើកសិណទឹកដែលមានភ្នំម៉ាន់ដាឡេនៅឆ្ងាយ]] '''ព្រះរាជវាំងម៉ាន់ដាឡេ''' ឬ '''ព្រះរាជវាំងមន្តៈល័យ''' ([[អក្សរភូមា|ភូមា]]:မန္တလေး နန်းတော်) ដែលមានទីតាំងនៅក្រុង[[ម៉ាន់ដាឡាយ|ម៉ាន់ដាឡេ]],[[មីយ៉ាន់ម៉ា]] គឺជា[[រាជវាំង|ព្រះរាជវាំង]]ចុងក្រោយនៃ[[រាជវង្សកូនបោន|រាជាធិបតេយ្យភូមាចុងក្រោយ]] ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងរវាងឆ្នាំ ១៨៥៧ និង ១៨៥៩ ដែលជាផ្នែកមួយនៃការបង្កើតរាជធានីថ្មីរបស់ស្ដេច[[មិនដូនមិន]] ។ ផែនការនៃព្រះបរមរាជវាំងម៉ាន់ដាឡេភាគច្រើនធ្វើតាមការរចនាព្រះបរមរាជវាំងប្រពៃណីភូមា។ វាស្ថិតនៅក្នុងបន្ទាយដែលមានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញដោយកសិណទឹក។ ព្រះបរមរាជវាំងខ្លួនឯងស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃកំពែង ហើយបែរមុខទៅទិសខាងកើត។ អគារទាំងអស់នៃព្រះរាជវាំងមានកម្ពស់មួយជាន់។ ចំនួនកំពូលនៅពីលើអគារមួយបានបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃតំបន់ខាងក្រោម។ <ref name="falconer">{{Cite book|title=Burmese design & architecture|author1=John Falconer|author2=Luca Invernizzi|author3=Daniel Kahrs|author4=Elizabeth Moore|author5=Luca Invernizzi Tettoni|author6=Alfred Birnbaum|author7=Joe Cummings|page=70|year=2000|publisher=Tuttle Publishing|isbn=9789625938820}}</ref> ព្រះបរមរាជវាំងម៉ាន់ដាឡេ គឺជាព្រះរាជដំណាក់ចម្បងរបស់ស្ដេច[[មិនដូនមិន|មិនដូន]] និងស្ដេច [[ស៊ីប៊មីន]] ដែលជាព្រះមហាក្សត្រពីរអង្គចុងក្រោយនៃប្រទេស។ អគារនេះលែងជាព្រះរាជដំណាក់ និងជាទីតាំងរដ្ឋាភិបាលនៅថ្ងៃ ២៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៨៥ នៅពេលដែលក្នុងអំុង [[សង្គ្រាមអង់គ្លេស–ភូមាទី៣|សង្គ្រាមអង់គ្លេស-ភូមាលើទី៣]] កងទ័ពនៃកងកម្លាំងភូមាបានចូលទៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ហើយចាប់យករាជវង្ស។ អង់គ្លេសបានប្រែក្លាយបរិវេណព្រះបរមរាជវាំងទៅជាបន្ទាយង់គ្លេសបានប្រែក្លាយបរិវេណ្រះបរមរាជវាំងទៅ [[ឡត ឌុហ្វឺរីន|ឌូហ្វឺរីន]] ដែលដាក់ឈ្មោះតាម [[អគ្គទេសាភិបាលឥណ្ឌា]] នៅពេលនោះ។ ពេញមួយ[[អាណានិគមអង់គ្លេសនៅភូមា|សម័យអាណានិគមអង់គ្លេស]] ព្រះបរមរាជវាំងនេះត្រូវបានជនជាតិភូមាមើលឃើញថាជានិមិត្តរូបចម្បងនៃអធិបតេយ្យភាព និងអត្តសញ្ញាណ។ បរិវេណព្រះបរមរាជវាំងភាគច្រើនត្រូវបានបំផ្លាញក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ២]] ដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់សម្ព័ន្ធមិត្ត។ មានតែរោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវរាជវង្ស និងប៉មយាមប៉ុណ្ណោះដែលនៅសេសសល់។ ច្បាប់ចម្លងនៃព្រះបរមរាជវាំងត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ជាមួយនឹងសម្ភារៈទំនើបមួយចំនួន។ ព្រះបរមរាជវាំងម៉ាន់ដាឡេ គឺជានិមិត្តរូបចម្បងរបស់ម៉ាន់ដាឡេ និងជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់មួយ។ នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៥ [[គ្រោះរញ្ជួយដីមីយ៉ាន់ម៉ាឆ្នាំ២០២៥|ការរញ្ជួយដីនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាឆ្នាំ ២០២៥]] បានបំផ្លាញផ្នែកខ្លះនៃព្រះបរមរាជវាំង។ <ref>{{Cite web |last=Dhingra |first=Kriti |date=2025-03-28 |title=Photos Show Quake Damage to Historic Royal Palace in Mandalay |url=https://www.newsx.com/world/great-knife-cut-into-the-earth-photos-show-quake-damage-to-historic-royal-palace-in-mandalay |access-date=2025-03-30 |website=NewsX World |language=en }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ឯកសារយោង == kosi10md01jv0qxnn61s1083fr84u2e 0 53823 336591 2026-06-13T14:57:15Z Asa MILAI 50298 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1318466166|Sule Pagoda]]" 336591 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន អាគារ|name=វត្តស៊ូលេ|image=Sule Pagoda Yangoon.jpg|image_size=250px|caption=វត្តស៊ូលេ មានទីតាំងស្ថិតនៅកណ្តាលទីក្រុងយ៉ាំងហ្គូន ជាទីតាំងសាសនា និងប្រវត្តិសាស្ត្រ។|location=[[រ៉ន់កុន]], [[ភូមា]]|coordinates={{coord|16|46|27.8|N|96|9|31.6|E|region:MM|display=inline,title}}|completion_date=approx. 2500 years ago|building_type=កណ្តាលទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោន និងជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ និងសាសនា|embedded={{Designation list|embed=yes|designation1=Yangon}}}} '''វត្តស៊ូល''' ( [[ភាសាភូមា|ភូមា]]; ဆူးလေဘုရား ) គឺជា[[ចេតិយ]][[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ភូមា|ពុទ្ធសាសនាភូមា]]មួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅចំកណ្តាលទីក្រុង[[រ៉ន់កុន់|យ៉ាំងហ្គូន]]ដែលស្ថិតនៅចំកណ្តាលទីក្រុង និងជាកន្លែងសំខាន់មួយក្នុងនយោបាយ មនោគមវិជ្ជា និងភូមិសាស្ត្រភូមាសម័យទំនើប។ យោងតាមរឿងព្រេង វាត្រូវបានសាងសង់មុន [[វត្ត ស្វេដាហ្គុន|វត្តស្វេដាហ្គុន]] ក្នុងសម័យ[[ព្រះពុទ្ធ|ពុទ្ធប្រវត្តិ]] ដែលធ្វើឱ្យវាមានអាយុជាង ២,៦០០ ឆ្នាំ។ រឿងព្រេងភូមាចែងថា ទីតាំងសម្រាប់វត្តស្វេដាហ្គុនត្រូវបានស្នើសុំឱ្យបង្ហាញពី [[តាបស]] ចាស់ម្នាក់ដែលរស់នៅកន្លែងដែលវត្តស៊ូលេស្ថិតនៅបច្ចុប្បន្ននេះ។ វត្តស៊ូលេ គឺជាចំណុចកណ្តាលនៃនយោបាយទាំងនៅទីក្រុងយ៉ាំងហ្គូន និងភូមា។ វាបានបម្រើជាចំណុចប្រមូលផ្តុំគ្នានៅក្នុង [[ការបះបោរ ៨៨៨៨|ការបះបោរឆ្នាំ១៩៨៨]],[[បដិវត្តន៍ស្បង់ចីវរ|បដិវត្តន៍ស្បង់ចីវរឆ្នាំ២០០៧]] និង [[ការតវ៉ារបស់ភូមាឆ្នាំ ២០២១|បដិវត្តន៍និទាឃរដូវឆ្នាំ២០២១]] ។ វត្តនេះត្រូវបានចុះបញ្ជីក្នុង[[បញ្ជីបេតិកភណ្ឌទីក្រុងយ៉ាំងហ្គូន|បញ្ជីបេតិកភណ្ឌក្រុងយ៉ាំងហ្គូន]] ។ <ref name="hl">{{Cite journal|date=2001-10-29|title=Special Reports: Heritage List|url=http://www.myanmar.gov.mm/myanmartimes/no87/New/14.htm|journal=[[The Myanmar Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090615164607/http://www.myanmar.gov.mm/myanmartimes/no87/New/14.htm|archive-date=15 June 2009}}</ref> == ចេតិយ == [[ឯកសារ:Sule_Pagoda,_Golden_stupas,_Yangon,_Myanmar.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|ចេតិយ]] វត្តស៊ូលេបានបញ្ចូលរចនាសម្ព័ន្ធដើមរបស់ឥណ្ឌា ដែលដំបូងឡើយត្រូវបានប្រើដើម្បីចម្លងទម្រង់ និងមុខងារនៃគំនរសារីរិកធាតុ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅពេលដែល [[វប្បធម៌ភូមា]] កាន់តែឯករាជ្យពីឥទ្ធិពលឥណ្ឌា ទម្រង់ស្ថាបត្យកម្មក្នុងស្រុកបានចាប់ផ្តើមផ្លាស់ប្តូររូបរាងនៃវត្ត។ វាត្រូវបានគេជឿថាជាកន្លែងតម្កល់ព្រះកេសរបស់[[ព្រះពុទ្ធ|ព្រះសមណគោត្តម]]ដែលព្រះពុទ្ធផ្ទាល់ត្រូវបានគេនិយាយថាបានប្រទានដល់បងប្អូនពាណិជ្ជករភូមាពីរអង្គគឺ [[តបុស្ស និង ភល្លិកៈ]] ។ រចនាសម្ព័ន្ធដំបូល ដែលមានកំពូលមាសនៅពីលើ លាតសន្ធឹងចូលទៅក្នុងផ្ទៃមេឃ ដែលសម្គាល់ទេសភាពទីក្រុង។ == ទីតាំង == វត្តស៊ូលេមានទីតាំងស្ថិតនៅកណ្តាលទីក្រុងយ៉ាំងហ្គូន ហើយជាផ្នែកមួយនៃជីវិតសេដ្ឋកិច្ច និងសាធារណៈរបស់ទីក្រុង។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការតវ៉ាឆ្នាំ ១៩៨៨ និង ២០០៧ វត្តស៊ូលេគឺជាចំណុចជួបជុំគ្នាសម្រាប់អ្នកតវ៉ាប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាល និងអ្នកគាំទ្រលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ == តួនាទីក្នុងនយោបាយភូមា == ក្នុងអំឡុងពេលនៃ [[ការបះបោរ ៨៨៨៨|ការបះបោរឆ្នាំ ៨៨៨៨]] វត្តនេះគឺជាចំណុចរៀបចំ និងគោលដៅដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយផ្អែកលើទីតាំង និងអត្ថន័យនិមិត្តរូបរបស់វា។ នៅឆ្នាំ ២០០៧ ក្នុងអំឡុងពេល [[បដិវត្តស្បង់ចីវរ|បដិវត្តន៍ស្បង់ចីវរ]] វត្តស៊ូលេត្រូវបានប្រើប្រាស់ម្តងទៀតជាចំណុចប្រមូលផ្តុំសម្រាប់បាតុកម្មគាំទ្រលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ [[ព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនា|ព្រះសង្ឃរាប់ពាន់អង្គ]] បានប្រមូលផ្តុំគ្នាដើម្បីសូត្រធម៌នៅជុំវិញវត្ត។ ជាអកុសល ទាំងនៅឆ្នាំ ១៩៨៨ និង ២០០៧ វត្តស៊ូលេបានក្លាយជាកន្លែងដំបូងគេដែលបានឃើញប្រតិកម្មឃោរឃៅរបស់រដ្ឋាភិបាលភូមាប្រឆាំងនឹងក្រុមបាតុករ។ == ឯកសារយោង == o63dvf8xkjgc6ytzyixdlhud30emz8z 0 53824 336593 2026-06-13T15:25:15Z Asa MILAI 50298 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1352287441|Khaosod]]" 336593 wikitext text/x-wiki '''''ខាវសដ''''' ឬ '''''ខៅស៊ូត''''' (មានន័យត្រង់ថា 'ព័ត៌មានថ្មីៗ' ឬ 'ព័ត៌មានផ្ទាល់') គឺជាកាសែតប្រចាំថ្ងៃរបស់ថៃ ដែលមានចរាចរទូទាំងប្រទេស។ កំណែអនឡាញរបស់វាគឺ ''ខាចអនឡាញ'' ។ ''ខាវសដ'' គឺជាកាសែតក្មេងជាងគេបំផុតរបស់ក្រុមបោះពុម្ពផ្សាយមតិជន (Matichon) ដែលក៏ដំណើរការការបោះពុម្ពផ្សាយព័ត៌មានប្រចាំថ្ងៃពីរផ្សេងទៀតគឺ ''[[មតិជន]]'' និង ''ប្រជាជាតិ'' ។ <ref>{{Cite web |title=เกี่ยวกับข่าวสดออนไลน์ |trans-title=About Khaosod Online |url=https://www.khaosod.co.th/about-us |access-date=29 February 2020 |website=Khaosod Online}}</ref> == ការពិពណ៌នា == កាសែតខាវសដ មានរចនាបថផ្តោតលើមហាជន និងផ្តោតលើតំបន់ជនបទច្រើនជាងកាសែតបងប្អូនរបស់ខ្លួននៅក្នុងក្រុមហ៊ុនមតិជនគ្រុប។ កំណត់ត្រាចរាចរណ៍របស់វាបង្ហាញថា កាសែតនេះត្រូវបានលក់ចំនួន ៩៥០,០០០ ច្បាប់ក្នុងមួយថ្ងៃ។ <ref name="Nation-20161019">{{Cite news|last=Thongtep|first=Watchiranont|last2=Pratruangkrai|first2=Petchanet|date=2016-10-19|title=Newspapers covering HM's death become collector's items|work=The Nation|url=https://www.nationthailand.com/news/business/EconomyAndTourism/30297906|url-status=live|access-date=9 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110015250/http://www.nationmultimedia.com/news/business/EconomyAndTourism/30297906|archive-date=2017-01-10}}</ref> ទោះបីជាមានលក្ខណៈពិសេសជាច្រើនអំពីឧក្រិដ្ឋកម្ម កិច្ចការក្នុងស្រុក និងការកម្សាន្តដូចកាសែតជាតិសំខាន់ៗផ្សេងទៀត (ដូចជា ''[[ថៃរដ្ឋ]]'' និង ''[[ដេលីញូវ (ថៃ)|ដេលីញូវ]]'' ) ក៏ដោយ កាសែតនេះក៏នៅតែចាប់អារម្មណ៍លើបញ្ហានយោបាយ និងសង្គមស្រដៀងគ្នាទៅនឹងកាសែតបងប្អូនរបស់ខ្លួន ''គឺ មតិជន'' និង ''ប្រជាជាតិ'' ។ ''ខាវសដ'' ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ ខន្ធជ័យ ប៊ុនប៉ាន ដែលក៏ត្រួតពិនិត្យក្រុមហ៊ុនមតិជនគ្រុប ទាំងមូលផងដែរ។ បច្ចុប្បន្ន ''ខាវសដ'' កាសែតលក់ដាច់បំផុតទីបីនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ លើសពីនេះ ការបោះពុម្ពតាមអ៊ីនធឺណិតនៃកាសែតនេះទទួលបានការកើនឡើង ៩៨ ភាគរយនៃចំនួនអ្នកចូលមើលក្នុងឆ្នាំ ២០១០។ ''ខាវសដ'' មានភាពលេចធ្លោជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៤ សម្រាប់ការចុះផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយអំពីការបិទបាំងឃាតកម្មលើភរិយា និងកូនប្រុសរបស់អ្នកជួញដូរត្បូងថៃម្នាក់។ ព័ត៌មានលម្អិតក្រោយមកបានលេចចេញឡើង ដោយសារតែការរាយការណ៍ {{'}} ''ខាវសដ'' ដែលមួយផ្នែកថា ឧត្តមសេនីយ៍ឯក [[ឆៈឡរ កើតថេត]] នៃ [[នគរបាល​រាជវង្ស​ថៃ|នគរបាលភូមិន្ទថៃ]] បានបញ្ជាឱ្យចាប់ពង្រត់អ្នកទាំងពីរ ហើយក្រោយមកត្រូវបានសម្លាប់ បន្ទាប់ពីមិនអាចទាញយកព័ត៌មានទាក់ទងនឹងជោគវាសនារបស់ [[រឿង​អាស្រូវ​ពេជ្រ​ខៀវ|ពេជ្រពណ៌ខៀវអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] ពីអ្នកទាំងពីរ។ ដំបូងឡើយត្រូវបានរាយការណ៍ដោយកាសែតជាច្រើនថាជាគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ប៉ុន្តែ ''ខាវសដ'' បានទទូចផ្ទុយពីនេះតាំងពីដំបូង។ ឧត្តមសេនីយ៍ឯក ឆៈឡរ និងមន្ត្រីនគរបាលជាច្រើនរូបទៀតត្រូវបានចាប់ខ្លួន ត្រូវបានរកឃើញថាមានទោស និងត្រូវបានកាត់ទោសប្រហារជីវិត (ក្រោយមកទោសត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹម ៥០ ឆ្នាំនៃការជាប់ពន្ធនាគារ)។ ''ខាវសដ'' ត្រូវបានទទួលពានរង្វាន់លក្ខណៈពិសេសព័ត៌មានល្អបំផុតពី [[Isra Amanantakul Foundation|មូលនិធិ អ៊ីសៈរ៉ា អាម៉ាន់តាគុន]] ក្នុងឆ្នាំនោះ សម្រាប់ការចុះផ្សាយអំពីហេតុការណ៍នេះ។ == ''ខាវសដ ភាសាអង់គ្លេស'' == '''''ខាវសដ ភាសាអង់គ្លេស''''' គឺជា [[គេហទំព័រព័ត៌មាន]] មួយដែលដំណើរការជាសាខាភាសាអង់គ្លេស ' ''ខាវសដ'' ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ៩ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០១៣ ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារទស្សនៈសេរីនិយម និងការរិះគន់របស់ខ្លួនចំពោះរដ្ឋាភិបាលយោធាឆ្នាំ ២០១៤។ <ref>{{Cite web |date=10 March 2014 |title=About Khaosod English |url=http://www.khaosodenglish.com/life/2014/03/10/1394441512/ |access-date=30 November 2019 |website=Khaosod English}}</ref> <ref>{{Cite web |date=17 August 2017 |title=A Conversation with Pravit Rojanaphruk about the Right to Converse – the NCPO is 'camouflaging' their repression. |url=https://freedom.ilaw.or.th/node/526 |access-date=30 November 2019 |website=Freedom of Expression Documentation Center |publisher=iLaw}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Pravit Rojanaphruk, Thailand - International Press Freedom Awards |url=https://cpj.org/awards/2017/pravit-rojanaphruk-thailand.php |access-date=30 November 2019 |website=cpj.org |publisher=Committee to Protect Journalists |language=en}}</ref> [[សហភាពព័ត៌មានអាស៊ីកាតូលិក]] បានពិពណ៌នាវាថាជា "ជានិមិត្តរូបនៃសារព័ត៌មានឯករាជ្យនៅក្នុងប្រទេសថៃ"។ <ref>{{Cite news|date=30 May 2018|title=Thai reporters, editors axed as press freedom declines|language=en|work=UCA News|url=https://www.ucanews.org/news/thai-reporters-editors-axed-as-press-freedom-declines/82416|url-status=dead|access-date=30 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230516203115/https://www.ucanews.org/news/thai-reporters-editors-axed-as-press-freedom-declines/82416|archive-date=16 May 2023}}</ref> អ្នកនិពន្ធបុគ្គលិកដ៏លេចធ្លោបំផុតរបស់វាគឺ [[ប្រាវីត រោចាណាភ្រឹក]] ដែលជាអ្នកបោះពុម្ពផ្សាយជួរឈរប្រចាំសប្តាហ៍ និងជាអ្នករិះគន់ឥតឈប់ឈរលើជម្លោះក្នុងតំបន់ដូចជា [[ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃឆ្នាំ២០២៥|ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃឆ្នាំ ២០២៥]] និង [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ២០២៦]] <ref>{{Cite web |last=Rojanaphruk |first=Pravit |last2=Writer |first2=Senior Staff |date=2025-12-18 |title=A Letter from a Young Cambodian on Thai-Cambodian War |url=https://www.khaosodenglish.com/featured/2025/12/18/a-letter-from-a-young-cambodian-on-thai-cambodian-war/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Rojanaphruk |first=Pravit |last2=Writer |first2=Senior Staff |date=2026-03-26 |title=Beware the other Pandora’s box from the war against Iran |url=https://www.khaosodenglish.com/featured/2026/03/26/beware-the-other-pandoras-box-from-the-war-against-iran/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref> ។ ''ខាវសដភាសាអង់គ្លេស'' មានក្រុមគោលដៅដែលផ្តោតអារម្មណ៍ច្រើនជាងក្រុមហ៊ុនមេរបស់ខ្លួន ហើយមានអ្នកតាមដានប្រហែល ៤៧៥,០០០ នាក់នៅលើហ្វេសប៊ុក។ គេហទំព័រនេះបោះពុម្ពផ្សាយឡើងវិញនូវរបាយការណ៍ពី [[សមាគមន៍សារព័ត៌មាន]] និង [[ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានខ្យូដូ]] ។ <ref>{{Cite web |title=Associated Press, Author at Khaosod English |url=https://www.khaosodenglish.com/author/ap/ |access-date=2020-11-03 |website=Khaosod English |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Kyodo News, Author at Khaosod English |url=https://www.khaosodenglish.com/author/kyodo-news/ |access-date=2020-11-03 |website=Khaosod English |language=en-US}}</ref> នៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ២០១៩ គេហទំព័រនេះត្រូវបានរិះគន់នៅក្នុង''[[គោលនយោបាយការបរទេស]]'' ចំពោះកិច្ចព្រមព្រៀងមួយ (ដែលបានធ្វើឡើងរួមគ្នាជាមួយក្រុមហ៊ុនមេរបស់ខ្លួន) ដើម្បីបោះពុម្ពផ្សាយឡើងវិញនូវខ្លឹមសារពីទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានរដ្ឋចិន [[ស៊ីនហួ]] ។ == ឯកសារយោង == ani26aj6wexyo8h5h77fkwgvf01ax1w 0 53825 336594 2026-06-13T15:38:31Z Asa MILAI 50298 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1328246393|The Nation (Thailand)]]" 336594 wikitext text/x-wiki កាសែត '''''ឌើ ណេសិន''''' គឺជា[[កាសែតអនឡាញ|កាសែតប្រចាំថ្ងៃអនឡាញ]]ជា[[ភាសាអង់គ្លេស]] ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧១ ដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយនៅ [[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]] [[ថៃ|ប្រទេសថៃ]] ។ វាគឺជាកាសែតប្រចាំថ្ងៃមួយក្នុងចំណោមកាសែតប្រចាំថ្ងៃជាភាសាអង់គ្លេសពីរនៅទីក្រុងបាងកក ដែលមួយទៀតគឺកាសែត ''[[បាងកកប៉ុស្តិ៍|បាងកក ប៉ុស្តិ៍]]'' ។ នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៩ វាបានបោះពុម្ពផ្សាយកាសែតខ្នាត[[កាសែតខ្នាតធំ|ធំ]]ចុងក្រោយរបស់ខ្លួន ដោយបន្សល់ទុកតែការបោះពុម្ពផ្សាយអនឡាញប៉ុណ្ណោះ។ <ref name="BP-20190707">{{Cite news|last=Biggs|first=Andrew|author-link=Andrew Biggs|date=7 July 2019|title=Another one bites the dust|work=Bangkok Post|department=Opinion|url=https://www.bangkokpost.com/opinion/opinion/1708342/another-one-bites-the-dust|access-date=7 July 2019}}</ref> [[ឯកសារ:The Nation Thailand logo.png|រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញាកាសែតឌើណេសិន]] កាសែត ''ឌើ ណេសិន'' គឺជាកាសែតភាសាអង់គ្លេសតែមួយគត់របស់ប្រទេសថៃ ដែលគ្រប់គ្រងដោយជនជាតិថៃ។ <ref name="BP-20190707">{{Cite news|last=Biggs|first=Andrew|author-link=Andrew Biggs|date=7 July 2019|title=Another one bites the dust|work=Bangkok Post|department=Opinion|url=https://www.bangkokpost.com/opinion/opinion/1708342/another-one-bites-the-dust|access-date=7 July 2019}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBiggs2019">[[Andrew Biggs|Biggs, Andrew]] (7 July 2019). </cite></ref> វាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ [[ណេសិនគ្រុប|ក្រុមហ៊ុនណេសិនគ្រុប]] និងជាសមាជិកនៃ [[បណ្តាញព័ត៌មានអាស៊ី]] ។ វាត្រូវបានចាត់ទុកថាជា [[កាសែតកត់ត្រា|កាសែតដែលមានកំណត់ត្រា]] នៅក្នុងប្រទេសថៃ។ <ref>{{Cite book|last1=Kittikhoun|first1=Alounkeo|author-link=Alounkeo Kittikhoun|title=Small Countries, Big Diplomacy Laos in the UN, ASEAN and MRC|year=2022|isbn=978-1-003-12540-2|quote=The Thai newspaper of record, ''The Nation'' admitted the three villages belonged to 'Lao communist administration.'}}</ref> == ឯកសារយោង == 0u5yokej9gmkaxfnlmsqggmk00y2kcy 0 53826 336595 2026-06-13T15:49:22Z Asa MILAI 50298 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1327429070|Bangkok Post]]" 336595 wikitext text/x-wiki '''''កាសែតបាងកកប៉ុស្តិ៍''''' គឺជាកាសែតប្រចាំថ្ងៃជាភាសាអង់គ្លេស ដែលបោះពុម្ពផ្សាយនៅ [[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]] ប្រទេសថៃ។ វាត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយជាទម្រង់ [[កាសែតខ្នាតធំ]] និង [[កាសែតឌីជីថល|ឌីជីថល]] ។ ការចេញផ្សាយលើកដំបូងត្រូវបានលក់នៅថ្ងៃទី ១ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៤៦។ វាមានបួនទំព័រ និងមានតម្លៃមួយ[[បាត]] ដែលជាចំនួនច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៅពេលដែលប្រាក់បាតជាក្រដាស។ វាគឺជាកាសែតចំណាស់ជាងគេបំផុតរបស់ប្រទេសថៃដែលនៅតែបោះពុម្ពផ្សាយ។ ចរាចរប្រចាំថ្ងៃរបស់ ''កាសែតបាងកកប៉ុស្តិ៍'' មានចំនួន ១១០,០០០ ច្បាប់ ដែល ៨០ ភាគរយនៃចំនួននេះត្រូវបានចែកចាយនៅទីក្រុងបាងកក និងនៅសល់ទូទាំងប្រទេស។ <ref>{{Cite web |title=Bangkok Post |url=http://multimediausa.com/assets/newspapers/bangkok-post/ |access-date=9 January 2017 |website=Multimedia, Inc.}}</ref> វាត្រូវបានចាត់ទុកថាជា [[កាសែតកត់ត្រា|កាសែតដែលមានកំណត់ត្រា]] សម្រាប់ប្រទេសថៃ។ <ref>{{Cite book|author-link=William Katz (librarian)|url=https://books.google.com/books?id=aCD0vxhNyuwC&q=Thailand%20%22Newspaper%20of%20Record%22|title=Magazines for Libraries For the General Reader and School, Junior College, College, University, and Public Libraries|year=1997|page=185|isbn=978-0-8352-3907-3|quote=''Bangkok Post'' is the English-language newspaper of record in Thailand...}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Lawler|first=John J.|last2=Bae|first2=Johngseok|date=April 1998|title=Overt Employment Discrimination by Multinational Firms: Cultural and Economic Influences in a Developing Country|url=https://library.fes.de/libalt/journals/swetsfulltext/4177619.pdf|journal=Industrial Relations|publisher=Blackwell Publishers|volume=37|issue=2|pages=137|doi=10.1111/0019-8676.00079|quote=The ''Bangkok Post'' was used because it is a newspaper of record in Thailand and the most widely read of the English-language dailies.|via=Bibliothek der Friedrich-Ebert-Stiftung}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Ruiz|first=Todd|date=16 March 2022|title=Bangkok Post trashed for broadcasting Russian ambassador's 'propaganda'|work=Coconuts Bangkok|publisher=Coconuts Media|url=https://coconuts.co/bangkok/news/bangkok-post-trashed-for-broadcasting-russian-ambassadors-propaganda/|access-date=19 February 2024|quote=The newspaper of record’s decision to uncritically broadcast a closed session with Russia’s ambassador to Thailand yesterday has been met with anger and disbelief.}}</ref> [[ឯកសារ:BangkokPost.svg|រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញាកាសែតបាងកកប៉ុស្តិ៍]] ចាប់ពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ រហូតដល់ពាក់កណ្តាលខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៨ និពន្ធនាយកនៃ ''កាសែតបាងកកប៉ុស្តិ៍'' គឺ [[អ៊ុម៉េស ប៉ានដេ]] ។ <ref>{{Cite web |title=Bangkok Post Newspaper Editorial Contact |url=http://www.postpublishing.co.th/post_contact |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170120070706/http://www.postpublishing.co.th/post_contact |archive-date=20 January 2017 |access-date=9 January 2017 |website=Post Publishing PCL}}</ref> <ref name="Guardian-20180515" /> នៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៨ លោក ប៉ានដេ ត្រូវបាន «បង្ខំឱ្យចុះចេញពីតំណែង» ជានិពន្ធនាយក បន្ទាប់ពីបដិសេធមិនព្រមបន្ទន់ការចុះផ្សាយដែលរិះគន់របបយោធាដែលកំពុងកាន់អំណាច។ <ref name="Guardian-20180515">{{Cite news|last=Ellis-Petersen|first=Hannah|date=15 May 2018|title=Editor of Bangkok Post 'forced to step down' over coverage of government|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2018/may/15/editor-of-bangkok-post-forced-to-step-down-over-coverage-of-government|access-date=16 May 2018}}</ref> == ឯកសារយោង == 0p2atvr5zvw97qbxbb4fk8qe70fsz9q 336600 336595 2026-06-14T02:47:26Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 336600 wikitext text/x-wiki '''''កាសែតបាងកកប៉ុស្តិ៍''''' គឺជាកាសែតប្រចាំថ្ងៃជាភាសាអង់គ្លេស ដែលបោះពុម្ពផ្សាយនៅ [[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]] ប្រទេសថៃ។ វាត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយជាទម្រង់ [[កាសែតខ្នាតធំ]] និង [[កាសែតឌីជីថល|ឌីជីថល]] ។ ការចេញផ្សាយលើកដំបូងត្រូវបានលក់នៅថ្ងៃទី ១ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៤៦។ វាមានបួនទំព័រ និងមានតម្លៃមួយ[[បាត]] ដែលជាចំនួនច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៅពេលដែលប្រាក់បាតជាក្រដាស។ វាគឺជាកាសែតចំណាស់ជាងគេបំផុតរបស់ប្រទេសថៃដែលនៅតែបោះពុម្ពផ្សាយ។ ចរាចរប្រចាំថ្ងៃរបស់ ''កាសែតបាងកកប៉ុស្តិ៍'' មានចំនួន ១១០,០០០ ច្បាប់ ដែល ៨០ ភាគរយនៃចំនួននេះត្រូវបានចែកចាយនៅទីក្រុងបាងកក និងនៅសល់ទូទាំងប្រទេស។ <ref>{{Cite web |title=Bangkok Post |url=http://multimediausa.com/assets/newspapers/bangkok-post/ |access-date=9 January 2017 |website=Multimedia, Inc.}}</ref> វាត្រូវបានចាត់ទុកថាជា [[កាសែតកត់ត្រា|កាសែតដែលមានកំណត់ត្រា]] សម្រាប់ប្រទេសថៃ។ <ref>{{Cite book|author-link=William Katz (librarian)|url=https://books.google.com/books?id=aCD0vxhNyuwC&q=Thailand%20%22Newspaper%20of%20Record%22|title=Magazines for Libraries For the General Reader and School, Junior College, College, University, and Public Libraries|year=1997|page=185|isbn=978-0-8352-3907-3|quote=''Bangkok Post'' is the English-language newspaper of record in Thailand...}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Lawler|first=John J.|last2=Bae|first2=Johngseok|date=April 1998|title=Overt Employment Discrimination by Multinational Firms: Cultural and Economic Influences in a Developing Country|url=https://library.fes.de/libalt/journals/swetsfulltext/4177619.pdf|journal=Industrial Relations|publisher=Blackwell Publishers|volume=37|issue=2|pages=137|doi=10.1111/0019-8676.00079|quote=The ''Bangkok Post'' was used because it is a newspaper of record in Thailand and the most widely read of the English-language dailies.|via=Bibliothek der Friedrich-Ebert-Stiftung}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Ruiz|first=Todd|date=16 March 2022|title=Bangkok Post trashed for broadcasting Russian ambassador's 'propaganda'|work=Coconuts Bangkok|publisher=Coconuts Media|url=https://coconuts.co/bangkok/news/bangkok-post-trashed-for-broadcasting-russian-ambassadors-propaganda/|access-date=19 February 2024|quote=The newspaper of record’s decision to uncritically broadcast a closed session with Russia’s ambassador to Thailand yesterday has been met with anger and disbelief.}}</ref> [[ឯកសារ:BangkokPost.svg|រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញាកាសែតបាងកកប៉ុស្តិ៍]] ចាប់ពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ រហូតដល់ពាក់កណ្តាលខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៨ និពន្ធនាយកនៃ ''កាសែតបាងកកប៉ុស្តិ៍'' គឺ [[អ៊ុម៉េស ប៉ានដេ]] ។ <ref>{{Cite web |title=Bangkok Post Newspaper Editorial Contact |url=http://www.postpublishing.co.th/post_contact |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170120070706/http://www.postpublishing.co.th/post_contact |archive-date=20 January 2017 |access-date=9 January 2017 |website=Post Publishing PCL |archivedate=20 មករា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170120070706/http://www.postpublishing.co.th/post_contact }}</ref> <ref name="Guardian-20180515" /> នៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៨ លោក ប៉ានដេ ត្រូវបាន «បង្ខំឱ្យចុះចេញពីតំណែង» ជានិពន្ធនាយក បន្ទាប់ពីបដិសេធមិនព្រមបន្ទន់ការចុះផ្សាយដែលរិះគន់របបយោធាដែលកំពុងកាន់អំណាច។ <ref name="Guardian-20180515">{{Cite news|last=Ellis-Petersen|first=Hannah|date=15 May 2018|title=Editor of Bangkok Post 'forced to step down' over coverage of government|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2018/may/15/editor-of-bangkok-post-forced-to-step-down-over-coverage-of-government|access-date=16 May 2018}}</ref> == ឯកសារយោង == g9rit908k4jner8cx8ux6h5gwt2obsd 0 53827 336596 2026-06-13T16:00:24Z Asa MILAI 50298 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1314844810|Vientiane Times]]" 336596 wikitext text/x-wiki '''''កាសែតវៀងចន្ទន៍ថែមស៍''''' គឺជា[[កាសែត]]ពីរភាសាជា [[ភាសាអង់គ្លេស]] និង [[ភាសាឡាវ]] ដែលបោះពុម្ពផ្សាយជារៀងរាល់ថ្ងៃនៅ [[វៀងច័ន្ទន៍|ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍]] [[ឡាវ|ប្រទេសឡាវ]] ។ កាសែតនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៤ ជាកាសែតប្រចាំសប្តាហ៍ ហើយត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយទីភ្នាក់ងារមួយគឺ [[Lao Press in Foreign Languages|សារព័ត៌មានឡាវភាសាបរទេស]] ក្រោម[[Ministry of Information and Culture|ក្រសួងព័ត៌មាន និងវប្បធម៌]] ។ <ref name="osse">{{Cite web |last=Wagstaff |first=Jeremy |date=2010 |title=Southeast Asian Media: Patterns of Production and Consumption |url=https://www.opensocietyfoundations.org/sites/default/files/production-consumption-20100212.pdf |access-date=9 May 2016 |website=Open Society |page=49}}</ref> វាត្រូវបានចេញផ្សាយពីរដងក្នុងមួយសប្តាហ៍ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៦ និងប្រចាំថ្ងៃក្នុងឆ្នាំ ២០០៤។ <ref name="osse" /> វាមានចំនួន ១៦ ទំព័រ។ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[វិគីភីឌា:ត្រូវការអំណះអំណាង|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2019)">ត្រូវការ​ឯកសារ​យោង</span>]]'' &#x5D;</sup> {{Infobox newspaper|name=កាសែតវៀងចន្ទន៍ថែមស៍|type=កាសែតប្រចាំថ្ងៃ|owners=សារព័ត៌មានឡាវភាសាបរទេស|format=បោះពុម្ពផ្សាយ,អនឡាញ|founders=៧ មេសា ១៩៩៤|language=ភាសាឡាវ,ភាសាអង់គ្លេស|website={{URL|http://www.vientianetimes.org.la/}}|headquarters=វៀងចន្ទន៍,ឡាវ|political=គាំពារដោយរដ្ឋាភិបាលឡាវ}} == ឯកសារយោង == neza1xrjj2pypr37r4ci27k5d82fnv5