វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 6040 338975 338960 2026-08-16T14:45:47Z TheRandomGoober 27248 មិន​ធ្វើ​វិញ​នូវ​កំណែ​ប្រែ [[Special:Diff/338960|338960]] ដោយ​ [[Special:Contributions/ASEAN ASEAN|ASEAN ASEAN]] ([[User talk:ASEAN ASEAN|ការពិភាក្សា​]]) 338975 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Gulf of Thailand.svg|រូបភាពតូច]]   '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' (Gulf of Thailand) ដែល បានគេស្គាល់តាម ថៃ ថា '''សៀម''' គឺជាច្រកចូលរាក់ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer browser |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=browser&id=4331#ct |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thailand, Gulf of |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030160533/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Thailand-Gulf-of |archive-date=October 30, 2014 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Oxford University Press |archivedate=សីហា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804114629/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of }}</ref> នៅភាគនិរតីនៃ [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ដែលមានព្រំប្រទល់រវាងច្រាំងភាគនិរតីនៃ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] និងពាក់កណ្តាលខាងជើងនៃ [[ទៀបកោះម៉ាឡេ|ឧបទ្វីបម៉ាឡេ]] ។ វាគឺប្រហែល {{Convert|800|km}} មានប្រវែង និងរហូតដល់ {{Convert|560|km}} ទទឹង និងមានផ្ទៃក្រឡា {{Convert|320,000|km2}} ។ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer Placedetails - Gulf of Thailand |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=details&id=4334 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=http://www.deepseawaters.com/Gulf_of_Thailand.htm |access-date=June 7, 2016 |publisher=Deepseawaters.com}}</ref> ឈូងសមុទ្រត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធនៅខាងជើង ខាងលិច និងនិរតីដោយឆ្នេរសមុទ្រ [[ថៃ|ប្រទេសថៃ]] ភាគឦសានជាប់ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] និងតំបន់ [[ដីសណ្តមេគង្គ]] នៃ [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] ហើយបើកទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងនៅភាគអាគ្នេយ៍។ == ឈ្មោះ == ឈ្មោះ [[ភាសាថៃ|ថៃ]] សម័យទំនើបនៃឈូងសមុទ្រគឺ ''អូថៃ'' ( ថៃ: อ่าวไทย , 'ឈូងសមុទ្រថៃ') និង "ឈូងសមុទ្រថៃ" ត្រូវបានអនុម័តជាឈ្មោះផ្លូវការរបស់ស្ថាប័នដោយ អង្គការធារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ។ <ref name="iho">{{Cite web |year=1953 |title=Limits of Oceans and Seas |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 |access-date=28 December 2020 |publisher=International Hydrographic Organization |page=23 |edition=3}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (March 2015)">ពេលណា?</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ឈ្មោះរបស់វាជាភាសា [[ភាសាម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]] គឺ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ''តេលូ សៀម'' ជាទូទៅវាត្រូវបានសម្គាល់ដោយ ឈូងសមុទ្រដ៏អស្ចារ្យ ត្រូវបានគេស្គាល់ចំពោះអ្នកគូសវាស ជនជាតិក្រិច រ៉ូម៉ាំង អារ៉ាប់ ពែរ្ស និង ក្រុមហ៊ុន Renaissance មុន ពេលលំហូរចូល នៃ អ្នករុករកព័រទុយហ្គាល់ បានដក ឧបទ្វីប Dragon Tail ខ្មោចចេញពីផែនទីពិភពលោកនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី ១៦ ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' ដែលគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រថា '''ឈូងសមុទ្រសៀម''' យកឈ្មោះរបស់វាពីនគរប្រវត្តិសាស្ត្រ [[ថៃ|សៀម]] ដែលជាអតីតឈ្មោះរបស់ប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ ពាក្យ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុង តារាងផែនទី បស្ចិមប្រទេស និងឯកសារយោងភូមិសាស្ត្ររហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអនុវត្ត សម័យអាណានិគម នៃការដាក់ឈ្មោះតំបន់ដោយផ្អែកលើអង្គភាពនយោបាយក្នុងស្រុកដែលរីករាលដាលនៅពេលនោះ។ "សៀម" ខ្លួនវាផ្ទាល់ជា ពាក្យនិក្ខមនំ ដែលគេជឿថាមានដើមកំណើតពីពាក្យ [[សំស្ក្រឹត]] "ស្យាម" ដែលមានន័យថា "ងងឹត" ឬ "ត្នោត" សំដៅលើស្បែករបស់អ្នកស្រុកក្នុងតំបន់។ ពាក្យ "សៀម" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាអន្តរជាតិរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៩ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការទៅជាប្រទេសថៃ។ បន្ទាប់ពីការប្តូរឈ្មោះនេះ "ឈូងសមុទ្រថៃ" បានក្លាយជាពាក្យដែលប្រើជាទូទៅកាន់តែច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទផ្លូវការ ទោះបីជា "ឈូងសមុទ្រសៀម" នៅតែប្រើម្តងម្កាលក៏ដោយ។ == ភូមិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Gulf of Thailand in its region.svg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃឈូងសមុទ្រ]] ឈូងសមុទ្រថៃមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេស [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] [[ថៃ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] និង [[វៀតណាម]] ។ <ref>{{Cite web |title=Map of Gulf of Thailand, Gulf of Thailand Location Facts, Major Bodies of Water, South China Sea |url=https://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/gulfofthailand.htm |access-date=29 July 2018 |website=World Atlas}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=https://www.britannica.com/place/Gulf-of-Thailand |access-date=29 July 2018 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> វាកាន់កាប់តំបន់បាតសមុទ្រចំនួន 304,000&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ² ពី 6 ° N ដល់ 13 ° 30' N រយៈទទឹង និង 99 ° E ដល់ 104 ° E រយៈបណ្តោយ។ <ref name="Worldfish">{{Cite web |last=Khongchai |first=Narongsak |last2=Vibunpant |first2=Somchai |last3=Eiamsa-ard |first3=Monton |last4=Supongpan |first4=Mala |title=Preliminary Analysis of Demersal Fish Assemblages in Coastal Waters of the Gulf of Thailand |url=http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |archive-date=19 February 2015 |access-date=19 Feb 2015 |website=Worldfish |archivedate=19 កុម្ភៈ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf }}</ref> {{Rp|250}}ចុងខាងជើងនៃឈូងសមុទ្រគឺ ឈូងសមុទ្របាងកក នៅមាត់ទន្លេ [[ទន្លេចៅព្រះយា|ចៅប្រាយ៉ា]] ។ ព្រំដែនភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រត្រូវបានកំណត់ដោយខ្សែពី Capeបៃបុង នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម (ភាគខាងត្បូងនៃមាត់ [[ទន្លេមេគង្គ]] ) ទៅកាន់ទីក្រុង Tumpat និង Pengkalan Chepa នៅលើឆ្នេរសមុទ្រម៉ាឡេស៊ី។ ឈូងសមុទ្រគឺរាក់ណាស់៖ ជម្រៅមធ្យមរបស់វាគឺ {{Convert|58|m|ft}} ហើយជម្រៅអតិបរមាគឺត្រឹមតែ {{Convert|85|m|ft}} <ref name="Worldfish"/> {{Rp|250}}នេះធ្វើឱ្យការផ្លាស់ប្តូរទឹកមានភាពយឺតយ៉ាវ ហើយលំហូរទឹកខ្លាំងពីទន្លេកាត់បន្ថយកម្រិត ជាតិប្រៃ នៅក្នុងឈូងសមុទ្រ (3.05-3.25 ភាគរយ) និងធ្វើឱ្យ ដីល្បាប់ ។ មានតែនៅជម្រៅធំជាងនេះទេ ដែលទឹកដែលមានជាតិប្រៃខ្ពស់ (3.4 ភាគរយ) ហូរចូលទៅក្នុងឈូងសមុទ្រពី [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ។ វាបំពេញការធ្លាក់ទឹកចិត្តកណ្តាលនៅក្រោមជម្រៅ {{Convert|50|m|ft}} ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលឈូងសមុទ្រគឺ ចាវប្រាយ៉ា រួមទាំង ទន្លេថាជីន មេក្លុង និងទន្លេ បាងប៉ាកុង នៅ ឈូងសមុទ្របាងកក ហើយក្នុងកម្រិតតិចជាងនេះ ទន្លេតាពី ហូរចូល ឈូងសមុទ្រ Bandon នៅភាគនិរតីនៃ ឈូងសមុទ្រ។ អង្គការជលសាស្ត្រអន្តរជាតិ កំណត់ដែនកំណត់ភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រថាជា "[a] ខ្សែរត់ពីចុងខាងលិចនៃ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ឬ Camau Point (8°36'N) ទៅចុងខាងជើងនៃចំណុចនៅត្រើយខាងកើតនៃមាត់ទន្លេ។ ទន្លេកាឡាន់តាន់ ( === សរីរវិទ្យាបាតសមុទ្រ === === ឆ្នេរសមុទ្រ === ; ប្រទេសថៃ * ឈូងសមុទ្របាងកក * ឈូងសមុទ្រ ប្រជួប * អូម៉ាណាវ * ឆកសមុទ្រ សតហប * ឆ្នេរសមុទ្រ បានដុន ; កម្ពុជា * [[ឈូងសមុទ្រកំពង់សោម|ឆកកំពង់សោម]] * ឆ្នេរសមុទ្រវាលរេញ * ឆ្នេរសមុទ្រកែប * ឆក កោះកុង ; ប្រទេសវៀតណាម * Vinh Thuan Yen * Vinh Ba Hon * Vinh Hon Chong === កោះ === កោះធំៗនៅឈូងសមុទ្ររួមមាន៖ កោះឆាង កោះម៉ាក កោះកុត កោះសាម៉ុយ កោះផាងាន កោះតៅ កោះផាលូវ កោះស៊ីឆាង កោះឡាន់ កោះផៃ កោះខ្រម កោះសមែសាន កោះសាម៉េត កោះរ៉ាង កោះខាងខៅ  កោះម៉ាន់នុក កោះវ៉ៃ កោះភិ កោះខាំ កោះសៃ កោះក្រា កោះលូស៊ីន កោះត្រល់ កោះហាទៀន កោះបាលួ កោះណាំទុ កោះកុង កោះរុង កោះស្ដេច កោះរ៉ុងសន្លឹម កោះពោះ កោះដែកគោល កោះឬស្សី កោះតាកៀវ កោះព្រាប កោះថ្មី កោះសេះ កោះទន្សាយ កោះតាង កោះព្រីង កោះពូលូវ៉ៃ == បរិស្ថាន == === ផ្កាថ្ម === មាន ថ្ម ប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មចំនួន 75,590 រ៉ៃនៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលក្នុងនោះ 5 ភាគរយត្រូវបានចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមានជីជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ 2010 ការប្រែពណ៌ផ្កាថ្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបានកើតឡើងនៅតំបន់ថ្មប៉ប្រះទឹកភាគច្រើនក្នុងប្រទេស។ ការហូរចេញនៃថ្មប៉ប្រះទឹកនៅសមុទ្រ Andaman គឺធ្ងន់ធ្ងរ និងទូលំទូលាយជាងនៅឈូងសមុទ្រថៃ។ <ref name="GP-2012">{{Cite book|title=Oceans in the Balance, Thailand in Focus|date=c. 2012|location=Bangkok|url=http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf|archive-date=22 September 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922104018/http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf |date=22 កញ្ញា 2015 }}</ref> នៅឆ្នាំ 2016 ផ្កាថ្ម bleach ត្រូវបានគេរកឃើញនៅ Ko Thalu និង Ko Luam ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត Prachuap Khiri Khan]] ជាលើកដំបូង។ <ref>{{Cite news|last=Wipatayotin|first=Apinya|date=2016-04-04|title=Rising sea temps bring coral bleaching to Gulf|work=Bangkok Post|url=http://www.bangkokpost.com/news/general/919989/rising-sea-temps-bring-coral-bleaching-to-gulf|access-date=4 April 2016}}</ref> អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានកំណត់ថាការ bleaching ចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រកើនឡើងលើសពី 30&nbsp;°C លើសពីបីសប្តាហ៍។ ដែលបានផ្តល់ឱ្យរយៈពេលយូរនៃសីតុណ្ហភាពរហូតដល់ 32&nbsp;°C នៅ Ko Thalu ក្នុងខេត្ត Prachuap Khiri Khan ផ្កាថ្មពី 5 ទៅ 10 ភាគរយនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបាន bleach រួចហើយ។ <ref>{{Cite news|last=Rujivanarom|first=Pratch|date=2018-05-29|title=More coral reefs damaged by mass bleaching|work=The Nation|url=http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|url-status=dead|access-date=2 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815200516/https://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|archive-date=2022-08-15}}</ref> === គុណភាពទឹក។ === លទ្ធផលត្រួតពិនិត្យទឹកតាមឆ្នេរសមុទ្រក្នុងឆ្នាំ 2015 ពីទីតាំងសំណាកចំនួន 202 ដែលប្រមូលបានពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ បង្ហាញថាគ្មានទឹកឆ្នេរសមុទ្រថៃត្រូវបានគេរកឃើញថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពល្អប្រសើរនោះទេ។ ដប់ប្រាំមួយភាគរយនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រមានគុណភាពល្អ 72 ភាគរយមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ 9 ភាគរយមានគុណភាពអន់ និង 3 ភាគរយមានគុណភាពអន់ខ្លាំង។ គុណភាពនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រទាំងអស់បង្ហាញភាគរយស្រដៀងគ្នា — ភាគច្រើនមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ លើកលែងតែឈូងសមុទ្រខាងក្នុងនៃប្រទេសថៃ ដែលទឹកនៅឆ្នេរសមុទ្រមានកម្រិតទាបទៅអន់ខ្លាំង។ បើ​ប្រៀបធៀប​នឹង​គុណភាព​ទឹក​តាម​ឆ្នេរ​តាម​ការ​វាស់វែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ គុណភាព​ទឹក​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ។ <ref name="PCD-AR2015">{{Cite book|title=Thailand State of Pollution Report 2015|date=2016|location=Bangkok|isbn=978-616-316-327-1|url=http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf|archive-date=5 September 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905191033/http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf |date=5 កញ្ញា 2017 }}</ref> {{Rp|52}}ទឹកឈូងសមុទ្រមួយចំនួននៃ [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ|ខេត្ត ស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ|ខេត្ត សមុទ្រសកល]] [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្ត សមុទ្រព្រះកាណ៌]] ទីក្រុងបាងកក [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត រយ៉ង]] [[ខេត្តរយ៉ង|ខេត្តជលបុរី]] [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]] [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] ត្រូវបានវិនិច្ឆ័យថាមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រនៅក្នុង "មិនល្អ" ឬ "ក្រីក្រខ្លាំង" ។ លក្ខខណ្ឌ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|54}}[[ខេត្តសង្ខលា|សុងក្លា]] គឺជាខេត្តតែមួយគត់នៅឈូងសមុទ្រ ដែលមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រវាយតម្លៃគុណភាព "ល្អ"។ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|56}} === ជលផល === === សំណឹកឆ្នេរសមុទ្រ === === ការបំពុលផ្លាស្ទិច === === ការធ្លាយប្រេង === == ទេសចរណ៍ == ថ្មប៉ប្រះ ទឹកផ្កាថ្ម ជាច្រើននៅឈូងសមុទ្របានធ្វើឱ្យវាទាក់ទាញដល់អ្នកមុជទឹក។ កំដៅត្រូពិចនៃទឹកទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ គោលដៅទេសចរណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួននៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃគឺកោះ [[កោះសមុយ|កោះសាម៉ុយ]] និង កោះផាងាន ក្នុង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី|ខេត្ត សុរាស្ត្រធានី]], [[ផាត់ថាយ៉ា|Pattaya]] ក្នុង [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត ជលបុរី]], Cha-am ក្នុង [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]], [[ស្រុកហួហ៊ិន|Hua Hin]] ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង កោះសាម៉េត នៅ [[ខេត្តរយ៉ង]] ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ឆ្នេរសមុទ្រនេះត្រូវបានគេស្គាល់សម្រាប់សកម្មភាព មើលត្រីបាឡែន របស់ខ្លួន ដោយកំណត់គោលដៅដល់ប្រជាជនដែលជិតផុតពូជ និងជិតផុតពូជយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃ ពពួក cetaceans ( Eden's whales, newly described Omura's whale, <ref>{{Cite web |date=2019-05-13 |title=มารู้จักวาฬโอมูระ สัตว์ทะเลในบัญชีสัตว์สงวนชุดใหม่ |trans-title=Come to know Omura's whale, marine animal in the new reserve animal account |url=https://www.dmcr.go.th/detailAll/32142/nws/141 |website=DMCR |language=th}}</ref> Chinese white dolphins និង [[ផ្សោតក្បាលត្រឡោក|Irrawaddy dolphins]] ដែលបង្ហាញពីអាកប្បកិរិយាពិសេសនៃការចិញ្ចឹម) និង [[ជ្រូកទឹក|សត្វព្រាប]] ។ <ref>{{Cite web |title=Dugongs and seagrass in Thailand: Present status and future challenges |url=http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |archive-date=March 4, 2016 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Phuket Marine Biological Center and Department of Marine and Coastal Resources |pages=41–50 |archivedate=មីនា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 1, 2004 |title=Conservation of the Dugong (Dugong Dugon) on the Eastern Coast of the Gulf of Thailand |url=http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |archive-date=September 8, 2015 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Ocean Park Conservation Foundation Aberdeen, Hong Kong & Project Aware, Australia |archivedate=កញ្ញា 8, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf }}</ref> <ref name="IUCNpdf">Marsh, H. ''et al.'' (2002). [http://www.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf Dugong: status reports and action plans for countries and territories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070508123219/http://iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf|date=2007-05-08}}. IUCN.</ref> វាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដំបូងដោយ Muller ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៦ ជា ''Trichechus dugon'' ។ អណ្តើកសមុទ្រចំនួន ៥ ប្រភេទត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ និងឆ្នេរសមុទ្រ Andaman រួមមានអណ្តើកអូលីវ រីលលី អណ្តើកបៃតង អណ្តើកហាកប៊ីល អណ្តើកក្បាលដី និងអណ្តើកស្បែក។ <ref>{{Cite news|last=Boonngok|first=Papitchaya|date=22 June 2009|title=Threatened sea turtles have Thai navy for protection|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-turtles-idUSTRE55L1GE20090622|access-date=11 August 2021}}</ref> == ជម្លោះទឹកដី == តំបន់​រវាង​ម៉ាឡេស៊ី, ថៃ ,កម្ពុជា និង​វៀតណាម​មាន​ជម្លោះ​ទឹកដី​ជាច្រើន​។ ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី និង​ថៃ​បាន​ជ្រើសរើស​រួម​គ្នា​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​ជម្លោះ​ដែល​រួម​មាន​កោះ កោះក្រា និង កោះឡោសិន ។ <ref>{{Cite web |title=Defining areas for joint development in disputed waters - Malaysia–Thailand p. 13 |url=http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |access-date=June 7, 2016 |publisher=University of Wollongong |archivedate=សីហា 22, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160822033653/http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |url-status=dead }}</ref> ជម្លោះដ៏រ៉ាំរ៉ៃរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមនៅឈូងសមុទ្រថៃ ភាគច្រើនទាក់ទងនឹងកោះ [[កោះត្រល់|ភូកុក]] ឬកោះត្រល់ជាភាសាខ្មែរ ដែលនៅជាប់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា។ <ref>{{Cite book|title=Boundaries and Frontiers|url=https://archive.org/details/boundariesfronti0000pres|url-access=registration|date=1978|isbn=978-0847660865}}</ref> កម្ពុជា​ក៏​ទាមទារ​យក {{Convert|48000|km2|mi2}} នៃ ផ្ទៃធ្នើ ។ <ref>{{Cite book|title=Borders and Border Politics in a Globalizing World|date=2005|location=Lanham|isbn=0-8420-5104-X|pages=301–313}} [Reprint of {{Cite book|editor1-first=Clife|title=Boundaries and Energy: Problems and Prospects|date=1998|location=London|isbn=90-411-0690-1|pages=117–135}}]</ref> <ref>{{Cite journal|last=Schofield|first=Clive|year=2008|title=Maritime Claims, Conflicts and Cooperation in the Gulf of Thailand|journal=Ocean Yearbook Online|volume=22|pages=75–116|doi=10.1163/221160008x00064}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] m5c41xuv49qnanrge6vnj4vm9jxezji 0 41528 338984 338185 2026-08-17T02:25:06Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 338984 wikitext text/x-wiki {{redirect|សាធារណរដ្ឋគុយបា|សាធារណរដ្ឋដំបូងដែលមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ១៩០២ ដល់ឆ្នាំ១៩០៦ និងពីឆ្នាំ១៩០៩ ដល់ឆ្នាំ១៩៥៩|សាធារណរដ្ឋគុយបា (១៩០២–១៩៥៩)}} {{about|ប្រទេស}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋគុយបា | common_name = គុយបា | native_name = {{nobold|''República de Cuba''}} | image_flag = Flag of Cuba.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិគុយបា|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Coat of Arms of Cuba.svg | alt_coat = A shield in front of a fasces crowned by the Phrygian Cap, all supported by an oak branch and a laurel wreath | symbol_type = [[វរលញ្ឆករគុយបា|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = ''¡Patria o Muerte, Venceremos!'' <small> <br /> "មាតុភូមិឬសេចក្តីស្លាប់ យើងនឹងពុះពារយកឈ្នះ!"</small><ref>{{cite web|url=http://www.bc.gov.cu/English/cuban_bills.asp|title=Cuban Peso Bills|publisher=Central Bank of Cuba|accessdate=2009-09-07|archivedate=2009-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090307233221/http://www.bc.gov.cu/English/cuban_bills.asp|url-status=dead}}</ref> | national_anthem = ''[[ឡាបាយ៉ាមេសា]]''<small></br>([[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]]៖"ចម្រៀងបាយ៉ាម៉ូ")</br>([[ភាសាអេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]]៖ "''La Bayamesa''")</small><ref>{{cite web|url=http://mipais.cuba.cu/cat_en.php?idcat=91&idpadre=83&nivel=2|title=National symbols|publisher=Government of Cuba|accessdate=2009-09-07|archivedate=2016-01-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160115200948/http://mipais.cuba.cu/cat_en.php?idcat=91&idpadre=83&nivel=2|url-status=dead}}</ref> {{center|[[File:Cuban national anthem (abridged version), performed by the U.S. Navy Band.oga]]}} | image_map = Cuba on the globe (Americas centered).svg | image_map_caption = ផែនទីប្រទេសគុយបា (ក្រហម) នៅលើភូគោល | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ឡាហាវ៉ាន|ហាវ៉ាណា]] | coordinates = {{Coord|23|8|N|82|23|W|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាអេស្ប៉ាញ]] | national_languages = | ethnic_groups = {{unbulleted list |៦៤.១% [[ជនជាតិគុយបា|ជនជាតិស្បែកស]] |២៦.៦% [[មូឡាត៌|ជនជាតិចម្រុះ]] |៩.៣% [[ជនជាតិអាហ្រ្វិក-គុយបា|ជនជាតិស្បែកខ្មៅ]]}} | ethnic_groups_year = ២០១២ | ethnic_groups_ref = <ref name=CIA>{{cite web |author=by type |url=http://cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cu.html |title=Central America :: Cuba — The World Factbook - Central Intelligence Agency |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=2020-05-25 |archivedate=2020-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200424094420/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cu.html |url-status=dead }}</ref> | religion = {{unbulleted list |៥៨.៩% [[គ្រិស្តសាសនា]] |២៣.២% [[អទេវនិយម|គ្មានជំនឿសាសនា]] |១៧.៦% [[សាសនាប្រជាប្រិយ]] |០.៣% សាសនាផ្សេងៗទៀតទៀត }} | religion_year = ២០២០ | religion_ref = <ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/|title=Cuba - The World Factbook|website=www.cia.gov|date=6 October 2021|access-date=21 កុម្ភៈ 2021|archivedate=12 សីហា 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210812170744/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/|url-status=dead}}</ref> | government_type = [[រដ្ឋឯកបក្ស]]ប្រកាន់[[លទ្ធិម៉ាក្ស-លេនីន]]<br />[[សាធារណរដ្ឋ]][[រដ្ឋសង្គមនិយម|សង្គមនិយម]] [[រដ្ឋឯកភូត|អាស្រ័យសភាឯកភូត]]<ref name=constitution>{{cite web |title= The Constitution of the Republic of Cuba, 1976 (as Amended to 2002) |url= http://www.constitutionnet.org/files/Cuba%20Constitution.pdf |publisher= National Assembly of People's Power |accessdate= 18 August 2012 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20130117013359/http://www.constitutionnet.org/files/Cuba%20Constitution.pdf |archivedate= 17 January 2013 }}<br />For discussion of the 1992 amendments, see {{Harvnb|Domínguez|2003}}.</ref> | leader_title1 = [[លេខាទីមួយនៃបក្សកុម្មុយនីស្តគុយបា|លេខាទីមួយនៃបក្ស]] និង[[ប្រធានាធិបតីគុយបា|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[មីហ្គែល ឌីយ៉ា-កានែល]] | leader_title2 = [[អនុប្រធានាធិបតីគុយបា|អនុប្រធានាធិបតី]] | leader_name2 = [[សាល់វ៉ាឌ័រ វ៉ាលដែស មេហ្សា]] | leader_title3 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីគុយបា|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name3 = [[ម៉ានូអែល ម៉ារេរូ គ្រុស៍]] | leader_title4 = [[រដ្ឋសភានៃអំណាចប្រជាជន|ប្រធានរដ្ឋសភា]] | leader_name4 = [[អេស្តេបង់ ឡាសូ ហឺណង់ដេស]] | legislature = [[រដ្ឋសភានៃអំណាចប្រជាជន]] | sovereignty_type = [[ឯករាជ្យ|ឯករាជ្យភាព]] | sovereignty_note = | established_event1 = [[សង្គ្រាមដប់ឆ្នាំ|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date1 = ១០ តុលា ១៨៦៨ | established_event2 = [[សង្គ្រាមឯករាជ្យគុយបា|សង្គ្រាមដើម្បីឯករាជ្យ]] | established_date2 = ២៤ កុម្ភៈ ១៨៩៥ | established_event3 = [[សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស (១៨៩៨)|ទទួលស្គាល់]] ([[អេស្ប៉ាញ]]បានប្រគល់កោះគុយបាមកឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិក) | established_date3 = ១០ ធ្នូ ១៨៩៨ | established_event4 = ប្រកាសជាសាធារណរដ្ឋ (ទទួលឯករាជ្យពី[[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋ]]) | established_date4 = ២០ ឧសភា ១៩០២ | established_event5 = [[បដិវត្តន៍គុយបា]] | established_date5 = ២៦ កក្កដា ១៩៥៣ – ១ មករា ១៩៥៩ | established_event6 = អនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញ | established_date6 = ១០ មេសា ២០១៩ | area_size = 1 E7 | area_km2 = ១០៩,៨៨៤ | area_rank = ទី១០៤ | percent_water = ០ | population_census = {{decreaseNeutral}} ១១,១៨១,៥៩៥<ref>{{cite web |url=http://www.onei.gob.cu/node/13815 |title=Indicadores Demográficos por provincias y municipios 2020 |publisher=(អេស្ប៉ាញ) Oficina Nacional de Estadística e Information República de Cuba |access-date=12 ធ្នូ 2021 |archivedate=2020-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200314034430/http://www.onei.gob.cu/ |url-status=dead }}</ref> | population_census_year = ២០២០ | population_census_rank = ទី៨៣ | population_density_km2 = ១០១.៨ | population_density_rank = ទី៨០ | GDP_PPP = ២៥៤.៨៦៥ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="auto">{{cite web|title=World Bank GDP PPP 2015, 28 April 2017 PDF|url=https://archive.org/details/GDPPPP1|accessdate=18 មករា 2018}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០១៥ | GDP_PPP_rank = ទី៦៣ | GDP_PPP_per_capita = ២២,២៣៧ ដុល្លារ<ref name="auto"/><ref>{{cite web|title=World Bank total population of Cuba in 2015 (GDP PPP divided by Population data)|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2015&locations=CU&start=1960|accessdate=18 មករា 2018|archivedate=2020-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111235251/https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2015&locations=CU&start=1960|url-status=dead}}</ref> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៨៦ | GDP_nominal = {{increase}} ១០៥.៣៥៥ ពាន់លានដុល្លារ<ref name=C>{{cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/Basic |title=(អង់គ្លេស) ជម្រើសទិន្នន័យមូលដ្ឋាន |publisher=អង្គការសហប្រជាជាតិ |access-date=12 ធ្នូ 2021}}</ref> | GDP_nominal_year = ២០១៩ | GDP_nominal_rank = ទី៦៣ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៩,២៩៦ ដុល្លារ<ref name=C/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៨៩ | Gini = ៣៨.០ | Gini_year = ២០០០ | Gini_ref = <ref>{{cite news |title=Cuba grapples with growing inequality |url=https://www.reuters.com/article/2008/04/10/us-cuba-reform-inequality-idUSN1033501920080410 |accessdate=21 July 2013 |newspaper=Reuters |archive-date=17 កញ្ញា 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130917130622/http://www.reuters.com/article/2008/04/10/us-cuba-reform-inequality-idUSN1033501920080410 |url-status=dead }}</ref> | Gini_rank = <!--អនុញ្ញាតតែលេខឡាតាំងប៉ុណ្ណោះ--> | HDI = ០.៧៨៣ | HDI_year = ២០១៩ <!-- Please use the year in which the HDI data refers to and not the publication --> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref>{{cite web|title=Table 2: Trends in the Human Development Index, 1990–2014|url=http://hdr.undp.org/en/composite/trends|publisher=United Nations Development Programme|access-date=15 December 2015}}</ref> | HDI_rank = ទី៧២<!-- Please see talk page before adding the reference again --> | currency = [[ប៉េសូគុយបា|ប៉េសូ]] | currency_code = CUP | time_zone = [[ម៉ោងគុយបា|CST]] | utc_offset = −៥ | utc_offset_DST = −៤ | time_zone_DST = [[Daylight saving time in Cuba|CDT]] | drives_on = ស្តាំ | calling_code = [[+៥៣]] | cctld = [[.cu]] }} '''ប្រទេសគុយបា''' (ប្រកប៖ គូ–បា) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋគុយបា''' ([[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]៖ ''República de Cuba'') គឺជាប្រទេសកោះមួយស្ថិតនៅលើ[[សមុទ្រការ៉ាអ៊ីប]] ប៉ែកខាងកើត[[ឧបទ្វីបយូកាតាន់]] ([[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ិក]]) ភាគខាងត្បូង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[បាហាម៉ា]] ភាគខាងលិច[[ហៃទី|កោះហៃទី]] និងភាគខាងជើងនៃ[[សាម៉ាអ៊ិក|ប្រទេសសាម៉ាអ៊ិក]]និង[[កោះកៃម៉ង់]]។ [[ឡាហាវ៉ាន|ទីក្រុងហាវ៉ាណា]]គឺជារដ្ឋធានីនិងជាទីក្រុងធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេស ហើយទីក្រុងធំៗបន្ទាប់មាន[[សានឌីអាកូដេគុយបា]] និង[[កាម៉ាគ្វី]]។ល។ សាធារណរដ្ឋគុយបាមានទំហំផ្ទៃដីសរុប ១១០,៨៦០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (បើមិនគិតទាំងផ្ទៃទឹកគឺមានចំនួនសរុប ១០៩,៨៨៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ)។ កោះគុយបាគឺជាកោះធំបំផុតនៅសមុទ្រការ៉ាអ៊ីបដោយមានទំហំ ១០៥,០០៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងជាកោះដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីពីរផងដែរដោយនៅពីក្រោយតែ[[ហ៊ីស្ប៉ានីអូឡា|កោះហ៊ីស្ប៉ានីអូឡា]]ប៉ុណ្ណោះដែលមានប្រជាជនជាង ១១ លាននាក់។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19583446|title=អង្គហេតុរបស់ប្រទេសគុយបា|publisher=BBC News|accessdate=4 ឧសភា 2020}}</ref> ទឹកដីបច្ចុប្បន្ននៃប្រទេសគុយបាគឺជាទឹកដីរបស់ជនជាតិស៊ីបូនី តៃណូ (Ciboney Taíno) តាំងពីសហវត្សទី៤ មុនគ.ស. មកម្លេះ, នៅសតវត្សទី១៥ [[អាណានិគមអេស្ប៉ាញនៅអាមេរិក|គុយបាក៏ត្រូវអេស្ប៉ាញដាក់អាណានិគម]]ពីលើ។<ref>Allaire, p. 678</ref> ចាប់ពីសតវត្សទី១៥ មក គុយបាគឺត្រូវស្ថិតនៅក្រោមនឹមអាណានិគមអេស្ប៉ាញរហូតដល់[[សង្គ្រាមអាមេរិក-អេស្ប៉ាញ]]ក្នុងឆ្នាំ១៨៩៨។ ជាលទ្ធផល គុយបាត្រូវបានកាន់កាប់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកហើយអាមេរិកក៏បានក្លាយជាអាណាព្យាបាលថ្មីរបស់គុយបានៅក្នុងឆ្នាំ១៩០២។ ក្នុងនាមជាសាធារណរដ្ឋដ៏ផុយស្រួយមួយ, នៅឆ្នាំ១៩៤០ គុយបាក៏បានព្យាយាមពង្រឹងប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែដោយសារគំនិតមូលវិវត្តជ្រាតចូលក្នុងនយោបាយនិងជម្លោះក្នុងសង្គមបានបង្កឱ្យមាន[[រដ្ឋប្រហារគុយបាឆ្នាំ១៩៥២|រដ្ឋប្រហារ]]មួយហើយអំណាចក៏ត្រូវបានធ្លាក់មកក្រោមមេផ្តាច់ការម្នាក់ឈ្មោះ[[ហ្វលជេនស៊ីអូ បាទីស្តា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.jfklibrary.org/Research/Research-Aids/JFK-Speeches/Cincinnati-OH_19601006-Democratic-Dinner.aspx|title=Remarks of Senator John F. Kennedy at Democratic Dinner, Cincinnati, Ohio|publisher=John F. Kennedy Presidential Library & Museum – Jfklibrary.org. 6 October 1960|accessdate=5 ឧសភា 2020}}</ref> កំណើននៃអំពើពុករលួយនិងការគាបសង្កត់បានបង្កឱ្យមានចលនាតស៊ូប្រឆាំងនឹងរបបផ្តាច់ការថ្មីនេះ លោកបាទីស្តាក៏ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាចនៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩ ដោយ[[ចលនា ២៦ កក្កដា]]ហើយក្រោយមកចលនានេះក៏បានបង្កើតចេញជារបបកុម្មុយនីស្តនៅគុយបាដោយស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក[[ហ្វីដែល កាស្ត្រូ]]។<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Fidel-Castro|title=ហ្វីដែល កាស្រ្តូ|publisher=Encyclopædia Britannica. 26 មិថុនា 2017. "Castro created a one-party government to exercise dictatorial control over all aspects of Cuba's political, economic, and cultural life. All political dissent and opposition were ruthlessly suppressed"}}</ref><ref>{{cite book|last1=Fernández|first1=Gonzalo (2009)|title=Cuba's Primer – Castro's Earring Economy.|year=2009|url=https://archive.org/details/cubasprimercastr0000fern|isbn=978-0557065738|quote=The number of individuals who have been jailed or deprived of their freedom in labor camps over the 50 years of Castro's dictatorship is estimated at around 200,000}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dw.com/en/fidel-castro-cubas-hero-and-dictator/a-36532751|title=ហ្វីដែល-កាស្រ្តូ, វិរបុរសគុយបាក៏ដូចជាមេផ្តាច់ការ|publisher=Deutsche Welle. 26 វិច្ឆិកា 2016.}}</ref> ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៦៥ មក រដ្ឋនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ[[គណបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា|បក្សកុម្មុយនីស្តគុយបា]]។ គុយបាគឺជាចំណុចមួយដែលបង្កឱ្យមានជម្លោះរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនឹង[[សហភាពសូវៀត]]ក្នុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]និងការជិតផ្ទុះឡើងនៃ[[សង្គ្រាមនុយក្លេអ៊ែរ]]ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍[[វិបត្តិមីស៊ីលគុយបា]]នៃឆ្នាំ១៩៦២។ គុយបាគឺជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋម៉ាក្ស-លេនីននិយមទាំងប៉ុន្មានដែលតួនាទីរបស់បក្សកុម្មុយនីស្តត្រូវបានចែងនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ អ្នកសង្កេតការណ៍មួយចំនួនបានចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលគុយបាពីបទរំលោភ[[សិទ្ធិមនុស្ស]]ដែលមានដូចជាការចាប់មនុស្សដាក់ពន្ធនាគារតាមអំពើចិត្តជាដើម។ល។<ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/world-report/2018/country-chapters/cuba|title=របាយការណ៍ពិភពលោកឆ្នាំ២០១៨៖ និន្នាការសិទ្ធិនៅគុយបា|publisher=[[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]]. 18 មករា 2018.|accessdate=15 កក្កដា 2018}}</ref> តាមវប្បធម៌ គុយបាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃ[[អាមេរិកឡាទីន]]។<ref>{{Cite book| last = Rangel | first = Carlos | title = The Latin Americans: Their Love-Hate Relationship with the United States | url = https://archive.org/details/latinamericans0000carl | publisher = Harcourt Brace Jovanovich | year = 1977 | location = New York | pages = [https://archive.org/details/latinamericans0000carl/page/3 3]–5 | isbn = 978-0-15-148795-0 }} {{Cite book | last = Skidmore | first = Thomas E. | author2 = Peter H. Smith | title = Modern Latin America | publisher = Oxford University Press | year = 2005 | edition = 6 | location = Oxford and New York | pages = [https://archive.org/details/modernlatinameri0006skid/page/1 1–10] | isbn = 978-0-19-517013-9 | url = https://archive.org/details/modernlatinameri0006skid/page/1 }}</ref> គុយបាជាប្រទេសជាតិចម្រុះ៖ វប្បធម៌ ជនជាតិ និងទំនៀមទម្លាប់សុទ្ធតែមានប្រភពនិងលក្ខណៈខុសផ្លែកពីគ្នា។ ជនជាតិដែលរស់នៅលើទឹកដីគុយបាដំបូងគឺជនជាតិតៃណូនិងស៊ីបូនី បន្ទាប់មកគឺពួកអាណានិគមអេស្ប៉ាញដោយមានការនាំចូលនូវទាសករមកពីអាហ្រ្វិក ហើយនិងការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយសហភាពសូវៀតក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]។ ប្រទេសគុយបាគឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ក្រុមហ្សេ ៧៧|ហ្សេ ៧៧]] [[ចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ]] [[អង្គការបណ្តុំរដ្ឋអាហ្រ្វិក ការ៉ាអ៊ីប និងប៉ាស៊ីហ្វិក]] [[សម្ព័ន្ធភាពបូលីវីដើម្បីប្រជាជនអាមេរិកយើង|អាអិលបេអា]] និង[[អង្គការរដ្ឋអាមេរិកាំង]]...។ល។ បច្ចុប្បន្ននេះ គុយបាគឺជាប្រទេសដែលមានគម្រោងសេដ្ឋកិច្ចតែមួយគត់ប៉ុណ្ណោះនៅលើពិភពលោកហើយសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសគុយបាភាគច្រើនគឺពឹងផ្អែកលើឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍ និងការនាំចេញនូវស្ករ តូបាកូ និងកាហ្វេជាដើម។ យោងទៅតាម[[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស]] គុយបាមានការអភិវឌ្ឍន៍មនុស្សខ្ពស់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទីប្រាំបីនៅទ្វីបអាមេរិកប៉ុន្តែស្ថិតនៅលំដាប់ទី៧២ នៅលើពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ២០១៩។<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=ចំណាត់ថ្នាក់លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្សឆ្នាំ២០១៩|publisher=HDR}}</ref> គុយបាក៏ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់ផងដែរខាងផ្នែកសុខាភិបាលនិងការអប់រំ។<ref>{{Cite web|url=https://apps.who.int/gho/data/node.main.688?lang=en|title=Life expectancy: Life expectancy by country|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130330102551/https://apps.who.int/gho/data/node.main.688?lang=en|archivedate=2013-03-30}}</ref><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html#136 "Field Listing: Literacy"].{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124171442/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html|date=24 November 2016}} ''[[ទូរសារព័ត៌មានពិភពលោក]]''.</ref> ==អំពីឈ្មោះ== ប្រវិត្តវិទូបានជឿថាឈ្មោះ''គុយបា''គឺមានប្រភពមកពី[[ភាសាតៃណូ]] ក៏ប៉ុន្តែគេមិនបានស្គាល់នូវពាក្យក្លាយរបស់ឈ្មោះនេះទេ។<ref>{{cite web|title=Cuba – Cultural institutions {{!}} history – geography|url=https://www.britannica.com/place/Cuba/Cultural-institutions#toc129488|website=Encyclopedia Britannica|accessdate=18 August 2017|page=11|language=en}}</ref> អត្ថន័យពិតប្រាកដនៃឈ្មោះប្រទេសនេះគឺគេមិនសូវបានយល់ដឹងច្រើនឡើយ ប៉ុន្តែវាអាចបកប្រែបានថា"កន្លែងដែលដីមានជីជាតិច្រើន" (គូបាវ–''Cubao'')<ref>{{cite web|url=http://www.alfredcarrada.org/notes8.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090219192148/http://alfredcarrada.org/notes8.html|url-status=dead|title=Alfred Carrada - The Dictionary Of The Taino Language|archivedate=19 February 2009|website=alfredcarrada.org}}</ref> ឬ"ទីកន្លែងដ៏ប្រសើរ" (កូបាណា–''Coabana'')។<ref>[http://members.dandy.net/~orocobix/terms1.htm Dictionary – Taino indigenous peoples of the Caribbean Dictionary --] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430163856/http://members.dandy.net/~orocobix/terms1.htm |date=30 April 2008 }}{{Unreliable source?|date=June 2009}}</ref> អ្នកនិពន្ធទ្រឹស្តីជាយដែលជឿថាលោក[[គ្រីស្តុប កូឡុំ]]ជាជនជាតិព័រទុយហ្គាល់បានបញ្ចេញមតិថា គុយបាគឺជាឈ្មោះដាក់ឱ្យដោយលោកកូឡុំផ្ទាល់តាមស្រុកតូចមួយនៅប្រទេសព័រទុយហ្គាល់ដែលមានឈ្មោះថា"[[គុយបា (ព័រទុយកាល់)|គុយបា]]"ដូចគ្នា។<ref>Augusto Mascarenhas Barreto: O Português. Cristóvão Colombo Agente Secreto do Rei Dom João II. Ed. Referendo, Lissabon 1988. English: The Portuguese Columbus: secret agent of King John&nbsp;II, Palgrave Macmillan, {{ISBN|0-333-56315-8}}</ref><ref>da Silva, Manuel L. and Silvia Jorge da Silva. (2008). ''Christopher Columbus was Portuguese'', Express Printing, Fall River, MA. 396pp. {{ISBN|978-1-60702-824-6}}.</ref> ==ប្រវត្តិសាស្រ្ត== {{Main article|ប្រវត្តិសាស្រ្តគុយបា}} ===សម័យបុរិ (មុន) កូឡុំ=== [[File:Hatuey monument, Baracoa, Cuba.JPG|left|thumb|upright|រូបសំណាក[[អាទុអ៊ី]], មេកុលសម្ព័ន្ធ[[តៃណូ]]ដំបូងនៅកោះគុយបា]] មុនពេលការមកដល់នៃពួកអេស្ប៉ាញ កុលសម្ព័ន្ធជនជាតិដើមផ្សេងៗគ្នាចំនួនបីបានរស់នៅលើកោះគុយបា។ ជនជាតិទាំងបីនោះរួមមាន៖ ពួក[[តៃណូ]] [[ក្វាណាហាតាបេ]] និងក្រុម[[ស៊ីបូនី]]។ បុព្វបុរសរបស់ក្រុមស៊ីបូនីបានធ្វើចំណាកស្រុកមកលើកោះគុយបាពីទ្វីប[[អាមេរិកខាងត្បូង]]តាំងពី ៥,០០០ ឆ្នាំ"មុនបច្ចុប្បន្ន" (''Before Present'' (BP)) ឯណោះ។<ref name="AnAofPCC">{{Cite book|title=Art and archaeology of pre-Columbian Cuba|page=22|year=1996|author=Ramón Dacal Moure, Manuel Rivero de la Calle|publisher=University of Pittsburgh Press|isbn=978-0-8229-3955-9|url=https://books.google.com/books?id=PEE9oipDYksC&pg=PA22}}</ref> ពួកតៃណូវិញគឺមានដើមកំណើតមកពីកោះ[[ហ៊ីស្ប៉ានីអូឡា]] ហើយបានមកបោះទីលំនៅលើកោះគុយបានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សទី៣។ នៅពេលពួកអេស្ប៉ាញបានមកដល់ ជនជាតិតៃណូគឺជាជនជាតិដែលមានវប្បធម៌លិចធ្លោជាងគេនៅគុយបា ហើយមានប្រជាជនប្រមាណ ១៥០,០០០ នាក់។<ref name="AnAofPCC"/> ជនជាតិតៃណូភាគច្រើនបានប្រកបរបរកសិកម្ម រីឯជនជាតិស៊ីបូនីវិញបានប្រកបទាំងរបរកសិកម្ម នេសាទ និងការដើរប្រមាញ់ជាក្រុម។ ===អាណានិគមអេស្ប៉ាញ (១៤៩២–១៨៩៨)=== ក្រោយពីបានចុះចតសំពៅនៅក្បែរកោះ[[ក្វាណាហានី]] (សព្វថ្ងៃជាផ្នែកនៃ[[បាហាម៉ា]]) នៅថ្ងៃទី១២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៤៩២<ref name=Henken2008>{{cite book|author=Ted Henken|title=Cuba: a global studies handbook|url=https://books.google.com/books?id=Mv7anQoCbzgC|year=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-85109-984-9|page=[https://books.google.com/books?id=Mv7anQoCbzgC&pg=PT59 30]}} (gives the landing date in Cuba as 27 October)</ref> លោក[[គ្រីស្តុប កូឡុំ]]ក៏បានបន្តដឹកនាំសំពៅចំនួនបីទៅដល់ក្បែរឆ្នេរភាគឧត្តរនៃកោះគុយបានៅថ្ងៃទី២៨ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤២។<ref>{{cite book|author=Cuba Oficina Del Censo|title=Cuba: Population, History and Resources 1907|url=https://books.google.com/books?id=E0iIQ1nxJB4C|year=2009|publisher=BiblioBazaar, LLC|isbn=978-1-110-28818-2|page=[https://books.google.com/books?id=E0iIQ1nxJB4C&pg=PA28 28]}} (gives the landing date in Cuba as 28 October)</ref> ពេលនោះ លោកកូឡុំបានប្រកាសថាដែនដីដែលបានរកឃើញថ្មីថ្មោងនេះគឺជាទឹកដីថ្មីនៃព្រះរាជាណាចក្រ[[អេស្ប៉ាញ]]<ref name = "Gott p13">{{Harvnb|Gott|2004|p=[https://books.google.com/books?id=aVq0qOnLFusC&pg=PA13 13]}}</ref> ហើយបានដាក់ឈ្មោះឱ្យវាថា ''Isla Juana'' (កោះជូអាណា) តាមឈ្មោះរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់[[ជូន, អង្គក្សត្រនៃអាស្ទូរី|ជូន]] (''Juan'' — ប្រកប"ហ័ន")។<ref>{{Cite book |first1=Alfred J. |last1=Andrea |author2=Overfield, James H.|title=The Human Record|volume=1|chapter=Letter by Christopher Columbus concerning recently discovered islands|publisher=Houghton Mifflin Company|year=2005|page=8|isbn=978-0-618-37040-5}}</ref> [[File:DiegoVelazquezCuellar.jpg|thumb|upright|រូបគំនូរលោក[[ឌីអេកូ វ៉ាឡាកេស៍ ឌេ គ័រឡា]] ជាជនជាតិអេស្ប៉ាញដំបូងបង្អស់ដែលក្លាយជាអ្នកដឹកនាំកាន់កាប់កោះគុយបា។]] នៅឆ្នាំ១៥១១ ការតាំងទីលំនៅរបស់ពួកអេស្ប៉ាញដំបូងបានប្រព្រឹត្តិឡើងដោយមានការដឹកនាំពីលោក[[ឌីអេហ្គោ វ៉ាឡាកេស៍ ឌេ គ័រឡា]]។ មិនយូរប៉ុន្មាន ទីប្រជុំជនតូចៗក៏លេចចេញឡើងដោយមានក្រុង[[ឡាហាវ៉ាន|សានគ្រីស្តូបាលដេឡាហាបាណា]]ជារាជធានីនៅឆ្នាំ១៥១៥។ ជនជាតិម្ចាស់ស្រុកកោះគុយបាគឺពួកតៃណូត្រូវបានពួកអេស្ប៉ាញបង្ខំឱ្យធ្វើការពលកម្មធ្ងន់ៗដែលគេច្រើនហៅវាថាប្រព័ន្ធ[[អេកូមានដា]] (''encomienda'')<ref>{{cite web|url=http://www.latinamericanstudies.org/colonial/encomienda-slavery.pdf |title=Encomienda or Slavery? The Spanish Crown's Choice of Labor Organization in Sixteenth-Century Spanish America |publisher=Latin American Studies |date= |accessdate=19 July 2013}}</ref> ដែលមានលក្ខណៈដូចនឹង[[សក្តិភូមិនិយម|ប្រព័ន្ធសក្តិភូមិ]]នៅមជ្ឈឹមសម័យដែរ។<ref name = "McAlister 1984 164">{{Harvnb|McAlister|1984|p=[https://books.google.com/books?id=a1vBlgo68J4C&pg=PA164 164]}}</ref> ត្រឹមតែរយៈពេលមួយសតវត្សប៉ុណ្ណោះ ជនជាតិម្ចាស់ស្រុកស្ទើរទាំងអស់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតដោយសារតែកត្តាមួយចំនួនមានដូចជា៖ ជនជាតិដើមត្រូវទទួលឆ្លងជំងឺថ្មីៗដែលខ្លួនមិនដែលជួបប្រទះពីមុនមកពីពួកអឺរ៉ុប យ៉ាងណាមួយទៀតគឺពួកគេមានប្រព័ន្ធស៊ាំខ្សោយ កត្តាមួយទៀតគឺដោយសារតែការគាបសង្កត់ឱ្យធ្វើការពលកម្មធ្ងន់ៗពីពួកអាណានិគម។<ref>{{Cite book|title=Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies|last=Diamond|first=Jared M.|publisher=W.W. Norton & Co|location=New York, NY|year=1998|url=https://www.pbs.org/gunsgermssteel/variables/smallpox.html|isbn=978-0-393-03891-0}}</ref> នៅឆ្នាំ១៥២៩ [[ជំងឺកញ្រ្ជិល]]ដែលរីករាលដាលដល់គុយបាបានសម្លាប់ជនជាតិដើមប្រមាណ ២/៣។ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៥៣៩ អ្នកកាន់កាប់កោះគុយបាម្នាក់ឈ្មោះ[[ហឺណានដូ ឌេ សូតូ]] ជាមួយនឹងមនុស្សចំនួន ៦០០ នាក់ទៀតបាននាំគ្នាចាកចេញពីក្រុងហាវ៉ាណារួចធ្វើដំណើរទៅដល់ទឹកដីភាគអាគ្នេយន៍នៃសហរដ្ឋអាមេរិកសព្វថ្ងៃក្នុងបេសកកម្មស្វែងរកមាសនិងកំណប់ដែលមានតម្លៃដើម្បីទទួលនូវកិត្តិនាមនិងអំណាច។<ref>Davidson, James West. ''After the Fact: The Art of Historical Detection'' Volume 1. Mc Graw Hill, New York 2010, Chapter 1, p. 1</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៥៤៨ លោកបណ្ឌិតឈ្មោះ[[ហ្គុនសាឡូ បេរ៉េស ឌេ អង់ហ្គូឡូ]]ត្រូវបានតែងតាំងជាអភិបាលនៃកោះគុយបា។ លោកបានធ្វើដំណើរមកដល់ក្រុងសានឌីអាកូនៅថ្ងៃទី៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៥៤៩ ហើយភ្លាមៗនោះក៏បានប្រកាសផ្តល់សេរីភាពមកឱ្យជនជាតិម្ចាស់ស្រុកទាំងអស់ដែលនៅមានវត្តមានលើកោះ។<ref name = "Wright 1916 183">{{Harvnb|Wright|1916|p=183}}.</ref> លោកបានក្លាយជាអភិបាលកោះគុយបាអចិន្ត្រៃយ៍ដំបូងបង្អស់ដែលមានទីលំនៅនៅក្រុងហាវ៉ាណាជាជាងនៅក្រុងសានឌីអាកូ ហើយលោកបានកសាងវិហារសាសនាគ្រិស្តដំបូងគេបង្អស់នៅក្រុងហាវ៉ាណាដែលធ្វើអំពីថ្មកំបោរ។<ref name = "Wright 1916 229">{{Harvnb|Wright|1916|p=229}}.</ref> ក្រោយពីបារាំងបានដណ្តើមយកក្រុងហាវ៉ាណាបាននៅឆ្នាំ១៥៥៥ កូនប្រុសរបស់លោកអភិបាលឈ្មោះហ្រ្វានស៊ីស្កូ ឌេ អង់ហ្គូឡូក៏បានរត់គេចទៅម៉ិកស៊ិក (ដែលកាលនុះ ម៉ិកស៊ិកត្រូវជាផ្នែកមួយនៃចក្រភពអេស្ប៉ាញ)។<ref name = "Wright 1916 246">{{Harvnb|Wright|1916|p=246}}.</ref> [[File:Darlington map of Cuba 1680.png|thumb|upright=1.6|left|ផែនទីកោះគុយបានៅឆ្នាំ១៦៨០, គូសដោយភូមិវិទូអង់គ្លេស។]] កោះគុយបាបានចាប់អភិវឌ្ឍន៍បន្តិចម្តងៗខាងផ្នែកកសិកម្ម ហើយវាមានដំណាំចម្ការកសិកម្មចម្រុះមិនដូចកោះដទៃៗនៅក្នុងតំបន់ការ៉ាប៊ីននោះទេ។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលសំខាន់បំផុតនោះគឺថា កោះអាណានិគមមួយនេះបានចាប់អភិវឌ្ឍន៍ខាងសង្គមនគររូបនីយកម្មដែលតែងគាំទ្រចក្រភពអាណានិគមអេស្ប៉ាញជាចម្បង។ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៨ អាណានិគមកោះគុយបាមានចំនួនទាសករត្រឹមតែ ៥០,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ បើប្រៀបទៅនឹងទាសករចំនួន ៦០,០០០ នាក់នៅបាបាដ និង ៣០០,០០០ នាក់នៅវឺជីញ៉ាដែលស្ថិតក្រោមអាណានិគមអង់គ្លេស ឬ ៤៥០,០០០ នាក់នៅហ្សង់-ដំមីគដែលស្ថិតនៅក្រោមអាណានិគមបារាំង។<ref name="drimmer">[https://web.archive.org/web/20160705125708/http://www.jstor.org/stable/1919107?seq=1 Melvin Drimmer, "Reviewed Work: ''Slavery in the Americas: A Comparative Study of Virginia and Cuba'' by Herbert S. Klein"], ''The William and Mary Quarterly'' Vol. 25, No. 2 (Apr. 1968), pp. 307–309, in JSTOR, accessed 1 March 2015</ref> [[File:Descriptionis Ptolemaicæ avgmentvm siue Occidentis notitia breui commentario illustrata p193.tif|thumb|ផែនទីគុយបានៅឆ្នាំ១៥៩៧, សព្វថ្ងៃកំពុងដាក់តាំងនៅបណ្ណាល័យជាតិស៊ុយអែត។]] [[សង្គ្រាមប្រាំពីរឆ្នាំ]]ដែលបានផ្ទុះឡើងនៅឆ្នាំ១៧៥៤ នៅលើទ្វីបចំនួនបី ក៏បានរាលដាលមកដល់តំបន់ការ៉ាប៊ីនរបស់អេស្ប៉ាញ។ ក្នុងសង្គ្រាមនេះ អេស្ប៉ាញបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយបារាំងដើម្បីប្រឆាំងនឹងចក្រភពអង់គ្លេស ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៦២ នាវាចម្បាំងអង់គ្លេសចំនួន ៥ គ្រឿងជាមួយនឹងកងទ័ពចំនួន ៥,០០០ នាក់បានចេញដំណើរពីក្រុង[[ផតស៍ម៉ៅថ៍]]ត្រៀមទៅកាន់កាប់កោះគុយបា។ ពួកអង់គ្លេសបានមកដល់ក្បែរកោះគុយបានៅថ្ងៃទី៦ ខែមិថុនា ហើយក៏ដណ្តើមកាន់កាប់បានក្រុងហាវ៉ាណានៅខែសីហា។<ref name="Siege">Thomas, Hugh. ''Cuba: The Pursuit of Freedom (2nd edition)''. Chapter One.</ref> នៅពេលមនុស្សនៅហាវ៉ាណាបានសូមទទួលចុះចាញ់ ឧត្តមនារីឯកលោក[[ចច ផូខក់]]និងមេបញ្ជាការកងទ័ពជើងគោកអង់គ្លេសលោក[[ចច ខេបផល]]បានបោះជំហានចូលក្នុងក្រុងហាវ៉ាណាក្នុងរូបជាអភិបាលថ្មី ហើយបានឡើងកាន់កាប់ភាគខាងលិចកោះគុយបាទាំងមូល។ ពេលកាន់កាប់ហើយ ពួកអង់គ្លេសបានបើកធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយនឹងអាណានិគមរបស់ខ្លួននៅអាមេរិកខាងជើងនិងជុំវិញតំបន់ការ៉ាប៊ីនភ្លាម ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យបរិយាកាសសង្គមនៅគុយបាមានការប្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំង។ ពួកអង់គ្លេសបាននាំចូលនូវស្បៀងអាហារ សត្វសេះ និងផលិតកម្មផ្សេងៗទៀតចូលមកក្រុងហាវ៉ាណា ហើយព្រមទាំងនាំចូលនូវទាសករមកពីអាហ្រ្វិចខាងលិចរាប់ពាន់នាក់បន្ថែមទៀតផងដើម្បីឱ្យមកធ្វើការលើចម្ការអំពៅ។<ref name="Siege"/> [[File:LindsayCambridge.jpg|thumb|រូបគំនូរបង្ហាញពីទិដ្ឋភាពនៃ[[បេសនកម្មអង់គ្លេសប្រឆាំងនឹងគុយបា|ការឈ្លានពាននិងការកាន់កាប់ក្រុងហាវ៉ាណាដោយពួកអង់គ្លេស]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៧៦២។]] ក្រុងហាវ៉ាណាដែលត្រូវជាទីក្រុងធំបំផុតទីបីនៅអាមេរិកនាពេលនោះ បានជួបនូវការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាពហើយចំណងជាមួយនឹងបណ្តារដ្ឋផ្សេងៗទៀតនៅអាមេរិកក៏កាន់តែរឹតតឹងបន្ថែមទៀតដែរ។ ប៉ុន្តែដោយសារតែមានការដាក់សម្ពាធពីឈ្មួញស្ករនៅទីក្រុងឡុងដ៍ ការចរចាជាមួយអេស្ប៉ាញលើទឹកដីអាណានិគមនៅអាមេរិក (រួមទាំងកោះគុយបា) ក៏ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិឡើងជាមួយនឹងពួកអង់គ្លេស។ ទីបំផុត អេស្ប៉ាញនិងអង់គ្លេសក៏យល់ព្រមចុះលើ[[សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស (១៧៦៣)|សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស]] ដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមប្រាំពីរឆ្នាំ។ ក្នុងសន្ធិសញ្ញានុះ ចក្រភពអេស្ប៉ាញបានប្រគល់តំបន់ផ្លរីដាទៅឱ្យអង់គ្លេសកាន់កាប់ ចំណែកឯពួកអង់គ្លេសក៏បានប្រគល់កោះគុយបាមកឱ្យអេស្ប៉ាញវិញ។ ពួកបារាំងបានណែនាំអេស្ប៉ាញថា បើហ៊ានតែមិនប្រគល់តំបន់ផ្លរីដាទៅឱ្យអង់គ្លេសទេនុះ អេស្ប៉ាញនឹងអាចបាត់បង់ទឹកដីអាណានិគមម៉ិកស៊ិកនិងអាមេរិកខាងត្បូងទៅអង់គ្លេសបន្ថែមជាមិនខាន។ [[បដិវត្តន៍ហៃទី]]គឺជាមូលហេតុចម្បងមួយដែលធ្វើឱ្យកើតមានកំណើនពាណិជ្ជកម្មរបស់គុយបានៅចុងសតវត្សទី១៨ និងដើមសតវត្សទី១៩។ ហៃទីគឺជាកោះសម្បូរសម្បើមបំផុតនៅក្នុងតំបន់ការ៉ាប៊ីនហើយនៅពេលដែលទាសករនៅលើកោះនេះបាននាំគ្នាធ្វើការបះបោរដោយប្រើអំពើហិង្សា ម្ចាស់ចម្ការនិងដីធ្លីជាច្រើនលើកោះគុយបាបានកើតមានការព្រួយបារម្ភជាខ្លាំងដោយពួកគេខ្លាចថាទាសកររបស់ខ្លួននឹងងើបបះបោរដូចនឹងទាសករនៅលើកោះហៃទីដែរ។ ហេតុដូចនេះ នៅអំឡុងទស្សវត្ត ១៧៩០ គុយបាបានបិតការជួញដូរទាសករដោយនឹងមិនព្រមលក់ទាសកររបស់ខ្លួនទៅឱ្យរដ្ឋប្រទេសខាងក្រៅឡើយ។<ref>{{Cite book|title = Freedom's Mirror: Cuba and Haiti in the Age of Revolution|url = https://archive.org/details/freedomsmirrorcu0000ferr|last = Ferrer|first = Ada|publisher = Cambridge University Press|year = 2014|isbn = 978-1107029422|location = New York|page = [https://archive.org/details/freedomsmirrorcu0000ferr/page/5 5]}}</ref> [[File:Slaves Unloading Ice in Cuba 1832.jpg|thumb|left|ទាសករគុយបាកំពុងសែងដុំទឹកកកចេញពីនាវាតូចមួយនៅអំឡុងឆ្នាំ១៨៣២។]] ទាសករតិចតួចណាស់នៅគុយបាដែលត្រូវរួចខ្លួនពីទាសភាពចំណែកឯការបះបោរក៏នូវតែជាបញ្ហាមួយនៅលើកោះដដែរ។ នៅឆ្នាំ១៨១២ [[ការបះបោរអាប៉ង់តេ]]បានកើតឡើងប៉ុន្តែវាត្រូវបានបង្ក្រាបទៅវិញដោយរដ្ឋាភិបាល។<ref>{{cite book|last=Childs|first=Matt D.|title=The 1813 Aponte Rebellion in Cuba and the Struggle against Atlantic Slavery|url=https://archive.org/details/1812aponterebell0000chil|year=2006|publisher=The University of North Carolina Press|isbn=978-0-8078-5772-4|page=320 pages}}</ref> ក្នុងឆ្នាំ១៨១៧ ប្រជាជនសរុបលើកោះគុយបាគឺមានចំនួនប្រមាណ ៦៣០,៩៨០ នាក់ ដែលក្នុងនោះមាន ២៩១,០២១ នាក់ជាជនជាតិស្បែកស; ១១៥,៦៩១ នាក់ជាជនជាតិចម្រុះ និង ២២៤,២៦៨ នាក់ជាទាសករស្បែកខ្មៅ។<ref name = "Scheina 2003 352">{{Harvnb|Scheina|2003|p=352}}.</ref> នៅអំឡុងទស្សវត្ត ១៨២០ ការបះបោរជាច្រើនបានរីករាលដាលនៅក្នុងចក្រភពអេស្ប៉ាញនៃអាមេរិកឡាទីនហើយជាលទ្ធផល រដ្ឋឯករាជ្យមួយចំនួនបានបង្កើតឡើង។ មានតែកោះគុយបាប៉ុណ្ណោះដែលនៅស្មោះត្រង់ជាមួយអេស្ប៉ាញដោយសារតែសេដ្ឋកិច្ចរបស់កោះនេះកាលនុះគឺពឹងផ្អែកលើចក្រភពអេស្ប៉ាញស្ទើរទាំងស្រុង។ គិតត្រឹមឆ្នាំ១៨៦០ ទាសករគុយបាដែលរួចខ្លួនពីទាសភាពមានចំនួនប្រមាណ ២១៣,១៦៧ នាក់ដែលត្រូវនឹង ៣៩% នៃអ្នកមិនមែនជាជនជាតិស្បែកសសរុបចំនួន ៥៥០,០០០ នាក់។<ref name="drimmer"/> ===ចលនាឯករាជ្យ=== {{Main|សង្គ្រាមឯករាជ្យគុយបា}} [[File:Carlos Manuel de Cespedes.jpg|thumb|upright|លោក[[កាឡូស ម៉ានូអែល ឌេ កេស្ពេដេស]] ជា''បិតានៃមាតុភូមិ''នៅគុយបា។ លោកបានប្រកាសឯករាជ្យរបស់គុយបាពីអេស្ប៉ាញនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៦៨។]] នៅឆ្នាំ១៨៦៨ មានការបះបោរមួយបានផ្ទុះឡើងដែលដឹកនាំដោយម្ចាស់ចម្ការអំពៅម្នាក់ឈ្មោះ[[កាឡូស ម៉ានូអែល ឌេ កេស្ពេដេស]] គោលបំណងនៃការបះបោររបស់លោកគឺចង់ឱ្យកោះគុយបាទទួលបាននូវឯករាជ្យពេញលេញពីអេស្ប៉ាញ។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨៦៨ គាត់បានចេញក្រឹត្យលុបបំបាត់ចោលនូវទេសភាពក្នុងរូបរាងជាទ្រឹស្តីប៉ុន្តែនូវបន្តការអនុវត្តវាដដែរ ហើយគាត់បានប្រកាសដោះលែងរាល់ទាសករទាំងឡាយណាដែលចង់ចូលបម្រើក្នុងជួរយោធា (ក្នុងលក្ខខណ្ឌមួយលុះត្រាតែមានការអនុញ្ញាតពីចៅហ្វាយពួកគេសិន)។{{sfn|Chomsky|Carr|Smorkaloff|2004|pp=[https://books.google.com/books?id=Sr2hQkCIihMC&pg=PA115 115–7]}} ការបះបោរឆ្នាំ១៨៦៨ នេះបានប្រែក្លាយជាទៅជាសង្គ្រាមបង្ហូរឈាមមួយដែលគេតែងសម្តៅលើថា[[សង្គ្រាមដប់ឆ្នាំ]]។ ក្រុមអ្នកបះបោរមួយចំនួនធំគឺសុទ្ធតែជាអ្នកស្ម័គ្រចិត្តមកពីប្រទេស[[ព័រតូរីកូ]] [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកេន]] [[ម៉ិកស៊ិក]] សហរដ្ឋអាមេរិក និងព្រមទាំងពួកសេវិកចិនមួយចំនួនទៀតផង។<ref name=Clodfelter>{{cite book|last1=Clodfelter|first1=Micheal|title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492-2015, 4th ed|date=2017|publisher=McFarland|isbn=978-0786474707|page=306}}</ref> កងវរសេនាតូចមួយដែលមានជនជាតិចិនចំនួន ៥០០ នាក់បានចូលប្រយុទ្ធក្រោមបញ្ជាការរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ម៉ាហ្ស៊ីម៉ូ កូមេស]]នៅក្នុងសមរភូមិឡាសក្វាស៊ីម៉ាសនៅឆ្នាំ១៨៧៤។<ref>{{cite web |title=Armando Choy, Gustavo Chui, Moises Sio Wong. 2005. Our History Is Still Being Written: The Story of Three Chinese-Cuban Generals in the Cuban Revolution |url=https://go.gale.com/ps/anonymous?id=GALE%7CA200977125&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=00086533&p=AONE&sw=w&u=googlescholar&asid=d4f1d5e4ec2fc37703cbd65b4ec9caa5&mg=true}}</ref> ដោយហេតុនេះហើយបានជាមានបូជនីយស្ថានមួយនៅក្រុងហាវ៉ាណាសព្វថ្ងៃទុកសម្រាប់រំលឹកពីភាពក្លាហាននិងការពលីជីវិតរបស់ជនជាតិចិនកាត់គុយបាទាំងប៉ុន្មានដែលបានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមនោះ។<ref>{{Harvnb|Westad|2012|pp=[https://books.google.com/books?id=2U4ROBRYP5AC&pg=PA227 227–8]}}</ref> ក្រុមបក្សពួកដូមីនីកេនដែលដឹកនាំដោយលោកម៉ាហ្ស៊ីម៉ូ កូមេស [[ល្វី ម៉ាកាណូ]] និងម៉ូដេស្តូ ឌីសបានប្រើប្រាស់បទពិសោធន៍របស់ពួកគេដែលបានមកពី[[សង្គ្រាមស្តារដូមីនីកេន]] ដើម្បីបង្ហាត់បង្រៀនយុទ្ធសាស្ត្រចម្បាំងដល់កងទាហានគុយបា។ ដោយទទួលជំនួយពីពួកដូមីនីកេន ក្រុមបះបោរគុយបាបានកាត់បណ្តាញខ្សែផ្លូវដែករបស់ពួកអេស្ប៉ាញហើយបានកាន់កាប់តំបន់មួយភាគធំនៃភាគខាងកើតកោះគុយបា។<ref>{{cite book |last1=Foner |first1=Philip S. |title=Antonio Maceo: The "Bronze Titan" of Cuba's Struggle for Independence |date=1989 |publisher=NYU Press |page=21}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៨៧៤ លោកកូមេសជាមួយនិងទ័ពបះបោរប្រមាណ ៥០០ នាក់ទៀតបាននាំគ្នាធ្វើដំណើរទៅទិសខាងលិចហើយជាការគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អាល ពួកគេទាំងនោះបានយកឈ្នះលើទាហានរបស់អេស្ប៉ាញចំនួន ២,០០០ នាក់នៅឯអែលណារ៉ានហូ។ ខាងអេស្ប៉ាញបានបាត់បង់ទ័ពប្រមាណ ១០០ នាក់និងរងរបួសចំនួន ២០០ នាក់ទៀត ចំណែកឯខាងក្រុមបះបោរវិញបានបាត់បង់និងរបួសទ័ពសរុបតែ ១៥០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។<ref name=Clodfelter/> ជ័យជម្នះដ៏សំខាន់បំផុតរបស់ក្រុមបះបោរគឺបានមកពីសមរភូមិឡាសក្វាស៊ីម៉ាដែលដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍អានតូនី ម៉ាស៊ីអូនិងលោកកូមេសហើយវាប្រព្រឹត្តិទៅពីថ្ងៃទី១៦–២០ ខែមីនា។ ក្រុមបះបោរគុយបាដែលមានកម្លាំងចំនួន ២,០០០ នាក់សរុបបានចូលប្រយុទ្ធតតាំងជាមួយនឹងកងកម្លាំងអេស្ប៉ាញដែលមានកម្លាំងប្រមាណ ៥,០០០ នាក់បូកថែមទាំងកាំភ្លើងធំចំនួន ៥ គ្រឿងទៀត។ ការប្រយុទ្ធគ្នារយៈពេលប្រាំថ្ងៃនេះបានធ្វើឱ្យអេស្ប៉ាញបាត់បង់កម្លាំងទ័ពខ្លួនប្រមាណ ១,០៣៧ នាក់ ចំណែកឯក្រុមបះបោរវិញគឺបានបាត់បង់កម្លាំងតែ ១៧៤ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។<ref name=Clodfelter/> ក្រោយពីទទួលជ័យជម្នះលើអេស្ប៉ាញ បណ្តាប្រទេសជាច្រើននៅអឺរ៉ុបនិងនៅអាមេរិកឡាទីនបានទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលថ្មីរបស់គុយបា លើកលែងតែសហរដ្ឋអាមេរិកមួយទេដែលមិនបានទទួលស្គាល់នោះ។<ref>{{cite web|url=http://www.cubagenweb.org/mil/e-war-hist.htm|title=Historia de las Guerrras de Cuba|website=cubagenweb.org}}</ref> នៅឆ្នាំ១៨៧៨ [[កតិកសញ្ញាសាហ័ន]]បានបញ្ចប់ជម្លោះសង្គ្រាមដប់ឆ្នាំរវាងអេស្ប៉ាញនិងគុយបាហើយក្នុងកតិកសញ្ញានេះ អេស្ប៉ាញបានសន្យាថាកោះគុយបានឹងទទួលបាននូវស្វ័យភាពបន្ថែមជាងមុន។ លទ្ធផលសរុបចុងក្រោយ អេស្ប៉ាញបានបាត់បង់ជីវិតមនុស្សប្រមាណ ២០០,០០០ នាក់ដែលភាគច្រើនស្លាប់ដោយសារជំងឺ ហើយចំណែកខាងពួកក្រុមបះបោរវិញបានបាត់បង់មនុស្សប្រមាណពី ១០០,០០០–១៥០,០០០ នាក់។<ref name=Scheina>{{cite book|last1=Scheina|first1=Robert L.|title=Latin America's Wars: Volume 1|date=2003|publisher=Potomac Books}}</ref> នៅអំឡុងឆ្នាំ១៨៧៩–៨០ អ្នកស្នេហាជាតិគុយបាម្នាក់ឈ្មោះ[[កាឡិចសូ ហ្កាស៊ីអា]]បានព្យាយាមបញ្ឆេះសង្គ្រាមមួយទៀតដែលគេស្គាល់ថា[[កូនសង្គ្រាម (គុយបា)|កូនសង្គ្រាម]] ប៉ុន្តែពុំបានទទួលការគាំទ្រគ្រប់គ្រាន់ឡើយ។<ref>{{cite web|url=http://www.historyofcuba.com/history/funfacts/lilwar.htm|title=The Little War of 1878 - History of Cuba|website=historyofcuba.com|access-date=2020-10-29|archivedate=2017-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170815055924/http://www.historyofcuba.com/history/funfacts/lilwar.htm|url-status=dead}}</ref> [[ទាសភាពនៅគុយបា]]ត្រូវបានលុបបំបាត់ចោលនៅឆ្នាំ១៨៧៥ ប៉ុន្តែដំណើរនៃការលុបបំបាត់នេះត្រូវអូសបន្លាយបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ១៨៨៦។<ref name="Scott 2000 3">{{Harvnb|Scott|2000|p=[https://books.google.com/books?id=SmpMmVQAvAcC&pg=PA3 3]}}</ref>{{sfn|Chomsky|Carr|Smorkaloff|2004|pp=[https://books.google.com/books?id=Sr2hQkCIihMC&pg=PA37 37–8]}} លោក[[ចូសេ ម៉ាទី]]ដែលត្រូវនិរទេសក្រៅស្រុកបានទៅបង្កើតគណបក្សនយោបាយមួយឈ្មោះថាគណបក្សបដិវត្តន៍គុយបានៅឯ[[ទីក្រុងញូវយ៉ក]]ក្នុងឆ្នាំ១៨៩២។ គោលដៅនៃគណបក្សរបស់លោកគឺការដណ្តើមឯករាជ្យពេញលេញឱ្យគុយបា។<ref name=sandler>{{cite book|title=Ground warfare: an international encyclopedia|volume=Part 25, Volume 1|page=549|year=2002|editor=Stanley Sandler|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-344-5|url=https://books.google.com/books?id=L_xxOM85bD8C&pg=PP1|accessdate=6 September 2009}}</ref> នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨៩៥ លោកម៉ាទីបានធ្វើដំណើរទៅទីក្រុង[[សានហ្វឺណានដូឌេម៉ុងតេគ្រីស្ទី|ម៉ុងតេគ្រីស្ទី]]និង[[សានតូដូម៉ីងកូ]]ដើម្បីចូលរួមក្នុងចលនាឯករាជ្យរបស់លោកម៉ាហ្ស៊ីម៉ូ កូមេស។<ref name=sandler /> លោម៉ាទីបានកត់ត្រាទស្សនៈនយោបាយរបស់គាត់នៅក្នុងសៀវភៅមួយដែលមានចំណងជើងថា''[[និវេទន៍ប័ណ្ណម៉ុងតេគ្រីស្ទី]]''។<ref name=arias>{{cite book|title=Spanish-americans: Lives And Faces|page=171|author=David Arias|url=https://books.google.com/books?id=7AlqghmzQVUC&pg=PA171|year=2005|isbn=978-1-4120-4717-3|publisher=Trafford Publishing|location=Victoria, BC, Canada|accessdate=6 September 2009}}</ref> ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងជាមួយនឹងកងកម្លាំងអេស្ប៉ាញនៅគុយបាបានផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៨៩៥ ចំណែកឯលោកម៉ាទីវិញបានធ្វើដំណើរមកដល់ទឹកដីគុយបានៅថ្ងៃទី១១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៨៥។<ref name=sandler /> លោកបានទទួលអនិច្ចកម្មនៅក្នុង[[សមរភូមិដូសរីអូស៍]]នៅថ្ងៃទី១៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៨៩៥។<ref name=sandler /> ប្រទេសគុយបាបច្ចុប្បន្នបានចាត់ទុកលោកម៉ាទីជាវីរបុរសជាតិចំពោះការពលីនិងបូជាជីវិតរបស់លោកដើម្បីជាតិគុយបា។<ref name=arias /> [[File:Calixto García and William Ludlow in Cuba, 1898.jpg|thumb|លោក[[កាឡិចសូ ហ្កាស៊ីអា]] (ស្តាំ) ជាមួយលោកឧត្តមសេនីយ៍ត្រីអាមេរិកឈ្មោះ[[វីលៀម លូតឡូ]] (គុយបា, ១៨៩៨)។]] [[File:Weyler reconcentrados.png|thumb|ជនរងគ្រោះគុយបាដែលបានឆ្លងកាត់ជំរុំអប់រំ (ឃុំឃាំង) របស់ពួកអេស្ប៉ាញ។]] កងទ័ពអេស្ប៉ាញចំនួន ២០០,០០០ នាក់បានត្រៀមប្រយុទ្ធនឹងកងកម្លាំងឧទ្ទាមគុយបាដែលលើកនេះមានចំនួនតូចជាងច្រើនហើយភាគច្រើនគឺពឹងលើយុទ្ធវិធីទ័ពព្រៃ។ ក្នុងអំឡុងពេលនោះ ពួកអេស្ប៉ាញបានចាប់ផ្តើម"យុទ្ធនាការដាក់សម្ពាធ"។ លោកឧត្តមសេនីយ៍[[វ៉ាលេរីអាណូ វែលើ]]ដែលជាអភិបាលយោធាកោះគុយបាបានចាប់ប្រមូលប្រជាជននៅតាមទីជនបទហើយបានដាក់ពួកគេនៅតាមកន្លែងមួយៗផ្តុំគ្នាដែលគាត់តែងហៅវាថា ''reconcentrados'', អ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិបានសម្តៅលើវាថា"ក្រុងកំពែង"។ វាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាគំរូដើមនៃជំរុំឃុំឃាំងនីមួយៗក្នុងសតវត្សទី២០។<ref>{{cite book|title=Of Planting and Planning: The Making of British Colonial Cities|publisher=Chapman and Hall|author=Robert K. Home|year=1997|isbn=978-0-419-20230-1|page=195|url=https://books.google.com/books?id=1ovC4TylXNkC&pg=PA195|accessdate=6 September 2009}}</ref> ប្រជាជនគុយបាប្រមាណពី ២០០,០០០<ref>[https://books.google.com/books?id=WcMWAAAAQBAJ&pg=PA508&lpg=PA508&dq= "Liberty, Equality, Power: A History of the American People, Volume II: Since 1863, Concise Edition"]</ref> ទៅ ៤០០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតដោយសារភាពអត់ឃ្លាននិងការឆ្លងជំងឺផ្សេងៗនៅក្នុងជំរុំឃុំឃាំងទាំងអស់នោះ, តួលេខនេះត្រូវប៉ាន់ស្មានដោយ[[កាកបាទក្រហម|កាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ]]និងលោក[[រិតហ្វៀល ប្រកត័រ]]ដែលជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកនិងជាអតីតលេខាធិការនៃសង្គ្រាមនាសម័យនោះ។ ក្រោយបន្តិចមក បាតុកម្មនៅអាមេរិកនិងនៅតំបន់អឺរ៉ុបក៏បានកើតមានឡើងប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយរបស់អេស្ប៉ាញលើកោះគុយបា។<ref>{{cite web|url=http://www.spanamwar.com/proctorspeech.htm|title=Cuban Reconcentration Policy and its Effects|author=The Spanish–American War|authorlink=Spanish–American War|accessdate=29 January 2007}}{{Unreliable source?|date=September 2009}}</ref> នាវាចម្បាំងអាមេរិកមួយគ្រឿងឈ្មោះ''[[យូអេសអេស មេន (១៨៨៩)|មេន]]''ត្រូវបានបញ្ជូនមកគុយបាដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍របស់អាមេរិកនៅកោះនេះ (មានដូចជាពាណិជ្ជកម្មជាដើម) ប៉ុន្តែក្រោយការមកដល់ភ្លាមៗ នាវាមួយនេះក៏បានផ្ទុះនៅកំពង់ផែហាវ៉ាណាហើយបានលិចចូលទៅក្នុងសមុទ្រយ៉ាងលឿនដែលបានសម្លាប់នាវិកប្រមាណ ៣/៤។ បច្ចុប្បន្ន មូលហេតុនិងការទទួលខុសត្រូវចំពោះការលិចនាវាមេននូវតែមិនទាន់ដឹងច្បាស់នៅឡើយទេ។ មតិដ៏ពេញនិយមនៅសហរដ្ឋអាមេរិកដែលជំរុញដោយសារព័ត៌មានសកម្មបានសន្និដ្ឋានថាអេស្ប៉ាញគឺជាអ្នកដែលត្រូវស្តីបន្ទោសហើយអាមេរិកបានបញ្ជាឱ្យមានការឆ្លើយតបភ្លាមៗពីអេស្ប៉ាញ។<ref name=morison>{{cite book |title=The American Battleship|url=https://books.google.com/books?id=SYurkGIlgLMC&pg=PA18|page=18|first1=Samuel Loring |last1=Morison |author2=Morison, Samuel Eliot |author3=Polmar, Norman |year=2003 |location=St. Paul, Minn. |publisher=MBI Publishing Company |isbn=978-0-7603-0989-6 |accessdate=15 September 2009}}</ref> អេស្ប៉ាញនិងសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសសង្គ្រាមមកលើគ្នានៅចុងខែមេសានៃឆ្នាំ១៨៩៨។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទស្សវត្តមុនសង្គ្រាមត្រូវផ្ទុះឡើង ប្រធានាធិបតីអាមេរិកចំនួនប្រាំរូបបានធ្វើការខិតខំប្រឹងប្រែងយ៉ាងខ្លាំងដើម្បីទិញកោះគុយបាពីអេស្ប៉ាញប៉ុន្តែត្រូវបានទទួលបរាជ័យទាំងអស់។<ref name="Falk 1998 64">{{Harvnb|Falk|1988|p=64}}.</ref><ref>{{cite web|url=http://millercenter.org/president/biography/pierce-foreign-affairs|title=Franklin Pierce: Foreign Affairs—Miller Center|publisher=|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160312084210/http://millercenter.org/president/biography/pierce-foreign-affairs|archivedate=12 March 2016}}</ref> [[សមរភូមិសានឌីអាកូឌេគុយបា]]នាថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨៩៨ គឺជាការប្រយុទ្ធជើងទឹកដ៏ធំបំផុតនៅក្នុង[[សង្គ្រាមអេស្ប៉ាញ–អាមេរិក]]ហើយជាលទ្ធផលវាបានធ្វើឱ្យនាវាចម្បាំងអេស្ប៉ាញមួយកងត្រូវវិនាស។ ការប្រយុទ្ធតតាំងនៅសានឌីអាកូឌេគុយបាគឺភាគច្រើនកើតឡើងនៅបន្ទាយកាណូសាខណៈពេលដែលការប្រយុទ្ធចម្បាំងគ្នាធំៗរវាងអាមេរិកនិងអេស្ប៉ាញបានកើតឡើងនៅឡាសក្វាស៊ីម៉ាសនៅថ្ងៃទី២៤ ខែមិថុនា និងនៅអែលកានេហើយទួលសានហ័ននៅថ្ងៃទី១ ខែកក្កដា ដែលជាលទ្ធផលអាមេរិកបានឈានចូលកាន់តែជ្រៅចូលទៅក្នុងទឹកដីគុយបា។ អាមេរិកបានបាត់បង់ទ័ពចំនួន ៨១ នាក់និងរបួស ៣៦០ នាក់នៅអែលកានេចំណែកឯអេស្ប៉ាញត្រូវបាត់បង់ទ័ព ៣៨ នាក់ របួសចំនួន ១៣៨ នាក់ និង ១៦០ នាក់ទៀតត្រូវពួកអាមេរិកចាប់បាន។ នៅសានហ័ន អាមេរិកបានបាត់បង់ទ័ពចំនួន ២១៦ នាក់និងរបួស ១,០២៤ នាក់ ចំណែកឯខាងអេស្ប៉ាញវិញបានបាត់បង់ទ័ព ៥៨ នាក់ របួសចំនួន ១៧០ នាក់ និង ៣៩ នាក់ទៀតត្រូវចាប់ខ្លួនដោយអាមេរិក។<ref>Clodfelter 2017: 255</ref> កងទ័ពអេស្ប៉ាញនៅសានឌីអាកូឌេគុយបាបានការពារបន្ទាយកាណូសាបានយ៉ាងជោគជ័យដែលជាហេតុនាំឱ្យពួកគេមានផ្លូវចូលទៅកាន់កាប់ក្រុងនោះបានវិញ។ ពួកអាមេរិកហើយនិងគុយបាក៏បានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការដណ្តើមក្រុងនោះមកវិញហើយមិនយូរប៉ុន្មាននៅថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ពួកអេស្ប៉ាញក៏សុំទទួលចុះចាញ់បន្ទាប់ពីកងនាវារបស់ខ្លួនត្រូវបានគំទេចដោយអាមេរិក។ អេស្ប៉ាញបានលះបង់ធនធានជាច្រើនដែលខ្លួនមានដើម្បីបន្តការកាន់កាប់របស់ខ្លួនលើកោះគុយបាទោះបីជាត្រូវលះបង់ទឹកដីអាណានិគមផ្សេងៗនៅអាមេរិកឡាទីនក៏ដោយ ប៉ុន្តែជាលទ្ធផលវាត្រូវបានវិនាសសាបសូន្យអស់ហើយ[[សង្គ្រាមឯករាជ្យគុយបា|សង្គ្រាមរវាងឆ្នាំ១៨៩៥–៩៨]]<ref>Clodfelter 2017: 308</ref> បានសម្លាប់មនុស្សរបស់ខ្លួនចំនួន ៦២,០០០ នាក់សរុបថែមទៀត។ ===សាធារណរដ្ឋ (១៩០២–១៩៥៩)=== {{Main|សាធារណរដ្ឋគុយបា (១៩០២–១៩៥៩)}} ====ឆ្នាំដំបូងៗ (១៩០២–១៩២៥)==== [[File:Raising the Cuban flag on the Governor General's Palace at noon on May 20, 1902.gif|thumb|left|ទង់ជាតិគុយបាដែលកំពុងតម្លើងនៅវិមានឧត្តមសេនីយ៍អភិបាលនាវេលាថ្ងៃត្រង់នៃថ្ងៃទី២០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩០២។]] ក្រោយ[[សង្គ្រាមអេស្ប៉ាញ–អាមេរិក]]បានបញ្ចប់ [[សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស (១៨៩៨)|សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស]]ក៏ត្រូវបានចុះដោយភាគីសង្គ្រាមទាំងពីរដោយក្នុងនោះ អេស្ប៉ាញត្រូវប្រគល់កោះ[[ព័រតូរីកូ]] [[ហ្វីលីពីន]] និង[[ក្វាម]]មកឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកបូករួមទាំងប្រាក់ចំនួន ២០ លានដុល្លារ សម្រាប់សងការខូតខាតនិងសហេតុភាព<ref>{{cite web|url=http://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|title=Treaty of Peace Between the United States and Spain|date=10 December 1898|work=The Avalon Project|publisher=Yale Law School}}</ref> ចំណែកឯកោះគុយបាវិញត្រូវស្ថិតនៅក្រោមអាណាព្យាបាលភាពរបស់អាមេរិក។ ប្រទេសគុយបាទទួលឯករាជ្យជាផ្លូវការពីអាមេរិកនៅថ្ងៃ២០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩០២ ដោយមានឈ្មោះថាសាធារណរដ្ឋគុយបា។<ref name="Pérez1998">{{cite book|author=Louis A. Pérez|title=Cuba Between Empires: 1878–1902|url=https://books.google.com/books?id=qRhK4vMXe1QC&pg=PR15|accessdate=19 July 2013|year=1998|publisher=University of Pittsburgh Pre|isbn=978-0-8229-7197-9|page=xv}}</ref> នៅក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីរបស់គុយបា សហរដ្ឋអាមេរិកគឺនៅតែមានសិទ្ធិចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងកិច្ចការនយោបាយគុយបានិងត្រួតពិនិត្យផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុនិងទំនាក់ទំនងការបរទេស។ ក្រោមការធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់ប្លាត ឆ្នេរក្វានតាណាម៉ូរបស់គុយបាត្រូវបានជួលមកឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់បង្កើតមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹក។ ក្រោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩០៦ លោក[[តូម៉ាស អេស្ត្រាដា ប៉ាលម៉ា]]ក៏បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីដំបូងរបស់គុយបាប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន ការបះបោរប្រដាប់អាវុធថ្មីបានកើតឡើងដោយមានការដឹកនាំពីអតីតយុទ្ធជននៃសង្គ្រាមឯករាជ្យហើយលោកតូម៉ាសក៏ត្រូវបង្ខំចុះចេញពីតំណែង។<ref>{{cite book|title=Corruption in Cuba: Castro and Beyond|page=63|first1=Sergio|last1=Diaz-Briquets|author2=Jorge F Pérez-López|publisher=University of Texas Press|location=Austin|year=2006|isbn=978-0-292-71321-5|url=https://books.google.com/books?id=Fiquofr8LSoC&pg=PA63|accessdate=6 September 2009}}</ref> ដោយឃើញបែបនេះ អាមេរិកក៏បានចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ដោយបានតែងតាំងលោក[[ឆាល អ៊ែដវើដ ម៉ាហ្គូន]]ជាអភិបាលកោះសម្រាប់រយៈពេលបីឆ្នាំ។ ប្រវត្តិវិទូគុយបាជាច្រើនបានចង្អុលប្រាប់ថាអភិបាលភាពរបស់លោកម៉ាហ្គូនគឺពោរពេញទៅដោយអំពើពុករលួយទាំងនៅក្នុងសង្គមនិងនយោបាយ។<ref name="Thomas 1998 283to287">{{Harvnb|Thomas|1998|pp=283–7}}.</ref> នៅឆ្នាំ១៩០៨ រដ្ឋាភិបាលឯករាជ្យក៏បានស្តារឡើងវិញដោយមានលោក[[ចូសេ មីហ្គេល កូមេស]]ជាប្រធានាធិបតី។ នៅឆ្នាំ១៩១២ [[:es:Partido Independiente de Color|បក្ស Partido Independiente de Color]] បានប៉ុនប៉ងបង្កើតរដ្ឋស្បែកខ្មៅមួយនៅខេត្តអូរេអង់តេ<ref>{{cite book|title=The War of 1898, and U.S. interventions, 1898–1934: an encyclopedia|editor=Benjamin Beede|page=134|year=1994|publisher=Garland|location=New York|isbn=978-0-8240-5624-7|url=https://books.google.com/books?id=48g116X9IIwC&pg=PA134|accessdate=6 September 2009}}</ref> ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ក្រាបវិញដោយឧត្តមសេនីយ៍គុយបាម្នាក់ដោយមានការបង្ហូរឈាមខ្លះៗ។ នៅឆ្នាំ១៩២៤ លោក[[ហ្គឺរ៉ាដូ ម៉ាកាដូ]]បានក្លាយជាប្រធានាធិបតី។<ref name="D2012" /> ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក, វិស័យទេសចរណ៍នៅគុយបាត្រូវបានផ្ទុះរីកចម្រើនឡើងដល់កំពូល សណ្ឋាគារនិងភោជនីយដ្ឋានអាមេរិកជាច្រើនបានលេចរូបរាងចេញឡើងដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍អាមេរិកដែលកំពុងហូរចូល។<ref name="D2012" /> ចំពោះគុណវិបត្តិវិញ ការផ្ទុះឡើងនៃវិស័យទេសចរណ៍នេះបាននាំឱ្យមានកំណើននៃល្បែងស៊ីសងនិងពេស្យាចារនៅគុយបា។<ref name="D2012">{{cite book|author=Terry K Sanderlin, Ed D|title=The Last American Rebel in Cuba|url=https://books.google.com/books?id=NFT8Mp8VuNkC&pg=PA7|accessdate=19 July 2013|date=24 April 2012|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4685-9430-0|page=7}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩២៨ ការធ្លាក់ចុះទីផ្សារភាគហ៊ុននៅអាមេរិកបានធ្វើឱ្យតម្លៃអំពៅនៅគុយបាធ្លាក់ចុះជាលំដាប់បូករួមទាំងការគាបសង្កត់នៅក្នុងសង្គមនិងមានវិបត្តិនយោបាយទៀតផង។<ref name="ChaffeePrevost1992" /> បាតុកម្មអហិង្សារបស់សិស្សានុសិស្សដែលគេស្គាល់ថា"អ្នកជំនាន់ឆ្នាំ១៩៣០"បានប្រែក្លាយមកជាបាតុកម្មអនាធិបតេយ្យហើយការស្អប់ខ្ពើមលោកម៉ាកាដូក៏កើតរីករាលដាលនៅពាសពេញផ្ទៃប្រទេស។<ref name="ChaffeePrevost1992" /> កសិករដំណាំអំពៅបាននាំគ្នាធ្វើការបះបោរទាមទារឱ្យលោកម៉ាកាដូលាលែងពីតំណែង<ref>{{cite book|title=Fulgencio Batista|volume=1|page=[https://archive.org/details/fulgenciobatista00argo/page/50 50]|last=Argote-Freyre|first=Frank|publisher=Rutgers University Press|location=New Brunswick, N.J.|year=2006|isbn=978-0-8135-3701-6|url=https://archive.org/details/fulgenciobatista00argo/page/50}}</ref> ហើយមិនយូរប៉ុន្មានក្រុមកម្លាំងយោធាក៏ចូលរួមបះបោរជាមួយដែលជាហេតុនាំឱ្យលោកម៉ាកាដូត្រូវបង្ខំចិត្តភៀសខ្លួនទៅសហរដ្ឋអាមេរិកនៅអំឡុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៣៣។ ម៉ាកាដូត្រូវបានជំនួសដោយលោក[[កាឡូស ម៉ានូអែល ឌេ កេស្ពេដេស អ៊ី កេសាដា]]។<ref name="ChaffeePrevost1992">{{cite book|author1=Wilber Albert Chaffee|author2=Gary Prevost|title=Cuba: A Different America|url=https://books.google.com/books?id=9CJec-NWjS0C&pg=PA4|accessdate=19 July 2013|year=1992|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8476-7694-1|page=4}}</ref> ====បដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩៣៣–៤០==== នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៣៣ ការបះបោរមួយបានកើតឡើងដែលដឹកនាំដោយពលបាលម្នាក់ឈ្មោះ[[ហ្វលជេនស៊ីអូ បាទីស្តា]]ដើម្បីផ្តួលរលំរដ្ឋាភិបាលលោកកេស្ពេដេស។<ref name="MJ303">{{cite book|last=Jones|first=Melanie|editor=Jacqueline West|title=South America, Central America and the Caribbean 2002|url=https://books.google.com/books?id=o9ODxqsr-dIC&pg=PA303|accessdate=19 July 2013|year=2001|publisher=Routledge|isbn=978-1-85743-121-6|page=303}}</ref> ក្រោយការផ្តួលរលំរដ្ឋាភិនាលកេស្ពេដេស គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិដែលមានសមាជិក ៥ នាក់ត្រូវបានជ្រើសរើសតាំងជាមេដឹកនាំនៃរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ន។<ref name="Suchlicki2002">{{cite book|author=Jaime Suchlicki|title=Cuba: From Columbus to Castro and Beyond|url=https://books.google.com/books?id=BHhUknsCtfIC&pg=PA95|accessdate=19 July 2013|year=2002|publisher=Potomac Books, Inc.|isbn=978-1-57488-436-4|page=95}}</ref> លោក[[រ៉ាមន ក្រាវ សាន ម៉ាទីន]]ត្រូវបានគេតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីនៃរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននោះ។<ref name="Suchlicki2002" /> ម៉ាទីនបានលាលែងពីតំណែងនៅឆ្នាំ១៩៣៤ ដែលបើកផ្លូវចំហឱ្យបាទីស្តាឡើងក្តោបកាន់អំណាចជាប្រធានាធិបតីអស់រយៈពេល ២៥ ឆ្នាំទៅមុខទៀត។<ref name="MJ303" /> សម័យកាលពីឆ្នាំ១៩៣៣ ដល់ឆ្នាំ១៩៣៧ គឺជាពេលវេលានៃ"ជម្លោះនយោបាយនិងជម្លោះក្នុងសង្គម។"<ref name="Domínguez 1978 76">{{Harvnb|Domínguez|1978|p=[https://books.google.com/books?id=y1oF-WQmOPgC&pg=PA76 76]}}</ref> នៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៣៣–៤០ គុយបាត្រូវទទួលរងនូវបញ្ហាជាច្រើនដែលបណ្តាលមកពីរចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយដ៏ផុយស្រួយ ជាពិសេសគឺនៅរវាងឆ្នាំ១៩៣៥–១៩៣៦ ដែលប្រទេសគុយបាត្រូវផ្លាស់ប្តូរប្រធានាធិបតីចំនួនបីក្នុងរយៈពេលតែមួយឆ្នាំ។ លើសពីនេះទៅទៀត ប្រទេសគុយបាត្រូវស្ថិតនៅក្រោមគោលនយោបាយយោធានិងគាបសង្កត់ពីលោកបាទីស្តា។ ====រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៤០==== រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីត្រូវបានអនុម័តនៅឆ្នាំ១៩៤០ ហើយវាបានបង្កើតចេញនូវគំនិតមូលវិវដ្តវឌ្ឍនភាពជាច្រើនមានដូចជា សិទ្ធិទទួលការធ្វើពលកម្មនិងការថែទាំសុខភាពជាដើម។<ref name="Domínguez 1978 ?">{{Harvnb|Domínguez|1978|p=?}}.</ref> បាទីស្តាត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតីនៅឆ្នាំដដែលនោះហើយបានកាន់កាប់អំណាចរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៤។<ref name="Villafana2011">{{cite book|author=Frank R. Villafana|title=Expansionism: Its Effects on Cuba's Independence|url=https://books.google.com/books?id=Jj2mIS40lAMC&pg=PA201|accessdate=19 July 2013|date=31 December 2011|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-4656-1|page=201}}</ref> គាត់គឺជាជនជាតិមិនមែនស្បែកសរបស់គុយបាដំបូងបង្អស់ដែលបានកាន់កាប់តំណែងខ្ពស់បំផុតក្នុងប្រទេស។<ref name="Horowitz 1988 662">{{Harvnb|Horowitz|1988|p = [https://books.google.com/?id=hx2_y7Vu-PUC&pg=PA662 662]}}</ref><ref name=bethell>{{cite book|title=Cuba|url=https://archive.org/details/cubashorthistory0000unse|first=Leslie|last=Bethell|isbn=978-0-521-43682-3|year=1993|publisher=Cambridge University Press}}</ref><ref name="Sweig 2004 4">{{Harvnb|Sweig|2004|p=[https://books.google.com/books?id=ob-I8MyTqx8C&pg=PA4 4]}}</ref> រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកបានធ្វើកំណែទម្រង់សង្គមសំខាន់ៗជាច្រើន។ សមាជិកខ្លះនៃបក្សកុម្មុយនិស្តបានចូលកាន់តំណែងក្នុងរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកថែមទៀតផង។<ref name="Sweig 2004 ?">{{Harvnb|Sweig|2004|p=?}}.</ref> សកម្មភាពរបស់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធគុយបានៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ គឺមានតិចតួចណាស់—តែលោកប្រធានាធិបតីបាទីស្តាបានស្នើឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកនិងបណ្តាប្រជាជាតិអាមេរិកឡាទីនដទៃទៀតរួមគ្នាចូលឈ្លានពាន[[រដ្ឋអេស្ប៉ាញ]]ដើម្បីផ្តួលរលំរបបផ្តាច់ការនៅក្នុងប្រទេសនោះក៏ប៉ុន្តែសំណើរបស់គុយបាគឺមិនត្រូវបានទទួលស្របនោះឡើយ។<ref>{{cite news |title=Batista's Boot |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,802544,00.html |work=[[Time (magazine)|Time]] |date=18 January 1943 |accessdate=20 April 2013 |archive-date=26 សីហា 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826011532/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,802544,00.html |url-status=dead }}</ref> ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ គុយបាបានបាត់បង់នាវាពាណិជ្ជកម្មចំនួន ៦ សរុបហើយនាវាចម្បាំងគុយបាមួយបានបាញ់ពន្លិចដោយនាវាមុជទឹកអាល្លឺម៉ង់មួយគ្រឿង។<ref>{{cite book | last=Polmar| first=Norman| authorlink=|author2=Thomas B. Allen| title=World War II: The Encyclopedia of the War Years 1941-1945| publisher=| series=| doi=| page=230| isbn=}}</ref> ដោយសារតែការគោរពលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃឆ្នាំ១៩៤០ បាទីស្តាគឺមិនអាចឈរឈ្មោះបន្តនៅការបោះឆ្នោតបន្ទាប់បានឡើយ។<ref name="Domínguez 1978 101">{{Harvnb|Domínguez|1978|p=[https://books.google.com/books?id=y1oF-WQmOPgC&pg=PA101 101]}}</ref> ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៤៤ ក៏បានមកដល់ហើយលោករ៉ាមន ក្រាវ សាន ម៉ាទីនបានជាប់ឆ្នោតក្លាយជាប្រធានាធិបតី។<ref name="Villafana2011" /> ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ លោក[[កាឡូស ព្រីអូ សូការ៉ាស]]ក៏បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីបន្ត។<ref name="Villafana2011" /> ការដឹកនាំក្នុងរយៈពេល ២ អាណត្តិរបស់បក្សអូតិនទីកូបាននាំចូលបន្ថែមនូវការវិនិយោគពីបរទេសដែលបានជំរុញឱ្យសេដ្ឋកិច្ចគុយបាបន្តកើនឡើង បង្កើនកម្រិតជីវភាពនៅគ្រប់ផ្នែកនៃសង្គម និងនៅតាមទីក្រុងវិញ អ្នកវណ្ណៈកណ្តាលបានកើនកាន់តែច្រើនឡើងៗ។<ref name="Alvarez 2004">{{Harvnb|Alvarez|2004}}.</ref> [[File:HavanaSlums1954.jpg|thumb|right|upright=0.95|ទីកន្លែងរស់នៅរបស់ជនក្រីក្រ (''bohio'') នៅទីក្រុងហាវ៉ាណា, ប្រទេសគុយបាក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤។]] ក្រោយចប់អាណត្តិ លោកបាទីស្តាបានទៅរស់នៅក្នុងរដ្ឋផ្លរីដា, សហរដ្ឋអាមេរិកហើយបានត្រឡប់មកគុយបាវិញនៅឆ្នាំ១៩៥២ ដើម្បីឈរឈ្មោះជាប្រធានាធិបតី។ ដោយប្រឈមនឹងការបរាជ័យក្នុងការបោះឆ្នោត លោកក៏បានដឹកនាំ[[រដ្ឋប្រហារគុយបាឆ្នាំ១៩៥២|រដ្ឋប្រហារយោធា]]មួយចូលបញ្ឈប់ការបោះឆ្នោតនោះ។<ref>{{cite web|url=http://www.historytoday.com/richard-cavendish/general-batista-returns-power-cuba|title=A Coup in Cuba - History Today|website=historytoday.com}}</ref> ដោយបានឡើងកាន់កាប់អំណាចវិញ និងព្រមទាំងទទួលបានការគាំទ្រទាំងខាងហិរញ្ញវត្ថុនិងយោធាពីរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកផង<ref>{{cite book|last=Guerra|first=Lillian|title=Beyond Paradox|work=A Century of Revolution|editor1-first=Greg|editor1-last=Grandin|editor2-first=Gilbert M.|editor2-last=Joseph|year=2010|publisher=Duke University Press|location=Durham, NC|pages=199–238|series=American Encounters/Global Interactions|isbn=978-0-8223-4737-8}}</ref> លោកបាទីស្តាបានព្យួររដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃឆ្នាំ១៩៤០ និងដកហូតសេរីភាពនយោបាយនិងថែមទាំងសិទ្ធិធ្វើកូដកម្មទៀតផង។ បន្ទាប់មក គាត់បានចូលបង្កើតទំនាក់ទំនងជាមួយម្ចាស់ចម្ការអំពៅណាដែលមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភច្រើនបំផុតហើយគ្រប់គ្រងលើសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសទាំងមូលដែលកាលនុះកំពុងនៅជាប់គាំង សកម្មភាពទាំងនេះបានពង្រីកចន្លោះរវាងអ្នកមាននិងអ្នកក្រឱ្យកាន់តែឆ្ងាយជាងមុន ពោលគឺអ្នកមានកាន់តែមានចំណែកអ្នកក្រគឺកាន់តែក្រ។<ref name = "Dictionary1950">''Historical Dictionary of the 1950s'', by [[James S. Olson|James Stuart Olson]], Greenwood Publishing Group, 2000, {{ISBN|0-313-30619-2}}, pp. 67–68.</ref> នៅឆ្នាំ១៩៥២ នេះដដែរ បាទីស្តាបានប្រកាសថាបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបាគឺជាគណបក្សខុសច្បាប់។<ref name="Sweig 2004 6">{{Harvnb|Sweig|2004|p=[https://books.google.com/books?id=ob-I8MyTqx8C&pg=PA6 6]}}</ref> ក្រោយរដ្ឋប្រហារ គុយបាមានអត្រាទទួលទាននិងការប្រើប្រាស់សាច់ បន្លែ គ្រាប់ធញ្ញជាតិ រថយន្ត ទូរស័ព្ទ និងវិទ្យុខ្ពស់បំផុតនៅអាមេរិកឡាទីនទោះបីជាប្រជាជនប្រហែលមួយភាគបីត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមានភាពក្រីក្រនិងមិនសូវទទួលបានការទទួលទាននិងការប្រើប្រាស់ដូចខាងលើនេះក៏ដោយ។<ref name=lewis>{{cite book|title=Authoritarian Regimes in Latin America|url=https://books.google.com/books?id=LAvw-YXm4TsC&pg=PA186|author=Paul H. Lewis|page=186|publisher=Rowman & Littlefield|location=Oxford, UK|isbn=978-0-7425-3739-2|accessdate=14 September 2009|year=2006}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩៥៨ គុយបាគឺជាប្រទេសដ៏ជឿនលឿនមួយបើយោងតាមស្តង់ដាអាមេរិកឡាទីននិងក្នុងករណីខ្លះគឺតាមស្តង់ដាពិភពលោកក៏មាន។<ref name=asce>{{Harvnb|Smith|Llorens|1998}}.</ref> ចំពោះគុណវិបត្តិ គុយបាបានទទួលរងនូវផលប៉ះពាល់ដោយអភ័យឯកសិទ្ធនៃសហជីពធ្ងន់ជាងគេនៅអាមេរិកឡាទីនក្នុងនោះរួមមានការហាមឃាត់លើវិស្ថាបនកម្មនិងយន្តកម្ម។<ref>{{Harvnb|Baklanoff|1998}}.</ref> នៅរវាងឆ្នាំ១៩៣៣ និងឆ្នាំ១៩៥៨ គុយបាបានពង្រីកនិយតកម្មសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំងដែលជាហេតុបង្កឱ្យមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច។<ref name="Horowitz 1988 662" /><ref name="Thomas 1998 1173">{{Harvnb|Thomas|1998|p = 1173}}.</ref> និកម្មភាពបានក្លាយជាបញ្ហាដ៏ធំមួយដោយនិស្សិតដែលបញ្ចប់ការសិក្សារួចមិនអាចរកការងារធ្វើបាន។<ref name="Horowitz 1988 662" /> អ្នកវណ្ណៈកណ្តាលបានកើតមានការមិនពេញចិត្តកាន់តែខ្លាំងឡើងៗជាមួយនឹងនិកម្មភាពនិងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញផ្នែកនយោបាយ។<ref name="Horowitz 1988 662" /><ref name=bethell /> បាទីស្តាបានក្តោបអំណាចរហូតទាន់តែលោកត្រូវគេបង្ខំឱ្យភៀសខ្លួនទៅក្រៅស្រុកនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៥៨។<ref name="IhrieOropesa2011">{{cite book|author1=Maureen Ihrie|author2=Salvador Oropesa|title=World Literature in Spanish: An Encyclopedia: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=zPDFHE_5besC&pg=PA262|accessdate=19 July 2013|date=31 October 2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-08083-8|page=262}}</ref> ===បដិវត្តន៍និងការឡើងកាន់កាប់អំណាចរបស់បក្សកុម្មុយនិស្ត (១៩៥៩–បច្ចុប្បន្ន)=== {{Main|បដិវត្តន៍គុយបា}} [[File:CheyFidel.jpg|thumb|upright=0.75|left|[[ឈី ហ្គីវ៉ារ៉ា]]ជាមួយនិង[[ហ្វីដែល កាស្ត្រូ]] ថតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១]] នៅអំឡុងទស្សវត្ត ១៩៥០ អង្គការផ្សេងៗរួមទាំងចលនាតស៊ូបះបោរប្រដាប់អាវុធមួយចំនួនបានប្រជែងគ្នា ស្វែងរកការគាំទ្រជាសាធារណៈដើម្បីនាំមកនូវការផ្លាស់ប្តូររបបនយោបាយ។<ref name="Chomsky2010">{{cite book|author=Aviva Chomsky|title=A History of the Cuban Revolution|url= https://books.google.com/books?id=094JHT5JtCAC&pg=PA37|accessdate= 19 July 2013|date= 23 November 2010|publisher= John Wiley & Sons|isbn= 978-1-4443-2956-8|pages= 37–38}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩៥៦ លោក[[ហ្វីដែល កាស្ត្រូ]]ជាមួយនឹងអ្នកគ្រាំទ្រចំនួន ៨០ នាក់ទៀតបានធ្វើដំណើរមកដល់គុយបាដោយនាវាក្នុងគោលបំណងចង់ចាប់ផ្តើមការបះបោរផ្តួររលំរបបផ្តាច់ការរបស់បាទីស្តា។<ref name="Chomsky2010"/> ត្រឹមរយៈពេលតែ ២ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះគឺនៅឆ្នាំ១៩៥៨ [[ចលនា ២៦ កក្កដា]]របស់ហ្វីដែល កាស្ត្រូបានលេចឡើងក្លាយជាចលនាបដិវត្តន៍នាំមុខគេនៅគុយបា។<ref name="Chomsky2010"/> នៅឆ្នាំ១៩៥៨ ចលនារបស់កាស្ត្រូបានបែកចេញពីស៊ីអេរ៉ាម៉ៃស្ត្រាហើយបានផ្តើមកុបកម្មដ៏ធំមួយ។ បន្ទាប់ពីយុទ្ធជនរបស់កាស្ត្រូបានចូលកាន់កាប់ក្រុង[[សានតាក្លារ៉ា]]បានសម្រេច បាទីស្តានិងគ្រួសាររបស់គាត់ក៏នាំគ្នារត់ចេញទៅ[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកេន]]នៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩។ ក្រោយមកទៀត គាត់បាននិរទេសខ្លួនទៅលើកោះម៉ាដេរ៉ារបស់ព័រទុយកាល់ហើយទីបំផុតគាត់ក៏បានទៅរស់នៅឯអ៊ីស្ត្រូរៀរក្បែរក្រុងលីស្បោន (រដ្ឋធានីព័រទុយកាល់)។ កងកម្លាំងរបស់កាស្ត្រូបានចូលក្នុងរដ្ឋធានីហាវ៉ាណានៅថ្ងៃទី៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩។ អ្នកសេរីនិយមម្នាក់គឺលោក[[ម៉ានូអែល អ៊ូរូយ្យា លេអូ]]ក៏បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីនៃរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នថ្មី។<ref name = "Falk 1988 67">{{Harvnb|Falk|1988|p=67}}.</ref> មេដឹកនាំផ្តាច់ការម្នាក់របស់សាធារណរដ្ឋដូមីនីកេនឈ្មោះ[[រ៉ាហ្វែល ទ្រូជីឡូ]]និងទាំងពីរនាក់លោកកាស្ត្រូគឺតែងតែមានគំនិតផ្តួចផ្តើមចង់ផ្តួលរដ្ឋាភិបាលគ្នាទៅវិញទៅមក។ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥៩ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់កាស្ត្រូមួយក្រុម<ref>{{cite news|title=Trujillo Reported to Crush Invasion Backed by Cuba; TRUJILLO IS SAID TO HALT INVASION |url=https://www.nytimes.com/1959/06/24/archives/trujillo-reported-to-crush-invasion-backed-by-cuba-trujillo-is-said.html |work=The New York Times |date=June 24, 1959}}</ref> បានមកចុះចតនៅក្រុងកុងស្តិនសាប៉ុន្តែត្រូវបានកម្ចាត់ទាន់ដោយរដ្ឋាភិបាលដូមីនីកេន។<ref>{{cite book |last1=Scheina |title= Latin America's Wars Volume II: The Age of the Professional Soldier, 1900-2001 |url=https://archive.org/details/latinamericaswar0000robe |date=2003 |page=[https://archive.org/details/latinamericaswar0000robe/page/55 55]}}</ref> មួយសប្តាហ៍ក្រោយមក នាវាចំនួនពីរបានបញ្ចុះទាហានកាស្ត្រូចំនួន ១៨៦ នាក់នៅឆ្នេរខាងជើងនៃប្រទេសដូមីនីកេន។ កងកម្លាំងជើងអាកាសដូមីនីកេនក៏បានចុះមកធ្វើសកម្មភាពនៅឆ្នេរនោះភ្លាមៗហើយបានសម្លាប់ទាហានកាស្ត្រូស្ទើរទាំងអស់លើកលែងតែ ៣០ នាក់ដែលបានរត់គេចខ្លួនទៅឆ្នេរនៅម៉ៃមននិងនៅអេស្តូរ៉ូហុងដូ។ ទ្រូជីឡូបានបញ្ជាឱ្យកូនប្រុសរបស់លោកឈ្មោះ[[រ៉ាមហ្វីស ទ្រូជីឡូ|រ៉ាមហ្វីស]]ឱ្យដឹកនាំក្រុមទាហានមួយចេញទៅតាមប្រមាញអ្នកដែលរត់រួចទាំងនោះហើយមិនយូរប៉ុន្មានពួកទាហានកាស្រ្តូដែលនៅសល់ទាំង ៣០ នាក់ក៏ត្រូវបានចាប់ខ្លួន។ មេក្រុមទាហានកាស្ត្រូនោះត្រូវបានចាប់ឡើងលើយន្តហោះចម្បាំងដូមីនីកេនហើយក៏ត្រូវបានកងទ័ពជើងអាកាសដូមីនីកេនរុញច្រានធ្លាក់ពីលើយន្តហោះនោះដល់ដីស្លាប់។<ref>{{Cite web |url=https://warfarehistorynetwork.com/daily/military-history/the-assassination-of-rafael-trujillo/ |title="The Assassination of Rafael Trujillo" |access-date=2020-11-02 |archivedate=2018-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180828204134/http://warfarehistorynetwork.com/daily/military-history/the-assassination-of-rafael-trujillo/ |url-status=dead }}</ref> ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធប្រឆាំងកាស្ត្រូដែលត្រូវបានគាំទ្រដោយ[[ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍កណ្តាល]] (សេអ៊ីអា) និងដោយរដ្ឋាភិបាលដូមីនីកេនរបស់លោកទ្រូជីឡូបានធ្វើការវាយប្រហារបែបប្រដាប់អាវុធនិងបង្កើតមូលដ្ឋានទ័ពព្រៃជាច្រើននៅតាមតំបន់ព្រៃភ្នំនៃប្រទេសគុយបា។ នេះបាននាំឱ្យកើតមានព្រឹត្តិការណ៍បះបោរមួយដែលគេស្គាល់ថា[[ការបះបោរអេសកាំប្រេ]] (១៩៥៩–៦៥) ដែលមានរយៈពេលយូរនិងចំណាយចំនួនទាហានច្រើនជាងបដិវត្តន៍គុយបាទៅទៀត។<ref name = "Ros">Ros (2006) pp. 159–201.</ref><ref name = "Cuba">{{cite web | title = Anti-Cuba Bandits: terrorism in past tense | url = http://www.escambray.cu/Eng/Bandits/FpasadoE.htm | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070222204658/http://www.escambray.cu/Eng/Bandits/FpasadoE.htm | archivedate = 22 February 2007}}</ref> [[ក្រសួងការបរទេសនៃសហរដ្ឋអាមេរិក]]បានប៉ាន់ស្មានថាមានមនុស្សចំនួន ៣,២០០ នាក់ត្រូវបានប្រហារជីវិតនៅប្រទេសគុយបាពីឆ្នាំ១៩៥៩ ដល់ឆ្នាំ១៩៦២។<ref>{{cite web|url= https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2886.htm |title= Background Note: Cuba |publisher= State.gov |date= 21 June 2012 |accessdate=19 July 2013}}</ref> យោងទៅតាម[[អង្គការត្រាប្រណីអន្តរជាតិ]] បុគ្គលដែលត្រូវកាត់ទោសប្រហារជីវិតនៅគុយបារវាងឆ្នាំ១៩៥៩–៨៧ មានចំនួនប្រមាណ ២៣៦ នាក់ហើយនៅក្នុងនោះមានតែ ២១ នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានប្រហារជីវិត។<ref>''When the State Kills: The Death Penalty v. Human Rights'', Amnesty International Publications, 1989</ref> ប្រភពខ្លះវិញបានអះអាងថាចំនួនអ្នកដែលត្រូវប្រហារជីវិត (នយោបាយ) នៅគុយបាសរុបមានចាប់ពី ៤,០០០ ទៅ ៣០,០០០ នាក់។<ref>{{cite web |url=http://www.longitudebooks.com/find/p/7230/mcms.html |title=Cuba or the Pursuit of Freedom Hugh Thomas |publisher=Longitudebooks.com |date= |accessdate=19 July 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607162823/http://www.longitudebooks.com/find/p/7230/mcms.html |archivedate=7 June 2013 }}</ref><ref name="Power Kills">{{cite web|url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB15.1B.GIF |title=Power Kills |author=R.J. Rummel |publisher=University of Hawaii |date= |accessdate=19 July 2013}}</ref><ref>Black Book of Communism. p. 664.</ref><ref>{{Cite web|title=Cuba|url=https://communistcrimes.org/en/countries/cuba|access-date=2020-10-29|website=Cuba {{!}} Communist Crimes|language=en}}</ref> ករណីអ្នកដែលត្រូវប្រហារជីវិតភាគច្រើនគឺកើតឡើងក្រោយបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩៥៩ ដែលនៅក្នុងនោះមាន អ្នកនយោបាយ ប៉ូលីស និងអ្នកផ្តល់ព័ត៌មាននៃរបបបាទីស្តា ហើយពួកគេត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលគុយបាចោទប្រកាន់ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មមានដូចជាការធ្វើទារុណកម្មនិងឃាតកម្មជាដើម។ ទោសប្រហារជីវិតអ្នកទាំងនោះត្រូវបានប្រជាជនគុយបាជាច្រើនពេញចិត្តនិងគាំទ្រ។<ref name="Chase 2010">{{cite encyclopedia|last=Chase|first=Michelle|authorlink=|editor1=[[Greg Grandin]]|editor2=Joseph Gilbert|editor-link=|encyclopedia=A Century of Revolution|title=The Trials|url=http://read.dukeupress.edu/content/a-century-of-revolution|accessdate=17 September 2015|year=2010|publisher=[[Duke University Press]]|location=Durham, NC|isbn= 978-0822347378|doi=|pages=[https://books.google.com/books?id=YJ7ZBGy0wsIC&lpg=PP1&dq=a%20century%20of%20revolution&pg=PA163#v=onepage 163–198]|quote=}}</ref> [[File:Guantanamo Naval Base aerial photo 1962.jpg|thumb|តាំងពីឆ្នាំ១៩៥៩ មក ប្រទេសគុយបាបានចាត់ទុកវត្តមានរបស់ទាហានអាមេរិកនៅឈូងសមុទ្រក្វានតាណាម៉ូថាជាកាវវាតទីខុសច្បាប់។<ref>"[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-31059030 US rejects Cuba demand to hand back Guantanamo Bay base] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20161207183342/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-31059030 |date=7 December 2016 }}". BBC News. 30 January 2015.</ref>]] ដំបូងឡើយ សហរដ្ឋអាមេរិកបានគាំទ្រក្រុមបដិវត្តន៍នៅប្រទេសគុយបាដោយមើលឃើញថាវាគឺជាជំហានដំបូងក្នុងការនាំចូលលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យចូលអាមេរិកឡាទីន។<ref name="Rabe1988">{{cite book|author=Stephen G. Rabe|title=Eisenhower and Latin America: The Foreign Policy of Anticommunism|url=https://books.google.com/books?id=o2SFNdAiB7UC&pg=PA123|accessdate=19 July 2013|year=1988|publisher=UNC Press Books|isbn=978-0-8078-4204-1|pages=123–125}}</ref> តែមិនយូរប៉ុន្មាន មិត្តភាពរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងក្រុមបដិវត្តន៍កាស្ត្រូក៏ធ្លាក់ចុះយ៉ាងយ៉ាប់យ៉ឺនបន្ទាប់ពីកាស្ត្រូបានប្រកាសដំណើរការនៃបក្សកុម្មុយនិស្តតាមច្បាប់វិញនិងរួមទាំងចាប់ប្រហារជីវិតអ្នកភ្នាក់ងារនៃរបបបាទីស្តារាប់រយនាក់ (ឧទាហរណ៍៖ ប៉ូលីស ទាហាន...)។<ref name="Rabe1988"/> ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរក៏បានធ្លាក់ចុះបន្ថែមបន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលគុយបាបានប្រកាសអនុវត្តច្បាប់កំណែទម្រង់កសិកម្មថ្មីដែលបានធ្វើឱ្យម្ចាស់ដីធ្លីជាច្រើន (ក្នុងនោះក៏មានជនជាតិអាមេរិកាំងផងដែរ) បាត់បង់ដីចម្ការរាប់ពាន់ហិកតារបស់ពួកគេ។<ref name="Rabe1988"/><ref name="Crooker2005"/> ជាការឆ្លើយតបទៅវិញ នៅរវាងឆ្នាំ១៩៦០ និងឆ្នាំ១៩៦៤ សហរដ្ឋអាមេរិកបានដាក់ទណ្ឌកម្មមកលើគុយបាដោយបានហាមឃាត់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មរវាងប្រទេសខ្លួននិងគុយបា។<ref name="Commission">{{cite book | author=U.S. International Trade Commission | title=The Economic Impact of U.S. Sanctions with Respect to Cuba | isbn=978-1-4578-2290-2 | url=https://books.google.com/books?id=c0wCioRlTG0C&pg=SA2-PA2 | page=Section 2–3, p. 2}}</ref> នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦០ កាស្ត្រូបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មជាមួយសហភាពសូវៀត។<ref name="Rabe1988"/> នៅខែមិនា ឆ្នាំ១៩៦០ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោក[[ដ្វៃត៍ អែសិនហូវ័រ|អែសិនហូវ័រ]]បានយល់ព្រមអនុញ្ញាតឱ្យសេអ៊ីអាបង្វឹកនិងផ្តល់គ្រឿងអាវុធឱ្យក្រុមជនភៀសខ្លួនគុយបាមួយក្នុងគោលបំណងបញ្ជូនទៅផ្តួលរលំរបបកាស្ត្រូ។<ref>{{cite web|title=This Day in History — 7/9/1960|url=http://www.history.com/this-day-in-history/khrushchev-and-eisenhower-trade-threats-over-cuba|publisher=History.com|accessdate=19 July 2013}}</ref> ប្រតិបត្តិការឈ្លានពានមួយ (ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា[[ការឈ្លានពានឈូងសមុទ្រជ្រូក]]) ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦១ ក៏ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យ។<ref name="Crooker2005">{{cite book|author=Richard A. Crooker|title=Cuba|url=https://books.google.com/books?id=l-5GqG1hluIC&pg=PA43|accessdate=19 July 2013|year=2005|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-0497-3|pages=43–44}}</ref> នៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៦២ គុយបាត្រូវបានដេញចេញពី[[អង្គការរដ្ឋអាមេរិក]] (អ.រ.អ) ហើយនៅឆ្នាំដដែរនោះ អ.រ អ បានចាត់ដាក់ទណ្ឌកម្មប្រឆាំងនឹងគុយបាដែលមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងទណ្ឌកម្មដែលដាក់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកដែរ។<ref name="Peterson">{{cite web|url=https://piie.com/sites/default/files/publications/papers/sanctions-cuba-60-3.pdf |title=Case Studies in Sanctions and Terrorism: Case 60-3, US v. Cuba (1960– : Castro) |publisher=Peterson Institute for International Economics |date=October 2011 |accessdate=14 February 2017}}</ref> [[វិបត្តិមីស៊ីលគុយបា]] (តុលា ១៩៦២) បានស្ទើរតែធ្វើឱ្យផ្ទុះឡើងនូវ[[សង្គ្រាមលោកលើកទី៣]] ទៅហើយ។ នៅឆ្នាំ១៩៦៣ គុយបាបានកំពុងតែឈានមុខឆ្ពោះទៅរកប្រព័ន្ធកុម្មុយនិស្តដែលយកគំរូតាមសហភាពសូវៀត។<ref>Faria, Miguel A. ''Cuba in Revolution – Escape From a Lost Paradise'', 2002, Hacienda Publishing, Inc., Macon, Georgia, pp. 163–228</ref> [[File:Bundesarchiv Bild 183-L0614-040, Berlin, Fidel Castro an der Grenze.jpg|thumb|លោកហ្វីដែល កាស្ត្រូជាមួយនឹងមន្ត្រី[[អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧២។]] នៅឆ្នាំ១៩៦៣ គុយបាបានបញ្ជូនកងទ័ពខ្លួនចំនួន ៦៨៦ នាក់ជាមួយនឹងរថក្រោះ ២២ គ្រឿង ហើយនិងគ្រឿងសព្វាវុធផ្សេងៗទៀតទៅគាំទ្រប្រទេស[[អាល់ហ្សេរី]]ប្រឆាំងនឹងប្រទេស[[ម៉ារ៉ុក]]នៅក្នុង[[សង្គ្រាមដីខ្សាច់]]។<ref>{{cite web |title=Cuba and Algerian revolutions: an intertwined history |url=https://themilitant.com/2019/02/16/cuba-and-algerian-revolutions-an-intertwined-history/}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩៦៤ គុយបាបានរៀបចំកិច្ចប្រជុំមួយជាមួយនឹងអ្នកកុម្មុយនិស្តអាមេរិកឡាទីនផ្សេងទៀតនៅក្រុងហាវ៉ាណាក្នុងគោលបំណងបញ្ឆេះ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងដូមីនីកេន|សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅដូមីនីកេន]]ដែលបានបង្ខំឱ្យក្រុមយោធាអាមេរិកចូលធ្វើអន្តរាគមន៍។<ref name=Britannica/> ឈី ហ្គីវ៉ារ៉ាបានចូលរួមធ្វើសកម្មភាពនៅក្នុងសង្គ្រាមទ័ពព្រៃនៅប្រទេស[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងគោ|កុងគោ]]ហើយនៅឆ្នាំ១៩៦៧ លោកត្រូវបានគេធ្វើឃាតនៅ[[បូលីវី]]ខណៈពេលដែលកំពុងរៀបចំធ្វើបដិវត្តន៍ក្នុងប្រទេសនោះ។<ref name=Britannica/> នៅអំឡុងទស្សវត្ត ១៩៧០ កាស្ត្រូបានបញ្ជូនកងទ័ពខ្លួនរាប់ពាន់រាប់រយនាក់ទៅគាំទ្រចលនាតស៊ូផ្សេងៗនៅទ្វីបអាហ្រ្វិក។ នៅក្នុងនោះ គុយបាបានចូលគាំទ្រ [[ចលនាប្រជាជនដើម្បីរំដោះអង់កូឡា|ច.ប.រ.អ]] នៅប្រទេស[[អង់កូឡា]] និងចលនារបស់លោក[[មេងជីស្ទូ ហាឡេ ម៉ារាម]]នៅប្រទេស[[អេត្យូពី]]។<ref name = "Domínguez 1989 ?">{{Harvnb|Domínguez|1989|p=?}}.</ref> នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពគុយបាចំនួន ៦៥,០០០ នាក់និងរថក្រោះចំនួន ៤០០ គ្រឿងបានចូលមកក្នុងប្រទេសអង់កូឡា។<ref>{{cite web |title=Why the Cuban military machine should intervene in Syria |url=https://www.rbth.com/blogs/stranger_than_fiction/2015/10/21/why-the-cuban-military-machine-should-intervene-in-syria_484903}}</ref> ដោយសារតែមានវត្តមានទ័ពគុយបាដ៏ច្រើននៅអង់កូឡានិងមូសំប៊ិក និងដើម្បីធានាថាសន្តិសុខជាតិខ្លួនមានសុវត្ថិភាព ប្រទេសអាហ្រ្វិកខាងត្បូងក៏ចាប់ផ្តើមបង្កើតគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរផ្ទាល់ខ្លួន។<ref>{{cite book |title=The Nuclear Non-Proliferation Regime: Prospects for the 21st Century |date=2016 |publisher=Springer |page=95}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩៧៦ និងនៅឆ្នាំ១៩៨៨ ទាហានគុយបាបានទទួលជ័យជម្នះក្នុងការកម្ចាត់ទាហានស្បែកសអាហ្រ្វិកខាងត្បូងចេញពីអង់កូឡា។<ref>{{cite web |title=To so many Africans, Fidel Castro is a hero. Here's why |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/nov/30/africa-fidel-castro-nelson-mandela-cuba}}</ref> គេបានធ្វើការប៉ាន់ស្មានថាទាហានគុយនាប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងអង់កូឡា|សង្គ្រាមស៊ីវិលមួយនេះ]]។<ref>Williams, J. H. (1988, August). Cuba: Havana’s Military Machine. The Atlantic.</ref> នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៨ គុយបាបានបញ្ជូនទ័ពចំនួន ១២,០០០ នាក់ទៅប្រទេសអេត្យូពីដោយមានជំនួយខ្លះពីកងវរសេនាតូចសូវៀតដើម្បីជួយកម្ចាត់ទាហានឈ្លានពានរបស់សូម៉ាលី (សូមមើល[[សង្គ្រាមអូកាដិន]])។ ទ័ពរុស្ស៊ីនិងគុយបាបានវាយទ័ពសត្រូវចូលទៅក្នុងដែនដីប្រទេសសូម៉ាលីវិញដោយជោគជ័យ។<ref>{{cite book |title= Impact of Cuban-Soviet Ties in the Western Hemisphere, Spring 1979: Hearings Before the Subcommittee on Inter-American Affairs of the Committee on Foreign Affairs, House of Representatives, Ninety-sixth Congress, First Session, April 25 and 26, 1979 |publisher= U.S. Government Printing Office |page=11}}</ref> វត្តមានរបស់ជនស្បែកខ្មៅនិងចម្រុះនៅក្នុងជួរកងទ័ពគុយបា (៤០–៥០% ក្នុងប្រទេសអង់កូឡា)<ref>{{cite journal|last1=Valenta|first1=Jiri|title=The Soviet-Cuban Alliance in Africa and the Caribbean|date=1981|page=45}}</ref> បានជួយឱ្យកាស្ត្រូបង្កើតចេញនូវយុទ្ធនាការប្រឆាំងនឹងការរើសអើងពូជសាសន៍និងការស្អប់ខ្ពើមជនបរទេស។ ទោះបីជាកោះគុយបាមានទំហំតូចនិងចម្ងាយឆ្ងាយពី[[បស្ចឹមបូព៌ា]]មែនក៏ប៉ុន្តែគុយបានូវតែរកមធ្យោបាយចូលទៅធ្វើសកម្មភាពយោធានៅក្នុងតំបន់នោះ។ នៅឆ្នាំ១៩៧២ បេសកម្មយោធាគុយបាដ៏ធំមួយដែលក្នុងនោះរួមមានទាហានរថក្រោះ ជើងអាកាស និងកាំភ្លើងធំត្រូវបានបញ្ជូនទៅរដ្ឋ[[យេមែនខាងត្បូង]]។ សង្គ្រាមនោះត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា[[សង្គ្រាមយមគីពួរ]]។<ref>{{cite web |title=Foreign Intervention by Cuba |url=https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/CIA-RDP77M00144R000400100003-7.pdf |access-date=2020-11-03 |archivedate=2020-11-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112041705/https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/CIA-RDP77M00144R000400100003-7.pdf |url-status=dead }}</ref> ប្រភពនៅអ៊ីស្រាអែលបានរាយការណ៍ថាវត្តមាននៃកងពលតូចរថក្រោះគុយបានិងរួមទាំងកងពលតូចថ្មើរជើងពីរក្រុមទៀតគឺមាននៅលើ[[កំពូលហ្កូឡាន]]។<ref>{{cite book |title=Cuba: The International Dimension |year=1990 |url=https://archive.org/details/cubainternationa00faur |url-access=registration |publisher=Transaction Publishers |page=[https://archive.org/details/cubainternationa00faur/page/138 138]}}</ref> ជាលទ្ធផល ទ័ពអ៊ីស្រាអែលបានយកឈ្នះលើកងកម្លាំងរថក្រោះគុយបា–ស៊ីរីនៅជួរប្រយុទ្ធមុខហ្គូឡានដោយនៅក្នុងនោះគុយបាបានបាត់បង់ទាហានចំនួន ១៨០ នាក់និងរបួស ២៥០ នាក់។<ref>Ra’anan, G. D. (1981). The Evolution of the Soviet Use of Surrogates in Military Relations with the Third World, with Particular Emphasis on Cuban Participation in Africa. Santa Monica.</ref> ការរស់នៅក្នុងទស្សវត្ត ១៩៧០ នៅគុយបាគឺមានលក្ខណៈ"សាមញ្ញបំផុត"ហើយភាពទោមនស្សគឺជារឿងធម្មតានៅក្នុងសង្គម។<ref name=cambridge>{{Cite book|title=The Cambridge History of Latin America|author=Bethell, Leslie|isbn=978-0-521-62327-8|date=13 August 1998|url=https://archive.org/details/culturalhistoryo00lesl}}{{Page needed|date=August 2010}}</ref> សូម្បីតែលោកកាស្រ្តូក៏បានទទួលស្គាល់ផងដែរក្នុងសុន្ទរកថាមួយនៃឆ្នាំ១៩៧០ ថាគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចរបស់លោកគឺត្រូវទទួលបរាជ័យទាំងស្រុង។<ref name=cambridge/> នៅឆ្នាំ១៩៧៦ អ.រ.អ បានដកទណ្ឌកម្មរបស់ខ្លួនប្រឆាំងនឹងគុយបាចេញបន្ទាប់ពីមានការយល់ស្របពីសមាជិកប្រទេសចំនួន ១៦ ទៀតដែលនៅក្នុងនោះក៏មានសហរដ្ឋអាមេរិកផងដែរប៉ុន្តែទណ្ឌកម្មជាតិរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើគុយបាគឺនូវតែបន្តដដែរ។<ref name="Peterson"/> នៅឆ្នាំ១៩៧៩ សហរដ្ឋអាមេរិកបានជំទាស់យ៉ាងខ្លាំងលើវត្តមាននៃកងទ័ពសូវៀតនៅលើកោះគុយបា។<ref name=Britannica/> កងកម្លាំងអាមេរិកបានចូលឈ្លានពានកោះ[[ក្រឺណាដា]]នៅឆ្នាំ១៩៨៣ និងបានកម្ចាត់ទ័ពគុយបាចេញពីកោះនោះអស់។<ref name=Britannica/> នៅរវាងឆ្នាំ១៩៨៩–៩១ គុយបាបានដកទ័ពខ្លួនជាបណ្តើរៗចេញពីប្រទេសអង់កូឡា។ កងទ័ពសូវៀតខ្លះបានចាប់ផ្តើមដកថយចេញពីកោះគុយបានៅអំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩១<ref name=Britannica>{{cite web |title=Cuba |url=https://www.britannica.com/place/Cuba |website=Britannica}}</ref> ហើយការគ្រប់គ្រងរបស់កាស្រ្តូនៅគុយបាបានទទួលការសង្កេតមើលយ៉ាងច្រើនពីសំណាក់អន្តរជាតិបន្ទាប់ពីសហភាពសូវៀតត្រូវបានដួលរលំនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩១ (អំឡុងពេលនេះប្រជាជនគុយបាជាទូទៅច្រើនសម្តៅលើវាថា[[សម័យពិសេស]])។ ប្រទេសនេះបានប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបន្ទាប់ពីការដកប្រាក់ឧបត្ថម្ភធនរបស់សូវៀតដែលមានតម្លៃចាប់ពីបួនទៅប្រាំមួយពាន់លានដុល្លារអាមេរិករៀងរាល់ឆ្នាំដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រជាជនគុយបា ដូចជា កង្វះស្បៀងអាហារនិងប្រេងឥន្ធនៈជាដើម។<ref name="cmaj">{{cite journal|title=Health consequences of Cuba's Special Period|pmc=2474886|year=2008|volume=179|issue=3|pmid=18663207|page=257|doi=10.1503/cmaj.1080068|journal=CMAJ : Canadian Medical Association Journal |ref=harv}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mercatrade.com/blog/country-profile-cuba/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314103057/http://www.mercatrade.com/blog/country-profile-cuba/|archive-date=14 March 2016|title=Doing Business with Cuba – The Complete Guide|date=12 January 2015|last=Patricia Maroday|access-date=3 វិច្ឆិកា 2020|archivedate=14 មីនា 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314103057/http://www.mercatrade.com/blog/country-profile-cuba/|url-status=dead}}</ref> រដ្ឋាភិបាលគុយបាបានបដិសេដមិនទទួលយកការបរិច្ចាគស្បៀងអាហារ ថ្មាំសង្កូវ និងលុយប្រាក់កាកពីសហរដ្ឋអាមេរិកឡើយរហូតទាន់តែដល់ឆ្នាំ១៩៩៣។<ref name=cmaj/> នៅថ្ងៃទី៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៤ សន្តិសុខរដ្ឋគុយបាបានបំបែក[[ការបះបោរម៉ាលេកូណាសូ|បាតុកម្មដ៏ធំមួយ]]នៅក្រុងហាវ៉ាណា។<ref>{{Harvnb|Gershman|Gutierrez|2009|p=?}}.</ref> ចាប់តាំងពីពេលនោះមក គុយបាបានរកឃើញដៃគូជំនួយគាំទ្រថ្មីគឺសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ លើសពីនេះទៅទៀត [[ហ៊ូគោ ឆាវែស]]ដែលជាអតីត[[ប្រធានាធិបតីវេណេស៊ុយអេឡា|ប្រធានាធិបតីប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា]] និងអតីត[[ប្រធានាធិបតីបូលីវី]]លោក[[អេវ៉ូ ម៉ូរ៉ាលេស]]បានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយគុយបាហើយប្រទេសទាំងពីរបានក្លាយជាអ្នកនាំចេញនូវប្រេងនិងឧស្ម័នដ៏ធំមួយនៅលើពិភពលោក។ នៅឆ្នាំ២០០៣ រដ្ឋាភិបាលគុយបាបានចាប់ខ្លួនសកម្មជនស៊ីវិលមួយចំនួនហើយបានដាក់ពួកគេក្នុងពន្ធនាគារ, គេសម្តៅលើរយៈពេលនេះថា"[[និទាយរដូវខ្មៅ (គុយបា)|និទាឃរដូវខ្មៅ]]"។<ref>{{cite web|url=http://cpj.org/reports/2008/03/cuba-press-crackdown.php|title=Cuba's Long Black Spring|author1=Carlos Lauria |author2=Monica Campbell |author3=María Salazar |publisher=The Committee to Protect Journalists|date=18 March 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rsf.org/IMG/pdf/Cuba_report.pdf |title=Cuba – No surrender by independent journalists, five years on from "black spring" |publisher=Reporters Without Borders |date=March 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090702082005/http://www.rsf.org/IMG/pdf/Cuba_report.pdf |archivedate=2 July 2009}}</ref> នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៨ ហ្វីដែល កាស្ត្រូបានប្រកាសលាឈប់ពីតំណែងជាប្រធានាធិបតីគុយបាបន្ទាប់ពីមានការរាយការណ៍មួយនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៦ ថាលោកកាស្ត្រូចាប់ផ្តើមកើតជំងឺក្រពះពោះវៀនដ៏ធ្ងន់ធ្ងរម៉្យាង។<ref>{{cite web|title=Castro resigns as Cuban president: official media|publisher=Agence France-Presse|url=http://www.afp.com/english/news/stories/newsmlmmd.fce074e0275fae2a0c16383ec4973c96.191.html|date=19 February 2008|accessdate=19 February 2008|archivedate=27 មីនា 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327180558/https://www.afp.com/english/news/stories/newsmlmmd.fce074e0275fae2a0c16383ec4973c96.191.html|url-status=dead}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ប្អូនប្រុសរបស់លោកឈ្មោះ[[រ៉ាអ៊ូ កាស្ត្រូ]]ត្រូវបានប្រកាសឡើងកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីបន្ត។<ref>{{Cite news|title=Raul Castro named Cuban president|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7261204.stm|work=BBC News|date=24 February 2008|accessdate=24 February 2008}}</ref> រ៉ាអ៊ូបានប្រកាសសន្យានៅក្នុងសុន្ទរកថារបស់លោកថាការរឹតបន្តឹងលើសេរីភាពមួយចំនួននៅគុយបានឹងត្រូវដកចេញ។<ref>{{cite news|title=Byte by byte|publisher=The Economist|url=https://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=10881009|date=19 March 2008|accessdate=4 April 2008}}</ref> នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០០៩ រ៉ាអ៊ូបានទម្លាក់សមាជិករដ្ឋាភិបាលខ្លះដែលធ្លាប់បានតែងតាំងដោយបងប្រុសរបស់គាត់។<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/mar/02/raul-castro-fidel-cuba-officials|title=Raúl Castro replaces top Cuban officials|date=2 March 2009|accessdate=15 September 2009 |work=The Guardian |location=London}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៩ [[អង្គការរដ្ឋអាមេរិក]]បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយដើម្បីបញ្ចប់ការហាមឃាត់សមាជិកភាពរយៈពេល ៤៧ ឆ្នាំរបស់គុយបាក្នុងអង្គការនេះ។<ref>{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-06/04/content_11483233.htm |title=China View 2009-06-04: OAS plenary votes to end Cuba's exclusion |publisher=News.xinhuanet.com |date=4 June 2009 |accessdate=19 July 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821171219/http://news.xinhuanet.com/english/2009-06/04/content_11483233.htm |archivedate=21 August 2013 }}</ref> សេចក្តីសម្រេចបានបញ្ជាក់ថាសមាជិកភាពពេញលេញនឹងត្រូវពន្យារហូតទាន់តែប្រទេសគុយបា"យល់ស្របនឹងការអនុវត្តគោលបំណងនិងគោលការណ៍របស់ អ.រ.អ"។<ref name="Peterson"/> លោកហ្វីដែល កាស្ត្រូបានបញ្ជាក់ពីជំហររបស់លោកថាលោកកើតការមិនពេញចិត្តជាខ្លាំងលើជម្រើសចូលរួមរបស់គុយបាបន្ទាប់ពីសេចក្តីសម្រេចរបស់ អ.រ.អ ត្រូវបានប្រកាស។<ref>{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-06/04/content_11485277.htm |title=China View 2009-06-04: Cuba's Fidel Castro calls OAS a "U.S. Trojan horse" |publisher=News.xinhuanet.com |date=4 June 2009 |accessdate=19 July 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821175617/http://news.xinhuanet.com/english/2009-06/04/content_11485277.htm |archivedate=21 August 2013 }}</ref> [[File:Press conference, Havana.jpg|thumb|right|រ៉ាអ៊ូ កាស្ត្រូជាមួយនិងប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកលោក[[បារ៉ាក អូបាម៉ា]]នៅក្រុងហាវ៉ាណា ប្រទេសគុយបានាថ្ងៃទី២១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៦។]] នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៣ គុយបាបានបានបញ្ចប់តម្រូវការដែលបានចេញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ ក្នុងនោះបានបញ្ជាក់ថាពលរដ្ឋណាក៏ដោយដែលមានបំណងធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេសត្រូវមានលិខិតអនុញ្ញាតពីរដ្ឋាភិបាលដែលមានតម្លៃយ៉ាងថ្លៃនិងព្រមទាំងលិខិតអញ្ជើញផងដែរ។<ref>[http://www.cnn.com/2012/10/16/world/americas/cuba-travel-policy/ CNN: "Cuba eases travel restriction for citizens" by Ben Brumfield] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160304095615/http://www.cnn.com/2012/10/16/world/americas/cuba-travel-policy/ |date=4 March 2016 }} 16 October 2012 |''Until now, Cubans had to pay $150 for an exit visa. A resident in the country that the Cuban wanted to visit would also have to write a letter of invitation. Fees associated with the letter ran as high as $200. That's a steep price in a country where the average official monthly income is about $20.''</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-18933175 BBC: "Leaving Cuba: The difficult task of exiting the island" by Sarah Rainsford] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20161207180432/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-18933175 |date=7 December 2016 }} 12 July 2012</ref><ref>[http://www.wola.org/commentary/cubans_allowed_to_travel_abroad_without_exit_visas Washington Office on Latin America: "Cubans Allowed to Travel Abroad Without Exit Visas" By Geoff Thale and Clay Boggs] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160402155526/http://www.wola.org/commentary/cubans_allowed_to_travel_abroad_without_exit_visas |date=2 April 2016 }} 16 October 2012</ref> នៅឆ្នាំ១៩៦១ រដ្ឋាភិបាលគុយបាបានរឹតបន្តឹងច្បាប់លើការធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេសដើម្បីរារាំងការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ប្រជាជនក្រោយបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩៥៩។<ref>{{cite book|last=Henken|first=Ted|title=Cuba|year=2013|publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=9781610690126|page=[https://books.google.com/books?id=Pe_XAQAAQBAJ&pg=PA245 245]}}</ref> តម្រូវការថ្មីនៃឆ្នាំ២០១៣ គឺមានលក្ខណៈសាមញ្ញជាងមុន៖ ប្រជាជនគុយបាត្រូវការតែលិខិតឆ្លងដែននិងអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណប៉ុណ្ណោះដើម្បីអាចចាកចេញបាន ហើយវាជាលើកដំបូងបង្អស់ដែលរដ្ឋាភិបាលបានអនុញ្ញាតឱ្យក្មេងតូចៗធ្វើដំណើរចេញពីប្រទេសក្រៅដោយសេរីតាមឪពុកម្តាយរបស់ពួកគេ។<ref>[https://www.pbs.org/newshour/bb/world-jan-june13-cuba1_01-14/ PBS: "Cuba Opens Travel Abroad for Most Citizens, Eliminating Exit Visa Requirement"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20161128050947/http://www.pbs.org/newshour/bb/world-jan-june13-cuba1_01-14/ |date=28 November 2016 }} 14 January 2013</ref> ក៏ប៉ុន្តែលិខិតឆ្លងដែនគឺមានតម្លៃស្មើនឹងប្រាក់ខែប្រជាជនគុយបាជាមធ្យមប្រាំខែ។ អ្នកសង្កេតការណ៍ខ្លះបានចេញគំនិតថា ប្រជាជនគុយបាដែលមានសាច់ញាតិនៅខាងក្រៅប្រទេសអាចទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីគោលនយោបាយថ្មីនេះបាន។<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/11/cuba-exit-visas/1694569/ USA Today: "Cubans can leave, but to where and with what?" by Girish Gupta], 11 November 2012</ref> នៅក្នុងការអនុវត្តឆ្នាំទីមួយ ប្រជាជនគុយបាប្រមាណ ១៨០,០០០ នាក់បានធ្វើដំណើរចេញទៅក្រៅហើយបានត្រឡប់មកវិញ។<ref>[http://www.ibtimes.com/cubas-first-year-immigration-reform-180000-people-leave-country-come-back-1539860 International Business Times: "Cuba's First Year Of Immigration Reform: 180,000 People Leave The Country ... And Come Back" By Patricia Rey Mallén] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160809131449/http://www.ibtimes.com/cubas-first-year-immigration-reform-180000-people-leave-country-come-back-1539860 |date=9 August 2016 }} 14 January 2014</ref> គិតត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៤ កិច្ចពិភាក្សារវាងមន្ត្រីគុយបានិងមន្ត្រីអាមេរិកនិងរួមទាំងប្រធានាធិបតីអូបាម៉ាបានធ្វើឱ្យមានការដោះលែងនូវលោក[[អាឡែន ក្រូស]] អ្នកទោសនយោបាយចំនួនហាសិបពីរនាក់និងភ្នាក់ងារសម្ងាត់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកម្នាក់ជាថ្នូរនឹងការដោះលែងភ្នាក់ងារគុយបាចំនួនបីនាក់។ ទោះបីជាទណ្ឌកម្មរបស់អាមេរិកលើគុយបាមិនទាន់បានដកចេញភ្លាមៗមែនប៉ុន្តែវាត្រូវបានបន្ថូរខ្លះៗដែរដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យមានការនាំចេញនាំចូលតិចតួច និងពាណិជ្ជកម្មមួយចំនួន។<ref>{{cite web|url=http://www.nbcnews.com/storyline/u-s-cuba-relations/cuba-frees-american-alan-gross-held-five-years-n269926|title=Cuba Frees American Alan Gross, Held for Five Years|work=NBC News|author1=Andrea Mitchell |author2=Eric McClam |date=18 December 2014}}</ref> ==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ== {{Main|នយោបាយនៅគុយបា}} [[File:CubaElectio.JPG|thumb|ស្លាកផ្សព្វផ្សាយពី[[ការបោះឆ្នោតសភាគុយបាឆ្នាំ២០១៨|ការបោះឆ្នោតសភានៃឆ្នាំ២០១៨]]]] សាធារណរដ្ឋគុយបាគឺជាប្រទេស[[សង្គមនិយម]]តែមួយគត់លើពិភពលោកដែលនូវប្រកាន់មនោគមវិជ្ជា[[លទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន|ម៉ាក្ស–លេនីន]]។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៧៦ ដែលបានចែងថាប្រទេសគុយបាគឺជា[[រដ្ឋសង្គមនិយម|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយម]] ត្រូវបានជំនួសមកវិញដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៩២ ដែលចែងថា គុយបាគឺដើរតាមគំនិតនយោបាយនិងសង្គមរបស់លោក[[ចូសេ ម៉ាទី]] បូករួមជាមួយគំនិតរបស់[[កាល់ ម៉ាក្ស|ម៉ាក្ស]] [[ហ្វ្រ៊ីឌ្រិច អង់ហ្គែល|អង់ហ្គែល]] និង[[វ្លាឌីមៀរ អ៊ីលីច លេនីន|លេនីន]]។<ref name=constitution/> រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៩២ ក៏បានចែងមកទៀតថា [[គណបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា|បក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា]]គឺជា"កម្លាំងដឹកនាំរបស់សង្គមនិងរដ្ឋ"។<ref name=constitution/> [[លេខាទីមួយនៃបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា|លេខាទីមួយនៃបក្សកុម្មុយនិស្ត]]គឺជាបុគ្គលដ៏មានអំណាចខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលគុយបា បន្ទាប់មកគឺ[[ប្រធានាធិបតីគុយបា|ប្រធានាធិបតី]]និង[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីគុយបា|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]។<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/country_profiles/1203299.stm|title=Country profile: Cuba|work=BBC News|date=20 August 2009|accessdate=7 September 2009}}</ref> ប្រធានាធិបតីគុយបាត្រូវបោះឆ្នោតតែងតាំងដោយសភាហើយអាចបម្រើការបានរយៈពេលប្រាំឆ្នាំក្នុងមួយអាណត្តិ (បញ្ជាក់៖ អាណត្តិប្រធានាធិបតីគឺមិនត្រូវបានកំណត់ឡើយ)។<ref name=constitution/> [[File:Comité Central PCC.jpg|thumb|ទីស្នាក់ការកណ្តាលនៃ[[គណបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា|បក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា]]]] [[តុលាការកំពូលប្រជាជន]]គឺជាតុលាការជាន់ខ្ពស់នៃប្រទេស។ វាក៏ជាតុលាការចុងក្រោយសម្រាប់បណ្តឹងឧទ្ធរណ៍ទាំងអស់ដែលប្រឆាំងនឹងសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការខេត្ត។ ស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិជាតិរបស់គុយបាគឺ[[រដ្ឋសភានៃអំណាចប្រជាជន]] ហើយវាក៏ត្រូវជាស្ថាប័នអំណាចកំពូលរបស់ប្រទេសដែរដោយមានសមាជិកចំនួន ៦០៩ បម្រើការបានរយៈពេល ៥ ឆ្នាំ។<ref name=constitution/> ការជួបប្រជុំគ្នានៅក្នុងសភាគឺមានចំនួនពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំនៅរវាងសម័យប្រជុំនីតិប្បញ្ញត្តិអំណាចដែលត្រូវប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដោយសមាជិកគណៈរដ្ឋមន្រ្តីចំនួន ៣១ រូប។ អ្នកឈរឈ្មោះជាសមាជិកសភាត្រូវបានអនុម័តដោយការធ្វើប្រជាមតិសាធារណៈ។ ប្រជាពលរដ្ឋគុយបាដែលមានអាយុលើសពី ១៦ ឆ្នាំហើយមិនដែលត្រូវបានផ្តន្ទាទោសអ្វីពីបទឧក្រិដ្ឋព្រហ្មទណ្ឌនោះ អាចចូលរួមបោះឆ្នោតបាន។<ref>{{cite web|title=Cuba 1976 (rev. 2002)|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Cuba_2002?lang=en#796|website=Constitue|accessdate=28 April 2015}}</ref> មាត្រា ១៣១ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញបានចែងថាការបោះឆ្នោតត្រូវប្រព្រឹត្តិទៅដោយ"សេរី ស្មើភាព និងជាសម្ងាត់"។<ref name=constitution/> មាត្រា ១៣៦ បានចែងថា "ដើម្បីឱ្យតំណាងរាស្ត្រឬប្រតិភូត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប់ឆ្នោត ពួកគេត្រូវតែទទួលសន្លឹកឆ្នោតបានច្រើនជាងពាក់កណ្តាលនៃចំនួនសន្លឹកឆ្នោតដែលមានសុពលភាពនៅក្នុងមណ្ឌលបោះឆ្នោត"។<ref name=constitution/> គ្មានគណបក្សនយោបាយណាមួយត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យតែងតាំងបេក្ខជនឬធ្វើយុទ្ធនាការអ្វីនៅលើកោះនោះទេបូករួមទាំងគណបក្សកុម្មុយនិស្តទៀតផង។<ref>[http://sshl.ucsd.edu/collections/las/cuba/1990.html Cuba: Elections and Events 1991–2001] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070301123039/http://sshl.ucsd.edu/collections/las/cuba/1990.html |date=1 March 2007 }} Latin American Election Statistics Home</ref> គណបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបាបានរៀបចំការប្រជុំសមាជបក្សបានចំនួន ៦ លើកសរុបចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៥ មក។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០១១ គណបក្សនេះបានបញ្ជាក់ថាសមាជិកខ្លួនមានចំនួនប្រមាណ ៨០០,០០០ នាក់ហើយអ្នកតំណាងជាទូទៅមានយ៉ាងហោចណាស់ពាក់កណ្ដាលនៅក្នុងក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋនិងរដ្ឋសភា។ មុខតំណែងដែលនៅសល់ត្រូវបានបំពេញដោយបេក្ខជនមានឈ្មោះដែលមិនមានទំនាក់ទំនងអ្វីជាមួយបក្សកុម្មុយនិស្ត។ សកម្មភាពក្រុមប្រឆាំងនៅគុយបាគឺមានចំនួនតិចតួចណាស់។ គុយបាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រទេសផ្តាច់ការដោយ[[លិបិក្រមប្រជាធិបតេយ្យ]]នាឆ្នាំ២០១៦<ref name="index2016">{{cite web|title=Democracy Index 2016: Revenge of the 'deplorables'|url=https://www.eiu.com/public/topical_report.aspx?campaignid=DemocracyIndex2016|website=eiu.com|publisher=The Economist Intelligence Unit|access-date=20 July 2017|date=25 January 2017|archivedate=11 វិច្ឆិកា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191111195322/https://www.eiu.com/public/topical_report.aspx?campaignid=DemocracyIndex2016|url-status=dead}}</ref> និងដោយការសង្កតរបស់[[សេរីភាពនៅលើពិភពលោក]]។<ref>[https://freedomhouse.org/sites/default/files/Country%20Status%20%26%20Ratings%20Overview%2C%201973-2016.pdf "Country Status and ratings overview"], ''Freedom in the World 1973–2016'', Freedom House. Retrieved 2 August 2016.</ref> នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៣ ប្រធានាធិបតីគុយបាលោករ៉ាអ៊ូ កាស្ត្រូបានប្រកាសថាលោកនឹងលាឈប់ពីតំណែងនៅឆ្នាំ២០១៨ ដោយបញ្ចប់អាណត្តិប្រាំឆ្នាំរបស់លោកហើយលោកសង្ឃឹមថាការអនុវត្តនូវរយៈពេលកំណត់អាណត្តិសម្រាប់ប្រធានាធិបតីគុយបានឹងនូវតែបន្តដល់ពេលអនាគតនិងរួមទាំងការកំណត់អាយុផងដែរ។<ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/02/24/cuba-president-castro-parliament/1943365/ |title=Cuba's Raul Castro announces retirement in 5 years |work=USA Today |date=25 February 2013 |accessdate=23 April 2014}}</ref> បន្ទាប់ពីលោកហ្វីដែល កាស្ត្រូបានទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៦ រដ្ឋាភិបាលគុយបាបានប្រកាសការកាន់ទុក្ខរយៈពេល ៩ ថ្ងៃនៅទូទាំងប្រទេស។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការកាន់ទុក្ខរយៈពេលប្រាំបួនថ្ងៃនោះ ប្រជាជនគុយបាត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលហាមឃាត់មិនឱ្យលេងភ្លេងខ្លាំងៗ ធ្វើពិធីជប់លៀង ឬសេព្វគប់គ្រឿងស្រវឹងអ្វីឡើយ។<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2016/12/03/world/americas/a-nation-in-mourning-images-of-cuba-after-fidel-castro.html |title=A Nation in Mourning: Images of Cuba After Fidel Castro|last1=Lima|first1=Tomas Munita, Mauricio|date=3 December 2016 |newspaper=The New York Times|access-date=7 February 2017 |last2=Ahmed|first2=Azam|issn=0362-4331}}</ref> ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== {{Main|ខេត្តនៃគុយបា|តំបន់រដ្ឋបាលគុយបា}} ប្រទេសគុយបាគឺបែងចែកចេញជា ១៥ ខេត្ត និងតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសមួយ (អ៊ីស្លាឌេឡាយូវិនថូទ)។ កាលដើមឡើយ គុយបាគឺមានខេត្តធំៗចំនួន ៦ មានដូចជា៖ ពីណាឌេលរីអូ ហាបាណា ម៉ាតានសាស ឡាសវីឡាស៍ កាម៉ាក្វេ និងអូរ៉េអង់តេ។ បំណែងចែករដ្ឋបាលគុយបាបច្ចុប្បន្នគឺមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងខេត្តយោធាអេស្ប៉ាញនៅអំឡុងសង្គ្រាមដណ្តើមឯករាជ្យ ចំណែកឯតំបន់ដែលមានជម្លោះឬបញ្ហាទឹកដីនាសម័យនោះត្រូវបានបំបែកទៅជាខេត្តតូចៗទៀតរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ ក្នុងខេត្តនីមួយៗគឺត្រូវបានបែងចែកចេញទៅជាតំបន់រដ្ឋបាលតូចៗបន្តទៀត។ ខេត្តទាំង ១៥ នៃប្រទេសគុយបាមានដូចជា៖ [[File:CubaSubdivisions.png|thumb|upright=2|ផែនទីខេត្តនៃប្រទេសគុយបា]] {| class="background:transparent" | style="padding-right:1em;"| <ol> <li>[[ខេត្តពីណាឌេលរីអូ|ពីណាឌេលរីអូ]]</li> <li>[[ខេត្តអាតេមីសា|អាតេមីសា]]</li> <li>[[ឡាហាវ៉ាន]]</li> <li>[[ខេត្តម៉ាយ៉ាបេគ៍|ម៉ាយ៉ាបេគ៍]]</li> <li>[[ខេត្តម៉ាតានសាស|ម៉ាតានសាស]]</li> <li>[[ខេត្តស៊ានហ្វូហ្កូស|ស៊ានហ្វូហ្កូស]]</li> <li>[[ខេត្តវីឡាក្លារ៉ា|វីឡាក្លារ៉ា]]</li> <li>[[ខេត្តសាងទីស្ពីរីទូស|សាងទីស្ពីរីទូស]]</li> | </ol> <ol start="9"> <li>[[ខេត្តស៊ីអេកូឌេអាវីឡា|ស៊ីអេកូឌេអាវីឡា]]</li> <li>[[ខេត្តកាម៉ាក្វេ|កាម៉ាក្វេ]]</li> <li>[[ខេត្តឡាសទូណាស|ឡាសទូណាស]]</li> <li>[[ខេត្តក្រង់ម៉ា|ក្រង់ម៉ា]]</li> <li>[[ខេត្តហូលក្វីន|ហូលក្វីន]]</li> <li>[[ខេត្តសានឌីអាកូឌេគុយបា|សានឌីអាកូឌេគុយបា]]</li> <li>[[ខេត្តក្វានតាណាម៉ូ|ក្វានតាណាម៉ូ]]</li> <li>[[អ៊ីស្លាឌេឡាយូវិនថូទ]]</li> </ol> | |} ===សិទ្ធិមនុស្ស=== {{Main|សិទ្ធិមនុស្សនៅគុយបា|ការចាប់ពិរុទ្ធនៅគុយបា}} [[File:Damas de Blanco demonstration in Havana, Cuba.jpg|thumb|left|[[ស្ត្រីក្នុងសម្លៀកបំពាក់ស]]កំពុងធ្វើបាតុកម្មនៅរដ្ឋធានីហាវ៉ាណា (មេសា ២០១២)]] រដ្ឋាភិបាលគុយបាត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទរំលោភសិទ្ធិមនុស្សជាច្រើនមានដូចជា៖ ការធ្វើទារុណកម្ម ការចាប់មនុស្សដាក់ពន្ធនាគារតាមអំពើចិត្ត ការជំនុំជម្រះដោយអយុត្តិធម៌ និងការប្រហារជីវិតក្រៅប្រព័ន្ធច្បាប់ (គេអាចស្គាល់វាថា "''El Paredón''")។<ref name="cidh">{{cite web|date=7 April 1967 |url=http://www.cidh.org/countryrep/Cuba67sp/indice.htm |title=Information about human rights in Cuba |publisher=Comision Interamericana de Derechos Humanos |language=Spanish |accessdate=9 July 2006 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060614143826/http://www.cidh.org/countryrep/Cuba67sp/indice.htm |archivedate=14 June 2006}}</ref><ref>{{cite news |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2886.htm |title=Cuba |author=Bureau of Public Affairs |publisher=[[United States Department of State]] |date=25 March 2010 |accessdate=1 April 2011|author-link=Bureau of Public Affairs }}</ref> [[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]]បានបញ្ជាក់ថារដ្ឋាភិបាលគុយបាបាន"គាបសង្កត់និងកម្ចាត់រាល់ក្រុមអ្នកនយោបាយប្រឆាំងនៅគ្រប់ទិសទី" ហើយ"ប្រជាជនគុយបាម្នាក់ៗតែងបដិសេដនូវការគាបសង្កត់សិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ ការជួបជុំជាសមាគម សិទ្ធិឯកជន ការធ្វើចលនា និងនីតិវិធីត្រឹមត្រូវច្បាប់ដោយខ្លាចថារដ្ឋាភិបាលនឹងចាប់ខ្លួនពួកគេបើហ៊ានបញ្ចេញព័ត៌មានទៅក្រៅ"។<ref name="hrw2006">{{cite web|url=https://www.hrw.org/legacy/wr2k7/pdfs/cuba.pdf|title=Cuba Country Summary|last=|first=|year=2007|website=|publisher=Human Rights Watch|access-date=16 January 2019}}</ref> នៅឆ្នាំ២០០៣ [[សហភាពអឺរ៉ុប]] (EU) បានចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលគុយបាពីបទ"បន្តរំលោភសិទ្ធិមនុស្សនិងសិទ្ធិសេរីភាពជាមូលដ្ឋាន"។<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2004:076E:0384:0386:EN:PDF|title=EU-Cuba relations|date=4 September 2003|publisher=European Communities|accessdate=6 September 2009}}</ref> EU បានបន្តអំពាវនាវម្តងហើយម្តងទៀតឱ្យមានការធ្វើកំណែទម្រង់សង្គមនិងសេដ្ឋកិច្ចនៅគុយបា និងសូមឱ្យរដ្ឋាភិបាលដោះលែងរាល់អ្នកទោសនយោបាយទាំងអស់។<ref name="Laursen">{{cite book | last=Laursen | first=F. | title=The EU in the Global Political Economy | publisher=P.I.E. Peter Lang | year=2009 | isbn=978-90-5201-554-5 | url=https://books.google.com/books?id=8N66N1M3fVMC&pg=PA279 | page=279}}</ref> សហរដ្ឋអាមេរិកនូវតែបន្តធ្វើនិន្និវារណ៍ប្រឆាំងនឹងគុយបា"ដរាបណាទាន់តែគុយបាប្តូរមកប្រកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនិងប្រកាន់ខ្ជាប់ការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស"<ref>{{cite web|url=https://1997-2001.state.gov/www/regions/wha/cuba/democ_act_1992.html |title=Cuban Democracy Act |year=1992 |publisher=U.S. Department of State |accessdate=6 September 2009 }}</ref> ទោះបីជាមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ (តាំងពីឆ្នាំ១៩៩២) បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចជារៀងរាល់ឆ្នាំឱ្យអាមេរិកដកការធ្វើនិន្និវារណ៍របស់ខ្លួនលើគុយបាចេញព្រោះវាជាសកម្មភាពរំលោភលើធម្មនុញ្ញរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិឬច្បាប់អន្តរជាតិក៏ដោយ។<ref>{{cite web|title=The US Embargo Against Cuba: Its Impact on Economic and Social Rights |url=https://www.amnesty.org/en/documents/amr25/007/2009/en/ |publisher=Amnesty International |accessdate=29 December 2013 |date=September 2009 }}</ref> គុយបាខ្លួនឯងបានចាត់ទុកថាការធ្វើនិន្និវារណ៍របស់អាមេរិកជាការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៤ ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកលោក[[បារ៉ាក អូបាម៉ា]]បានប្រកាសស្តារទំនាក់ទំនងបរទេសឡើងវិញជាមួយប្រទេសគុយបាដោយជំរុញឱ្យសភាអាមេរិកបញ្ឈប់ការអនុវត្តនិន្និវារណ៍របស់ខ្លួន។<ref>{{cite news|title=Historic thaw in U.S., Cuba standoff|url=http://www.cnn.com/2014/12/17/politics/obama-cuba-castro-relations/|publisher=CNN|accessdate=19 December 2014}}</ref> ប្រទេសគុយបាមានចំនួនអ្នកកាសែតជាប់ពន្ធនាគារច្រើនជាងគេទីពីរនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨ (ប្រទេសចិនមានចំនួនច្រើនជាងគេ) បើយោងតាមប្រភពខ្លះៗមានដូចជា[[គណៈកម្មាធិការដើម្បីការពារអ្នកកាសែត]]និងអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស។<ref>{{cite web|url=http://cpj.org/reports/2008/12/cpjs-2008-prison-census-online-and-in-jail.php|title=CPJ's 2008 prison census: Online and in jail|publisher=Committee to Protect Journalists}}</ref><ref>{{cite book |title=World Report 2008: Events of 2007 |publisher=[[Seven Stories Press]] |year=2008 |isbn=978-1-58322-774-9 |author=Human Rights Watch |page=[https://archive.org/details/worldreport2008e0000unse/page/207 207] |url=https://archive.org/details/worldreport2008e0000unse/page/207 |author-link=Human Rights Watch }}</ref> ក្រុមអ្នកប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលគុយបាគឺច្រើនប្រឈមមុខនឹងការចាប់ខ្លួននិងការដាក់ពន្ធនាគារ។ នៅទស្សវត្ត ១៩៩០ អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សបានរាយការណ៍ថាប្រព័ន្ធពន្ធនាគារដ៏ធំរបស់គុយបាដែលត្រូវជាពន្ធនាគារធំបំផុតនៅអាមេរិកឡាទីន មានពន្ធនាគារសន្តិសុខអតិបរមាចំនួន ៤០ ពន្ធនាគារសន្តិសុខអប្បបរមាចំនួន ៣០ និងជំរុំការងារជាង ២០០។<ref name=hrw1999>{{cite web|url=https://www.hrw.org/reports/1999/cuba/Cuba996-05.htm|title=Cuba's Repressive Machinery – V. General Prison Conditions|publisher=Human Rights Watch|accessdate=29 March 2013}}</ref> យោងតាមអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស៖ "ចំនួនអ្នកជាប់ពន្ធនាគារគុយបាត្រូវបានបង្ខាំងនៅក្នុងកន្លែងមិនសមរម្យនិងឥតផាសុខភាពដែលអ្នកទោសត្រូវប្រឈមនឹងការរំលោភបំពានទាំងផ្លូវកាយនិងផ្លូវភេទ។"<ref name=hrw1999/> នៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១០ គណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សក្រៅផ្លូវការរបស់គុយបាបាននិយាយថាអ្នកទោសនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសគុយបាគឺមានចំនួន ១៦៧ នាក់ដែលជាចំនួនធ្លាក់ចុះពី ២០១ នៅដើមឆ្នាំនេះ។ ប្រធានគណៈកម្មការនោះបានបញ្ជាក់ថាការជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេលយូរកំពុងត្រូវបានជំនួសដោយការប្រមាថនិងសម្លុត។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/10517497|title=Number of Cuban political prisoners dips – rights group|date=5 July 2010|accessdate=2 June 2014|work=BBC News}}</ref> ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់កាស្ត្រូលើប្រទេសគុយបា ប្រជាជនប្រមាណ ២០០,០០០ នាក់ត្រូវបានគេចាប់ដាក់គុកឬដកហូតសេរីភាពដោយសារហេតុផលនយោបាយ។<ref name=gonzalo-castro/> ===ទំនាក់ទំនងបរទេស=== <!--សូមអ្នកចូលរក្សាផ្នែកនេះឱ្យសង្ខេបនិងខ្លីហើយប្រសិនបើលោកអ្នកចង់សរសេរព័ត៌មានបន្ថែម សូមចូលសរសេរក្នុងទំព័រ"ទំនាក់ទំនងបរទេសរបស់គុយបា"--> {{Main|ទំនាក់ទំនងបរទេសរបស់គុយបា}} [[File:Havana11.JPG|thumb|ផ្លាកឃោសនានៅពីមុខតំបន់ក្រុមហ៊ុនសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្រុងហាវ៉ាណា]] គុយបាបានអនុវត្តគោលនយោបាយការបរទេសដែលមិនមានលក្ខណៈដូចប្រទេសតូចតាចឬប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ឡើយ។<ref name = "Domínguez 1989 6">{{Harvnb|Domínguez|1989|p=6}}: "Cuba is a small country, but it has the foreign policy of a big power."</ref><ref name = "Feinsilver 1989 2">{{Harvnb|Feinsilver|1989|p=2}}: "Cuba has projected disproportionately greater power and influence through military might&nbsp;... through economic largesse&nbsp;... as a mediator in regional conflicts, and as a forceful and persuasive advocate of Third World interests in international forums. Cuba's scientific achievements, while limited, are also being shared with other Third World countries, thereby furthering Cuban influence and prestige abroad."</ref> ក្រោមការដឹកនាំរបស់កាស្ត្រូ ប្រទេសគុយបាបានចូលធ្វើអន្តរាគមន៍នៅក្នុងភ្លើងសង្គ្រាមជាច្រើននៅទ្វីបអាហ្រ្វិក អាមេរិកកណ្តាល និងអាស៊ី។ គុយបាបានគាំទ្រប្រទេស[[អាល់ហ្សេរី]]ពីឆ្នាំ១៩៦១–១៩៦៥<ref name = "Gleijeses 1996 159,161">{{Harvnb|Gleijeses|1996|pp=159, 161}}: "Cuba's relationship with Algeria in 1961–5&nbsp;... clashes with the image of Cuban foreign policy—cynical ploys of a [Soviet] client state—that prevails not only in the United States but also in many European capitals.&nbsp;... The aid Cuba gave Algeria in 1961–2 had nothing to do with the East-West conflict. Its roots predate Castro's victory in 1959 and lie in the Cubans' widespread identification with the struggle of the Algerian people."</ref> ហើយបានបញ្ជូនទ័ពរាប់ពាន់នាក់ចូលប្រទេសអង់កូឡាដើម្បីប្រយុទ្ធនៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងអង់កូឡា|សង្គ្រាមស៊ីវិលអង់កូឡា]]។<ref name = "Gleijeses 2010 327">{{Harvnb|Gleijeses|2010|p=327}}: "The dispatch of 36,000 Cuban soldiers to Angola between November 1975 and April 1976 stunned the world;&nbsp;... by 1988, there were 55,000 Cuban soldiers in Angola."</ref> ប្រទេសផ្សេងៗដែលធ្លាប់បានទទួលការគាំទ្រផ្នែកយោធាពីគុយបាមានដូចជា៖ [[អេត្យូពី]]<ref name = "Gleijeses 2002 392">{{Harvnb|Gleijeses|2002|p=[https://books.google.com/books?id=QHWGwG71hzMC&pg=PA392 392]}}: "After Angola, Cuba's largest military intervention was in Ethiopia, where in 1978 16,000 Cuban troops helped repulse the invading Somali army."</ref><ref name = "Tareke 2009 62to63">{{Harvnb|Tareke|2009|pp=[https://books.google.com/books?id=dRIfYPTZxJsC&pg=PA62 62–3]}}. Tareke refers here to the training given to 10&nbsp;members of the [[Eritrean Liberation Front]] in 1968 during the [[Eritrean War of Independence|Eritrean struggle for independence]].</ref> [[គីនេ]]<ref name = "Gleijeses 1997 50">{{Harvnb|Gleijeses|1997|p=50}}: "On 14–16 October 1960, [Guinean president Ahmed Sékou] Touré went to Havana. It was the first visit of an African chief of state to Cuba. The following year Cuba's foreign aid programme to Third World governments began when fifteen students from Guinea arrived in Havana to attend the university or technical institutes."</ref> [[គីនេ-ប៊ីសាវ]]<ref name = "Gleijeses 1997 45">{{Harvnb|Gleijeses|1997|p=45}}: "Joining the rebellion in 1966, and remaining through the war's end in 1974, this was the longest Cuban intervention in Africa before the despatch of troops to Angola in November 1975. It was also the most successful. As the Guinean paper ''Nõ Pintcha'' declared, 'The Cubans' solidarity was decisive for our struggle{{' "}}.</ref> [[ម៉ូសំប៊ិក]]<ref name = "Gleijeses 2002 227">{{Harvnb|Gleijeses|2002|p=[https://books.google.com/books?id=QHWGwG71hzMC&pg=PA227&dq=%22not+very+important%22 227]}}. The Cuban contribution to the independence of Mozambique was not very important.</ref> និង[[យេមែន]]។{{sfn|Ramazani|1975|p=[https://books.google.com/books?id=7ETnbmUmxoUC&pg=PA91 91] }} គុយបាក៏បានផ្តើមបេសកកម្មយោធាដ៏តូចមួយនៅ[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកេន]]នៅឆ្នាំ១៩៥៩ ផងដែរ។<ref>{{Cite news|publisher=Waterloo Daily Courier|date=24 June 1959|location=Waterloo, Iowa|title=AP 1950 Invasion Wiped Out Says Trujillo|page=7}}{{Unreliable source?|date=September 2009}}</ref> ប៉ុន្តែបេសកកម្មនៅសាធារណរដ្ឋដូមីនីកេននោះត្រូវទទួលបរាជ័យហើយក្រោយមកបូជនីយដ្ឋានមួយបានសាងឡើងនៅសានតូម៉ាំងដោយរដ្ឋាភិបាលដូមីនីកេនដើម្បីរំលឹកដល់ទាហានគុយបាដែលបានមកបូជាជីវិតលើទឹកដីពួកគេ។<ref>{{cite web |title= Resistencia 1916–1966 |url= http://www.museodelaresistencia.org/index.php?option=com_wrapper&view=wrapper&Itemid=232 |publisher= museodelaresistencia.org |accessdate= 24 April 2013 |archivedate= 26 វិច្ឆិកា 2013 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20131126212007/http://museodelaresistencia.org/index.php?option=com_wrapper&view=wrapper&Itemid=232 |url-status= dead }}</ref> នៅឆ្នាំ២០០៨ សហភាពអឺរ៉ុបនិងគុយបាបានយល់ព្រមបន្តធ្វើសកម្មភាពទំនាក់ទំនងនិងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការពេញលេញជាមួយគ្នាវិញ។<ref>{{cite web|url=http://ec.europa.eu/development/icenter/repository/EU-Cuba-Joint%20declaration-261108_EN.pdf |title=Joint declarations concerning areas and modalities provisionally identified for cooperation |date=26 November 2008 |publisher=European Commission |accessdate=6 September 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511102350/http://ec.europa.eu/development/icenter/repository/EU-Cuba-Joint%20declaration-261108_EN.pdf |archivedate=11 May 2011 }}</ref> ប្រទេសគុយបាក៏ត្រូវជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃ[[សម្ព័ន្ធបូលីវីដើម្បីអាមេរិក|សម្ព័ន្ធបូលីវីដើម្បីអាមេរិកាំង]]ផងដែរ។<ref>{{cite web |last= Hirst |first= Joel D. |date= 2 December 2010 |title= The Bolivarian Alliance of the Americas |url= http://www.cfr.org/venezuela/bolivarian-alliance-americas/p23585 |publisher= [[Council on Foreign Relations|cfr.org]] |accessdate= 24 April 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130615195732/http://www.cfr.org/venezuela/bolivarian-alliance-americas/p23585 |archive-date= 15 June 2013 |url-status= dead |archivedate= 15 មិថុនា 2013 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20130615195732/http://www.cfr.org/venezuela/bolivarian-alliance-americas/p23585 }}</ref> នៅចុងឆ្នាំ២០១២ បុគ្គលិកពេទ្យគុយបាប្រមាណរាប់ពាន់នាក់បានធ្វើការនៅក្រៅប្រទេស<ref>{{cite web |last= Millman |first= Joel |date= 15 January 2011 |title= New Prize in Cold War: Cuban Doctors |url= https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970203731004576045640711118766 |publisher= [[The Wall Street Journal|wsj.com]] |accessdate= 24 April 2013 }}</ref> ហើយនៅប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡាតែមួយមានវត្តមានគ្រូពេទ្យគុយបាដល់ទៅ ៣០,០០០ នាក់ឯណោះ។<ref>{{cite web |last= Arsenault |first= Chris |date= 31 December 2012 |title= Cuban doctors prescribe hope in Venezuela |url= http://www.aljazeera.com/indepth/spotlight/venezuelaelection/2012/10/20121039242915607.html |publisher= [[Al Jazeera English|aljazeera.com]] |accessdate= 24 April 2013 }}<br />As the article discusses, the oil-for-doctors programme has not been welcomed uncritically in Venezuela. The initial impetus for Cuban doctors' going to Venezuela was a Chavez-government welfare project called ''[[Mission Barrio Adentro|Misión Barrio Adentro]]'' ({{Harvnb|Albornoz|2006}}).</ref> [[File:Парад в честь 70-летия Великой Победы - 42.jpg|thumb|រ៉ាអ៊ូ កាស្រ្តូជាមួយនឹងប្រធានាធិបតីម៉ុងហ្គោលីលោក[[ត្សាក់គាជីន អែលបេកដក|អែលបេកដក]]នៅក្នុងពិធីហែលព្យុហយាត្រានៃទិវាជ័យជម្នះទីក្រុងមូស្គូនាថ្ងៃទី៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៥។]] នៅឆ្នាំ១៩៩៦ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោក[[ប៊ីល គ្លីនតុន]]បានអនុវត្តច្បាប់រឹតបន្តឹងនិន្និវារណ៍បន្ថែមទៀតមកលើគុយបា។<ref>{{Harvnb|Roy|2000}}.<br />Roy's study was described as "systematic and fair" by [[Jorge I. Dominguez|Jorge Domínguez]]—see {{Cite journal |last= Domínguez |first= Jorge I. |year= 2001 |title= Reviews: ''Cuba, the United States, and the Helms-Burton Doctrine: International Reactions'' by Joaquín Roy |journal= [[Journal of Latin American Studies]] |volume= 33 |issue= 4 |pages= 888–890 |jstor= 3653779 |doi=10.1017/s0022216x0133626x}}</ref> នៅឆ្នាំ២០០៩ លោកប្រធានាធិបតីបារ៉ាក អូបាម៉ាបានថ្លែងសេចក្តីមួយនៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា នៅក្នុងប្រទេស[[ទ្រីនីតេ និងតូបាគោ]]ថា"អាមេរិកនឹងត្រៀមចាប់ផ្តើមសារជាងថ្មីជាមួយគុយបា"<ref>{{cite web|url=http://www.america.gov/st/peacesec-english/2009/April/20090421102201dmslahrellek0.4116632.html |title=Obama Says U.S., Cuba Taking Critical Steps Toward a New Day |date=21 April 2009 |publisher=Bureau of International Information Programs, U.S. Department of State |accessdate=6 September 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091130044737/http://www.america.gov/st/peacesec-english/2009/April/20090421102201dmslahrellek0.4116632.html?CP.rss=true |archivedate=30 November 2009 }}</ref> ហើយលោកបានលុបចោលនូវច្បាប់ហាមឃាត់ធ្វើដំណើរនិងផ្ទេរប្រាក់អាមេរិក–គុយបារបស់រដ្ឋាភិបាលប្រធានាធិបតីប៊ូសចោល។<ref>{{cite web|url=http://www.america.gov/st/texttrans-english/2009/April/20090413170610eaifas0.2033502.html |title=U.S. Administration Announcement on U.S. Policy Toward Cuba |date=13 April 2009 |publisher=Bureau of International Information Programs, U.S. Department of State |accessdate=6 September 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090830041229/http://www.america.gov/st/texttrans-english/2009/April/20090413170610eaifas0.2033502.html |archivedate=30 August 2009 }}</ref> ៥ ឆ្នាំក្រោយមក ប្រទេសកាណាដានិង[[សម្ដេចប៉ាបហ្វ្រង់សូ័រ]]បានស្តារទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិជាមួយប្រទេសគុយបាឡើងវិញតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងរវាងគុយបានិងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ពួកគេបានយល់ព្រមដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយទាំងប៉ុន្មានដែលខ្លួនមានហើយសហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានចាប់ផ្តើមសាងសង់ស្ថានទូតខ្លួនមួយនៅរដ្ឋធានីហាវ៉ាណា។<ref>{{cite news|author1=Daniel Trotta and Steve Holland|title=U.S., Cuba restore ties after 50 years|url=https://www.reuters.com/article/2014/12/17/us-cuba-usa-gross-idUSKBN0JV1H520141217|accessdate=13 January 2015|agency=Reuters|date=17 December 2014|location=Havanna and Washington|archive-date=24 កញ្ញា 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924211542/http://www.reuters.com/article/2014/12/17/us-cuba-usa-gross-idUSKBN0JV1H520141217|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Baker|first1=Peter|title=U.S. to Restore Full Relations With Cuba, Erasing a Last Trace of Cold War Hostility|url=https://www.nytimes.com/2014/12/18/world/americas/us-cuba-relations.html|accessdate=13 January 2015|work=The New York Times|date=17 December 2014}}</ref><ref>{{cite news|author1=Frances Robles and Julie Hirschfeld Davis|title=U.S. Frees Last of the 'Cuban Five,' Part of a 1990s Spy Ring|url=https://www.nytimes.com/2014/12/18/world/americas/us-frees-last-of-the-cuban-five-part-of-a-1990s-spy-ring-.html|accessdate=13 January 2015|work=The New York Times|date=18 December 2014}}</ref><ref>{{cite news|last1=Parlapiano|first1=Alicia|title=How America's Relationship With Cuba Will Change|url=https://www.nytimes.com/interactive/2014/12/17/world/americas/cuba-sanctions.html|accessdate=13 January 2015|work=The New York Times|date=17 December 2014}}</ref><ref>{{cite news|author1=Mark Landler and Michael R. Gordon|title=Journey to Reconciliation Visited Worlds of Presidents, Popes and Spies|url=https://www.nytimes.com/2014/12/18/world/americas/journey-to-rapprochement-visited-worlds-of-presidents-popes-and-spies.html|accessdate=13 January 2015|work=The New York Times|date=17 December 2014}}</ref> កិច្ចយល់ព្រមបើកដំណើរការស្ថានទូតរវាងប្រទេសទាំងពីរបានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៥ ហើយបានអនុវត្តនៅថ្ងៃទី៣០។<ref>{{cite news|last1=Jackson|first1=David|title=Obama, Cuba announce embassy openings|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2015/07/01/obama-cuba-raul-castro-embassy/29555255/|accessdate=1 July 2015|date=1 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|last1=Jaffe|first1=Greg|title=U.S. and Cuba reach deal to reopen embassies and reestablish ties|url=https://www.washingtonpost.com/politics/us-and-cuba-reach-deal-to-reopen-embassies-and-reestablish-ties/2015/06/30/258209ba-1f70-11e5-84d5-eb37ee8eaa61_story.html|website=The Washington Post|accessdate=30 June 2015}}</ref> នៅឆ្នាំដដែរនោះ សេតវិមានរបស់រដ្ឋាភិបាលអាមេរិកបានប្រកាសថាលោកប្រធានាធិបតីអូបាម៉ាបានសម្រេចដកឈ្មោះប្រទេសគុយបាចេញពីបញ្ជីប្រទេសដែលគាំទ្រអំពើភេរវកម្ម<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/04/15/world/americas/obama-cuba-remove-from-state-terror-list.html |title=Cuba to Be Removed From U.S. List of Nations That Sponsor Terrorism |last1=Archibold |first1=Randal C. |last2=Davis |first2=Julie Hirschfield |work=The New York Times |date=14 April 2015 |accessdate=15 April 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nbcnews.com/storyline/u-s-cuba-relations/obama-remove-cuba-list-state-sponsors-terrorism-n341446 |title=Obama Nixing Cuba From List of State Sponsors of Terrorism |last1=Gamboa |first1=Suzanne |last2=Abdullah |first2=Halimah |publisher=NBC News |date=14 April 2015 |accessdate=15 April 2015}}</ref> ដោយគុយបាឆ្លើយតបវិញថាជារឿង"ល្អ"។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-32313184 |title=Cuba praises 'fair' US pledge on terrorism list |work=BBC News |date=15 April 2015 |accessdate=15 April 2015}}</ref> ===បទឧក្រិដ្ឋ និងការអនុវត្តច្បាប់=== [[File:Cuba police car 01.JPG|thumb|ឡានប៉ូលីសនៅក្រុង[[ហូលក្វីន]]។]] ភ្នាក់ងារអនុវត្តច្បាប់ទាំងអស់ត្រូវបានរក្សានៅក្រោមក្រសួងមហាផ្ទៃគុយបាដោយមានការឃ្លាំមើលពីសំណាក់[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធបដិវត្តន៍គុយបា|កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធបដិវត្តន៍]]។ នៅក្នុងប្រទេសនេះ ប្រជាពលរដ្ឋនីមួយៗអាចធ្វើការទាក់ទងជាមួយប៉ូលីសបានដោយហៅទូរស័ព្ទលេខ ១០៦។<ref>{{cite web|url=http://www.whatlatinamerica.com/emergency-phone.html |title=Emergency Phone Numbers |publisher=Whatlatinamerica.com |date= |accessdate=10 June 2013}}</ref> កម្លាំងប៉ូលីសដែលគេសម្តៅទៅថា "Policía Nacional Revolucionaria" ឬ PNR នឹងលើកទទួលសាកសួរជំនួយ។ រដ្ឋាភិបាលគុយបាក៏មានទីភ្នាក់ងារមួយដែលមានឈ្មោះថា[[ក្រុមប្រឹក្សាស៊ើបការណ៍សម្ងាត់]]ដែលធ្វើប្រតិបត្តិការស៊ើបការណ៍បរទេសនិងរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយ[[សេវាសន្តិសុខសហព័ន្ធរុស្ស៊ី]]។ ===យោធា=== {{Main|កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធបដិវត្តន៍គុយបា}} គិតត្រឹមឆ្នាំ២០០៩ ប្រទេសគុយបាបានចំណាយថវិកាប្រមាណ ៩១.៨ លានដុល្លារលើកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធខ្លួន។<ref>{{cite web|title=The SIPRI Military Expenditure Database |url=http://milexdata.sipri.org/ |publisher=Stockholm International Peace Research Institute |accessdate=19 July 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100328072123/http://milexdata.sipri.org/ |archivedate=28 March 2010 }}</ref> ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៥ គុយបាបានចំណាយ ១០% នៃ [[ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប|ផសស]] របស់ខ្លួនលើផ្នែកយោធា។<ref>{{cite news|last=Williams|first=John Hoyt|title=Cuba: Havana's Military Machine|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1988/08/cuba-havanas-military-machine/305932/|accessdate=19 July 2013|newspaper=The Atlantic|date=1 August 1988}}</ref> ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការឈ្លានពានរបស់អាមេរិក (ដូចជា[[ការឈ្លានពានឈូងសមុទ្រជ្រូក]]) ប្រទេសគុយបាបានស្ថាបនាកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធដ៏ធំមួយប្រចាំអាមេរិកឡាទីនដែលស្ថិតនៅលំដាប់ថ្នាក់លេខ២ ពីក្រោយប្រទេស[[ប្រេស៊ីល]]។<ref name=military>{{cite web|url=http://www.disam.dsca.mil/pubs/Vol%205-2/Cuban.pdf|title=Cuban armed forces and the Soviet military presence|access-date=24 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090324232416/http://www.disam.dsca.mil/pubs/Vol%205-2/Cuban.pdf|archive-date=24 March 2009|url-status=dead|archivedate=24 មីនា 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090324232416/http://www.disam.dsca.mil/pubs/Vol%205-2/Cuban.pdf}}</ref> ពីឆ្នាំ១៩៧៥ រហូតដល់ទស្សវត្ត ១៩៨០ ជំនួយយោធាសូវៀតបានជួយឱ្យគុយបាបង្កើនកម្លាំងអំណាចកងយោធារបស់ខ្លួន។ បន្ទាប់ពីបាត់បង់ការឧបត្ថម្ភផធនពីសូវៀត គុយបាត្រូវកាត់បន្ថយចំនួនកងយោធារបស់ខ្លួនពី ២៣៥,០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ មកនៅត្រឹម ៦០,០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ២០០៣។<ref>{{cite web|url=https://www.redorbit.com/news/general/618165/cuban_army_called_key_in_any_postcastro_scenario/index.html/|title=Cuban army called key in any post-Castro scenario|date=15 August 2006|website=Redorbit}}</ref> នៅឆ្នាំ២០១៧ គុយបាបានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញារបស់អង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពី[[សន្ធិសញ្ញាស្តីពីការហាមឃាត់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ|ការហាមឃាត់ប្រើប្រាស់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]។<ref>{{cite web |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en |title=Chapter XXVI: Disarmament&nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons |publisher=United Nations Treaty Collection |date=7 July 2017}}</ref> ==សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចគុយបា}} គុយបាគឺជារដ្ឋដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍សង្គមនិយមក្នុងការរៀបចំសេដ្ឋកិច្ចតាមផែនការដោយមានការគ្រប់គ្រងភាគច្រើនដោយរដ្ឋ។ មធ្យោបាយផលិតកម្មភាគច្រើនគឺត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលចំណែកឯការងារកម្លាំងពលកម្មគឺស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋ។ ប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ គេឃើញមាននិន្នាការឆ្ពោះទៅរកការងារឯកជនកាន់តែច្រើនឡើងៗ។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៦ អ្នកធ្វើការងារក្នុងវិស័យសាធារណៈ (ឬរដ្ឋ) មាន ៧៨% ហើយការងារឯកជនមាន ២២% បើប្រៀបធៀបនឹង ៩១.៨% ទៅ ៨.២% ក្នុងឆ្នាំ១៩៨១។<ref>{{cite web|url=http://www.oxfamamerica.org/newsandpublications/publications/research_reports/art3670.html/OA-Cuba_Social_Policy_at_Crossroads-en.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071009163422/http://www.oxfamamerica.org/newsandpublications/publications/research_reports/art3670.html/OA-Cuba_Social_Policy_at_Crossroads-en.pdf|archivedate=9 October 2007|title=Social Policy at the crossroads|publisher=oxfamamerica.org|accessdate=5 February 2009}}</ref> ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលគឺ ៧៨.១% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (ផសស)។<ref>{{Cite news|url=https://www.reference.com/government-politics/countries-planned-economy-3f07e563b79708ba#|title=What countries have a planned economy?|newspaper=Reference|access-date=18 October 2016}}</ref> ក្រុមហ៊ុនណាដែលចង់ជួលជនជាតិគុយបាណាម្នាក់គឺត្រូវតែបង់ប្រាក់ឱ្យរដ្ឋាភិបាលជាមុនសិន រួចពួកគេនឹងត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យបើកប្រាក់ឈ្នួលឱ្យបុគ្គលិករបស់គេ។<ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/legacy/reports/1999/cuba/Cuba996-01.htm#P392_35421|title=Cuba's repressive machinery: Summary and recommendations|publisher=Human Rights Watch|year=1999}}</ref> គិតត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៣ ប្រាក់ខែជាមធ្យមរបស់បុគ្គលិកម្នាក់ៗគឺមានចំនួនប្រមាណ ៤៦៦ ប៉េសូដែលស្មើនឹង ១៩ ដុល្លារអាមេរិក។<ref name=moneytalk/> ប្រទេសគុយបាចាយប្រភេទលុយចំនួនពីរ ក្នុងនោះលុយ[[ប៉េសូ|ប៉េសូ]]គឺនិយមជាងគេនិងត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅទូទាំងប្រទេស។ លុយមួយប្រភេទទៀតគឺ[[ប៉េសូគុយបាប្តូរបាន|ប៉េសូប្តូរបាន]] (Peso convertible) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យទេសចរណ៍ហើយកំណត់ស្មើនឹងប្រាក់ដុល្លារអាមេរិក។<ref name=moneytalk>{{cite news|title=Cuba's economy: Money starts to talk|url=https://www.economist.com/news/americas/21581990-and-eventually-perhaps-one-currency-tempo-reform-accelerates-money-starts|publisher=The Economist|accessdate=19 July 2013|date=20 July 2013}}</ref> រាល់គ្រប់គ្រួសារគុយបាទាំងឡាយគឺមានសៀវភៅរបបអាហារមួយក្បាល (ដែលគេស្គាល់ថា[[លីប្រេតា]]), សៀវភៅនោះបានផ្តល់សិទ្ធិឱ្យពួកគេទទួលបាននូវអាហារប្រចាំខែហើយនិងអាហារផ្សេងៗទៀតដែលត្រូវបានផ្តល់ជូនក្នុងតម្លៃនាមករណ៍។<ref name=dealsoff>{{cite news|title=Inequality: The deal's off|url=https://www.economist.com/node/21550421|publisher=The Economist|accessdate=21 July 2013|date=24 March 2012}}</ref> មុនបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩៥៩ គុយបាគឺជាប្រទេសដែលមានភាពជឿនលឿននិងជោគជ័យបំផុតក្នុងចំណោមប្រទេសអាមេរិកឡាទីនទាំងអស់។<ref name="pbs.org">{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/castro/peopleevents/e_precastro.html|title=American Experience – Fidel Castro – People & Events|publisher=PBS|accessdate=17 December 2014|archivedate=7 មីនា 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170307150431/http://www.pbs.org/wgbh/amex/castro/peopleevents/e_precastro.html|url-status=dead}}</ref> រដ្ឋធានីហាវ៉ាណាបានត្រូវគេមើលឃើញថាជា"ទីក្រុងដែលសម្បូរពន្លឺភ្លឺចែងចាំងនិងមានវឌ្ឍនភាពខ្ពស់"។<ref name="pbs.org"/> ប្រទេសគុយបាបានចាប់ផ្តើមអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនតាំងពីដើមសតវត្សទី២០ ដោយការនាំចេញនូវស្ករទៅលក់ឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិក។ គុយបាជាប់លំដាប់ថ្នាក់លេខប្រាំខាងប្រាក់ចំណូលសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗនៅអាមេរិកខាងជើង ទីបីក្នុងអាយុកាលមធ្យម ទីពីរក្នុងភាពជាម្ចាស់លើរថយន្តនិងទូរស័ព្ទ និងលេខមួយខាងចំនួនទូរទស្សន៍សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗ។ អត្រាអក្ខរកម្មរបស់គុយបានាពេលនោះគឺ ៧៦% ដែលជាអត្រាខ្ពស់បំផុតទីបួននៅអាមេរិកឡាទីន។ ប្រទេសគុយបាធ្លាប់បានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ១១ លើចំនួនគ្រូពេទ្យក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗលើពិភពលោក។ គ្លីនិកនិងមន្ទីរពេទ្យឯកជនមួយចំនួនបានបើកបម្រើសេវាដល់ជនក្រីក្រ។ ក៏ប៉ុន្តែ វិសមភាពប្រាក់ចំណូលរវាងទីប្រជុំជននិងទីជនបទគឺមានភាពខុសគ្នាដាច់ ជាពិសេសគឺរវាងជនជាតិស្បែកសនិងស្បែកខ្មៅ។ ប្រជាជនជនបទរបស់គុយបាមុនបដិវត្តន៍បានរស់នៅក្នុងភាពក្រីក្រយ៉ាងលំបាក។ យោងតាម PBS, អ្នកវណ្ណៈកណ្តាលគុយបាបានធ្វើការសន្យាថានឹងធ្វើឱ្យអ្នកជនបទមានជីវភាពរុងរឿងនិងធ្វើចលភាពសង្គម។<ref name="pbs.org"/> នៅឆ្នាំ២០១៦ ម៉ៃអាមី ហឺរ៉ាលបានសរសេរថា"...ប្រជាជនគុយបាប្រហែល ២៧% រកបានប្រាក់ចំណូលក្រោម ៥០ ដុល្លារក្នុងមួយខែ។ ៣៤% រកបានប្រាក់ចំណូលពី ៥០ ទៅ ១០០ ដុល្លារក្នុងមួយខែ ហើយប្រជាជន ២០% រកបានប្រាក់ចំណូលពី ១០១ ទៅ ២០០ ដុល្លារក្នុងមួយខែ។ ១២% បានអះអាងថាខ្លួនអាចរកប្រាក់ចំណូលបានពី ២០១ ទៅ ៥០០ ដុល្លារក្នុងមួយខែ ហើយជិត ៤% បានប្រាប់ថាប្រាក់ចំណូលរបស់ពួកគេក្នុងមួយខែគឺមានចំនួនលើ ៥០០ ដុល្លារដែលនៅក្នុងនោះដែរមាន ១.៥% បានរាយការណ៍ថាគេមានប្រាក់ចំណូលប្រមាណ ១,០០០ ដុល្លារក្នុងមួយខែ។<ref>[http://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/cuba/article89133407.html Study: Cubans don't make much, but it's more than state salaries indicate], Miami Herald, 12 July 2016</ref> [[File:SantiagoPeople 01.JPG|thumb|left|ផលិតកម្មបារីស៊ីហ្គានៅក្រុង[[សានឌីអាកូឌេគុយបា]]។]] ក្រោយពីបដិវត្តន៍គុយបានិងមុនពេលការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត ប្រទេសមួយនេះបានពឹងផ្អែកលើមូស្គូសម្រាប់ជំនួយយ៉ាងច្រើននិងទីផ្សារសម្រាប់ការនាំចេញរបស់ខ្លួន។ ការបាត់បង់ការឧបត្ថម្ភធនពីសហភាពសូវៀតក្រោយឆ្នាំ១៩៩១ បានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចគុយបាធ្លាក់ចុះដុនដាបយ៉ាងឆាប់រហ័សដែលប្រជាជនប្រទេសគុយបាច្រើនសម្តៅលើវាថា"[[សម័យកាលពិសេស]]"។ តាំងពីពេលនោះមក ប្រទេសគុយបាបានចាត់វិធានការតម្រង់ទិសដៅទៅរកទីផ្សារសេរីដើម្បីកាត់បន្ថយកង្វះខាតស្បៀងអាហារ ទំនិញប្រើប្រាស់ និងសេវាកម្មផ្សេងៗទៀត។ វិធានការទាំងនោះរួមមាន ការអនុញ្ញាតឱ្យមានការងារផ្ទាល់ខ្លួនឯងនៅក្នុងវិស័យផលិតកម្មលក់រាយនិងស្រាលមួយចំនួន ការធ្វើនីត្យានុកូលភាពនៃការប្រើប្រាស់ប្រាក់ដុល្លារអាមេរិកក្នុងអាជីវកម្ម និងបើកដំណើរការវិស័យទេសចរណ៍ឡើងវិញឱ្យលោកខាងលិច។ ប្រទេសគុយបាបានបង្កើតប្រព័ន្ធកសិកម្មតាមទីក្រុងដែលមានឈ្មោះថា ''organopónicos'' ដើម្បីទូទាត់សងសម្រាប់ការបញ្ចប់ការនាំចូលចំណីអាហារពីសហភាពសូវៀត។ ថ្នាក់ដឹកនាំរបស់គុយបាក៏បានអំពាវនាវឱ្យមានកំណែទម្រង់នៅក្នុងប្រព័ន្ធកសិកម្មរបស់ប្រទេសផងដែរ។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៨ លោករ៉ាអ៊ូ កាស្ត្រូបានចាប់ផ្តើមធ្វើកំណែទម្រង់កសិកម្មដើម្បីជម្រុញផលិតកម្មស្បៀងអាហារដែលនៅពេលនោះស្បៀងអាហារប្រមាណ ៨០% ត្រូវបាននាំចូលពីបរទេស។ កំណែទម្រង់នេះមានគោលបំណងពង្រីកការប្រើប្រាស់ និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពដីធ្លីកសិកម្ម។<ref name=food>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/americas/04/16/cuba.farming/index.html|title=Cuban leader looks to boost food production|publisher=CNN|date=17 April 2008|accessdate=14 September 2009}}</ref> ប្រទេស[[វេណេស៊ុយអេឡា]]បានផ្គត់ផ្គង់ប្រេងឱ្យគុយបាប្រមាណ ១១០,០០០ បារ៉ែល (១៧,០០០ m³) ក្នុងមួយថ្ងៃជាថ្នូរនឹងប្រាក់ហើយសេវាកម្មរបស់គ្រូពេទ្យគុយបាចំនួន ៤៤,០០០ នាក់ដែលមានវត្តមានលើទឹកដីប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា។<ref name="VenezuelaReuters">{{cite news|title=Venezuela's Maduro pledges continued alliance with Cuba|url=https://www.reuters.com/article/2013/04/28/us-cuba-venezuela-maduro-idUSBRE93R00Y20130428|accessdate=19 July 2013|newspaper=Reuters|archive-date=13 តុលា 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013224137/http://www.reuters.com/article/2013/04/28/us-cuba-venezuela-maduro-idUSBRE93R00Y20130428|url-status=dead}}</ref><ref name="VenezuelaAES">{{cite web|title=Cuba Ill-Prepared for Venezuelan Shock |url=http://ascecuba.org/blog/post/Cuba-Ill-Prepared-for-Venezuelan-Shock-.aspx |publisher=Association for the Study of the Cuban Economy |accessdate=23 July 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130423062457/http://www.ascecuba.org/blog/post/Cuba-Ill-Prepared-for-Venezuelan-Shock-.aspx |archivedate=23 April 2013 }}</ref> [[File:Havana - Cuba - 2566.jpg|thumb|ប្រជាជនគុយបាបច្ចុប្បន្នត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើជាម្ចាស់អាជីវកម្មខ្នាតតូចនៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ចមួយចំនួន។]] នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥ គុយបានាំចេញទំនិញបាន ២.៤ ពាន់លានដុល្លារដែលជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ១១៤ នៃប្រទេសចំនួន ២២៦ សរុបលើពិភពលោក និងការនាំចូលប្រមាណ ៦.៩ ពាន់លានដុល្លារ ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៨៧ ក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន ២២៦។<ref>{{cite web|date=29 June 2006|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2078rank.html|title=Rank Order Exports|work=The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=30 April 2014|archivedate=27 មេសា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190427111612/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2078rank.html|url-status=dead}}</ref> ដៃគូនាំចេញសំខាន់ៗមាន៖ កាណាដា ១៧.៧%, ចិន ១៦.៩%, វេណេស៊ុយអេឡា ១២.៥%, ហុល្លង់ ៩% និងអេស្ប៉ាញ ៥.៩% (២០១២)។<ref name=factbook>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cu.html|title=Cuba|work=The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=6 April 2009|archivedate=24 តុលា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111024061151/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cu.html|url-status=dead}}</ref> ទំនិញនាំចេញទាំងអស់នោះមានដូចជា៖ ស្ករ នីកែល តូបាកូ ត្រី ថ្នាំសង្កូវ ផ្លែក្រូច និងកាហ្វេ<ref name=factbook/> ចំណែកឯទំនិញនាំចូលមានដូចជា៖ ចំណីអាហារ ប្រេងឥន្ធនៈ សម្លៀកបំពាក់ និងគ្រឿងម៉ាស៊ីនជាដើម។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសគុយបាទទួលមានបំណុលចំនួនប្រមាណ ១៣ ពាន់លានដុល្លារ<ref>{{cite web|last=Calzon |first=Frank |date=13 March 2005 |url=http://www.cubacenter.org/media/calzon/cuba_makes_poor_trade.html |title=Cuba makes poor trade partner for Louisiana |publisher=Center for a Free Cuba |accessdate=7 September 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513073046/http://www.cubacenter.org/media/calzon/cuba_makes_poor_trade.html |archivedate=13 May 2008 |df= }}</ref> ដែលស្មើនឹង ៣៨% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបរបស់ខ្លួន។<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|title=Rank Order – GDP (purchasing power parity)|publisher=CIA Fact Book|accessdate=9 July 2006|archivedate=4 មិថុនា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|url-status=dead}}</ref> ទីផ្សារស្ករលើពិភពលោកប្រមាណ ៣៥% ធ្លាប់បាននាំចេញពីប្រទេសគុយបាទាំងអស់ក៏ប៉ុន្តែវាត្រូវបានធ្លាក់ចុះដល់ ១០% ដោយសារតែកត្តាជាច្រើនរួមមាន ការធ្លាក់ចុះនូវតម្លៃទំនិញស្ករសកលដែលធ្វើឱ្យគុយបាលែងសូវមានការប្រកួតប្រជែងលើទីផ្សារពិភពលោក។<ref>{{cite web|date=6 December 2001 |url=http://www.fas.usda.gov/htp/highlights/2001/IATR/cubaiatr.pdf |title=Cuba's Sugar Industry and the Impact of Hurricane Michele |publisher=International Agricultural Trade Report |accessdate=9 July 2006 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060623123242/http://www.fas.usda.gov/htp/highlights/2001/IATR/cubaiatr.pdf |archivedate=23 June 2006 }}</ref> នៅឆ្នាំ២០១០ ជនជាតិគុយបាត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យសាងសង់ផ្ទះផ្ទាល់ខ្លួន។ យោងតាមលោករ៉ាអ៊ូ កាស្ត្រូ៖ ឥឡូវនេះប្រជាជនគុយបាអាចកែលម្អផ្ទះរបស់ពួកគេបានតាមចំណង់ចំណូលចិត្តប៉ុន្តែសូមបញ្ជាក់ថារដ្ឋាភិបាលនឹងមិនចូលគាំទ្រឬប្រឆាំងទៅនឹងសកម្មភាពនេះទេ។<ref>{{cite web |url=http://www.noticias24.com/actualidad/noticia/152868/gobierno-de-castro-otorga-a-cubanos-permiso-para-construir-viviendas-por-esfuerzo-propio/ |title=Gobierno de Castro otorga a cubanos permiso para construir viviendas "por esfuerzo propio" en |publisher=Noticias24.com |date= |accessdate=7 November 2010 |archivedate=12 តុលា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012090759/http://www.noticias24.com/actualidad/noticia/152868/gobierno-de-castro-otorga-a-cubanos-permiso-para-construir-viviendas-por-esfuerzo-propio/ |url-status=dead }}</ref> ប្រទេសគុយបាគឺមិនមានជនអនាថាច្រើនដូចប្រទេសផ្សេងៗនៅលើពិភពលោកនោះទេហើយប្រជាជនគុយបា ៨៥% ជាម្ចាស់លើគេហដ្ឋានរបស់ពួកគេនិងមិនបង់ពន្ធអចលនទ្រព្យឬការប្រាក់បញ្ចាំឡើយ។ នៅខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ គុយបាបានប្រកាសអនុវត្តនូវប្រព័ន្ធរបបរបស់សំខាន់ៗចែកដល់ប្រជាជនខ្លួនដែលនៅក្នុងនោះមាន សាច់មាន់ ស៊ុត អង្ករ សណ្តែក និងសាប៊ូជាដើម។ អ្នកនាំពាក្យម្នាក់បានបន្ទោសអាមេរិកពីការតម្លើងទណ្ឌកម្មពាណិជ្ជកម្មរបស់ខ្លួនលើគុយបាប៉ុន្តែសេដ្ឋវិទូជឿថាបញ្ហាសមភាពដ៏សំខាន់គឺ ការធ្លាក់ចុះនៃជំនួយពាណិជ្ជកម្មពីវេណេស៊ុយអេឡានិងការបរាជ័យរបស់ក្រុមហ៊ុនប្រេងគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋគុយបា។<ref>{{cite news|title=Cuba rations chicken, eggs and rice as economic crisis worsens|date=10 May 2019|url=https://nationalpost.com/news/world/cuba-launches-rationing-in-face-of-economic-crisis|work=National Post|access-date=12 May 2019|quote=Cuba imports roughly two-thirds of its food at an annual cost of more than $2.7 billion and brief shortages of individual products have been common for years. In recent months, a growing number of products have started to go missing for days or weeks at a time, and long lines have sprung up within minutes of the appearance of scarce products like chicken or flour.}}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===ធនធានធម្មជាតិ=== ធនធានធម្មជាតិរបស់ប្រទេសគុយបាមានដូចជា៖ ស្ករ តូបាកូ ត្រី ផ្លែក្រូច កាហ្វេ សណ្តែក អង្ករ ដំឡូង និងបសុសត្វ។ ធនធានរ៉ែដ៏សំខាន់បំផុតប្រចាំប្រទេសគុយបាគឺនីកែល ដោយនៅឆ្នាំ២០១១ នីកែលប្រមាណ ២១% លើពិភពលោកគឺសុទ្ធតែនាំចេញពីគុយបា។<ref name=ITC>{{cite web|url=http://legacy.intracen.org/appli1/TradeCom/TP_EP_CI.aspx?RP=192&YR=2011 |title=World Competitiveness Map |work=International Trade Center |accessdate=9 November 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109163626/http://legacy.intracen.org/appli1/TradeCom/TP_EP_CI.aspx?RP=192&YR=2011 |archivedate=9 November 2013 |df= }}</ref> ទិន្នផលរ៉ែនីកែលរបស់គុយបានៅឆ្នាំនោះមានចំនួន ៧១,០០០ តោនដែលឈានដល់ ៤% នៃផលិតកម្មពិភពលោក។<ref name=USGS>{{cite web|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/nickel/mcs-2013-nicke.pdf|title=Nickel|work=United States Geological Survey|accessdate=9 November 2013|archivedate=9 ឧសភា 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509061155/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/nickel/mcs-2013-nicke.pdf|url-status=dead}}</ref> គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០១៣ នីកែលបំរុងរបស់ខ្លួនត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន ៥.៥ លានតោនដែលស្មើនឹងជាង ៧% នៃបរិមាណសរុបរបស់ពិភពលោក។<ref name=USGS/> ការរុករងប្រេងឆ្នាំ២០០៥ ដោយភូគព្ភវិទូអាមេរិកបានបង្ហាញថា អាងទឹកភាគខាងជើងប្រទេសគុយបាអាចផលិតប្រេងបានប្រហែលពី ៤.៦ ពាន់លានបារ៉ែល (៧៣០,០០០,០០០ m³) ដល់ ៩.៣ ពាន់លានបារ៉ែល (១.៤៨×១០^៩ m³)។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ប្រទេសគុយបាបានចាប់ផ្តើមសាកល្បងខួងជីកទីតាំងនោះដើម្បីរកប្រេងធ្វើអាជីវកម្ម។<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/comment/story/0,,1936186,00.html|author=Wayne S. Smith|title=After 46 years of failure, we must change course on Cuba|work=The Guardian|date=1 November 2006|accessdate=6 September 2009 | location=London}}</ref> ===ទេសចរណ៍=== {{Main|វិស័យទេសចរណ៍នៅគុយបា}} [[File:Varaderos beach (5982433102).jpg|thumb|ឆ្នេរ[[វ៉ារ៉ាដេរ៉ូ]]]] ដំបូងឡើយ រាល់មរណីយដ្ឋានទេសចរណ៍ទាំងអស់ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលរឹតបន្តឹងមិនឱ្យភ្ញៀវទេសចរណ៍បរទេសណាមើលឃើញពីទិដ្ឋភាពសង្គមរបស់គុយបាបាននោះទេ។<ref>{{Harvnb|Espino|2000}}.</ref> នៅរវាងឆ្នាំ១៩៩២ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៧ ទំនាក់ទំនងរវាងជនបរទេសនិងប្រជាជនគុយបាធម្មតាត្រូវបានចាត់ទុកថាបទល្មើសនឹងច្បាប់។<ref name = "Corbett 2002 33">{{Harvnb|Corbett|2002|p=33}}.</ref> នៅឆ្នាំ២០០៣ ភ្ញៀវទេសចរណ៍ប្រមាណ ១.៩ លាននាក់បានមកទស្សនាលេងប្រទេសគុយបា ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងអស់នោះច្រើនមកពីប្រទេសកាណាដា និងសហភាពអឺរ៉ុប ហើយនៅឆ្នាំដដែលនោះ គុយបាបានរកចំណូលបាន ២.១ ពាន់លានដុល្លារពីវិស័យទេសចរណ៍។<ref>{{cite web|date=December 2005|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2886.htm|title=Background Note: Cuba|publisher=U.S. Department of State|accessdate=9 July 2006}}</ref> នៅឆ្នាំ២០១១ គុយបាបានធ្វើការកត់ត្រាឃើញថាមានអ្នកទេសចរណ៍អន្តរជាតិចំនួន ២,៦៨៨,០០០ នាក់មកប្រទេសរបស់ខ្លួន នេះគឺជាតួលេខខ្ពស់បំផុតទី៣ នៅតំបន់ការ៉ាប៊ីន (ពីក្រោយសាធារណរដ្ឋដូមីនីកេននិងព័រតូរីកូ)។<ref name=unwto>{{cite web |title=UNWTO Tourism Highlights, 2013 Edition |url=http://dtxtq4w60xqpw.cloudfront.net/sites/all/files/pdf/unwto_highlights13_en_lr.pdf |publisher=Tourism Trends and Marketing Strategies UNWTO |accessdate=21 July 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718115306/http://dtxtq4w60xqpw.cloudfront.net/sites/all/files/pdf/unwto_highlights13_en_lr.pdf |archive-date=18 July 2013 |archivedate=18 កក្កដា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130718115306/http://dtxtq4w60xqpw.cloudfront.net/sites/all/files/pdf/unwto_highlights13_en_lr.pdf }}</ref> វិស័យ[[ទេសចរណ៍វេជ្ជសាស្រ្ត]]បានទាក់ទាញអតិថិជនអឺរ៉ុប អាមេរិកឡាទីន កាណាដា និងអាមេរិករាប់ពាន់នាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ការសិក្សានាពេលថ្មីៗនេះបានបង្ហាញថាសកម្មភាពដែលភ្ញៀវទេសចរណ៍ចូលចិត្តធ្វើជាងគេនៅគុយបាគឺការឡើងភ្នំ និងរួមទាំងសកម្មភាពដទៃទៀតដូចជា ការជិះកង់ ការមុជទឹក និងការចូលទស្សនាតាមរូងភ្នំជាដើម។ ការចូលលើកកម្ពស់ធនធានទាំងនេះអាចចូលរួមចំណែកក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍តំបន់នីមួយៗនៃប្រទេសគុយបាឱ្យមានវិបុលភាព និងសុខុមាលភាព។<ref>{{Cite journal|author1=Apollo, M. |author2=Rettinger, R.|date=7 March 2018|title=Mountaineering in Cuba: improvement of true accessibility as an opportunity for regional development of communities outside the tourism enclaves|journal=Current Issues in Tourism|volume=22|issue=15|pages=1797–1804|doi=10.1080/13683500.2018.1446920|s2cid=158535778|issn=1368-3500}}</ref> ការរីករាលដាលនៃទេសចរណ៍ផ្លូវភេទបានធ្វើឱ្យរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌គុយបាកើតការព្រួយបារម្ភខ្លាំង។<ref name="Justice Minister">{{cite news|last=Tamayo |first=Juan O. |title=Cuba's Justice Minister says the government fights prostitution |url=http://www.miamiherald.com/2013/10/16/3691714/cubas-justice-minister-says-the.html |accessdate=2 January 2014 |newspaper=Miami Herald |date=16 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017051027/http://www.miamiherald.com/2013/10/16/3691714/cubas-justice-minister-says-the.html |archive-date=17 October 2013 }}</ref> យោងតាមគេហទំព័រប្រឹក្សាយោបល់នៃការធ្វើដំណើររបស់រដ្ឋាភិបាលកាណាដាបានឱ្យដឹងថា"គុយបាកំពុងធ្វើការយ៉ាងសកម្មដើម្បីការពារកុំឱ្យមានទេសចរណ៍ផ្លូវភេទកុមារហើយភ្ញៀវទេសចរមួយចំនួនរួមទាំងជនជាតិកាណាដាផងត្រូវបានផ្តន្ទាទោសពីបទល្មើសពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើរួមរាក់ជាមួយអនីតិជនអាយុ ១៦ ឆ្នាំឬក្រោម។ ទោសជាប់ពន្ធនាគារអាចមានរយៈពេលពី ៧ ទៅ ២៥ ឆ្នាំ"។<ref>{{cite web|title=Travel Advice and Advisories for Cuba: Sex tourism|url=http://travel.gc.ca/destinations/cuba|publisher=Government of Canada|accessdate=4 January 2014|archivedate=10 ឧសភា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190510150629/https://travel.gc.ca/destinations/cuba|url-status=dead}}</ref> កន្លែងទេសចរណ៍មួយចំនួនត្រូវបានទទួលការខូចខាតយ៉ាងខ្លាំងនៅថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៧ នៅពេលដែល[[ព្យុះសង្ឃអ៊ារឺម៉ា]]បានវាយប្រហារមកលើកោះនេះ។ ព្យុះនេះបានធ្វើឱ្យមានការបាក់ដីនៅក្នុងប្រជុំកោះកាម៉ាក្វេទៀតផង។ ការខូចខាតដ៏អាក្រក់បំផុតគឺនៅចំណុចភាគខាងជើងនៃកោះនេះតែជាភ័ព្វសំណាងវាមិនបានប៉ះពាល់ដល់តំបន់ទេសចរណ៍ពិសេសនិងសំខាន់ៗនោះទេ។<ref name="nytimes.com">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/09/09/us/hurricane-irma-florida.html|title=Storm Gains Strength as It Nears Florida|first=The New York|last=Times}}</ref> ==ភូមិសាស្រ្ត== {{Main|ភូមិសាស្ត្រគុយបា}} [[File:Cuba rel94.jpg|thumb|ផែនទីទូទៅនៃកោះគុយបា]] ប្រទេសគុយបាគឺជាប្រជុំកោះដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគខាងជើង[[សមុទ្រការ៉ាអ៊ីប]]នៅចំណុចប្រសព្វជាមួយ[[ឈូងសមុទ្រម៉ិកស៊ិក]]និង[[មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក]]។ វាស្ថិតនៅចន្លោះរយៈទទឹងខាងជើងទី [[ខ្សែស្របទី១៩|១៩°]] និង [[ខ្សែស្របទី២៤|២៤°]] និងរយៈបណ្តោយខាងកើតទី [[ខ្សែវណ្ឌទី៧៤|៧៤°]] និង [[ខ្សែវណ្ឌទី៨៥|៨៥°]]។ តំបន់ភូមិសាស្ត្រជាប់ប្រទេសគុយបាមាន៖ សហរដ្ឋអាមេរិកចម្ងាយ ១៥០ គីឡូម៉ែត្រ (៩៣ ម៉ាយ) នៅភាគខាងជើងនិងពាយព្យឆ្លងកាត់[[ច្រកសមុទ្រផ្លរីដា]], ខាងជើងចម្ងាយ ២១ គីឡូម៉ែត្រ (១២ ម៉ាយ) ជាប់នឹង[[បាហាម៉ា]], ខាងលិចចម្ងាយ ២១០ គីឡូម៉ែត្រ (១៣០ ម៉ាយ) ជាប់ប្រទេស[[ម៉ិកស៊ិក]], ខាងកើតចម្ងាយ ៧៧ គីឡូម៉ែត្រគឺប្រទេស[[ហៃទី]] រីឯខាងត្បូងគឺជាប់នឹងកោះ[[សាម៉ាអ៊ិក]] (១៤០ គីឡូម៉ែត្រ) និងកោះ[[កៃម៉ង់]]។ [[File:Sierra Maestra panorama1.jpg|thumb|ជួរភ្នំ[[ស៊ីរ៉ាម៉ៃស្ត្រា]] (Sierra Maestra)]] កោះធំបំផុតប្រចាំប្រទេសគឺមានឈ្មោះថា'កោះគុយបា'ដែលមានប្រវែង ១,២៥០ គីឡូម៉ែត្រ និងត្រូវជាកោះធំបំផុតនៅតំបន់[[ការ៉ាអ៊ីប]]និងជា[[បញ្ជីរាយកោះតាមផ្ទៃក្រឡា|កោះធំបំផុតទី១៧]] នៅលើពិភពលោក។ កោះគុយបាភាគច្រើនមានលក្ខណៈជាវាលទំនាបឬរាបស្មើរលើកលែងតែនៅភាគអាគ្នេយ៍នៃកោះដែលមានវត្តមានជួរភ្នំ[[ស៊ីរ៉ាម៉ៃស្ត្រា]]និងមានចំណុចខ្ពស់បំផុតគឺ[[ពីកូទើគីណូ]] (១,៩៧៤ ម៉ែត្រ)។ កោះធំបំផុតទីពីរគឺកោះ[[អ៊ីស្លាដេឡាយូវិនថូទ]]ដែលមានផ្ទៃក្រឡាចំនួន ២,២០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ប្រទេសគុយបាមានក្រឡាផ្ទៃ (ផ្ទៃដី) ជាផ្លូវការសរុប ១០៩,៨៨៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ បើគិតទាំងផ្ទៃទឹក វាមានទំហំ ១១០,៨៦០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ===អាកាសធាតុ=== {{Main|អាកាសធាតុគុយបា}} [[File:Valle vinales 1.jpg|thumb|[[ជ្រលងវីណាលេស]] (Vinãles)]] សីតុណ្ហភាពនៅគុយបាគឺមានរាងទៅតាមចរន្តទឹកនៅតំបន់ការ៉ាអ៊ីបដែលនាំមកនូវទឹកក្តៅពីអេក្វាទ័រ។ ក្នុងប្រការនេះ អាកាសធាតុនៅគុយបាគឺរាងក្តៅជាងអាកាសធាតុនៅទីក្រុង[[ហុងកុង]]បន្តិចព្រោះថាហុងកុងក៏ស្ថិតនៅខ្សែបណ្តោយដូចនឹងប្រទេសគុយបាដែរ ប៉ុន្តែគុយបាមានអាកាសធាតុបែបឧបនិវត្តច្រើនជាជាងអាកាសធាតុត្រូពិចសុទ្ធ។ ជាធម្មតានៅប្រទេសគុយបា រដូវប្រាំងគឺចាប់ផ្តើមពីខែវិច្ឆិកាដល់ខែមេសារីឯរដូវវស្សាគឺចាប់ផ្តើមពីខែឧសភាដល់ខែតុលា។ សីតុណ្ហភាពមធ្យមនៅខែមករាគឺ ២១ °C (៦៩.៨ °F) និងខែកក្កដាគឺ ២៧ °C (៨០.៦ °F)។ ដោយទទួលឥទ្ធិពលពីសីតុណ្ហភាពក្តៅនៃសមុទ្រការ៉ាអ៊ីបបូករួមជាមួយនឹងទីតាំងស្ថិតនៅច្រកនៃឈូងសមុទ្រម៉ិកស៊ិកបានធ្វើឱ្យប្រទេសគុយបាស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពដែលងាយប្រឈមនឹងគ្រោះខ្យល់ព្យុះជាញឹកញាប់ ហើយវាកើតឡើងជារឿយៗនៅរវាងខែកញ្ញានិងខែតុលា។ [[ព្យុះអ៊ារឺម៉ា]]បានបក់មកដល់កោះគុយបានៅថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៧ ដោយមានកម្លាំងខ្យល់ ២៦០ គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/09/hurricane-irma-landfall-cuba-category-5-170909040746649.html |title=Florida braces for Hurricane Irma after Cuba landfall|website=aljazeera.com}}</ref> ដោយដំបូងបានប៉ះទង្គិចជាមួយប្រជុំកោះកាម៉ាក្វេហើយបានបន្តទៅដល់ខេត្តស៊ីអេកូឌីអាវីឡានៅរំលងអធ្រាត្ររួចហើយព្យុះដ៏កាចសាហាវមួយនោះបាននៅគួចជុំវិញកោះគុយបាពេញមួយថ្ងៃបន្ទាប់។<ref>{{cite web |url=https://beta.theglobeandmail.com/news/world/hurricane-irma-rips-through-cuba-on-its-way-to-florida/article36221350/ |author1=Brian Thevenot |author2=Robin Respaut |date=September 9, 2017 |work=The Globe and Mail |title=Winds whip Florida Keys as Hurricane Irma turns sights northward |archive-url=https://web.archive.org/web/20170910053409/https://beta.theglobeandmail.com/news/world/hurricane-irma-rips-through-cuba-on-its-way-to-florida/article36221350/ |archive-date=2017-09-10 |url-status=dead |agency=Reuters |access-date=2020-12-03 |archivedate=2017-09-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170910053409/https://beta.theglobeandmail.com/news/world/hurricane-irma-rips-through-cuba-on-its-way-to-florida/article36221350/ }}</ref> ការខូចខាតដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតគឺស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃកោះ។ មន្ទីរពេទ្យ ឃ្លាំងផ្សេងៗ និងរោងចក្រនៅតំបន់នោះត្រូវទទួលរងការបំផ្លិចបំផ្លាញជាទម្ងន់ហើយអគ្គីសនីត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ទៀតផង។ ប្រជាពលរដ្ឋជិតមួយលាននាក់និងរួមទាំងភ្ញៀវទេសចរណ៍ផងត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់នោះ។<ref name="nytimes.com"/> របាយការណ៍ជាបន្តបន្ទាប់បានបង្ហាញឱ្យដឹងថា មនុស្សចំនួនដប់នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ព្យុះនោះហើយក្នុងនោះដែរមានមនុស្សចំនួនប្រាំពីរនាក់មកពីរដ្ឋធានីហាវ៉ាណាដែលភាគច្រើនស្លាប់ដោយសារអគារបាក់រលំពីលើ។<ref name="cnn.com">{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/09/11/americas/irma-cuba/index.html|title=Irma kills 10 people in Cuba|author1=Hilary Clarke |author2=Patrick Oppmann}}</ref> ===ជីវៈចម្រុះ=== [[File:Large group of american crocodiles.jpg|thumbnail|ក្រុម[[ក្រពើអាមេរិក]]នៅគុយបា]] ==ប្រជាសាស្ត្រ== {{Main|ជនជាតិគុយបា|ប្រជាសាស្ត្រគុយបា}} {|class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#cfb;"|ចំនួនប្រជាជន{{UN_Population|ref}} |- ! style="background:#cfb;"|ឆ្នាំ ! style="background:#cfb;"|គិតជាលាន |- |style="text-align:left;"|១៩៥០ ||style="text-align:right;"|៥.៩ |- |style="text-align:left;"|២០០០ ||style="text-align:right;"|១១.១ |- |style="text-align:left;"|២០១៨ ||style="text-align:right;"|១១.៣ |} យោងទៅតាមជំរឿនផ្លូវការនៃឆ្នាំ២០១០ ប្រជាជនគុយបាសរុបគឺមានចំនួន ១១,២៤១,១៦១ នាក់ដែលក្នុងនោះមានបុរសចំនួន ៥,៦២៨,៩៩៦ នាក់និងស្ត្រីចំនួន ៥,៦១២,១៦៥ នាក់។<ref name="cubacensus2010">{{cite web |url=http://www.one.cu/publicaciones/cepde/anuario_2010/anuario_demografico_2010.pdf |title=ANUARIO DEMOGRAFICO DE CUBA 2010 |publisher=Oficina Nacional de Estadisticas |access-date=22 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021100817/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/anuario_2010/anuario_demografico_2010.pdf |archive-date=21 October 2012 |url-status=dead |archivedate=21 តុលា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021100817/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/anuario_2010/anuario_demografico_2010.pdf }}</ref> អត្រាកំណើតគុយបា (៩.៨៨ នាក់ក្នុងមួយពាន់នាក់នៅឆ្នាំ២០០៦)<ref>{{cite web|url=http://www.thepeninsulaqatar.com/Display_news.asp?section=World_News&subsection=Americas&month=May2007&file=World_News2007051741913.xml|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926222652/http://www.thepeninsulaqatar.com/Display_news.asp?section=World_News&subsection=Americas&month=May2007&file=World_News2007051741913.xml|archive-date=26 September 2007 |title=Population, birth rate falling in Cuba: Official |publisher=The Peninsula On-line |access-date=19 July 2013}}</ref> គឺជាអត្រាដ៏ទាបបំផុតនៅក្នុង[[អឌ្ឍគោលខាងលិច]]។ ទោះបីជាចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេសនេះបានកើនឡើងប្រហែលបួនលាននាក់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦១ ក្តីប៉ុន្តែអត្រាកំណើននាពេលនោះគឺមានលក្ខណៈយឺតហើយចំនួនប្រជាជនក៏បានចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ដោយសារតែអត្រានៃភាពមានកូនគឺទាប (ក្មេងចំនួន ១.៤៣ នាក់ក្នុងស្ត្រីមួយនាក់) និងដោយការធ្វើចំណាកស្រុក។<ref>{{cite web|url=http://www.periodico26.cu/english/features/june2008/cuba-population060508.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113074404/http://www.periodico26.cu/english/features/june2008/cuba-population060508.html|archive-date=13 January 2009 |title=Population Decrease Must be Reverted |access-date=19 July 2013}}</ref> ជាការពិតណាស់ អត្រានៃភាពមានកូននៅប្រទេសគុយបាគឺជាអត្រាដ៏ទាបបំផុតនៅក្នុងអឌ្ឍគោលខាងលិច<ref>{{cite web|year=1997|url=https://www.un.org/esa/population/pubsarchive/fer/ffer.htm|title=United Nations World Fertility Patterns 1997|publisher=United Nations|access-date=9 July 2006}}</ref> ហើយភាគច្រើនគឺបណ្តាលមកពីគ្មានច្បាប់តឹងរឹងលើការរំលូតកូន៖ អត្រារំលូតកូននៅគុយបាមាន ៥៨.៦ ក្នុងចំណោមអ្នកមានផ្ទៃពោះចំនួន ១០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ ហើយបើប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រទេសផ្សេងៗនៃតំបន់ការ៉ាប៊ីនមាន ៣៥, ២៧ នៅអាមេរិកឡាទីន និង ៤៨ នៅទ្វីបអឺរ៉ុប។ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំពន្យារកំណើតក៏ពេញនិយមផងដែរដោយគេបានប៉ាន់ស្មានថាស្ត្រីប្រមាណ ៧៩% បានប្រើប្រាស់ថ្នាំពន្យារកំណើត។<ref>{{cite web|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/25s3099.html|title=The Incidence of Abortion Worldwide|author1=Stanley K. Henshaw |author2=Susheela Singh |author3=Taylor Haas |work=International Family Planning Perspectives, 1999, 25(Supplement):S30 – S38|access-date=11 May 2006}}</ref> ===ក្រុមជនជាតិ=== {{bar box |title=ទិន្នន័យជំរឿនប្រជាជនគុយបាឆ្នាំ២០១២<ref name=census>{{cite web |title=U.S. Department of State People Profiles Latin American Countries |url=http://latinostories.com/Latin_America_Resources/Latin_American_Country_Profiles.htm |access-date=2021-01-11 |archivedate=2020-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527182206/http://latinostories.com/Latin_America_Resources/Latin_American_Country_Profiles.htm |url-status=dead }}</ref> |title bar=#fff |left1= សាសន៍ |float=right |bars= {{bar percent|ជនស្បែកស|Blue|64.1}} {{bar percent|ចម្រុះ|Green|26.6}} {{bar percent|ជនស្បែកខ្មៅ|Red|9.3}} |caption= }} ប្រទេសគុយបាគឺសម្បូរទៅដោយជនជាតិចម្រុះច្រើនដែលជាលទ្ធផលនៃអាណានិគមកិច្ច។ ការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយក្រុមជនជាតិផ្សេងៗគឺជារឿងធម្មតានិងពេញនិយមមួយនៅប្រទេសនេះ, ជាលទ្ធផល វាបានធ្វើឱ្យការប៉ាន់ស្មានចំនួនក្រុមជនជាតិនៅគុយបាមានលក្ខណៈស្មុគស្មាញ ជាពិសេសគឺការប៉ាន់ស្មានដើមកំណើតពូជពង្សនៃប្រជាជននីមួយៗ។ ឧទាហរណ៍៖ ជនជាតិគុយបាអាមេរិកាំងដែលសិក្សានៅ[[សកលវិទ្យាល័យម៉ៃអាមី]]បានកំណត់ថា ប្រជាជនគុយបាប្រមាណ ៦២% គឺជាជនជាតិស្បែកខ្មៅ<ref>{{cite web|url=http://www.miamiherald.com/multimedia/news/afrolatin/part4/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821113550/http://www.miamiherald.com/multimedia/news/afrolatin/part4/index.html|archive-date=21 August 2013|title=A barrier for Cuba's blacks|publisher=Miami Herald}}</ref> ប៉ុន្តែជំរឿនប្រជាជនគុយបាឆ្នាំ២០០២ បានរកឃើញតួលេខសមាមាត្រប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដោយប្រជាជនគុយបាប្រមាណ ៦៥.០៥% ជាជនជាតិស្បែកសទៅវិញ។ [[អង្គការសិទ្ធិជនជាតិភាគតិច]]បានចេញមតិថា"ការកំណត់ស្ថានភាពជនជាតិគុយបាស្បែកខ្មៅគឺនូវតែជាបញ្ហាដោយសារតែមានកំណត់ត្រាទិន្នន័យមិនគ្រប់គ្រាន់និងមិនច្បាស់លាស់ទាំងមុននិងក្រោយបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩៥៩។ ការប៉ាន់ស្មានភាគរយនៃដើមកំណើតជនជាតិស្បែកខ្មៅនៅគុយបាអាចមានចាប់ពី ៣២% ទៅ ៦២%"។<ref>{{cite web|url=https://www.refworld.org/docid/49749d342c.html|title=Refworld &#124; World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Cuba : Afro-Cubans|first=United Nations High Commissioner for|last=Refugees|website=Refworld}}</ref> ចំណែកឯវត្តមានជនជាតិអាស៊ីនៅគុយបាវិញក៏មានចំនួនច្រើនគួរសមដែរដោយពួកគេគឺត្រូវជា ១% នៃប្រជាជនគុយបាសរុប។ ភាគច្រើន ជនជាតិអាស៊ីទាំងនោះគឺមានដើមកំណើតមកពីចិន ជប៉ុន និងហ្វីលីពីន<ref>{{cite web |url=http://www.com/topics/cuba |title=Cuba |access-date=29 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130040841/http://www.com/topics/cuba |archive-date=30 November 2016 |archivedate=30 វិច្ឆិកា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161130040841/http://www.com/topics/cuba }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9HpqAAAAMAAJ&q=30,000+cantonese+immigrants+cuba|title=Cuba: a Lonely Planet travel survival kit|publisher=Lonely Planet|isbn=9780864424037|year=1997}}</ref>ហើយជីដូនជីតាពួកគេបានមកដល់ក្នុងប្រទេសគុយបាក្នុងនាមជាកសិករនិងទាសករដែលនាំចូលមកដោយពួកអាណានិគមអេស្ប៉ាញនិងអាមេរិកនៅអំឡុងសតវត្សទី១៨ និងទី១៩។<ref>{{cite web|url=http://chineseculture.about.com/od/thechinesediaspora/a/ChineseinCuba.htm|title=A Short History of the Chinese in Cuba|author=Lisa Chiu|work=About.com News & Issues|access-date=2021-02-21|archivedate=2014-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141103123851/http://chineseculture.about.com/od/thechinesediaspora/a/ChineseinCuba.htm|url-status=dead}}</ref> សព្វថ្ងៃ កំណត់ត្រាជនជាតិគុយបាដែលមានដើមកំណើតចិនគឺមានចំនួន ១១៤,២៤០ នាក់។<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/|title=Central America :: Cuba — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=cia.gov|access-date=30 July 2019|archivedate=12 សីហា 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210812170744/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/|url-status=dead}}</ref> ជនជាតិស្បែកខ្មៅគុយបាភាគច្រើនមានដូនតាជា[[ជនជាតិយ៉ូរូបា]] និងជនជាតិបាន់ទូមកពីតំបន់[[ជលសីមាកុងគោ]]<ref>{{cite web|url=http://sonentero.blogspot.com/2009/07/african-roots-of-cuban-culture.html|title=SonenTero: AFRICAN ROOTS OF CUBAN CULTURE|first=Tero|last=Toivanen|date=8 July 2009}}</ref> ហើយខ្លះទៀតគឺជនភៀសខ្លួនមកពីតំបន់[[អាហ្រ្វិកខាងជើង]]។<ref>{{cite web|date=31 March 2006|url=http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125161820/http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816|archive-date=25 November 2006|title=Sahrawi children inhumanely treated in Cuba, former Cuban official|publisher=MoroccoTimes.com|access-date=9 July 2006|archivedate=25 វិច្ឆិកា 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061125161820/http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816|url-status=dead}}</ref> ===ក្រុមអន្តោប្រវេសន៍=== ====អន្តោប្រវេសន៍ចូលក្នុងស្រុក==== ការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ចេញនិងចូលគុយបាគឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៅក្នុងប្រវត្តិប្រជាសាស្ត្រប្រទេសគុយបា។ នៅរវាងសតវត្សទី១៨ និងទី២០ មានប្រជាជនអេស្ប៉ាញជាច្រើនបានធ្វើដំណើរមកចូលក្នុងប្រទេសគុយបា។ នៅរវាងឆ្នាំ១៨៩៩ និងឆ្នាំ១៩៣០ ជនជាតិអេស្ប៉ាញប្រមាណជិតមួយលាននាក់បានរត់មករស់នៅប្រទេសគុយបាប៉ុន្តែអ្នកទាំងនោះភាគច្រើនត្រូវបានត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើតគេវិញ។<ref>{{cite web |url=http://www.tau.ac.il/eial/IV_2/bejarano.htm |title=La inmigración entre 1902 y 1920 |publisher=Tau.ac.il |access-date=7 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606060146/http://www.tau.ac.il/eial/IV_2/bejarano.htm |archive-date=6 June 2009 |archivedate=12 តុលា 2017 |archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171012091733/http://eial.tau.ac.il/index.php/eial }}</ref> ក្រុមជនអន្តោប្រវេសន៍ដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយចំនួនមានដូចជា បារាំង<ref>{{cite web |url=http://www.cubagenweb.org/french/index.htm#refugees |title=Etat des propriétés rurales appartenant à des Français dans l'île de Cuba |publisher=Cuban Genealogy Center |date=10 July 2007 |access-date=19 July 2013 |archivedate=12 តុលា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012091628/http://www.cubagenweb.org/french/index.htm#refugees |url-status=dead }}</ref> ព័រទុយកាល់ អ៊ីតាលី រុស្ស៊ី ហុល្លង់ ក្រិក អង់គ្លេស និងអៀរឡង់។ ====អន្តោប្រវេសន៍ចេញក្រៅស្រុក==== ចំនួនអ្នករត់ចេញក្រៅស្រុកបានកើនឡើងជាលំដាប់នៅសម័យក្រោយបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩៥៩។ នៅអំឡុងទស្សវត្តចំនួនបីក្រោយឆ្នាំ១៩៥៩៖ ប្រជាជនគុយបាជាងមួយលាននាក់មកពីគ្រប់ថ្នាក់វណ្ណាៈដែលស្មើនឹង ១០% នៃប្រជាជនគុយបាសរុបបាននាំគ្នារត់ចូល[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite encyclopedia |last=Powell |first=John |title=Cuban immigration |encyclopedia=Encyclopedia of North American Immigration |url=https://books.google.com/books?id=VNCX6UsdZYkC&q=%22cubans+are+usually+considered+to+be+the+most+successful%22&pg=PA68|access-date=30 November 2016 |pages=68–71 |publisher=Facts on File |date=2005 |isbn=9781438110127}}</ref>{{sfn|Pedraza|2007|p=?}}<ref>{{Harvnb|Falk|1988|p=74}}: "[A] tenth of the entire Caribbean population has ... [emigrated to the U.S.] over the past 30 years".</ref><ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/facts_for_features_special_editions/000797.html |access-date=19 July 2013 |date=September 3, 2002 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20090709154810/http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/facts_for_features_special_editions/000797.html |archive-date=9 July 2009 |title=US Census Press Releases |url-status=dead |archivedate=9 កក្កដា 2009 |archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20090709154810/http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/facts_for_features_special_editions/000797.html }}</ref>{{sfn|Pedraza|2007|p=[https://books.google.com/?id=QCSJ61F4j34C&pg=PA5 5]}} មុនថ្ងៃទី១៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៣ ប្រជាពលរដ្ឋគុយបាគ្រប់រូបគឺមិនអាចធ្វើដំណើរចេញក្រៅឬចូលក្នុងប្រទេសវិញដោយមិនមានការអនុញ្ញាតជាផ្លូវការពីរដ្ឋាភិបាលឡើយ។<ref>{{cite web |date=31 December 2005 |url=http://hrw.org/english/docs/2006/01/18/cuba12207.htm|work=HRW.org|title=Essential Background: Overview of human rights issues in Cuba|publisher=[[Human Rights Watch]] |access-date=2018-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305201021/https://www.hrw.org/legacy/english/docs/2006/01/18/cuba12207.htm|archive-date=2016-03-05}}</ref> គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៣ ទិសដៅដែលពេញនិយមសម្រាប់ការធ្វើចំណាកស្រុកមានដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក អេស្ប៉ាញ អ៊ីតាលី ព័រតូរីកូ និងប្រទេសម៉ិកស៊ិក។<ref>{{cite web |title=Cuba Migration Profiles |website=UNICEF |url=https://esa.un.org/miggmgprofiles/indicators/files/Cuba.pdf|access-date=16 January 2019}}</ref> ===សាសនា=== {{Main|សាសនានៅគុយបា}} [[File:2012-Catedral de San Cristobal anagoria 01.JPG|thumb|[[ព្រះវិហារឡាហាវ៉ាន]]]] នៅក្នុងឆ្នាំ២០១០ [[មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវភ្យូរ|វេទិកាភ្យូរ]]បានធ្វើការប៉ាន់ស្មានថាប្រជាជនគុយបាប្រមាណ ៥៩.២% ជាគ្រិស្តសាសនិក, ២៣% គ្មានជំនឿសាសនា, ១៧.៤% ជាអ្នកកាន់សាសនាប្រជាប្រិយផ្សេងៗ ហើយនិង ០.៤% ទៀតជាអ្នកកាន់សាសនាដទៃ។<ref name=pewrel>{{cite web|title=Religious Composition by Country|url=http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Religious_Affiliation/globalReligion-tables.pdf|work=Global Religious Landscape|publisher=Pew Forum|access-date=9 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909201109/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf|archive-date=9 September 2013|url-status=dead|archivedate=9 កញ្ញា 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130909201109/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf}}</ref> ជាផ្លូវការ ប្រទេសគុយបាគឺជារដ្ឋមិនមានទំនាក់ទំនងជាមួយសាសនាណាមួយឡើយ (ពោលគឺជារដ្ឋដែលមិនចាត់ទុកសាសនាអ្វីជាសាសនាផ្តាច់មុខប្រទេស ឬសាសនារដ្ឋ)។ សេរីភាពសាសនាបានកើនឡើងជាលំដាប់នៅអំឡុងទស្សវត្ត១៩៨០<ref>{{Harvnb|Smith|1996|p=105}}: "The expansion of religious liberty began more than a decade ago, for example, and Cuban citizens, by and large, are free to practice their faiths without fear of persecution."</ref> ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ រដ្ឋាភិបាលបានសម្រេចធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅក្នុងផ្នែកសាសនា។<ref name = "Domínguez 2003 4">{{Harvnb|Domínguez|2003|p=4}}.</ref> [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក|លទ្ធិរ៉ូម៉ាំងកាតូលិក]]គឺជាសាសនាធំបំផុតក្នុងប្រទេសដែលបានបន្សល់ពីអាណានិគមអេស្ប៉ាញ។ ទោះបីជាប្រជាជនតិចជាងពាក់កណ្តាលបានអះអាងថាខ្លួនមិនបានកាន់សាសនាកាតូលិកក្តីក៏លទ្ធិកាតូលិកគឺនូវតែជាសាសនាមួយដ៏លិចធ្លោជាងគេនៅក្នុងប្រទេស។<ref name=catholic>{{cite web|url=http://natcath.org/NCR_Online/archives2/2006a/033106/033106o.php|title=Catholic church in Cuba strives to re-establish the faith|author=David Einhorn|publisher=National Catholic Reporter|date=31 March 2006|access-date=7 September 2009|archivedate=12 តុលា 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012090758/http://natcath.org/NCR_Online/archives2/2006a/033106/033106o.php|url-status=dead}}</ref> [[សម្តេចប៉ាបយ៉ូហានប៉ូលទី២]] និង[[បេណេឌីកទី១៦|សម្តេចបេណេឌីកទី១៦]] ធ្លាប់បានមកធ្វើទស្សនកិច្ចនៅគុយបានៅឆ្នាំ១៩៩៨ និងឆ្នាំ២០១១ រីឯ[[សម្ដេចប៉ាបហ្វ្រង់សូ័រ]]វិញបានមកធ្វើទស្សនកិច្ចនៅគុយបាក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៥។<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2015/sep/21/pope-francis-in-cuba-pontiff-to-hold-mass-in-holguins-revolution-square-live|title=Pope Francis in Cuba: pontiff arrives in Santiago – as it happened|last1=Woolf|first1=Nicky|last2=Am|website=The Guardian|access-date=21 March 2016|last3=Holpuch|first3=a|last4=York|first4=Angela Bruno in New|last5=Havana|first5=with Jonathan Watts in|last6=Rome|first6=Stephanie Kirchgaessner in}}</ref><ref>{{cite web|title=Cuba to Free 3,500 Prisoners Ahead of Pope Visit|url=http://www.voanews.com/content/cuba-pope-francis-visit-prisoners-amnesty/2959896.html|website=voanews.com|publisher=Voice of America|access-date=11 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115200947/http://www.voanews.com/content/cuba-pope-francis-visit-prisoners-amnesty/2959896.html|archive-date=15 January 2016|url-status=dead|archivedate=15 មករា 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160115200947/http://www.voanews.com/content/cuba-pope-francis-visit-prisoners-amnesty/2959896.html}}</ref> មុនការមកដល់របស់សម្តេចប៉ាបនីមួយៗ រដ្ឋាភិបាលគុយបាគឺតែងតែប្រកាសលើកលែងអ្នកទោសមួយចំនួនដើម្បីសម្តែងនូវសកម្មភាពមនុស្សធម៌។<ref>{{cite web|last1=Miroff|first1=Nick|title=Cuba pardons more than 3,500 prisoners ahead of Pope Francis visit|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/cuba-pardons-more-than-3500-prisoners-ahead-of-pope-francis-visit/2015/09/11/5e1c1f27-ab63-444f-98ca-fff75cb92d3b_story.html|work=The Washington Post|access-date=11 September 2015|date=11 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|last1=Alexander|first1=Harriett|title=Cuba pardons 3,522 prisoners ahead of Pope Francis visit|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/centralamericaandthecaribbean/cuba/11858266/Cuba-pardons-3522-prisoners-ahead-of-Pope-Francis-visit.html|website=telegraph.co.uk|publisher=The Telegraph|access-date=11 September 2015}}</ref> ===ភាសា=== {{Main|ភាសាអេស្ប៉ាញគុយបា|ភាសាលូស៊ូមី}} ភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសគុយបាគឺ[[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]ដោយប្រជាជនគុយបាស្ទើរទាំងអស់បានប្រើប្រាស់ភាសាមួយនេះ។ ភាសាអេស្ប៉ាញដែលប្រើប្រាស់នៅគុយបាត្រូវបានគេសម្តៅលើវាថា[[ភាសាអេស្ប៉ាញគុយបា]]ហើយវាត្រូវជាទម្រង់ភាសាមួយនៃ[[ភាសាអេស្ប៉ាញការ៉ាប៊ីន]]ផងដែរ។ [[ភាសាលូស៊ូមី]]ដែលជាគ្រាមភាសារបស់[[ភាសាយ៉ូរូបា]]ត្រូវបានគេយកមកប្រើប្រាស់ជាភាសាសាសនាដោយអ្នកកាន់[[សង់តេរីសាសនា|សាសនាសង់តេរី]]<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/santeriafromafri00bran |url-access=registration |quote=lucumi language. |title=Santeria from Africa to the New World |author=George Brandon |page=[https://archive.org/details/santeriafromafri00bran/page/56 56] |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-21114-9 |date=1 March 1997}}</ref> ហើយនិងជាភាសាទីពីររបស់ពួកគេ។<ref>{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=luq |title=Lucumi: A Language of Cuba (Ethnologue) |access-date=10 March 2010}}</ref> [[ភាសាក្រេអូលហៃទី]]គឺជាភាសាដ៏និយមបំផុតទីពីរនៅប្រទេសគុយបាដោយជាទូទៅវាត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយជនអន្តោប្រវេសន៍ហៃទី។<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/10130814 |title=Cuban Creole choir brings solace to Haiti's children |access-date=10 March 2010 | work=BBC News}}</ref> ===ការអប់រំ=== {{Main|ការអប់រំនៅគុយបា}} [[File:Università de La Habana.jpg|right|thumb|[[សកលវិទ្យាល័យឡាហាវ៉ាន]], ត្រូវបានស្ថាបនាឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៧២៨។]] [[សកលវិទ្យាល័យឡាហាវ៉ាន]]គឺត្រូវជាសកលវិទ្យាល័យធំបំផុតនៅប្រទេសគុយបា។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ មុនពេលបក្សពួករបស់លោកកាស្ត្រូឡើងគ្រប់គ្រងប្រទេស, អត្រាអក្ខរកម្មនៅគុយបាគឺស្មើនឹង ៨០% ដោយជាប់លំដាប់ថ្នាក់ទីបួននៅក្នុងតំបន់ហើយបើយោងតាមអង្គការសហប្រជាជាតិ អត្រាអក្ខរកម្មរបស់គុយបានាពេលនោះគឺខ្ពស់ជាងប្រទេសអេស្ប៉ាញទៅទៀត។<ref name=asce/><ref>{{cite web|url=http://www.reason.com/news/show/125095.html|title=Still Stuck on Castro – How the press handled a tyrant's farewell|access-date=24 March 2009|archive-url=https://archive.today/20120920/http://www.reason.com/news/show/125095.html|archive-date=20 September 2012|url-status=dead|archivedate=20 កញ្ញា 2012|archiveurl=https://archive.today/20120920/http://www.reason.com/news/show/125095.html}}{{Unreliable source?|date=September 2009}}</ref> នៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលថ្មីរបស់កាស្ត្រូ ប្រព័ន្ធអប់រំនៅប្រទេសគុយបាត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរកែប្រែមកជាប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋទាំងស្រុងហើយស្ថាប័នអប់រំឯកជនទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានលុបបំបាត់ចោលទាំងអស់។ ការចូលរៀនដំបូងគឺត្រូវចាប់ផ្តើមពីអាយុ ៦ ឆ្នាំហើយត្រូវបញ្ចប់ការសិក្សានៅអនុវិទ្យាល័យមូលដ្ឋាននៅអាយុ ១៥ ឆ្នាំ។ សិក្សានុសិស្សគ្រប់រូប (មិនគិតអាយុ ឬភេទ) គឺតម្រូវឱ្យពាក់ឯកសណ្ឋានសាលាជាមួយនឹងពណ៌ដែលចង្អុលបង្ហាញពីកម្រិតថ្នាក់របស់ពួកគេ។ ថ្នាក់បឋមសិក្សាគឺត្រូវការចំណាយពេល ៦ ឆ្នាំដើម្បីរៀនចប់ រីឯថ្នាក់មធ្យមសិក្សាវិញគឺត្រូវបែងចែកទៅជាពីរគឺថ្នាក់មធ្យមសិក្សាមូលដ្ឋាននិងថ្នាក់បម្រុងសកលវិទ្យាល័យ។<ref name="siteresources.worldbank.org">{{cite web|url=http://siteresources.worldbank.org/EDUCATION/Resources/278200-1099079877269/547664-1099080026826/The_Cuban_education_system_lessonsEn00.pdf |title=The Cuban Education System: Lessons and Dilemmas. Human Development Network Education. World Bank |access-date=7 November 2010}}</ref> បច្ចុប្បន្ន អត្រាអក្ខរកម្មនៅគុយបាគឺស្មើនឹង ៩៩.៨%<ref name=factbook/><ref name="Mdgs.un.org">{{cite web |url=http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=656&crid=192 |title=unstats – Millennium Indicators |publisher=Mdgs.un.org |date=23 June 2010 |access-date=7 November 2010 |archivedate=21 មករា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121152701/http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=656&crid=192 |url-status=dead }}</ref> ហើយជាប់[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមអត្រាអក្ខរកម្ម|ចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់ជាងគេទីដប់នៅទូទាំងពិភពលោក]], នេះគឺជាលទ្ធផលនៃការផ្តល់ការអប់រំដោយឥតគិតថ្លៃដោយរដ្ឋាភិបាល។<ref name = "LiteracyC">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/latin-lessons-what-can-we-learn-from-the-worldrsquos-most-ambitious-literacy-campaign-2124433.html |title=Latin lessons: What can we Learn from the World's most Ambitious Literacy Campaign? |work=The Independent |date=7 November 2010 |access-date=19 July 2013}}</ref> អត្រានៃការបញ្ចប់ថ្នាក់វិទ្យាល័យជាមធ្យមនៅគុយបាគឺស្មើ ៩៤ ភាគរយ។<ref>[http://www.tc.columbia.edu/news.htm?articleID=7292 Getting a Reading on High Literacy in Cuba] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160408223929/http://www.tc.columbia.edu/news.htm?articleID=7292 |date=8 April 2016 }}. [[Teachers College, Columbia University]]. 22 December 2009.</ref> គេអាចស្វែងរកការអប់រំកម្រិតខ្ពស់នៅគុយបាបានតាមរយៈសកលវិទ្យាល័យ វិទ្យាស្ថានឧត្តមសិក្សា វិទ្យាស្ថានគរុកោសល្យ និងវិទ្យាស្ថានពហុបច្ចេកទេសខ្ពស់។ ក្រសួងឧត្តមសិក្សាគុយបាបានដាក់ដំណើរការកម្មវិធីអប់រំពីចម្ងាយដែលផ្តល់វគ្គសិក្សានាពេលរសៀលនិងពេលល្ងាចនៅតាមទីជនបទសម្រាប់កម្មករកសិកម្ម។ ប្រទេសគុយបាថែមទាំងបានផ្តល់ការអប់រំឧបត្ថម្ភធនដល់ជនជាតិបរទេសនៅ[[សាលាវេជ្ជសាស្ត្រអាមេរិកឡាទីន (គុយបា)|សាលាវេជ្ជសាស្ត្រអាមេរិកឡាទីន]]ទៀតផង។<ref>{{cite web|url=http://www.nbcnews.com/id/19942866 |title=Students graduate from Cuban school – Americas – NBC News |work=NBC News |date=25 July 2007 |access-date=7 November 2010}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6914265.stm|title=Cuba-trained US doctors graduate|date=25 July 2007|access-date=7 September 2009 | work=BBC News}}</ref> ===សុខភាព=== {{Main|សុខភាពនៅគុយបា}} បច្ចុប្បន្ន [[ភាពរំពឹងនៃអាយុ]]នៅប្រទេសគុយបាជាមធ្យមគឺ ៧៩.២ ឆ្នាំ (៧៦.៨ ចំពោះបុរសនិង ៨១.១ ចំពោះស្ត្រី)។ ស្ថិតិនេះបានធ្វើឱ្យគុយបាជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី៥៩ ទូទាំងពិភពលោកសម្រាប់ប្រទេសដែលមានភាពរំពឹងនៃអាយុខ្ពស់ និងចំណាប់ថ្នាក់ទី៥ ប្រចាំទ្វីបអាមេរិកដោយនៅពីក្រោយប្រទេសកាណាដា ឈីលី កូស្តារីកា និងសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref>{{Citation |title=Central America :: Cuba — The World Factbook – Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ |access-date=2020-06-08 |archivedate=2021-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210812170744/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ |deadurl=yes }}</ref> អត្រាមរណភាពទារកបានថយចុះពី ៣២ នាក់ក្នុងអត្រាកំណើត ១,០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ មកនៅត្រឹម ១០ នាក់ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៩០–៩៥,<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/WPP2006_Highlights_rev.pdf|title=World population Prospects: The 2006 Revision: Highlights|publisher=United Nations.|access-date=19 July 2013}}</ref> ៦.១ នាក់ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ២០០០–២០០៥ និង ៥,១៣ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩។<ref name="Mdgs.un.org" /><ref name=factbook/> តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ គុយបាគឺតែងតែជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់ខ្លាំងខាងចំនួនបុគ្គលិកសុខាភិបាលហើយគុយបាបានចូលរួមលើកស្ទួយសុខភាពពិភពលោកចាប់តាំងពីសតវត្សទី១៩ មកម្លេះ។<ref name=asce/> សព្វថ្ងៃនេះ ប្រទេសគុយបាបានប្រកាន់យកប្រព័ន្ធ[[តំហែទាំសុខភាពសកល]]។<ref name=whiteford>{{Harvnb|Whiteford|Branch|2008|p=[https://books.google.com/?id=lJe7uc7X3pYC&pg=PA2 2]}}</ref> នៅឆ្នាំ២០១៩ ប្រទេសគុយបាបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី៣០ នៅក្នុងសន្ទស្សន៍ប្រទេសសុខភាពល្អបំផុតរបស់ប្លូមប៊ឺកហើយក៏ត្រូវជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍តែមួយគត់ផងដែរដែលបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់ដូច្នេះ។<ref>{{cite news|last1=Miller|first1=Lee J|last2=Lu|first2= Wei |date=24 February 2019|title=These Are the World's Healthiest Nations|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-02-24/spain-tops-italy-as-world-s-healthiest-nation-while-u-s-slips|work=Bloomberg |access-date=16 March 2019 }}</ref> អត្រាជំងឺនិងមរណភាពទារកបានកើនឡើងជាលំដាប់នៅអំឡុងទស្សវត្ត១៩៦០ ក្រោយបដិវត្តន៍, នេះគឺបណ្តាលមកពីអវត្តមានរបស់គ្រូពេទ្យចំនួន ៦,០០០ នាក់ (ដោយពួកគេបានរត់ចាកចេញពីប្រទេស) ដែលត្រូវជាចំនួនពាក់កណ្តាលនៃគ្រូពេទ្យសរុបនៅក្នុងប្រទេសនាពេលនោះ។<ref>''Cuba: A Different America'', By Wilber A. Chaffee, Gary Prevost, Rowland and Littlefield, 1992, p. 106</ref> វិស័យសុខាភិបាលនៅគុយបាបានចាប់ផ្តើមអភិវឌ្ឍន៍សារជាថ្មីនៅអំឡុងទស្សវត្ត១៩៨០។<ref name=bethell/> ដោយសារតែប្រព័ន្ធសុខភាពសកលក្នុងប្រទេស ជនក្រីក្រនិងអ្នករស់នៅទីជនបទគ្រប់រូបអាចទទួលសេវាសុខភាពបានដោយឥតគិតថ្លៃ។ ក្រោយពីសហភាពសូវៀតបានដួលរលំ សេវាសុខាភិបាលនៅគុយបាបានទទួលរងបន្ទុកខ្លះៗដូចជា ការខ្វះខាតឧបករណ៍និងថ្នាំសង្កូវជាដើម។<ref>{{Cite book|title=Global Health Policy, Local Realities: The Fallacy of the Level Playing Field|page=69|url=https://books.google.com/books?id=gYc_LgzsRDMC&pg=PA69|editor-last=Whiteford|editor-first=Linda M.|editor2-last=Manderson|editor2-first=Lenore|publisher=Lynne Rienner Publishers|location=Boulder, Col.|year=2000|isbn=978-1-55587-874-0|access-date=14 September 2009}}</ref> ប្រទេសគុយបាមានអត្រាចំនួនគ្រូពេទ្យក្នុងចំណោមប្រជាជនខ្ពស់ជាងគេនៅលើពិភពលោកហើយខ្លួនបានបញ្ជូនវេជ្ជបណ្ឌិតរាប់ពាន់នាក់ទៅកាន់ប្រទេសជាង ៤០ នៅជុំវិញពិភពលោក។{{sfn|Breier|Wildschut|2007|pp=16, 81}} គិតត្រឹមខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៤ មានបុគ្គលិកសុខភាពគុយបាប្រមាណ ៥,០០០០ នាក់ដែលកំពុងចុះជួយប្រទេសចំនួន ៦៦។<ref>[https://www.who.int/features/2014/cuban-ebola-team/en/ Cuban medical team heading for Sierra Leone] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20161228051729/http://www.who.int/features/2014/cuban-ebola-team/en/ |date=28 December 2016 }}. [[World Health Organization]]. September 2014.</ref> ការនាំចូលនិងនាំចេញថ្នាំឱសថត្រូវបានធ្វើឡើងដោយក្រុមអាជីវកម្មឱសថឃ្វេមេហ្វានៅក្រោមការចាត់ចែងរបស់ក្រសួងឧស្សាហកម្មមូលដ្ឋានគុយបា។<ref>{{cite web |url=http://www.cepec.cu/farmacuba.php |title=Centro de Promoción del Comercio Exterior y la Inversión Extranjera de Cuba – CEPEC |publisher=Cepec.cu |access-date=10 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120620084258/http://www.cepec.cu/farmacuba.php |archive-date=20 June 2012 |archivedate=20 មិថុនា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120620084258/http://www.cepec.cu/farmacuba.php }}</ref> ទោះបីជាទំនាក់ទំនងជាមួយលោកខាងលិចត្រូវកាត់ផ្តាច់ក៏ដោយក៏វិស័យសុខាភិបាលគុយបានូវតែឈានទៅមុខជានិច្ចដោយខ្លួនបានរកឃើញវ៉ាក់សាំងមហារិកសួតដែលមានឈ្មោះថាស៊ីម៉ាវ៉ាក់ (CimaVax)។ វ៉ាក់សាំងស៊ីម៉ាវ៉ាក់ត្រូវបានផ្តល់ជូនប្រជាជនគុយបាដោយឥតគិតថ្លៃចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១១ មក។<ref>Erin Schumaker (14 May 2015). [https://www.huffingtonpost.com/2015/05/14/cuba-lung-cancer-vaccine_n_7267518.html Cuba's Had A Lung Cancer Vaccine For Years, And Now It's Coming To The U.S.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160503231329/http://www.huffingtonpost.com/2015/05/14/cuba-lung-cancer-vaccine_n_7267518.html |date=3 May 2016 }} ''[[The Huffington Post]].'' Retrieved 18 May 2015.</ref> ក្រោមរដ្ឋបាលអូបាម៉ា ប្រជាជនអាមេរិកដែលកើតជំងឺមហារិកសួតមួយចំនួនបានធ្វើដំណើរមកគុយបាដើម្បីទទួលការព្យាបាលប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ២០១៧ ក្រោមរដ្ឋបាលត្រាំ ប្រជាជនអាមេរិកជាច្រើនត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យធ្វើដំណើរមកគុយបាទៀតឡើយ។<ref>{{cite news |last=Jacobs |first=Sally |date=10 January 2018 |title=Cuba has a lung cancer vaccine. Many U.S. patients can't get it without breaking the law|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/01/09/cuba-has-lung-cancer-vaccine-many-u-s-patients-cant-get-without-breaking-law/1019093001/|work=USA Today |access-date=16 October 2018}}</ref> ក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ប្រទេសគុយបាបានក្លាយជាប្រទេសដំបូងគេលើពិភពលោកដែលបានលុបបំបាត់ការឆ្លងមេរោគអេដស៍និងរោគស្វាយពីម្តាយទៅកូន<ref>{{cite web | url =https://www.who.int/mediacentre/news/releases/2015/mtct-hiv-cuba/en/|title=WHO validates elimination of mother-to-child transmission of HIV and syphilis in Cuba|publisher=[[WHO]]| date=30 June 2015| access-date =30 August 2015}}</ref> ហើយវាត្រូវជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយដែល[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានសរសើរថាជា"សមិទ្ធផលសុខភាពសាធារណៈមួយដ៏អស្ចារ្យបំផុត"។<ref name="Graun eradication">{{cite web | last = O'Carroll | first = Lisa | date = 30 June 2015 | title = Cuba first to eliminate mother-to-baby HIV transmission | url = https://www.theguardian.com/society/2015/jun/30/cuba-first-eliminate-mother-baby-hiv-transmission | website = theguardian.com | access-date = 1 July 2015 }}</ref> ==ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ== គេបានបែងចែកប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយធំៗនៅប្រទេសគុយបាជាច្រើនប្រភេទដូចជា៖ ទូរទស្សន៍ វិទ្យុ កាសែត និងអ៊ិនធឺណេត។ គ្រប់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយខាងលើគឺត្រូវបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាលគុយបាជាច្រើនទស្សវត្តមកហើយ។ រាល់សារព័ត៌មាននិងសារអត្ថាធិប្បាយត្រូវតែត្រួតពិនិត្យដោយ[[គណបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា|បក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា]]ជាមុនសិនមុនចេញផ្សាយ។ អ្នកសារព័ត៌មានត្រូវគោរពតាមច្បាប់ផ្សព្វផ្សាយពោលគឺមិនត្រូវបញ្ចេញសកម្មភាពឬមតិណាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលឡើយ បើហ៊ានតែល្មើស អ្នកដែលប្រព្រឹត្តិនោះអាចនឹងត្រូវផ្តន្ទាទោសជាប់ពន្ធនាគាររហូតដល់ទៅ ៣ ឆ្នាំឯណោះ។ កម្មសិទ្ធិឯកជននៃប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយត្រូវបានហាមឃាត់ហើយរដ្ឋាភិបាលគឺជាអ្នកកាន់កាប់រាល់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសំខាន់ៗក្នុងប្រទេស។<ref name=":04">{{Cite news|url=https://www.loc.gov/item/2002018893/|title=Cuba : a country study|last1=a.|first1=hudson, rex|work=The Library of Congress|access-date=2017-04-23|last2=division|first2=library of congress. federal research|language=en}}</ref> ដើម្បីបង្កើនចំណេះដឹងទូទៅតាមប្រព័ន្ធអ៊ិនធឺណេត រដ្ឋាភិបាលគុយបាបានបើកដំណើរការគេហទំព័រសព្វវចនាធិប្បាយមួយឈ្មោះថា [[EcuRed]] ដែលមានលក្ខណៈដូចគេហទំព័រប្រភេទ"[[វិគី]]"។<ref>{{cite web|url=http://www.ecured.cu/index.php/EcuRed |title=EcuRed – EcuRed |language= es |publisher=Ecured.cu |access-date=10 June 2013}}</ref> ការលក់ចែកចាយសម្ភារៈកំព្យូទ័រត្រូវបានកំណត់យ៉ាងតឹងរឹង ហើយរដ្ឋាភិបាលគឺមានសិទ្ធិត្រួតពិនិត្យអ៊ីមែលរបស់បុគ្គលនីមួយៗដែលមានវត្តមានលើប្រភពអ៊ិនធឺណេតគុយបា។<ref name=rsf>{{cite web |url= http://arabia.reporters-sans-frontieres.org/article.php3?id_article=10611 |archive-url= https://archive.today/20110727014516/http://arabia.reporters-sans-frontieres.org/article.php3?id_article=10611 |url-status= dead |archive-date= 27 July 2011 |title= Internet in Cuba |publisher= [[Reporters Without Borders]] |access-date= 27 កុម្ភៈ 2021 |archivedate= 27 កក្កដា 2011 |archiveurl= https://archive.today/20110727014516/http://arabia.reporters-sans-frontieres.org/article.php3?id_article=10611 }}</ref> ==វប្បធម៌== {{Main|វប្បធម៌គុយបា}} វប្បធម៌គុយបាគឺបានមកពីការបូកបញ្ចូលគ្នារវាងវប្បធម៌អាហ្រ្វិកនិងវប្បធម៌អេស្ប៉ាញ។ នៅក្រោយបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩៥៩ រដ្ឋាភិបាលគុយបាបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការលើកស្ទួយអក្ខរកម្មជាតិ ផ្តល់ការអប់រំដោយឥតគិតថ្លៃទៅដល់ប្រជាជនគ្រប់រូប ហើយព្រមទាំងបង្កើតកម្មវិធីកីឡា របាំ និងតន្ត្រីជាដើម។<ref name=hsas>{{cite news|title=For Cuba, a Harsh Self-Assessment|url=https://www.nytimes.com/2013/07/24/world/americas/harsh-self-assessment-as-cuba-looks-within.html|work=NYTimes.com|access-date=24 July 2013}}</ref> ===តន្ត្រី=== {{Main|តន្ត្រីគុយបា}} {{multiple image | align = left | total_width = 220 | image1 = Gloria Estefan 2009.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Celia Cruz 1957 color.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = លោកស្រី[[ក្លរា អេស្ទេហ្វង់]] និង[[សេលា គ្រុស]],<br/>ជាអ្នកចម្រៀងដ៏ល្បីរបស់ប្រទេសគុយបា។ }} តន្ត្រីគុយបាគឺសម្បូរបែបណាស់ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រលឹងនៃវប្បធម៌គុយបា។ ប្រភេទតន្ត្រីដ៏ពេញនិយមបំផុតនៅគុយបាគឺ[[សុនគុយបា|សុន]] វាគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃប្រភេទតន្ត្រីមួយចំនួនទៀតដូចជា [[ដានហ្សុន]] [[ម៉ាំបូ]] [[ឆា-ឆា-ឆា]] និង[[សាលសា]]។<ref>{{cite book|last=Moore|first=Robin|title=Nationalizing Blackness: Afrocubanismo and Artistic Revolution in Havana, 1920–1940|url=https://archive.org/details/nationalizingbla0000moor|year=1997|publisher=University of Pittsburgh Press|isbn=978-0-8229-5645-7}}</ref> [[ត្រេស]]គឺជាប្រភេទ[[ហ្គីតា]]ដែលមានដើមកំណើតនៅប្រទេសគុយបា។ ឧបករណ៍ភ្លេង/តន្ត្រីប្រពៃណីផ្សេងៗទៀតគឺភាគច្រើនមានដើមកំណើតមកពីអាហ្វ្រិកមានដូចជា៖ [[ម៉ារ៉ាកា]] [[គ្វីរ៉ូ]] [[ម៉ារីមប៊ូឡា]] និងប្រភេទស្គរមួយចំនួនដូច[[ម៉ាយ៉ូហ្វ័រកង់]]ជាដើម។ គ្រប់តន្ត្រីប្រជាប្រិយគុយបាទាំងអស់ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់និងសរសើរនៅទូទាំងពិភពលោក។ តន្ត្រីបុរាណគុយបាដែលទទួលឥទ្ធិពលពីតន្ត្រីបុរាណអាហ្រ្វិកនិងអឺរ៉ុបត្រូវបានទទួលការគោរពស្រឡាញ់លើឆាកអន្តរជាតិយ៉ាងខ្លាំង នេះគឺដោយសារតែស្នាដៃនិពន្ធភ្លេងដ៏ចំណើមរបស់លោក[[អឺណេស្តូ លេក្វូណូ]]។ [[តន្ត្រីហ៊ីបហប់]]បានចាប់ផ្តើមពេញនិយមដំបូងនៅទីក្រុងឡាហាវ៉ាននៃទស្សវត្ត១៩៩០។ ===ម្ហូបអាហារ=== {{Main|ម្ហូបគុយបា}} [[File:Cubanfood.jpg|thumb|''រ៉ូប៉ាវីហា'', ជាម្ហូបប្រពៃណីគុយបាមួយមុខ (ត្រគាកគោញ៉ាំជាមួយទឹកប៉េងបោះ) លាយជាមួយសណ្តែកខ្មៅ បាយលឿង (បាយមាន់) ចេក ហើយនិងដំឡូងមី។]] ម្ហូបគុយបាគឺជាការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងម្ហូបអេស្ប៉ាញនិងការ៉ាប៊ីន។ គ្រឿងទេសនិងបច្ចេកទេសក្នុងការធ្វើម្ហូបគុយបាគឺបានដកស្រង់ចេញរបៀបធ្វើម្ហូបរបស់អេស្ប៉ាញដោយមានធាតុផ្សំខ្លះៗមកពីតំបន់ការ៉ាប៊ីន។ អាហារគុយបាទូទៅមានគ្រឿងផ្សំដូចជា ចេក (អាចជាផ្លែឬយកទៅចម្អិន) សណ្តែកខ្មៅ បាយ ''រ៉ូប៉ាវិហា'' (សាច់គោញ៉ាំ) នំបុ័ង សាច់ជ្រូក ខ្ទឹមបារាំង និងផ្លែឈើនិវន្តមួយចំនួន (ឬហៅបានថាផ្លែឈើត្រូពិច)។ អាហារសាច់គឺគេចម្អិនឆ្អិនល្មមនិងលាយជាមួយទឹកជ្រលក់បន្តិចបន្តួច។ ខ្ទឹមស ម៉ាឈីន ស្លឹកអូរីហ្គាណូ និងស្លឹកបេរគឺជាគ្រឿងទេសដ៏ពេញនិយមបំផុតនៅក្នុងប្រទេស។ ===របាំ=== របាំបានដើរតួទានីយ៉ាងពិសេសនៅក្នុងវប្បធម៌គុយបា។ របាំប្រជាប្រិយគឺត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការកំសាន្តមួយដោយឥតមិនបាននៅក្នុងជីវិតរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ហើយសព្វថ្ងៃ រដ្ឋាភិបាលគុយបាបានគាំទ្រក្រុមហ៊ុនរបាំជាច្រើនដូចជា [[របាំបាលឡេជាតិគុយបា]]...។<ref name="Johnn">{{cite book | last=John | first=S. | title=Contemporary Dance in Cuba: Tecnica Cubana as Revolutionary Movement | publisher=McFarland & Company | year=2012 | isbn=978-0-7864-9325-8 | url=https://books.google.com/books?id=drE0KI3h-7UC&pg=PA23 | page=23}}</ref> ===កីឡា=== {{Main|កីឡានៅគុយបា}} ដោយសារតែធ្លាប់មានប្រវត្តិទាក់ទងជាមួយអាមេរិក កីឡានៅគុយបាភាគច្រើនគឺជាកីឡាដែលគេនិយមលេងនិងគាំទ្រនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ [[បេហ្ស៍ប័ល]] (Baseball) គឺជាកីឡាដែលនិយមជាងគេប្រចាំប្រទេសគុយបា។ កីឡាប្រជាប្រិយផ្សេងៗទៀតរួមមានដូចជា៖ កីឡា[[បាល់ទះ]] [[ប្រដាល់សកល]] [[អត្តពលកម្ម]] [[បាល់បោះ]] និង[[កីឡាទឹក]]។<ref>[https://www.whatcuba.com/cuban-sports.html Cuban Sports] whatcuba.com, accessed 23 February 2021.</ref> ប្រទេសគុយបាក៏មាន[[គុយបានៅកីឡាអូឡាំពិក|ក្រុមជម្រើសជាតិ]]ប្រកួតនៅ[[កីឡាអូឡាំពិក]]ផងដែរ។<ref>{{cite web|url=http://www.olympic.org/cuba |title=Cuba – Comité Olímpico Cubano – National Olympic Committee |publisher=Olympic.org |access-date=10 June 2013}}</ref> លោក[[ចូសេ កាប៉ាប្លាងកា]]គឺជាជើងឯកអុកពិភពលោកចាប់ពីឆ្នាំ១៩២១ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩២៧។ ==មើលផងដែរ== *[[សមុទ្រការ៉ាប៊ីន]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links|auto=1|wikt=y|v=y}} *[https://web.archive.org/web/20110209123658/http://www.cubagob.cu/ គេហទំព័រផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាលគុយបា (ជាភាសាអេស្ប៉ាញ)] *[https://web.archive.org/web/20080830044824/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/cuba.htm Cuba] from [[University of Colorado Boulder]] Libraries *[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ Cuba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210812170744/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ |date=2021-08-12 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]. *[http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=CU Key Development Forecasts for Cuba] from [[International Futures]] *{{Wikiatlas|Cuba|គុយបា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គុយបា| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋកុម្មុយនិស្ត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាមេរិកខាងជើង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅការ៉ាអ៊ីប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋឯកបក្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្លុកខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតអាណានិគមអេស្ប៉ាញ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] 7mjvdtj2mp48mpqn1xbzipa2putgack 0 48253 338979 289853 2026-08-16T23:59:37Z Dostojewskij 14387 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលដែលកើតនៅឆ្នាំ ១៩៦៦ 338979 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ឆាត់ជាតិ សិទ្ធិផាន់ | native_name = ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ | native_name_lang = th | honorific_prefix = [[សាស្ត្រាចារ្យរង]] | honorific_suffix = [[Order of the White Elephant|MPCh]] [[Order of the Crown of Thailand|MWM]] | image = Chadchart May 2022.jpg | caption = ឆាត់ជាតិ ក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២២ | birth_date = {{birth date and age|1966|5|24|df=y}} | birth_place = [[បាងកក]], ថៃ | death_date = | death_place = | spouse = ពិយ៉ាដា សិទ្ធិផាន់ (បានលែងលះ៖ 2017) | party = [អ្នកនយោបាយឯករាជ្យ|ឯករាជ្យ]] | otherparty = [[Pheu Thai Party|Pheu Thai]] (2012–2019) | signature = Chadchart Sittipunt's signature.svg | website = [https://www.chadchart.com/ chadchart.com] | children = 1 <!--For privacy reasons, consider omitting the names of living children, unless notable--> | order = [[Bangkok Metropolitan Administration|អភិបាលបាងកក]]ទី១៧ | termstart = ២២ ឧសភា ២០២២<ref>{{Cite web|date=2022-05-31|title=กทม.ติดประกาศนโยบาย "ชัชชาติ" 214 ข้อ สั่งห้ามถ่ายรูปหน้าห้อง ผู้ว่าฯ|url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2406650|website=www.thairath.co.th|language=th}}</ref> | deputy = {{plainlist| * [[សានន្ទ វ៉ាំងសាងប៊ុន]] * [[ចក្កព័ន្ធ ភីវង៉ាម]] * [[វិស្ណុ សាប់សុមផុន]] * [[ទវិដា កមលវេជ្ជ]] }} | predecessor = [[អស្វិន ខ្វាន់មឿង]] | order1 = [[រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងដឹកជញ្ជូនថៃ|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងដឹកជញ្ជូន]] | predecessor1 = [[ចារុពង្ស រឿងសុវណ្ណ]] | successor1 = [[ប្រចិន ចាន់តង]] | primeminister1 = [[យិងលក្សណ៍ ជិនវ័ត្រ]] | termstart1 = ២៧ តុលា ២០១២ | termend1 = ២២ ឧសភា ២០១៤ | alma_mater = [[សាកលវិទ្យាល័យ ចុឡាលុងករណ៍]] <br>[[វិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាម៉ាសាឈូសេត]] <br>[[សាកលវិទ្យាល័យអ៊ីលីណយ អឺរបាណា ឆេមពេញ]] | profession = អ្នកជំនួញ, សាស្ត្រាចារ្យ, អ្នកនយោបាយ }} '''ឆាត់ជាតិ សិទ្ធិផាន់''' ( {{Lang-th|ชัชชาติ สิทธิพันธุ์}} , RTGS ៖ Chatchat Sitthiphan, {{IPA-th|t͡ɕʰát.t͡ɕʰâːt sìt.tʰí(ʔ).pʰān|pron}} ; កើត​ថ្ងៃ​ទី ២៤ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៦៦) គឺ​ជា​អ្នក​នយោបាយ​ថៃ វិស្វករ និង​សាស្ត្រាចារ្យ​ដែល​កាន់​អំណាច​ជា [[ក្រុងទេពមហានគរ (អង្គការរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក)|​អភិបាល​ក្រុង​បាងកក]] ។ លោកធ្លាប់ជា[[ក្រសួងដឹកជញ្ជូនថៃ|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងដឹកជញ្ជូន]] ពីឆ្នាំ២០១២ ដល់ ២០១៤។ == ឯកសារយោង == {{បញ្ជីឯកសារយោង}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលដែលកើតនៅឆ្នាំ ១៩៦៦]] rrpc8m3p3nx0rqjz41iwgv6t0cbr0of 0 48733 338978 334203 2026-08-16T23:57:11Z Dostojewskij 14387 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលដែលកើតនៅឆ្នាំ ១៩៦៦ 338978 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = អនុទិន ជាញវីរកូល | native_name = อนุทิน ชาญวีรกูล | native_name_lang = | image = 2025 Anutin Charnvirakul อนุทิน ชาญวีรกูล (2568) (cropped).jpg | caption = | office = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ]] | termstart = ៧ កញ្ញា ២០២៥ | termend = | monarch = [[វជិរាលង្ករណ៍]] | predecessor = [[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]]<br/>[[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] (ស្ដីទី) | successor = | office1 = [[ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ]] | termstart1 = ១០ កក្កដា ២០១៩ | termend1 = ១៩ មិថុនា​ ២០២៥ | primeminister1 = [[ប្រយុទ្ធ ច័ន្ទ្រ៍ឱជា]]<br/>[[ស្រេតដ្ឋា ទវីសិន]]<br/>ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ | predecessor1 = | successor1 = | office3 = [[ក្រសួងមហាផ្ទៃ (ថៃ)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ]] | primeminister3 = ស្រេតដ្ឋា ទវីសិន<br/>ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ | termstart3 = ១ កញ្ញា ២០២៣ | termend3 = ១៩ មិថុនា ២០២៥ | predecessor3 = [[អនុពង្ស ផៅចិន្តា]] | successor3 = ភូមិធម្ម​ វេជ្ជយជ័យ | office4 = [[ក្រសួងសុខាភិបាលសាធារណៈ (ថៃ)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសុខាភិបាលសាធារណៈ]] | primeminister4 = ប្រយុទ្ធ ច័ន្ទ្រ៍ឱជា | termstart4 = ១០ កក្កដា ២០១៩ | termend4 = ១ កញ្ញា ២០២៣ | predecessor4 = ពិយសាកល សាកលសត្យាដ​រ<ref>{{cite web |title=Name list of Minister of Public Health, Past-Present |url=https://www.moph.go.th/index.php/about/minister |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327000136/https://www.moph.go.th/index.php/about/minister |url-status=dead |archive-date=March 27, 2020 |website=Ministry of Public Health |accessdate=27 March 2020 |archivedate=27 មីនា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327000136/https://www.moph.go.th/index.php/about/minister }}</ref> | successor4 = [[ចលណន ស្រីកែវ]] | office5 = [[ក្រសួងសុខាភិបាលសាធារណៈ (ថៃ)|អនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសុខាភិបាលសាធារណៈ]] | primeminister5 = [[ទក្សិណ ជិនវ័ត្រ]] | term_start5 = ១១ មីនា ២០០៥ | term_end5 = ១៩ កញ្ញា ២០០៦ | office6 = [[ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម (ថៃ)|អនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]] | primeminister6 = ទក្សិណ ជិនវ័ត្រ | term_start6 = ៦ តុលា ២០០៤ | term_end6 = ១១ មីនា ២០០៥ | office7 = ប្រធាន[[គណបក្សភូមិជ័យថៃ]] | termstart7 = ១៤ តុលា ២០១២ | termend7 = | predecessor7 = [[ជវរ័ត្ន ជាញវីរកុល]] | successor7 = | birth_date = {{birth date and age|1966|9|13|df=y}} | birth_place = [[បាងកក]] ថៃ | death_date = | death_place = | party = [[គណបក្សភូមិជ័យថៃ]] (តាំងពីឆ្នាំ២០១២) | otherparty = [[គណបក្សថៃរាក់ថៃ]]​ (២០០១–២០០៧) | parents = [[ជវរ័ត្ន ជាញវីរកុល]] (ឳពុក) | spouse = វឌ្ឍនន និរមិត្ត | children = ២ | alma_mater = [[សាកលវិទ្យាល័យអូហ្វស្ត្រា]] (បរិ.វិស្វកម្ម)<br/>[[សាកលវិទ្យាល័យធម្មសាស្ត្រ]] (បរិ.ខ្ព.រដ្ឋបាលធុរកិច្ច) | signature = Anutin Charnvirakul signature.svg | nickname = ហ្នូ (หนู) }} '''អនុទិន ជាញវីរកូល''' ([[ភាសាថៃ|ថៃ]]៖ อนุทิน ชาญวีรกูล, [[ភាសាចិន|ចិន]]៖ 陈锡尧,<ref>{{Cite web |date=2023-02-04 |title=专程接机中国游客上热搜 泰国副总理：我是100%中国人后代 |url=https://k.sina.com.cn/article_6145283913_16e49974902001sshl.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225163426/https://k.sina.com.cn/article_6145283913_16e49974902001sshl.html |archive-date=2023-02-26 |access-date=2023-02-26 |publisher=Sina Weibo}}</ref> កើតថ្ងៃទី១៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៦) គឺជាអ្នកនយោបាយថៃមួយរូបដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងបម្រើការជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ]]។ មុនឡើងកាន់អំណាចជានាយករដ្ឋមន្ត្រី លោកធ្លាប់បានបម្រើការជា[[ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ|ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី]] និងជា[[ក្រសួងមហាផ្ទៃ (ថៃ)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃថៃ]]ពីឆ្នាំ២០២៣ រហូតដល់ពេលដែលលោកបានលាលែងពីមុខតំណែងទាំងពីរនៅថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ នៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលលោក[[ប្រយុទ្ធ ច័ន្ទ្រ៍ឱជា]]ចាប់ពីឆ្នាំ២០១៩ រហូតដល់ឆ្នាំ២០២៣ លោកអនុទិន​បានបម្រើការជា[[ក្រសួងសុខាភិបាលសាធារណៈ (ថៃ)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសុខាភិបាល]] ហើយត្រូវជាបុគ្គលដ៏សំខាន់ម្នាក់ដែលបានទទួលបន្ទុកគ្រប់គ្រង[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅថៃ|ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅប្រទេសថៃ]]។<ref>{{Cite web |date=2022-12-20 |title=(ជាភាសាថៃ) อนุทินระบุ สถานการณ์โควิดอยู่ภายใต้การควบคุม แนะประชาชนควรฉีดวัคซีนอย่างน้อย 4 เข็ม |url=https://thestandard.co/anutin-covid-20122022/ |access-date=2025-09-05 |website=THE STANDARD }}</ref><ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) ปลัดสธ. เผยกรณี "อนุทิน" ติดโควิดแม้ฉีดวัคซีนหลายเข็ม ชี้ติดเชื้อได้แต่อาการไม่รุนแรง |url=http://www.hfocus.org/content/2022/06/25397 |access-date=2025-09-05 |website=Hfocus.org }}</ref> លោកអនុទិនធ្លាប់ប្រឡូកជាសមាជិកនៃគណបក្សនយោបាយមួយចំនួននៅថៃដូចជា [[គណបក្សជាតិស្ថាបនា|គណបក្សអភិវឌ្ឍន៍ជាតិ]] [[គណបក្សថៃរាក់ថៃ]] ហើយបច្ចុប្បន្នជាមេដឹកនាំនៃ[[គណបក្សភូមិជ័យថៃ]]។<ref>{{Cite web |title=News Detail |url=http://www.matichon.co.th/news_detail.php?newsid=1379594867&grpid=01&catid=&subcatid= |archive-url=https://archive.today/20130920151400/http://www.matichon.co.th/news_detail.php?newsid=1379594867&grpid=01&catid=&subcatid= |url-status=dead |archive-date=2013-09-20 |access-date=5 September 2025 |website=www.matichon.co.th |archivedate=2013-09-20 |archiveurl=https://archive.today/20130920151400/http://www.matichon.co.th/news_detail.php?newsid=1379594867&grpid=01&catid=&subcatid= }}</ref> បន្ទាប់ពីបានព្រមព្រៀងគ្នាជាមួយបក្សប្រឆាំងគឺ[[គណបក្សប្រជាជនថៃ (២០២៤)|គណបក្សប្រជាជន]]នៅថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ លោកអនុទិនបានបង្ហាញពីគោលបំណងក្នុងការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះថ្មី និងក្លាយជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]បន្ទាប់របស់ប្រទេសថៃ។<ref>{{Cite news |last=Ratcliffe |first=Rebecca |last2= |first2= |date=2025-09-03 |title=Thailand tycoon who championed cannabis laws takes lead in race for PM |url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/03/thailand-elections-tycoon-championed-cannabis-legalisation-takes-lead-pm-race |access-date=2025-09-05 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> == ឯកសារយោង == {{Reflist}} {{Thailand-politician-stub}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិថៃដើមកំណើតចិន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិកាតាំង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសុខាភិបាលសាធារណៈថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយមកពីបាងកក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានគណបក្សនយោបាយនៅថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលដែលកើតនៅឆ្នាំ ១៩៦៦]] i65opumz0kc83bbebmgftfmhyq4k4cb 0 53101 338976 338966 2026-08-16T17:28:45Z Fry1989 3715 /* បណ្តោះអាសន្ន/សំណង់ */ 338976 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:TrafficTimeNotice_CrossHurbourTunnel_Hong_Kong.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|350x350ភីកសែល|ផ្លាកសញ្ញាផ្លូវនៅជិត ផ្លូវរូងក្រោមដី Aberdeen នៃទីក្រុងហុងកុង]] '''ផ្លាកសញ្ញាផ្លូវនៅក្នុងទីក្រុងហុងកុង''' ត្រូវបានស្តង់ដារដោយ នាយកដ្ឋានដឹកជញ្ជូន ។ <ref>{{Cite web |title=Chapter 8: The Language of the Road |url=https://www.td.gov.hk/en/road_safety/road_users_code/index/chapter_8_the_language_of_the_road/index.html |access-date=2020-12-04 |website=Transport Department}}</ref> ដោយពីមុនជា ទឹកដីរបស់អង់គ្លេស ផ្លាកសញ្ញាផ្លូវនៅហុងកុងគឺស្រដៀងនឹង ចក្រភពអង់គ្លេស ដោយមានការបន្ថែម [[តួអក្សរចិនបុរាណ|អក្សរចិនបុរាណ]] ។ == ការរចនានិងភាសា == [[ឯកសារ:Boundary_Street_Road_sign_2015.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|ផ្លាកសញ្ញាផ្លូវថ្នល់ចុងក្រោយបង្អស់ដែលមានទម្រង់បែបបទដឹកជញ្ជូន (2015)]] ផ្លាកសញ្ញាផ្លូវក្នុង [[ហុងកុង|ទីក្រុងហុងកុង]] ធ្វើតាមយ៉ាងដិតដល់នូវវត្ថុដែលបានប្រើនៅក្នុង ចក្រភពអង់គ្លេស ហើយអនុលោមតាម អនុសញ្ញាទីក្រុងវីយែនស្តីពីផ្លាកសញ្ញាផ្លូវ និងសញ្ញាផ្លូវ ដែលជាកេរដំណែលនៃ ស្ថានភាពទឹកដីនៅក្រៅប្រទេសរបស់អង់គ្លេស ពីមុនរបស់ទីក្រុង។ សញ្ញាជាធម្មតាប្រើពុម្ពអក្សរ Transport Medium នៅលើផ្ទៃខាងក្រោយងងឹត ឬ Transport Heavy នៅលើផ្ទៃខាងក្រោយស្រាល ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងការប្រើប្រាស់នៅក្នុង [[សហរាជាណាចក្រ|ចក្រភពអង់គ្លេស]] និងបច្ចុប្បន្ន និងអតីត ទឹកដីអង់គ្លេស Overseas Territories ជាច្រើន។ ផ្លាកសញ្ញាផ្លូវដែលដាក់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 2000 ដល់ឆ្នាំ 2010 ជាទូទៅប្រើ Arial Narrow ឬ Helvetica ដោយមានឬគ្មានអក្សរ 'l' ដែលត្រូវបានកែប្រែ។ ជួនកាលផ្លាកសញ្ញាផ្លូវក៏ប្រើ Helvetica ដែរ។ ផ្លាកសញ្ញាថ្មីបំផុតដែលបានសាងសង់បន្ទាប់ពីឆ្នាំ 2016 បានបន្តប្រើប្រាស់ ការដឹកជញ្ជូន ឡើងវិញ។ ផ្លាកសញ្ញាមួយចំនួននៅលើផ្លូវល្បឿនលឿនដែលទើបនឹងបញ្ចប់ថ្មីៗនេះប្រើប្រាស់ Transport Heavy នៅលើផ្ទៃខាងក្រោយងងឹត។ ប្រព័ន្ធសរសេរនៅលើផ្លាកសញ្ញាចរាចរណ៍រួមមាន អង់គ្លេសអង់គ្លេស និង [[តួអក្សរចិនបុរាណ|អក្សរចិនបុរាណ]] ដែលជាភាសាផ្លូវការពីររបស់ហុងកុង តាមលំដាប់នៃ [[ភាសាអង់គ្លេស]] ខាងលើ [[តួអក្សរចិនបុរាណ]] ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1984 ព្រួញ (រួមទាំងខ្លះដោយគ្មាន barbs) គឺដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងសមភាគីអង់គ្លេសរបស់ពួកគេដែលបានប្រើនៅលើសញ្ញាមួយចំនួន។ មុនឆ្នាំ 1984 និងក្រោយឆ្នាំ 1973 ព្រួញគឺដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងសមភាគី Ugandan របស់ពួកគេដែលប្រើនៅលើផ្លាកសញ្ញាមួយចំនួនដូចជា Turn Left, No Right Turn ឬ One-way Traffic។ មុនឆ្នាំ 1973 សញ្ញាស្ថិតនៅក្នុង រចនាប័ទ្មមុន Worboys ជាមួយនឹងភាពខុសគ្នាពីរបី។ សញ្ញាព្រមានអំពីស្ថានភាពគ្រោះថ្នាក់ ឬស្ថានភាពគ្រោះថ្នាក់ (ឧទាហរណ៍ "ផ្លូវប្រសព្វ" ឬ "ផ្លូវចោតឆ្ពោះទៅមុខ" មាននិមិត្តសញ្ញាពណ៌ខ្មៅ-ស នៅខាងក្នុងត្រីកោណដែលមានព្រំប្រទល់ក្រហម (ចំណុចខាងលើបំផុត) <ref>{{Cite web |title=Traffic Signs Giving Warning |url=https://www.td.gov.hk/en/road_safety/road_users_code/index/chapter_8_the_language_of_the_road/signs_giving_warning_/index.html |access-date=2020-12-04 |website=Transport Department}}</ref><gallery> ឯកសារ:HK_road_sign_205_(1973-1984).svg|alt=Two-way traffic ahead| ចរាចរណ៍ផ្លូវពីរខាងមុខ ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_217_(1973-1984).svg|alt=Roundabout ahead| រង្វង់ខាងមុខ ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_106_(1973–1984).svg|alt=Ahead only| ខាងមុខតែប៉ុណ្ណោះ ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_108_L_(1973–1984).svg|alt=Keep left (right if symbol reversed)| រក្សាឆ្វេង (ស្តាំប្រសិនបើនិមិត្តសញ្ញាបញ្ច្រាស) ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_107_L_(1973–1984).svg|alt=Turn left (right if symbol reversed)| បត់ឆ្វេង (ស្តាំប្រសិនបើនិមិត្តសញ្ញាបញ្ច្រាស) ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_109_L_(1973–1984).svg|alt=Turn left at junction ahead (right if symbol reversed)| បត់ឆ្វេងនៅផ្លូវប្រសព្វខាងមុខ (ស្តាំប្រសិនបើនិមិត្តសញ្ញាបញ្ច្រាស) ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_302_(1973–1984).svg|alt=Vehicles may pass either side to reach same destination| យានជំនិះអាចឆ្លងកាត់សងខាង ដើម្បីទៅដល់គោលដៅដូចគ្នា។ ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_122_L_(1973–1984).svg|alt=No left-turn (No right-turn if symbol reversed)| គ្មាន​បត់​ឆ្វេង​ទេ (គ្មាន​បត់​ស្តាំ​ទេ​ប្រសិនបើ​និមិត្តសញ្ញា​បញ្ច្រាស) ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_123_L_(1973–1984).svg|alt=No U-turn (symbol may be reversed)| គ្មាន​ការ​បត់​ត្រឡប់​ក្រោយ (និមិត្តសញ្ញា​អាច​នឹង​ត្រូវ​បាន​បញ្ច្រាស​) ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_136_(Historic).svg|alt=Speed limit in kilometres per hour (km/h)| ល្បឿនកំណត់គិតជាគីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង (km/h) ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_139_(1973–1984).svg|alt=One-way traffic| ចរាចរណ៍ផ្លូវតែមួយ ឯកសារ:HK_Level_Crossing_Signal_(Formerly).svg|alt=Level crossing light signal| សញ្ញាពន្លឺឆ្លងកាត់កម្រិត </gallery> == បទប្បញ្ញត្តិ == លើកលែងតែរាងពិសេសដែលប្រើសម្រាប់សញ្ញា "បញ្ឈប់" និង "ផ្តល់ផ្លូវ" (រៀងគ្នា រាងប្រាំបី និងត្រីកោណចង្អុលចុះក្រោម) សញ្ញាដែលបញ្ជាទិញគឺមានរាងជារង្វង់ និងមានពីរប្រភេទ៖ <ref>{{Cite web |title=Traffic Signs Giving Orders |url=https://www.td.gov.hk/en/road_safety/road_users_code/index/chapter_8_the_language_of_the_road/signs_giving_orders_/index.html |access-date=2020-12-04 |website=Transport Department}}</ref> ផ្លាកសញ្ញាហាមប្រាម (ឧទាហរណ៍ "គ្មានការបត់ឆ្វេង") បង្កើតជានិមិត្តសញ្ញាស-ខ្មៅ នៅខាងក្នុងរង្វង់ដែលមានព្រំក្រហម ជួនកាលមានការបន្ថែមសញ្ញាសញ្ញាក្រហម។ សញ្ញាចាំបាច់ (ឧទាហរណ៍ "បត់ស្តាំតែប៉ុណ្ណោះ") មាននិមិត្តសញ្ញាពណ៌សនៅលើថាសពណ៌ខៀវ។<gallery> ឯកសារ:Pre-Worboy_-_Warning_Triangle_-_1944.svg|alt=Warning Triangle| ត្រីកោណព្រមាន ឯកសារ:Pre-Worboy_-_Red_Disk_-_1944.svg|alt=Red Disk| ថាសក្រហម ឯកសារ:Pre-Worboy_-_Red_Ring_-_1944.svg|alt=Red Ring| ចិញ្ចៀនក្រហម ឯកសារ:Pre-Worboy_-_Triangle_in_Ring_-_1944.svg|alt=Triangle in Ring| ត្រីកោណក្នុងក្រវ៉ាត់ ឯកសារ:Pre-Worboy_-_No_Cycling_-_1955.svg|alt=No Cycling| គ្មានការជិះកង់ ឯកសារ:Pre-Worboys_-_One_Way_Only_-_Complete_Assembly_-_1944_(Cantonese).svg|alt=One Way Only| ផ្លូវតែមួយ ឯកសារ:Pre-Worboy_-_Pedestrian_Crossing_-_Complete_Assembly_-_1944_(Cantonese).svg|alt=Pedestrian Crossing| ផ្លូវថ្មើរជើង ឯកសារ:Pre-Worboys_-_Turn_Left_-_Complete_Assembly_-_1944_(Cantonese).svg|alt=Turn Left| បត់ឆ្វេង ឯកសារ:Pre-Worboys_-_Turn_Left,_One_Way_Only_-_Complete_Assembly_-_1944_(Cantonese).svg|alt=Turn Left, One Way Only| បត់ឆ្វេង ផ្លូវតែមួយ ឯកសារ:Pre-Worboys_-_Turn_Right_-_Complete_Assembly_-_1944_(Cantonese).svg|alt=Turn Right| បត់ស្តាំ ឯកសារ:Pre-Worboys_-_Turn_Right,_One_Way_Only_-_Complete_Assembly_-_1944_(Cantonese).svg|alt=Turn Right, One Way Only| បត់ស្តាំ ផ្លូវតែមួយ ឯកសារ:Pre-Worboy_-_No_Through_Road_For_Motor_Vehicles_-_1944_(Cantonese).svg|alt=No Through Road for Motor Vehicles| មិនឆ្លងកាត់ផ្លូវសម្រាប់យានយន្ត ឯកសារ:Pre-Worboys_-_No_Entry_-_Complete_Assembly_-_1955_(Cantonese).svg|alt=No Entry| គ្មានការចូល ឯកសារ:Pre-Worboy_-_Speed_Limit_-_1944.svg|alt=Speed Limit| ដែនកំណត់ល្បឿន ឯកសារ:Pre-Worboy_-_National_Speed_Limit_Applies_-_1944.svg|alt=National Speed Limit Applies| ដែនកំណត់ល្បឿនជាតិអនុវត្ត ឯកសារ:Pre-Worboys_-_Parking_-_1944.svg|alt=Parking| ចំណតរថយន្ត ឯកសារ:Pre-Worboys_-_No_Waiting_-_Complete_Assembly_-_1944_(Cantonese).svg|alt=No Waiting| គ្មានការរង់ចាំ ឯកសារ:Pre-Worboys_-_No_Entry_-_Complete_Assembly_-_1944_(Cantonese).svg|alt=No Entry| គ្មានការចូល ឯកសារ:Pre-Worboy_-_Halt_at_Major_Road_Ahead_-_Complete_Assembly_-_1944_(Cantonese).svg|alt=Halt at Major Road Ahead| ឈប់នៅផ្លូវធំខាងមុខ ឯកសារ:Pre-Worboys_-Slow_Major_Road_Ahead_-_Complete_Assembly_-_1944_(Cantonese).svg|alt=Slow, Major Road Ahead| យឺត ផ្លូវធំខាងមុខ </gallery> == បណ្តោះអាសន្ន/សំណង់ == ផ្លាកសញ្ញាផ្លូវបណ្តោះអាសន្ន (ឧ. ផ្លាកសញ្ញាចតុកោណក្រហម ដែលមានការណែនាំជាពណ៌ស) <ref>{{Cite web |title=Temporary Signs and Road Markings |url=https://www.td.gov.hk/en/road_safety/road_users_code/index/chapter_8_the_language_of_the_road/temporary_signs_/index.html |access-date=2020-12-04 |website=Transport Department}}</ref><gallery> ឯកសារ:HK traffic sign 401.svg|ឈប់ឬបើកផ្លូវទៅមុខ (ជាមួយចម្ងាយទៅបន្ទាត់ខាងមុខដែលបានផ្តល់ឱ្យខាងក្រោម) ឯកសារ:Hong Kong road sign 422.svg|ចម្ងាយទៅបន្ទាត់ ផ្ដល់អាទិភាពផ្លូវ ៥០ម ឯកសារ:Hong Kong road sign 421.svg|ចម្ងាយទៅបន្ទាត់ ឈប់ ១០០ម ឯកសារ:HK traffic sign 410.svg|បត់ទៅឆ្វេងទៅមុខ (ស្តាំប្រសិនបើនិមិត្តសញ្ញាបញ្ច្រាស) ឯកសារ:HK traffic sign 412.svg|បត់ពីរដងពីមុខទៅស្តាំ (និមិត្តសញ្ញាអាចត្រូវបានបញ្ច្រាស) ឯកសារ:HK traffic sign 406.svg|ផ្លូវរជាពីរបញ្ចប់នៅខាងមុខ ឯកសារ:Hong Kong road sign 217.svg|រង្វង់ខាងមុខ ឯកសារ:HK traffic sign 416.svg|ផ្លូវតូចចង្អៀតនៅខាងស្តាំខាងមុខ (ខាងឆ្វេងប្រសិនបើនិមិត្តសញ្ញាបញ្ច្រាស) ឯកសារ:HK traffic sign 415.svg|ផ្លូវតូចចង្អៀតនៅសងខាងខាងមុខ ឯកសារ:HK traffic sign 737.svg|បន្ថយល្បឿនឥឡូវនេះ ឯកសារ:Hong Kong road sign 210 L.svg|គម្លាត​យ៉ាង​ច្បាស់​នៃ​ផ្លូវ​ទៅ​ឆ្វេង (អាច​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ជាមួយ​ស៊ុម​ពណ៌​លឿង​ខ្ចី ខាង​ស្ដាំ ប្រសិន​បើ​និមិត្តសញ្ញា​បញ្ច្រាស) ឯកសារ:HK traffic sign 409.svg|ភ្លើងសញ្ញាចរាចរណ៍ខាងមុខ ឯកសារ:Hong Kong road sign 219 (1 in 5).svg|Steep hill upwards ahead ឯកសារ:Hong Kong road sign 218 (1 in 10).svg|Steep hill downwards ahead ឯកសារ:HK traffic sign 806.svg|Use low gear ឯកសារ:Hong Kong road sign 423.svg|Use low gear for distance shown ឯកសារ:HK traffic sign 807.svg|Keep in low gear ឯកសារ:HK traffic sign 738.svg|Single file traffic ahead ឯកសារ:HK traffic sign 484.svg|Cyclists to keep left ឯកសារ:HK traffic sign 485.svg|Cyclists to walk on steep road ឯកសារ:HK traffic sign 558.svg|Traffic Accident blackspot ahead ឯកសារ:Hong Kong road sign 266 B.svg|Pedestrian Accident blackspot ahead ឯកសារ:HK traffic sign 418.svg|Cross roads ahead ឯកសារ:HK traffic sign 423.svg|Staggered junction ahead (symbol may be reversed) ឯកសារ:HK traffic sign 421.svg|Side road to right ahead (left if symbol reversed) ឯកសារ:HK traffic sign 419.svg|T-junction ahead (symbol may be reversed) ឯកសារ:HK traffic sign 402.svg|Traffic merging from left (right if symbol reversed) ឯកសារ:HK traffic sign 404.svg|Merging into main traffic on right (left if symbol reversed) ឯកសារ:HK traffic sign 467.svg|Overhead electric cable ahead ឯកសារ:Hong Kong road sign 224 A.svg|Disabled persons ahead ឯកសារ:Hong Kong road sign 224 B.svg|Visually impaired persons ahead ឯកសារ:HK traffic sign 466.svg|Level crossing with barrier ahead ឯកសារ:HK traffic sign 469.svg|Quay-side or river bank ahead ឯកសារ:Hong Kong road sign 221.svg|Restricted headroom ahead ឯកសារ:HK traffic sign 461.svg|Pedestrian crossing ahead ឯកសារ:HK traffic sign 463.svg|Children ahead ឯកសារ:HK traffic sign 487.svg|Risk of falling or fallen rocks ahead (symbol may be reversed) ឯកសារ:HK traffic sign 464.svg|Horses ahead ឯកសារ:HK traffic sign 465.svg|Cattle ahead ឯកសារ:HK traffic sign 519.svg|Fog or mist ahead ឯកសារ:Hong Kong road sign 232.svg|Bus lane ahead (Franchised buses) ឯកសារ:Hong Kong road sign 232 A.svg|Bus lane ahead (Franchised buses) ឯកសារ:Hong Kong road sign 233.svg|Bus lane (Franchised buses) on major road ahead ឯកសារ:HK traffic sign 481.svg|Warning to pedestrians crossing road with bus lane ឯកសារ:HK traffic sign 524.svg|Light rail vehicles or trams ahead ឯកសារ:Hong Kong road sign 264.svg|Light rail vehicle lane or tram lane ahead ឯកសារ:Hong Kong road sign 265.svg|Light rail vehicle lane or tram lane on major road ahead ឯកសារ:HK traffic sign 460.svg|Pedestrians on or crossing road ahead ឯកសារ:HK traffic sign 520.svg|Cycleway ahead (cyclists on or crossing road ahead) ឯកសារ:Hong Kong road sign 260 B.svg|Cyclists ahead ឯកសារ:HK traffic sign 468.svg|Low-flying aircraft or noise ahead ឯកសារ:HK traffic sign 434.svg|Uneven road surface ahead ឯកសារ:HK traffic sign 539.svg|Road hump ahead ឯកសារ:HK road sign 206.svg|Two-way traffic across a one-way road ahead ឯកសារ:HK road sign 205.svg|Two-way traffic ahead ឯកសារ:TRAFFIC ENFORCEMENT CAMERA HK.svg|Red light/speed camera ahead ឯកសារ:Hong Kong road sign (Traffic signals control zone).svg|Red light camera control zone ឯកសារ:Hong Kong road sign 426.svg|Plate used to state the safe height ឯកសារ:HK traffic sign 740.svg|School ahead ឯកសារ:HK traffic sign 741.svg|Playground ahead ឯកសារ:Hong Kong road sign 418.svg|Distance as shown to hazard ឯកសារ:Hong Kong road sign 419.svg|ចម្ងាយដូចដែលបង្ហាញពីគ្រោះថ្នាក់ ឯកសារ:HK traffic sign 515.svg|អ្នកថ្មើរជើងទៅមុខ </gallery> == មគ្គុទ្ទេសក៍ == ផ្លាកសញ្ញាណែនាំជាទូទៅមានរាងចតុកោណកែង (ជួនកាលចង្អុលនៅចុងម្ខាងក្នុងករណីសញ្ញាទិសដៅ)។ <ref>{{Cite web |title=Traffic Signs Giving Information |url=https://www.td.gov.hk/en/road_safety/road_users_code/index/chapter_8_the_language_of_the_road/signs_giving_information_/index.html |access-date=2020-12-04 |website=Transport Department}}</ref><gallery> ឯកសារ:HK traffic sign 101.svg|Stop and give way ឯកសារ:HK traffic sign 102.svg|Give way ឯកសារ:HK traffic sign 106.svg|Ahead only ឯកសារ:HK traffic sign 107.svg|Turn left (right if symbol reversed) ឯកសារ:HK traffic sign 109.svg|Keep left (right if symbol reversed) ឯកសារ:HK traffic sign 111.svg|Turn left at junction ahead (right if symbol reversed) ឯកសារ:HK traffic sign 183.svg|No stopping ឯកសារ:HK traffic sign 286.svg|No parking ឯកសារ:HK traffic sign 115.svg|No entry for all vehicles ឯកសារ:HK traffic sign 182.svg|One way traffic ឯកសារ:HK traffic sign 105.svg|Vehicles must stop at the sign (sign used by police) ឯកសារ:HK traffic sign 375.svg|Vehicles must stop at the sign (sign used by school crossing patrol) ឯកសារ:HK traffic sign 180.svg|Segregated pedestrian and bicycle/tricycle route. No motor vehicles ឯកសារ:HK traffic sign 181.svg|Bicycle/tricycle route. No motor vehicles ឯកសារ:HK traffic sign 227.svg|Cycling restriction – cyclists must dismount and push their cycles ឯកសារ:HK traffic sign 228.svg|End of cycling restriction ឯកសារ:HK traffic sign 333.svg|Light rail vehicles and trams only ឯកសារ:HK traffic sign 736.svg|Dual carriageway ahead ឯកសារ:HK traffic sign 734.svg|Direction in which the prohibition or restriction applies (symbol may be reversed) ឯកសារ:HK traffic sign 735.svg|Prohibition or restriction applies in both directions ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_427.svg|Prohibition or mandatory order applies to vehicle class shown ឯកសារ:HK traffic sign 707.svg|One way road ahead ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_165_A.svg|No stopping between 7AM-12AM ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_165_B.svg|No stopping between 7AM-7PM ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_165_C.svg|No stopping between 8-10AM and 5-7PM ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_165_D.svg|No stopping at any time ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_166.svg|End of 'no stopping' restriction ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_167_A.svg|No stopping for public light buses between 7AM-12AM ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_168.svg|End of public light buses 'no stopping' restriction ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_430.svg|Restriction does not apply to vehicle classes shown to pick up or drop off passengers (wording may be varied to loading/unloading goods) ឯកសារ:HK traffic sign 114.svg|Pedestrian priority zone ឯកសារ:HK traffic sign 116.svg|Vehicles prohibited as indicated by supplementary plate ឯកសារ:HK traffic sign 117.svg|No motor vehicles ឯកសារ:HK traffic sign 2201.svg|No motor vehicles except motor cyclists and motor tricycles ឯកសារ:HK traffic sign 2200.svg|No motor cycles or motor tricycles ឯកសារ:HK traffic sign 118.svg|No buses and coaches ឯកសារ:HK traffic sign 119.svg|No public light buses ឯកសារ:HK traffic sign 120.svg|No goods vehicles ឯកសារ:HK traffic sign 130.svg|No learner drivers ឯកសារ:HK traffic sign 131.svg|No left-turn (No right-turn if symbol reversed) ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_123.svg|No U-turn (symbol may be reversed) ឯកសារ:HK traffic sign 134.svg|No pedestrians ឯកសារ:HK traffic sign 135.svg|No pedestrians, rickshaws and handcarts ឯកសារ:HK traffic sign 136.svg|No pedestrians, pedestrian controlled vehicles, bicycles and tricycles ឯកសារ:HK traffic sign 137.svg|No bicycles ឯកសារ:HK traffic sign 138.svg|No use of horn ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_129.svg|No overtaking ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_131.svg|No vehicles over width shown (including load) ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_132.svg|No vehicles or combinations of vehicles over length shown (including load) ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_133.svg|No vehicles over height shown (including load) ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_134.svg|No vehicles over gross vehicle weight shown (including load) ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_135.svg|No vehicles over axle weight shown (including load) ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_136_(50).svg|Speed limit (in km/h) ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_173.svg|Variable speed limit (in km/h) ឯកសារ:HK traffic sign 711.svg|Prohibitation does not apply to vehicles gaining access to premises adjacent to the road ឯកសារ:HK traffic sign 712.svg|Prohibitation does not apply to vehicles holding relevant licenses ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_432.svg|Prohibitation or mandatory order applies to vehicles over the length shown ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_401.svg|Prohibitation or mandatory order applies to vehicles over the gross vehicle weight shown ឯកសារ:HK traffic sign 708.svg|Prohibitation or mandatory order does not apply to vehicle classes shown ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_406.svg|Time plate ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_431.svg|Time plate ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_429.svg|Day plate ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_433.svg|Prohibitation or mandatory order does not apply to vehicle classes and time shown ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_420.svg|Length over which the prohibition or hazard exists ឯកសារ:HK traffic sign 767.svg|End of the prohibition, restriction or warning ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_164.svg|Left lane shows bus lane for franchised buses only during the time and date shown ឯកសារ:HK traffic sign 121.svg|Bus lane for franchised buses only ឯកសារ:HK traffic sign 126.svg|Contra-flow bus lane for franchised buses only ឯកសារ:HK traffic sign 129.svg|End of bus lane ឯកសារ:HK traffic sign 2624–1.svg|End of rail only lane for light rail vehicles ឯកសារ:HK traffic sign 270.svg|No vehicles carrying dangerous goods of specified categories ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_434.svg|Indicating the categories of dangerous goods ឯកសារ:HK traffic sign 280.svg|Parking place for vehicles other than medium and heavy goods vehicles, buses, coaches, motor cycles and pedal cycles ឯកសារ:HK traffic sign 281.svg|Parking place for goods vehicles only ឯកសារ:HK traffic sign 282.svg|Parking place for buses and coaches only ឯកសារ:HK traffic sign 283.svg|Parking place for motor cycles only ឯកសារ:HK traffic sign 284.svg|Parking place for pedal cycles only ឯកសារ:HK traffic sign 353.svg|Start and continuation of an expressway ឯកសារ:HK traffic sign 354.svg|End of an expressway ឯកសារ:HK traffic sign 324.svg|Taxi stand ឯកសារ:HK traffic sign 329.svg|End of New Territories taxis operating area ឯកសារ:HK traffic sign 569.svg|End of Lantau taxis operating area ឯកសារ:HK traffic sign 322.svg|Green minibus stand ឯកសារ:HK traffic sign 323.svg|Red minibus stand ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_130.svg|Vehicles must use the left most lane except when overtaking ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_130A.svg|Vehicles must use the right most lane except when overtaking ឯកសារ:HK traffic sign 216.svg|Hard shoulder – do not use except in an emergency ឯកសារ:HK traffic sign 225.svg|Cyclists must dismount and use crossing to cross the road ឯកសារ:HK traffic sign 222.svg|Way out for vehicles ឯកសារ:HK traffic sign 223.svg|No exit for vehicles ឯកសារ:HK traffic sign 221.svg|Way in for vehicles ឯកសារ:HK traffic sign 224.svg|No entry for vehicles </gallery> == លែងប្រើហើយ។ == <gallery> ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_506.gif|Direction sign ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_505.gif|Direction sign ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_507.svg|Direction sign for roundabout ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_504.gif|Pointed direction sign ឯកសារ:HK_Route1.svg|Route number along strategic route ឯកសារ:HK_Tunnel.svg|Tunnel ahead ឯកសារ:HK_Cross_Harbour_Tunnel.svg|Hong Kong Cross Harbour Tunnel ឯកសារ:HK_Western_Harbour_Tunnel.svg|Western Harbour Tunnel ឯកសារ:HK_Eastern_Harbour_Tunnel.svg|Eastern Harbour Tunnel ឯកសារ:URBAN_TAXI_PICK_UP_&_DROP_OFF.svg|Urban taxi pick up and drop off only ឯកសារ:NEW_TERRITORIES_TAXI_PICK_UP_&_DROP_OFF.svg|New Territories taxi pick up and drop off only ឯកសារ:LANTAU_TAXI_PICK_UP_&_DROP_OFF.svg|Lantau taxi pick up and drop off only ឯកសារ:HK traffic sign 628.svg|Direction to parking place ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_501.svg|Direction to vehicular ferry pier ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_500.svg|Direction to Mass Transit Railway (MTR) Station ឯកសារ:HK traffic sign 602.svg|Vehicles may pass either side to reach same destination ឯកសារ:HK traffic sign 615.svg|No through road ឯកសារ:HK traffic sign 616.svg|No through road on left ឯកសារ:HK traffic sign 617.svg|No through road on right ឯកសារ:HK traffic sign 605.svg|300m Countdown markers used to indicate the distance to an exit on the left side of a road (Background in green if on expressway) (Symbols may be reversed to indicate exit on right) ឯកសារ:HK traffic sign 606.svg|200m Countdown markers used to indicate the distance to an exit on the left side of a road (Background in green if on expressway) (Symbols may be reversed to indicate exit on right) ឯកសារ:HK traffic sign 607.svg|100m Countdown markers used to indicate the distance to an exit on the left side of a road (Background in green if on expressway) (Symbols may be reversed to indicate exit on right) ឯកសារ:Hong_Kong_road_sign_312.svg|Sign showing lane indication arrows for each lane or temporary lane closure at junction ahead ឯកសារ:HK traffic sign 603.svg|Start of dual carriageway ahead ឯកសារ:HK traffic sign 620.svg|Passing place ឯកសារ:HK traffic sign 604.svg|Sign at start of single track road ឯកសារ:HK traffic sign 601.svg|For use by police at accident site ឯកសារ:HK traffic sign 621.svg|Prepare to stop if signalled to do so ឯកសារ:HK traffic sign 613.svg|Stop at census point ឯកសារ:HK traffic sign 612.svg|Census point ឯកសារ:HK traffic sign 611.svg|Get in lane ឯកសារ:HK street sign-Gascoigne Road.svg|Street direction sign ឯកសារ:HK street sign-Wan King Path.svg|Street direction sign with numbers </gallery> === ផ្លាកសញ្ញា Pre-Workboys === ekwa2xr1idvtthoj4rlv437fa0bob58 0 53236 338985 338849 2026-08-17T03:15:58Z TheRandomGoober 27248 /* សីហា */ 338985 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|សហស្សវត្សរ៍]]''' |[[សហស្សវត្សរ៍ទី ៣]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្សរ៍ និងសហស្សវត្សរ៍|សតវត្សរ៍]]''' |[[សតវត្សរ៍ទី ២១]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្សរ៍ និងសហស្សវត្សរ៍|ទសវត្សរ៍]]''' |[[ទសវត្សរ៍ ២០២០|ឆ្នាំ ២០២០]] |- |'''[[បញ្ជីឆ្នាំ|ឆ្នាំ]]''' | [[ឆ្នាំ ២០២៣|២០២៣]] • [[ឆ្នាំ ២០២៤|២០២៤]] • [[ឆ្នាំ ២០២៥|២០២៥]] • [[ឆ្នាំ ២០២៦|គ.ស. ២០២៦]] • [[ឆ្នាំ​ ២០២៧|២០២៧]] • [[ឆ្នាំ ២០២៨|២០២៨]] • [[ឆ្នាំ ២០២៩|២០២៩]] |} {| class="infobox" style="width:20em;" |- style="text-align:center;" ! colspan="2" style="background: #ABCDEF;" |ឆ្នាំ ២០២៦ ក្នុង​ប្រតិទិន​ផ្សេងៗ |- |'''[[ពុទ្ធសករាជ]]''' |២៥៧០ |- style="vertical-align:top;" |'''[[ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន|ប្រតិទិនគ្រីកូរី]]''' |២០២៦ ''MMXXVI'' |- |'''[[Ab urbe condita]]''' |២៧៧៩ |- |'''[[ប្រតិទិនអាមេនី]]''' |១៤៧៥ ԹՎ ՌՆՀԵ |- |'''[[ប្រតិទិនអាស៊ីរី]]''' |៦៧៧៦ |- |'''[[ប្រតិទិនបាហៃ]]''' |១៨២–១៨៣ |- |'''[[ប្រតិទិនសាកាបាលី]]''' |១៩៤៧–១៩៤៨ |- |'''[[ប្រតិទិនបេងហ្កាល់]]''' |១៤៣៣ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ែប៊ែរ]]''' |២៩៧៦ |- |'''[[រាជ្យឆ្នាំស្តេចអង់គ្លេស|រាជ្យឆ្នាំអង់គ្លេស]]''' |៤ [[ឆាលស៍ទី៣|Cha. ៣]] – ៥ [[ឆាលស៍ទី៣|Cha. ៣]] |- |'''[[ប្រតិទិនភូមា]]''' |១៣៨៨ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ីហ្សង់តាំង]]''' |៧៥៣៤–៧៥៣៥ |- |'''[[ប្រតិទិនចិន]]''' |甲辰年 <small>([[រោង]] ធាតុឈើ)</small> ៤៧២៣ ឬ ៤៥១៦   ''— ដល់ —'' 乙巳年 <small>([[មមី]] ធាតុភ្លើង)</small> ៤៧២៤ ឬ ៤៥១៧ |- |'''[[ប្រតិទិនកូបទិក]]''' |១៧៤២–១៧៤៣ |- |'''[[ប្រតិទិនឌីស្កតដ៍]]''' |៣១៩២ |- |'''[[ប្រតិទិនអេត្យូពី]]''' |២០១៨–២០១៩ |- |'''[[ប្រតិទិនហេប្រឺ]]''' |៥៧៨៦–៥៧៨៧ |- |'''[[ប្រតិទិនហិណ្ឌូ]]''' |២០៨២–២០៨៣ <small>([[វិក្រមសម្វត]])</small> ១៩៤៧–១៩៤៨ <small>([[ប្រតិទិនជាតិឥណ្ឌា|សកសម្វត]])</small> ៥១២៦–៥១២៧ <small>([[កលិយុគ]])</small> |- |'''[[ប្រតិទិនអូឡូសែន]]''' |១២០២៦ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីហ្គបូ]]''' |១០២៦–១០២៧ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីរ៉ង់]]''' |១៤០៤–១៤០៥ |- |'''[[ប្រតិទិនឥស្លាម]]''' |១៤៤៧–១៤៤៨ |- |'''[[ប្រតិទិនជប៉ុន]]''' |[[រេវ៉ា|សករាជរេវ៉ា ៨]] <small>(令和８年)</small> |- |'''[[ប្រតិទិនជ្វា]]''' |១៩៥៩–១៩៦០ |- |'''[[ប្រតិទិនជូឆេ]]''' |១១៥ |- |'''[[ប្រតិទិនជូលាន]]''' |គ្រីកូរីដក ១៣ ថ្ងៃ |- |'''[[ប្រតិទិនកូរ៉េ]]''' |៤៣៥៩ |- |'''[[ប្រតិទិនសាធារណរដ្ឋចិន|ប្រតិទិនមីនគួ]]''' |ROC ១១៥ <small>民國115年</small> |- |'''[[ប្រតិទិនណានក្សាហ៊ី]]''' |៥៥៨ |- |'''[[ប្រតិទិនសុរិយគតិថៃ]]''' |២៥៦៩ |- |'''[[ប្រតិទិនទីបេ]]''' |ཤིང་མོ་སྦྲུལ་ལོ <small>([[រោង]]ញីធាតុឈើ)</small> ២១៥២ ឬ ១៧៧១ ឬ ៩៩៩    ''— ដល់ —'' མེ་ཕོ་རྟ་ལོ་ <small>([[មមី]]ញីធាតុឈើ)</small> ២១៥៣ ឬ ១៧៧២ ឬ ១០០០ |- |'''[[ម៉ោងយូនីក|ម៉ោងយូនីក]]''' |១៧៦៧២២៥៦០០ – ១៧៩៨៧៦១៤៩៩ |} '''គ.ស. ២០២៦''' ត្រូវ​នឹង ព.ស. ២៥៧០ ជាឆ្នាំសកលចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ តាម[[ប្រតិទិនគ្រីកូរី]] ហើយជាឆ្នាំទី ២០២៦ នៃ[[សកលសករាជ]] និង[[គ្រិស្តសករាជ]]។ * ឆ្នាំ[[មមី]] អដ្ឋស័ក ចុល្លសករាជ ១៣៨៨ (ថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ជាថ្ងៃឡើងស័ក)។ * ឆ្នាំទី ៧ ក្នុង[[ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០២០]], ឆ្នាំទី ២៦ ក្នុង[[សតវត្សរ៍ទី២១]] និងឆ្នាំទី ២៥ ក្នុង[[សហស្សវត្សរ៍ទី ៣]]។ នៅក្នុងឆ្នាំនេះ គេសង្កេតឃើញមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធថ្មីៗផ្ទុះឡើងនៅក្នុងទ្វីបអាមេរិក និងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។ នៅដើមខែមករា សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើម[[អន្តរគមន៍សហរដ្ឋអាមេរិកនៅវេណេស៊ុយអេឡាឆ្នាំ២០២៦|ប្រតិបត្តិការយោធា]]នៅក្នុងប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា និងជាលទ្ធផល​បានចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីកំពុងកាន់អំណាច លោក[[នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ]]។ អន្តរាគមន៍នេះបានបង្កឱ្យមានការបិទផ្លូវនាំចេញប្រេងរបស់ប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា ដែលបន្តរុញច្រានឱ្យកើតមាន[[វិបត្តិគុយបាឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិប្រេង]]នៅក្នុងប្រទេសគុយបា។ ចូលមកដល់ខែកុម្ភៈ ប្រទេសប៉ាគីស្ថានបានបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសចូលក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ២០២៦|ជម្លោះបើកចំហរ]]វាងប្រទេសទាំងពីរ។ ជាប្រតិកម្មនឹងការបង្ក្រាបរបស់អាជ្ញាធរអ៊ីរ៉ង់លើ[[បាតុកម្មអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ចលនាបាតុកម្មមហាជន]] សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានរួមគ្នាផ្តើម[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់]]នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ជាមួយនឹង[[ឃាតកម្មលើអាលី ហាមេនៃ|ការធ្វើឃាតមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់]][[អាលី ហាមេនៃ]] ហើយជាលទ្ធផលនៃជម្លោះនេះ សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកត្រូវទទួលរងនូវសោកនាដកម្មធ្ងន់ធ្ងរ ក្រោយអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់ប្រហារសងសឹកលើប្រទេសក្នុងតំបន់ជាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិក ក៏ដូចជាការបិទ[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]។ នៅក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យាវិញ បេសកកម្មហោះកាត់ឋានព្រះច័ន្ទ [[អារតេមីស ២]] របស់[[អង្គការណាសា|ណាសា]]បានក្លាយជាប្រធានបទដ៏ពេញនិយមមួយ ដោយវាត្រូវជាបេសកកម្មដែលពាំនាំមនុស្សចេញពីគន្លងផែនដីទាបដំបូងគេចាប់តាំងពីបេសកកម្ម[[អាប៉ូឡូ ១៧]] កាលពីឆ្នាំ១៩៧២ មក។ [[បញ្ញាសិប្បនិម្មិត]]បានបន្តអភិវឌ្ឍទៅមុខ ដោយមានការផ្តោតច្រើនឡើងៗលើមាត្រដ្ឋានម៉ូឌែល ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងកម្មវិធីពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗ។ ខណៈពេលដែលគម្រោងប្រជាប្រិយមួយចំនួនដូចជា [[សូរ៉ា]] របស់[[អូផិនអេអាយ]]ត្រូវបានបញ្ឈប់ដំណើរការពិតមែនក្ដី យ៉ាងណា[[បញ្ញាសិប្បនិម្មិតជំនាន់ថ្មី]] រួមទាំងគំរូវាយអក្សរបង្កើតជាវីដេអូ នៅតែបន្តវិវត្តទៅមុខដដែរ។ ==មេដឹកនាំកម្ពុជា== {{ដើមចំបង|បញ្ជីមេដឹកនាំរដ្ឋប្រចាំសតវត្សរ៍ទី២១}} {| class="wikitable" !ព្រះ​ឆាយា​ល័ក្ខណ៍/រូបថត !តំណែង !នាម |- |[[File:Ceremonial Reception of the King of Cambodia, Norodom Sihamoni on May 30, 2023 (3x4 cropped).jpg|115x115px]] |[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] |'''[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី]]''' |- |[[File:Hun Manet on May 30, 2025 (cropped 2).jpg|124x124ភីកសែល]] |[[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] |'''[[ហ៊ុន ម៉ាណែត|សម្ដេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត]]''' |} ==ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ== ===មករា=== * ១ មករា ** ប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]]​បាន​ចាប់អនុម័ត​ប្រើ[[អឺរ៉ូ|ប្រាក់​អឺរ៉ូ]] ដោយ​ក្លាយ​ខ្លួនជា​រដ្ឋ​សមាជិក​ទី ២១ នៃ​[[ហ្សូន​អឺរ៉ូ]]។<ref>{{cite press release |title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps |date=July 8, 2025 |publisher=Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> ** ប្រទេស[[ស៊ីប]]បានចាប់ផ្តើមតួនាទីក្នុងនាមជា[[ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសហភាពអឺរ៉ុប]]។<ref>{{Cite web |date=2025-12-31 |title=Cyprus promises 'new approach' during EU Council presidency |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/4075519-cyprus-promises-new-approach-during-eu-council-presidency.html |access-date=2026-01-01 |website=www.ukrinform.net |archivedate=2025-12-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251231165054/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/4075519-cyprus-promises-new-approach-during-eu-council-presidency.html |url-status=dead }}</ref> ** មនុស្សចំនួន ៤១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណ ១១៦ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសនៅក្នុង[[គ្រោះអគ្គិភ័យបារនីយដ្ឋាននៅក្រង់ម៉ុងតាណាឆ្នាំ២០២៥|គ្រោះអគ្គិភ័យឆាបឆេះបារនីយដ្ឋាន]]មួយកន្លែងក្នុងក្រុង[[ក្រង់-ម៉ុងតាណា]]នៃប្រទេស[[ស្វីស]]។<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/01/several-dead-and-injured-in-explosion-swiss-ski-resort-town-crans-montana-police-say |title=Several dead and injured in explosion at Swiss ski resort town Crans-Montana, police say |work=The Guardian|accessdate=3 January 2026|date=1 January 2026}}</ref> * ៣ មករា ** [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]បានបើក[[ការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើវេណេស៊ុយអេឡាឆ្នាំ២០២៥|ការវាយប្រហារតាមអាកាស]]ជាច្រើនសារទៅលើទីតាំងយ៉ាងច្រើនកន្លែងនៅទូទាំងតំបន់ភាគខាងជើងនៃប្រទេស[[វេណេស៊ុយអេឡា]] ហើយបានចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីវេណេស៊ុយអេឡា លោក[[នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ]] រួមជាមួយនឹងភរិយាគឺលោកស្រី[[ស៊ីលីយ៉ា ហ្វ្លរ៉េស]]។<ref>{{cite web|title=Trump says Venezuela's Maduro captured after strikes|url=https://www.reuters.com/world/americas/loud-noises-heard-venezuela-capital-southern-area-without-electricity-2026-01-03/|access-date=2026-01-03|publisher=Reuters}}</ref> ** ប្រទេស[[គីនេអេក្វាទ័រ]]បានផ្លាស់ប្ដូររដ្ឋធានីពី[[ម៉ាឡាបូ]]ទៅ[[ស៊ីយូដាដដេឡាប៉ាស]]។<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/04/equatorial-guinea-relocates-capital-to-ciudad-de-la-paz_6749064_4.html|title=Equatorial Guinea relocates capital to Ciudad de la Paz|date=January 4, 2026|via=Le Monde}}</ref> * ៥ មករា – លោកស្រី[[ឌែលស៊ី រ៉ូឌ្រីហ្គែស]]បានស្បថឡើងកាន់តំណែងជា[[ប្រធានាធិបតីវេណេស៊ុយអេឡា|ប្រធានាធិបតីស្តីទី]]ផ្លូវការនៃប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា ក្រោយពីការចាប់ខ្លួនលោកនីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ។<ref>{{Cite news |date=5 January 2026 |title=Delcy Rodriguez formally sworn in as Venezuela's interim presiden |url=https://www.reuters.com/world/americas/delcy-rodriguez-formally-sworn-venezuelas-interim-president-2026-01-05/ |work=Reuters}}</ref> * ៦ មករា – [[ការវាយលុកស៊ីរីភាគឦសានឆ្នាំ២០២៦|ការប្រយុទ្ធគ្នា]]បានផ្ទុះឡើងរវាងកងកម្លាំងនៃរដ្ឋាភិបាលស៊ីរី និងក្រុមប្រដាប់អាវុធឃឺដគឺ [[កងកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរី]]។<ref>{{cite web | title=SYRIA Displacement resulting from conflict escalation in Aleppo | url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20260115_ACAPS_Syria_-_escalation_of_conflict.pdf | access-date=2026-02-12}}</ref> * ៧ មករា – សហរដ្ឋអាមេរិកបានស្ទាក់ចាប់និងរឹបអូសនាវាដឹកប្រេង[[នាវាស្រមោល|ស្រមោល]]ចំនួនពីរគ្រឿង ដោយក្នុងនោះរួមមាននាវារុស្ស៊ីមួយគ្រឿង នៅកំឡុង[[ប្រតិបត្តិការលំពែងខាងត្បូង]] ដែលជាដំណើរការបិទផ្លូវរត់ពាណិជ្ជកម្មប្រេងចេញចូលប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡាដោយអាមេរិក។<ref>{{cite web |title=Venezuela Updates: U.S. Forces Seize Two Tankers; Rubio Lays Out Plan for American Control |url=https://www.nytimes.com/live/2026/01/07/world/venezuela-us-trump |access-date=12 January 2026 |publisher=The New York Times}}</ref> * ៨ មករា – លោក[[ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត]]ត្រូវបានជ្រើសតាំងម្តងទៀតជា[[អគ្គលេខាធិការបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ]] នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកដំបូងនៃ[[គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវលើកទី១២|គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សលើកទី១២]]។<ref>{{cite web|url=https://thediplomat.com/2026/01/lao-communist-party-chief-reappointed-for-second-term-at-national-congress/|title=Lao Communist Party Chief Reappointed For Second Term at National Congress|date=9 January 2026|access-date=12 February 2026|last1=Strangio|first1=Sebastian|publisher=The Diplomat}}</ref> * ៨–៩ មករា – [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់]]បានពង្រាយកងកម្លាំងសន្តិសុខដើម្បីបង្ក្រាប[[បាតុកម្មអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|បាតុកម្មមហាជនប្រឆាំងនឹងរបបឥស្លាម]] ដោយមានមនុស្សប្រមាណរាប់ពាន់នាក់ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិត បើរាប់គិតត្រឹមតែថ្ងៃទី៨ និងទី៩ ហើយមានមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ទៀតត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ខ្លួនឃុំឃាំង។<ref>{{Cite news |date=12 January 2026 |title=Deaths from Iran protests reach more than 500, rights group says |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/confronting-protests-iran-vows-strike-back-if-us-attacks-2026-01-11/ |access-date=12 January 2026 |work=Reuters}}</ref> * ៩ មករា – [[យុទ្ធនាការ​​យេម៉ែនខាងត្បូងឆ្នាំ២០២៥–២០២៦]]៖ [[ក្រុមប្រឹក្សា​អន្តរកាលខាងត្បូង]]បានប្រកាស​រំលាយខ្លួន បន្ទាប់ពីបានបាត់បង់​ទឹកដី រួមទាំង​រដ្ឋធានី[[អាតាក]]​របស់ខ្លួន​។<ref>{{cite news |title=Yemeni southern separatists in Riyadh announce disputed disbanding of STC |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/9/yemens-separatist-southern-transitional-council-announces-its-dissolution |access-date=17 January 2026 |publisher=Al Jazeera |date=9 January 2026}}</ref> * ១១ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសភាបេណាំងឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាបេណាំង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref name="ElectionObservation">{{Cite web |title=Election Observation Benin – BRIDGE |url=https://bridge-project.org/event/election-observation/ |access-date=2026-01-12 }}</ref> * ១៤ មករា – [[ប្រតិបត្តិការអំណត់អាកទិក]] ត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងដោយប្រទេស[[ដាណឺម៉ាក]] ដោយមានការចូលរួមពីបណ្ដាប្រទេសអឺរ៉ុបជាច្រើនក្នុងការការពារកោះ[[ក្រូអិនឡង់]] ពីការគំរាមកំហែងឈ្លានពាន ឬការកាត់មហាកោះមួយនេះដោយប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោកដូណាល់ ត្រាំ។<ref>{{Cite web |title=The Danish Armed Forces expand their presence and continue exercises in Greenland in close cooperation with allies |url=https://www.fmn.dk/en/news/2025/the-danish-armed-forces-expand-their-presence-and-continue-exercises-in-greenland-in-close-cooperation-with-allies |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115214727/https://www.fmn.dk/en/news/2025/the-danish-armed-forces-expand-their-presence-and-continue-exercises-in-greenland-in-close-cooperation-with-allies |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-01-26 |website=Ministry of Defence |archivedate=2026-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260115214727/https://www.fmn.dk/en/news/2025/the-danish-armed-forces-expand-their-presence-and-continue-exercises-in-greenland-in-close-cooperation-with-allies |url-status=dead }}</ref> * ១៥–១៦ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសកលអ៊ូកង់ដាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលអ៊ូកង់ដា]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាចគឺលោក[[យ៉ូវែរី មូសេវេនី]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តកាន់អំណាច ខណៈ[[បាតុកម្មអ៊ូកង់ដាឆ្នាំ២០២៦|បាតុកម្ម]]ចោទប្រកាន់អំពីការក្លែងបន្លំសន្លឹកឆ្នោតបានផ្ទុះឡើង នាំឱ្យបាតុករស្លាប់រាប់សិបនាក់ រីឯបេក្ខជនបក្សប្រឆាំងលោក[[បូប៊ី វ៉ែញ]]វិញវិះនឹងត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ជំរិតទៅហើយ។<ref>{{Cite web |date=2026-01-17 |title=Uganda: Opposition Leader Bobi Wine Forcibly Taken By Army Helicopter After Contentious Election Loss To Yoweri Museveni |url=https://www.timesnownews.com/world/uganda-opposition-leader-bobi-wine-arrested-forcibly-taken-by-army-helicopter-after-contentious-election-loss-to-yoweri-museveni-article-153461219 |access-date=2026-01-17 |website=Times Now }}</ref><ref>{{Cite web |title=Uganda election descends into deadly violence as President Yoweri Museveni looks to cling to power |url=https://news.sky.com/story/uganda-election-descends-into-deadly-violence-as-president-yoweri-museveni-looks-to-cling-to-power-13495081 |access-date=2026-01-25 |website=Sky News }}</ref> * ១៨ មករា​ – មនុស្សចំនួន ៤៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណ ២៩១ នាក់ទៀតបានរងរបួស បន្ទាប់ពីរថភ្លើងពីរគ្រឿងបានធ្លាក់ចេញពីផ្លូវរត់នៅក្បែរក្រុង[[អាដាមូស]]នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសអេស្ប៉ាញ។<ref>[https://www.nbcnews.com/world/spain/least-20-dead-dozens-injured-high-speed-trains-collide-spain-rcna254725 At least 39 dead, dozens injured after high-speed trains collide in Spain]</ref> * ១៩–២៣ មករា – [[វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក]]លើកទី ៥៦ បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ដាវ៉ូស]] ប្រទេសស្វីស។<ref>{{Cite web|url=https://www.weforum.org/stories/2026/01/davos-2026-annual-meeting-what-to-expect/|title=Davos 2026: What to expect, who's coming and how to follow|website=World Economic Forum}}</ref> * ២០ មករា – [[រដ្ឋាភិបាលអន្តរកាលស៊ីរី]]បានវាយដណ្តើមកាន់កាប់[[រដ្ឋបាលស្វយ័តប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរីខាងជើង និងកើត|ទឹកដីមួយភាគធំ]]ដែលធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោម[[កងកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរី]] បន្ទាប់ពី[[ការវាយលុកស៊ីរីភាគឦសានឆ្នាំ២០២៦|យុទ្ធនាការវាយលុក]]បានប្រព្រឹត្តិទៅអស់រយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃ មុនពេលបទឈប់បាញ់ត្រូវបានព្រមព្រៀងចូលជាធរមាន។<ref>{{cite news |title=Syria-SDF ceasefire hangs in balance after renewed clashes, faltering talks |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/20/syria-sdf-ceasefire-hangs-in-balance-after-renewed-clashes-faltering-talks |work=Al Jazeera |date=20 January 2026}}</ref> * ២២ មករា – [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]បានដកខ្លួនចេញជាផ្លូវការពី[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]។<ref>{{cite web | title=United States Completes WHO Withdrawal | website=HHS.gov | date=2026-01-23 | url=https://www.hhs.gov/press-room/united-states-completes-who-withdrawal.html | access-date=2026-01-26}}</ref> * ២៣ មករា ** [[មហាសន្និបាតជាតិលើកទី១៤ នៃបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម|មហាសន្និបាតជាតិ]]បានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសលោក[[តូ ឡឹម]]ឱ្យបន្តកាន់អំណាចក្នុងនាមជា[[អគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម]]។<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/vietnam-congress-communist-to-5bdceb29f3e95bf612b04f35fc329e8f|title=Vietnam’s ruling Communist Party re-elects To Lam as general secretary|date=23 January 2026|access-date=26 January 2026|last1=Ghosal|first1=Aniruddha|publisher=AP News}}</ref> ** លោកស្រី[[អ៊ីលីយ៉ាណា យូតូវ៉ា]]បានក្លាយខ្លួនជា[[ប្រធានាធិបតីប៊ុលហ្ការី|ប្រធានាធិបតី]]ស្ត្រីនៃប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]]ដំបូងគេ បន្ទាប់ពីអតីតប្រធានាធិបតីលោក[[រូមែន រ៉ាដេហ្វ]]បានលាឈប់ពីតំណែង។<ref>{{cite web |date=2026-01-23 |last1=Nenov |first1=Stoyan |url=https://www.reuters.com/world/bulgarian-court-approves-president-radevs-resignation-2026-01-23/ |title=Bulgaria's Radev steps down as president, expected to launch own party |website=Reuters |access-date=26 January 2026}}</ref> * ២៥ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសកលមីយ៉ាន់ម៉ាឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលមីយ៉ាន់ម៉ា]]៖ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនសេរីនិងយុត្តិធម៌ [[គណបក្សសាមគ្គីភាព និងអភិវឌ្ឍន៍សហភាព]] ដែលគាំទ្រដោយក្រុមយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា បានដណ្ដើមអាសនៈភាគច្រើនលើសលប់ទាំងនៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (មីយ៉ាន់ម៉ា)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] និង[[រដ្ឋសភា (មីយ៉ាន់ម៉ា)|រដ្ឋសភា]]។<ref>{{cite web |date=2026-01-11 |title=Myanmar’s military holds second phase of elections amid civil war |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/11/myanmars-military-holds-second-phase-of-elections-amid-civil-war |access-date=26 January 2026 |publisher=Al-Jazeera}}</ref> * ២៧ មករា – [[កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីឥណ្ឌា–សហភាពអឺរ៉ុប]] ត្រូវបានចុះជាធរមានបន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់ការចរចាអស់រយៈពេលជិតពីរទសវត្សរ៍ ដោយកិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានលុបបំបាត់ពន្ធនាំចូលនាំចេញចំពោះផលិតផល និងសេវាកម្មជាច្រើនប្រភេទរវាងភាគីទាំងសងខាង។<ref>{{cite web | title=India and EU announce 'mother of all trade deals' | website=BBC News | date=27 January 2026 | url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crrnee01r9jo | access-date=2 February 2026}}</ref> * ២៨ មករា – ការបាក់រលំ[[អណ្តូងរ៉ែរូបាយ៉ា|អណ្តូងរ៉ែកូលតង់រូបាយ៉ា]] នៅភាគខាងកើតនៃ[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] បានសម្លាប់មនុស្សជាង ៤០០ នាក់។<ref>{{cite web | title=More than 200 killed in mine collapse in eastern DR Congo | website=Al Jazeera | date=2026-01-31 | url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/31/more-than-200-killed-in-mine-collapse-in-eastern-dr-congo-report | access-date=2026-02-02}}</ref> * ២៩ មករា ** [[ជម្លោះស៊ីវិលអេត្យូពី (២០១៨–បច្ចុប្បន្ន)|ជម្លោះស៊ីវិលអេត្យូពី]]៖ ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុង[[តំបន់ធីក្រេ]]នៃប្រទេស[[អេត្យូពី]]រវាង[[កងកម្លាំងការពារធីក្រេ|ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធធីក្រេ]] និង[[កងកម្លាំងការពារជាតិអេត្យូពី|កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាតិអេត្យូពី]]។<ref>{{Cite web|title=Clashes between government troops and Tigrayan forces erupt in Ethiopia|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/29/clashes-between-government-troops-and-tigrayan-forces-erupt-in-ethiopia|website=Al Jazeera|access-date=5 February 2026|first=|last=|date=29 January 2026}}</ref> ** [[កុបកម្មនៅបាឡូឈីស្ថាន]]៖ ការផ្ទុះអាវុធដាក់គ្នារវាង[[កងទ័ពរំដោះបាឡូឈីស្ថាន]] និង[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប៉ាគីស្ថាន]]នៅក្នុងស្រុកមួយចំនួននៃ[[ខេត្តបាឡូឈីស្ថាន]] ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន បានបង្កឱ្យមានមនុស្សស្លាប់យ៉ាងតិច ២២៥ នាក់។<ref name="dawn">{{cite web |last=Zehri Shahid|first=Abdullah|title=Security forces kill 22 more terrorists in Balochistan, taking 48-hour total tally to 177|url=https://www.dawn.com/news/1970602/balochistan-residents-face-difficulties-as-mobile-internet-services-remain-suspended-for-3rd-day|website=Dawn|access-date=5 February 2026|date=2 February 2026}}</ref> * ៣០ មករា – ឯកសារ[[សំណុំរឿងអែបស្ទីន]]ប្រមាណជាងបីលានទំព័រត្រូវបាន[[ក្រសួងយុត្តិធម៌ (សហរដ្ឋអាមេរិក)|ក្រសួងយុត្តិធម៌អាមេរិក]]បញ្ចេញផ្សាយជាសាធារណៈ ដោយក្នុងនោះមានលេច[[បញ្ជីរាយនាមបុគ្គលមាននៅក្នុងសំណុំរឿងអែបស្ទីន|ឈ្មោះឥស្សរជនល្បីៗជាច្រើន]]នៅជុំវិញពិភពលោក។<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=Millions of Jeffrey Epstein files released by US justice department |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cevnmxyy4wjo |access-date=2026-02-12 |website=BBC News }}</ref> ===កុម្ភៈ=== * ១ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលកូស្តារីកាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលកូស្តារីកា]]៖ លោកស្រី[[លៅរ៉ា ហ៊្វែរណាន់ដេសឌែលហ្កាដូ]]បានជាប់ឆ្នោតក្លាយជា[[ប្រធានាធិបតីកូស្តារីកា|ប្រធានាធិបតីថ្មីនៃប្រទេសកូស្តារីកា]] ហើយ[[គណបក្សអធិបតេយ្យប្រជាជន (កូស្តារីកា)|គណបក្ស]]របស់លោកស្រីផងដែរបានបន្តយកឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភានីតិបញ្ញត្តិកូស្តារីកា|សភានីតិបញ្ញត្តិ]]។<ref>{{Cite web |last=Mora |first=Carlos |date=2024-11-28 |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) TSE fija cronograma para elecciones nacionales de 2026 |url=https://crhoy.com/tse-fija-cronograma-para-elecciones-nacionales-de-2026/ |access-date=2025-02-02 |website=CR Hoy }}</ref> * ៣ កុម្ភៈ – ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធនិយមឥស្លាមហៅ [[បូកូហារ៉ាម]] បានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើភូមិចំនួនពីរនៅក្នុងរដ្ឋ[[ក្វារ៉ា]]នៃប្រទេស[[នីហ្សេរីយ៉ា]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ចំនួន ១៦២ នាក់។<ref>{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Islamic militants kill at least 162 people in attacks on 2 villages in Nigeria, lawmaker says |url=https://apnews.com/article/nigeria-attack-katsina-security-north-057f3997877d7e2cf9e79dfcd596f868 |access-date=2026-02-09 |website=AP News }}</ref> * ៥ កុម្ភៈ – សន្ធិសញ្ញា[[ស្តាតថ្មី]] (''New START'') កំណត់ចំនួន[[អាវុធយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ]]រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ីបានផុតសុពលភាព។<ref name="n935">{{Cite web |date=February 4, 2024 |title=New START to Expire in Two Years as Russia Refuses Talks |url=https://www.armscontrol.org/blog/2024-02/nuclear-disarmament-monitor |access-date=2026-02-04 |publisher=Arms Control Association}}</ref> * ៦ កុម្ភៈ – មនុស្សប្រមាណ ៣១ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងប្រមាណ ១០០ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសនៅក្នុងហេតុការណ៍បំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាតមួយនៅឯព្រះវិហារឥស្លាមខាឌីចាទូលគូប្រានៅទីក្រុង[[ឥស្លាម៉ាបាដ]] ប្រទេស[[ប៉ាគីស្ថាន]]។<ref>{{Cite web |date=2026-02-06 |title=More than 20 killed in blast at Pakistan mosque, officials say |url=https://www.bbc.com/news/articles/cg7y7gz2835o |access-date=2026-02-09 |website=www.bbc.com }}</ref> * ៦–២២ កុម្ភៈ – [[កីឡាអូឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២៦|កីឡាអូឡាំពិករដូវរងា]]បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[មីឡាន]] និង[[កូរទីណាដាំប៉ែតហ្សូ]] ប្រទេស[[អ៊ីតាលី]]។<ref>{{Cite web |last=Dreier |first=Frederick |date=2026-02-05 |title=We’re Watching the 2026 Winter Olympics for These Thrilling Events |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/snow-sports/cortina-winter-olympics-events/ |access-date=2026-02-09 |website=Outside }}</ref> * ៨ កុម្ភៈ ** [[ការបោះឆ្នោតសកលជប៉ុនឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលជប៉ុន]]៖ លោកស្រី[[សាណាអិ តាកាអ៊ិឈិ]]ដែលជានាយករដ្ឋមន្ត្រីកំពុងកាន់អំណាច បានឈ្នះសំឡេងឆ្នោតភ្លូកទឹកភ្លូកដី និងបានកាន់កាប់អាសនៈមួយភាគធំនៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ជប៉ុន)|សភាតំណាងរាស្ត្រជប៉ុន]]។<ref>{{cite news |first1=Tamiyuki |last1=Kihara |first2=Yoshifumi |last2=Takemoto |first3=John |last3=Geddie |date=14 January 2026 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/japan-pm-takaichi-mulls-feb-8-snap-election-yomiuri-reports-2026-01-13/ |title=Japan PM readies snap election, February 8 ballot eyed |publisher=Reuters |location=Tokyo |access-date=9 February 2026}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសកលថៃឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកល]] និង[[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃ]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]]បានឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ថៃ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] ខណៈប្រជាមតិដើម្បីចាប់ផ្តើមព្រាង[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃ|រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]ថ្មីត្រូវបានអនុម័ត។<ref>{{Cite news |last=Tanakasempipat |first=Patpicha |date=2025-12-11 |title=Thailand Heads for Election as PM Set to Dissolve Parliament |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-12-11/thai-pm-plans-to-dissolve-parliament-to-pave-way-for-early-vote?taid=693ae483812a0300017aa4a0 |access-date=2026-02-09 |work=Bloomberg }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីព័រទុយហ្កាល់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីព័រទុយហ្កាល់]]៖ បេក្ខជន[[គណបក្សសង្គមនិយម (ព័រទុយហ្កាល់)|គណបក្សសង្គមនិយម]] លោក[[អាន់តូនីញ៉ូ​ ចូសេសេគូរូ]] ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតីព័រទុយហ្កាល់]]ថ្មីនៅក្នុងការបោះឆ្នោតជុំទីពីរ ដោយបានផ្តួលមេដឹកនាំគណបក្សស្ដាំនិយម[[ឆ្កេហ្កា]]គឺ លោក[[អានដ្រេ វេនធូរ៉ា]]។<ref>{{Cite news |last1=Khalip |first1=Andrei |last2=Goncalves |first2=Sergio |date=2026-02-08 |title=Portugal elects Socialist as president by landslide |url=https://www.reuters.com/world/portugal-votes-presidential-runoff-with-socialist-poised-victory-2026-02-08/ |access-date=2026-02-09 |work=Reuters }}</ref> * ១១ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលបាបាដឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលបាបាដ]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រី​កាន់អំណាច លោកស្រី[[មីយ៉ា មត្លីយ៍]] និង[[គណបក្សពលករបាបាដ]]របស់លោកស្រីបានដណ្ដើមយកឈ្នះ​អាសនៈ​ទាំងអស់នៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (បាបាដ)|រដ្ឋ​សភា​ជាតិ]]។<ref>{{Cite news |last1=Duncan |first1=Natricia |last2=Mounsey |first2=Calville |date=2026-02-11 |title=Mia Amor Mottley on course for third term, as Barbados heads to the polls |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/11/mia-amor-mottley-on-course-for-third-term-as-barbados-heads-to-the-polls |access-date=2026-02-13 |work=The Guardian }}</ref> * ១២ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលបង់ក្លាដែសឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកល]] និង[[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញបង់ក្លាដែសឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញបង់ក្លាដែស]]៖ [[គណបក្សជាតិនិយមបង់ក្លាដែស]]ដឹកនាំដោយលោក[[តារីគ រ៉ះម៉ាន់]]បានឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាជាតិ (បង់ក្លាដែស)|សភាជាតិ]] ខណៈប្រជាមតិ​លើ​[[ធម្មនុញ្ញ​ខែកក្កដា]]​ត្រូវបាន​អនុម័ត។<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Julhas |last2=Saaliq |first2=Sheikh |last3=español |first3=SHONAL GANGULY Leer en |date=2026-02-12 |title=Bangladesh votes in its first election since the 2024 Gen Z uprising that ousted Hasina |url=https://apnews.com/article/bangladesh-election-hasina-bnp-3662258dc5c44535c839e7bcc4baed43 |access-date=2026-02-17 |website=AP News }}</ref> * ១៣–១៥ កុម្ភៈ – [[សន្និសីទសន្តិសុខទីក្រុងមុយនិចលើកទី៦២]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web|url=https://securityconference.org/en/|title=Munich Security Conference|website=securityconference.org}}</ref> * ១៧ កុម្ភៈ – [[ប្រធានាធិបតីប៉េរូ]] លោក[[ហូសេ ហេរី]]ត្រូវបាន[[សមាជនៃសាធារណរដ្ឋប៉េរូ|សមាជជាតិ]]បោះឆ្នោតដកសិទ្ធិអំណាចជាប្រធានាធិបតី ខណៈលោក[[ហូសេ ម៉ារីយ៉ា បាល់កាហ្សារ]]ត្រូវបានសមាជបោះឆ្នោតតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មីនៅថ្ងៃបន្ទាប់។<ref>{{Cite web |date=2026-02-17 |title=Peru’s leader José Jerí ousted over ‘Chifa-gate’ scandal, as presidential ‘curse’ strikes again |url=https://www.cnn.com/2026/02/17/americas/peru-president-jose-jeri-ousted-intl-latam |access-date=2026-02-18 |website=CNN }}</ref><ref>{{cite news |last1=Elliott |first1=Lucinda |last2=Siniawski |first2=Natalia |title=Peru installs Jose Balcazar as interim president after Jeri ousted in political upheaval |url=https://www.reuters.com/world/americas/peru-congress-elects-jose-balcazar-new-interim-president-2026-02-19/ |access-date=19 February 2026 |work=Reuters |date=19 February 2026}}</ref> * ២២ កុម្ភៈ ** [[គីម ជុងអ៊ុន]]ត្រូវបានជ្រើសតាំងបន្តជា[[អគ្គលេខាធិការនៃគណបក្សពលករកូរ៉េ]] នៅក្នុង[[សមាជនៃគណបក្សពលករកូរ៉េលើកទី៩|សមាជជាតិលើកទី៩]]។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg18588mdko|title=Kim Jong Un re-appointed leader of North Korea's ruling party|date=23 February 2026|access-date=24 February 2026|last1=Koh|first1=Ewe|publisher=BBC News}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាឡាវឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាឡាវ]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web |title=Lao PDR Sets February 22, 2026, for National and Provincial Elections |url=https://kpl.gov.la/detail.aspx?id=95854 |access-date=2026-02-23 |website=KPL }}</ref> ** [[ប្រតិបត្តិការហាលីស្កូឆ្នាំ២០២៦|ប្រតិបត្តិការហាលីស្កូ]]៖ ប្រតិបត្តិការយោធាដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្រុង[[តាប៉ាល់បា]] រដ្ឋ[[ហាលីស្កូ]] ប្រទេស[[ម៉ិកស៊ិក]] បានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតមេដឹកនាំក្រុម[[ការតែលហាលីស្កូជំនាន់ថ្មី]]ឈ្មោះ [[ណេមេស៊ីអូ អូសេហ្គេរ៉ា ស៊ែរវ៉ាន់តេស|ណេមេស៊ីអូ អូសេហ្គេរ៉ា "អែលមេនឆូ" ស៊ែរវ៉ាន់តេស]]។<ref>{{Cite web |last=McCluskey |first=Fidel Gutierrez, Mitchell |date=2026-02-22 |title=Mexico's most-wanted drug leader 'El Mencho' killed in military operation as violent clashes erupt across country |url=https://www.cnn.com/2026/02/22/americas/mexico-kill-drug-mencho-latam-intl |access-date=2026-02-23 |website=CNN }}</ref> * ២៣ កុម្ភៈ –​ បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់[[និម្មិតកម្មគណៈរដ្ឋមន្ត្រីហុល្លង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ដំណើរការនិម្មិតកម្មរដ្ឋមន្ត្រី]]តាំងពីចុងឆ្នាំ២០២៥ មក ទីបំផុត លោក[[រ៉ូប យ៉ែធិន]]ក៏បានធ្វើសច្ចាប្រណិធានចូលកាន់តំណែងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីហុល្លង់|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]នៃប្រទេស[[ហុល្លង់]] ក្នុងនាមជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលភាគតិចក្នុងសភា។<ref>{{Cite web |last=Corder |first=Mike |date=2026-02-23 |title=Netherlands' coalition government takes office led by youngest-ever premier Rob Jetten |url=https://apnews.com/article/netherlands-new-government-hague-jetten-524182c2237409d249e263248cd57d35 |access-date=2026-02-24 |website=Associated Press }}</ref> * ២៦ កុម្ភៈ – [[សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]៖ ប្រទេស[[ប៉ាគីស្ថាន]]បានប្រកាសសង្គ្រាម "បើកចំហ" ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល[[តាលីបង់]]នៃប្រទេស[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] ក្រោយជាប់ដៃគ្នាក្នុងជម្លោះតាមព្រំដែនអស់ជាច្រើនខែ។<ref>{{cite web | title=Pakistan bombs Kabul, declares ‘open war’ with Afghanistan after months of border clashes | website=France 24 | date=2026-02-26 | url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20260226-pakistan-vows-immediate-response-after-afghanistan-launches-retaliatory-attacks | access-date=2026-02-27}}</ref> * ២៨ កុម្ភៈ – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបានសហការគ្នាបើកការវាយប្រហារទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយបានសម្លាប់មន្ត្រីថ្នាក់ដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើនរូប ក្នុងនោះរួមមាន មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ លោក[[អាលី ហាមេនៃ]]ផងដែរ។<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t|title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |date=28 February 2026 |publisher=BBC News |access-date=1 March 2026}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញដោយបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសសម្ដៅលើមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់[[ឈូងសមុទ្រពែរ្ស|ឈូងសមុទ្រ]]។<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de|title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |date=28 February 2026 |publisher=The Guardian |access-date=March}}</ref> ===មីនា=== * ២​ មីនា ** មនុស្សយ៉ាងតិច ១៦៩ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និង ៥០ នាក់ទៀតបានរងរបួស នៅពេលដែលក្រុមយុវជនប្រដាប់អាវុធមកពី[[រដ្ឋរួបរួម]] បានធ្វើការវាយប្រហារលើ[[ស្រុកអាប៊ីអឹមណូម]] ក្នុងប្រទេស[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]]។<ref>{{cite web | title=Nearly 170 killed, 50 injured in armed youth attack on South Sudan county | website=Anadolu Ajansı | date=2026-03-02 | url=https://www.aa.com.tr/en/africa/nearly-170-killed-50-injured-in-armed-youth-attack-on-south-sudan-county/3846437 | access-date=2026-03-03}}</ref> ** [[ជម្លោះហេសបុលឡា-អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៦|ជម្លោះហេសបុលឡា-អ៊ីស្រាអែល]]៖ ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធ[[ហេសបុលឡា]]នៃប្រទេស[[លីបង់]] បានចាប់ផ្តើមបើកវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែល ដើម្បីសងសឹកចំពោះ[[ឃាតកម្មអាលី ហាមេនៃ|ឃាតកម្ម]]មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់[[អាលី ហាមេនៃ]]។<ref name=":0">{{Cite web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=11 March 2026 |agency=Bernama}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=11 March 2026 |agency=Agence France-Presse|publisher=France 24}}</ref> * ៤ មីនា – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រើនាវាមុជទឺកបាញ់ពន្លិចនាវាចម្បាំងអ៊ីរ៉ង់មួយគ្រឿងឈ្មោះ ''ដេណា'' នៅ[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]។ កងនាវានៃប្រទេសស្រីលង្កាបានរាយការណ៍ថា នាវា ''ដេណា'' បានលិចទៅបាតសមុទ្រ ដោយមាននាវិកប្រមាណ ១៤០ នាក់បានបាត់ខ្លួនជាលទ្ធផល។<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c62gg44d53xt?post=asset%3A607bbc27-c19c-441c-9f02-522ce39f2c6b#post|title=US sinks Iranian warship with torpedo in Indian Ocean - Hegseth|date=4 March 2026 |publisher=BBC News|access-date=5 March 2026}}</ref> * ៥ មីនា – [[ការបោះឆ្នោតសកលនេប៉ាល់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលនេប៉ាល់]]៖ [[គណបក្សរាស្ត្រិយស្វតានត្រា]]ដឹកនាំដោយលោក[[បាឡិន​ ឆាហ៍]] បានឈ្នះសំឡេងឆ្នោតភ្លួកទឹកភ្លូកដី។<ref>{{Cite web |date=2025-09-16 |title=EC begins preliminary preparations for March elections |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/ec-begins-preliminary-preparations-for-march-elections |access-date=2026-03-05 |website=The Himalayan Times }}</ref> * ៦–១៥ មីនា – [[កីឡាប៉ារ៉ាឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២៦|កីឡាប៉ារ៉ាឡាំពិករដូវរងា]]បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុងមីឡាន និងកូរទីណាដាំប៉ែតហ្សូ ប្រទេសអ៊ីតាលី។<ref>{{cite web |last=Faulkner |first=Ruth |title=Milano Cortina 2026 Paralympic Winter Games open with stunning ceremony |url=https://www.paralympic.org/news/milano-cortina-2026-opening-ceremony |publisher=International Paralympic Committee |access-date=11 March 2026 |date=6 March 2026}}</ref> * ៨ មីនា ** [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់]]៖ កូនប្រុស[[អាលី ហាមេនៃ]] គឺលោក[[មោជតាបា ហាមេនៃ]]ត្រូវបានជ្រើសរើសជា[[មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់]]។<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាកូឡុំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកូឡុំប៊ី]]​៖ គណបក្សរបស់លោកប្រធានាធិបតី[[ហ្គូស្តាវ៉ូ​ ប៉េត្រូ]]គឺ [[កតិកាសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រ]] បានដណ្ដើមឈ្នះ​អាសនៈ​មួយភាគធំ​នៅ​ក្នុង​[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (កូឡុំប៊ី)|សភា​តំណាងរាស្ត្រ]] និង[[ព្រឹទ្ធសភា (កូឡុំប៊ី)|​ព្រឹទ្ធសភាកូឡុំប៊ី]]។<ref>{{Cite web |date=2025-03-06 |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) Así quedó el calendario para las elecciones del 2026: fechas clave |url=https://www.eluniversal.com.co/colombia/2025/03/06/asi-quedo-el-calendario-para-las-elecciones-del-2026-fechas-clave/ |access-date=2026-03-11 |website=El Universal }}</ref> * ១៥ មីនា ** [[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញកាហ្សាក់ស្ថានឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញកាហ្សាក់ស្ថាន]]៖ ប្រជាជនកាហ្សាក់ស្ថានប្រមាណ​ ៩០% បានបោះឆ្នោតទទួលយក[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញកាហ្សាក់ស្ថាន|រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនៃប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន]]។<ref>{{Cite web |date=11 September 2025 |title=President of Kazakhstan calls for drastic parliamentary reform including abolition of Senate |url=https://www.commonspace.eu/news/president-kazakhstan-calls-drastic-parliamentary-reform-including-abolition-senate |access-date=18 March 2026 |website=commonspace.eu }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាកូរ៉េខាងជើងឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកូរ៉េខាងជើង]]៖ [[គណបក្សពលករកូរ៉េ]]កំពុងកាន់អំណាចបានបន្តឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាប្រជាជនកំពូល]]។<ref>{{Cite web |last=Park |first=Boram |date=4 March 2026 |title=N. Korea to elect representatives to Supreme People's Assembly this month following key party congress |url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20260304000851315?section=nk/nk |website=Yonhap News Agency|access-date=18 March 2026}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិវៀតណាមឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិវៀតណាម]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite web|url=https://vietnamnews.vn/politics-laws/1718049/na-approves-shortened-term-sets-2026-election-date.html|title=NA approves shortened term, sets 2026 election date|website=Viet Nam News|date=21 May 2025}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[ដេនីស សាស៊្សូ អ៊ិនហ្គេស្សូ]]បានឈ្នះសំឡេងគាំទ្រភ្លួកទឹកភ្លូកដី។<ref>{{Cite news |date=31 December 2025 |title=Congo president Sassou Nguesso to seek re-election in March 2026 |publisher=France 2 |url=https://www.france24.com/en/africa/20251230-congo-president-sassou-nguesso-seeks-re-election-2026}}</ref> * ១៧ មីនា – [[សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]៖ មនុស្សយ៉ាងតិច ៤០០​ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យមួយកន្លែងក្នុងរដ្ឋធានី[[កាប៊ុល]]នៃប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន បន្ទាប់ពីមន្ទីរពេទ្យនោះបានរងគ្រាប់បាញ់ប្រហារពីប៉ាគីស្ថាន។<ref>{{Cite news |date=17 March 2026 |title=From sponsor to enemy: What's behind Pakistan's attack on Afghan Taliban? |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/sponsor-enemy-whats-behind-pakistans-attack-afghan-taliban-2026-03-17/ |access-date=18 March 2026 |work=Reuters}}</ref> * ២២ មីនា – [[ការបោះឆ្នោតសភាស្លូវេនីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាស្លូវេនី]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[រ៉ូប៊ឺត ហ្កូឡូប]] និងគណបក្ស[[ចលនាសេរីភាព (ស្លូវេនី)|ចលនាសេរីភាព]]របស់លោកបានដណ្ដើមអាសនៈបានមួយភាគធំនៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (ស្លូវេនី)|រដ្ឋសភា]]។<ref>{{Cite news |title=Slovenia’s liberals and populists neck and neck, preliminary results show |url=https://apnews.com/article/slovenia-election-liberals-populists-6e24d78054ea2c3072c9b79b80ddd586 |date=22 March 2026 |access-date=26 March 2026 |work=AP |last=Zerdin |first=Ali |url-status=live |archive-date=22 មីនា 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260322210319/https://apnews.com/article/slovenia-election-liberals-populists-6e24d78054ea2c3072c9b79b80ddd586 }}</ref> * ២៤ មីនា ** [[ការបោះឆ្នោតសកលដាណឺម៉ាកឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលដាណឺម៉ាក]]៖ សម្ព័ន្ធភាពនយោបាយរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[មិតេ ហ្វ្រេដឺរីកសិន]]បានបាត់បង់អាសនៈភាគច្រើនរបស់ខ្លួននៅក្នុង[[ហ្វុលកេទីង]]។<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=(ជាភាសាដាណឺម៉ាក) Mette Frederiksen udskriver folketingsvalg |url=https://nyheder.tv2.dk/politik/2026-02-26-mette-frederiksen-udskriver-folketingsvalg |access-date=2026-02-26 |website=nyheder.tv2.dk }}</ref> ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ [[ក្រសួងការបរទេស (អ៊ីរ៉ង់)|ក្រសួងការបរទេសអ៊ីរ៉ង់]]បានថ្លែងនៅក្នុងលិខិតមួយផ្ញើទៅកាន់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ថា នាវាដឹកជញ្ជូនដែលមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក ឬអ៊ីស្រាអែល អាចឆ្លងកាត់[[ច្រកសមុទ្រអ័រមូស]]បាន។<ref>{{Cite news |last=Eavis |first=Peter |date=2026-03-25 |title=Iran Says 'Non-Hostile' Ships Can Sail Through the Strait of Hormuz |url=https://www.nytimes.com/2026/03/24/world/middleeast/iran-strait-of-hormuz-ships.html |access-date=2026-03-26 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ===មេសា=== * ១ មេសា – [[អង្គការណាសា]]បានចាប់ផ្តើមបេសកកម្ម[[អារតេមីស ២]] ដែលជាដំណើរពាំនាំមនុស្សហោះកាត់ឋានព្រះច័ន្ទជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីបេសកកម្ម[[អាប៉ូឡូ ១៧]] កាលក្នុងឆ្នាំ១៩៧២។<ref>{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=2026-04-01 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=2026-04-08 |website=NASA}}</ref> * ៦ មេសា – ក្រុមអវកាសយានិកនៃបេសកកម្មអារតេមីស ២ បានបំបែកឯតទគ្គកម្មសម្រាប់ការនៅឃ្លាតឆ្ងាយបំផុតរបស់មនុស្សពីភពផែនដី ពោលដោយស្ថិតក្នុងចម្ងាយអតិបរមា ៤០៦,៧៧៣ គីឡូម៉ែត្រ ខណៈពួកគេបានធ្វើដំណើរជុំវិញដល់ផ្នែកខាងក្រោយនៃព្រះច័ន្ទ។<ref>{{Cite web |date=2026-04-06 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before - watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |access-date=2026-04-08 |website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-07 |title=ទីបំផុតពួកគេធ្វើបានសម្រេចហើយ! គោចរកៀកព្រះចន្ទ និងឆ្ងាយពីផែនដីបំផុត (វីដេអូ) |url=https://cambospace-world.com/?p=26499 |access-date=2026-04-08 |website=Cambo Space}}</ref> * ៧ មេសា ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាម]]៖ [[រដ្ឋសភាជាតិវៀតណាម|រដ្ឋសភាវៀតណាម]]បានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងលោក[[តូ ឡឹម]]ជា[[ប្រធានាធិបតីវៀតណាម|ប្រធានាធិបតី]]ថ្មីជំនួសលោក[[លឿង កឿង]]។<ref>{{cite web | url=https://english.news.cn/20260407/ed18537e45de4a1dabae914f80d5a145/c.html | title=Vietnamese party chief elected state president | publisher=Xinhua | work=english.news.cn | date=7 April 2026 | accessdate=8 April 2026}}</ref> ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់បានព្រមព្រៀងគ្នាទទួល[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ (២០២៦)|បទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍]]។<ref>{{Cite web |date=2026-04-07 |title=Trump agrees to two-week ceasefire if Iran opens Strait of Hormuz - follow live |url=https://www.bbc.com/news/live/c5yw4g3z7qgt |access-date=2026-04-08 |website=BBC News }}</ref> * ១០ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធីបតីជីប៊ូទីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធីបតីជីប៊ូទី]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[អ៊ីស្មាអែល អូមារ ហ្គីឡេហ៍]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តជា[[ប្រធានាធិបតីជីប៊ូទី|ប្រធានាធិបតី]]ក្នុងអាណត្តិទីប្រាំមួយរបស់លោក។<ref>{{Cite web |date=2026-01-13 |title=Djibouti Installs Electoral Commission Paving Way for April Presidential Vote |url=https://dawan.africa/news/djibouti-installs-electoral-commission-paving-way-for-april-presidential-vote |access-date=2026-04-20 |website=Dawan Africa }}</ref> * ១១ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ាក់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ាក់]]៖ សភាអ៊ីរ៉ាក់បានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងលោក[[នីហ្សារ អាមីឌី]]ពីគណបក្ស[[សហភាពស្នេហាជាតិឃឺឌីស្ថាន]]ជាប្រធានាធិបតីថ្មី។<ref>{{cite news |title=PUK's Nizar Amedi elected Iraqi president in session boycotted by KDP |url=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/110420261 |work=Rudaw |date=11 April 2026 |access-date=20 April 2026}}</ref> * ១២ មេសា ** [[ការបោះឆ្នោតសភាហុងគ្រីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាហុងគ្រី]]៖ ក្រោយកាន់អំណាចអស់រយៈពេល ១៦ ឆ្នាំ​ នាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក[[វិចទ័រ អ័របាន]]ត្រូវបានផ្តួលដោយលោក[[ពីទ័រ ម៉ាកឌ្យ៉ា]]នៃ[[គណបក្សទីសហ្សា]]។<ref>{{Cite web |date=13 January 2026 |title=Hungary sets April 12 election date as Orbán faces tough challenge |url=https://apnews.com/article/hungary-election-scheduled-orban-challenge-magyar-71b54205f00252ca7c466eb5407a2aa1 |access-date=20 April 2026 |website=AP News }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេណាំងឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេណាំង]]៖ បេក្ខជនឯករាជ្យ លោក[[រ៉ូមូអាល់ដ៍ វ៉ាដាញី]]បានឈ្នះឆ្នោតដោយទទួលសំឡេងគាំទ្រលើសលប់សរុប ៩៤%។<ref>{{Cite web |date=2025-08-12 |title=Benin – CENA releases 2026 general election timetable |url=https://wadr.org/benin-cena-releases-2026-general-election-timetable/ |access-date=2026-04-20 |website=WADR }}</ref> * ១៣ មេសា – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមបិទផ្លូវទឹកចូលកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ ដោយលោកប្រធានាធិបតីត្រាំបានព្រមានថា នាវាអ៊ីរ៉ង់មួយណាដែលព្យាយាមបំពានចូលតំបន់ហាមឃាត់នឹងត្រូវ "កម្ចាត់ចោលភ្លាមៗ"។ អាជ្ញាធរដែនសមុទ្របានណែនាំគ្រប់នាវានៅក្នុងតំបន់ឱ្យមានភាពប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ពីកំណើនសកម្មភាពយោធា និងនីតិវិធីស្ទាក់ចាប់ដែលអាចកើតមានពីសំណាក់ភាគីជម្លោះ។<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=US blockade of Iranian ports takes effect as Trump threatens to destroy 'attack ships' |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cp9vm5ezxz4t |access-date=2026-04-20 |website=BBC News}}</ref> * ១៩ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតសភាប៊ុលហ្ការីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាប៊ុលហ្ការី]]៖ គណបក្ស[[វឌ្ឍនភាពប៊ុលហ្ការី]] ដែលដឹកនាំដោយអតីតប្រធានាធិបតី[[រូមែន រ៉ាដេហ្វ]] បានឈ្នះអាសនៈមួយភាគធំនៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (ប៊ុលហ្ការី)|រដ្ឋសភា]]។<ref>{{Cite web|url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/kabinetyt-zheliazkov-podade-ostavka-video-2439765|title=Кабинетът „Желязков“ подаде оставка (ВИДЕО)|date=December 11, 2025|website=dariknews.bg|accessdate=April 20, 2026|archive-date=January 21, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121125547/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/kabinetyt-zheliazkov-podade-ostavka-video-2439765|url-status=live}}</ref> * ២១ មេសា​ – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសពន្យារការអនុវត្តបទឈប់បាញ់បន្តបន្ថែមទៀត រហូតដល់សំណើរបស់អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានដាក់ជូន ហើយរាល់ការសន្ទនាត្រូវបានបញ្ចប់ទៅតាមសំណើស្នើសុំដោយប៉ាគីស្ថាន។<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=Trump says the United States is extending ⁠its ⁠ceasefire with Iran at mediator Pakistan's request to allow more time for Tehran to put forward its proposal.|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/4/21/iran-war-live-tehran-shuns-talks-trump-says-us-blockade-to-remain |access-date=2026-04-27 |website=Al Jazeera}}</ref> * ២៥ មេសា – [[ការវាយប្រហារនៅម៉ាលីឆ្នាំ២០២៦|ការវាយប្រហារនៅម៉ាលី]]៖ ក្រុម[[រណសិរ្សរំដោះអាហ្សាវ៉ាដ]] និង[[ក្រុមគាំទ្រឥស្លាម និងមូស្លីម]] បានបើកការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំជាច្រើនលើកទៅលើទីក្រុងធំៗសំខាន់ៗនៅទូទាំងប្រទេសម៉ាលី ដោយក្នុងនោះ ពួកគេបានដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុង[[គីដាល់]] និងមួយផ្នែកខ្លះនៃទីក្រុង[[ហ្គៅ]] [[មុបធី]] និង[[សេវ៉ារ៉េ]]។<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/4/25/armed-groups-stage-simultaneous-attacks-across-mali |title=Armed groups stage simultaneous attacks across Mali |publisher=Al Jazeera |date=25 April 2026 }}</ref> ===ឧសភា=== * ១ ឧសភា – [[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]​បានដើរចេញ​ពី[[អង្គការនៃបណ្តាប្រទេសនាំចេញប្រេងកាត]] ដោយ​បិទបញ្ចប់ជំពូកក្នុងនាមជា​សមាជិក​រយៈពេល​ប្រាំមួយ​ទសវត្សរ៍ ដោយអង្គការនេះត្រូវបាត់បង់​ប្រទេសសមាជិក​ផលិត​ប្រេង​ធំ​បំផុត​មួយ។<ref>{{Cite web |date=2026-04-30 |title= OPEC just lost one of its biggest players — here's the inside story of the UAE's exit and what the Saudi-UAE split really means for OPEC's market power |url=https://m.economictimes.com/news/international/us/opec-just-lost-one-of-its-biggest-players-heres-the-inside-story-of-the-uaes-exit-and-what-the-saudi-uae-split-really-means-for-opecs-market-power/amp_articleshow/130634333.cms |access-date=2026-05-02 |website=The Economic Times }}</ref> * ៤​ ឧសភា –​ រោងចក្រផលិតកាំជ្រួចមួយកន្លែងបានផ្ទុះឆេះនៅក្នុងទីក្រុង[[លីវយ៉ាង]] ខេត្ត[[ហ៊ូណាន]] ប្រទេសចិន ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៣៧ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្ស ៥១ នាក់បន្ថែម។<ref name="China fireworks:0">{{Cite web |last=Lee |first=Liz |last2=Bu |first2=Shi |date=8 May 2026 |editor-last=Coghill |editor-first=Kim |title=Death toll rises to 37 in China fireworks factory blast |url=https://www.reuters.com/world/china/death-toll-rises-37-china-fireworks-factory-blast-2026-05-08/ |access-date=19 May 2026 |website=Reuters}}</ref> * ១២ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសកលបាហាម៉ាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលបាហាម៉ា]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[ហ្វីលីព ដាវីស]]បានឈ្នះឆ្នោតបន្តអាណត្តិទីពីររបស់លោក។<ref>{{Cite news |title=Bahamas prime minister re-elected in early election victory |url=https://www.reuters.com/world/americas/bahamas-prime-minister-re-elected-early-election-victory-2026-05-13/ |date=13 May 2026 |access-date=19 May 2026 |work=Reuters }}</ref> * ១២–១៦ ឧសភា – [[កម្មវិធីប្រឡងចម្រៀងយូរ៉ូវីស្យិនឆ្នាំ២០២៥|កម្មវិធីប្រឡងចម្រៀងយូរ៉ូវីស្យិន]] ត្រូវបាន​ប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[វីយែន]] ប្រទេសអូទ្រីស។<ref>{{cite web|last=Schumacher|first=Elizabeth|title=Eurovision: Vienna to host European Song Contest 2026|url=https://www.dw.com/en/eurovision-vienna-to-host-european-song-contest-2026/a-73697370|publisher=Deutsche Welle|access-date=19 May 2026 |archive-date=August 22, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250822033113/https://www.dw.com/en/eurovision-vienna-to-host-european-song-contest-2026/a-73697370|url-status=live}}</ref> បេក្ខជនមកពីប្រទេសប៊ុលហ្ការីឈ្មោះ [[ដារ៉ា]] បានឈ្នះកម្មវិធីឆ្នាំនេះជាមួយនឹងបទចម្រៀងចំណងជើងថា "[[:en:Bangaranga|Bangaranga]]"។<ref>{{Cite news |date=16 May 2026 |title=Bulgaria wins Eurovision Song Contest, Israel comes second again |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/eurovision-song-contest-final-takes-stage-amid-gaza-boycott-2026-05-16/ |access-date=19 May 2026 |work=Reuters}}</ref> * ១៦ ឧសភា – [[ជំងឺរាតត្បាតអេបូឡាក្នុងខេត្តអ៊ីទូរីឆ្នាំ២០២៦|ជំងឺរាតត្បាតអេបូឡាក្នុងខេត្តអ៊ីទូរី]]៖ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានប្រកាសពីការផ្ទុះឡើងនៃ[[ជំងឺអ៊ីបូឡា]]ដែលបង្កដោយប្រភេទ[[វីរុសអេបូឡាប៊ុនឌីប៊ូហ្គីយូ]]នៅក្នុង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] និងប្រទេស[[អ៊ូហ្កង់ដា]] ហើយបានប្រកាសវាជាភាពអាសន្នសុខភាពសាធារណៈ។<ref>{{Cite web |date=17 May 2026 |title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern |url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern |access-date=17 May 2026 |website=[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 May 2026 |title=សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន ស្តីពីការការពារខ្លួនពីការឆ្លងជំងឺអេបូឡា (Ebola) |url=https://moh.gov.kh/kh/notice/detail/526 |access-date=19 May 2026 |website=[[ក្រសួងសុខាភិបាល|ក្រសួងសុខាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]}}</ref> * ១៧​ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសភាកាប់វែរឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកាប់វែរ]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web |date=2026-02-12 |title=The electoral calendar for the 2026 legislative elections is now available. (ចំណងជើងប្រែជាភាសាអង់គ្លេស) |url=https://cne.cv/sala_de_imprensa_/calendario-eleitoral-das-eleicoes-legislativas-2026-ja-disponivel/ |access-date=2026-05-19 |website=Comissão Nacional de Eleições (CNE) }}</ref> * ២២​ ឧសភា – [[ការផ្ទុះឧស្ម័ននៅអណ្តូងរ៉ែធ្យូងថ្មលីវសិនយូ]]ក្នុង[[ខេត្តសានស៊ី]] ប្រទេសចិន បានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៨២ នាក់។<ref>{{Cite web |date=2026-05-23 |title=At least 82 killed in Chinese coal mine explosion|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y0ve18qlko |access-date=2026-06-02 |website=BBC News }}</ref> * ២៤ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិស៊ីបឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិស៊ីប]]៖ គណបក្ស[[កម្លាំងរួបរួមប្រជាធិបតេយ្យ]]ដឹកនាំដោយលោកស្រី[[អានីតា ឌីមីទ្រីយ៉ូ]]បានដណ្ដើមអាសនៈបានមួយភាគធំនៅក្នុងសភា។<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Parliamentary elections set for May 24 next year |url=https://cyprus-mail.com/2025/05/20/parliamentary-elections-set-for-may-24-next-year |access-date=2025-06-02 |website=cyprus-mail.com |language=en |archive-date=January 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260116185359/https://cyprus-mail.com/2025/05/20/parliamentary-elections-set-for-may-24-next-year |url-status=live }}</ref> * ៣០ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសកលម៉ាល់តាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលម៉ាល់តា]]៖ [[គណបក្សពលករ (ម៉ាល់តា)|គណបក្សពលករ]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[រ៉ូប៊ឺត អាបេឡា]] បានឈ្នះការបោះឆ្នោតបួនអាណត្តិជាប់ៗគ្នា។<ref>{{Cite news |last=Borg |first=Neville |date=2026-04-27 |title=Robert Abela announces snap election for May 30 |url=https://timesofmalta.com/article/abela-announces-election-date.1126985 |access-date=2026-06-02 |work=Times of Malta }}</ref> * ៣១ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសភាគីនេឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាគីនេ]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite news |work=Le360Afrique |date=22 February 2026 |title=(ជាភាសាបារាំង) Guinée: les élections législatives et communales prévues le 24 mai |url=https://afrique.le360.ma/politique/guinee-les-elections-legislatives-et-communales-prevues-le-24-mai_LPQ3R2EQ3NHY7G26CB5CPJB5CU/|access-date=2 June 2026|}}</ref> ===មិថុនា=== * ១​ មិថុនា – [[ការបោះឆ្នោតសកលអេត្យូពីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលអេត្យូពី]]៖ [[គណបក្សវិបុលភាព]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[អាប៊ីយ៍ អះម៉េដ]]បានឈ្នះឆ្នោតមួយអាណត្តិទៀត។<ref>{{Cite news|title=National Election Board Says Most Constituencies Declared Election Results|url=https://www.ena.et/web/eng/w/eng_8993217|access-date=July 1, 2026|agency= Ethiopian News Agency}}</ref> * ៧ មិថុនា ** [[ការបោះឆ្នោតសភាអាមេនីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាអាមេនី]]៖ ​គណបក្ស[[កិច្ចសន្យាពលរដ្ឋ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[នីកុល​ ប៉ាស្ហ៊ីនយ៉ាន]]បានឈ្នះឆ្នោតកាន់អំណាចមួយអាណត្តិទៀត។<ref>{{Cite web |date=2025-06-07 |title=Next Parliamentary elections will be held on June 7, 2026: Alen Simonyan |url=https://www.1lurer.am/en/2025/06/07/Next-Parliamentary-elections-will-be-held-on-June-7-2026-Alen-Simonyan/1326754 |access-date=2025-06-09 |website=First News Channel}} </ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាកូសូវ៉ូឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកូសូវ៉ូ]]៖ ថ្វីបើនយោបាយជាតិកំពុងជាប់គាំង គណបក្ស[[វ៉េតេវិនដូស្យេ]]របស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[អាល់ប៊ីន គួរធី]]បានដណ្ដើមកាន់កាប់អាសនៈបានមួយភាគធំ។<ref>{{cite news |date=28 April 2026 |title=Kosovo heads to elections after failure to elect president |url=https://www.koha.net/en/arberi/kosova-shkon-ne-zgjedhje-pas-deshtimit-per-president |access-date=9 June 2026 |work=Koha }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសកលប៉េរូឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលប៉េរូ]]៖ ប្រធានគណបក្ស[[កម្លាំងប្រជាជន]] លោកស្រី[[កីកូ ហ្វូជីម៉ូរី]]បានទទួលជ័យជម្នះយ៉ាងប្រផិតប្រផើយទល់នឹងប្រធានគណបក្ស[[ទាំងអស់គ្នាដើម្បីប៉េរូ]] លោក[[រ៉ូប៊ឺតូ សាន់ឆេស]]នៅក្នុងការបោះឆ្នោតជុំទីពីរ។ គណបក្សឆ្វេងនិយមបានកើបសំឡេងបានភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ប៉េរូ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] ប៉ុន្តែបានទទួលសំឡេងស្មើនឹងក្រុមស្ដាំនិយមនៅក្នុង[[ព្រឹទ្ធសភា (ប៉េរូ)|ព្រឹទ្ធសភា]]ដែលទើបនឹងបង្កើតថ្មី។<ref>{{Cite web |last1=Aquino |first1=Marco |last2=Villegas |first2=Alexander |date=30 June 2026 |title=Keiko Fujimori leads Peru's presidential race after official count concludes |url=https://www.reuters.com/world/americas/keiko-fujimori-leads-perus-presidential-race-after-official-count-concludes-2026-06-29/ |access-date=1 July 2026 |website=Reuters }}</ref> * ៨​ មិថុនា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីមីនដាណាវឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.៨ រ៉ិចទ័រ]] បានវាយអង្រួនប្រទេសហ្វីលីពីន ដោយវាត្រូវជាគ្រោះរញ្ជួយដីដ៏ខ្លាំងសាហាវបំផុតមួយចាប់តាំងពី[[គ្រោះរញ្ជួយដីលូហ្សុនឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីកាលពីឆ្នាំ១៩៩០]]។<ref>{{Cite web |last=Magramo |first=Kathleen |date=2026-06-08 |title=7.8 magnitude earthquake hits southern Philippines |url=https://www.cnn.com/2026/06/07/asia/southern-philippines-mindanao-earthquake-intl-hnk |access-date=2026-06-09 |website=CNN }}</ref> * ១១​ មិថុនា – ១៩ កក្កដា – ព្រឹត្តិការណ៍[[ពានរង្វាន់បាល់ទាត់ពិភពលោកឆ្នាំ២០២៦]] បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅប្រទេស[[កាណាដា]] [[ម៉ិកស៊ិក]] និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ដោយ[[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិអេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]]បាន[[ពានរង្វាន់បាល់ទាត់ពិភពលោកឆ្នាំ២០២៦ វគ្គផ្ដាច់ព្រ័ត្រ|យកឈ្នះ]][[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិអេស្ប៉ាញ|អាហ្សង់ទីន]]នៅវគ្គផ្ដាច់ព្រ័ត្រក្លាយខ្លួនជាម្ចាស់ជើងឯក។<ref>{{Cite web |date=2026-07-19 |title=Spain wins 2026 FIFA World Cup with grueling 1-0 win over Argentina - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/2026-fifa-world-cup-final-spain-argentina-sunday/ |access-date=2026-07-20 |website=www.cbsnews.com }}</ref> * ១៤​ មិថុនា – [[គ្រោះឧទ្ធម្ភាគចក្របុកគ្នានៅ|ឧទ្ធម្ភាគចក្រពីរគ្រឿងបានហោះបុកគ្នា]]នៅលើអាកាសក្នុងទីក្រុង[[រីយ៉ូដឺហ្សាណេរ៉ូ]] ប្រទេសប្រេស៊ីល ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួនប្រាំមួយនាក់ ក្នុងនោះរួមមានអ្នកចម្រៀងជនជាតិអាមេរិកដ៏ល្បីម្នាក់ឈ្មោះ[[អូលីវើ ធ្រី]] អ្នកផលិតមាតិកាលើយូធូបជនជាតិអាហ្សង់ទីនឈ្មោះ[[ហ្កាស្ពី]] និងអ្នកដឹកនាំនិពន្ធរឿងជនជាតិអាហ្សង់ទីនឈ្មោះ[[លូកាស អា.​ វិញ៉ាល់ឡេ]]។<ref>{{Cite web |date=2026-06-14 |title=(ជាភាសាព័រទុយហ្កាល់) Cantor Oliver Tree é um dos mortos em acidente aéreo no Rio; veja vítimas |url=https://www.cnnbrasil.com.br/nacional/sudeste/rj/cantor-oliver-tree-e-um-dos-mortos-em-acidente-aereo-no-rio-veja-vitimas/ |access-date=2026-06-16 |website=CNN Brasil |archive-date=June 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614183128/https://www.cnnbrasil.com.br/nacional/sudeste/rj/cantor-oliver-tree-e-um-dos-mortos-em-acidente-aereo-no-rio-veja-vitimas/ |url-status=live }}</ref> * ១​៥–១៧​ មិថុនា – [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និង[[អ៊ីរ៉ង់]]បានរួមគ្នាប្រកាសនិងចុះហត្ថលេខាលើ[[អនុស្សរណៈទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ]] ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងបណ្ដោះអាសន្នមាន ១៤ ចំណុច ដើម្បីបិទបញ្ចប់[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]] ក៏ដូចជាបើកនាវាចរណ៍កាត់[[ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]ឡើងវិញ បើកផ្លូវទឹកចេញចូលកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ដែលធ្លាប់បានបិទដោយអាមេរិក និងចាប់ផ្តើមកិច្ចចរចារយៈពេល ៦០ ថ្ងៃជុំវិញកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។ ចំពោះអ៊ីស្រាអែលវិញបាននិយាយថា ខ្លួននឹងមិនដកទ័ពចេញពីទឹកដីដែលសាមីខ្លួនបានកាន់កាប់នៅភាគខាងត្បូងប្រទេស[[លីបង់]]ឡើយ។<ref>{{cite news |last1=Hafezi |first1=Parisa |last2=Stewart |first2=Phil |last3=Ehab |first3=Yomna |title=US, Iran reach preliminary agreement to end war, signing set for Friday |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-iran-reach-peace-deal-signing-set-friday-pakistan-says-2026-06-14/ |work=Reuters |date=15 June 2026 |access-date=22 June 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holland |first1=Steve |last2=Hafezi |first2=Parisa |last3=Ehab |first3=Yomna |title=US and Iran presidents sign ceasefire agreement, but Trump says he could still resume attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/g7-leaders-demand-ceasefire-lebanon-welcome-iran-deal-2026-06-17/ |work=Reuters |date=18 June 2026 |access-date=22 June 2026}}</ref> * ២១ មិថុនា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ី]]៖ បេក្ខភាពស្ដាំនិយម លោក[[អាប៊ែឡាដូដេឡា អេស្ព្រីអេយ៉ា]]បានផ្ដួលបេក្ខភាពឆ្វេងនិយម លោក[[អ៊ីវ៉ាន់ សេប៉េដា]] នៅក្នុងជុំទីពីរនៃការបោះឆ្នោតដើម្បីឈ្នះឆ្នោតជាប់ឈ្មោះជា[[ប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ី|ប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ីថ្មី]]។<ref>{{Cite web |last=Wells|first=Ione |date=2026-05-31 |title=Colombia presidential runoff pits leftist senator against pro-Trump rival |url=https://www.bbc.com/news/articles/c1w2xvwq8g9o |access-date=2026-06-22 |website=BBC }}</ref> * ២២ មិថុនា – [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃសហរាជាណាចក្រ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីចក្រភពអង់គ្លេស]] លោក[[គៀរ ស្តារមឺ]]បានប្រកាសពីការលាលែងពីតំណែងនាពេលដ៏ខ្លីខាងមុខ ដែលជាហេតុជំរុញឱ្យគណបក្សកាន់អំណាចត្រៀមរៀបចំ[[ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសថ្នាក់ដឹកនាំគណបក្សពលករឆ្នាំ២០២៦ (ស.រ.)|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសមេដឹកនាំថ្មី]]។<ref>{{Cite web |last=Wheeler |first=Richard |date=2026-06-22 |title=Keir Starmer announces resignation as prime minister and Labour Party leader |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxd00lg599o |access-date=2026-06-22 |website=BBC}}</ref> * * ២៤ មិថុនា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីវេណេស៊ុយអេឡាឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីវេណេស៊ុយអេឡា]]៖ គ្រោះរញ្ជួយដីរលកដំបូងកម្រិត ៧.២ វិចទ័រ បានបោកអង្រួនប្រទេស[[វេណេស៊ុយអេឡា]]ប៉ែកខាងលិច មុនពេលត្រូវរងការវាយប្រហារដោយរលករញ្ជួយដីចម្បងមួយទៀតកម្រិត ៧.៥ វិចទ័រ ដោយបង្កឱ្យកើតការខូចខាតអស់យ៉ាងច្រើនរាប់មិនអស់នៅទូទាំងផ្ទៃប្រទេស។<ref name="BBC Live">{{Cite news |date=24 June 2026 |title=Powerful back-to-back earthquakes strike Venezuela, collapsing buildings in Caracas |url=https://www.bbc.com/news/live/c621z18wznet |access-date=25 June 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ===កក្កដា=== * ២ កក្កដា – [[ការបោះឆ្នោតសភាអាល់ហ្សេរីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាអាល់ហ្សេរី]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite web|url=https://poliglobe.com/election/1287|title=Algerian Legislative Election, 2026|website=PoliGlobe|access-date=5 July 2026|archive-date=March 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260324143116/https://poliglobe.com/election/1287|url-status=live}}</ref> * ៦ កក្កដា – ហាម៉ាស់បានប្រកាសរំលាយ[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមរបបហាម៉ាស់|រដ្ឋបាលស៊ីវិល]]របស់ខ្លួនក្រោម[[ផែនការសន្តិភាពហ្កាហ្សា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/israel-security/2026-07-06/ty-article-live/israeli-civilians-tried-to-cross-into-syria-idf-says-amid-settlement-reports/0000019f-342c-d746-adff-ff6d69240000?liveBlogItemId=920670504#920670504|title= Hamas says group-backed Gaza government resigns to hand power to Palestinian technocrats|website=Haaretz|date=6 July 2026}}</ref> * ៧–៨ កក្កដា – [[កិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូឆ្នាំ២០២៦|កិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូ]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[អង់ការ៉ា]] ប្រទេស[[តួកគី]]។<ref>{{cite web |title=NATO Summit 2026 |url=https://www.nato.int/en/news-and-events/events/event-programmes/2026/07/nato-summit-2026 |website=NATO |date=7 July 2026 |access-date=8 July 2026}}</ref> * ៨ កក្កដា – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ [[អនុស្សរណៈទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ]]រវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់បានដួលរលំ ដោយនាំឱ្យសង្គ្រាមរវាងប្រទេសទាំងពីរឆេះពុះកញ្ជ្រោលឡើងវិញ។<ref>{{cite news |title=US says it has completed a new round of strikes on Iran |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-says-it-has-completed-a-new-round-strikes-iran-2026-07-08/ |work=Reuters |date=8 July 2026 |access-date=17 July 2026}}</ref> * ២០ កក្កដា ** លោក[[អានឌី ប៊ឺនហាម]]ត្រូវបានតែងតាំងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃសហរាជាណាចក្រ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃចក្រភពអង់គ្លេស]]បន្តតំណែងពីលោក[[គៀរ ស្តារមឺ]]។<ref>{{cite news |title=Andy Burnham pledges cost of living help in first speech as prime minister |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cgrkv8e8l9qt |work=BBC News |date=20 July 2026 |access-date=20 July 2026}}</ref> ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ ក្រុម[[ហ៊ូទី]]នៃប្រទេស[[យេម៉ែន]]បានប្រកាសបិទច្រក[[បាបអែលម៉ង់ដិប]]នៅ[[សមុទ្រក្រហម]]ដើម្បីប្រឆាំងនឹងអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត។<ref>{{cite news |title=Yemen's Houthis declare naval blockade against Saudi Arabia |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-declare-naval-blockade-against-saudi-arabia-statement-2026-07-20/ |access-date=4 August 2026 |work=Reuters |date=July 20, 2026}}</ref> ** [[សហប្រធានាធិបតីនីការ៉ាក្វា]] លោក[[ដានីញ៉ែល អ័រតេហ្កា]]បានប្រកាសបិទដំណើរការបោះឆ្នោតជាតិ។<ref>{{Cite news |date=21 July 2026 |title=Nicaragua's Ortega says 'never again' for elections after two decades in power {{!}} CNN |url=https://www.cnn.com/2026/07/20/americas/nicaragua-ortega-no-elections-intl-hnk |access-date=4 Augusr 2026 |work=CNN }}</ref> * ២២–៣០ កក្កដា – [[រលកកម្ដៅអឺរ៉ុបឆ្នាំ២០២៦|រលកកម្ដៅអឺរ៉ុប]]៖ អគ្គិភ័យឆាបឆេះព្រៃនៅក្នុងប្រទេស[[ភ្លើងឆេះព្រៃនៅបារាំងឆ្នាំ២០២៦|បារាំង]] [[ភ្លើងឆេះព្រៃនៅព័រទុយហ្កាល់ឆ្នាំ២០២៦|ព័រទុយហ្កាល់]] និង[[ភ្លើងឆេះព្រៃនៅអេស្ប៉ាញឆ្នាំ២០២៦|អេស្ប៉ាញ]]បានបង្ខំឱ្យមនុស្សប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ជំម្លៀសខ្លួនចេញពីគេហដ្ឋានរបស់ពួកគេ។ មន្ត្រីបារាំងបានសម្ដៅលើវាថាជាគ្រោះអាសន្នឆេះព្រៃដ៏អាក្រក់បំផុតក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ខណៈដែលមន្ត្រីនៅទីក្រុងម៉ាឌ្រីដបាននិយាយថាវាជាគ្រោះអគ្គិភ័យដ៏អាក្រក់បំផុតមួយក្នុងតំបន់ដែលខ្លួនបានត្រូវប្រឈម។<ref>{{cite news |title=Europe is burning: How bad could this wildfire crisis get? |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/07/28/europe-is-burning-how-bad-could-this-wildfire-crisis-get |access-date=4 August 2026 |work=EuroNews |date=28 Jul 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=Devastating European wildfires in maps - and how they're being tackled |url=https://www.bbc.com/news/articles/cj638jx0l53o |access-date=4 August 2026 |work=www.bbc.com |date=29 July 2026}}</ref> * ២៨ កក្កដា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីនៅគូម៉ាម៉ូតុឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជូយដី]]មួយកម្រិត ៦.៨ វិចទ័រចេញពីជម្រៅ ១០ គម ក្រោមដីបានអង្រួន[[ខេត្តគូម៉ាម៉ូតុ]]នៅក្នុងប្រទេស[[ជប៉ុន]]ភាគខាងត្បូង ដោយបានផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ៣០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ជាង ៦០ នាក់ទៀត។<ref>{{cite web |title=Three mall workers dead after Japanese earthquake, with at least 13 killed across country |url= https://www.bbc.com/news/live/c9q2481v855t |work=BBC News |access-date=4 August 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Blair |first1=Gavin |title=Death toll in Japan earthquake rises to 30 as aftershock and heat hamper rescue efforts |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jul/30/japan-earthquake-death-toll-rises |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |date=30 July 2026}}</ref> * ៣០ កក្កដា ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ ប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតបានប្រកាសបង្កើត[[សម្ព័ន្ធភាពការពារដែនសមុទ្រពហុជាតិ|សម្ព័ន្ធភាពយោធា ១៤ ប្រទេស]]ឡើងដើម្បីស្ដារនិងការពារសេរីភាពនាវាចរណ៍នៅសមុទ្រក្រហម ចំពេលដែលសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់កំពុងពុះកញ្ជ្រោល និងក៏ដូចជា[[វិបត្តិសមុទ្រក្រហម|វិបត្តិនៃសមុទ្រ]]នេះដែលបង្កឡើងដោយក្រុមឧទ្ទាមហ៊ូទី។<ref>[https://www.spa.gov.sa/en/N2644911 Founding States Issue Joint Declaration on Establishing Multinational Maritime Defense Alliance - Saudi Press Agency]</ref> ** [[វិបត្តិព្រំដែនម៉ារ៉ុក–អេស្ប៉ាញឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិព្រំដែនម៉ារ៉ុក–អេស្ប៉ាញ]]៖ មនុស្សប្រមាណ ៦០,០០០ នាក់បានផ្ដុំគ្នាឆ្លងព្រំដែនដោយខុសច្បាប់ពីប្រទេស[[ម៉ារ៉ុក]]ចូលទៅក្នុងប្រទេស[[អេស្ប៉ាញ]]តាមរយៈ[[សេអ៊ូតា|ទីក្រុងស្វយ័តសេអ៊ូតា]] ខណៈមនុស្សមួយចំនួនតូចទៀតបានព្យាយាមឆ្លងដែនចូលទៅក្នុងទីក្រុង[[មេលីយ៉ា]]។<ref name="the-guardian-ceuta-europe-live">{{Cite web |last=Krupa |first=Jakub |date=2026-07-31 |title=Spain's Sánchez blames trafficking gangs as estimated 60,000 migrants reach Ceuta – Europe live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/jul/31/cueta-spain-morocco-italy-migration-schengen-europe-latest-news-updates#top-of-blog |access-date=2026-08-04 |website=The Guardian }}</ref> ===សីហា=== * ៧ សីហា – ប្រទេស[[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]] [[ប៉ាគីស្ថាន]] និង[[តួកគី]]បានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងការពារជាតិរួមទីក្រុងមេក្កា]] ដែលជាកតិកាសញ្ញាការពារជាតិជនុបត្ថម្ភ ខណៈ[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]បានកំពុងពុះកញ្ជ្រោល។<ref>{{cite web |title=Mideast live: Saudi Arabia, Pakistan, Turkey sign defence pact stating attack on one is attack on all |work=France 24 |date=7 August 2026 |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260807-middle-east-live-saudi-arabia-pakistan-turkey-to-sign-defence-pact |access-date=9 August 2026 |archive-date=7 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260807000849/https://www.france24.com/en/middle-east/20260807-middle-east-live-saudi-arabia-pakistan-turkey-to-sign-defence-pact |url-status=live }}</ref> * ១០ សីហា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីកូឡុំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.៤ វិចទ័រ]] បានរង្គោះរង្គើប្រទេសកូឡុំប៊ី ដោយបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ ២៤០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្សជាង ១,២៤៨ នាក់ផ្សេងទៀត។<ref>{{Cite web |last=AizprúaSeguir |first=Por Julio César |date=2026-08-10 |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) Panameños salen a las calles al sentir los efectos del sismo de 7.4 registrado en Colombia |url=https://www.infobae.com/panama/2026/08/10/panamenos-salen-a-las-calles-al-sentir-los-efectos-del-sismo-de-74-registrado-en-colombia/ |access-date=2026-08-12 |website=infobae }}</ref> * ១១ សីហា – [[ការចោទប្រកាន់ឧក្រិដ្ឋជនសង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី]]៖ តុលាការមួយនៅទីក្រុង[[ដាម៉ាស់]]បានកាត់ទោសប្រហារជីវិតអតីតមន្ត្រីស៊ីរីចំនួនប្រាំបួនរូប ដោយក្នុងនោះរួមមានអតីតប្រធានាធិបតីលោក[[បាស្ហា អាល់-អាសាដ]] ព្រមទាំងប្អូនប្រុសរបស់លោកឈ្មោះ[[ម៉ាហៀរ អាល់-អាសាដ|ម៉ាហៀរ]] អតីត[[ក្រសួងការពារជាតិ (ស៊ីរី)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ]]លោក[[ហ្វាដ ចាស៊េម អាល់-ហ្វារីជ]] អតីតប្រធាននាយកដ្ឋានសន្តិសុខនយោបាយប្រចាំក្រុង[[ដារ៉ាអា]] និងត្រូវជាបងជីដូនមួយរបស់អាសាដ គឺលោក[[អាធីហ្វ ណាជីប]] ពីបទឃាតកម្មគិតទុកជាមុន [[ទារុណកម្ម]] និង[[ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ]]ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី]]។ ក្រៅពីលោកណាជីប ឧក្រិដ្ឋជនប្រាំបីនាក់ផ្សេងទៀតត្រូវបានកាត់ទោសដោយកំបាំងមុខ។<ref name=bbc>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/ce34dkpnyg7o|title=Ousted Syrian dictator Bashar al-Assad sentenced to death in absentia|date=11 August 2026|website=www.bbc.com}}</ref><ref>{{Cite web | title=MSN | url=https://www.msn.com/en-us/news/world/syria-s-bashar-al-assad-8-other-officials-sentenced-to-death/ar-AA29R4I0?ocid=winp2fptaskbarhover&cvid=6edb56efff814e40e7271b346ccd88dc&ei=24 | access-date=2026-08-17 | website=www.msn.com}}</ref> * ១២ សីហា – [[សូរ្យគ្រាសថ្ងៃទី១២ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦|សូរ្យគ្រាសពេញលេញ]]បានកើតលេចឡើងនៅតំបន់ផ្នែកខ្លះនៃទ្វីបអឺរ៉ុប ដែលនេះជាបាតុភូតសូរ្យគ្រាសពេញលេញដំបូងបង្អស់នៅទ្វីបអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១ ចាប់តាំង[[សូរ្យគ្រាសថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៩|បាតុភូចុងក្រោយ]]ដែលបានកើតឡើងកាលឆ្នាំ១៩៩៩។<ref>{{Cite web |last=Korosec |first=Marko |date=August 11, 2026 |title=Total Solar Eclipse Targets Europe: First Path of Totality in 27 Years Arrives August 12 |url=https://www.severe-weather.eu/global-weather/total-solar-eclipse-spain-iceland-europe-august-12th-2026-mk/ |access-date=August 17, 2026 |website=Severe Weather Europe}}</ref> * ១៣ សីហា – [[ការបោះឆ្នោតសកលសំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលសំប៊ី]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web|title=Zambia invites EU as observer to 2026 general elections|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/zambia-invites-eu-as-observer-to-2026-general-elections/3575445|website=aa.com.tr|access-date=2026-08-17|date=2025-05-21|archive-date=May 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518221837/https://www.aa.com.tr/en/africa/zambia-invites-eu-as-observer-to-2026-general-elections/3575445|url-status=live}}</ref> == ថ្ងៃ​មរណភាព == {{Main|មរណភាពក្នុងឆ្នាំ២០២៦}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆ្នាំ ២០២៦]] 136auucvi7iogomsq7wuba5mjkrkie7 0 53371 338980 331787 2026-08-17T00:04:51Z Dostojewskij 14387 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលដែលកើតនៅឆ្នាំ ១៩៦៦ 338980 wikitext text/x-wiki '''មីខាអ៊ីល មីឈូសទីន''' (កើតថ្ងៃទី ៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៦៦) គឺជាអ្នកនយោបាយ និងជាអ្នកសេដ្ឋកិច្ចជនជាតិរុស្ស៊ី ដែលបានបម្រើការជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីរុស្ស៊ី]]ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២០។ ពីមុនលោកធ្លាប់បានបម្រើការជា[[នាយកដ្ឋានសេវាពន្ធដារសហព័ន្ធរុស្ស៊ី|នាយកដ្ឋានសេវាពន្ធដារសហព័ន្ធ]]ពីឆ្នាំ ២០១០ ដល់ឆ្នាំ ២០២០។ [[ឯកសារ:Mikhail Mishustin (2020-07-09).jpg|រូបភាពតូច|រូបនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២០]] ប្រធានាធិបតី [[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន|វ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីន]] បានតែងតាំងលោក មីឈូសទីន ឲ្យក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០២០ បន្ទាប់ពីការលាលែងពីតំណែងរបស់លោក [[ឌីមីទ្រី ម៉េដវេដេវ]] និងសមាជិករដ្ឋាភិបាលដទៃទៀត ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យមាន[[ការធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ២០២០ (រុស្សី)|ការធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]យ៉ាងទូលំទូលាយ។<ref>{{Cite news|date=20200115T1911+0300|title=Путин предложил главе ФНС Михаилу Мишустину пост премьера|language=ru-RU|work=РИА Новости|url=https://ria.ru/20200115/1563466512.html|access-date=2026-02-04}}</ref> សវនាការលើការតែងតាំងរបស់លោកបានធ្វើឡើងនៅក្នុង[[សភាឌូម៉ារដ្ឋ]]នៅថ្ងៃទី ១៦ ខែមករា ហើយលោកត្រូវបានបញ្ជាក់ចូលកាន់តំណែងនៅថ្ងៃនោះ។<ref>{{Cite news|date=2020-01-16|title=Russia's new PM a career bureaucrat with no political aims|work=AP NEWS|url=https://apnews.com/dac9ce99b613d792bc2556b8c69f23c2|access-date=2026-02-04}}</ref> លោកមានឋានៈជា[[មន្ត្រីស៊ីវិលសហព័ន្ធថ្នាក់ទី ១ ជាទីប្រឹក្សារដ្ឋសកម្មនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ី]]។<ref>{{Cite web |title=Wayback Machine |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?searchres=&bpas=cd00000&a3=102000503&a3type=1&a3value=&a6=102000070&a6type=1&a6value=&a15=&a15type=1&a15value=&a7type=1&a7from=&a7to=&a7date=05.12.2010&a8=1502&a8type=1&a1=&a0=&a16=&a16type=1&a16value=&a17=&a17type=1&a17value=&a4=&a4type=1&a4value=&a23=&a23type=1&a23value=&textpres=&sort=7&x=70&y=24 |access-date=2026-02-04 |website=pravo.gov.ru}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលដែលកើតនៅឆ្នាំ ១៩៦៦]] blo9ia7sp727yhwh5v1ijpepgc32ll9 2 53993 338986 338970 2026-08-17T09:37:11Z IAMZINVA Moment 44406 338986 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Pum Savin.jpg|រូបភាពតូច|អង្គុយផឹកកាហ្វេ[[ឯកសារ:ការចុះបញ្ជីបង្កើយ ដីធ្លីមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ ២០២៣ - ២០២៥.jpg|រូបភាពតូច|ការចុះបញ្ជីបង្កើយ ដីធ្លីមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ ២០២៣ - ២០២៥]]]] '''ពុំ សាវីន ([[Pum Savin]]) កើតឆ្នាំ១៩៩៦ នៅស្រុកសំរោងទង ខេត្តកំពង់ស្ពឺ''' កំរិតសិក្សា (ប្រវត្តិការសិក្សា) ២០០៣ - ២០១០ [[សាលាបឋមសិក្សា ភ្នំជាល]] ២០០១០-២០១៣ [[អនុវិទ្យាល័យ ភ្នំជាល]] ២០១៣ - ២០០១៥ [[វិទ្យាល័យ​កំពង់ស្ពឺ|វិទ្យាល័យ កំពង់ស្ពឺ]] ២០១៥ - ២០២០ [[វិទ្យាស្ថានជាតិកសិកម្មព្រែកលាប]] ([[ជំនាញ សុរិយោដី]]) សកម្មភាពការងារ (ប្រវត្តិការងារ) ២០១៤ - ២០១៥ សាមាជិក សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា ២០១៥ - ២០១៨ ជាប្រធានសមាគនស្ដីទី និសិត្ស សាលាជាតិកសិកម្ម ព្រែកលាប ២០១៨ - ២០១៩ និស្សិត MOU សាលាជាតិកសិកម្មព្រែកលាប និង [[Hainan Foreign Language Collage of Professional Education 海南外国语职业学院]] ឆ្នាំ២០២០ ដល់បច្ចុប្បន្ន ជាមន្រ្តីស្ម័គ្រចិត្ត នៅការិយាល័យ សុរិយោដី និងភូមិសាស្រ្ត នៃ[[មន្ទីររៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម សំណង់ និងសុរិយោដី ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] p9ufuz3ftrscxb9v4ebspmnf8l8u9js 14 54285 338977 2026-08-16T23:56:34Z Dostojewskij 14387 កំពុងបង្កើត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលដែលកើតនៅឆ្នាំ ១៩៦៦ 338977 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2 54286 338981 2026-08-17T00:24:26Z Dostojewskij 14387 កំពុងបង្កើត អ្នកប្រើប្រាស់:Dostojewskij/ការរួមចំណែក 338981 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Khmer Implementation ASEAN.png|thumb|[[ភាសាខ្មែរ]]]] [[ឯកសារ:Cambodia in its region.svg|thumb|[[ឯកសារ:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]]] {| align="center" border="0" cellpadding="5" cellspacing="2" style="border: 1px solid #A4FFA4; background-color: #F3FFF3; border: 5px solid #F3FFF3" |- | * User ID: 14,387 * Registration date: ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៤ |- |} {| class="wikitable" |- ! Date !! Live edits !! Deleted edits !! Total edits !! Main !! Pages edited (total) |- | ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី០៧ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៩ || 1 || 0 || 1 || 0 || 1 |- | ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ || 6 || 0 || 6 || 5 || 6 |- ! Date !! Live edits !! Deleted edits !! Total edits !! Main !! Pages edited (total) |- |} == Year counts == [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg|thumb|[[វិគីភីឌា]]]] {| class="wikitable" |- ! Year !! Live edits !! Deleted edits !! Total edits !! Namespace Main |- | 2014 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 2015 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 2016 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 2017 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 2018 || 0 || 0 || 0 || 0 |-style='background:#C0C0C0' | 2019 || 1 || 0 || 1 || 0 |- | 2020 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 2021 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 2022 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 2023 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 2024 || 0 || 0 || 0 || 0 |-style='background:#C0C0C0' | 2025 || 1 || 0 || 1 || 0 |-style='background:#FFEE77' | 2026<br/><small><small>(17.08.2026)</small></small> || '''4''' || 0 || '''4''' || '''3''' |- |} * [https://xtools.wmflabs.org/ec/km.wikipedia.org/Dostojewskij xtools.wmflabs] * [https://km.wikiscan.org/?menu=userstats&user=Dostojewskij km.wikiscan] <div style="border: 3px solid green; margin: 2px; background-color: white;"><div style="margin: 10px;"> * [[ឯកសារ:Wikidata-logo.svg|20px]] [[wikidata:User:Dostojewskij/Contributions]] * [[ឯកសារ:Commons-logo.svg|20px]] [[commons:User:Dostojewskij/Contributions]] </div></div> == ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម == * 🖫 [[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលដែលកើតនៅឆ្នាំ ១៩៦៦]] (ម៉ោង២៣:៥៦ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១៦ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦) [[de:Benutzer:Dostojewskij/Bearbeitungen]] [[ca:Usuari:Dostojewskij/Contribucions]] [[oc:Utilizaire:Dostojewskij/Contribucions]] [[ru:Участник:Dostojewskij/Мои правки]] [[pl:Wikipedysta:Dostojewskij/Wkład]] [[nl:Gebruiker:Dostojewskij/Gebruikersbijdragen]] [[fr:Utilisateur:Dostojewskij/Contributions]] [[scn:Utenti:Dostojewskij/Cuntribbuti]] [[pt:Usuário(a):Dostojewskij/Contribuições]] [[en:User:Dostojewskij/Contributions]] [[es:Usuario:Dostojewskij/Contribuciones]] [[uk:Користувач:Dostojewskij/Внесок]] [[no:Bruker:Dostojewskij/Bidrag]] [[wuu:User:Dostojewskij/我个贡献]] [[sv:Användare:Dostojewskij/Bidrag]] [[zh-min-nan:Iōng-chiá:Dostojewskij/Kòng-hiàn]] [[cs:Wikipedista:Dostojewskij/Příspěvky]] [[ht:Itilizatè:Dostojewskij/Kontribisyon]] [[ro:Utilizator:Dostojewskij/Contribuții]] [[bg:Потребител:Dostojewskij/Приноси]] [[ast:Usuariu:Dostojewskij/Collaboraciones]] [[tr:Kullanıcı:Dostojewskij/Katkılarım]] [[lv:Dalībnieks:Dostojewskij/Devums]] [[mai:प्रयोगकर्ता:Dostojewskij/योगदान]] [[id:Pengguna:Dostojewskij/Kontribusi]] [[mg:Mpikambana:Dostojewskij/Fandraisan'anjara]] [[da:Bruger:Dostojewskij/Bidrag]] [[ml:ഉപയോക്താവ്:Dostojewskij/സംഭാവനകൾ]] [[bn:ব্যবহারকারী:Dostojewskij/অবদান]] [[lmo:Utent:Dostojewskij/Contribuzzion]] [[szl:Używacz:Dostojewskij/Edycyje]] [[kn:ಸದಸ್ಯ:Dostojewskij/ನನ್ನ ಕಾಣಿಕೆಗಳು]] [[crh:Qullanıcı:Dostojewskij/İsseler]] [[mk:Корисник:Dostojewskij/Придонеси]] [[ky:Колдонуучу:Dostojewskij/Салымдарым]] [[sk:Redaktor:Dostojewskij/Príspevky]] [[ne:प्रयोगकर्ता:Dostojewskij/मेरो योगदानहरू]] [[ko:사용자:Dostojewskij/기여]] [[zh:User:Dostojewskij/贡献]] [[ja:利用者:Dostojewskij/投稿記録]] [[kk:Қатысушы:Dostojewskij/Үлесім]] [[it:Utente:Dostojewskij/Contributi]] [[be:Удзельнік:Dostojewskij/Уклад]] [[mn:Хэрэглэгч:Dostojewskij/Хэрэглэгчийн хувь нэмэр]] [[pa:ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Dostojewskij/ਯੋਗਦਾਨ]] [[ceb:Gumagamit:Dostojewskij/Mga tampo]] [[hi:सदस्य:Dostojewskij/योगदान]] [[fi:Käyttäjä:Dostojewskij/Muokkaukset]] [[uz:Foydalanuvchi:Dostojewskij/Hissam]] [[ms:Pengguna:Dostojewskij/Sumbangan]] [[bcl:Paragamit:Dostojewskij/Mga ambag]] [[la:Usor:Dostojewskij/Conlationes]] [[sat:ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Dostojewskij/ᱮᱱᱮᱢᱠᱩ]] [[pam:User:Dostojewskij/Deng ambag]] [[nn:Brukar:Dostojewskij/Bidrag]] [[fa:کاربر:Dostojewskij/مشارکت‌ها]] [[sh:Korisnik:Dostojewskij/Doprinos]] [[bs:Korisnik:Dostojewskij/Doprinosi]] [[vi:Thành viên:Dostojewskij/Đóng góp]] [[tg:Корбар:Dostojewskij/Ҳисса]] [[sq:Përdoruesi:Dostojewskij/Kontributet]] [[cv:Хутшăнакан:Dostojewskij/Хывнӑ тӳпе]] [[tl:Tagagamit:Dostojewskij/Mga ambag ko]] [[te:వాడుకరి:Dostojewskij/నా మార్పులు]] [[simple:User:Dostojewskij/My changes]] [[mr:सदस्य:Dostojewskij/माझे योगदान]] [[af:Gebruiker:Dostojewskij/Bydraes]] [[so:User:Dostojewskij/Ku darsashooyinka]] [[yo:Oníṣe:Dostojewskij/Àwọn àfikún]] [[et:Kasutaja:Dostojewskij/Kaastöö]] [[war:Gumaramit:Dostojewskij/Akon mga ámot]] [[nds:Bruker:Dostojewskij/Mien Arbeid]] [[az:İstifadəçi:Dostojewskij/Töhfələrim]] [[sco:Uiser:Dostojewskij/Contreibutions]] [[sl:Uporabnik:Dostojewskij/Prispevki]] [[bar:Nutza:Dostojewskij/Mei Gschriebnas]] [[se:Geavaheaddji:Dostojewskij/Mu rievdadusat]] [[vec:Utensa:Dostojewskij/Contribusion]] [[eu:Lankide:Dostojewskij/Nire ekarpenak]] [[dty:प्रयोगकर्ता:Dostojewskij/मेरो योगदानहरू]] [[be-tarask:Удзельнік:Dostojewskij/Унёсак]] [[gl:Usuario:Dostojewskij/Contribucións]] [[hr:Suradnik:Dostojewskij/Doprinosi]] [[jv:Naraguna:Dostojewskij/Pasumbang]] [[ka:მომხმარებელი:Dostojewskij/წვლილი]] [[th:ผู้ใช้:Dostojewskij/ส่วนร่วม]] [[sc:Usuàriu:Dostojewskij/Contributos mios]] [[sah:Кыттааччы:Dostojewskij/Суруйуу тиһилигэ]] [[si:පරිශීලක:Dostojewskij/මගේ දායකත්වය]] [[kw:Devnydhyer:Dostojewskij/Kevrohow]] [[ln:Utilisateur:Dostojewskij/Nkásá nakomí]] [[ku:Bikarhêner:Dostojewskij/Beşdariyên min]] [[sw:Mtumiaji:Dostojewskij/Michango]] [[eo:Uzanto:Dostojewskij/Kontribuoj]] [[kaa:Paydalanıwshı:Dostojewskij/Úlesim]] [[ta:பயனர்:Dostojewskij/பங்களிப்புக்கள்]] [[sr:Корисник:Dostojewskij/Доприноси]] [[cy:Defnyddiwr:Dostojewskij/Fy nghyfraniadau]] [[lt:Naudotojas:Dostojewskij/Mano indėlis]] [[ga:Úsáideoir:Dostojewskij/Iarrachtaí]] [[el:Χρήστης:Dostojewskij/Η συνεισφορά μου]] [[hy:Մասնակից:Dostojewskij/Ներդրում]] [[hu:Szerkesztő:Dostojewskij/Közreműködések]] [[li:Gebroeker:Dostojewskij/Mien biedrages]] [[rue:Хоснователь:Dostojewskij/Приспівкы]] [[mhr:Пайдаланыше:Dostojewskij/Мыйын надырем]] [[an:Usuario:Dostojewskij/Contribucions]] [[co:Utente:Dostojewskij/E mo cuntribuzioni]] [[qu:Ruraq:Dostojewskij/Llamk'apusqaykuna]] [[vep:Kävutai:Dostojewskij/Tehtud rad]] [[lo:ຜູ້ໃຊ້:Dostojewskij/ປະກອບສ່ວນ]] [[lb:Benotzer:Dostojewskij/Kontributiounen]] [[olo:Käyttäi:Dostojewskij/Kohendukset]] [[gan:用戶:Dostojewskij/貢獻]] [[bh:प्रयोगकर्ता:Dostojewskij/योगदान]] [[ha:User:Dostojewskij/Gudummawa]] [[is:Notandi:Dostojewskij/Framlög]] [[io:Uzanto:Dostojewskij/Mea adportado]] [[os:Архайæг:Dostojewskij/Бавæрд]] [[su:Pamaké:Dostojewskij/Kontribusi kuring]] [[or:ବ୍ୟବହାରକାରୀ:Dostojewskij/ଅବଦାନ]] [[pdc:Yuuser:Dostojewskij/Mei Ardickele]] [[haw:Mea hoʻohana:Dostojewskij/He aha ka'u i lūlū ai]] [[hsb:Wužiwar:Dostojewskij/Přinoški]] 8nltt1m45juudbdnl9g3rczpnlb5hx2 2 54287 338982 2026-08-17T00:24:59Z Dostojewskij 14387 🕰 338982 javascript text/javascript 🕰 c59ny1vyqqj85qbvsw2bnwoxngb0y9y 2 54288 338983 2026-08-17T00:29:52Z Dostojewskij 14387 កំពុងបង្កើត អ្នកប្រើប្រាស់:Dostojewskij 338983 wikitext text/x-wiki <!-- ____________________________________________________________ _____________________**0000******0000*______________________ ____________________*0000000****0000000*____________________ __________________*00******0****00*****0*___________________ ________________*00**********************0**________________ ______________0880*********00000**********080*______________ ____________*000*****0000********0000******000*_____________ _________**00*****000**____________**000*00**000*___________ _______*0800*_____**___________________*0*_____0*00*________ ______*000*0*____*_______________________*_____0*0000_______ _____000****0*___*_______________________*____*0***00*______ ____000**00**00***__*0888________0880*___*___*0*****00*_____ ____*0*0000****00__08SSSSS______0SSSSS0*_*000***000*0000____ ____0000*******0*____*0088______0S080_____0******00000**____ ___*0*0*****0**0__________________________0********0000_____ ____*0****000**0_________*______*_________0***00*****000____ ____*00*0000***0*________S888888S0________0****000***0*_____ ____*00*0*0*****0*________*8SSS0_________0******0*0*00*_____ _____000*0*******0*00_______0S*______*0*0*******0*0*80*_____ ______***0*****00*08________*0________08*********0*000______ ________0******80*0*_________0________*0**00*****0**________ ________0*0***00**00________**________*0**08*****0*_________ ________*000**00***0**____**__**_____*0***00***000__________ _________*000*000****000**______*00000***000**080*__________ ___________**000000*000**0******0**000**00000000____________ _______________**_*0000****000*****0000***0**_______________ ____________________*000**********000*______________________ _____________________00*0********0*0*_______________________ _____________________*0_*00****00__8________________________ _____________________*____*0**0*___*________________________ ___________________________*00*_____________________________ ____________________________*8______________________________ _____________________________0______________________________ --> {{#Babel:de|ru|es-2|en-1|km-0}} My main page is [[:de:Benutzer:Dostojewskij|Dostojewskij]] in German <span style="font-family:'Garamond'; font-size:14pt;">WɪᴋɪᴘᴇᴅɪA</span>. → Мой аккаунт [[:ru:Участник:Dostojewskij|в русской Википедии]]. [[ឯកសារ:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|center|560px|Most popular edition of Wikipedia by country]] * [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=km.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=this-year&pages=អ្នកប្រើប្រាស់:Dostojewskij Pageviews] * [https://tools.wmflabs.org/xtools/pcount/index.php?name=Dostojewskij&lang=km&wiki=wikipedia tools.wmflabs.org] * ⚜ ➯ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Dostojewskij/ការរួមចំណែក]] 🎖 ---- [[de:Benutzer:Dostojewskij]] [[ru:Участник:Dostojewskij]] [[uk:Користувач:Dostojewskij]] [[en:User:Dostojewskij]] [[fr:Utilisateur:Dostojewskij]] [[es:Usuario:Dostojewskij]] [[bg:Потребител:Dostojewskij]] [[it:Utente:Dostojewskij]] [[pl:Wikipedysta:Dostojewskij]] [[el:Χρήστης:Dostojewskij]] [[be:Удзельнік:Dostojewskij]] [[sk:Redaktor:Dostojewskij]] [[cs:Wikipedista:Dostojewskij]] [[ca:Usuari:Dostojewskij]] [[nl:Gebruiker:Dostojewskij]] [[pt:Usuário(a):Dostojewskij]] [[hy:Մասնակից:Dostojewskij]] [[ka:მომხმარებელი:Dostojewskij]] [[lv:Lietotājs:Dostojewskij]] [[an:Usuario:Dostojewskij]] [[hr:Suradnik:Dostojewskij]] [[sr:Корисник:Dostojewskij]] [[sv:Användare:Dostojewskij]] [[simple:User:Dostojewskij]] [[ja:利用者:Dostojewskij]] [[he:משתמש:Dostojewskij]] [[tr:Kullanıcı:Dostojewskij]] [[vi:Thành viên:Dostojewskij]] [[no:Bruker:Dostojewskij]] [[sah:Кыттааччы:Dostojewskij]] [[fi:Käyttäjä:Dostojewskij]] [[ht:Itilizatè:Dostojewskij]] [[be-x-old:Удзельнік:Dostojewskij]] [[da:Bruger:Dostojewskij]] [[az:İstifadəçi:Dostojewskij]] [[la:Usor:Dostojewskij]] [[id:Pengguna:Dostojewskij]] [[zh:User:Dostojewskij]] [[mn:Хэрэглэгч:Dostojewskij]] [[eu:Lankide:Dostojewskij]] [[xmf:მომხმარებელი:Dostojewskij]] [[bar:Nutza:Dostojewskij]] [[ar:مستخدم:Dostojewskij]] [[ko:사용자:Dostojewskij]] [[uz:Foydalanuvchi:Dostojewskij]] [[fa:کاربر:Dostojewskij]] [[et:Kasutaja:Dostojewskij]] [[hu:Szerkesztő:Dostojewskij]] [[kk:Қатысушы:Dostojewskij]] [[ky:Колдонуучу:Dostojewskij]] [[cv:Хутшăнакан:Dostojewskij]] [[scn:Utenti:Dostojewskij]] [[zh-yue:User:Dostojewskij]] [[oc:Utilizaire:Dostojewskij]] [[ro:Utilizator:Dostojewskij]] [[ga:Úsáideoir:Dostojewskij]] [[mr:सदस्य:Dostojewskij]] [[mg:Mpikambana:Dostojewskij]] [[nn:Brukar:Dostojewskij]] [[yo:Oníṣe:Dostojewskij]] [[os:Архайæг:Dostojewskij]] [[fy:Meidogger:Dostojewskij]] [[af:Gebruiker:Dostojewskij]] [[cy:Defnyddiwr:Dostojewskij]] [[am:አባል:Dostojewskij]] [[sh:Korisnik:Dostojewskij]] [[lt:Naudotojas:Dostojewskij]] [[mk:Корисник:Dostojewskij]] [[tl:Tagagamit:Dostojewskij]] [[nds:Bruker:Dostojewskij]] [[hi:सदस्य:Dostojewskij]] [[ast:Usuariu:Dostojewskij]] [[bcl:Paragamit:Dostojewskij]] [[li:Gebroeker:Dostojewskij]] [[zh-min-nan:Iōng-chiá:Dostojewskij]] [[wuu:用户:Dostojewskij]] [[ps:کارن:Dostojewskij]] [[ce:Декъашхо:Dostojewskij]] [[ms:Pengguna:Dostojewskij]] [[pnb:User:Dostojewskij]] [[is:Notandi:Dostojewskij]] [[mrj:Сирӹшӹ:Dostojewskij]] [[th:ผู้ใช้:Dostojewskij]] [[xal:Демнч:Dostojewskij]] [[ur:صارف:Dostojewskij]] [[eo:Uzanto:Dostojewskij]] [[sq:Përdoruesi:Dostojewskij]] [[sl:Uporabnik:Dostojewskij]] [[ku:Bikarhêner:Dostojewskij]] [[io:Uzanto:Dostojewskij]] [[lb:Benotzer:Dostojewskij]] [[mt:Utent:Dostojewskij]] [[vep:Kävutai:Dostojewskij]] [[mai:प्रयोगकर्ता:Dostojewskij]] [[bs:Korisnik:Dostojewskij]] [[rue:Хоснователь:Dostojewskij]] [[lmo:Druvadur:Dostojewskij]] [[war:Gumaramit:Dostojewskij]] [[ceb:Gumagamit:Dostojewskij]] [[szl:Używacz:Dostojewskij]] [[gan:用戶:Dostojewskij]] [[dty:प्रयोगकर्ता:Dostojewskij]] [[ne:प्रयोगकर्ता:Dostojewskij]] [[azb:ایشلدن:Dostojewskij]] [[bn:ব্যবহারকারী:Dostojewskij]] [[cu:Польꙃєватєл҄ь:Dostojewskij]] [[sco:Uiser:Dostojewskij]] [[gl:Usuario:Dostojewskij]] [[vo:Geban:Dostojewskij]] [[ln:Utilisateur:Dostojewskij]] [[ta:பயனர்:Dostojewskij]] [[sw:Mtumiaji:Dostojewskij]] [[br:Implijer:Dostojewskij]] [[te:వాడుకరి:Dostojewskij]] [[jv:Naraguna:Dostojewskij]] [[mhr:Пайдаланыше:Dostojewskij]] [[kw:Devnydhyer:Dostojewskij]] [[olo:Käyttäi:Dostojewskij]] [[se:Geavaheaddji:Dostojewskij]] [[ml:ഉപയോക്താവ്:Dostojewskij]] [[tg:Корбар:Dostojewskij]] [[pam:User:Dostojewskij]] [[crh:Qullanıcı:Dostojewskij]] [[pa:ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Dostojewskij]] [[kaa:Paydalanıwshı:Dostojewskij]] [[pdc:Yuuser:Dostojewskij]] [[sc:Usuàriu:Dostojewskij]] [[arz:مستخدم:Dostojewskij]] [[kn:ಸದಸ್ಯ:Dostojewskij]] [[sat:ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Dostojewskij]] [[si:පරිශීලක:Dostojewskij]] [[or:ବ୍ୟବହାରକାରୀ:Dostojewskij]] [[bh:प्रयोगकर्ता:Dostojewskij]] [[qu:Ruraq:Dostojewskij]] [[so:User:Dostojewskij]] [[lo:ຜູ້ໃຊ້:Dostojewskij]] [[ady:User:Dostojewskij]] [[vec:Utensa:Dostojewskij]] [[haw:Mea hoʻohana:Dostojewskij]] [[hsb:Wužiwar:Dostojewskij]] [[su:Pamaké:Dostojewskij]] [[als:Benutzer:Dostojewskij]] [[ha:User:Dostojewskij]] [[min:Pangguno:Dostojewskij]] [[frp:Utilisator:Dostojewskij]] [[co:Utente:Dostojewskij]] mhbsr7amjrs56r1bgcou20i3b8190oj