ស្រុកមេមត់

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="km">
  <siteinfo>
    <sitename>វិគីភីឌា</sitename>
    <dbname>kmwiki</dbname>
    <base>https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">មេឌា</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ពិសេស</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ការពិភាក្សា</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">អ្នកប្រើប្រាស់</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">វិគីភីឌា</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ឯកសារ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">មេឌាវិគី</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ទំព័រគំរូ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ជំនួយ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ស្រុកមេមត់</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2865</id>
    <revision>
      <id>339007</id>
      <parentid>308627</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T04:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45365-95</username>
        <id>52539</id>
      </contributor>
      <comment>/* វត្ត */</comment>
      <origin>339007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4824" sha1="k1ez8gdlmzoo86dp441x63ux5bvsb7x" xml:space="preserve">{{coord|8|41|35|N|106|36|34|E|type:isle_region:CAM|display=title}}
{{Location map many|Cambodia
| caption = &lt;b&gt;ប្លង់នៃស្រុកមេមត់&lt;/b&gt; 
| width= 500
| float= top
| label1 = &lt;b&gt; [[ស្រុកមេមត់]]&lt;/b&gt;
  | pos1 = top
  | mark1size = 8 
  | lat1_deg = 11.9
  | lon1_deg = 105.9
| label2 = &lt;b&gt; &lt;/b&gt;
  | pos2 = top
  | mark2size = 10 
  | lat2_deg = 
  | lon2_deg = 
 }}​
=រដ្ឋបាល=

'''{{pagename}}''' ({{lang-en|'''Memot District}}''') ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ [[ខេត្តត្បូងឃ្មុំ ]] ដែលមានរដ្ឋបាល ១៤ឃុំ និង ១៨០ភូមិ÷
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |{{pagename}}
|-
! លេខកូដឃុំ 
! ឈ្មោះឃុំជាអក្សរខ្មែរ 
! ឈ្មោះឃុំជាអក្សរអង់គ្លេស
! ចំនួនភូមិ
|-
|២៥០៣០១
|[[ឃុំចាន់មូល |ឃុំចាន់មូល ]]
|Chan Mul Commune
|១២
|-
|២៥០៣០២
|[[ឃុំជាំ |ឃុំជាំ ]]
|Choam Commune
|១០
|-
|២៥០៣០៣
|[[ឃុំជាំក្រវៀន |ឃុំជាំក្រវៀន ]]
|Choam Kravien Commune
|១៨
|-
|២៥០៣០៤
|[[ឃុំជាំតាម៉ៅ |ឃុំជាំតាម៉ៅ ]]
|Choam Ta Mau Commune
|១៤
|-
|២៥០៣០៥
|[[ឃុំដារ |ឃុំដារ ]]
|Dar Commune
|២១
|-
|២៥០៣០៦
|[[ឃុំកំពាន់ |ឃុំកំពាន់ ]]
|Kampoan Commune
|៩
|-
|២៥០៣០៧
|[[ឃុំគគីរ |ឃុំគគីរ ]]
|Kokir Commune
|៨
|-
|២៥០៣០៨
|[[ឃុំមេមង |ឃុំមេមង ]]
|Memong Commune
|៩
|-
|២៥០៣០៩
|[[ឃុំមេមត់ |ឃុំមេមត់ ]]
|Memot Commune
|១៥
|-
|២៥០៣១០
|[[ឃុំរំចេក |ឃុំរំចេក ]]
|Rumchek Commune
|១៣
|-
|២៥០៣១១
|[[ឃុំរូង |ឃុំរូង ]]
|Rung Commune
|១៣
|-
|២៥០៣១២
|[[ឃុំទន្លូង |ឃុំទន្លូង ]]
|Tonlung Commune
|១៣
|-
|២៥០៣១៣
|[[ឃុំត្រមូង |ឃុំត្រមូង ]]
|Tramung Commune
|២០
|-
|២៥០៣១៤
|[[ឃុំទ្រៀក |ឃុំទ្រៀក ]]
|Triek Commune
|៧
|-
! colspan=&quot;3&quot;|ចំនួនភូមិសរុប
|១៨២
|}
*ថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៣ ធ្វើការប្ដូរទៅជា [[ខេត្តត្បូងឃ្មុំ]]

=អប់រំ=
==បឋមសិក្សាប៊ុនរ៉ានីហ៊ុនសែនមេមត់==
វិទ្យាល័យ​ប៊ុនរ៉ានីហ៊ុនសែនមេមត់

=មណ្ឌលសុភាព=
=មន្ត្រី=
==មន្ត្រីស្រុក==
==មន្ត្រីឃុំ==
==មន្ត្រីប៉ុស្ដិ៍==
=សាសនា=
==ព្រះពុទ្ធសាសនា==
===វត្ត===
* [[វត្តដារ]]
* [[វត្តដោរ]]
* [[វត្តលោ]]
* [[វត្តជាំខ្យង]]
* [[វត្តមេមត់]]
* [[វត្តត្បូងវត្ត]]
* [[វត្តស្លា]]
* [[វត្តគគីរ]]
* វត្តចំបក់
* វត្តឧដុង្គមានជ័យ (ស្រែតានង)
* វត្តបឹងជ្រោង
* វត្តសុនទីវនារាម (សាទុំ)

=ផ្សារ=
ផ្សារផ្លាកសំរោង

=តំបន់ទេសចរណ៍=

====តំណក្រៅ====
*[http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/kampong_cham.html  វិបសាយគ្រប់គ្រងភូមិបាល] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210173438/http://cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/kampong_cham.html |date=2009-02-10 }}
====ឯកសារពិគ្រោះ====
*[http://www.necelect.org.kh/Khmer/ElecResult.htm គណកម្មការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100911034133/http://www.necelect.org.kh/Khmer/ElecResult.htm |date=2010-09-11 }}
*[http://khetkrongofcambodia.blogspot.com ខេត្ត/ក្រុងនៅប្រទេសកម្ពុជា]
*[http://www.tourismcambodia.com/TravelGuides/provinces.asp?ProvinceID=4 ក្រសួងទេសចរកម្ពុជា]

{{ខេត្ត-រាជធានីកម្ពុជា}}
{{ខេត្តត្បូងឃ្មុំ}}

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកនៃកម្ពុជា]]</text>
      <sha1>k1ez8gdlmzoo86dp441x63ux5bvsb7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ព្រះសហគមន៏កាតូលិកភូមិភាគភ្នំពេញ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11436</id>
    <revision>
      <id>338995</id>
      <parentid>298994</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T15:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>338995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12475" sha1="jbo1np4928qdubr9tmki04dg46kf8u9" xml:space="preserve">[[ឯកសារ:វិសាលវិហ៊ានៅទីក្រុងភ្នំពេញ ១៩៦៩.jpg| thumb| 200px| right|វិសាលព្រះវិហានៅទីក្រុងភ្នំពេញ ឆ្នាំ១៩៦០
]] ឯកឧត្តម ទួនសុច នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសកម្ពុជា

ប្រទេសកម្ពុជា  ប្រជាធិបតេយ្យ


==ប្រវត្តិ==
ព្រះសហគមន៏កាតូលិកនៅកម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមជាង៤៥៥ឆ្នាំមកហើយ ។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៥៥៥ពេលដែលលោក ហ្គាស្ប៉ា ដាគ្រូស បុព្វជិតជនជាតិព័រទុយហ្គាល់បាននាំដំណឹងល្អមកដល់ប្រទេសកម្ពុជា ។ ក្រោយមកមានគ្រិស្ថបរិស័ទភៀសខ្លួនពីប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី និងជប៉ុនបានមកដល់ប្រទេសកម្ពុជា ពួកគេបានមកតាំងទីលំនៅ នៅក្នុងស្រុកពញាឮ ។ នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជា បានរងនូវការឈ្លានពានពីសំនាកសៀម និងអណ្ណាម មានគ្រិស្ថបរិស័ទខ្មែរមួយរូប បានត្រូវសៀមគៀយកទៅបាំងកកហើយមួយចំនួនបានរត់រួចបានមកតាំងលំនៅ ហើយបង្កើតជាព្រះសហគមន៏នៅខេត្តបាត់ដំបង នៅឆ្នាំ១៧៩០។
===ភាពរីកចំរើនរបស់ព្រះសហគមន៏===
នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរព្រះបាទនរោត្តម បានស្នើសុំអោយព្រះសហគមន៏នកតាំងលំនៅនៅទីក្រុងភ្នំពេញ ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមកដំណឹងវិវត្តន៏របស់ ព្រះសហគមន៏ ក៏ចេះតែបន្តទៅមុខរហូតដលពាក់កណ្តាលនៃសតវត្សទី​២០ ​ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ កម្ពុជាក៏មានបូជាចារ្យជាជនជាតិខ្មែរជាលើកទីមួយ គឺលោក ស៊ី មន ឈឹមយិន ។ ដោយសាព្រះសហគមន៏ កាន់តែមានការរីកចំរើននោះ នៅឆ្នាំ១៩៦៨ សន្តអសន: បានចែកព្រះសហគម៏នៅកម្ពុជា ជាបីភូមិភាគ មានភ្នំពេញ បាត់ដំបង និង កំពង់ចាម ។

===ព្រះសហគមន៏ត្រូវបានបំផ្លាញ===
ថ្ងៃ១៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ លោកបូជាចារ្យ យ៉ូសែប ឆ្មាសាឡាស់ បានទទួលអក្គសញ្ញាតែងតាំងជាអភិបាល ឧបត្ថមក នៃព្រះសហគមន៏ភូមិភាគភ្នំពេញ រួមជាមួយលផកអភិបាល អ៊ីវរ៉ា មូស ។ ថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ខ្មែរក្រហមបានមកកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ ប្រជាជនទីក្រុងត្រូវជម្លៀសចេញទាំងអស់។ គ្រិស្ថបរិស័ទក៏ចេញជាមួយគេដែ លោកសាឡាស់ លោកសាឡឹម លោកប៊ែណា លោកចំរើន បុព្វជិតសាមនេពីររូប ដូនជីប្រាំមួយរក និងកូនកំព្រាប្រាំមួយរូប ព្រមទាំងគ្រិស្ថបរិស័ទមួយចំនួនត្រូវអង្ការខ្មែរក្រហមបញ្ចូនទៅភូមិភាគតាំគោគ​ ​ ស្រុកបារាយ ខេត្តកំពង់ធំ​ ។ ចំនែកលោកបូជាចារ្យ បរទេសទាំងឡាយដែលបម្រើការងារនៅកម្ពុជាត្រូវអង្ការខ្មែរក្រហមបញ្ជូនអោយត្រលប់ទៅប្រទេសរបស់ខ្លួនវិញ ។

នៅតាំងគោគអស់លោក ក៏ដូចជាប្រជាជនដ៏ទៃទៀតដែរ ត្រូវធ្វើការយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ពេលធ្វើការនៅការដ្ឋាន អស់លោកសង្ឃឹមថានឹងបានជួបគ្រិស្ថបរិស័ទដែលលោកស្គាល់ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តរបស់ពួកគេ តែសេចក្តីនោះមិនបានសំរាច់ឡើយ ដើមឡើយអស់លោកធ្វើការនៅតាមភូមិនានាជិតៗ ៕ ពួកគេតែងស្កាត់ទៅជួបគ្នាអ អស់លោកបានថ្វាយអភិបូជាចុងក្រោយរួមគ្នា មុនអស់លោកត្រូវចែកផ្លូវគ្នា ក្នុងពេលនោះគ្រិស្ថបរិស័តបានរួមគ្នានៅជិតអស់លោក ដោយធ្វើការងាររៀងៗខ្លួនដូចជា ដងទឹកងណ្តូង ជួសដំលូង ឬក្តួច ខ្លះបិទឬស្សី និងខ្លះនៅចង្រ្កានដាំទឹកជាដើម ដើម្បីមើលផ្លូវ ។ នៅក្នុងរយ:ពេលជាងបីឆ្នាំនេះ ព្រះវិហាទាំងឡាយ ត្រូវបានបំផ្លាញទាំង ស្រុង លោកអភិបាល យ៉ូសែប ឆ្មាសាឡាស់ត្រូវស្លាប់ នៅឆ្នាំ ១៩៧៧ ដោយធ្វើការធ្ងន់ ។ លោកចំរើន លោកសាឡឹម លោកប៊ែណានិងគ្រិស្តបរិស័ទជាច្រើនទៀតត្រូវបានគេសំលាប់។

===មុខមាត់ថ្មីរបស់ព្រះសហគមន៏===
ក្រោយរបបខ្មែរក្រហមដួលរលំនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ គ្រិស្្តបរិស័ទភ្នំពេញ ក៏ដូចជាប្រជាជនទូទៅដែលបានវិលត្រលប់មកក្រុងភ្នំពេញវិញ។ គ្រិស្្តបរិស័ទមួយចំនួនតូចនៅតាមជំរុំ ជនភៀសខ្លួននៅព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ។ អ្នកដែលរស់នៅក្នងប្រទេសបានខិតខំរក្សា ជំនឿរបស់ខ្លួន ព្យាយាមជួបជុំគ្នាដោយលួចលាក់ នៅតាមផ្ទះនានា រងការស៊ើបអង្កេត និងតិះដៀលជាអន្លើ ។

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ នៅក្រោយពេលដែលរដ្ឋាភិបាលបានយល់ព្រមអោយគ្រិស្តបរិស័ទ​ មានសិទ្ធសំដែងជំនឿឡើងវិញ ព្រះសហគមន៏កាតូលិកបានការអនុញ្ញាតិពីរដ្ឋអំណាច ដើម្បីប្រារព្ធពិធីចូលឆ្នាំខ្មែរ ថ្ងៃទី ១៣-១៤មេសាតាមប្រពៃណីគ្រីស្្តបរិស័ទជាលើកទីមួយ ដែលគ្រិស្្តបរិស័ទកាតូលិក បានរួមគ្នាថ្វាយអភិបូជាក្រោមអធិបតីភាព លោកអេមីល ដេតម្ប។

នៅឆ្នាំ១៩៩២ លោកអ៊ីវរ៉ាមូសវិលត្រលប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញ ក្នុងមុខងារជាអភិបាលនៃព្រះសហគមន៏ ភូមិភាគភ្នំពេញ រហូតដល់ឆ្នាំ២០០១ និងជាមើលការខុសត្រូវនៅភូមិភាគបាត់ដំបង ។

ពីឆ្នាំ១៩៩៣ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន មានក្រុមគ្រួសារបុព្វជិត បព្វជិតា និងសាសនទូតមកពីប្រទេសផ្សេងៗ មកបម្រើព្រះសហគមន៏ភូមិភាគភ្នំពេញ។ នៅឆ្នាំ១៩៩៧ លោកអេមីលដេតម្ប បានទទួលអគ្គសញ្ញាតែងតាំងេជាអភិបាលឧបត្ថមក ក្នុងភូមិភាគភ្នំពេញ ។ នៅឆ្នាំ ២០០១ មានយុវជនខ្មែរបួនរូបទទួលអគ្គសញ្ញាតែតាំងជាបូជាចារ្យ​មាន ពីររូបបម្រើកានៅភូមិភាគភ្នំពេញ ។

ព្រះសហគមន៏មានការកើនឡើងេជាលំដាប់ ហើយបានបម្រើប្រជាជនកម្ពុជា ដោយបង្កើតជា សាលារៀន មជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាល និងមន្ទីរពេទ្យ ។ល។ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០៩ លោកអូលីវីយេ ជ្មិតហស្លេ ត្រូវសម្តេចប៉ាបតែងតាំងជាអភិបាលឧបត្ថមក នៅព្រះសហគមន៏ភូមិភាគភ្នំពេញ ។ សព្វថ្ងៃ ព្រះសហគមន៏ភូមិភាគភ្នំពេញ មានចំនួន ៣៨ ព្រះសហគមន៏ មានគ្រិសបរិស័ទជាង ១៣០០០ នាក់។

==អាល់បុមរូបថត==
&lt;gallery&gt;

ឯកសារ:យ៉ូសែប ឆ្មារសាឡាស់.jpg|[[យ៉ូសែប​ ឆ្មារសាឡាស់]]

ឯកសារ:Fr.Emile Destombes.JPG|[[លោកឪពុក.Emile Destombes]]	

ឯកសារ:Fr.Robert Venet.JPG|[[លោកឪពុក Robert Venet]]

ឯកសារ:អ៊ី វរ៉ាមូស.JPG|លោកអភិបាល [[អ៊ីវ រ៉ាមូស]]
&lt;/gallery&gt;

== ភ្ជាប់ខាងក្រៅ ==

* [http://catholiccambodia.org/ Official Website]
* [http://www.catholiccambodia.org/en/church/phnompenh.php Catholiccambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220195744/http://www.catholiccambodia.org/en/church/phnompenh.php |date=2010-02-20 }}
* [http://www.gcatholic.com/dioceses/diocese/phno0.htm Giga-Catholic Information]
* [http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dphno.html Catholic-Hierarchy]

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះសហគមន៏កាតូលិកភូមិភាគភ្នំពេញ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះសហគមន៏កាតូលិក]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កាតូលិកសាសនិក]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនា]]</text>
      <sha1>jbo1np4928qdubr9tmki04dg46kf8u9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ម៉ាល់ឌីវ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22119</id>
    <revision>
      <id>338996</id>
      <parentid>332395</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>338996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14251" sha1="l38fwh45ruu6g4395jn74xhthcgot4x" xml:space="preserve">{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស
| conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋម៉ាល់ឌីវ
| common_name            = ម៉ាល់ឌីវ
| native_name            = {{nobold|ދިދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާ ([[ភាសាឌីវេលី]])&lt;br/&gt;''Republic of Maldives'' ([[ភាសាអង់គ្លេស]])}}
| image_coat             = Emblem of Maldives.svg
| flag_type              = [[ទង់ជាតិម៉ាល់ឌីវ|ទង់ជាតិ]]
| image_flag             = Flag of Maldives.svg
| symbol_type            = [[វរលញ្ឆករម៉ាល់ឌីវ|វរលញ្ឆករ]]
| national_anthem        = [[ភ្លេងវន្ទនាជាតិ|&quot;ޤައުމީ ސަލާމް&quot;]]&lt;br /&gt;{{small|(ខ្មែរ៖ &quot;ភ្លេងវន្ទនាជាតិ&quot;)}}&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot;&gt;{{center|[[File:Gaumii salaam.ogg|Gaumii salaam]]}}&lt;/div&gt;
| image_map              = Maldives on the globe (Afro-Eurasia centered).svg
| map_caption            = ទីតាំងប្រទេសម៉ាល់ឌីវ (ក្រហម) នៅលើភូគោល
| image_map2             = 
| capital_type           = រដ្ឋធានី
| capital                = [[ម៉ាល់]]
| largest_city           = capital
| official_languages     = [[ភាសាម៉ាល់ឌីវ|ភាសាឌីវេលី]]
| recognised_languages   = [[ភាសាអង់គ្លេស]]
| ethnic_groups          = ≈១០០% [[ជនជាតិម៉ាល់ឌីវ]]&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uwi-rv3VV6cC&amp;q=maldives |title=Ethnic groups worldwide: a ready reference handbook |author=Levinson, David |year=1947 |publisher=Oryx Publishers |isbn=978-1-57356-019-1 |access-date=23 កុម្ភៈ 2022 |archive-date=14 មករា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114164343/https://books.google.com/books?id=uwi-rv3VV6cC&amp;q=maldives |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maloney, Clarence&quot; /&gt;&lt;ref name=r1 /&gt;
| ethnic_groups_year     = ២០១៩
| religion               = [[ស៊ុននីឥស្លាម]] ([[សាសនារដ្ឋ|ផ្លូវការ]])
| leader_title1          = [[ប្រធានាធិបតីម៉ាល់ឌីវ|ប្រធានាធិបតី]]
| leader_name1           = [[អ៊ីប្រាហ៊ីម មហាមេដ សូលី]]
| leader_title2          = [[អនុប្រធានាធិបតីម៉ាល់ឌីវ|អនុប្រធានាធិបតី]]
| leader_name2           = [[ហ្វៃសាល ណាស៊ីម]]
| leader_title3          = [[ក្រុមប្រឹក្សាប្រជាជន (ម៉ាល់ឌីវ)|ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាប្រជាជន]]
| leader_name3           = [[មហាមេដ ណាស៊ីដ]]
| leader_title4          = [[ប្រធានចៅក្រមម៉ាល់ឌីវ|ប្រធានចៅក្រម]]
| leader_name4           = [[អាមេដ មូថាស៊ីម អាដណាន]]
| legislature            = [[ក្រុមប្រឹក្សាប្រជាជន (ម៉ាល់ឌីវ)|ក្រុមប្រឹក្សាប្រជាជន]]
| sovereignty_type       = ទទួលឯករាជ្យ
| established_event2     = ពី[[សហរាជាណាចក្រ]]
| established_date2      = ២៦ កក្កដា ១៩៦៥
| established_event3     = ប្រកាសជាសាធារណរដ្ឋ
| established_date3      = ១១ វិច្ឆិកា ១៩៦៨
| established_event4     = {{nowrap|[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញម៉ាល់ឌីវ|រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន]]}}
| established_date4      = ៧ សីហា ២០០៨
| area_size              = 1 E7
| area_km2               = ៣០០
| area_footnote          = &lt;ref name=&quot;CIA World Factbook&quot;&gt;{{cite web|title=Field Listing: Area|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html|website=CIA World Factbook|publisher=CIA World Factbook|access-date=24 កុម្ភៈ 2022|archive-date=28 កក្កដា 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/69UpcaHtw?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html|url-status=dead|archivedate=2014-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html}}&lt;/ref&gt;
| area_rank              = ទី១៧៨
| population_estimate    = ៥៥៧,៤២៦ ឬ ៣៧៩,២៧០&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; &lt;ref name=&quot;Maldives Population Projections 2014-2054&quot;/&gt;
| population_census      = ៤៣៧,៥៣៥ ឬ ៣៣៩,៧៦១&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; &lt;ref name=&quot;Maldives Population Projections 2014-2054&quot;&gt;{{cite web |title=Maldives Population Projections 2014–2054 |url=http://statisticsmaldives.gov.mv/nbs/wp-content/uploads/2019/02/Projected-Mid-Year-population-of-Maldives.xlsx |website=Statistics Maldives |publisher=National Bureau of Statistics |access-date=22 កុម្ភៈ 2022 |archive-date=14 មករា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114164344/http://statisticsmaldives.gov.mv/nbs/wp-content/uploads/2019/02/Projected-Mid-Year-population-of-Maldives.xlsx |url-status=dead |archivedate=2021-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210114164344/http://statisticsmaldives.gov.mv/nbs/wp-content/uploads/2019/02/Projected-Mid-Year-population-of-Maldives.xlsx }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = ២០២០
| population_estimate_rank = ទី១៧៨
| population_census_year = ២០១៤
| population_density_km2 = ១,១០២.៥
| population_density_rank = ទី១១
| GDP_PPP                = {{increase}} ៨.៩៧២ ពាន់លានដុល្លារ&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=115&amp;pr.y=9&amp;sy=2017&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=556&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Maldives|access-date=24 កុម្ភៈ 2022|publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]|archive-date=14 មករា 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114164357/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=115&amp;pr.y=9&amp;sy=2017&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=556&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = ២០២១
| GDP_PPP_rank           = ទី១៦៣
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} ២៣,៣៤៣ ដុល្លារ&lt;ref name=imf2 /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៥៨
| GDP_nominal            = {{decrease}} ៤.៥៣៦ ពាន់លានដុល្លារ&lt;ref name=imf2 /&gt;
| GDP_nominal_year       = ២០២១
| GDP_nominal_rank       = ទី១៥៦
| GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} ១១,៨០១ ដុល្លារ&lt;ref name=imf2 /&gt;
| Gini                   = ៣១.៣ &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = ២០១៦
| Gini_change            = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |title=Gini Index coefficient |publisher=CIA World Factbook |access-date=24 កុម្ភៈ 2022 |archivedate=2021-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210717071854/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI                    = ០.៧៤០ &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = ២០១៩
| HDI_change             = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot; /&gt;
| HDI_rank               = ទី៩៥
| currency               = {{unbulleted list 
| [[រូហ្វីយ៉ាម៉ាល់ឌីវ]] ([[ISO ៤២១៧|MVR]])
| [[ដុល្លារអាមេរិក]] ([[ISO ៤២១៧|USD]] ប្រើនៅតាមរមណីយដ្ឋាននានាលើកោះ)}}
| time_zone              = [[ម៉ោងនៅម៉ាល់ឌីវ|ម៉ោងម៉ាល់ឌីវ]]
| utc_offset             = +៥
| utc_offset_DST         = 
| time_zone_DST          = 
| date_format            = {{abbr|dd|day}}/{{abbr|mm|month}}/{{abbr|yyyy|year}}
| electricity            = 240 V–50 Hz
| drives_on              = ឆ្វេង
| calling_code           = [[លេខទូរស័ព្ទនៅម៉ាល់ឌីវ|+៩៦០]]
| cctld                  = [[.mv]]
| footnote_a             = មិនរាប់បញ្ចូលជនបរទេសស្នាក់នៅ
| country_code           = 
| today                  = 
| national_motto         =
}}
'''ប្រទេសម៉ាល់ឌីវ''' ([[ភាសាឌីវេលី]]៖ ދިވެހިރާއްޖެ, [[ភាសាអង់គ្លេស]]៖ the ''Maldives'') ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋម៉ាល់ឌីវ''' គឺជា​រដ្ឋ​ប្រជុំ​កោះ​មួយស្ថិត​នៅក្នុង​[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន|ឧបទ្វីប​ឥណ្ឌា]]​នៃ​ទ្វីប[[អាស៊ី]] លើ​[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា|មហាសមុទ្រ​ឥណ្ឌា]]។ វាស្ថិតនៅភាគនិរតីនៃប្រទេស[[ស្រីលង្កា]] និងប្រទេស[[ឥណ្ឌា]] ប្រហែល ៧៥០ គីឡូម៉ែត្រពីអាស៊ីដីគោក។ ទឹកដីប្រទេសនេះមានលក្ខណៈជាប្រជុំកោះដោយបង្កើតចេញពីកម្រង[[អាតុល]]ចំនួន ២៦ លាតសន្ធឹងពី[[អាតុលឥយ៉ាវងហ៊ីបប៉ូលូ]]នៅភាគខាងជើងទៅ [[អាតុលអាដឌូ]]នៅភាគខាងត្បូង (ឆ្លងកាត់[[ខ្សែអេក្វាទ័រ]])។ ទឹកដីប្រទេសនេះផងដែរបានលាតសន្ធឹងប្រហែល ៩០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េរួមទាំងផ្ទៃសមុទ្រ ហើយផ្ទៃដីនៃកោះនីមួយៗមានទំហំសរុប ២៩៨ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា។ ម៉ាល់ឌីវជា[[រដ្ឋអធិបតេយ្យ]]ដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្របែកខ្ញែករប៉ាត់រប៉ាយខ្លាំងបំផុតមួយនៅលើពិភពលោក និងជា[[ប្រទេសនៅអាស៊ី|ប្រទេសតូចបំផុតនៅអាស៊ី]]ផងដែរ និងព្រមទាំងជាប្រទេសមូស្លីមដ៏តូចបំផុតមួយបើគិតតាមផ្ទៃដី និងមានប្រជាជនប្រហែល ៥៥៧,៧៥១ នាក់ប៉ុណ្ណោះ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសអាស៊ីតាមចំនួនប្រជាជន|ចំនួនប្រជាជនតិចបំផុតទីពីរនៅទ្វីបអាស៊ី]]។ [[ម៉ាល់]]គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនជាងគេដែលតាមប្រពៃណី គេនិយមហៅថា &quot;កោះស្តេច&quot; ព្រោះវាជាកន្លែងដែលរាជវង្សបុរាណគ្រប់គ្រង។&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.britannica.com/place/Male-island-Maldives |title=Male &amp;#124; Geography, Facts, &amp; Points of Interest |access-date=24 កុម្ភៈ 2022 |archive-date=14 មករា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114164340/https://www.britannica.com/place/Male-island-Maldives |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==ឯកសារយោង==
{{reflist}} 

{{Stub}}
{{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}}

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម៉ាល់ឌីវ| ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជុំកោះនៃមហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកោះ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកោះនៃមហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋជាសមាជិកនៃសមាគមអាស៊ីខាងត្បូងសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងត្បូង]]</text>
      <sha1>l38fwh45ruu6g4395jn74xhthcgot4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ជនជាតិជ្វីហ្វ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23763</id>
    <revision>
      <id>339010</id>
      <parentid>142714</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T05:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>You 12y</username>
        <id>52540</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>339010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22397" sha1="qxi9qu98l89e8tnmuyk521161yic6yv" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
|group         = ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ&lt;br /&gt;
|image    =
&lt;table border=&quot;0&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;[[File:Einstein 1921 portrait2.jpg|95x95px|អាល់បឺត អែងស្តែង]]&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[[File:Sholem Aleichem 1907.jpg|95x95px|ស្ស៊លអ៊ែម អេឡេយស្ស៊ឹម]]&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[[File:Chagall France 1921.jpg|95x95px|ម៉ាក្ស ឆាហ្គល]]&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[[File:Noether.jpg|95x95px|អ៊ែមី ណូទ័រ]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;[[File:Maimonides statue - Cordoba.jpg|95x95px|មេនម៉ូណាយ្ស]]&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[[File:Spinoza.jpg|95x95px|បារើហ្ស ស្ពែនីអូហ្សា]]&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[[File:Natalie Portman - TIFF2010 01.jpg|95x95px|ណាតាលី ផត្តមិន]]&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[[File:Kafka portrait.jpg|95x95px|ហ្វ្រេង្ស កាហ្កា]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;
|caption= ជួរទី១: [[អាល់បឺត អែងស្តែង]] {{·}} [[ស្ស៊លអ៊ែម អេឡេយស្ស៊ឹម]] {{·}} [[ម៉ាក្ស ឆាហ្គល]] {{·}} [[អ៊ែមី ណូទ័រ]] ជួរទី២: [[មេនម៉ូណាយ្ស]] {{·}} [[បារើហ្ស ស្ពែនីអូហ្សា]] {{·}} [[ណាតាលី ផត្តមិន]] {{·}} [[ហ្វ្រេង្ស កាហ្កា]]
|population    = '''13,746,100''' 
}}&lt;noinclude&gt;

កាលណា​គេ​និយាយ​ពី​អរិយធម៌​នៃ​តំបន់​មេឌីទែរ៉ាណេ​សម័យបុរាណ គេ​មិន​អាច​មិននិយាយ​​បានទេ អំពី​ប្រវត្តិ​របស់​ជនជាតិ​តូចមួយ ក៏ប៉ុន្តែ ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​មនុស្ស​ជាតិ ជាពិសេស ឥទ្ធិពល​ខាង​មនោគមន៍វិជ្ជា​សាសនា។ នោះគឺ ជនជាតិជ្វីហ្វ។ ការស្វែងយល់​អំពី​ជនជាតិជ្វីហ្វ​សម័យបុរាណ​ក៏​ជា​មូលដ្ឋាន​ដ៏សំខាន់​ដែរ ដើម្បីយល់​ពី​ជម្លោះ​​នៅ​ដើមបូព៌ា​នាពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ។

ជនជាតិជ្វីហ្វ​សម័យបុរាណ​នោះ ថ្វីដ្បិត​តែ​រស់នៅ​ក្បែរឆ្នេរសមុទ្រ ក្នុង​តំបន់​មេឌីទែរ៉ាណេ ក៏ប៉ុន្តែ មិនមែន​ជា​អ្នក​ជំនាញ​ខាង​ដើរសមុទ្រ​ ដូចអរិយធម៌​មេឌីទែរ៉ាណេផ្សេងទៀត ដូចជា [[ក្រិក]] កោះក្រែត និង​ហ្វេនីស៊ី​នោះទេ។ ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ​សម័យដើម គឺ​ជា​ជាជនជាតិ​ដែល​រស់នៅ​តាម​បែប​កុលសម្ព័ន្ធនៃ​​មនុស្ស​សម័យបុរេប្រវត្តិ ដោយផ្លាស់ទី​ពី​កន្លែងមួយ ទៅកន្លែងមួយ នៅ​ចន្លោះ​​​ប្រទេស​[[អេហ្ស៊ីប]]​ និង​មេសូប៉ូតាមី។
 
ប្រវត្តិ​នៃ​​​ប្រជាជាតិ​ជ្វីហ្វ​បាន​ចាប់ផ្តើម​ឡើង កាល​ពី​ជាង ៣ពាន់ឆ្នាំ​មុន នៅពេលដែល​ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ​ភៀសខ្លួន​ចេញ​ពី​ភាព​ជា​ទាសករ​នៅ​អេហ្ស៊ីប ហើយ​ធ្វើ​ដំណើរ​កាត់តាម​វាលរហោស្ថាន​ ឆ្ពោះទៅកាន់​ទឹកដី​កាណាន ([[អ៊ីស្រាអែល]] និង​ប៉ាឡេស្ទីន​បច្ចុប្បន្ន)។ ដំណើររឿង​ ដែល​ត្រូវ​បាន​រ៉ាយរ៉ាប​យ៉ាង​ក្បោះក្បាយ នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​តូរ៉ា (Torah) របស់​ពួក​ជ្វីហ្វ និង​នៅ​ក្នុង​សញ្ញាចាស់​នៃ​គម្ពីរប៊ីប​របស់​គ្រឹស្ត​សាសនា។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្ត និង​អ្នក​បុរាណវិទ្យា​នៅតែ​មិនទាន់​មាន​ការឯកភាព​គ្នា​នៅឡើយ ជុំវិញ​ដំណើររឿងនេះ។
 
នៅ​ក្នុងទឹកដី​កាណាន ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ (ឬ​ហេព្រើ) បាន​ចាប់​របរ​កសិកម្ម បង្កើត​ជា​រដ្ឋ រួចហើយ​បាន​សាងសង់​បុរី​ជាទីសក្ការៈមួយ គឺ​ទីក្រុង​យេរូសាឡឹម។ នៅ​ខាងត្បូង​ទីតាំង​ដែល​ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ​រស់នៅ មាន​ជនជាតិ​មួយទៀត​ ដែល​ជា​សត្រូវ​របស់​ពួក​ជ្វីហ្វ គឺ​ជនជាតិ​ហ្វ៊ីលីស្ទីន។
 
ក្រុងយេរូសាឡឹម​របស់​ពួកជ្វីហ្វ​​ត្រូវ​បាន​ពួក​បាប៊ីឡូន​កម្ទេច​ចោល នៅ​ឆ្នាំ​៥៨៨​មុនគ.ស ហើយ​ជនជាតិជ្វីហ្វ​ទាំងអស់​ត្រូវ​បាន​គេជម្លៀស​ចេញ​ពី​ទឹកដី​កំណើត យក​ទៅ​បាប៊ីឡូន រហូតក្រោយ​ពេល​ដែល​អាណាចក្រ​ពែរស៍​វាយដណ្តើម​កាន់កាប់​បាប៊ីឡូន ទើប​អធិរាជ​ពែរស៍​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ​វិលត្រឡប់​ទៅ​ប្រទេស​កំណើត​របស់​ពួកគេវិញ។

ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ឆ្នាំ​៦៣​មុនគ.ស ទឹកដីអ៊ីស្រាអែល​ ក៏​ដូចជា​ទឹកដី​ភាគច្រើន​ផ្សេងទៀត នៅ​ក្នុង​តំបន់ ត្រូវ​បាន​​អាណាចក្រ​រ៉ូម​ចូល​កាន់កាប់​ត្រួតត្រា។ ​ជនជាតិ​​ជ្វីហ្វ​មិនសុខចិត្ត​ទ្រាំ​រស់នៅ​ក្រោម​ការ​ត្រួតត្រា​របស់​អាណាចក្រ​រ៉ូម ក៏​​​បាន​នាំគ្នា​ងើបឡើង​​បង្កើត​ជា​ចលនា​បះបោរ​នឹង​អាជ្ញាធរ​នៃ​អាណានិគម​រ៉ូម។ ក៏ប៉ុន្តែ ចលនាបះបោរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ទាហាន​រ៉ូម​វាយបំបាក់។ ក្រុងយេរូសាឡឹម​ត្រូវ​បាន​វាយកម្ទេច​ចោល។ ​ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ​ទាំងអស់​ត្រូវ​បាន​បណ្តេញ​ចេញ​ពី​ទឹកដី​កំណើត​សាជាថ្មីម្តងទៀត ហើយ​​ដែនដី​អ៊ីស្រាអែល​ទាំងមូល​ត្រូវ​បាន​អាណាចក្រ​រ៉ូម​ប្តូរ​ឈ្មោះ​​​​ទៅជា​ដែនដី​ប៉ាឡេស្ទីនវិញ។ ការ​ដែល​អាណាចក្រ​រ៉ូម​ប្តូរឈ្មោះ​ដែនដី​អ៊ីស្រាអែល​ទៅ​ជា​ប៉ាឡេស្ទីន​នេះ ទំនង​ជា​មាន​បំណង​ចង់​ដាក់ទោស​ដល់​ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ ដោយសារ​តែ​ “ប៉ាឡេស្ទីន” គឺ​ជា​ឈ្មោះ​ក្លាយ​ពី “ហ្វ៊ីលីស្ទីន” ដែល​​ជា​ជនជាតិ​រស់នៅ​ខាងត្បូង​ជាប់នឹង​ទឹកដី​​អ៊ីស្រាអែល ហើយ​​ជា​​សត្រូវ​ចាស់ឆ្នាំ​របស់​ពួក​ជ្វីហ្វ។
 
ចាប់តាំង​ពី​ត្រូវ​បាន​បណ្តេញ​ចេញ​ដោយ​អាណាចក្រ​រ៉ូម កាល​ពី​ជាង ២ពាន់​ឆ្នាំមុន ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ​​ត្រូវ​បែកខ្ចាត់ខ្ចាយ​​ទៅ​​រស់នៅ​ជា​សហគមន៍​ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ​នៅ​បរទេស ហើយ​លែងអាច​វិលត្រឡប់​ទៅកាន់​ទឹកដី​កំណើត បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ជាតិវិញ​ជារៀងរហូត។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេលនោះ អស់រយៈពេល​ប្រមាណ​ជា ២ពាន់​ឆ្នាំ​ ទឹកដី​អ៊ីស្រាអែល (ដែល​ប្តូរឈ្មោះ​ទៅជា​ប៉ាឡេស្ទីន) លែង​ស្គាល់​ឯករាជ្យ ដោយ​ត្រូវ​មហាអំណាច​ប្តូរដៃគ្នា​គ្រប់គ្រង​ពីមួយ​ទៅមួយ ក្នុងនោះ​ភាគច្រើន​គឺ​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​មហាអំណាច​កាន់សាសនា​អ៊ីស្លាម។ ចុងក្រោយ នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី២០​ ទឹកដី​ប៉ាឡេស្ទីន​នេះ ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​អាណាព្យាបាល​របស់​ចក្រភព​អង់គ្លេស។
 
រហូត​ដល់​ក្រោយ​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២ សហគមន៍​ជ្វីហ្វ​​នៅ​បរទេស​បាន​នាំគ្នា​​វិលត្រឡប់​ទៅទឹកដី​កំណើតវិញ ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៧​ ក្រោយ​ពី​អង់គ្លេស​បាន​សម្រេច​បញ្ចប់​​អាណាព្យាបាលលើ​ដែនដី​ប៉ាឡេស្ទីន មហាសន្និបាត​អ.ស.ប​បាន​ចេញ​សេចក្តីសម្រេច បែងចែក​ដែនដី​ប៉ាឡេស្ទីន​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យពីរ គឺ​រដ្ឋ​មួយ​សម្រាប់​ជនជាតិ​អារ៉ាប់​ប៉ាឡេស្ទីន និង​រដ្ឋមួយ​ទៀត​ សម្រាប់​ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ។
 
សេចក្តីសម្រេច​បែងចែក​ទឹកដី​ប៉ាឡេស្ទីន​នេះ ត្រូវ​បាន​អនុម័ត​ដោយ​សំឡេង​ភាគច្រើន ២ភាគ៣ ប៉ុន្តែ គ្រប់​ប្រទេស​អារ៉ាប់​ទាំងអស់ សុទ្ធតែ​បោះឆ្នោត​ប្រឆាំង ដោយ​ពួកគេ​ជំទាស់​​មិន​ចង់​ឲ្យ​បង្កើត​រដ្ឋ​សម្រាប់​ពួកជ្វីហ្វ ដែល​គេ​ចាត់ទុក​ថា​ជា​ជន​បរទេស​រស់​នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​ប៉ាឡេស្ទីន ពីព្រោះ​ថា នៅ​ពេលនោះ នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​ប៉ាឡេស្ទីន​ មាន​ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ​រស់នៅ​តែ​ប្រមាណ​ជា ៣៧%​ប៉ុណ្ណោះ។
 
ផ្ទុយ​ពី​ជនជាតិ​អារ៉ាប់ សហគមន៍​ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ​វិញ​បាន​នាំគ្នា​អបអរ​សាទរ​ចំពោះ​សេចក្តីសម្រេច​​បែងចែក​ទឹកដី​​ប៉ាឡេស្ទីន​នេះ ហើយ​នៅខែ​ឧសភា ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ ពួកជ្វីហ្វ​នៅ​ប៉ាឡេស្ទីន​ក៏​បាន​ប្រកាស​បង្កើត​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​ជាផ្លូវការ ដោយ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា “រដ្ឋ​អ៊ីស្រាអែល”។ មួយថ្ងៃ​ក្រោយ​អ៊ីស្រាអែល​ប្រកាស​បង្កើត​រដ្ឋឯករាជ្យ​ កងទ័ព​មក​ពី​បណ្តា​ប្រទេស​អារ៉ាប់​នៅ​ក្នុង​តំបន់ រួមមាន លីបង់ ស៊ីរី ហ្សកដានី អ៊ីរ៉ាក់ អេហ្ស៊ីប រួមជាមួយ​កងកម្លាំង​ប្រដាប់​អាវុធ​អារ៉ាប់​ប៉ាឡេស្ទីន ក៏​បាន​បើក​ការ​វាយប្រហារ​លើ​រដ្ឋ​អ៊ីស្រាអែល ដែល​ទើប​នឹង​បង្កើត​ថ្មី​នេះ។
 
សង្រ្គាម​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា “សង្រ្គាមឯករាជ្យ” ហើយ​វា​ជា​សង្រ្គាម​មួយ ក្នុង​ចំណោម​សង្រ្គាម​ធំៗ​ទាំង ៤ រវាង​អ៊ីស្រាអែល និង​អារ៉ាប់។ ថ្វីដ្បិត​តែ​មាន​ចំនួន​ទ័ព​តិចជាង​គូសត្រូវ អ៊ីស្រាអែល​តែងតែ​យក​ឈ្នះ​លើ​ប្រទេស​អារ៉ាប់ នៅ​គ្រប់​សង្រ្គាម​ទាំងអស់នេះ ហើយ​នៅរៀងរាល់​លើក​​ដែល​អ៊ីស្រាអែល​ឈ្នះ​សង្រ្គាម អ៊ីស្រាអែល​បានដណ្តើម​កាន់កាប់​ដែនដី​មួយផ្នែក​របស់​គូសត្រូវ។ ចាប់ពីពេលនោះ​មក គឺ​ដល់​វេន​អ៊ីស្រាអែល​ម្តង ដែល​ច្រានចោល​ដំណោះស្រាយ​ស្នើ​ឡើង​ដោយ​អ.ស.ប ដែល​ជាហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​ជម្លោះ​នៅដើមបូព៌ា​ត្រូវ​អូសបន្លាយ​ពេល​រហូតមកទល់នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ។
 
នៅមុន​សម័យកាល​ជ្វីហ្វ គ្រប់សាសនា​ទាំងអស់ នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក គឺ​ជា​សាសនា​ដែល​មានតួអង្គ​​ព្រះ​ច្រើនអង្គ។ មនុស្ស​ជាតិ​នាំគ្នា​គោរព​ព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ ផ្កាយ ឬ​សមុទ្រ ថា​ជា​ព្រះ ហើយ​នាំគ្នា​សង់​រូបសំណាក​តំណាង​តួអង្គ​ព្រះ ដើម្បី​ជា​ទីសក្ការៈ។
 
​ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ​​បាន​​បង្កើត​មនោគមន៍​វិជ្ជា​សាសនាថ្មីមួយ​​ ដែល​​មាន​ជំនឿ​ថា ព្រះ​មាន​តែ​មួយ​អង្គ​គត់ គឺ “​ព្រះជាម្ចាស់” ​ដែល​ជា​អ្នក​បង្កើត និង​​មាន​អំណាច​លើ​អ្វីៗ​ទាំងអស់​នៅក្នុង​ចក្រវាល​ទាំងមូល។ ព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ ផ្កាយ ឬ​សមុទ្រ ដែល​គេ​ធ្លាប់តែ​គោរព​បូជា​ពីមុន​មក​នោះ មិនមែន​ជា​ ​ព្រះ​នោះទេ ហើយ​ថា មនុស្ស​ត្រូវ​តែ​បោះបង់​ការ​គោរព​រូបសំណាក​ព្រះ ហើយ​បែរ​មក​គោរពបូជា​ “ព្រះពិត” វិញ។
 
ការបង្កើត​​សាសនា​ថ្មីនេះ គឺ​ជា​របត់​ថ្មី​ដ៏សំខាន់​​មួយ នៅ​ក្នុង​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ផ្នត់គំនិត​របស់​មនុស្ស។ តាមជំនឿថ្មីនេះ ធម្មជាតិ​​លែង​​ជា​ព្រះ​ដូចជា​គេ​ធ្លាប់​ជឿពីមុន​ទៀត​ហើយ។ ធម្មជាតិ គឺ​ជា​អ្វី​ដែល​ព្រះពិត​បាន​បង្កើត​ឡើង ហើយ​ដែល​ព្រះ​ដាក់​ឲ្យ​ស្ថិត​ក្រោម​អំណាច​របស់​មនុស្ស។ ពេលវេលា​​មិនមែន​ជា​វាលវដ្តសង្សា ​វិលវល់​ដូចកង់រទេះ កើតចាស់​ឈឺស្លាប់​ ហើយ​ចាប់ជាតិ​មកវិញ​នោះទេ។ ពេលវេលា​​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅមុខ​ជានិច្ច ដោយ​មិន​អាច​វិលត្រឡប់​ថយក្រោយ​វិញ​បានទេ ហើយ​នៅ​ថ្ងៃអនាគត អ្វីៗ​អាច​នឹង​ប្រសើរ​ឡើង ប្រសិនបើ​គេ​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង។​ ដូច្នេះ មនុស្ស​មិន​ត្រូវ​ផ្តេកផ្តួល​រង់ចាំ​វាសនា ហើយ​ក៏​មិនត្រូវ​​ផ្អែក​លើ​ទស្សនៈ &quot;កម្មផល&quot; ដោយ​មើល​ទៅលើ​ភាព​អយុត្តិធម៌​ក្នុង​សង្គម​ថា​ជា​ផល​ ដែល​បាន​ពី​កម្ម​ ដែល​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ពី​មុន​នោះដែរ។ មនុស្ស​ចាំបាច់​ត្រូវ​តែ​ចេះ​រើបម្រះ ងើបឡើង​ប្រឆាំង​នឹង​អំពើ​អយុត្តិធម៌ ដោយ​មិន​ត្រូវ​នៅ​ស្ងៀម ទ្រាំ​ទទួល​រងការ​ជិះជាន់ ដោយ​ចាត់ទុក​ថា​វា​ជា​កម្មផល​របស់​ខ្លួន​ពី​ជាតិមុន​នោះទេ។
 
ដោយសារ​តែ​មាន​ផ្នត់គំនិត​បែបនេះ​ហើយ ទើប​ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ ដែល​ជា​ជនជាតិ​តូចមួយ​ហ៊ាន​ងើបឡើង​តវ៉ា​ប្រឆាំង​នឹង​ការជិះជាន់​របស់​អាណាចក្រ​រ៉ូម។ ការតវ៉ា​បះបោរ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ​ត្រូវ​អាណាចក្រ​រ៉ូម​បណ្តេញ​ចេញ​ពីទឹកដី​កំណើត ទៅរស់នៅ​រប៉ាត់រប៉ាយ គ្មាន​ស្រុក គ្មាន​ទេស​នឹងគេ​អស់រយៈពេល​រាប់ពាន់​ឆ្នាំ។ ក៏ប៉ុន្តែ ផ្នត់គំនិត​នេះ​បាន​ជះឥទ្ធិពល​​ដល់​មនុស្ស​យ៉ាងច្រើន​រហូត​​មកដល់​សព្វថ្ងៃ​នេះ ជាពិសេស ចំពោះ​ប្រជាជន​នៅ​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​លោកខាងលិច ដែល​មាន​ជំនឿ និង​វប្បធម៌​តាមបែប​ជ្វីហ្វ ឬ​​គ្រឹស្តសាសនា៕

===ឯកសារយោង===
អត្ថបទទាំងស្រុងពីគេហទំព័រ វិទ្យុបារាំង ជាខេមរភាសា http://www.khmer.rfi.fr/history-of-jewish-people</text>
      <sha1>qxi9qu98l89e8tnmuyk521161yic6yv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ស្រីលង្កា</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26370</id>
    <revision>
      <id>339011</id>
      <parentid>163675</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T05:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>You 12y</username>
        <id>52540</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>339011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121495" sha1="8kqpe0dvr9s2o4i8gu86ayliihdjbs1" xml:space="preserve">[[ឯកសារ:Buddhist monks in Sri Lanka.jpg|300px|រូបភាពតូច]]
ប្រវត្តិសាស្ត្រសិរីលង្កាបានចាប់ផ្ដើមស្មើនឹងពុទ្ធសក្ករាជ គម្ពីរមហាវង្ស ដែលជាគម្ពីរ ពង្សាវតា នឹងជាតំណាលព្រះពុទ្ធសាសនារបស់សិរីលង្កា ពោលថា ព្រះអង្គច្ចាស់វិជ័យ រាជឱរសសបស់ព្រះរាជសិហពាហុ ព្រះមហាក្ស័ត្រនៃកាឡប្រទេសក្នុងជម្ពូទ្វីប (នៅក្នុងខែត្រដែនបេនកល) បានស្ដេចទ្រង់យាងដោយទូកព្រមដោយរាជបរិវារ ៧០០ នាក់ ឡើងមកកោះលង្កា ក្នុងស្រុក ដែលហៅថា តម្ពបណ្ណិ ក្នុងថ្ងៃជាមួយគ្នានឹងថ្ងៃ ដែលព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់យាងចូលកាន់បរិនិព្វាន ហេតុការណ៍គ្រានេះចាត់ថាជាការចាប់ផ្ដើម ដែលកុលសម្ព័ន្ធ សីហលៈ ចូលមកប្រទេសលង្កា និង ព្រះបាទវិជ័យជាព្រះមហាក្ស័ត្រអង្គដំបូងរបស់លង្កាទ្វីប។ ក្នុងការ ដែលស្ដេចយាងចូលមកគ្រប់គ្រងនៅលង្កាទ្វីបព្រះបាទវិជ័យគង់នឹងបាននាំព្រះពុទ្ធសាសនាមកជាមួយផង តែមិនប្រាកដភ័សត្តុតាងថា មានការរីកដុះដាលនោះយ៉ាងណាឡើយ។ 
តាមពិតប្រវត្តិសាស្ត្រពុទ្ធសាសនានៅលង្កាទ្វីបបានចាប់ផ្ដើមក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ ទេវានម្បិយតិស្សៈ (ព.ស.២៣៦-២៧៦) អ្នកគ្រប់គ្រងអនុរាធបុរៈ។ 
ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះទ្រង់មានមេត្រីភាពស្និទ្ធស្នាលជាមួយព្រះបាទអសោកមហារាជ នៃជម្ពូទ្វីប។ ព្រះបាទអសោកមហារាជទ្រង់បានបញ្ជូនព្រះមហិន្ទត្ថេរ ព្រមជាមួយគណៈ (ព្រះភិក្ខុបួនអង្គ សាមណេរមួយអង្គ និង ឧបាសកម្នាក់) មកផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនានៅលង្កាទ្វីប។ គណៈសាសនទូតបានទទួលការស្វាគមន៍អំពីព្រះមហាក្សត្រ និង ប្រជាជនលង្កាយ៉ាងកក់ក្ដៅព្រះពុទ្ធសាសនាបានជ្រួតជ្រាបយ៉ាងឆាប់រហ័សមានមនុស្សជាច្រើនចូលមកឧបសម្បទា។ 

ព្រះនាងឧនុឡាទេវី និង ស្រ្តីជាបរិវារចំនួនច្រើនប្រាថ្នាចង់ឧបសម្បទាខ្លះ ព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សទើបទ្រង់បញ្ជូនគណៈទូតឲ្យទៅកាន់រាជសំណាក់ព្រះបាទអសោក ទូលអារាធនាព្រះនាងសង្ឃមិត្តាថេរី និង មែកព្រះស្រីមហាពោធិ៍ខាងទិសទក្សិណមកកាន់ប្រទេសលង្កាផង។ 

ការអារាធនាមែកព្រះស្រីមហាពោធិ៍ពីពុទ្ធគយាក្នុងគ្រានេះ រាប់ថាជាហេតុការណ៍មួយដ៏អស្ចារ្យក្នុងបរវត្តិសាស្ត្រព្រះពុទ្ធសាសនា និង ប្រជាជននៅលង្កា ព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សៈទ្រង់ឲ្យដាំមែកស្រីមហាពោធិ៍ទុកក្នុងព្រះនគរអនុរាធបុរៈ ដើមពោធិ៍នេះបច្ចុប្បន្នជាដើមឈើប្រវត្តិសាស្ដ្រ ដែលមានអាយុច្រើនជាងគេបំផុតក្នុងលោក ប្រការសំខាន់ក្រៅពីនេះគឺ បានកសាងមហាវិហារ និង ថូបារាម ដែលជាព្រះចេតិយដំបូងរបស់លង្កាទុកក្នុងនគរជាមួយគ្នា។ 
ក្រោយពីរជ្ជកាលព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សៈមក លង្កាទ្វីបត្រូវធ្លាក់នៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ក្សត្រទមិឡ និង ក្សត្រជាតិផ្សេង ៗ ទៀតជិតមួយសតវត្សរ៍ បន្ទាប់មកព្រះបាទទុដ្ឋគាមណី (ព.ស.៣៨២-៤០៦) ទ្រង់រំដោះរាជបល្ល័ងមកវិញបាន ព្រះអង្គទ្រង់មានរាជសទ្ធាចាស់ក្លា បានទ្រង់កសាងលោហប្រាសាទ ៧ ជាន់ ជារោងឧបោសថនៃមហាវិហារ និង មហាស្ថូប ឬចេតិយរុវ័នវេលី ឯនគរអនុរាធបុរៈ។

យុគសំខាន់មួយទៀតនៃប្រវត្តិពុទ្ធសាសនានៅលង្កា គឺរជ្ជកាលព្រះបាទវដ្ដគាមណីអភ័យ (ព.ស.៤៣៩ និង  ព.ស.៤៥៤-៤៦៦) ពេលព្រះអង្គឡើងគ្រងរាជ្យមិនយូរប៉ុន្មាន ពួកទមិឡវាយដណ្ដើមយកអំណាចបានហើយចូលទៅគ្រប់គ្រងនគរអនុរាធបុរៈអស់ ១៤ ឆ្នាំរវាងនេះ ប្រទេសកើតយុគគម្ហែងទៅដល់មានការស៊ីសាច់មនុស្ស។ ព្រះមហាថេរទាំងឡាយចំនួន ៥០០ អង្គខ្លាចក្រែងព្រះពុទ្ធសាសនានឹងត្រូវសាបសូន្យទើបមកប្រជុំគ្នានៅអលុវិហារ ក្នុងក្រុងមាតលេ ធ្វើការចារឹកពុទ្ធវចនះទុកក្នុងស្លឹករឹតលើកដំបូង (ថៃរាប់ហេតុការណ៍នេះជាសង្គាយនាលើកទី ៥ តែជាទូទៅរាប់ថាជាលើកទី៤) ព្រះបាទវដ្ដគាមណីអភ័យទ្រង់កំពុងគេចព្រះកាយ តែនៅទីបំផុតក៏ទ្រង់យកជ័យជំនះពីពួកទមិឡមកវិញបាន ហើយទ្រង់កសាងអភ័យគិរីវិហារ ថ្វាយព្រះមហាតិស្សត្ថេរ អ្នកមានឧបការគុណដល់ព្រះអង្គ និង ពួកមន្ត្រីទាហានក្នុងគ្រាទុក្ខលំបាក។ 

ប្រការនេះបានក្លាយជាហេតុនាំឲ្យព្រះសង្ឃលង្កាបែកខ្ញែកចេញជាជាពីរពួកគឺ ពួកមហាវិហារ សឹងជាពួកប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលធម៌ និង បែបផែនប្រពៃណីបូរាណ ជាមួយពួកអភ័យគិរីវិហារ សឹងមាននាមថាជាពួកនិកាយធម្មរុចិ មានគំនិតគិតឃើញជាឥស្សរៈ ទទួលយកទស្សនៈថ្មី ៗ ពីបរទេស សិក្សាទាំងរឿងរបស់ថេរវាទ និង មហាយាន។ អភ័យគិរីវិហារនេះ ក្រោយមកបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសំខាន់យ៉ាងក្រៃលែងនៃពុទ្ធសាសនាមួយគ្រា។
ប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យតមក មានការជ្រួលច្របលខាងនយោបាយ ដែលពាក់ព័ន្ធជាមួយគណៈសង្ឃជាច្រើន ដល់ថ្នាក់ធ្វើឲ្យមហាវិហារ ដែលមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងត្រូវធ្លាក់ចុះអស់មួយរយៈ តែឥទ្ធិពល ដែលឋិតថេរគង់វង់ ក៏ជាហេតុនាំឲ្យមានការស្ថាបនាឡើងសាជាថ្មីទៀត ចំណែកអភ័យគិរីវិហារក៏នៅតែជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃព្រះពុទ្ធសាសនាតរៀងមក។
ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសិរិមេឃវណ្ណ ពេលគ្រងរាជ្យមកបាន ៩ ឆ្នាំ (ព.ស.៨៥៤)បានមានការអារាធនាព្រះទាឋាធាតុ (ព្រះចង្កូមកែវ) អំពីទន្តបុរៈក្នុងនគរកលិង្គរដ្ឋ មកកាន់លង្កាទ្វីប ព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យរក្សាទុកក្នុងព្រះនគរ និង នាំចេញមកឲ្យប្រជាជនក្រាបនមស្សការឯអភ័យគិរីវិហារជាប្រចាំរាល់ឆ្នាំ(ស្រុក ដែលសាងវិហារដំកល់ព្រះទន្តធាតុនេះ បច្ចុប្បន្នហៅថា ស្រុកកែនដី។ ព្រះទន្តធាតុជាគ្រឹះស្ថានរួមចិត្តមួយដ៏សំខាន់បំផុត នៃប្រជាជនលង្កា រហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ន) លុះដល់រជ្ជកាលព្រះបាទមហានាម (ព.ស.៩៥៣-៩៧៥) ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ អដ្ឋកថាចារ្យមួយអង្គដ៏ឆ្នើម បាននមន្តមកពីជម្ពូទ្វីបមកស្នាក់អាស្រ័យនៅមហា
វិហារ និង ប្រែអដ្ឋកថាភាសាសីហលៈមកជាភាសាមគធ។

លោកសង្ឃចិន ឈ្មោះ ហ្វាហៀន បាននមិន្តមកនាពាក់កណ្ដាលពុទ្ធសតវត្សទី ១០ បានពោលថា អភ័យគិរីវិហារមានព្រះសង្ឃ ៥០០០ អង្គ ចំណែកមហាវិហារមានព្រះសង្ឃចំនួន ៣០០០ អង្គ។ ក្នុងរយៈពេលនេះ លង្កាចាត់ថាជាមជ្ឈមណ្ឌលសំខាន់មួយកន្លែងនៃព្រះពុទ្ធសាសនា វត្តនានាមានកិត្តិនាមថា ជាមណ្ឌលឋាននៃការសិក្សា ធ្វើឲ្យមានអ្នកប្រាជ្ញពីដែនឆ្ងាយនាំគ្នាមកសិក្សាស្រាវជ្រាវ។ 

នៅពុទ្ធសតវត្សទី ១២ ការសិក្សាផ្នែកព្រះអភិធម្មបានទទួលការនិយម និង រុងរឿងជាខ្លាំង ក្រោយមកក្នុងសតវត្សទី ១៣ លង្កាបានប្ដូររាជធានី ពីអនុរាធបុរៈ មកនៅឯបូលូន្នរុវៈ ឬ បុរត្ថិបុរៈ ព្រោះហេតុផលខាងផ្នែកយុទ្ធសាស្ត្រជាសំខាន់ ក្រៅពីនេះ មណ្ឌលវប្បធម៌ក៏ប្ដូរមករួមគ្នានៅទីក្រុងថ្មី អនុរាធបុរៈ ក្លាយជាទីក្រុងបូរាណ មានន័យទៅខាងភាពសក្តិសិទ្ធិ រឿងរាវនៃមហាវិហារ អភ័យគិរីវិហារជាដើម ក៏ត្រូវអណ្តែតត្រសែតទៅ។

ដើមសម័យរាជធានីថ្មីនេះ កើតការនិយមលើកដំកើងព្រះសង្ឃពួកបង្សុកូលិកៈ (គឺអ្នកកាន់សំពត់បង្សុកូលជាវត្ត) កើតឡើង មានទំនងជាប្រតិកិរិយាដល់ការរស់នៅបែបសុខសប្បាយហួសប្រមាណនៃព្រះសង្ឃជំនាន់នោះ និង ក្រោយមកក៏មានការនិយមរាប់អានការប្រព្រឹត្តរបស់សាសនាព្រាហ្មណ៍ច្រើនឡើង មានការសាងទេវរូប [[ទេវស្ថាន]] និង មានចំណងសម្ព័ន្ធយ៉ាងជិតដិតរវាងពុទ្ធសាសនាជាមួយព្រហ្មញ្ញសាសនាជាខ្លាំងឡើង។
ពោលដោយសរុប ក្នុងរវាងពុទ្ធសតវត្សទី ១៣ ដល់ទី ១៧ ជាសម័យ ដែលលង្កាប្រទះជួបការជ្រួលច្របលមកពីការត្រូវរុករានពីប្រទេសឥណ្ឌាផង ផ្ទៃក្នុងមិនស្ងប់រម្ងាប់ផង ។ ក្នុងសម័យនេះឯង ភិក្ខុនីសង្ឃត្រូវសាបសូន្យអស់ និង ព្រះភិក្ខុសង្ឃក៏អន់ថយ រហូតដល់សម័យព្រះបាទវិជ័យពាហុ ទី ១ ទ្រង់មានព្រះរាជបំណង នឹងស្ថាបនាសាសនាក្នុង ព.ស.១៦០៩ ទ្រង់ស្វែងរកភិក្ខុ ដែលឧបសម្បទាត្រឹមត្រូវតាមព្រះវិន័យស្ទើរតែមិនគ្រប់ ៥ អង្គ និង ទ្រង់អារាធនា ព្រះសង្ឃពីប្រទេសភូមាភាគខាងត្បូងមកធ្វើឧបសម្បទាកម្មដល់ព្រះសង្ឃលង្កា។

មកដល់សម័យនៃមហារាជសំខាន់មួយព្រះអង្គរបស់លង្កាគឺ ព្រះបាទបារក្កម្មពាហុ ទី១ (ព.ស.១៦៩៧-១៧៣០) ជាព្រះរាជឱរសរបស់ព្រះបាទវិជ័យពាហុទី ១ ព្រះអង្គជាបុគ្គលដ៏ឆ្នើមខាងចម្បាំង និង គ្រប់គ្រងប្រទេស ព្រះអង្គបានចាត់របៀបគ្រប់គ្រងយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ស្ថាបនាប្រឡាយទឹកពង្រីកកសិកម្មបានយ៉ាងប្រសើរ។ មានសេចក្ដីដំណាលថា ព្រះអង្គត្រាស់ថា នឹងមិនព្រមបណ្ដោយឲ្យដំណក់ទឹកភ្លៀងហូរចុះទៅទន្លេដោយមិនបានធ្វើប្រយោជន៍អ្វីដល់ប្រជាជនជាដាច់ខាត។

ផ្នែកខាងសាសនា ទ្រង់បានជម្រះមន្ទិលក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាឲ្យបរិសុទ្ធ បង្រួបបង្រួមគណៈសង្ឃឲ្យរួមចូលគ្នាជាតែមួយក្រុមបានម្ដងទៀត។
 
ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ស្ថាបនាសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជគ្រប់គ្រងព្រះសង្ឃទូទាំងប្រទេសជាលើកដំបូង ទ្រងសាងវត្តវាអារាម ជាសម័យ ដែលមានសិល្បកម្មដ៏ស្រស់បំព្រង ហើយលង្កាក៏បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃការសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនាដ៏ល្បីល្បាញ់ទូទាំងពិភពលោក, មានព្រះសង្ឃ និង អ្នកប្រាជ្ញពីប្រទេសជិតខាងមកសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនាហើយ នាំទៅផ្សព្វផ្សាយក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួនជាច្រើន។ ព្រះពុទ្ធសាសនាបានរុងរឿងអស់មួយរយៈ តែផុតពីរជ្ជកាលនេះទៅ ពួកទមិឡពីប្រទេសឥណ្ឌាឈ្លានពាន និង ពង្រីកទឹកដីមកជារឿយ ៗធ្វើឲ្យអាណាចក្រសីហលៈ ត្រូវថយចុះមកភាគខាងត្បូងវិញ ផ្លាស់ប្ដូររាជធានីជាញឹកញាប់ ព្រះពុទ្ធសាសនាក៏រីកចម្រើនមិនរួច ក្រៅពីការរក្សាបូរណភាពទឹកដី ហេតុការណ៍សំខាន់ម្យ៉ាងទៀតគឺ ក្នុង ព.ស.២០១៩ ព្រះសង្ឃមួយក្រុមមកពីភូមា បានមកឧបសម្បទានៅលង្កា និង នាំយកគម្ពីរភាសាបាលីមួយ
ច្បាប់សម្បូណ៌ទៅកាន់ប្រទេសភូមាទៀតផង។ 

ក្នុងកាលលង្កាត្រូវចុះខ្សោយព្រោះជម្លោះរវាងកុលសម្ព័ន្ធទាំងពីរនោះ ប្រមាណ ព.ស.២០៥០ ជនជាតិ Portuguese ក៏បានចូលមកឈ្លានពានថែមទៀត។ ជនជាតិ Portuguese បានចូលមកជួញដូរ ទន្ទឹមនឹងនោះក៏បានស្វែងរកផលប្រយោជន៍អំពីជម្លោះនៃប្រជាជនទាំងពីរនោះ ហើយគ្រប់គ្រងបានដែនដីមួយចំណែក និង ព្យាយាមគាបសង្កត់ប្រជាជន ដែលនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន ឲ្យប្តូរទៅកាន់សាសនាគ្រឹស្តនិកាយកាតូលិក។ សម័យមួយបានដណ្ដើមអំណាចពីព្រះរាជាលង្កាបាន ស្ថានភាពពុទ្ធសាសនាក៏សាបសូន្យជាខ្លាំងឡើង រហូតដល់ត្រូវនិមន្តព្រះសង្ឃពីភូមាមកប្រកបពីធីឧបសម្បទាកម្មម្ដងទៀត។ 

រយៈកាលនេះ ប្រជាជនហូឡង់ដ៍ បានប្រកបពាណិជ្ជកម្ម មានអំណាចខ្លាំងឡើងក្នុងដែនដីបរិវេណនេះ លង្កាបានស្វាគមន៍ជនជាតិហូឡងដ៍ឲ្យចូលមកដើម្បីជួយបណ្ដេញជនជាតិ Portuguese រហូតបានសម្រេចក្នុង ព.ស.២២០០ តែទីបំផុតហូឡងដ៍ក៏បានដណ្ដើមយកទឹកដីមួយភាគ គ្រប់គ្រងជំនួស Portuguese។ ហូឡងដ៍បានព្យាយាមប្រតិស្ឋានគ្រឹស្តសាសនា និង ហាមឃាត់ព្រះពុទ្ធសាសនា ប៉ុន្តែមិនបានសម្រេច ព្រះមហាក្ស័ត្រលង្កាបានទទួលពាក្យណែនាំរបស់ព្រះរាជសរណង្ករ ពី ព.ស.២២៩៤ ឲ្យបញ្ជូនព្រះសង្ឃទៅកាន់ប្រទេសថៃ ហើយនាំព្រះសង្ឃមួយគណៈចំនួន ១០ អង្គមានព្រះឧបាលីជាប្រធាន មកប្រកបពិធីឧបសម្បទាកម្មក្នុងស្រុក កែនឌី មានអ្នកចូលរួមឧបសម្បទាទៅដល់ ៣០០០ នាក់ ព្រះសរណង្ករ បានឧបសម្បទាជាភិក្ខុថ្មីក្នុងគ្រានេះ បានទទួលព្រះរាជទានដំណែងពីព្រះមហាក្ស័ត្រឲ្យជាសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជាការប្រតិស្ឋានគណៈសង្ឃឧបាលីវង្ស ឬសៀមវង្ស ឬនិកាយសៀម នៅលង្កាទ្វីប។

ហូឡងដ៍កាន់កាបអំណាចបានមិនយូរប៉ុន្មានក៏អនថយ អង់គ្លេសក៏ចូលមកជំនួសនៅបរិវេណមាត់ទន្លេ ប្រមាណ ព.ស.២៣៤០ និង ១៩ កន្លងមក អំណាចរបស់អង់គ្លេសបានគ្របដណ្ដប់ទូទាំងលង្កាទ្វីប ដោយអង់គ្លេសវាយឈ្នះព្រះរាជានៃកែនឌី ហើយចុះសន្ធិសញ្ញាធានាសិទ្ធិនៃភាគីខាងលង្កា និង ការពារព្រះពុទ្ធសាសនា ក្រោយមក ព.ស.២៣៦២ កើតមានការក្បត់ឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្លា ពេលអង់គ្លេសបង្ក្រាបរាបហើយ ក៏កែប្រែសេចក្តីក្នុងសន្ធិសញ្ញាសាជាថ្មី រាជវង្សលង្កាតាំងពីបូរាណក៏ត្រូវបញ្ចប់ត្រឹមនេះ។
ពេលលង្កាទ្វីបត្រូវធ្លាក់នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អង់គ្លេសរយៈកាលដំបូង គណៈសង្ឃមានឥស្សរៈច្រើនឡើង បន្តពីសន្ធិសញ្ញាការពារព្រះពុទ្ធសាសនាដូចបានពោលមកហើយនោះ មានព្រះសង្ឃជាច្រើនគណៈបាននិមន្តទៅឧបសម្បទាឯប្រទេសភូមាត្រឡប់មកវិញ ក៏បង្កើតមជ្ឈដ្ឋានបន្តឧបសម្បទវង្សរបស់រៀងខ្លួន ឥស្សរៈភាពរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាប្រព្រឹត្តទៅបានប្រមាណពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋាភិបាលក៏ត្រូវគាបត្បិតអំពីគ្រឹស្តសាសនា ឲ្យលើកលែងឈប់ទាក់ទងជាមួយព្រះពុទ្ធសាសនាគ្រប់យ៉ាង មេដឹកនាំគ្រឹស្តៀនបានដំណើរការផ្សព្វផ្សាយសាសនារបស់ខ្លួន និង ប្រឆាំងជាមួយពុទ្ធសាសនាជាធំ ដល់ថ្នាក់វាយប្រហារពុទ្ធសាសនានៅកណ្ដាលទីសាធារណៈ រាប់ថាព្រះពុទ្ធសាសនាត្រូវជួបនឹងភយន្តរាយយ៉ាងមហន្ត ពីចលនាប្រឆាំង និង បំផ្លិចបំផ្លាញពុទ្ធសាសនា ដែលរដ្ឋាភិបាលបរទេសគាំទ្រ ក្នុងកំឡុងពេលជាង ៣០០ ឆ្នាំ ប្រការសំខាន់នេះជាហេតុឲ្យប្រជាជនលង្កាស្ទុះស្ទា តស៊ូទាមទារឥស្សរៈភាព ដើម្បីនាំសាសនាប្រចាំជាតិរបស់ខ្លួនត្រឡប់មកវិញ ។ ប្រ ទេសលង្កាបានទទួលឥស្សរៈភាពនាឆ្នាំ ព.ស.២៤៩១ ការវាយប្រហារគាបសង្កត់ពីគូបដិបក្សចំពោះពុទ្ធសាសនា បង្កឲ្យកើតប្រតិកិរិយាបង្ខំឲ្យមានការស្ថាបនាស្រោចស្រង់ព្រះពុទ្ធសាសនា និង បង្កើតនូវភាពរឹងប៉ឹងខ្នះខ្នែងធ្វើយ៉ាងប្រកដប្រជាក្នុងការរក្សាការពារសាសនាវប្បធម៌ប្រពៃណីប្រចាំជាតិរបស់ខ្លួនឲ្យរឹតតែល្អប្រសើរឡើង ហើយអាការៈបែបនេះក៏បានស្ថិតស្ថេរគង់វង់នៅរហូតដល់បច្ចប្បន្ននេះ 
គណៈសង្ឃនៅប្រទេសលង្កាបច្ចប្បន្ននេះមាន ៣ និកាយគឺ សៀមវង្ស ឬឧបាលីវង្ស អមរបុរនិកាយ និង រាមញ្ញវង្ស។ សេចក្ដីផ្សេងគ្នាមានត្រឹមបន្តិចបន្តួច ហើយជារឿងនៃប្រវត្តិសាស្រ្ត គឺ កើតមកពីឧបសម្បទវង្សបន្តមកពីប្រទេសថៃឬភូមា។

ព្រះពុទ្ធសាសនានៅអាស៊ីកណ្ដាល
អាស៊ីភាគកណ្ដាលឬក្រុមទន្លេតារិម (Tarim) ជាជំនុំជននៃសិប្បកម្មវត្ថុសម្រាប់គោរពបូជាព្រះពុទ្ធសាសនា ទីធ្លាប់បានជាមជ្ឈមណ្ឌល និង ជាវិថីសំខាន់ក្នុងការផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនាអស់កាលជាច្រើនសតវត្សរ៍។ ព្រះពុទ្ធសាសនាពីប្រទេសឥណ្ឌាផ្សាយចូលមកកាន់ប្រទេសចិនភាគច្រើនក៏អាស្រ័យមាគ៌ានេះ។ អាស៊ីកណ្ដាលជាប្រជុំមាគ៌ាផ្លូវពាណិជ្ជកម្មសំខាន់រវាងចិន ឥណ្ឌា និង ប្រទេសផ្សេង ៗ ជាច្រើន ដូច្នេះទើបជាទីប្រចួបនៃវប្បធម៌ច្រើនក្រុមច្រើនបែប និង មានអនុស្សាវរីយ៍នៃព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងអតីតជាច្រើនប្រការ មានទាំងវត្តវ៉ាអារាម ល្អាង ស្ថូប វិចិត្រកម្ម បដិមាកម្ម គម្ពីរ និង ឯកសារកំណត់ហេតុផ្សេង ៗ ជាច្រើន ជាភាសាបាលីខ្លះ ភាសាសំស្រ្កឹតខ្លះ ភាសាកូតាំងខ្លះ ចិនខ្លះ ព្រមទាំងភាសាផ្សេង ៗ ជាច្រើនភាសា។

មជ្ឈមណ្ឌលសំខាន់បំផុតនៃព្រះពុទ្ធសាសនានៅអាស៊ីកណ្ដាលគឺ កុឆះឬកូចា និង ព្រះសង្ឃ ដែលមានកិត្តិនាមបំផុត គឺ ព្រះកុមារជីព នៃពុទ្ធសតវត្សរ៍ទី ៩។ ព្រះតេជគុណអង្គនេះលោកបានសិក្សាវណ្ណកម្មនៃព្រះពុទ្ធសាសនានៅក័សស្មៀរ៍ ជាច្រើនឆ្នាំដល់ថ្នាក់ចាក់ធ្លុះ ពេលត្រឡប់មកនៅឯកូចាវិញ ក៏ប្រាកដកិត្តិគុណជាអ្នកប្រាជ្ញ ជួនជាស័យនោះចិនកើតការវិវាទជាមួយកូចា ព្រះកុមារជីពត្រូវបានចិនចាប់ទៅធ្វើជាឈ្លើយ និង បានប្រតិបត្តិសាសនកិច្ចនៅប្រទេសចិនអស់រយៈកាលប្រមាណ ១៥ ឆ្នាំ រហូតដល់មរណភាពនៅទីនោះ។ លោកបានបង្រៀនទស្សនវិជ្ជាពុទ្ធសាសនា ហើយបានប្រែគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនាមកជាភាសាចិនជាច្រើន ជាបុគ្គលសំខាន់ម្នាក់ នៃប្រវត្តិសាស្ត្រពុទ្ធសាសនារបស់ប្រទេសចិន។

ព្រះពុទ្ធសាសនានៅអាហ្វហ្គានិស្ថាន
កាលពីដើម អាហ្វហ្គានិស្ថាន គឺជាភូមិភាគមួយនៃដែនដីជម្ពូទ្វីបព្រះពុទ្ធសាសនាបានផ្សាយចូលមកដែនដីបរិវេណនេះតាំងតែពីសម័យ ដែលដែនដីចំណែកមួយនៃអាណាចក្រព្រះបាទអសោកមហារាជ ក្រោយមកភូមិភាគនេះត្រូវបានឋិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាណាចក្រកុសាណៈ និង បានក្លាយទៅជាមជ្ឈដ្ឋានសំខាន់នៃសិល្បកម្មគន្ធារៈ ដូចបានឃើញប្រាកដពីសំណល់បូរាណវត្ថុ ឯ បេក្រេម និង ផាមិយ៉ាន។ 
ព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសឥណ្ឌា

យុគទី ១ ការរក្សាសង្ឃមណ្ឌលឲ្យគង់វង់

យុគទី ២ ព្រះពុទ្ធសាសនារុងរឿងទូទាំងជម្ពូទ្វីប និង ផ្សាយចេញទៅប្រទេសនានា

យុគទី ៣ ការបំបែកខ្លួនចេញ និង រីកចម្រើនរុងរឿង នៃព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន 

យុគទី ៤ មណ្ឌលដ្ឋានការសិក្សា វប្បធម៌ប្រពៃណី និង ការផ្សំផ្គុំជាមួយសាសនា ហិណ្ឌូ

យុគទី ៥ សេចក្ដីអន់ថយ និង សាបសូន្យចាកពីប្រទេសឥណ្ឌា សម័យបច្ចប្បន្ន ហេតុ ដែលនាំឲ្យព្រះពុទ្ធសាសនាសាបសូន្យពីប្រទេសឥណ្ឌា។

ប្រវត្តិព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសឥណ្ឌាសម័យពុទ្ធកាល ជារឿង ដែលមាននៅក្នុងពុទ្ធប្រវត្តិទើបមិនយកមកសម្ដែង ក្នុងទីនេះនឹងពោលចំពោះតែប្រវត្តិក្រោយពីព្រះពុទ្ធបរិនិព្វាន បើសិនជាបែងឲ្យទូលាយ ប្រវត្តិពុទ្ធសាសនាក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាប្រាកដមានជាសម័យដូចតទៅនេះ ៖ 

១. ពុទ្ធសាសនាថេរវាទរុងរឿង ព.ស.១ ដល់ ៥០០

២. ពុទ្ធសាសនាមហាយានរុងរឿង ព.ស. ៥០០ ដល់ ១០០០

៣. ពុទ្ធសាសនាបែបតន្ត្រៈរុងរឿង ព.ស.១០០០ ដល់ ១៥០០

៤. ពុទ្ធសាសនាតន្ត្រៈអន់ថយរហូតដល់ពុទ្ធសាសនាសាបសូន្យចាកប្រទេសឥណ្ឌា ៥. ១៥០០ ដល់ ១៧០០

ដើម្បីងាយស្រួលដល់ការសិក្សា អាចបែងប្រវត្តិពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសឥណ្ឌាជា ៥ យុគគឺ ៖

យុគទី ១ ការរក្សាសង្ឃមណ្ឌលឲ្យគង់វង់(រាប់តាំងតែព្រះពុទ្ធបរិនិព្វាន ដល់មុនសម័យព្រះបាទអសោកមហារាជ ឬ ប្រមាណព.ស.១ ដល់២០០ សេស)

ព.ស. ១ 

ក្រោយពីពុទ្ធបរិនិព្វានបានប្រមាណ ៣ ខែ មានការធ្វើសង្គាយនានៅក្រុងរាជគ្រឹះ 
ប៉ុន្តែពេលការសង្គាយនាចប់សព្វគ្រប់ហើយ ព្រះសង្ឃមួយក្រុមមានព្រះបុរណៈ ជាប្រធាន មិនទទួលស្គាល់នូវការសង្គាយនាគ្រានោះ។

ព.ស. ១០០ 

ពួកភិក្ខុវជ្ជីបុត្រ ប្រកាន់យកវិន័យប្រតិបត្តិស្ដីពីវត្ថុ ១០ យ៉ាង ដែលខុសឆ្គងពីព្រះធម៌វិន័យ ជាហេតុនាំឲ្យកើតមានការធ្វើទុតិយសង្គាយនា ក្នុងក្រុងវេសាលី តែព្រះសង្ឃមួយពួកមានចំនួនច្រើន ដែលបដិបត្តិខុស បាននាំគ្នាបំបែកទៅធ្វើសង្គាយនាដោយឡែករៀងខ្លួន ហៅថា មហាសង្គីតិ និង មាននាមថា មហាសង្ឃិកៈ គឺពួកសង្ឃចំនួនច្រើន ជាហេតុនាំឲ្យព្រះពុទ្ធសាសនាចាប់ផ្ដើមបែកចេញជាពីរនិកាយធំ ៗ គឺ និកាយថេរវាទ បានប្រកាន់ខ្ជាប់គោលធម៌តឹងរឹងតាមធម៌វិន័យក្នុងគ្រាសង្គាយនាលើកទី ១ ជាមួយ និង ពួកអាចារិយវាទ ដែលបដិបត្តិតាមពាក្យប្រៀនប្រដៅ និង ខ្លឹមសារ ដែលអាចារ្យជំនាន់ក្រោយចងក្រងទុកមក ប៉ុន្តែការបែកបាក់មិនទាន់ប្រាកដឡើងដល់ថ្នាក់ដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។
យុគទី ២ ព្រះពុទ្ធសាសនារុងរឿងទូទាំងជម្ពូទ្វីប និង ផ្សាយចេញទៅប្រទេសនានា
(ចាប់តាំងពីស្ដេចចក្រពត្តិទី ១ នៃព្រះបាទអសោកមហារាជ ដល់ស្ដេចចក្រពត្តិទី ២ នៃព្រះបាទកនិសកៈ ប្រមាណ ព.ស.២៥០ ដល់ ព.ស.៥០០)
ព.ស. ២១៨ 
ព្រះបាទអសោកមហារាជបានឡើងសោយរាជ្យក្នុងនគរបាតលីបុត្រ ទ្រង់បែរមកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា និង ទំនុកបំរុងព្រះសង្ឃជាច្រើនក្រៃលែង ជាហេតុនាំឲ្យពពួកតិរ្ថិយ និង ពួក ដែលសម្លឹងឃើញតែលាភសក្ការៈ បន្លំចូកមកបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាជាច្រើន សម្ដែងធម៌ វិន័យខុសឆ្គងភ្លាំងភ្លាត់ទៅជាច្រើន ដោយឡែកនិកាយធំ ៗ មានទៅដល់ ១៨ និកាយ ព្រះបាទអសោកមហារាជ ទើបទ្រង់ចាត់ការជម្រះព្រះពុទ្ធសាសនាឲ្យបរិសុទ្ធ ទ្រង់អារាធនាព្រះមោគ្គល្លីបុត្តតិស្សត្ថេរ ចាត់ចែងធ្វើសង្គាយនាលើកទី ៣ ក្នុងក្រុងបាតលីបុត្ត នៅប្រមាណ ព.ស.២៣៦ ទ្រងកសាងព្រះវិហារចំនួន ៨៤.០០០ កន្លែង សាងសិលាចារិកប្រកាសពុទ្ធសាសនាតាមនយោបាយធម្មវិជ័យ ទូទាំងមហាអណាចក្រ ផ្ដល់សេរីភាពក្នុងការគោរពសាសនា បម្រុងរក្សាឧបត្ថម្ភរាល់សាសនា ទ្រង់បញ្ជូនសមណទូតទៅប្រកាសពុទ្ធសាសនាចំនួន ៩ កន្លែង ទាំងក្នុងរដ្ឋ ដែលនៅក្រោមការគ្រប់គ្រង និង ប្រទេសផ្សេង ៗ ទៀត។ សិល្បកម្មរីកចម្រើនរុងរឿង ចាប់ផ្ដើមមានស្ថាបត្យកម្ម ដែលធ្វើដោយសិលាដុះដាលក្នុងដែនជម្ពូទ្វីបជាលើកដំបូង។

ព.ស.៣៥៩ 

បុស្សយមិត្ត មហាអាមាត្យព្រាហ្មណ៍បានចាត់វិធានការធ្វើគត់ព្រះបាទព្រឹហទរត្ថក្សត្រកាន់ពុទ្ធសាសនាអង្គចុងក្រោយបង្អស់ ជាក្រសែព្រះវង្ស នៃព្រះបាទអសោកមហារាជ ក្នុងរាជវង្សមោរិយៈ ហើយឡើងគ្រងរាជជារាជវង្សសុង្គៈក្នុងក្រុងបាតលីបុត្តជំនួសវិញ ដែលជាភាគីព្រាហ្មណ៍ (រាជវង្សសង្គៈសោយរាជ្យបានប្រមាណ ១១១ ឆ្នាំ) ធ្វើពិធីអស្វមេធ កំចាត់ព្រះពុទ្ធសាសនាដោយការដុតបំផ្លាញវត្តវ៉ាអារាម សម្លាប់ព្រះសង្ឃ និង ឲ្យរង្វាន់ដល់បុគ្គល ដែលសម្លាប់ពុទ្ធសាសនិករាល់គ្នា ប៉ុន្តែការកំចាត់ពុទ្ធសាសនារបស់ព្រះបាទបុស្សយមិត្រ មិនបានសម្រេច ព្រោះព្រះពុទ្ធសាសនាបានរីកសាយភាយចាក់ឫសយ៉ាងគង់វង់ក្នុងសទ្ធារបស់ប្រជាជនរួចទៅហើយ ព្រមទាំងព្រះរាជាអ្នកគ្រប់គ្រងអាណាចក្រផ្សេង ៗ ក៏ក្រោកឡើងប្រឆាំងកាលពីចក្រពត្តិរបស់ព្រះបាទអសោកមហារាជកំពុងបំបែកខ្លួន បានទ្រង់មានសទ្ធា និង ទំនុកបម្រុងព្រះពុទ្ធសាសនាសំខាន់ គឺ ព្រះបាទមិលិន្ទ ឬ Menander (ព.ស.៣៦៨-៣៩៣ ឬ ប្រមាណ ព.ស.៥០០) ព្រះមហាក្សត្រជនជាតិក្រិក ឬយោនក គ្រងរាជ្យនៅសាគលនគរ ក្នុងអណាចក្របាកត្រៀ(បរិវេណដែនគន្ធារៈ និង បញ្ចាបភាគឥសាននៃជម្ពូទ្វីប) ព្រះអង្គទ្រង់ជាអ្នកប្រាជ្ញ បានទ្រង់ចោទឆ្លើយសន្ទនាធម៌ជាមួយព្រះនាគសេន រួចហើយទ្រង់មានសទ្ធាជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ តាមរឿងរ៉ាវ ដែលប្រាកដក្នុងរឿងមិលិន្ទប្បញ្ហា ព្រះពុទ្ធសាសនាបានទទួលការទំនុកបម្រុងឲ្យរុងរឿងសិល្បកម្មក្រិកផ្សំផ្គុំជាមួយឥណ្ឌា ហៅថាសិល្បះបែបគន្ធារះ ក៏ផ្ដើមកើតមានឡើងដោយអាស្រ័យសទ្ធាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា អ្នកប្រាជ្ញបានសន្និដ្ឋានថាជា សម័យដំបូង ដែលមានការកសាងព្រះពុទ្ធរូប។ 
ចំណែកខាងទិសបស្ចឹម និង ទិសទក្សិណចុះមក គឺ ភាគកណ្ដាលនៃប្រទេសឥណ្ឌាទាំងមូល ដែលមានអាណាចក្រតាំងខ្លួនជាឥស្សរៈឡើង ហើយក្រោយមកក៏រុងរឿង គឺអាណាចក្ររបស់ក្សត្ររាជវង្សសត្តវាហនៈ នៃអាណាធរនគរ សឹងមានមណ្ឌលនៃសេចក្ដីចម្រើននៅក្នុងអមរវតី (អមរវតីជារាជធានីចាស់ ក្រោយមកបានផ្លាស់ទៅនៅក្រុងប្រតិស្ឋាន)។ អាណាចក្រនេះបានចាប់ផ្ដើមកកើតឡើងនៅចុងសម័យនៃរាជវង្សមោរិយៈ ពេល ដែលអាណាចក្រនៃព្រះបាទអសោកមហារាជកំពុងបែកបាក់ទន់ខ្សោយ បានច្បាំងឈ្នះក្សត្រនៃក្រុងមគធៈ នៅប្រមាណព.ស.៤៥៥ ហើយមានអំណាចរុងរឿងតមកបានប្រមាណ ៣ សតវត្សរ៍ (រវាងក្ស័ត្រនេះរុងរឿង គឺប្រមាណ ព.ស.៤០០ ដល់ ៧០០ ត្រូវនឹងសម័យរាជវង្សកុសាណៈក្នុងយុគទី៣ )ក្ស័ត្ររាល់ព្រះអង្គក្នុងរាជវង្សនេះ ជាមិត្រក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា និង ទ្រង់បានទំនុកបម្រុងព្រះពុទ្ធសាសនាយ៉ាងពិតប្រាកដរៀងមកអស់ជាច្រើនព្រះអង្គ ជាយុគសម័យ ដែលប្រជាជននិយមចូលចិត្តកសាងវត្ត និង បូជាព្រះចេតិយ មានវត្តវ៉ាអារាមជាច្រើន និង សិល្បះវប្បធម៌បានរីកចម្រើនរុងរឿងអស់មួយគ្រា ស្ថានទីសំខាន់ខាងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលបានទទួលព្រះបរមរាជូបត្ថម្ភទំនុកបម្រុងពីព្រះរាជវង្សនេះ គឺសាញ្ចិ អមរវតី នាគារជុនកោណ្ឌៈ ជាដើម។ 

យុគទី ៣ ការបំបែកខ្លួនចេញ និង រីកចម្រើនរុងរឿងនៃព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន

(ចក្រពត្តិទី ២ នៃព្រះបាទកនិសកៈមហារាជ នៃរាជវង្សកុសាណៈ ប្រមាណ ព.ស.៥០០ដល់៧០០ )

ព.ស.៥១៣ 

ក្សត្រនៃរាជវង្សកុសាណៈ បានវាយឈ្នះក្សត្រក្រិក និង ក្សត្ររាជវង្សសកៈ ចូលមកគ្រប់គ្រងភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសឥណ្ឌា ទ្រង់មានសទ្ធាជ្រះថ្លាទំនុកបម្រុងព្រះពុទ្ធសាសនា (ជាជនជាតិកុសាណៈ កុលសម្ព័ន្ធម៉ុងហ្គោលី ពីដើមនៅអាស៊ីភាគកណ្ដាល ត្រូវជនជាតិ ហ័ន រុករានទន្ទ្រាន ទើបជម្លៀសខ្លួនចេញមកគ្រប់គ្រងដែនដីបរិវេណនេះ ហើយផ្សាយអំណាចចេញទៅរហូតក្លាយជាអាណាចក្ររុងរឿង មានអាណាខេត្តប្រៀបស្មើបច្ចប្បន្នគឺ មួយចំណែករបស់ ប៉ើស៊ៀ កូតាននៅអាស៊ីកណ្ដាល អាហ្វហ្គានិស្ថាន ប៉ាគិស្ថានភាគបស្ចឹមស្ទើតែទាំងមូល ដែនកៈស្មៀរ៍ ឬ គែស្មៀរ៍ ដែនបញ្ចាប់ ចុះមកខាងទិសបូព៌ារហូតដល់ក្រុងពារាណសី រួមមានប្រមាណពាក់កណ្ដាលចក្រពត្តិនៃព្រះបាទអសោកមហារាជ មុនដំបូងរាជវង្សកុសាណៈតាំងរាជធានីនៅក្រុងកាបុល រួចក៏ផ្លាស់មកកាន់បុរុសបុរៈ ឬ Peshawar ហើយទីបំផុតផ្លាស់មកកាន់មថុរា។ នៅក្នុងសម័យជាមួយគ្នានេះ មហាអាណាចក្រ ដែលរុងរឿងក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាភាគកណ្ដាល ក៏គឺ អាណាចក្រនៃរាជវង្សសាតវាហនៈ សឹងបានទំនុកបម្រុងព្រះពុទ្ធសាសនាមកជាច្រើនដូចគ្នា)។

ព.ស.៦២១

ព្រះបាទកនិសកៈ ក្សត្រអង្គទី ៣ នៃរាជវង្សកុសាណៈ ឡើងគ្រងរាជ្យក្នុងក្រុងបុរុស បុ រៈ ជាក្សត្រមានតេជានុភាពបំផុតក្នុងជម្ពូទ្វីប ក្រោយអំពីសម័យនៃព្រះបាទអសោកមហារាជ ទ្រង់មានសទ្ធាជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយមហាយានយ៉ាងក្លៀវក្លា ទ្រង់ឧបត្ថម្ភពុទ្ធសាសនាមហាយានក្នុងការធ្វើសង្គាយនាទី ៤ ចងក្រងព្រះត្រៃបិដកជាភាសាសំស្ក្រឹត។ មហាយានបានបំបែកចេញយ៉ាងច្បាស់លាស់ និង រីកចម្រើនរុងរឿងសាយភាយ មានអ្នកប្រាជ្ញជាទីប្រឹក្សា ជាកវីក្នុងព្រះរាជសំណាក់ទាំងព្រះសង្ឃទាំងគ្រហស្ថ ទ្រង់បានបញ្ជូនសមណទូតទៅផ្សព្វផ្សាយសាសនានៅអាស៊ីភាគកណ្ដាល ធ្វើឲ្យពុទ្ធសាសនារីកដុះដាលទៅដល់ប្រទេស ចិន កូរ៉េ ម៉ុងហ្គោលី និង ជប៉ុន។ សម័យក្រោយមកទ្រង់បានកសាងស្ថូប វត្តអារាមជាច្រើន ហើយក៏ជាសម័យ ដែលសិល្បកម្មគន្ធារៈបានរីកចម្រើនដល់ទីបំផុត។ 
អាណាចក្រកុសាណៈបានរុងរឿងហើយជាស្ពានចម្លងរវាងអារិយធម៌ឥណ្ឌា ចិន និង រ៉ូម៉័ង ឬបច្ឆឹម និង បូព៌ាអស់ប្រមាណ ២០០ ឆ្នាំ នៅចុងសម័យ បានសន្សឹម ៗ ត្រូវបាត់បង់ទឹកដីឲ្យទៅពួកព្រហ្មណ៍ដោយលំដាប់ លុះដល់ដើមពុទ្ធសតវត្សរ៍ទី ៩ ក៏សាបសូន្យព្រះរាជវង្ស និង មានអាណាចក្រគុបតៈនៃរាជវង្សខាងព្រាហ្មណ៍រុងរឿងឡើងជំនួសវិញ។
យុគទី៤ មណ្ឌលដ្ឋានការសិក្សា វប្បធម៌ប្រពៃណី និង ការផ្សំផ្គុំជាមួយសាសនាហិណ្ឌូ (យុគសុវណ្ណនៃឥណ្ឌា ក្នុងសម័យអាណាចក្រហិណ្ឌូ-ពុទ្ធ របស់ចក្រពត្តិគុបតៈទី ៣ នៃព្រះបាទហស្សវឌ្ឍនៈ អាណាចក្រពុទ្ធរបស់រាជវង្សមៃត្រកៈ ប្រមាណ ព.ស.៨០០ ដល់ ១២៥០)។

ព.ស.៨០០

នៅពេលរាជវង្សកុសាណៈអន់ថយអំណាចទៅហើយ អាណាចក្រគុបតៈបានកកើតឡើងនៅដែនមគធៈ ពីដើមមានរាជធានីនៅឯក្រុងបាតលីបុត្ត តែក្រោយមករជ្ជកាលទី ២ បានពង្រីកអាណាចក្រចេញទៅខាងទិសបស្ចឹមរហូតមានអាណាខេត្តទល់ទន្លេទាំងសង្ខាង គឺខាងកើតទល់ឈូងសមុទ្របេងកលបរិវេណបាំងខ្លាឌែស និង ក្រុងក័លកត្តា ខាងលិចទល់សមុទ្រអារាបនៅជ្រោយគុជរ័ត ខាងទិសឥសាន និង ទិសឧត្តរ ស៊ីជម្រៅចូលទៅដល់ដែនរាជាស្ថានមួយភាគ បញ្ចាបមួយភាគ និង ឧត្តរប្រទេសភាគច្រើន ទិសទក្សិណទល់ដងភ្នំវិនធ័យ រួមអាណាខេត្តទាំងអស់ប្រមាណមួយភាគបីនៃចក្រពត្តិព្រះបាទអសោកមហារាជ។ ក្នុងរជ្ជកាលនេះ បានផ្លាស់រាជធានីទៅកាន់ ក្រុងអយុធ្យា ក្សត្រត្រកូលនេះបានគ្រងរាជ្យអស់ប្រមាណ ២ សតវត្សរ៍ ទោះបីជាក្សត្រត្រកូលហិណ្ឌូ ប៉ុន្តែ ព្រះរាជាស្ទើររាល់ព្រះអង្គទ្រង់ឧបត្ថម្ភព្រះពុទ្ធសាសនា និង មានក្សត្រជាច្រើនព្រះអង្គទ្រង់ផ្លាស់មកកាន់ពុទ្ធសាសនាវិញ។ គួរឲ្យសង្កេតថា រាជវង្សកុសាណៈ ជាជនជាតិផ្សេង ដែលចូលមកគ្រប់គ្រងប្រទេសឥណ្ឌា និង បានគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាយ៉ាងក្រៃលែង នៅនាចុងសម័យពេល ដែលកុសាណៈចុះខ្សោយអំណាចទៅ កុលសម្ព័ន្ធផ្សេង ៗ ដែលបានក្រោកឈរតាំងខ្លួនជាធំក៏បានចាប់យកឱកាស ដែលក្សត្រកាន់ពុទ្ធសាសនានេះថាជារឿងរបស់ជាតិដទៃទៅជាមួយផង ហើយបូកភាពជាហិណ្ឌូបញ្ជូល និង ភាពជាឥណ្ឌា សាសនាហិណ្ឌូ ទើបមានភាពជាជាតិនិយម និង ធ្វើឲ្យព្រះពុទ្ធសាសនាចាញប្រៀបជាច្រើន តែដោយអាស្រ័យពុទ្ធសាសនាបានប្រតិស្ឋានយ៉ាងគង់វង់ ប្រជាជនបានគោរពបូជាទូទៅសព្វហើយ វត្ត ដែលជាស្ថាប័នពុទ្ធសាសនាមានឋានះជាស្ថាប័នការសិក្សាចំពោះខ្លួន និង ជារឿង ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នកគ្រប់គ្រង ទោះបីជាប្រជាជនហិណ្ឌូក៏ទំនុកបម្រុងវត្តអារាមក្នុងនាមជាស្ថាប័នការសិក្សារបស់រដ្ឋ ជួនកាលក៏មានព្រះមហេសីជាពុទ្ធសាសនិក ឬមិនដូច្នោះទេ ក៏មានទីប្រឹក្សារាជការជាពុទ្ធសាសនិក ដូចជា ក្សត្រអង្គទី ២ (សមុទ្រគុបត៍) មានលោកឧបរាជវ សុពន្ធុ ជាទីប្រឹក្សាខាងចាត់របបការគ្រប់គ្រងរាជការជាដើម យ៉ាងណាក៏ដោយ ការ ដែលសាសនាហិណ្ឌូជាគោលនៃរាជវង្សនេះ ក៏ជាហេតុនាំឲ្យពុទ្ធសាសនាមានការផ្សះផ្សាជាមួយសាសនាហិណ្ឌូ ជាច្រើនឡើងរឿយ ៗ 
ដែលអាចចាត់ថាជាមូលហេតុនាំឲ្យព្រះពុទ្ធសាសនាអន់ថយម្យ៉ាងដែរ។

សម័យគុបតៈនេះ ជាសម័យ ដែលរុងរឿងទៅដោយសិល្បវិជ្ជាការ វណ្ណកម្មភាសា សំស្ក្រឹតបានរីកចម្រើនដល់ទីបំផុត មានកវីសំខាន់ដូចជា កលិទាស ជាដើម មានការរួបរួមគម្ពីរធម្មសាស្ត្រ ចងក្រងគម្ពីរមហាភារតៈ រាមាយណៈ និង បុរាណៈ មានអ្នកតារាសាស្រ្តសំខាន់ម្នាក់ឈ្មោះ អារ្យភដ្ឋ អ្នកគណិតសាស្ត្រសំខាន់ម្នាក់ឈ្មោះ វរាហមិហិរៈ សល្យពេទ្យ (គ្រូពេទ្យវះកាត់) ម្នាក់ឈ្មោះ សុសរុតៈ សិល្បកម្មផ្សេងចម្រើនលូតលាស់ថ្វីដៃប៉ិនប្រសប់ សាសនាហិណ្ឌូ ក៏កែទម្រង់ខ្លួនឯងឡើងក្នុងរូបបែបថ្មី វត្តក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាក្លាយជាមហាវិហារ ជាស្ថាប័នការសិក្សាដូចមានឈ្មោះថា មហាវិទ្យាល័យ មហាវិហារ ដែលកំពុងកកើតឡើងយ៉ាងល្បីល្បាញជាពិសេសក្នុងសម័យនេះ គឺ សាកលវិទ្យាល័យនាលន្ទា (Nalandaa University) ។ 

លក្ខណពិសេសម្យ៉ាងទៀតក្នុងសម័យនេះ គឺ ការ ដែលព្រះសង្ឃ និង ពួកអ្នកគោចរចារិក ទៅមកក្នុងរវាង [[ឥណ្ឌា]]ជាមួយអាណាចក្រនានាក្នុងអាស៊ីកណ្ដាល បាននាំគម្ពីរពុទ្ធសាសនា និង ព្រះសារីរិកធាតុ ទៅជាមួយខ្លះផង មានអ្នកមកប្រែគម្ពីរយកទៅខ្លះផង អ្នកប្រាជ្ញឥណ្ឌាទៅនៅក្នុងរាជសំណាក់ផ្សេង ៗ ផង សាកលវិទ្យាល័យនានា ដោយឡែកគឺ នាលន្ទា បានជាមជ្ឈមណ្ឌលផ្សព្វផ្សាយ វប្បធម៌រវាងប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយក្នុងយុគនេះ និង បានធ្វើឲ្យព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយានរីកចម្រើនដុះដាលគង់វង់ទូទាំងអាស៊ីបូព៌ា។ អ្នកគោចរចារិកម្នាក់ ដែលប្រាកដឈ្មោះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រយុគនេះគឺ លោកសង្ឃចិន ឈ្មោះហ្វាហៀន ដែលចារិកនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាប្រមាណ ព.ស.៩០០។

ព.ស.១០០០
 
កុលសម្ព័ន្ធហូណៈ ឬហ័នខាវ មានមិហិរកុលៈជាប្រធាន បានចូលរុករានឥណ្ឌា រឹបអូសបានគន្ធារៈ (Gandhara) និង ក័សស្មៀរ៍ (Kashmir) បាន។ ពួកហូណៈ (Huna people) គោរពបូជាសាសនាហិណ្ឌូនិកាយសៃវៈ បានបំផ្លាញវត្តអារាម សម្លាប់ព្រះសង្ឃ ជាពិសេសតក្កសិលា (Taxila) ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលការសិក្សារៀនសូធ្យ វប្បធម៌ និង ព្រះពុទ្ធសាសនានៅក្នុងភូមិភាគនេះ ត្រូវបានកំទេចអស់ក្នុងគ្រានេះ។ ពួកហូណៈ នេះបានបន្តរុករានចូលមករហូតដល់ក្រុងកោសម្ពី (Kaushambi) ប៉ុន្តែនឹងដណ្ដើមយកអាណាចក្រគុបតៈ (Gupta) តែម្តងឲ្យហួសពីនេះទៅទៀតមិនបាន ទោះជាដូច្នោះតែក៏ញ៉ាំងឲ្យគុបតៈ ទន់ខ្សោយទៅ ពួកហូណៈ បានគ្រប់គ្រងអំណាចអស់ប្រមាណ ៥០ ឆ្នាំ ទើបត្រូវក្សត្រគុបតៈ បង្ក្រាបចុះបាន ពួកគុបតៈ ដែលនៅក្នុងឥណ្ឌាក៏បានទទួលយកវប្បធម៌ឥណ្ឌា រួចក៏ក្លាយជាឥណ្ឌាទៅតែម្តង ចំណែករាជវង្សគុបតៈ ទោះបីដណ្ដើមអំណាចមកវិញបាន តែរុងរឿងតមកបានមិនយូរប៉ុន្មានក៏សាបសូន្យអំណាចទៅ។

ព.ស.១១០០

ព្រះបាទហស្សៈ នៃរាជវង្សវឌ្ឍនៈ ជាវណ្ណៈវេស្ស បានកំចាត់បង់អំណាចរបស់ក្សត្រ គុបតៈនៃវណ្ណៈព្រាហ្មណ៍បាន ហើយបានឡើងគ្រងរាជ្យជាមហាក្សត្រដ៏អស្ចារ្យមួយអង្គ មានអាណាខេត្តមកលើឥណ្ឌាភាគខាងជើងចំនួនច្រើន គឺតាំងតែជិតឈូងបេងកល (Bay of Bengal) ទៅរហូតដល់ក្រុងវលភី នៃក្សត្ររាជវង្សមៃត្រកៈ (មាននាមថាជា ចក្រពត្តិនៃអាណាចក្រទាំង ៥ គឺ បញ្ចាប កនោជៈ គៅឌៈ ឬបេងកលៈ មីថិលា ឬ ពិហារ និង ឱរិស្សា) តាំងរាជធានីនៅក្រុង កាន្យកុពជៈ ឬកនោជ ឬ កនៅជ៍ (Kanauj) ព្រះអង្គទ្រង់មានសទ្ធាជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយានយ៉ាងក្រៃលែង បានទ្រង់ទំនុកបម្រុងមហាវិទ្យាល័យនាលន្ទាយ៉ាងល្អប្រសើរ ទ្រង់លើកស្ទួយសិល្បវណ្ណកម្ម និង វិជ្ជាការ ជាយុគខ្លី ៗ ដែលធ្វើឲ្យអារ្យធម៌ឥណ្ឌារីកចម្រើនដល់ទីបំផុតម្តងទៀត ប៉ុន្តែ ពុទ្ធសាសនាសម័យនេះបានចាប់ផ្ដើមក្លាយជាបែបតន្ត្រៈយានទៅហើយ និង រំសាយចូលគ្នាជាមូយសាសនាហិណ្ឌូ យ៉ាងជិតដិតព្រមទាំងប្រើវណ្ណកម្មជាភាសាសំស្ក្រឹតទៀតផង ចំណែកហិណ្ឌូ ទោះជាបានទទួលការឧបត្ថម្ភពីព្រះបាទហស្សៈ តែក៏មិនពេញចិត្តក្នុងការ ដែលព្រះអង្គទំនុកបម្រុងព្រះពុទ្ធសាសនាយ៉ាងក្រៃលែងផងដែរ ដល់ថ្នាក់រកមធ្យោបាយធ្វើគត់ព្រះអង្គ លើកដំបូងត្រូវចាប់បាន តែទីបំផុតព្រះបាទហស្សៈក៏ត្រូវធ្វើគត់បានសម្រេច ក្នុងសម័យនេះមានលោកសង្ឃចិនសំខាន់ចារិកមកមួយអង្គទៀត ឈ្មោះ ហៀនចាំង ឬ យួនឆាង ទាំងសំចាំង (Duong Tam Tang) លោកបានសរសេរកំណត់ហេតុទុកមកជាប្រយោជន៍ដល់ផ្នែកខាងប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន។

នាលន្ទាមហាវិហារ ឬ សាកលវិទ្យាល័យនាលន្ទាក្នុងសម័យនេះ មានអាចរ្យជាមួយ និង សិស្សស្នាក់អាស្រ័យប្រមាណ ១០.០០០ អង្គ សិក្សាធម៌អាថ៌ខាងនិកាយមហាយានជាមុខវិជ្ជាចាប់បង្គាប់ ក្រៅពីនោះសិក្សាមុខវិជ្ជាធម៌អាថ៌វិន័យផ្នែកហីនយាន និរុត្តិសាស្ត្រ តក្កសាស្រ្ត ទស្សនវិជ្ជា វេជ្ជសាស្រ្ត សិល្បៈ ត្រៃវេទ ជាដើម មានអ្នកសិក្សា ទាំងបព្វជិត ទាំងគ្រហស្ថ ទាំងហីនយានទាំងមហាយាន ទាំងពុទ្ធទាំងមិនមែនពុទ្ធ ទាំងប្រជាជនឥណ្ឌាទាំងជនជាតិបរទេស មានការប្រឡងបញ្ចុះដើម្បីចូលសិក្សា មានបណ្ណាល័យ និង អាគារផ្សេង ៗ ដ៏ធំដុំ វិចិត្រដោយសិល្បកម្មយ៉ាងប្រណិតជាច្រើន។

ព.ស.៩៥០-១២៥០

ក្នុងរយៈកាលនេះ មានអាណាចក្រតូចមួយកន្លែង របស់ក្សត្ររាជវង្សមៃត្រកៈ ដែលតាំងរាជធានីនៅក្រុងវលភី (នៅលើជ្រោយគុជរ័ត ដងទន្លេបស្ចឹមរបស់ឥណ្ឌា) ក្សត្ររាជវង្សអង្គនេះបានទ្រង់ឧបត្ថម្ភក៍មហាវិហារមួយកន្លែង ហៅថា វលភី ឬ ទុឌឌា (ហៅឈ្មោះពេញថាទុឌឌាវិហារមណ្ឌល ប្រែថា ចំណោមវត្តរបស់ព្រះនាងទុឌឌា ដែលជាក្សត្រិយានីទ្រង់បានសាងវត្តនេះជាដំបូង)ជាប្រចាំគ្រប់ព្រះអង្គ។ វលភីជាសាកលវិទ្យាល័យពុទ្ធសាសនាហីនយាន ដែលលេចឮរន្ទឺ ជាស្ថាប័នការសិក្សា ដែលមានកិត្តិនាមល្បីល្បាញ់ទន្ទឹមគ្នា ឬគូរប្រកួតជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនាលន្ទា ដែលលេចឮផ្នែកខាងមហាយាន តែត្រូវកងទ័ពមុស្លីមកំទេចអស់គ្មានសល់នៅពេលឥស្លាមចូលមករុករានប្រមាណ ព.ស.១៣៥០ ដល់ ១៤០០)។
យុគទី៥ សេចក្ដីអន់ថយ និង សាបសូន្យចាកពីប្រទេសឥណ្ឌា សម័យបច្ចប្បន្ន ហេតុ ដែលនាំឲ្យព្រះពុទ្ធសាសនាសាបសូន្យពីប្រទេសឥណ្ឌា
(អាណាចក្រពុទ្ធនៃរាជវង្សបាលៈពុទ្ធសាសនាបែបតន្ត្រៈ និង ការរុករានរបស់កងទ័ពមុស្លីម ប្រមាណ ព.ស.១២៥០-១៧០០)

ព.ស.១២៥០

ក្រោយពីព្រះបាទហស្សវឌ្ឍនៈ សោយទិវង្គត់ហើយ ជម្ពូទ្វីបត្រូវជ្រួលច្របល់មិនឈប់ឈរអស់ប្រមាណ ១ សតវត្សរ៍ បន្ទាប់មកមានពួកវណ្ណៈសូទ្រ នៅខាងទិសឥសានកកើតរាជវង្សបាលៈ ឡើងគ្រប់គ្រងអាណាចក្រតូចមួយកន្លែង មានអាណាខេត្តធៀបជាមួយបច្ចុប្បន្នបានដល់រដ្ឋពិហារ និង បេងកលៈ។ ក្សត្ររាជវង្សនេះជាពុទ្ធមាមកៈ បានទំនុកបម្រុងព្រះពុទ្ធសាសនាជាច្រើន ជាពិសេសគឺ សាកលវិទ្យាល័យនាលន្ទា និង មហាវិហារផ្សេង ៗ ហើយទ្រង់បានសាងសាលាមហាវិទ្យាល័យថ្មី ៗ នៃរាជវង្សបាលៈជាច្រើនកន្លែងទៀត គឺ ឱទន្តបុរៈ វិក្រមសិលា សោមបុរៈ និង ជគ័ទ្ទលៈ ឬ វ៉ារេនទ្រី ស្ថាប័នទាំងនេះនៅតែធ្វើតួនាទីជាមជ្ឈមណ្ឌលការសិក្សា និង ផ្សព្វផ្សាយវប្បធម៌អន្តរជាតិរហូតមកបានយ៉ាងល្អប្រសើរ ដូចជាក្សត្រស្រីវិជ័យមួយព្រះអង្គ ទ្រង់បានកសាងវត្តថ្វាយនាលន្ទា កាលពី ប្រមាណ ព.ស.១៣៥០ ព្រះសាន្ត្រក្សិតៈ និង បទមសម្ភវៈបានធ្វើដំណើរពីនាលន្ទាទៅផ្សព្វផ្សាយពុទ្ធសាសនាក្នុងប្រទេសទីបេ នៅពុទ្ធសតវត្សរ៏ទី ១៤ និង ព្រះអតិស បាននិមន្តពីសាកលវិទ្យាល័យវិក្រមសិលា ទៅប្រកាសពុទ្ធសាសនានៅទីបេក្នុងពុទ្ធសតវត្សរ៍ទី ១៦ ជាដើម ចំណែកវិក្រមសិលានោះ ក្រោយមកបានរីកចម្រើនលូតលាស់ជាងនាលន្ទាទៅទៀត។ 
យ៉ាងណាក៏ដោយ ស្ថាប័នពុទ្ធសាសនាទាំងនេះទោះជាមានចំនួនកើនឡើង និង បានទទួលការទំនុកបម្រុងយ៉ាងប្រសើរ តែក្នុងសម័យនេះ បានបែរមកសង្កត់ធ្ងន់ចំពោះតែការសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនាបែបតន្ត្រៈម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ ហើយពុទ្ធសាសនា ដែលចម្រើនរុងរឿងក្នុងសម័យនេះ ក៏តែពុទ្ធសាសនាបែបតន្ត្រៈ ដែលមានរូបភាពស្រដៀងគ្នានឹងតន្ត្រៈក្នុងសាសនាហិណ្ឌូគ្រប់កន្លែង ជាភាពរីកចម្រើន ដែលអន់ថយនាំឲ្យសាបសូន្យនៅទីបំផុតនោះឯង។

ព.ស.១៣០០ 

សង្ករាចារ្យ អ្នកបួសក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ និកាយសៃវៈ អ្នកប្រកាសទស្សនវិជ្ជាវេទាន្តៈ 
បាននាំយកគោលធម៌ និង [[ទស្សនវិជ្ជា]]ក្នុងពុទ្ធសាសនាទៅកែឆ្នៃជាថ្មីឲ្យទៅជាពាក្យប្រៀនប្រ
ដៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ដើរប្រកាស និង ចោទឆ្លើយក្នុងភូមិស្ថាននានា និង នាំយកគតិនៃការបង្កើតគណៈសង្ឃ និង សាងវត្តក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ទៅចាត់តាំងគណៈអ្នកបួស (ស័នយ៉ាសី) និង សាងវត្តហិណ្ឌូឡើង ផ្សព្វផ្សាយសាសនា និង សង្គ្រោះប្រជាជន ធ្វើឲ្យសាសនាហិណ្ឌូរីកចម្រើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ចំណែកព្រះសង្ឃក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលកំពុងវង្វេងភ្លេចតួនាទីរបស់ខ្លួន និង មានគំនិតវិប្បរិតទៅ ទើបត្រូវធ្លាក់នៅក្នុងសភាពចាញប្រៀប ថែមទាំងជម្រុញឲ្យទន់ខ្សោយរឹតតែឆាបឡើងទៀត។ 

ព.ស.១៥០០

ចាប់ពីពេលនេះទៅ ពុទ្ធសាសនាបែបតន្ត្រៈ បានប្រែរូបទៅក្នុងផ្លូវអន់ថយជាខ្លាំងឡើង វង្វេងងប់ងល់ក្នុងរឿងអបិយជំនឿ មន្តអាគមគាថា យន្ត ការសម្ដែងខាងភេទអនាចារផ្សេង ៗ រហូតដល់ញែកមិនចេញអំពីតន្ត្រៈតាមលទ្ធិសក្តិសិទ្ធិនៃសាសនាហិណ្ឌូ និង ផ្សព្វផ្សាយលទ្ធិនេះចេញទៅកាន់ទីបេ នេបាល ជាដើមទៀតផង សភាពបែបនេះបានប្រព្រឹត្តិទៅរហូតដល់ទីអវសាននៃពុទ្ធសាសនាក្នុង ព.ស.១៧០០។

ព.ស.១៧០០

ក្នុងខណៈ ដែលប្រទេសឥណ្ឌាកំពុងចុះខ្សោយ មិនអាចរួមកម្លាំងគ្នាជាអាណាចក្រមួយធំបាននេះ កងទ័ពមុស្លីម ក៏បានរុករានទន្ទ្រានចូលមកតាំងតែពីទិសពាយ័ព្យរហូតស្ទើរទូទាំងជម្ពូទ្វីប គ្រប់កន្លែង ដែលកន្លងទៅនោះ។ ទ័ពមុស្លីមបានសម្លាប់ព្រះសង្ឃ ដុតបំផ្លាញវត្ត និង វត្ថុសម្បត្តិខាងព្រះពុទ្ធសាសនា រួមទាំងបណ្ណាល័យ និង គម្ពីរក្បួនខ្នាតផ្សេង ៗ គ្រប់យ៉ាងទាំងអស់ កន្លែងខ្លះសម្បីតែសពខ្មោចក៏មិនទុកឲ្យសល់។ ព្រះសង្ឃមួយចំនួនក៏រត់គេចទាន់ បានគេចទៅនៅនេបាលខ្លះ ទីបេខ្លះ អាចនិយាយបានថា ព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលកំពុងទន់ខ្សោយស្រាប់ក៏បានសាបសូន្យចាកប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងពេលនេះ ចំណែកសាសនាហិណ្ឌូ ទោះជាត្រូវបំផ្លិចបំផ្លាញដូចគ្នា ប៉ុន្តែដោយសភាពផ្សេងគ្នា ដូចជាអ្នកបួសហិណ្ឌូខ្លះអាស្រ័យនៅក្នុងផ្ទះសម្បែងស្លៀកពាក់ដូចជាអ្នកស្រុកធម្មតាជាហេតុនាំឲ្យពិបាកញែកឲ្យច្បាស់ ទើបសេសសល់នៅ ធ្វើឲ្យសាសនាហិណ្ឌូកម្រើកខ្លួនឡើងវិញបាននៅពេលខាងក្រោយ។

ចាប់តាំងពីពេលនេះតទៅ គឺជាយុគនៃអាណាចក្រមុស្លីម អូសវែងអន្លាយអស់កាលប្រមាណ ៥០០ ឆ្នាំ។ ក្នុងយុគនេះជាទីរួមអំណាចរបស់ចក្រពត្តិម៉ោកុល ឬមុខុលបានច្រើនបំផុត តាំងពី ព.ស.២០៦៩ ដល់ ២៣២៧ និង រយៈកាល ដែលរុងរឿងបំផុត គឺរជ្ជកាលនៃព្រះបាទអាក់បារ៍មហារាជ (ព.ស.២០៩៩-២១៤៨) សឹងជាក្សត្រមុស្លីម ដែលបន្ធូរបន្ថយ ឲ្យឱកាសក្នុងការគោរពសាសនា។ 

សម័យបច្ចុប្បន្ន

ព.ស.២០៤១ ជនជាតិអីរ៉ុប បានចាប់ផ្ដើមចូលមកទាក់ទងធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយជនជាតិឥណ្ឌា ដោយជនជាតិព័រទុយហ្គ័លមុនគេ ក្រោយនោះជនជាតិហូឡង់ដ៍ និង ជនជាតិអង់គ្លេសបានចូលមកជាលំដាប់។ ឥណ្ឌាបានធ្លាក់ទៅក្នុងអាណានិគមរបស់អង់គ្លេសតាំងពី ព.ស.២៣២៧ និង បានឯករាជ្យវិញកាលពី ថ្ងៃទី ១៥ សីហា ព.ស.២៤៩០ ដោយបែងជាពីប្រទេសគឺ ឥណ្ឌា និង បាគិស្ថាន។
ក្នុងសម័យ ដែលឥណ្ឌាធ្លាក់ទៅក្នុងអាណានិគមនោះ អីរ៉ុបបាននាំសាសនាគ្រិស្តចូលទៅផ្សព្វផ្សាយ ប៉ុន្តែមិនសូវបានទទួលផលប៉ុន្មាន ពេល ដែលឥណ្ឌាភ្ញាក់ខ្លួនក្លាយជាអ្នកជាតិនិយម ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនក្នុងរឿងនៃសាសនាផងដែរ ធ្វើឲ្យមានការទំនុកបម្រុងស្ថាបនាសាសនាហិណ្ឌូ ប្រជាជនគង់នៅមានការគោរពបូជាសាសនាហិណ្ឌូយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន តាមស្ថិតិពី ព.ស. ២៥០៤ ប្រជាជនឥណ្ឌាគោរពសាសនាហិណ្ឌូប្រមាណ ៨៣,៥% ឥស្លាម ១០,៧% គ្រិស្ត ២,៤% សិក្ខ ១,៨% និង ឈេន (ឈាន ឬ ធ្យាន) ០,៥% រីឯពុទ្ធសាសនាគង់នៅមានការបំភ្លេចនៅឡើយ អស់រយៈកាលតាំងតែពី ពុទ្ធសតវត្សរ៍ទី ១៨ ដល់សតវត្សរ៍ទី ២៤ ទោះបីជាមានការគោរពប្រតិបត្តិតាមគោលធម៌របស់ពុទ្ធសាសនាជាច្រើនប្រការ ក៏បានប្រព្រឹត្តទៅដោយមិនដឹងខ្លួន ព្រោះត្រូវបានគួបបញ្ចូលជាចំណែកមួយក្នុងគោលធម៌នៃសាសនាព្រាហ្មណ៍ហិណ្ឌូ ឬកម្លាយឲ្យទៅជាសាសនាហិណ្ឌូរួចទៅហើយ ដូចជា ការបូជាពុទ្ធាវតារ ក្នុងឋានះជាព្រះពុទ្ធមួយអង្គក្នុងនាមជាអវតាររបស់ព្រះនារាយណ៍ក្នុងសាសនាហិណ្ឌូជាដើម នៅពេល ដែលពួកហិណ្ឌូបាននិយាយ ឬបានស្ដាប់នូវរឿងរ៉ាវរបស់ពុទ្ធសាសនាក៏មានគំនិតថាហាក់ដូចជារឿងពីក្រៅសាសនា ពុទ្ធសាសនិកជនក៏មាននៅសល់ត្រឹមតែជាក្រុមតូចតាចនៅដែនក័សស្មៀរ៍ អស្ស័ម និង ចិត្តៈកងប៉ុណ្ណោះ។

ការស្ថាបនាព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសឥណ្ឌា ទើបតែនឹងមានមកក្នុងពេលថ្មី ៗ នេះ និង ភាគច្រើនកើតមកពីការចាប់ផ្ដើម ឬខ្វល់ខ្វាយរបស់ជនជាតិអីរ៉ុប និង អាមេរិកាំង ដែលបានសិក្សារៀនសូធ្យហើយមានសទ្ធាដូចមានហេតុការសំខាន់តទៅនេះ។

ព.ស.២៣៩៥ 

លោកឧត្តមសេនីយ៍ អលេកសាន់ឌើររ៍ ខ័ន និង ហែម អ្នកបូរាណវិទូឥណ្ឌា និង អ្នកស្រាវជ្រាវ បានដំណើរការគាស់រកឃើញនូវបូរាណស្ថាន និង បូរាណវត្ថុផ្សេង ៗ ជាច្រើនខាងផ្នែកព្រះពុទ្ធសាសនា បង្ហាញឲ្យពិភពលោក និង ប្រជាជនឥណ្ឌាបានរំភើបក្នុងការបានឃើញនូវភាពមហស្ចារ្យនៃព្រះពុទ្ធសាសនា ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចជា រឿងព្រះបាទអសោកមហារាជ និង នាលន្ទា ជាដើម។
ព.ស.២៤២២
លោក អេតវ៉ីន អានោលដ៍ ជនជាតិអង់គ្លេស អ្នកនិពន្ធរឿងប្រទីបនៃទ្វីបអាស៊ី ឬ “The Light of Asia” ជាសៀវភៅពុទ្ធប្រវត្តិ ដែលពិរោះក្បោះក្បាយ ធ្វើឲ្យជនជាតិឥណ្ឌា និង ពួកបស្ចឹមប្រទេសចាប់អារមណ៍ជាមួយព្រះពុទ្ធសាសនាច្រើនឡើង ដល់ថ្នាក់អ្នកខ្លះប្ដូរសាសនាតែម្ដងក៏មាន។

ព.ស.២៤២៤

T. W. រីស ដេវិដស៍ ជាមួយភរិយា និង គណៈ រួមគ្នាបង្កើតសមាគមបាលីបករណ៍ (The Pali Text Society) ឡើងនៅទីក្រុងឡុងដ៍ ប្រទេសអង់គ្លេស ដើម្បីបោះពុម្ពព្រះត្រៃបិដក និង គម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនាផ្សេង ៗ រាប់ថាជាជំហានសំខាន់ក្នុងការសិក្សាភាសាបាលី និង ព្រះពុទ្ធសាសនានាសម័យបច្ចុប្បន្ន។ ក្នុងរយៈកាលនេះ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវភាសាបាលី និង ព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងចំណោមជនជាតិអីរ៉ុបបានឈានមុខយ៉ាងច្រើន ដូជាមានការបោះពុម្ពវចនានុក្រមភាសាបាលីអង់គ្លេស របស់សីលឌើរ៍ កាលពី ព.ស.២៤១៨ បោះពុម្ពអ្ដឋកថាជាតកដោយភាសារ៉ូម៉័ងគ្រប់ឈុត ក្នុងព.ស.២៤២០-២៤៤០ ប្រែ និង បោះពុម្ពគម្ពីរ ទីបវង្សព.ស.២៤២១ បោះពុម្ពបាលីវិន័យបិដកក្រប់ឈុត ព.ស.២៤២២-២៤២៦ បោះពុម្ពមិលិន្ទ បញ្ហា ព.ស.២៤២៣ បោះពុម្ពបាលីសុតន្តបិដកអភិធម្មបិដក និង សៀវភៅអដ្ឋកថាសំខាន់ ៗ ក្នុងរវាង ព.ស.២៤២៧ ដល់ ២៤៦៨ ព្រមទាំងចាប់ផ្ដើមការបោះពុម្ពព្រះត្រៃបិដកប្រែតាំងពីប្រមាណ ព.ស.២៤២៤ ជាដើមមក ចំណែកខាងគម្ពីរខាងផ្នែកសំស្ក្រឹតរបស់មហាយានក៏មានការរីកចម្រើនទៅមុខមិនអន់ជាងគ្នាដែរ ពោលគឺ បច្ចុប្បន្នគម្ពីរតម្រាសិក្សាភាសាបាលីសំស្ក្រឹត និង ព្រពុទ្ធសាសនា ដែលជាភាសាអង់គ្លេសមានគ្រប់បរិបូណ៌ជាងភាសានានាទាំងអស់។

ព.ស.២៤៣៥

បានបង្កើតសមាគមពុទ្ធសាសនាបករណ៍ (The BuddhistText Society) នៅទីក្រុង ក័លកត្តា បញ្ជាក់ថាជាការភ្ញាក់ខ្លួនក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញឥណ្ឌា ដែលកើតឡើងអាស្រ័យការខ្វល់ខ្វាយសិក្សាស្រាវជ្រាវរៀនសូធ្យពីជនជាតិអីរ៉ុបយ៉ាងរឹងប៉ឹងពិតប្រាកដ។ ក្នុងរយៈកាលតមកនេះ អ្នកប្រាជ្ញឥណ្ឌាបានចាប់ផ្ដើមសិក្សាស្រាវជ្រាវព្រះពុទ្ធសាសនា ទាំងផ្នែកធម៌អាថ៌វិន័យ និង ប្រវត្តិសាស្ត្រ ច្រើនឡើងដោយលំដាប់ នៅពេលឥណ្ឌាបានឯករាជ្យរួចហើយ រដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋពិហារ បានបង្កើតនវនាលន្ទាមហាវិហារ ឬស្ថាប័នស្រាវជ្រាវវិគ្រោះការសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនា និង ភាសាបាលីនៃនាលន្ទាឡើងមក កាលពី ព.ស.២៤៩៤ ក្នុងទីជិតនៃមហាវិទ្យាល័យនាលន្ទាដើម ទោះស្ថាប័នការសិក្សាជាន់ខ្ពស់កន្លែងផ្សេង ៗ ក៏មានការបង្រៀនវិជ្ជាព្រះពុទ្ធសាសនា ភាសាបាលីខ្លះ ៗ ជាច្រើនកន្លែងក៏ដោយ។

ព.ស.២៤៣៤

អនាគារិកធម្មបាល ជនជាតិលង្កា(ឈ្មោះដើម ដេវិដ ហេមវិត្រនេ) កើតក្នុង
ត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ដែលប្ដូរទៅកាន់សាសនាគ្រិស្ត ហើយបានទទួលពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់គ្រូជនជាតិអាមេរិកម្នាក់ឈ្មោះ ឧត្តមសេនីយ៍ឯក អកខតត៍ ឲ្យគោរពបូជាព្រះពុទ្ធសាសនា មានការយល់ច្បាស់ក្នុងស្ថានការណ៍ផ្សេង ៗ និង មានសេចក្ដីប្រាថ្នាយ៉ាងចាស់ក្លា ដែលនឹងស្ថាបនាព្រះពុទ្ធសាសនា ទើបប្រើឈ្មោះថ្មីដើម្បីសម្ដែងនូវគោលបំណងរបស់ខ្លួន បានទៅនមស្សការសំវេជនីយដ្ឋាននានាក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា បានឃើញពុទ្ធគយា ដែលជាស្ថានទីត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ ត្រូវបោះបង់ចោលមិនមានអ្នកថែររក្សា និង នៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ្នកបួសហិណ្ឌូ ហើយបានទៅប្ដេជ្ញាចំពោះដើមពោធិព្រឹក្សកន្លែង ដែលទ្រង់ត្រាស់ដឹងថា “នឹងសូមលះបង់ពលីជីវិតរបស់ខ្លួន ដើម្បីស្រោចស្រង់បូជនីយដ្ឋាននៃព្រះពុទ្ធសាសនាឲ្យរួចផុតពីសភាព ដែលត្រូវបោះបង់ចោលឲ្យទាល់តែបាន” នៅក្នុងឆ្នាំនេះឯង អនាគារិកធម្មបាល បានចាប់ផ្ដើមបង្កើត មហាពោធិសមាគម ដំបូងឯពុទ្ធគយា ក្រោមកបានធ្វើការឯកឯងយ៉ាងស្មោះស្ម័គ្រដើម្បីស្ដារព្រះពុទ្ធសាសនា បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសផ្សេង ៗ ផ្សព្វផ្សាយពុទ្ធធម៌ និង បវរណាបណ្ដាជន សេចក្តីព្យាយាមរបស់គាត់បានធ្វើកើតមានការភ្ញាក់រលឹក និង រួមដៃគ្នាជាច្រើន ជាពិសេសគឺ អ្នកអាមេរិកា មហាពោធិសមាគមបានពង្រីកសាខាក្នុងក្រុងសំខាន់ ៗ ផ្សេង ៗ ទូទាំងប្រទេសឥណ្ឌា លោកបានឧបសម្បទាក្នុងវ័យ ដែលចាស់ជរាក្នុងប្រទេសលង្កា កាលពី ព.ស.២៤៧៦ និង អនិច្ចកម្មក្នុងឆ្នាំនេះឯង ពេលមរណភាពបានបន្លែងវាចាថា សូមកើតជាតិថ្មី ២៨ ជាតិទៀតដើម្បីផ្សព្វផ្សាយពុទ្ធធម៌ សេចក្ដីព្យាយាមរបស់លោកបានធ្វើឲ្យពុទ្ធគយារួចផុតពីការគ្រប់គ្រង និង បៀតបៀនរបស់អ្នកបួសហិណ្ឌូ ត្រឡប់បានមកជាកម្មសិទ្ធិរបស់ពុទ្ធសាសនិកជន តាមគោលបំណងប្រាថ្នា ធ្វើឲ្យឋានះនៃព្រះពុទ្ធសាសនាដឹងខ្លួនឡើងវិញហើយពុទ្ធសាសនិកជនបានដំណើរការបន្តដើម្បីព្រះពុទ្ធសាសនាបានរឹងប៉ឹងខ្លាំងឡើង។
ព.ស.២៤៩៩

រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាបានចាត់បុណ្យឆ្លង “ពុទ្ធជយន្តី” ក្នុងឱកាសគ្រប់ខួបពុទ្ធសតវត្សរ៍ទី ២៥ មុនពេលចាត់បុណ្យឆ្លងនោះ រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាបានជួសជុលសំវេជនីយដ្ឋានទាំង ៤ កន្លែង និង ស្ថានទីសំខាន់ខាងព្រះពុទ្ធសាសនាគ្រប់កន្លែងយ៉ាងសម្បើម ព្រមទាំងកសាងទីស្នាក់អាស្រ័យសម្រាប់អ្នកចារិកស្វែងបុណ្យគ្រប់ទីកន្លែង និង បោះពុម្ពសៀវភៅសំខាន់ទុកជាអនុស្សាវរីយ៍ នៃព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ 

ក្នុងឆ្នាំដ ដែលនេះ Dr. អែមបេកការ៍ អតីតកម្មការពង្រៀងរដ្ឋធម្មនូញនឹងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ដំបូងរបស់ឥណ្ឌា ដែលជាអ្នកនាំយកពួកវណ្ណៈសូទ្រ បានប្ដូរពីសាសនាហិណ្ឌូមកប្ដេជ្ញាខ្លួនជាពុទ្ធសាសនិក ធ្វើឲ្យមនុស្សក្នុងវណ្ណៈសូទ្របែរមកគោរពព្រះពុទ្ធសាសនារាប់ចំនួនរាប់លាននាក់។ គាត់ម្នាក់នេះបានដំណើរការក្នុងរឿងផ្សេង ៗ ដើម្បីលើកដំកើងមនុស្សក្នុងវណ្ណៈសូទ្រទាំងខាងសង្គម និង ការសិក្សា ដោយអាស្រ័យធម៌អាថ៌ព្រះពុទ្ធសាសនាចំនួនច្រើន ជាពិសេសគឺខាងផ្នែកការសិក្សា បានបង្កើតវិទ្យាល័យ និង ស្ថាប័នការសិក្សាពុទ្ធសាសនាដើម្បីបង្រៀនមុខវិជ្ជាផ្សេង ៗ ជាច្រើនកន្លែង ដូច សិទ្ធារថវិទ្យាល័យខាងនិតិសាស្ត្រ (ច្បាប់) ជាអាទិ៍។ លោកបានទទួលការគោរពសរសើរពីពួកជនវណ្ណៈសូទ្រប្រដូចទៅជាព្រះពោធិសត្វឬជាព្រះអាទិទេពមួយអង្គ។ Dr. អែមបេកការ៍ បានទទួលអនិច្ចកម្មក្នុង ព.ស.២៤៩៩ នោះឯង។
បច្ចប្បន្ន ពុទ្ធសាសនិកជននៅប្រទេសនានា បានធ្វើដំណើរទៅនមស្សការសំវេជនីយដ្ឋានយ៉ាងកុះកររាល់ឆ្នាំ ប្រទេសខ្លះបានកសាងវត្តតាមបែបវប្បធម៌របស់ខ្លួនទុក នៅនាសំវេជនីយដ្ឋាននោះៗ សម្រាប់ប្រទេសថៃ រដ្ឋាភិបាលបានដំណើរការកសាងវត្តមួយកន្លែងឯពុទ្ធគយា ដាក់នាមវត្តថា វត្តថៃពុទ្ធគយា ឬ Wat Thai Buddhagaya ចាប់ផ្ដើមកសាងដោយការសំណូមពររបស់រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាក្នុងឱកាសសម្ពោធិ៍ ពុទ្ធសតវត្សរ៍ទី ២៥ និង បញ្ជូនព្រះសង្ឃថៃទៅនៅជាប្រចាំ តាំងតែពី ព.ស.២៥០៣ រហូតមក។
មូលហេតុព្រះពុទ្ធសាសនាសាបសូន្យពីឥណ្ឌា
ការសិក្សារឿងនេះនៅមិនទាន់មានភស្តុតាងសម្បូរច្បាស់លាស់ តែតាម ដែលអ្នកប្រាជ្ញបានសន្និដ្ឋានទុក ល្មមនឹងរួបរួមប្រមូលមកដូច្នេះ ៖
១. គណសង្ឃអន់ថយនឹងទន់ខ្សោយចុះ 
ព្រះសង្ឃដើមឡើយឋិតនៅយ៉ាងរឹងប៉ឹងក្នុងការបដិបត្តិសាសនា មានសីល និង ចរិយាវត្ត រក្សារបៀបវិន័យ មានភាពលះបង់ និមន្តចារិកប្រៀនប្រដៅប្រជាជន បំពេញសាសនកិច្ច ដើម្បីប្រយោជន៍មហាជន មនុស្សទើបមានសទ្ធាជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ ព្រះមហាក្ស័ត្រ នាហ្មឺនមន្រ្តី សេដ្ឋី គហបតី នាំគ្នាផ្តល់ការឧបត្ថម្ភ ទំនុកបំរុងកសាងវត្តវ៉ាអារាម ធំធេង ប្រគេនទីធ្លា រហូតដល់ក្លាយទៅជាមហាវិទ្យល័យក៏មាន។ ព្រះសង្ឃមានជីវភាពសុខស្រួល តាំងចិត្តសិក្សាប្រតិបត្តិ និង អប់រំប្រៀនប្រដៅប្រជាជន មិនលះបង់ចោលនូវតួនាទី ដល់ប្រជាជន ពុទ្ធបរស័ទ ព្រះពុទ្ធសាសនាក៏រុងរឿង តែបន្ទាប់មកដោយអាស្រ័យជីវិត ដែលបានទទួលការទំនុកបំរុងយ៉ាងសុខស្រួលនោះ ក៏ធ្វើឲ្យជាប់ជំពាក់ និង ភ្លេចនូវតួនាទីដ៏ពិតប្រាកដរបស់ខ្លួន ជាហេតុនាំឲ្យ ៖

- ជាប់ជំពាក់នឹងសេនាសនសប្បាយ សប្បាយអរក្នុងលាភសក្ការះ និង សេចក្តីសុខស្រួលគិតតែអំពីរឿងផ្ទាល់ខ្លួន និង បច្ច័យជាទីអាស្រ័យរបស់ខ្លួន លះបង់ចោល នូវតួនាទី ដែលត្រូវបំពេញចំពោះប្រជាជនជន។

រវល់តែពីរឿងពិធីកម្ម និង បុណ្យទាន ដែលសប្បាយរីករាយផ្សេងៗ នាំឲ្យការយល់ដឹងអំពីរឿងបុណ្យកុសលមានកំហិតចុះ ព្រោះទទួលបញ្ហាផ្សេងៗ ជារបស់ខ្លួនផ្ទាល់។
- សិក្សារៀនសូត្រជ្រៅជ្រះហើយ តែរវល់វង្វេងជាមួយនឹងការជជែកដេញដោលអំពីបញ្ហាខាងទស្សនវិជ្ជាអន្តគាហិកទិដ្ឋិ នាំឲ្យភ្លេចនូវសាសនកិច្ចរបស់ខ្លួនរវាងពុទ្ធបរិស័ទ។

- មានការប្រព្រឹត្តិប្រតិបត្តិអន់ថយចុះ ព្រោះត្រេកត្រអាលតែក្នុងភាពសុខស្រួល និង 
បែកពាក់សាមគ្គីជាពួកជានិកាយ ព្រោះប្រកាន់ច្រណែនឈ្នាសនិសគ្នា មិនអាចសម្រុះសម្រួលគ្នាបាន។

- ឃើញតែភាពងាយស្រួយ ទៅតាមអំពើចិត្តខ្លួន បណ្តោយទៅតាមចិត្តរបស់មនុស្ស បណ្តោយឲ្យរឿងមន្តអាគម សេចក្តីសក្តិសិទ្ធិឫទ្ធិបដិហារ្យផ្សេងៗកើតមានច្រើនឡើង ខ្លួនឯងក៏ត្រេកត្រអាលស្រវឹងវង្វេង តែក្នុងរឿងទាំងនោះ គួរណាតែធ្វើឲ្យប្រជាជនមានហេតុផលរឹងប៉ឹង មានប្រាជ្ញ និង ទីពឹងខ្លួនឯងបាន បែរជាធ្វើឲ្យប្រជាជនលិចលង់រឿងទាំងអស់នោះទៅវិញ។

-  ធ្វើឲ្យអន់ថយ និង សង្ឃឹមរងចាំទីពឹងរឿងខាងក្រៅឥតខ្លឹមសារខ្លាំងឡើង ធ្វើឲ្យព្រះពុទ្ធសាសនាមានសភាពស្រដៀជាមួយ និង សាសនាដទៃជាច្រើន ដូចជាក្លាយទៅជាលទ្ធិតន្ត្រៈ ដែលមានលក្ខណះអន់ថយ រហូតដល់មានការស្រដៀងជាមួយលទ្ធិតន្រ្តៈនៃសាសនាហិណ្ឌូ និង ធ្វើឲ្យបាត់ទៅនូវលក្ខណៈពិសេសរបស់ខ្លួនឯង។

២. សាសនាហិណ្ឌូ ប្រឆាំង គាបសង្កត់ 

ពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាខ្វែងទំនាស់ និង ទម្លាយភាពទំនុកចិត្តដើមក្នុងសាសនាព្រាហ្មណ៍យ៉ាងច្រើន ជាហេតុនាំឲ្យសាសនាព្រាហ្មណ៍ ឬហិណ្ឌូក្នុងសម័យបន្ទាប់មកព្យាយាមរកវិធីលុបបំបាត់ព្រះពុទ្ធសាសនាដោយវិធីសាស្រ្តផ្សេងៗ បញ្ហាទាំងនេះ គួរនឹងសិក្សាមានខ្លឹមសារតទៅ ៖

- ព្រះពុទ្ធសាសនាប្រៀនប្រដៅថា មនុស្សរាល់គ្នាមានភាពស្មើគ្នា មានសិទ្ធិនឹងឱកាសស្មើគ្នា មិនមានកំណត់ដោយវណ្ណៈ នឹងឲ្យរាល់គ្នាសិក្សានូវព្រះធម៌វិន័យដូចគ្នាទាំងអស់ ពាក្យប្រៀនប្រដៅនេះ ប៉ះទង្គិចដល់សាសនាព្រាហ្មណ៍ ដែលជំនឿថា ខ្លួនឯងជាវណ្ណៈខ្ពង់ខ្ពស់ មានសិទ្ធិពិសេសផ្សេងៗ និង ធ្លាប់ប្រកាន់ខ្ជាប់យ៉ាងដាច់អហង្កានូវការសិក្សាតាមទំនៀមរបស់ព្រាហ្មណ៍ជាអ្នកវណ្ណៈ មានអំណាច និង ឥទ្ធិពលច្រើនដូចជា ជាបុរោហិតរបស់ព្រះរាជាជាដើម តែព្រះពុទ្ធសាសនាផ្សាយទូលាយក្នុងក្រុមប្រជាជនទូទៅ ដរាបណាប្រជាជន នៅមានសទ្ធារឹងមាំ ព្រះសង្ឃនៅជាទីពឹងរបស់ប្រជាជន និង បំពេញតួនាទីចំពោះប្រជាជនយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ ពួកព្រាហ្មណ៍ក៏មិនហានធ្វើឲ្យអន្តរាយ ឬ បើធ្វើក៏មិនបានសម្រេច ទន្ទឹមនឹងនោះ ព្រះមហាក្ស័ត្រក៏ទ្រង់ឧបត្ថម្ភផងដែរ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាកាន់តែគង់វង់ ដែលសង្កេតឃើញថាព្រះមហាក្ស័ត្រ ដែលជាពុទ្ធមាមកៈរាល់ព្រះអង្គ ទ្រង់ផ្តល់នូវសេរីភាពក្នុងជំនឿសាសនា ឧបត្ថម្ភរៀងរាល់សាសនា ដូចជា ព្រះបាទធម្មាសោក ព្រះបាទកនិស្សកៈ ព្រះបាទហស្សវឌ្ឍនៈជាដើម។ តែពួកព្រាហ្មណ៍មិនពេញចិត្តការឧបត្ថម្ភព្រះពុទ្ធសាសនា ដូចជា បុស្សយមិត្ត ទំលាយវង្សក្ស័ត្រពុទ្ធឡើងគ្រងរាជ្យ រួចចំចាត់ចោលនូវព្រះពុទ្ធសាសនា ពួកព្រាហ្មណ៍ និង អ្នករាជការរបស់ព្រះបាទហស្សវឌ្ឍនៈ ឈ្នានិសការឧបត្ថម្ភរបស់ព្រះពុទ្ធ រហូតដល់ដាក់គំរោងការលបធ្វើឃាតជាដើម ។ ក្នុងសម័យ ដែលព្រាហ្មណ៍ឡើងជាក្ស័ត្រ ទោះជាមិនហានបំផ្លាញ់ព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏ប៉ុន្តែធ្វើឲ្យព្រះពុទ្ធសាសនាចុះញមជាមួយនឹង សាសនាហិណ្ឌូ ដល់ទីបំផុតធ្វើឲ្យមានភាពដូចគ្នា និង នៅទីបំផុត ពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាត្រូវរិចរិលខើចទៅ ៗ។

- ពួកព្រាហ្មណ៍ប្រើប្រាស់សាសនាហិណ្ឌូជាគោលនៃលទ្ធិជាតិនិយម ដោយគួបផ្សំភាពជាជាតិឥណ្ឌាចូលជាមួយភាពជាហិណ្ឌូ ដូច ដែលបានសង្កេតឃើញថា ព្រះមហាក្ស័ត្រដ៏កំពូលបំផុតរបស់ឥណ្ឌា ជាពុទ្ធមាមកៈ ច្រើនតែមានក្រសែលោហិតជាជាតិផ្សេង ដែលឃើញយ៉ាងច្បាស់គឺ ព្រះបាទកនិសកៈ ព្រះអង្គមានក្រសែលោហិតជាតិម៉ុងហ្គោលី នៃកុលសម្ព័ន្ធកុសាណៈ ជនជាតិឥណ្ឌាក៏កំចាត់រាជវង្សកុសាណៈ ក្នុងសម័យបន្ទាប់មក ដោយប្រើលទ្ធិជាតិនិយមជាគ្រឿងរួមកំលាំង និង ការ ដែលវង្សក្ស័ត្រនេះកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា ទើបព្រះពុទ្ធសាសនាត្រូវសំគាល់ថាជា សាសនារបស់ជនជាតិផ្សេងដែរ សូម្បីរឿងនេះ ព្រះបាទ ធម្មាសោកមហារាជក៏ដូច្នោះដែរ មានអ្នកប្រាជ្ញសន្និដ្ឋានថា ព្រះអង្គមានព្រះមាតាជាតិគ្រីក ពួកព្រាហ្មណ៍បានព្យាយាមកំចាត់រាជវង្សនេះ ព្រមទាំងព្រះពុទ្ធសាសនា ទោះជាព្រះបាទ ធម្មាសោកមហារាជ ជាព្រះមហាក្ស័ត្រដ៏កំពូលបំផុត តែមិនមានកេរ្ត៍ឈ្មោះក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ជាតិហិណ្ឌូឡើយ។

- ពេល ដែលជនជាតិបច្ចឹមទិសមកសិក្សាស្រាវជ្រាវ ព្រះនាមរបស់ព្រះបាទធម្មាសោកក៏ប្រកដឡើងដែរ រួចទើបជនជាតិឥណ្ឌាយល់ព្រមតាម ក្រៅពីនេះ សូម្បីព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ក៏មានអ្នកសន្និដ្ឋានថា ប្រជាជនកុលសម្ព័ន្ធម៉ុងហ្គោលី ទើបបានជាមិនជាទីពេញ ចិត្តរបស់ ព្រាហ្មណ៍។

- អ្នកប្រាជ្ញហិណ្ឌូព្យាយាមនាំយកគោលការណ៍ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាទៅកែទម្រង់ គោលធម៌របស់ខ្លួនឲ្យទៅជាលក្ខណៈខ្លះ នាំយកទៅធ្វើតាមគំរូខ្លះ ដើម្បីឲ្យមានកម្លាំងប្រហាក់ប្រហែលគ្នាបាន ដើម្បីឲ្យមើលទៅមានភាពស្រដៀងគ្នា លាយលំគ្នា រហូតដល់មិនចាំបាច់មានព្រះពុទ្ធសាសនានៅដាច់ដោយលែក។ ពេលព្រះពុទ្ធសាសនាទន់ខ្សោយទៅ ក៏លាយលំបានងាយ ដូចជា សង្ករាចារ្យ នាំយកទ្រឹស្តីក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ផ្លាស់ប្តូរទៅទស្សនវិជ្ជាវេទានត្តៈរបស់ខ្លួន និង កសាងវត្តហិណ្ឌូ តាំងក្រុមអ្នកបួសតាមបែបក្រុមព្រះសង្ឃអរញ្ញវាសីជាដើម សូម្បីតែព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ក៏ក្លាយអវតារបស់ព្រះនារាយណ៍ផងដែរ។

៣. ជនជាតិមុស្លីមក៏ចូលទៅរុករានទន្ទ្រាន បំផ្លិចបំផ្លាញក្នុងរយៈពេល ដែលព្រះសង្ឃកំពុងតែទន់ខ្សោយចុះនោះ ក៏ស្រាបតែកងទ័ពជនជាតិអារ៉ាប និង ទ៌ួគី ចូលទៅរុករានទន្រ្ទានជារឿយៗ រហូតដល់ទំលាយព្រះពុទ្ធសាសនាឲ្យអស់ទៅ ដូចដុតទំលាយសាកលវិទ្យាល័យវលភី នៅ ព.ស. ១៣៥០-១៤០០ នឹងទំលាយចោលសព្វទីកន្លែងនៅ ព.ស.១៧០០ជាដើមដោយប្រើវិធី ៖

- សម្លាប់ព្រះសង្ឃ ដូចជានៅឯនាលន្ទា អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តមុស្លីម ក៏បានចារឹកថា ព្រះសង្ឃ ដែលត្រូវបានធ្វើឃាតប្រមាណមួយហ្មឺនអង្គ (ជាង) គឺមិនឲ្យសេសសល់កន្លែងណាមួយឡើយ។

- បំផ្លាញ់ស្ថាប័ន និង សំណង់ទាំងឡាយ ដោយដុតបំផ្លាញ់វត្តវ៉ាអារាម និង សាកលវិទ្យាល័យព្រះពុទ្ធសាសនាគ្រប់កន្លែង កន្លែងខ្លះសូម្បីតែសំណល់ក៏ មិនឲ្យនៅសល់ដែរ ។

- ដុតគម្ពីរ និង ក្បួនតំរាព្រះពុទ្ធសាសនា ដូចជាបណ្ណាល័យរបស់សាកលវិទ្យាល័យនាលន្ទា ដុលនៅពេលរាត្រីខែរនោច។

ការទម្លាយបំផ្លាញ់គ្រានេះធ្វើឲ្យព្រះសង្ឃត្រូវបំបែកខ្លួន មិនអាចកកើតឡើងទៀតបានឡើយ។ របបរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាឋិតនៅក្នុងលក្ខណៈជាស្ថាប័ន ដែលបែងពុទ្ធបរិស័ទជាពីរផ្នែក ប្រតិបត្តិតួនាទីនៃផ្នែកនិមួយ ៗ ដោយព្រះសង្ឃអ្នកដឹកនាំខាងស្មារតី មានជីវភាពរស់នៅដាច់ដោយលែក យ៉ាងច្បាស់លាស់កំចាត់បានងាយ ពេលអស់ព្រះសង្ឃអស់មេដឹកនាំ ពុទ្ធសាសនិកត្រូវគាបសង្កត់ខ្លះ ត្រូវអូសទាញខ្លះ ក្លាយជាមុស្លីមទៅ ឬហិណ្ឌូទៅ ផ្នែកខាងហិណ្ឌូទោះជាត្រូវកំចាត់ព្រមជាមួយនោះដែរ តែដោយអាស្រ័យអ្នកហិណ្ឌូមានច្រើនបែប ពួកខ្លះនៅផ្ទះមានគ្រួសារ មានជីវភាពរស់នៅដូចប្រជាជនទូទៅ ក៏រួចផុតទៅបានងាយ ខណៈនោះគោលការណ៍ទួទៅរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា និង ហិណ្ឌូមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ច្រឡូកច្រលំគ្នាជាច្រើនទៅហើយ ពេល ដែលផ្នែកខាងហិណ្ឌូនៅសេសសល់ ទាញចូលទៅហិណ្ឌូ មិនមាននរណារារាំង វត្តព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលនៅសេសសល់ ក៏ត្រូវពួកព្រាហ្មណ៍រឹបអូសយកទៅកាន់កាប ក្លាយជាវត្តហិណ្ឌូ ។ ពុទ្ធបរិស័ទ ដែលនៅសេសសល់ក៏ត្រូវកំលាយបន្តិចម្តងៗ ចូលទៅសង្គមនៃក្នុងវណ្ណៈរបស់ហិណ្ឌូ ។

អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយពោលថា ព្រះពុទ្ធសាសនាមិនបានបាត់បង់សាបសូន្យពីប្រទេសឥណ្ឌា ព្រោះអ្វីៗ ដែលបានកសាងឡើងហើយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ក៏គង់នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងលក្ខណៈបុរាណវិទ្យា និង វប្បធម៌ផ្សេងៗ ដែលនៅមានដំណរតមកទល់ បច្ចុប្បន្ន ចំណែកខាងគោលធម៌ជាគ្រឿងកែទម្រង់ និង ជាបែបយ៉ាងធ្វើឲ្យសាសនាហិណ្ឌូរីកចំរើនមកទល់បច្ចុប្បន្ន ក្លាយទៅជាលក្ខណៈល្អប្រណិតឡើង ដូចជាការបញ្ឈប់ការបូជាយ័ញ មានគោលសីលធម៌ច្បាស់លាស់ឡើង មានគោលទស្សនវិជ្ជាជ្រាលជ្រៅឡើងដោយវិធីទាញយកពីពុទ្ធសាសនា តាម ដែលមានប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនយ៉ាងនេះជាដើម។</text>
      <sha1>8kqpe0dvr9s2o4i8gu86ayliihdjbs1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ហត្ថាកសិករ លីមីតធីត</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26755</id>
    <revision>
      <id>339002</id>
      <parentid>314218</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>339002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6072" sha1="l20f0zuscdvkfkla7a8h2wc7lmdqxyv" xml:space="preserve">'''ហត្ថាកសិករ លីមីតធីត'''ជា[[គ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ]] ផ្ដល់សេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុដូចជា ខ្ចីប្រាក់ សន្សំប្រាក់ ផ្ទេរប្រាក់ និងសេវា[[អេធីអិម]]។ ដំបូង​នៅឆ្នាំ១៩៩៣ ជាគម្រោង​មួយ​សម្រាប់សុវត្ថិភាព​ចំនីអាហារ​បង្កើតដោយ​អង្គការ​កាណាដា OCSD/OXFAM–Quebec ផ្ដល់​ប្រាក់​កំចី សម្រាប់​ប្រជាជន​នៅ​ជនបទ នៃ​ឃុំ​ចំនួន៤​នៃខេត្តពោធិសាត់។ នៅឆ្នាំ១៩៩៦ គម្រោង​សុវត្ថិភាព​ចំនីអាហារ​ត្រូវបានចុះ​បញ្ជី​ក្នុង​ក្រសួង​មហាផ្ទៃ​ជា​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​ហៅថា ហត្ថាកសិករ។ ហត្ថាកសិករ​មានន័យថា​ជា​ដៃ​កសិករ ឬដៃ​សម្រាប់​ជួយ​កសិករ។ ការិយាល័យ​ធំ​នៃ​អង្គការ​នេះ​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ខេត្តពោធិសាត់។ 

[[Category:គ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ]]

== បញ្ហា, ភាពចម្រូងចម្រាស ==

បច្ចុប្បន្ននេះ ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​ជាង​ ២​លាន​នាក់​បាន​ខ្ចី​ប្រាក់​ពីគ្រឹះស្ថាន​មីក្រូ​ហិរញ្ញ​វត្ថុ​។ ដោយ​យោង​តាម​របាយ​ការណ៍​រួម​របស់​​អង្គការ​ [http://www.licadho-cambodia.org/?khmer លីកាដូ] និង[https://teangtnaut.org/ ​សមាគម​ធាង​ត្នោត] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191120114304/http://teangtnaut.org/ |date=2019-11-20 }} បាន​រក​ឃើញ​ថា ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុងក្រោយ​នេះ​ កម្រិត​នៃ​បំណុល​របស់​ប្រជាពល​រដ្ឋ​​បាន​កើន​ឡើង​កាន់​តែខ្លាំង​ឡើងៗ​ ដែលនេះបណ្តាល​ឱ្យ​​អាចកើតមាន​ការ​រំលោភ​បំពាន​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ជាច្រើន​ រួម​មាន​​ការ​បង្ខំ​ឱ្យ​លក់​ដី ​ការ​កេង​ប្រវ័ញ្ច​កំលាំង​ពលកម្ម​កុមារ ការ​ធ្វើចំណាក​ស្រុក​ដោយ​សារ​​បំណុល និង​ការ​បញ្ចាំ​ខ្លួន​ដើម្បី​ដោះ​បំណុល។&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.licadho-cambodia.org/video.php?perm=84&amp;khmer |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2019-11-20 |archivedate=2019-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191025005244/http://www.licadho-cambodia.org/video.php?perm=84&amp;khmer |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

នាំខ្លួនអតីត ប្រធាន ផ្នែក ត្រួតពិនិត្យ និង ប្រតិបត្តិការ នៃ ធនាគារ ហត្ថា  ម្នាក់ មកកា.ត់ទោ.ស  ពាក់ព័ន្ធអំពើល្មើសលួ.ចចូលក្នុង ប្រព័ន្ធទិន្នន័យអាក់ខោនធនាគារ របស់អតិថិជន លួ.ចដកប្រាក់អស់ជាង៦០ម៉ឺនដុល្លារយកទៅលេងល្បែ.ងចាញ់អស់ &lt;ref&gt;{{Citation|title=នាំខ្លួនអតីត ប្រធាន ផ្នែក ត្រួតពិនិត្យ និង ប្រតិបត្តិការ នៃ ធនាគារ ហត្ថា ម្នាក់ មកកា.ត់ទោ.ស {{!}} នាំខ្លួនអតីត ប្រធាន ផ្នែក ត្រួតពិនិត្យ និង ប្រតិបត្តិការ នៃ ធនាគារ ហត្ថា ម្នាក់ មកកា.ត់ទោ.ស ពាក់ព័ន្ធអំពើល្មើសលួ.ចចូលក្នុង... {{!}} By People News Watch {{!}} Facebook|url=https://www.facebook.com/peoplenewsasiatv/videos/%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%BD%E1%9E%93%E1%9E%A2%E1%9E%8F%E1%9E%B8%E1%9E%8F-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%92%E1%9E%B6%E1%9E%93-%E1%9E%95%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9F%82%E1%9E%80-%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BD%E1%9E%8F%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%99-%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A-%E1%9E%93%E1%9F%83-%E1%9E%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%82%E1%9E%B6%E1%9E%9A-%E1%9E%A0%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B-/946080703127745/|accessdate=2024-02-23|language=km}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=នាំខ្លួនអតីត ប្រធាន ផ្នែក ត្រួតពិនិត្យ និង ប្រតិបត្តិការ នៃ ធនាគារ ហត្ថា ម្នាក់ - People News Asia|url=https://www.youtube.com/watch?v=iY_dd0WYDy8|accessdate=2024-02-23|language=km-KH}}&lt;/ref&gt;
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>l20f0zuscdvkfkla7a8h2wc7lmdqxyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>សាកលវិទ្យាល័យ​ត្រាវិញ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26896</id>
    <revision>
      <id>339000</id>
      <parentid>330908</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T17:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>339000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34504" sha1="r6obgnbin3z8eiz11xjc9jjjslyqo09" xml:space="preserve">{{ប្រអប់ព័ត៌មាន សាកលវិទ្យាល័យ
| name  = សាកលវិទ្យាល័យត្រាវិញ
| native_name       = 
| image_name        =
| image_size        = 200 px
| image_alt         = 
| caption           = 
| latin_name        = Tra Vinh University
| motto             = នាំមក​នូវ​ឱកាស​សិក្សា​មាន​គុណ​ភាព​សម្រាប់​សហគមន៍
| established       = ១៩ មិថុនា ២០០៦
| closed            = 
| type              = [[សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋ|សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋ]]
| affiliation       = 
| endowment         = 
| budget            = 
| officer_in_charge = 
| chairman          = 
| chancellor        = 
| president         = 
| vice-president    = 
| superintendent    = 
| provost           = 
| vice_chancellor   = 
| rector            = បណ្ឌិត ផាម ទៀត​ ខាញ់
| principal         = 
| dean              = 
| director          = 
| head_label        = 
| head              = 
| academic_staff    = 
| administrative_staff  = 
| students          = ជាង​ ២០,០០០ នាក់
| undergrad         = 
| postgrad          = 
| doctoral          = 
| other             = 
| city              = [[ត្រាវិញ]]
| state             = 
| province          = 
| country           = [[វៀតណាម]]
| coor              = 
| campus            = ៤ ៖ 
| former_names      = សាកលវិទ្យាល័យ​រង​សហគមន៍ត្រាវិញ
| free_label        = 
| free              = 
| colors            = 
| colours           = 
| athletics         = 
| sports            = 
| nickname          = 
| mascot            = 
| affiliations      = 
| website           = [http://kh.tvu.edu.vn] 
| logo              = [[File:4goc mat.png|thumb|center|tra vinh university logo]]
| footnotes         = 
}}


'''សាកលវិទ្យាល័យត្រាវិញ''' (ហៅកាត់ ជា[[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]]: TVU)​ បង្កើត​ឡើងយោងតាមសេចក្ដីសម្រេចលេខ 141/QĐ/ 2006 - TTg របស់នាយករដ្ឋមន្រ្តី ចុះថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៦  មានទី​ស្នាក់​ការ​កណ្តាល​អាគារ​១២៦ ផ្លូវជាតិ៥៣ សង្កាត់ទី៥ ទីក្រុងត្រាវិញ ខេត្តត្រាវិញ។ សាកលវិទ្យាល័យត្រាវិញ​​បណ្តុះ​បណ្តាល​ធន​ធាន​មនុស្ស​ចម្បង​គេ​លើ​វិស័យ​​ភាសា​វប្បធម៌​វិចិត្រ​សិល្បៈ​ខ្មែរ​ណាម​បូ​​នៅ​​តំ​បន់​វាល​រាប​ទន្លេគឺវ​ឡុង។

ជាសាកលវិទ្យាល័យរបស់រដ្ឋ បណ្តុះ​បណ្តាលច្រើន​កំរិត៖ ពី​ធម្យម​សិក្សា​ជំនាញ ឧត្តម​សិក្សា អនុបណ្ឌិត និង​បណ្ឌិត; ច្រើន​វិស័យ៖ វិស័យ​ភាសា វប្បធម៌ វិចិត្រសិល្បៈ​ខ្មែរ​ណាម​បូ​ សេដ្ឋកិច្ច នីតិសាស្ត្រ ភាសា​បរទេស បច្ចេកទេស បច្ចេកវិទ្យា គីមីសាស្ត្រ កសិកម្ម វារីវប្បកម្ម គរុកោសល្យ វេជ្ជសាស្ត្រ; ច្រើន​បែប​៖ ពេញ​ម៉ោង សញ្ញាបត្រ​ទី២ រៀន​បន្ត​ឡើង សិក្សា​បណ្តើរ​ធ្វើការ​បណ្តើរ សិក្សា​ពីចម្ងាយ ឆ្លើយ​តប​តម្រូវ​ការ​ឯក​ទេស​សម្រាប់​អ្នក​សិក្សា​និង​សហគមន៍។ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត សាកលវិទ្យាល័យ​នៅ​មាន​សហការ​បណ្តុះ​បណ្តាលកំរិតឧត្តមសិក្សា និង​អនុបណ្ឌិត​ជាមួយ​វិទ្យាស្ថាន សាកលវិទ្យាល័យ​នៅ​ក្នុង​និង​ក្រៅ​ប្រ​ទេស។

= ប្រវត្តិ =
សាកលវិទ្យាល័យត្រាវិញ មានប្រភពដើមគឺ​សាកលវិទ្យាល័យរងសហគមន៍ត្រាវិញ បង្កើត​នៅឆ្នាំ២០០១ លើមូលដ្ឋានគម្រោងការសាកលវិទ្យាល័យរងសហគមន៍ Vietnam-Canada ដោយអាស្រាយ​ស្ថាប័នអភិវឌ្ឍពិភពលោកកាណាដា(CIDA)សហព័ន្ធ​សាកលវិទ្យាល័យរង​សហគមន៍កាណាដា​ (ACCC)​វិទ្យាស្ថាន/សាលាមួយចំនួន​របស់កាណាដាដូចជា វិទ្យាស្ថាន និងបច្ចេកទេសអនុវត្តខេត្ត Saskatchewan (SIAST) វិទ្យាស្ថាននាវាចរណ៍ (MI) វិទ្យាស្ថានបច្ចេកទេសកសិកម្មខេត្ត Québec (ITA) និងសាកលវិទ្យាល័យ-សាកលវិទ្យាល័យរង (MUC) និងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមរួមឧបត្ថម្ភអំពីហិរញ្ញវត្ថុនិងបច្ចេកទេស។ គម្រោងការសាកលវិទ្យាល័យរងសហគមន៍វៀតណាម-កាណាដា បញ្ជាក់នូវរូបភាពនៃសាកលវិទ្យាល័យរងសហគមន៍ប្រទេសកាណាដា និងអាចអនុវត្តមានប្រសិទ្ធិភាពក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំក្នុងប្រទេសវៀតណាម។

ថ្ងៃទី ១៩ មិថុនា ២០០៦ នាយករដ្ឋមន្ត្រី​បាន​ចេញ​សេចក្តី​សម្រេច​លេខ 141/QĐ-TTg បង្កើត​សាកលវិទ្យាល័យ​​ត្រាវិញ​លើ​មូលដ្ឋាន​សាកល​វិទ្យាល័យ​រង​សហគមន៍​ត្រាវិញ។

ថ្ងៃទី ២៨ មេសា ២០១១ នាយករដ្ឋមន្ត្រី​បាន​ចេញ​សេចក្តី​សម្រេច​លេខ 639/QĐ-TTg រួម​បញ្ចូល​មហាវិទ្យាល័យ​រង​គរុកោសល្យ​ត្រាវិញ​​​ទៅ​​​ក្នុង​សាកលវិទ្យាល័យ​ត្រាវិញ។

= ចក្ខុវិស័យ =
ជាសាកលវិទ្យាល័យដែលផ្តោតទៅ​រក​ទំនោរ​​​អនុវត្តជាក់​ស្តែង​​​ និង​មាន​លក្ខណៈ​​ពិសេស។

= បេសកកម្ម =
សាកលវិទ្យាល័យត្រាវិញ​បណ្តុះបណ្តាលពហុមុខជំ​នាញ​ ពហុកម្រិត​ និង​សិក្សា​បន្ត​ឡើង​​នៅ​​កម្រិត​ខ្ពស់​ជាង​ ​ដើម្បី​បំពេញ​នូវ​តម្រូវ​​ការ​នៃ​​អ្នកសិក្សា; អភិវឌ្ឍ​កម្មវិធី​សិក្សា​​ ផ្ទេរ​បច្ចេក​វិទ្យា ផ្គត់​ផ្គង់​​សេវាកម្ម​សម្រាប់​សង្គម​ ​រួម​ចំណែក​ដ៏សំ​ខាន់​ក្នុង​ការ​បង្កើន​ឱកាស​ការងារ​ លើក​កម្ពស់​​ជីវភាព​​រស់​នៅ​របស់ប្រ​ជា​ជន​​ក្នុង​​សហគមន៍​ និង​ជំ​រុញ​ការ​អភិវឌ្ឍ​សេដ្ឋកិច្ច​-​​សង្គម​កិច្ច​​​នៅ​ថ្នាក់​​មូល​ដ្ឋាន ​និងថ្នាក់​ជាតិ។​

= កម្មវិធី​បណ្តុះ​បណ្តាល​ =
សាកលវិទ្យាល័យ​ត្រាវិញ​ជា​សាកលវិទ្យាល័យ​រដ្ឋ​នៅ​តំ​បន់​វាល​រាប​ទន្លេ​គឺវ​ឡុង បាន​ក្រ​សួង​អប់រំ​និង​បណ្តុះ​បណ្តាល​ប្រ​គល់​ភារកិច្ច​ជ្រើស​រើស​និស្សិត​នៅ​ទូទាំង​ប្រ​ទេស​រួម​មាន​មុខ​ជំ​នាញ​ចំ​នួន​ ៣៣ កម្រិត​បរិញ្ញាបត្រ​ជាន់​ខ្ពស់ (ថ្នាក់​បណ្ឌិត ៨ និង​អនុបណ្ឌិត ២៥) កម្រិត​បរិញ្ញាបត្រ​ចំ​នួន ៥៩ មុខ​ជំនាញ និង​បរិញ្ញាបត្រ​រងចំ​នួន ៧ មុខ​ជំ​នាញ​ នៅ​លើ​វិស័យ​៖ កសិកម្ម-ជលផល; បច្ចេក​ទេស​-បច្ចេកវិទ្យា​; វេជ្ជសាស្ត្រ​-ឱសថ;​ ភាសា​បរទេស; ភាសា​-វប្បធម៌​-​វិចិត្រ​សិល្បៈ​ខ្មែរ​ណាម​បូ; សេដ្ឋកិច្ច​-ច្បាប់; គីមី​សាស្ត្រ​អនុវត្ត; គរុកោសល្យ; គ្រប់​គ្រង​ការិយាល័យ​-វៀត​ណាម​វិទ្យា-បណ្ណាល័យ; ទ្រឹស្តី​នយោបាយ និង​វិទ្យាសាស្ត្រ​រូបវន្ត។

= គុណភាព​បណ្តុះ​បណ្តាល​ =
យោងតាមចំណាត់ថ្នាក់នៃ Webometrics ឆ្នាំ ២០១៧ សាកលវិទ្យាល័យត្រាវិញជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២ នៅតំ​បន់​នៃ​ទិស​ខាងលិច និងជាប់​ចំ​ណាត់​ថ្នាក់​ទី ១៤ នៅប្រទេសវៀតណាម។ 

ចំពោះ​ចំណាត់ថ្នាក់ UI GreenMetric University Ranking សាកលវិទ្យាល័យត្រាវិញជាប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់កំពូលទាំង ៣០០ នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ល្បឿននៃការកែលំអគុណភាពនិងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។

សាកល​វិទ្យាល័យត្រាវិញ​​បានបំពេញលក្ខខណ្ឌ​ស្តង់ដារគុណភាពអប់រំស្របតាមស្តង់ដារថ្មីរបស់ក្រសួងអប់រំនិងបណ្តុះបណ្តាល ហើយបានទទួលស្គាល់នូវ​កម្រិត​​គុណភាពអប់រំអន្តរជាតិ - FIBAA ក្នុងកម្មវិធីចំនួន ០៤ គឺបរិញ្ញាបត្រពាណិជ្ជកម្ម បរិញ្ញាបត្រសេដ្ឋកិច្ច បរិញ្ញាបត្រគណនេយ្យ បរិញ្ញាបត្រធនាគារនិងហិរញ្ញវត្ថុ ព្រម​ទាំង​​ទទួល​ស្គាល់​កម្រិត​ស្តង់​ដារ​នៃ​ AUN, ABET សម្រាប់​មុខ​ជំ​នាញ​វារី​វប្បកម្ម បសុពេទ្យ និង​ក្រុម​មុខ​ជំ​នាញ​ផ្នែក​បច្ចេកទេស​និង​បច្ចេក​វិទ្យា។ សាកលវិទ្យាល័យ​ត្រាវិញ​ក៏​ជា​ជាសមាជិក​នៃ​អង្គ​ការ​ CDIO និង​ជា​សមាជិក​អន្តរជាតិ​តែ​មួយ​គត់​នៃ​សមាគម​​បណ្តា​មហាវិទ្យាល័យ មហាវិទ្យាល័យ​រង​របស់​កាណាដា​-ACCC។

= តម្លៃ​ស្នូល =
អស់​ពីចិត្ត​-តម្លាភាព​-​នវានុវត្ត-​ស្និទ្ធ​ស្នាល

= ទស្សន​អប់រំ =


''«ផ្អែកលើមូលដ្ឋានជាក់ស្តែងប្រកបដោយក្រមសីលធម៌ទំនួល​ខុសត្រូវ​សមត្ថភាព​បណ្តុះ​បណ្តាល​អ្នក​សិក្សាជា​មួយ​នឹងអភិវឌ្ឍបុគ្គលនិងសង្គមឱ្យកាន់​តែប្រសើរ»''

សាកលវិទ្យាល័យត្រាវិញជឿជាក់ថា ការអប់រំ​និង​បណ្តុះបណ្តាល គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ​នៃសង្គម​លទ្ធផល​នៃ​ការ​អប់រំ​ និង​ការ​បណ្តុះ​បណ្តាល​មិន​ត្រឹម​តែ​ធ្វើឱ្យ​មានការ​អភិវឌ្ឍ​ផ្ទាល់ខ្លួនឱ្យ​​ជីវិត​កាន់​តែ​ប្រសើរ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ ថែមទាំង​លើកកម្ពស់​អភិវឌ្ឍ​ទាំងមូល​ទៀតផង។​ កម្មវិធី​បណ្តុះ​បណ្តាល​របស់​សាកល​វិទ្យាល័យ​ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំ និង​បង្កើត​ឡើង​ក្នុង​ទិស​ដៅ​បណ្តុះ​បណ្តាល​សមត្ថភាព​អ្នក​សិក្សា ​​ជាមួយ​នឹង​កម្រិត​​ចំណេះ​ដឹង​ ជំនាញ និងឥរិយាបថ ដែលទទួល​​ពិគ្រោះ​យោបល់​ពី​​ភាគី​ពាក់ព័ន្ធ (រួម​មាន​សហគ្រាស​ និយោជិក អ្នកជំនាញ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ សាស្ត្រាចារ្យ និង​និស្សិត​ជា​ដើម) ដើម្បី​ធានា​ថា អ្នកសិក្សាទទួល​បាន​​សមត្ថភាព​គ្រប់​គ្រាន់ ដើម្បី​​ចូលរួមជា​កម្លាំងធន​ធាន​មនុស្ស​​នៃ​ការងារសង្គម។ សាកល​វិទ្យាល័យ​ជឿជាក់ថា ការ​កសាង​ប្រព័ន្ធ​សិក្សា​រៀន​សូត្រ​ ​ដោយ​ផ្អែក​លើ​​​កត្តាយក​អ្នក​សិក្សា​​​​​ធ្វើ​ជា​ស្នូល​(Student – Centered)​​ នឹង​ផ្តល់​អាទិភាព​ដល់​​និស្សិត​ក្នុង​សកម្ម​ភាព​រៀប​ចំ​ផែន​ការ​សិក្សាដ៏​សមស្រប ដើម្បី​លើកកម្ពស់​សក្តានុពលភាពរបស់ពួកគេ​ក៏​ដូច​​ជា​​​ជំរុញ​ដំណើរ​ការ​នៃការសិក្សា​ដោយ​ស្វ័យ​ភាព​ មាន​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ចំពោះ​ការរៀន​សូត្រ​ផ្ទាល់​ខ្លួន។ ​ឆ្លង​តាម​ទង្វើ​នោះ​ពួក​គេ​មាន​សញ្ញាណ​មនសិការ​​ និងមាន​លទ្ធភាព​សិក្សា​​មួយ​​ជីវិត។ ​

សាកលវិទ្យាល័យត្រាវិញកំណត់ការបណ្តុះបណ្តាល​ជំនាញ​ដល់អ្នកសិក្សាដូចតទៅ៖ សមត្ថភាព​របស់​អ្នក​សិក្សា​នឹង​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​តាម​រយៈ​ការ​រៀន​សូត្រ ​និង​អនុវត្ត​ជំនាញ​វិជ្ជា​ជីវៈ​ជាមួយ​ប្រព័ន្ធ​អនុវត្ត​ការពិសោធន៍នៅក្រុម​ហ៊ុន សហគ្រាស ស្ថាប័ន​​នានា ​ទៅ​តាម​កម្មវិធី​សិក្សា នៃ​ទម្រង់​ CO-OP។ ​លើសពីនេះ ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​សមត្ថភាព​សិក្សា​របស់​បេក្ខសិស្ស​​ប្រ​កប​ដោយ​ភាព​​វិជ្ជមាន​​ សាកលវិទ្យាល័យ​ត្រាវិញ​​មាន​​គោល​ការណ៍​​​ឧបត្ថម្ភចេញ​​​ពី​​សប្បុរសធម៌​ សាស្ត្រាចារ្យ​​នា​នា​​​​ ដោយ​​​ការគាំទ្រ​​ថវិកា​ដល់​​និស្សិតក្នុង​ការ​​សិក្សា​ស្រាវ​ជ្រាវ​​ទៅ​តាម​ឯក​ទេស​ដែលបានសិក្សា​ ហើយ​ទទួលបាន​ចំណេះ​ដឹង​ បំណិន​ជាក់​ស្តែង​​​​នៃ​​បញ្ហា​​កើត​មាន​ក្នុង​សង្គម ​អភិវឌ្ឍកិច្ច​ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​​វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេក​វិទ្យា និង​បញ្ហាប្រឈមនានា​ នា​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​​។ល។​ ព្រម​ទាំង​​ចូល​រួម​សកម្ម​ភាព​​​បម្រើ​សេវា​កម្ម​សហគមន៍​។

ទន្ទឹម​នឹង​ការ​អភិវឌ្ឍ​ជំនាញ​​វិជ្ជាជីវៈ​ បញ្ហា​​ដែល​លត់​ដំ​បំ​ណិន​ ​សីលធម៌វិជ្ជាជីវៈ និង​ទំនួល​ខុស​ត្រូវ​ក្នុង​សហគមន៍​គឺ​មានសារៈសំខាន់ណាស់។ សាកលវិទ្យាល័យត្រាវិញជឿជាក់ថា ចំ​ណុច​ទាំង​អស់​នេះ​ជា​ឧបករណ៍​ចាំបាច់ ​​ជា​ស្ពាន​សម្រាប់​អ្នកសិក្សា​​​ផ្សារ​ភ្ជាប់​​នឹង​​​សង្គម​ គឺ​បាន​​អនុវត្ត​ចំណេះ​ដឹង ​និង​បំណិន​​វិជ្ជាជីវៈ​ក្នុង​សកម្មភាព​ការ​ងារ​។ ហេតុ​ដូច្នេះ ​បំ​ណិន​វិជ្ជាជីវៈ ​​សីលធម៌​ និង​ទំនួល​ខុសត្រូវ​ក្នុង​ការ​ងារ​ ​ត្រូវ​បាន​សាកលវិទ្យាល័យ​ដាក់​បញ្ចូល​​ទៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សា​ទាំង​ឡាយ​។

= យន្តការ​គ្រប់​គ្រង =

===A. ក្រុមប្រឹក្សា​សាកលវិទ្យាល័យ===
បច្ចុប្បន្ន​មាន​ក្រុម​ប្រឹក្សា​ ៣(7/2014): 
1. ក្រុម​ប្រឹក្សា​ចំរុះ
2. ក្រុម​ប្រឹក្សា​ការ​សិក្សា
3. ក្រុម​ប្រឹក្សា​វិទ្យាសាស្ត្រ
===B. មហាវិទ្យាល័យ ===
បច្ចុប្បន្ន​ សាកលវិទ្យាល័យ​ត្រាវិញ​មាន​មហាវិទ្យាល័យ​ចំ​ណុះ​ 12 បណ្តុះ​បណ្តាល​ពី​មធ្យមសិក្សា​ដល់​បណ្ឌិត។

1.មហាវិទ្យាល័យ​គរុកោសល្យ

2. មហាវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រ​មូល​ដ្ឋាន

3. មហាវិទ្យាល័យកសិកម្ម ជលវប្បកម្ម

4. មហាវិទ្យាល័យសេដ្ឋ​កិច្ច​-ច្បាប់

5. មហាវិទ្យាល័យភាសា​បរទេស

6. មហាវិទ្យាល័យបច្ចេកទេស-បច្ចេកវិទ្យា

7.មហាវិទ្យាល័យគីមី​សាស្ត្រ

8. មហាវិទ្យាល័យអភិបាល​ការិយាល័យ បណ្ណាល័យ វៀតណាម​វិទ្យា

9. មហាវិទ្យាល័យបំរុង

10. មហាវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រ-ឱសថ

11. មហាវិទ្យាល័យម៉ាក - ឡេណិន

12. មហាវិទ្យាល័យភាសា វប្បធម៌ វិចិត្រ​សិល្បៈ​ខ្មែរ​ណាម​បូ
===C. ការិយាល័យ ===
មាន 11:

1. ការិយាល័យរដ្ឋបាល

2. ការិយាល័យសិក្សា

3. ការិយាល័យផែន​ការណ៍​-ហិរញ្ញកិច្ច

4. ការិយាល័យគ្រប់​គ្រង​សម្ភារៈឧបទ្ទេស

5. ការិយាល័យធានាគុណភាព​សិក្សា

6. ការិយាល័យសហប្រតិបត្តិការ​-ជំរុញ​គម្រោងការ

7. ការិយាល័យវិទ្យាសាស្ត្របច្ចេកវិទ្យា-បណ្តុះបណ្តាល​ក្រោយ​បរិញ្ញា

8. ការិយាល័យកិច្ច​ការ​សិស្ស-និស្សិត

9. ការិយាល័យគ្រប់​គ្រង​បុគ្គលិក

10. ការិយាល័យគ្រប់គ្រង​ការ​ប្រ​ឡង

11. ការិយាល័យត្រួតពិនិត្យ​នីតិកម្ម

===D.គណៈគ្រប់​គ្រងផ្នែក​​ផ្សេងៗ:===

មាន​ 3:

1. គណៈ​យេនឌ័រ និង​ជនជាតិ

2. គណៈ​គ្រប់គ្រង​អន្តេវាសិកដ្ឋាន

3. គណៈ​អភិវឌ្ឍន៍ប្រព័ន្ធ​បច្ចេកវិទ្យា
===E. មជ្ឈមណ្ឌល===

បច្ចុប្បន្ន​មាន មជ្ឈមណ្ឌល 11, វិទ្យាស្ថាន 1, បណ្ណាល័យ 1, ទស្សនាវដ្តីវិទ្យាសាស្ត្រ 1 និង​សាលា​អនុវត្ត​គរុកោសល្យ សហការបណ្តុះ​បណ្តាល​លើ​គ្រប់វិស័យ៖

* វិទ្យាស្ថាន​អភិវឌ្ឍធនធាន​មនុស្ស

* មជ្ឈមណ្ឌលសហការ​បណ្តុះ​បណ្តាល​អន្តរជាតិ (CiCet)

* មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ ផលិត និង​បម្រើ​សេវាកម្ម(CSP)

* មជ្ឈមណ្ឌលភាសាបរទេស និង​ព័ត៌មាន​វិទ្យា Victory

* មជ្ឈមណ្ឌលសហការ​បណ្តុះ​បណ្តាល​ពីចម្ងាយ

* មជ្ឈមណ្ឌលជំនួយ​បង្កើនសមត្ថភាព​បង្ហាត់​បង្រៀន​និង​រៀន (TLC)

* មជ្ឈមណ្ឌលសហការ​បណ្តុះ​បណ្តាល​នឹង​សហគ្រិន (CTEC)

* មជ្ឈមណ្ឌលទូរគមនាគមន៍ និង​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​សាធារណៈ

* មជ្ឈមណ្ឌលអប់រំការ​ពារ​ជាតិ និង​សន្តិសុខនិស្សិត

* មជ្ឈមណ្ឌលវិភាគ និង​ត្រួត​ពិនិត្យ

* មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវទប់ទល់ការ​ប្រែ​ប្រួល​ធម្មជាតិ និង​អភិវឌ្ឍ​ន៍សហគមន៍

* មជ្ឈមណ្ឌលប្រឹក្សា​វិជ្ជាជីវៈ និងឧទ្ទេសនាមឱកាស​ការ​ងារ​និស្សិត

* សាលា​អនុវត្ត​គរុកោសល្យ

* បណ្ណាល័យ

* ទស្សនាវដ្តីវិទ្យាសាស្ត្រ
===F. សាខា===

1. សាខាយ្វៀន ហាយ

2. សាខា​កូវ​ ង៉ាង
==មើល​បន្ថែម==
{{មើល​បន្ថែម}}

==ឯកសារ​ពិគ្រោះ==

* Hoàng Thái Việt, Trần Vân Mai, Lê Văn Hùng, Nguyễn Thanh Chim, Đỗ Tuyết Khanh. ''VHI 2013 NEWSLETTERS'' (2013), The Vietnameses Heritage Institude [http://www.thevhi.org/vn/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&amp;cntnt01articleid=17&amp;cntnt01lang=vn_VN&amp;cntnt01returnid=59] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303210314/http://www.thevhi.org/vn/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&amp;cntnt01articleid=17&amp;cntnt01lang=vn_VN&amp;cntnt01returnid=59 |date=2016-03-03 }}
* Brian Dick, Ph.D,Engineering Advisor/Professor.  ''STUDY ABROAD REPORT TRA VINH UNIVERSITY - 2009'' (2009), Vancouver Island University [https://www2.viu.ca/internationalization/docs/BrianDick2009.pdf]{{Dead link|date=សីហា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Ms. Thuy (Head of the Teaching and Learning Centre, Tra Vinh University), Prof. Calvin Kalman (Professor and Principal of Science College, Concordia University). ''Teaching Methods in Science &amp; Engineering'' [http://www.cven-recv.org/activities/report-on-the-course-on-teaching-methods-in-scienc.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140828082137/http://www.cven-recv.org/activities/report-on-the-course-on-teaching-methods-in-scienc.html |date=2014-08-28 }}
* Roselynn Verwoord and Michael Wong .''UBC and Tra Vinh University: Developing a Relationship through the Instructional Skills Workshop'',on March 27, 2014. [http://ctlt.ubc.ca/2014/03/27/ubc-and-tra-vinh-university-developing-a-relationship-through-the-instructional-skills-workshop/]
* Nhan Minh Phuc, ''Improving Detection Performance of Duplicate Bug Reports Using Extended Centroid Features'',Falculty of Information Technology, Tra Vinh University, Viet Nam.[http://www.ijarcce.com/upload/2014/october/IJARCCE3H%20a%20minh%20Improving%20Detection%20Performance%20of%20Duplicate%20Bug%20Reports%20Using%20Extended%20Centroid%20Features.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129192712/http://www.ijarcce.com/upload/2014/october/IJARCCE3H%20a%20minh%20Improving%20Detection%20Performance%20of%20Duplicate%20Bug%20Reports%20Using%20Extended%20Centroid%20Features.pdf |date=2014-11-29 }}
* Nhan Minh Phuc.''An Approach to Detecting Duplicate Bug Reports using N-gram Features and Cluster Chrinkage Technique'',  Falculty of Information Technology, Tra Vinh University, Viet Nam.[http://www.ijsrp.org/research-paper-0514/ijsrp-p2918.pdf]
* RMIT workshop in collaboration with SISD/VASS, Tra Vinh University and UNISDR.''Sustainable Urban Development and Climate Change Adaptation in Vietnam'', Tra Vinh, 17 – 18 September 2011.[http://global-cities.info/wp-content/uploads/2012/01/TraVinh-Workshop-Report-2011.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141225012516/http://global-cities.info/wp-content/uploads/2012/01/TraVinh-Workshop-Report-2011.pdf |date=2014-12-25 }}
* Diep Thanh Tung.''Additional Approaches to Assess the Vietnam Provincial Competitiveness Index (PCI)''  1.Faculty of Economics, Laws and Foreign Languages, Tra Vinh University, Vietnam. 2. Institute of Project and Regional Planning, Justus-Liebig-University,Senckenbergstrasse 3, D-35390 Giessen, Germany. [http://www.ccsenet.org/journal/index.php/ibr/article/viewFile/33176/19730] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923201247/http://www.ccsenet.org/journal/index.php/ibr/article/viewFile/33176/19730 |date=2015-09-23 }}
* Phan Quoc Nghia.''Building OLAP Application to Exploit Database of Rice Pests'',Faculty of Engineering and Technology, Tra Vinh University, Viet Nam. [http://www.ijetae.com/files/Volume3Issue11/IJETAE_1113_21.pdf]
* Tran Dang Thinh, Nguyen Van Nguyen.''ENVIRONMENTAL MATTER IN LONG DUC INDUSTRIAL PARK IN TRAVINH PROVINCE – REAL SITUATION AND RECOMMENDATIONS'', University of Technical Education HCMC, Travinh University. [http://www.library-hcmute.tk/jspui/bitstream/1/74/1/03-09.pdf]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Association of Canadian Community Colleges. ''2008-2009 Annual Report - Colleges and Institutes Canada'', 1223 Michael Street North, Suite 200, Ottawa, Ontario Canada [http://www.collegesinstitutes.ca/wp-content/uploads/2014/05/annualreport2008-2009.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923205431/http://www.collegesinstitutes.ca/wp-content/uploads/2014/05/annualreport2008-2009.pdf |date=2015-09-23 }}
* Cao Hữu Hòa(1), Lê Thị Phương Ngọc(2), Nguyễn Thành Long(3).''EXISTENCE, BLOW-UP AND DECAY ESTIMATES FOR A SYSTEM OF NONLINEAR WAVE EQUATIONS ASSOCIATED WITH THE HELICAL FLOWS OF MAXWELL FLUID''. 22 pp. [http://www.hcmus.edu.vn/en/images/TapTomTatHNKhoaHoc8_DHKHTNTpHCM.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130717232320/http://www.hcmus.edu.vn/en/images/TapTomTatHNKhoaHoc8_DHKHTNTpHCM.pdf |date=2013-07-17 }}
* David Han-Min Wang, Department of Accounting, Feng Chia University, Taichung, Taiwan.  Quang Linh Huynh (Corresponding author), Faculty of Economics &amp; Laws, Tra Vinh University, Tra Vinh, Vietnam  ''The Role of Corporate Governance in the Link between Management Accounting System and Firm Performance'', Accepted: April 12, 2014 Published: June 1, 2014, Asian Journal of Finance &amp; Accounting [http://www.macrothink.org/journal/index.php/ajfa/article/viewFile/5159/4376]
* Nguyễn Thị Hiếu, Ortega MA, Ko M, Marh J, Ward WS.. ''ORC4 Surrounds Extruded Chromatin in Female Meiosis.'' (2014), Student Vietnamese Education Foundation cohort 2012, Institute for Biogenesis Research, Department of Anatomy, Biochemistry &amp; Physiology, John A. Burns School of Medicine, University of Hawaii at Manoa, Honolulu, Hawaii. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=orc+4+surrounds+extruded+chromatin+in+female+meiosis]
* Vivienne Waller, Swinburne University of Technology, François Malherbe, Swinburne University of Technology, Ho Dac Tuc, Tra Vinh University. Green transformations at a university campus in Vietnam, 2014, Conference Proceedings. [http://www.acts.asn.au/conference-proceedings/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191522/http://www.acts.asn.au/conference-proceedings/ |date=2016-03-03 }}

==បណ្តាញ​ត​ភ្ជាប់​ខាង​ក្រៅ==
# [http://www.tvu.edu.vn/ គេហទំព័រ​សាកលវិទ្យាល័យ​ត្រាវិញ]
# [http://rdi.tvu.edu.vn/ គេហទំព័រ វិទ្យាស្ថាន​អភិវឌ្ឍន៍​ធន​ធាន​មនុស្ស] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141111143028/http://rdi.tvu.edu.vn/ |date=2014-11-11 }}
# [http://cppc.tvu.edu.vn គេហទំព័រ​ មជ្ឈមណ្ឌល ទូរគមនាគមន៍ និង​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​សាធារណៈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129110611/http://cppc.tvu.edu.vn/ |date=2014-11-29 }}
# [http://cicet.tvu.edu.vn គេហទំព័រ​ មជ្ឈមណ្ឌល សហការ​បណ្តុះ​បណ្តាល​នឹង​សហគ្រិន Cicet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141111142542/http://cicet.tvu.edu.vn/ |date=2014-11-11 }}
# [http://daotao.tvu.edu.vn/ គេហទំព័រ​ ការិយាល័យសិក្សា]</text>
      <sha1>r6obgnbin3z8eiz11xjc9jjjslyqo09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27246</id>
    <revision>
      <id>338999</id>
      <parentid>338625</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T17:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>338999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8111" sha1="js4fcbiegn084ttvl94veuniq59x68f" xml:space="preserve">{{Infobox monarch
| name            = ឝ្រុតវម៌្ម
| title           = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]&lt;br/&gt;([[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]])
| image           =
| caption         =
| reign           = គ.ស ៥៥០-៥៥៥
| coronation      =
| full name       = 
| predecessor     = ព្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]]
| successor       = ព្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]]&lt;br/&gt;([[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]])
| spouse          = [[ឝ្រុតទេវី]]
| issue           = ព្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]]
| royal house     = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}}
| dynasty         = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}}
| father          = [[ស្វ័យកម្ពុជ|ឥសីកម្ពុស្វយម្ភុវ]]
| mother          = [[មេរ៉ា|នាងទេពអប្សរមេរា]]
| birth_date   = 
| birth_place  = [[ជយាទិត្យបុរ]]
| death_date = 
| death_place  = [[ជយាទិត្យបុរ]]
| date of burial  = 
| place of burial =
| religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]][[សៃវៈនិកាយ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}}
|}}

វ្រះបាទ'''ឝ្រុតវម៌្ម''' (គ.ស ?-៥៥៥) រជ្ជកាល (គ.ស ៥០០-៥៥៥) បើតាមសិលាចារឹកបក្សីចាំក្រុងស្ដេច[[ចេនឡា]]មានដើមកំណើត ពី[[ស្វ័យកម្ពុជ|ឥសីកម្ពុស្វយម្ភុវ]]និង[[មេរ៉ា|នាងទេពអប្សរមេរា]] ដែល[[ព្រះសិវៈ|ព្រះឥសូរ]]ប្រទានឲ្យធ្វើព្រះមហេសី។ ស្ដេចដំបូងមានឝ្រុតវម៌្ម ឯរាជបុត្រព្រះនាម[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |title=Preah Khan Reach and The Genealogy of Khmer Kings |publisher=Cambosastra |author=Kenneth T. So |access-date=March 2, 2017 |date= |archive-date=2021-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |archivedate=2021-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ហើយបានកសាងក្រុង[[ប្រាសាទវត្តភូ|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]]ដែលប្រហែលជានៅតំបន់បាសាក់។ ប្រហែលជាស្ដេចទាំងនេះហើយ ដែលជួយរំដោះអ្នកស្រុកឲ្យផុតពីច្រវាក់សួយសាអាករ ដោយខំរើបម្រះខ្លួនពីការគ្រប់គ្រងអាណាចក្រ[[ភ្វូណាន]]។ នៅពាក់កណ្ដាលទី២នៃសតវត្សទី៦ ចេនឡាកាន់តែមានអានុភាពកាន់តែខ្លាំង បានវាយលុកនឹងអាណាចក្រភ្វូណាន។
ស្ថាបនិកនៃនគរនេះដែលជាអ្នកបានរំដោះខ្លួនពីអំណាចរបស់នគរភ្វូណាន គឺព្រះបាទឝ្រុតវម៌្ម។ កំណត់ត្រាចិនបុរាណបានវែកញែកអំពីស្ដេចពីរអង្គ គឺឝ្រុតវម៌្ម និងឝ្រេឝ្ឋវម៌្មដែលបានគ្រប់គ្រងនៅឯរាជធានី[[ប្រាសាទវត្តភូ|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] ស្ថិតនៅលាវខាងត្បូងសម័យទំនើបនេះ។ ឥទ្ធិពលដ៏មហិមានៃអត្តសញ្ញាណរបស់កម្ពុជាត្រូវបានចម្រើនឡើងដោយនគរខ្មែរនៅ[[ភវបុរ]] នៅឯទីក្រុងកម្ពុជា[[កំពង់ធំ]]សម័យទំនើបនេះ។&lt;ref&gt;{{cite book| doi=10.1017/S0041977X08000384 | title= Historical Dictionary of Ancient Southeast Asia |author= John N. Miksic | year= 2007 | isbn= 9780810855229 }}&lt;/ref&gt;

==ព្រះរាជពង្សាវលី==
* ព្រះអគ្គមហេសីព្រះនាម [[ឝ្រុតទេវី]]
* បុត្រព្រះនាម [[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]]

==ឯកសារយោង==
{{Reflist}}
* ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោករស់-ចន្ត្រាបុត្រ។

== សូមមើលផងដែរ ==
* [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] 
* [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] 
* [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] 
* [[រាជានិយមកម្ពុជា]]
* [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]
* [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]]
* ឯកសារចិន
* ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដោយលោកស្រី ត្រឹង ងារ
* ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោករស់ ចន្ទាបុត្រ។
* [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[នគរវ្នំ|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ [[ឈឹក ក្រសេម|ក្រសេម-ទេពពិទូរ]]
* ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ

{{commons category|ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)}}
{{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}}
{{s-start}}
{{s-reg}}
{{s-bef|before= វ្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]]&lt;br/&gt;([[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]])}}
{{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]&lt;br/&gt;([[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]])|years= គ.ស ៥៥០-៥៥៥}}
{{s-aft|after= វ្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]]}}
{{s-end}}

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃជយាទិត្យបុរ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្វុ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]]</text>
      <sha1>js4fcbiegn084ttvl94veuniq59x68f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>រឿងរាមកេរ្តិ៍</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28543</id>
    <revision>
      <id>339005</id>
      <parentid>318586</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T22:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ďeť Daĩĩ Slõý</username>
        <id>52536</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>339005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26770" sha1="3ciuuq73a3iano5cnfd6n2c82sywmlf" xml:space="preserve">[[ឯកសារ:2016_Phnom_Penh,_Pałac_Królewski,_Malowidła_przedstawiające_sceny_z_Reamker_(37).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|[[អង្គទ]](នៅកណ្តាល-ឆ្វេង។),[[ក្រុងរាពណ៍]](នៅកណ្តាល-ផ្នែកខាងស្តាំ។),ព្រះអគ្គមហេសីពីរនាក់នៃ[[ក្រុងរាពណ៍]]([[នាង​មណ្ឌោលគីរី]]-[[នាងកាមអគ្គីនាគ|នាងកាមអគ្]][[នាគ]]),[[វត្តព្រះកែវមរកត]].]]
រាម៉ាយណៈ ({{lang-en|Reamker}}{{lang-th|รามเกียรติ์}},Riêm kê,റീയംകെർ)ឥណ្ឌាមាន័យថាដំណើររបស់រាម ដែលជារឿងដើមរបស់ឥណ្ឌាដែលមានតែមួយកំណាត់ប៉ុណ្ណោះពីពាក់កណ្ដាលសាច់រឿងដល់បញ្ចប់&lt;ref&gt;https://monkcambodia.blogspot.com/2018/04/blog-post_83.html&lt;/ref&gt;

រឿង​រាមកេរ្តិ៍ ខ្មែរមានន័យថា កិត្តិសព្ទ​របស់រាម ភាពល្បីរណ្ទឺរបស់រាម មានតែខ្សែរទី1ដល់ទី10 និងទី75ដល់80។ រាមកេរ្តិ៍ខ្មែរមានលំនាំតាមរឿងរាមាយនៈ របស់ឥណ្ឌា ប៉ុន្តែអ្នកនិពន្ធខ្មែរមានភាពប៉ិនប្រសប់ក្នុងការដាក់បញ្ចូលសាច់រឿងអោយមានស្ថានភាពស្របទៅនឹងរបត់សង្គមខ្មែរនាសម័យបុរាណ។ ខ្សែរវគ្គនៃរឿងរាមកេរ្តិ៍ខ្មែរ បានដាច់ក៏ដោយសារតែថែវប្រាសាទដែលបានឆ្លាក់រឿងនេះ ត្រូវបានបំភ្លេចបំផ្លាញក្នុងភ្លើងសង្គ្រាមជាច្រើនសារ។ ល្ខោនខោលដែលជាទម្រង់ល្ខោនមានតាំងពីសម័យអង្គរ ក៏បានលើកយករឿងរាមកេរ្តិ៍ខ្មែរមកលេងដែរ ដែលនេះជាភស្តុតាងយ៉ាងច្បាស់មួយដែលបង្ហាញថា រឿងរាមកេរ្តិ័ខ្មែរ មានអាយុកាលចាស់ជាង រឿងរាមកៀនថៃទៅទៀត។​&lt;ref&gt;http://reamkerkhmer.blogspot.com/p/characters-des.html&lt;/ref&gt;

រឿងរាមកៀន ថៃមានន័យដូចខ្មែរ មានខ្សែរទី1រហូតដល់បញ្ចប់ ដោយនិពន្ធបន្ថែមដោយស្ដេចថៃផ្ទាល់រាមាទី1។ ថៃក៏បានលេងរឿងរាមកៀនរបស់ខ្លួន ក្នុងទម្រង់ល្ខោនខូន (ល្ខោនដែលមានទម្រង់ស្រដៀងនឹងល្ខោនខោលខ្មែរដែរ) គេដែរ។

ចំពោះតួអង្គព្រះរាមល្ខោនខោល ពលរដ្ឋខ្មែរធ្វើរូបខ្មុក តួអង្គព្រះរាមជាអវតាព្រះវិស្ណុះមានពណ៌ខៀវខ្ចីមានបបូរមាត់ក្រហមស្រាល 

ហើយព្រះរាមថៃមានពណ៌ខៀវចាស់និងមានបបូរមាត់ក្រហមឌិត។​

ព្រះរាមបែបឥណ្ឌាមានទម្រង់ពណ៌ខៀវ។​

រឿងរាមកេរ្តិ៍ ព្រះបាទទស្សរថ សោយរាជ្យនៅ

នគរ តៈថៈសិលា ថៃក្រឡៃទៅជានគរអយុធ្យា 

ព្រះរាម មានឈ្មោះថា [[ព្រះពិស្ណុការ]] ដែលជាឈ្មោះប្រសិដ្ឋនាមដោយកូនស្រីទាំង៧របស់អទិទេពព្រហ្មព្រះរាម ត្រូវបាននាងកោសកល្យាណត្រូវជាមហេសីព្រះបាទទស្សរថ យកមកធ្វើជាកូនដែលមានព្រះបរមនាមថាព្រះរាម ត្បូងនិលខ្មៅកើតជាស្វាខ្មៅ ឈ្មោះនិលភ័ក្រ អ្នកនាំសារព្រះរាម ថៃក្រឡៃទៅជានិលផាត ថ្លើមថ្មពណ៌សកើតជា[[ហនុមាន]] ហនុមានច្រឡំថាព្រះរាមជាឪពុករបស់ខ្លួន ព្រះរាមចង្អុលទៅព្រះអាទិត្យ ហនុមានហោះទៅព្រះអាទិត្យក្រឡេកឆេះសល់តែរោមមួយសរសៃដោយក្ដីអណិតក៏ជប់ឲរស់ឡើងវិញ ហើយបានស្ដោះកូនព្រះអាទិត្យ៧ដួងឲហនុមានលេបទើបហនុមានរិទ្ធខ្លាំងពូកែ ។

នាងកៃកេសីស្នំទី១របស់ព្រះបាទទស្សរថ បោកឲនាង សមុទ្រទេវីស្នំទី២ ហូបបាយរបស់នាងកោសកល្យាណ ដែលជាបាយ ៣ចំនែករបស់ព្រះឥន្ទជប់ទៅឲនាងទាំង ៣ ដែលសុំកូនពីទ្រង់ 

នាងកោសកល្យាណ កូនចិញ្ចឹមព្រះរាម

នាងកៃកេសី កូនឈ្មោះ ភិរុទ 

នាងសមុទ្រទេវី កូនទី១ព្រះលក្សណ៍ និង សុត្រុត 

នាងសីដា កូនរបស់ ព្រះបាទជន្មក៏ នៅនគរ មិថិលា

ពាលី ស្ដេចយក្សក្បាលស្វា គ្រប់គ្រងពលយក្សអសុរៈនៅនគរ បាតាល់ ថៃក្រឡៃថា នគរខាន់ខិនបុរី 

សុគ្រីព ប្អូន ពាលី 

អង្គត់ កូនរបស់ពាលី និងនាងមណ្ឌលគិរី 

នាងស្វាហាយ ប្អូនស្រីពាលី 

គោឧសភារាជ យាន្តជំនិះព្រះសីវៈ ដែលហនុមានទៅយកទឹកមូដ្ឋ 

ជតាយុ ស្ដេចគ្រុឌ យាន្តជំនិះ ព្រះវិស្ណុះ ដែលតាមជួយ ព្រះរាម គ្រប់ពេលវេលា និង អតីតកាល ជាក្មេងធម្មបាលកុមារ 

ក្រុងរាពណ៍ យក្សក្បាល ១០ ដៃ ២០ សោយរាជ្យនៅនគរលង្កា 

ឥន្រ្ទជិត កូនក្រុងរាពណ៍ និង នាងមណ្ឌលគីរីដែលត្រូវ ក្រុងរាពណ៍ ដណ្ដើមពី ពាលី 

រាមសូរ្យ [[យក្ស]] ដែលខឹងនិងរារាំងដំណើរព្រះរាម ដែលបានឲត្បូងមោរា ទៅឥសីគ្រូ ហើយត្បូងបានទៅនាងមេខលា ថៃហៅថា នាងកែវមនោរា ។

Admin និងលើកយកតួអង្គ ទាំងអស់មកពេលក្រោយ ។

រឿងរាមកេរ្តិ៍ នាងសីតា ឥណ្ឌា ខ្មែរហៅនាងសីដា 

ជាកូនព្រះបាទជន្មក៏ នៅនគរមិថិលា នាងមានសម្រស់ដាច់គេនៅនគរមិថិលា និងមានរូបសម្បត្តិស្អាតដូចស្រីសួគ៌ ព្រះបាទជន្មក៏ ចង់រើសស្វាមីមកឲនាង ដោយចេញរាជសាររាល់អ្នកណាដែលអាចលើកដងធ្នូរដែលកើតចេញពីការកូរសមុទ្រទឹកដោះបាន ទ្រង់និងលើកកូនឲអ្នកនោះ ពេលនោះមានការចូលរួមពីគ្រប់ទិសទី ទាំងទេវៈ ក្រុមយក្សជាច្រើន ក្រុងខរ ក្រុងរាពណ៍ ព្រះឥន្ទ្រាធិរាជ សុទ្ធតែចង់បានរូបនាងតែគ្មានអ្នកណាម្នាក់លើកដងធ្នូរនោះរួចនោះទេ សូម្បីតែព្រះរាមដែលមកលើកក្រោយគេ ទ្រង់បាននឹកឃើញ 

ត្បូងបុក្ដា ត្បូងពណ៌ស្វាយដែលទទួលបានពីកូនទាំង៧របស់អទិទេពព្រហ្ម ទ្រង់បានដាក់វាចូលទៅក្នុងដងធ្នូរ ពេលនោះទ្រង់បានលើករួច ហើយទទួលបាននាងសីដាសមដូចបំណង ហើយជាពេលដែលទទួលបានការច្រណែនគ្រប់អ្នកទាំងពួង មកដល់តាមផ្លូវនៃព្រំដែននគរក្រុងខរៈ បានជួបនិងយក្សឈ្មោះ ពិរាធ ថៃហៅថាភិរាជ ឃើញនាងសីដាស្អាតក៏ចាប់នាងទៅ ក៏កើតចម្បាំងជាមួយព្រះរាម និង ព្រះលក្សណ៍ អ្នកទាំងពីរក៏សម្លាប់យក្សនោះទៅ 

ក្រោយមកពួកគេបានជួបនិងយក្ស សូរបន់ខា ដែលជាប្អូនស្រីក្រុងរាពណ៍ កាឡាខ្លួនជាស្រីស្អាតមកស្រលាញ់ ព្រះរាម និង ព្រះលក្សណ៍ ដោយព្រះលក្សណ៍ សុើបដឹងថានាងជាយក្ស ក៏ខឹងខ្លាំងចាប់នាងមកកោរសក់ សូរបន់ខា យំរហូតលឺដល់

ក្រុងខរៈ ផ្អើលដល់ក្រុងខរដែលជាប្អូនក្រុងរាពណ៍ក៏នាំកូននិងពលសេនាចេញច្បាំងនិងព្រះរាម រួចក៏ត្រូវព្រួញសីលដែលកើតពីការកូសមុទ្រទឹកដោះ ដែលព្រះរាមលើករួច យកមកបាញ់ ក្រុងខរ និងពលសេនាស្លាប់អស់ទៅ ដំណឹងស្លាប់ប្អូនលឺមកដល់ក្រុងរាពណ៍ ក៏សម្រេចចិត្តរៀបគម្រោងទៅចាប់នាងសីដា ដោយឲបរិវារខ្លួនឈ្មោះមហារី ក្រឡាខ្លួនជាប្រឺសដើម្បីបញ្ឆោតឲព្រះរាមនិង ព្រះលក្សណ៍៏ចេញទៅបរបាញ់ដើម្បីយកស្បែកធ្វើផាហ៊ុំឲនាងសីដា ក្រោយពេលអ្នកទាំងពីរទៅផុត ក្រុងរាពណ៍ ក៏ចាប់យកនាងសីដាទៅ តែត្រូវរារាំងដោយស្ដេចគ្រុឌដែលជាយាន្តជំនិះរបស់ព្រះវិស្ណុះ ដែលថៃក្រឡៃថាស្ដេចកុកស ពេលនោះក្រុងរាពណ៌ ក៏ដោះជញ្ជៀននាងសីដាសូត្រមន្តគាថា គប់ជញ្ជៀននាងសីដាត្រូវស្លាប ជតាយុ ធ្លាក់ចុះមកហើយក៏នាំនាងសីដាហោះទៅនគរលង្កាបាត់ទៅ ចំនែកជតាយុចាំរៀបរាប់ហេតុការណ៍ឲព្រះរាម និង ព្រះលក្សណ៍ បានដឹង....។

រឿងរាមកេរ្តិ៍ ក្រោយពេលស្ដេចគ្រុឌ ជតាយុ ប្រាប់ដំណឹងដល់ព្រះរាម និង ព្រះលក្សណ៍ ហើយជតាយុ ដែលជាគ្រុឌចំណាស់ដែលមានអាយុរាប់ពាន់ឆ្នាំ ក៏រលត់សង្ខារទៅ ។

ស្ដេចគ្រុឌ ជតាយុ ជាយាន្តជំនិះព្រះវិស្ណះ ជាអ្នក

តាមជួយព្រះរាមនៅវ័យក្មេង ក្នុងការផ្ដល់សេរីសួស្ដី៣ ប្រការ នៅដើមសូត្រកប្បាស ខ្មែរហៅដើមគរ ពលរដ្ឋមួយចំនួនធំយកនិទានពីថៃវិញ ថាដើមត្នោត ។

ព្រះព្រហ្មដាក់សង្ខាររបស់ខ្លួនក្នុងការកាត់ភ្នាល់ក្បាល របស់ខ្លួនដោយចង់ផ្ចាញ់ធម្មបាលកុមារ ឬ ព្រះរាម ដែលមានកំណើតពីអវតាព្រះវិស្ណុះ 

ព្រះសីវៈអស់សង្ខារក្នុងការផ្នាល់ឲ្យសភាវៈកេទុសុី ។

ព្រះរាម និង ព្រះលក្សណ៍ បានអស់កម្លាំងសំរាកនៅក្រោមដើមស្វាយមួយ រំពេចនោះ ថ្លើមថ្មពណ៌សដែលនៅក្នុងថង់យាម ព្រះរាមបានរីកមាឌ ហើយកើតជាស្វាស មួយក្បាល វាបើកភ្នែកដំបូងឃើញព្រះរាមមុនគេ ក៏យល់ថា ព្រះរាមជាឪពុករបស់ខ្លួនហើយតាមព្រះរាមជាប់ស្អិតមិនរបេះនោះទេ ដោយភាពធុញទ្រាន់ព្រះរាមក៏ចង្អុលទៅព្រះអាទិត្យហើយពោលថានោះទើបឪពុកឯង រំពេចនោះស្វាសក៏ហោះសម្ដៅទៅព្រះអាទិត្យ ព្រះអាទិត្យក្រឡេកឆេះសល់តែរោមមួយសរសៃ ដោយក្ដីអណិតព្រះអាទិតក៏ជប់ឲស្វាសនោះរស់ឡើងវិញ ហើយបានស្ដោះកូនព្រះអាទិត្យ៧ដួងឲស្វាសនោះលេប ទើបស្វានោះមានរិទ្ធខ្លងពូកែ និងបញ្ជូនស្វាសនោះមកជួបនិងព្រះរាមវិញ ដោយសារស្វាសនោះមានចង្ការបាក់ព្រះរាមក៏ឲឈ្មោះថា ហនុមាន ហើយថៃនិទានផ្សេងពីនេះ ។ ដោយល្ខោនខោលខ្មែរ ហនុមាន ប្រើទម្រង់គ្រឿងស ថៃក្រឡៃ ទម្រង់គ្រឿងល្ខោនខោល ហនុមាន មានលាយពណ៌ក្រហម និង ពណ៌លឿង។

រឿងរាមកេរ្តិ៍ ដំណើរទៅជួយនាងសីដា 

ក្រោយពេល ព្រះរាម និង ព្រះលក្សណ៌ ព្រមទាំងហនុមាន ស្គាល់គ្នាពួកទ្រង់ក៏បន្តដំណើរទៅមុខទៀត ហើយសម្រាកនៅក្បែរអូរមួយ ព្រះលក្សណ៌ក៏ចុះទៅស្រង់ទឹកអូរនោះ ហើយបានលឺសម្លេងយំសោក របស់ សុគ្រីព ដែលជាប្អូនរបស់ពាលី ដែលត្រូវបានពាលីបណ្ដេញចេញពីនគរបាតាល់ ព្រះលក្សណ៌បានសួរនាំសុគ្រីពហើយនាំ សុគ្រីពមកជួបព្រះរាម ដោយក្ដីគុំគួន ការសន្យាបានកើតឡើង បើព្រះរាមអាចសម្លាប់ ពាលីបាន ទូលបង្គំសុខចិត្តថ្វាយទ័ពស្វា 5ម៉ឺននាក់ ដល់ទ្រង់ដើម្បីទៅរំដោះនាងសីដា សុគ្រីពនាំ ព្រះរាមនិង ព្រះលក្សណ៌ទៅជួបនិង ពាលលី សុគ្រីព កកើតចម្បាំងជាមួយពាលី ដោយក្ដីច្រឡំ ព្រះរាមមិនអាចថ្លែងស សម្លាប់ពាលីបាន ព្រះលក្សណ៌បានប្រាប់ឲសុគ្រីពផ្អាកប្រយុទ្ធមួយភ្លេតសិន ហើយយកកម្រង់ផ្ការពាក់ដើម្បីសម្គាល់សុគ្រីព ព្រះរាមក៏បានថ្លែងសសម្លាប់ ពាលីបាន ព្រះឥន្ទឃើញដូចនេះមានភាពសប្បាយចិត្តក៏ត្រាសបង្គាប់ឲព្រះវាយោគ៌ ឥណ្ឌាហៅព្រះវាយោគ៌ ថៃហៅវ៉ាយុ ឲបក់ធាតុស្វាពាលីទៅចាប់កំណើតថ្មី ក្រោយចប់កិច្ចការ សុគ្រីពមិនអាចរកទ័ពស្វាទាំង 5ម៉ឺុននាក់ បានភ្លាមៗ ព្រះរាមខ្ញាល់គម្រាមថ្លែងសកើតជាភ្លើងដុតឆេះនគរបាតាល់ សុគ្រីព សុំពន្យាពេលដោយឲហនុមាន មានវ័យធំ សុគ្រីពឲហនុមានក្រឡាខ្លួនតូចចូលក្នុងថង់ក្រណាត់ ហើយយកទៅជួបនិងមហាជម្ពូរាជដែលជាគ្រូ ដើម្បីជប់ឲហនុមានឲមានវ័យធំ ក្រោយមកហនុមានក៏មានវ័យធំហើយជួបនិងព្រះរាមក៏បន្តដំណើរឆ្ពោះទៅកោះលង្កាបន្ត ដែលហែរហមដោយទ័ពស្វាចំនួន 5មុឺន ដែលមានមេទ័ពឈ្មោះ រុក្ខរៈពានរ ពួកគេបានទៅដល់ឆ្នេរសមុទ្រ តែមិនអាចឆ្លងសមុទ្រទៅបាន ទើបឲហនុមានហោះទៅក្រុងលង្កាមុន ហនុមានបន្លំខ្លួនជាមេទ័ពក្រុងរាពណ៌ ឈ្មោះ ទស្សកណ្ឌ ហើយសចូលក្នុងក្រុងលង្កាសុើបដឹងពីការលាក់ទុកនាងសីដានៅសួនអសោក រួចចូលជួបនាងសីដារៀបរាប់ហេតុការណ៍ទាំងពួង តែនាងនៅតែមិនជឿហនុមានក៏យកជញ្ជៀនដែល ក្រុងរាពណ៌គប់ស្ដេចគ្រុឌ ទើបនាងសីដាជឿហនុមាន តែហនុមានមិនអាចយកនាងចេញបានភ្លាមក៏ អុកឡុកក្រុងលង្កា ក្រុងរាពណ៌ខឹងខ្លាំង បញ្ជាឲកូនរបស់ខ្លួនទៅចាប់ ហនុមាន ។ ឥន្ទ្រជិត បានថ្លែងសជា នាគរាជ រំព័ទ ចាប់ហនុមានបាន និងវាយដំសួរនាំហនុមាន ហនុមានប្រាប់ពីរដំណើរមករំដោះនាងសីដា ដោយមិនមានការភ័យខ្លាច ឥន្ទ្រជិតយកឧបករណ៍ផ្សេងៗមកស្លាប់ហនុមាន តែហនុមានមិនស្លាប់ ឥន្ទ្រជិតទាល់ប្រាជ្ញាក៏ទូលថ្វាយក្រុងរាពណ៌ ក្រុងរាពណ៌ឲគេយកក្រណាត់ជ្រលក់ប្រេងមករុំហនុមាន ហនុមានក្រឡាខ្លួនកាន់តែធំ ក្រុងរាពណ៌ប្រើក្រណាត់រំកាន់តែធំរួចដុត ហនុមានបង្រួមខ្លួនតូចវិញ ក្រណាត់ធ្លាក់មកឆេះក្រុងលង្កា ហនុមាន ប្រើកន្ទុយដែលជាប់ក្រណាត់ដុតឆេះពេញក្រុងលង្កា ។

ហនុមានចេញមកប្រាប់ដំណឹងដល់ព្រះរាមវិញ ព្រះរាមត្រេកអរណាស់ក៏តែងតាំងហនុមានជា កំផែងពេជ្រ ។ ព្រះរាមឲហនុមានទៅសុំជំនួយពីមហាជម្ពូរាជ ដើម្បីឆ្លងមហាសមុទ្រ ហនុមានតំកើងរឹកពេលទៅជួប មហាជម្ពូរាជ មហាជម្ពូរាជខឹងក៏ចាប់ហនុមានដាក់គុគ ហនុមានព្រមចូលគុគ ក្រោយមកហនុមាន ហោះនាំទាំងបល័ង្កដែលជម្ពូរាជដែលកំពុងផ្ទុំមកជួបព្រះរាម ព្រះរាមខ្លាចជម្ពុរាជ ភ្ញាក់ដឹងខ្លួនខឹង ក៏ចាត់ឲព្រះលក្សណ៌ទៅទូលព្រះវាយោគ៌ (ខ្យល់) សុំឲព្រះឥន្ទជួយ ព្រះឥន្ទបានយាងមកនិង ជប់ឲព្រះរាម ក្លាយជាព្រះវិស្ណុះ ហើយរៀបរាប់ពីអវតាមនុស្សដែលជាព្រះរាមទៅជម្ពូរាជដឹង ជម្ពូរាជយល់ព្រមជួយនិងបង្ហាត់ឲហនុមានចេះពន្លីចារណ៍លើដុំថ្មបោះទៅសមុទ្រឲអណ្ដែតរដើម្បីធ្វើជាស្ពានទៅយកនាងសីដា ។

៚(ស្ពានព្រះរាមមានប្រវែងជាង 80 គីឡូម៉ែតពីឆ្នេរឥណ្ឌា ដល់ឆ្នេរសេរីលង្កា ដែលរកឃើញនៅឆ្នាំ 2007 ស្ពាននេះមានឈ្មោះថា Ram setu)៚៚៚

នៅពេលដែលកំពុងដំណើរការលើកថ្មនោះ ហនុមានបានប្រទះនឹងទេពមច្ឆា ក៏កើតក្ដីប្រតិព័ទ្ធរវាងគ្នា។បន្ទប់មកហនុមានក៏បានលានាងទេពមច្ឆាដើម្បីបន្តសាងសង់ស្ពានបន្ត។ចំណារក្រោយមក នាងទេពមច្ឆាបានប្រសូត្របុត្រមួយដែលមានមុខនិងខ្លួនស្វា កន្ទុយត្រី មានឈ្មោះថា មច្ឆានុព។ លុះពេលមួយដែរហនុមាន បានប្រទះនឹង មច្ឆានុព ពុំយល់សេចក្ដីថាជាសាច់ឈាមខ្លួន ក៏បានប្រយុទ្ធគ្នាមួយគ្រា រហូតដល់មច្ឆានុពទប់ទល់លេងបាន ក៏បានរត់ទៅជួបម្ដាយ។ គ្រានោះហើយទើបហនុមានជ្រាបច្បាស់ថា មច្ឆានុពជាកូនខ្លួន ក៏កើតក្ដីអាឡោះអាលៃជាពន់ពេក។

==កំណត់==
{{commons category| រឿងរាមកេរ្តិ៍}}
{{Reflist}}

== តួអង្គសំខាន់ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ ==
*[[​ព្រះ​រាម​]]
*[[នាង​សីតា]]
*[[ព្រះលក្សណ៍]]
*[[ព្រះ​សុត្រុត]]
*[[ព្រះភិរុត]]
*[[ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី]]
*[[អង្គទ]]
*[[ក្រុងរាពណ៍]]
*[[នាង​មណ្ឌោលគីរី]]
*[[នាងកាមអគ្គីនាគ|នាងកាមអគ្]]
*[[នាគ]]
*[[វត្តព្រះកែវមរកត]]
*[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា]]
*[[ហិណ្ឌូសាសនា]]

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]</text>
      <sha1>3ciuuq73a3iano5cnfd6n2c82sywmlf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44587</id>
    <revision>
      <id>338992</id>
      <parentid>337983</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T14:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheRandomGoober</username>
        <id>27248</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ការបះបោរ​ សេចក្ដីប្រកាស និងសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព */</comment>
      <origin>338992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="178840" sha1="sgzlx1o3pznhvw3y8q11djq80hsazys" xml:space="preserve">{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស
| conventional_long_name   = រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន
| common_name              = ប៉ាឡេស្ទីន
| native_name              = {{nobold|دولة فلسطين {{small|([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}}}}
| image_flag               = Flag of Palestine.svg
| flag_type                = [[ទង់ជាតិប៉ាឡេស្ទីន|ទង់ជាតិ]]
| image_coat               = Coat of arms of Palestine.svg
| symbol_type              = [[វរលញ្ឆករប៉ាឡេស្ទីន|វរលញ្ឆករ]]
| symbol_width             = 70px
| national_anthem          = &quot;{{big|[[ហ្វីដាអ៊ី|فدائي]]}}&quot;&lt;br /&gt;{{lower|0.1em|&quot;អ្នកចម្បាំងហ្វេដាយ៉ី&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Palestine |access-date=1 មករា 2022 |website=nationalanthems.info |url=http://www.nationalanthems.info/ps.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331034257/http://www.nationalanthems.info/ps.htm |archive-date=31 មីនា 2014 |format=includes audio |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}}&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:Anthem of Palestine.ogg]]&lt;/div&gt;
| image_map                = State of Palestine (orthographic projection).svg
| map_width                = 220px
| map_caption              = {{Legend|#336830|ទឹកដីត្រួតត្រាប៉ាឡេស្ទីន}}&lt;br /&gt;{{Legend|#61E760|ទឹកដីកាត់ជាផ្លូវការដោយអ៊ីស្រាអែល}}
| capital_type             = រដ្ឋធានី
| capital                  = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានភាពនៃទីក្រុងយេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|name=capital|[[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យប៉ាឡេស្ទីន|សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពរបស់ប៉ាឡេស្ទីន]]បានថែងថា៖ &quot;រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនថ្មីបានបង្កើតនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់យើងដោយមានរដ្ឋធានីនៅយេរូសាឡឹម (អាល់-កូតស៍ អាស-សារីហ្វ)&quot;។ អ៊ីស្រាអែលគឺជាប្រទេសដែលមានការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងលើទីក្រុងយេរូសាឡឹម ប៉ុន្តែការទាមទាររដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសទាំងពីរមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយ[[សហគមន៍អន្តរជាតិ]]នោះទេ។ [[រ៉ាំអាឡា]]គឺជាធានីរដ្ឋបាលដែលមានវត្តមានស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល និងការិយាល័យតំណាងបរទេស ខណៈដែលប្រទេសនៅលើពិភពលោកភាគច្រើនរក្សាស្ថានទូតប្រចាំប្រទេសអ៊ីស្រាអែលរបស់ពួកគេនៅទីក្រុង[[តែលអាវីវ]]។}}
| admin_center            = [[រ៉ាំអាឡា]]
| admin_center_type       = មជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល
| status                   = [[អង្គសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសង្កេតការណ៍ អសប]] ក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល&lt;br /&gt;[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប ចំនួន ១៥៧]]
| largest_city             = [[ទីក្រុងហ្កាហ្សា]] (មុនឆ្នាំ២០២៣)&lt;br/&gt;បច្ចុប្បន្នមិនច្បាស់លាស់&lt;ref name=&quot;flux1&quot;&gt;{{cite web|url= https://english.wafa.ps/Pages/Details/140699#:~:text=ActionAid%3A%20Conditions%20in%20Rafah%20at,over%20one%20million%20displaced%20people | title= ActionAid: Conditions in Rafah at breaking point, with over one million displaced people |work=WAFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;flux2&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.npr.org/2024/05/24/g-s1-741/rafah-gaza-israel-hamas-war |title=Nearly 1 million Palestinians are fleeing Rafah and northern Gaza|work=NPR|date=24 May 2024}}&lt;/ref&gt;
| official_languages       = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]
| government_type          = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី]]&lt;ref name=declaration1988&gt;{{cite web |title=(អង់គ្លេស) សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យ (១៩៨៨) (UN Doc) |date=18 November 1988 |access-date=1 មករា 2021 |website=State of Palestine Permanent Observer Mission to the United Nations |url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140608203237/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 |archive-date=8 មិថុនា 2014 |url-status=dead |publisher=អង្គការសហប្រជាជាតិ |archivedate=8 មិថុនា 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140608203237/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 }}&lt;/ref&gt;
| leader_title1            = [[ប្រធានាធិបតីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ប្រធានាធិបតី]]
| leader_name1             = [[ម៉ះមូដ អាបាស់]]{{refn|group=ស|name=PLOchair}}
| leader_title2            = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]
| leader_name2             = [[ម៉ូហាំម៉ាដ មូស្តាហ្វា]]
| leader_title3            = [[ប្រធានក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន|ប្រធានសភា]]
| leader_name3             = [[អាហ្ស៊ីស ឌ្វីគ]]
| legislature              = [[ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិ]]
| sovereignty_type         = [[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន#ប្រវត្តិសាស្ត្រ|និម្មិតកម្ម]]
| established_event2       = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យប៉ាឡេស្ទីន|ប្រកាសឯករាជ្យ]]
| established_date2        = ១៥ វិច្ឆិកា ១៩៨៨
| established_event3       = [[ដំណោះស្រាយមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៦៧/១៩|សេចក្តីសម្រេចក្លាយជារដ្ឋសង្កេតការណ៍ អសប]]
| established_date3        = ២៩ វិច្ឆិកា ២០១២
| established_event4       = ជម្លោះអធិបតេយ្យភាពជាមួយ[[អ៊ីស្រាអែល]]
| established_date4        = [[ជម្លោះអ៊ីស្រាអែល–ប៉ាឡេស្ទីន|កំពុងកើតមាន]]{{refn|name=control|group=ស}}&lt;ref&gt;{{cite web|first1=Maayana |last1=Miskin |title=PA Weighs 'State of Palestine' Passport |date=5 December 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=israelnationalnews.com |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/162844#.U5TD6vmICm6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121207082503/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/162844 |archive-date=7 ធ្នូ 2012 |url-status=live |publisher=Arutz Sheva }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Limitations&quot;&gt;{{cite news|title=State of Palestine name change shows limitations|url=https://news.yahoo.com/state-palestine-name-change-shows-limitations-200641448.html|agency=AP|date=17 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130110025703/http://news.yahoo.com/state-palestine-name-change-shows-limitations-200641448.html |archive-date=10 មករា 2013 }}&lt;/ref&gt;
| area_size                = 1 E7
| area_km2                 = ៦,០២០
| area_rank                = ទី១៦៣&lt;ref name=&quot;UN Stats-2012&quot;&gt;{{cite book |chapter-url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |chapter=Table 3, Population by sex, annual rate of population increase, surface area and density |title=Demographic Yearbook |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |date=2012 |publisher=United Nations Statistics Division |access-date=23 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015114145/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |archive-date=15 October 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;!-- ឱ្យស្របទៅតាម[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប]] --&gt;
| percent_water            = ៣.៥&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/ |title=The World Factbook: Middle East: West Bank |website=cia.gov |publisher=Central Intelligence Agency |date=7 April 2014 |access-date=1 មករា 2022 |archivedate=22 កក្កដា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210722231029/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_label2              = [[វ៉េសប៊ែង]]
| area_data2               = ៥,៦៥៥ គម{{smallsup|២}}
| area_label3              = [[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]
| area_data3               = ៣៦៥ គម{{smallsup|២}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip/ |title=The World Factbook: Middle East: Gaza Strip |website=cia.gov |publisher=Central Intelligence Agency |date=12 May 2014 |access-date=1 មករា 2022 |archivedate=12 មករា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210112082940/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate      = ៥,៤៨៣,៤៥០&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{cite web| url=https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&amp;table_id=676| title=Estimated Population in the Palestine Mid-Year by Governorate, 1997–2026| publisher=Palestinian Central Bureau of Statistics| access-date=1 June 2026| archive-date=7 December 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221207112233/https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&amp;table_id=676| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = ២០២៣
| population_estimate_rank = ទី១២១
| population_census_year   = 
| population_density_km2   = ៧៣១
| population_density_rank  = 
| GDP_PPP                  = {{increase}} ៣៦.៣៩១ ពាន់លានដុល្លារ&lt;ref name=&quot;IMFWEO.PS&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=487,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Palestine) |website=IMF.org |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |date=10 October 2023 |access-date=1 June 2026 |archive-date=23 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023133432/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=487,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year             = ២០២៣
| GDP_PPP_rank             = ទី១៣៨
| GDP_PPP_per_capita       = {{increase}} ៦,៦៤២ ដុល្លារ&lt;ref name=&quot;IMFWEO.PS&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank  = ទី១៤០
| GDP_nominal            = {{increase}} ១៨.១០៩ ពាន់លានដុល្លារ&lt;ref name=&quot;IMFWEO.PS&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = ២០២៣
| GDP_nominal_rank       = ទី១២១
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៣,៤៦៤ ដុល្លារ&lt;ref name=&quot;IMFWEO.PS&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៣១
|Gini_year = ២០១៦
|Gini_change =  decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
|Gini = ៣៣.៧
|Gini_ref = &lt;ref name=gini-index&gt;{{cite web|title=GINI index coefficient: West Bank &amp; Gaza|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison|publisher=CIA Factbook|access-date=1 ធ្នូ 2021|archivedate=2021-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210630032239/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| HDI                      = ០.៦៧៤
| HDI_year                 = ២០២៣
| HDI_change               = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                  = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=23 July 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                 = ទី១៣៣
| currency                 = {{unbulleted list |[[ផោនអេហ្ស៊ីប]] ([[ISO ៤២១៧|EGP]]) |[[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល]] (ILS) |[[ឌីណាហ្សកដានី]] (JOD)&lt;ref&gt;យោងទៅតាម [http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Gaza-Jericho+Agreement+Annex+IV+-+Economic+Protoco.htm មាត្រា 4 នៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩៤] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161001065601/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%2BProcess/Guide%2Bto%2Bthe%2BPeace%2BProcess/Gaza-Jericho%2BAgreement%2BAnnex%2BIV%2B-%2BEconomic%2BProtoco.htm |date=1 October 2016 }}. កិច្ចព្រមព្រៀងបានអនុញ្ញាតឱ្យអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនទទួលស្គាល់រូបិយប័ណ្ណច្រើនជាងមួយឬពីរ។ នៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល និងឌីណាហ្សកដានីត្រូវបានគេប្រើប្រាស់និងទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយ ខណៈនៅឯ[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]វិញ គេច្រើនទទួលស្គាល់ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល និងផោនអេហ្ស៊ីប។&lt;/ref&gt;}}
| time_zone                = [[ម៉ោងស្តង់ដាប៉ាឡេស្ទីន]]
| utc_offset               = +២
| utc_offset_DST           = +៣
| time_zone_DST            = [[ម៉ោងរដូវក្តៅប៉ាឡេស្ទីន]]
| date_format              = dd/mm/yyyy&lt;!--numeric dates (dd-mm-yyyy, yyyy.mm.dd, etc.) plus era (CE, AD, AH, etc.)--&gt;
| drives_on                = ស្តាំ
| calling_code             = [[លេខទូរស័ព្ទនៅប៉ាឡេស្ទីន|+៩៧០]]
| iso3166code              = PS
| cctld                    = [[.ps]]
| today                    = 
| wikidata               = Q219060
}}
'''ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីន'''{{refn|group=ស|[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ فلسطين, {{audio|LL-Q13955 (ara)-AlNatiq-فلسطين.wav|ស្តាប់}}}}{{refn|group=ស|name=naming|គួរកត់សម្គាល់ផងដែរថាឈ្មោះ[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]]អាចត្រូវបានគេសម្តៅលើអតីតទឹកដីទាំងមូលនៃ[[ម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន|ម៉ាន់ដាតប្រឺតាញ]]ដែលសព្វថ្ងៃត្រូវបានបញ្ចូលជាទឹកដីអ៊ីស្រាអែល។ ប្រវត្តិសាស្រ្តទាក់ទងនឹងវានេះត្រូវបានបង្ហាញដោយលោកម៉ះមូដ អាបាសនៅក្នុងសុន្ទរកថានៃខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១១ របស់គាត់ទៅកាន់អង្គការសហប្រជាជាតិថា៖ &quot;... ពួកយើងបានយល់ព្រមបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ាឡេស្ទីនតែ ២២% ប៉ុណ្ណោះ – បើធៀបទៅនឹងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់ដែលអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385|title=Full transcript of Abbas speech at UN General Assembly|date=23 September 2011|work=Haaretz.com|access-date=1 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930152707/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385|archive-date=30 កញ្ញា 2011|url-status=dead|archivedate=30 កញ្ញា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930152707/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385}}&lt;/ref&gt; ឈ្មោះ​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​ជា​​ទម្រង់​ខ្លី​ដើម្បីសម្តៅ​លើ​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន&lt;ref name=Bissiop433&gt;{{cite book |title=The World: A Third World Guide 1995–96 |url=https://archive.org/details/worldthirdworldg0000unse |editor=Bissio, Robert Remo |location=Montevideo |publisher=Instituto del Tercer Mundo |year=1995 |page=[https://archive.org/details/worldthirdworldg0000unse/page/443 443] |isbn=978-0-85598-291-1}}&lt;/ref&gt; ហើយពាក្យសទិសសព្ទទាំងឡាយគួរតែមានការសម្គាល់ច្បាស់លាស់ដើម្បីជៀសវាងការភាន់ច្រឡំគ្នា មានដូចជា អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន&lt;ref name=Pagep161&gt;{{cite book|url={{Google books |id=78ACLNgHdf4C |page=161 |plainurl=yes }} |title=Middle East Review |author=Baroud, Ramzy |editor=Kogan Page|edition=27th |location=London |publisher=Kogan Page |year=2004 |page=161 |isbn=978-0-7494-4066-4}}&lt;/ref&gt; អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន&lt;ref name=GA43177 /&gt; និងប្រធានបទផ្សេងទៀតទាក់ទងនឹងការបង្កើតរដ្ឋ&quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot;។}} ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន'''{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់៖ دولة فلسطين}} គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]]។ រដ្ឋមួយនេះមានទឹកដីគ្របដណ្ដប់លើតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដោយទឹកដីខ្លួនទាំងពីរនេះសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្រោម[[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល]]។ ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីនមានព្រំប្រទល់មួយភាគធំជាប់នឹងប្រទេស[[អ៊ីស្រាអែល]] ហើយក្រៅពីនេះ ខ្លួនក៏មានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើតត្រង់តំបន់វ៉េសប៊ែង និងជាប់នឹងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតីត្រង់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីនមានទំហំផ្ទៃដីសរុប ៦,០២០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនរស់នៅជាងប្រាំលាននាក់។ ប៉ាឡេស្ទីនអះអាងចាត់ទុកក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]ជារដ្ឋធានីរបស់ខ្លួន ខណៈទីក្រុង[[រ៉ាំអាឡា]]ជាក់ស្ដែងកំពុងបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល។ [[ទីក្រុងហ្កហ្សា]]ធ្លាប់ជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតនៃប្រទេសនេះ មុនពេលត្រូវបានអ៊ីស្រាអែល[[ការជម្លៀសដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|ប្រើកម្លាំងបង្ខំជម្លៀសអ្នកក្រុងហ្កាហ្សាចេញ]]កាលពីឆ្នាំ២០២៣។&lt;ref name=&quot;flux1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;flux2&quot; /&gt;

ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅចំ[[ច្រករបៀងឡេវ៉ាន|ចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប]] តំបន់ទឹកដីនៃប៉ាឡេស្ទីនបច្ចុប្បន្នធ្លាប់ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមហាអំណាចចក្រភពផ្សេងៗជាច្រើន ហើយប្រជាសាស្ត្រក្នុងតំបន់នេះក៏បានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្ដូរជាច្រើនលើកច្រើនដងផងដែរចាប់តាំងពីសម័យបុរាណកាលរហូតដល់សម័យទំនើបបច្ចុប្បន្ន។ ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនធ្លាប់ត្រូវបានកងទ័ពទាហានមកពីតំបន់[[ទន្លេនីល]]និង[[មេសូប៉ូតាមី]]ឆ្លងកាត់ចូលមកជាច្រើនដង និងព្រមទាំងពាណិជ្ជករមកពីតំបន់អាហ្វ្រិកខាងជើង ចិន និងឥណ្ឌាទៀតផង។​ ទីតាំងតំបន់ដែលប៉ាឡេស្ទីនស្ថិតនៅក្នុងនេះផងដែរជាទីតាំងប្រជុំសាសនាដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅលើលោក។ [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]ដែលកំពុងបន្តកើតមានសព្វថ្ងៃនេះមានប្រភពតាំងពីការកើតឡើងនៃចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម]]មកម៉្លេះ ដោយកាលនុះមានការគាំទ្រពីចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងកំឡុងសម័យ[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]]។ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមនេះ ចក្រភពអង់គ្លេសបានក្លាយជាម្ចាស់កាន់កាប់ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនជំនួសឱ្យអតីត[[ចក្រភពអូតូម៉ង់]] ដោយពួកអង់គ្លេសបានបង្កើតរបប[[ម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើងក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់អង្គការ[[សង្គមប្រជាជាតិ]]។ កំណើន[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ដែលបាន[[អាលីយ៉ា|ធ្វើអន្តោប្រវេសន៍]]មកតាំងទីលំនៅនៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីននោះ បានបង្កក្លាយជា[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន|ជម្លោះអន្តរសហគមន៍]]រវាងក្រុមពួកជ្វីហ្វនិងជនជាតិ[[ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីន|ប៉ាឡេស្ទីនអារ៉ាប់]] រហូតដល់កើតចេញជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]មួយឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ បន្ទាប់ពី[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន]]ដោយ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ត្រូវបានបដិសេធដោយប៉ាឡេស្ទីន និង[[ពិភពអារ៉ាប់|ប្រជាជាតិអារ៉ាប់]]ដទៃ។

[[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨]] និងលទ្ធផលរបស់វាបានបង្ខំឱ្យប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនភៀសខ្លួនចេញពីប៉ាឡេស្ទីន ក៏ដូចជានាំមកនូវការបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលឡើង ដោយព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះត្រូវបានប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននិយមហៅថា [[ណាក់បា]] ('ហាយនភាព')។ នៅក្នុង[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ អ៊ីស្រាអែលបាន[[វ៉េសប៊ែងក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ៊ីស្រាអែល|វាយចូលត្រួតត្រាតំបន់វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ៊ីស្រាអែល|ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដែលធ្លាប់ស្ថិតក្រោមរដ្ឋបាលរបស់[[អេមីរ៉ាតត្រង់ហ្សកដានី|ហ្សកដានី]] និង[[សាធារណរដ្ឋអេហ្ស៊ីប (១៩៥៣–១៩៥៨)|អេហ្ស៊ីប]]រៀងគ្នា។ [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) បានប្រកាសពី[[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៉ាឡេស្ទីន|ឯករាជ្យភាពរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ អ.រ.ប. បានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ជាមួយនឹងអ៊ីស្រាអែល ដែលអនុញ្ញាតឱ្យ អ.រ.ប. មានអំណាចគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលដោយកំណត់នៅក្នុងទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សាតាមរយៈ[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.ប.)។ អ៊ីស្រាអែលបាន[[ការដកខ្លួនរបស់អ៊ីស្រាអែលពីដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|ដកខ្លួនចេញ]]ពីដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយឯកតោភាគីនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៧ [[ជម្លោះហ្វាតា–ហាម៉ាស់|ជម្លោះផ្ទៃក្នុង]]រវាងបក្សពួកនយោបាយប៉ាឡេស្ទីនបាននាំឱ្យ[[សមរភូមិហ្កាហ្សា (២០០៧)|ហ្កាហ្សាធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រង]]របស់ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ទឹកដីវ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោមរដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងដោយផ្នែកពីអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនដឹកនាំដោយ[[ហ្វាតា]] ខណៈដែនជ្រោយហ្កាហ្សានៅបន្តស្ថិតក្រោម[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមរបបហាម៉ាស់|រដ្ឋបាលហាម៉ាស់]]ដដែរមកទល់សព្វថ្ងៃ។

ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាត្រូវទទួលរងគ្រោះពីការចូលកាន់កាប់ដោយសំណាក់យោធាអ៊ីស្រាអែលជាយូរណាស់មកហើយ និងក៏ដូចជាការបិទផ្លូវចេញចូលហ្កាហ្សាផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលមិនតែប៉ុណ្ណោះក៏បានសាងសង់ទីលំនៅដ្ឋានជាច្រើនកន្លែងនៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងយេរូសាឡឹមខាងកើត ដែលខ្លួនបានកាន់កាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧ មកផងដែរ ហើយមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ មានប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលតាំងលំនៅរស់នៅជាង ៧៣៧,០០០ នាក់នៅទីកន្លែងទាំងនោះ ដោយជា[[និត្យានុកូលភាពនៃការតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិអ៊ីស្រាអែល|សកម្មភាពខុសនឹងច្បាប់ក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ]]។&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 2025 |title=STATE OF PALESTINE: Israeli settlements in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and the occupied Syrian Golan |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-73-infographic-march2025.pdf |website=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}&lt;/ref&gt; បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ព្រឹត្តិការណ៍វាយប្រហារ​ ៧ តុលា]] ដោយក្រុមហាម៉ាស់នៅអ៊ីស្រាអែល ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|យុទ្ធនាការយោធាទ្រង់ទ្រាយធំមួយចូលដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដោយប្រល័យជីវិតប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនអស់ជាង ៧២,០០០ នាក់ បង្ខំឱ្យប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាច្រើននាក់ទៀតផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅភៀសសឹក បង្កជា[[វិបត្តិមនុស្សធម៌ហ្កាហ្សា|វិបត្តិមនុស្សធម៌]] និង[[គ្រោះទុរ្ភិក្សនៅហ្កាហ្សា|គ្រោះទុរ្ភិក្សអត់ឃ្លាន]]នៅហ្កាហ្សា។ ទង្វើសកម្មភាពដែលប្រព្រឹត្តិឡើងដោយអ៊ីស្រាអែលទាំងនេះត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាការប្រល័យពូជសាសន៍ប្រឆាំងនឹងប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន&lt;ref name=&quot;Dannenbaum_Dill_2024&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1017/ajil.2024.53 |title=International Law in Gaza: Belligerent Intent and Provisional Measures |date=2024 |last1=Dannenbaum |first1=Tom |last2=Dill |first2=Janina |journal=American Journal of International Law |volume=118 |issue=4 |pages=659–683 |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:9f903ef4-702f-4391-ab59-4e7506124964 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IPC_22_August_2025&quot;&gt;{{cite web |title=GAZA STRIP: Famine confirmed in Gaza Governorate, projected to expand {{pipe}} 1 July - 30 September 2025 |url=https://www.ipcinfo.org/fileadmin/user_upload/ipcinfo/docs/IPC_Gaza_Strip_Acute_Food_Insecurity_Malnutrition_July_Sept2025_Special_Snapshot.pdf
|website=Integrated Food Security Phase Classification |date=22 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |title=Gaza no longer in famine after aid access improves, hunger monitor says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-no-longer-has-famine-says-global-hunger-monitor-2025-12-19/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221181509/https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-no-longer-has-famine-says-global-hunger-monitor-2025-12-19/ |archive-date=21 December 2025 |access-date=2026-07-24 |work=Reuters |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ដោយអ្នកប្រាជ្ញជំនាញបានឯកភាពគ្នាញកាន់តែខ្លាំងឡើងៗពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃចំពោះរឿងនេះ។&lt;ref name=&quot;genocide2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;genocide_int_law_scholars2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ប៉ាឡេស្ទីនគឺជា[[រដ្ឋសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសង្កេតការណ៍អចិន្ត្រៃយ៍ក្រៅសមាជិក]]នៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] (អ.ស.ប.) និងត្រូវបាន[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋចំនួន ១៥៧ នៅក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-04-18 |title=Palestine's status at the UN explained {{!}} UN News |url=https://news.un.org/en/story/2024/04/1148351 |access-date=2026-07-24 |website=news.un.org }}&lt;/ref&gt;{{refn|group=ស|សមាជិកភាពដ៏មានកម្រិតនេះជាក់ស្តែងគឺបង្កឡើងដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ដែលជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]] ដែលប្រើប្រាស់អំណាចវេតូដែលខ្លួនមាន ដើម្បីរារាំងការចូលជាសមាជិកភាពពេញលេញរបស់ប៉ាឡេស្ទីននៅអង្គការសហប្រជាជាតិ។}} សំណួរចំណោទបញ្ហាទាក់ទិននឹង[[ព្រំដែនអ៊ីស្រាអែល|ព្រំដែនប៉ាឡេស្ទីន]] ស្ថានការណ៍ផ្លូវច្បាប់និងការទូតជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម និងសិទ្ធិនៃការវិលត្រឡប់របស់[[ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅតែមិនទាន់ត្រូវបានដោះស្រាយនៅឡើយ។ បញ្ហាមួយចំនួនទៀតដែលប៉ាឡេស្ទីនត្រូវប្រឈមរួមមាន ការរឹតបន្តឹងលើដំណើរចេញចូលស្រុក រដ្ឋាភិបាលអសមត្ថភាព ការទន្ទ្រានប្លន់ដីដោយពួកតាំងទីលំនៅអ៊ីស្រាអែល និងអំពើហិង្សារកើតចេញពីពួកនោះ ក៏ដូចជាស្ថានការណ៍សន្តិសុខនៅមានកម្រិត។ ថ្វីបើត្រូវប្រឈមនឹងបញ្ហាដូច្នេះក្ដី ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីននៅតែអាចបន្តរក្សាកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងទទួលភ្ញៀវទេសចរណ៍ពីក្រៅជាញឹកញាប់។ [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]គឺជាភាសាផ្លូវការនៃប្រទេសមួយនេះ។ ខណៈដែលប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនភាគច្រើន[[ឥស្លាមសាសនានៅប៉ាឡេស្ទីន|កាន់សាសនាឥស្លាម]] [[គ្រិស្តសាសនា]]ក៏មានវត្តមានគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនផងដែរ។ សព្វថ្ងៃ ប៉ាឡេស្ទីនជារដ្ឋសមាជិកនៃ[[អង្គការអន្តរជាតិ]]មួយចំនួនមានដូចជា [[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] [[អង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម]] [[យូណេស្កូ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unesco.org/en/countries/ps|title=State of Palestine}}&lt;/ref&gt; និងជាគណៈប្រតិភូសមាជិកសភាអង្គុយនៅ[[សភាតំណាងនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប|សភាតំណាង]]នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]]មួយដែរ។&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.coe.int/en/web/un-agenda-2030/goal-16|title=16 Promote peaceful and inclusive societies for sustainable development, provide access to justice for all and build effective, accountable and inclusive institutions at all levels - Council of Europe Contribution to the United Nations 2030 agenda for sustainable development goals - www.coe.int|website=Council of Europe Contribution to the United Nations 2030 agenda for sustainable development goals}}&lt;/ref&gt;

==និរុត្តិសាស្ត្រ==
ដូចឈ្មោះប្រទេស និងរដ្ឋភាគច្រើនផ្សេងទៀតនៅក្នុង[[ភាសាខ្មែរ]]យើងអញ្ចឹង ពាក្យ&quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot;គឺជាពាក្យកម្លាយពី[[អក្សរឡាតាំង|ឡាតាំង]]ហៅ &quot;Palestine&quot; ដោយយើងតែងសរសេរ និងប្រកបតាមសូរសំឡេង[[ភាសាបារាំង]]ថា ប៉ា-លេ-ស្ទីន។ ពាក្យ[[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]]គឺសរសេរទម្រង់ដូចគ្នា គ្រាន់តែការបញ្ចេញសំឡេងមានលក្ខណៈខុសគ្នាបន្តិចដោយគេប្រកបជាទូទៅថា &quot;ផា-លេស-ស្តែន&quot;។

ទឹកដីនៃ[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|តំបន់ប៉ាឡេស្ទីន]] និងវិសាលភាពភូមិសាស្រ្តរបស់វាមានភាពខុសៗប្លែកពីគ្នាទៅតាមសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រនីមួយៗ ហើយបច្ចុប្បន្ននេះ តំបន់ប៉ាឡេស្ទីនរួមត្រូវបានគេចាត់ទុកថាបានគ្របដណ្ដប់លើប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្នទាំងមូល បូករួមជាមួយនឹងតំបន់វ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។&lt;ref&gt;Rubin, 1999, {{Google books |id=A9FVtIjyFtYC |page=186 |title=The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: The Arab World }}&lt;/ref&gt; ការប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៃពាក្យ &quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot; ឬពាក្យទាក់ទងនឹងតំបន់នៅជ្រុងភាគអាគ្នេយ៍នៃសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ក្បែរប្រទេសស៊ីរី បានកើតឡើងតាំងពីសម័យ[[ក្រិកបុរាណ]]មកម៉្លេះដោយមានលោក[[អេរ៉ូដូតឺស]]ដែលជាអ្នកសរសេរប្រវត្តិសាស្ត្រដំបូងគេម្នាក់ក្នុងសតវត្សរ៍ទីប្រាំមុន គ.ស. ជាអ្នកសម្គាល់បញ្ជាក់។ លោកបានសរសេរនៅក្នុងកំណត់ត្រា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រ (អេរ៉ូដូតឺស)|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]របស់លោកថា &quot;ស្រុកមួយនៃប្រទេសស៊ីរីហៅថា ប៉ាឡេស្ទីន (Palaistine)&quot; ដែលមានជនជាតិ[[ព្យូនិក]]បានធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយ និងរួមទាំងប្រជាជននៅតាមដែនសមុទ្រក្បែរៗនោះផ្សេងទៀត។&lt;ref name=&quot;Masalha2018&quot;&gt;{{cite book|author=Nur Masalha|title=Palestine: A Four Thousand Year History|url=https://books.google.com/books?id=eNvVAQAACAAJ|date=15 August 2018|publisher=Zed Books Limited|page=22|isbn=978-1-78699-273-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Herodotus, Volume 4''. p. 21. 1806. Rev. William Beloe translation.&lt;/ref&gt; ពាក្យ &quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot; (ជា[[ភាសាឡាតាំង]]ថា Palæstina) ត្រូវគេគិតថាជាពាក្យបង្កើតដោយជនជាតិក្រិកបុរាណសម្រាប់សម្តៅលើតំបន់ដែលកាន់កាប់ដោយពួក[[ភីលីស្ទីន]] ប៉ុន្តែនេះគ្រាន់តែជាទ្រឹស្តីមួយប៉ុណ្ណោះ។&lt;ref&gt;''Ancient History Encyclopædia'', Mark, Joshua J., [https://www.worldhistory.org/palestine/ &quot;Palestine&quot;]&lt;/ref&gt;

===បច្ចេកសព្ទសាស្ត្រ===
អត្ថបទនេះបានប្រើពាក្យ &quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot; &quot;រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន&quot; &quot;ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន&quot; ឆ្លាស់គ្នាអាស្រ័យទៅលើបរិបទនីមួយៗ។ ជាពិសេស ពាក្យថា &quot;ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន&quot; គឺសម្តៅទាំងស្រុងទៅលើទឹកដីភូមិសាស្ត្ររបស់ប៉ាឡេស្ទីនដែលប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧។ ប៉ាឡេស្ទីនអាចត្រូវបានគេសម្ដៅទៅលើប្រទេសឬរដ្ឋមួយដោយអាស្រ័យលើបរិបទ ហើយអាជ្ញាធររបស់ខ្លួនជាទូទៅអាចសម្គាល់បានថា [[រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីន]]។&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nation |first=United |date=20 September 2022 |title=United Nations Common Country Analysis for the Occupied Palestinian Territory |url=https://palestine.un.org/sites/default/files/2023-08/United%20Nations%20Common%20Country%20Analysis%20for%20the%20Occupied%20Palestinian%20Territory.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318122526/https://palestine.un.org/sites/default/files/2023-08/United%20Nations%20Common%20Country%20Analysis%20for%20the%20Occupied%20Palestinian%20Territory.pdf |archive-date=18 March 2024 |page=xi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/CCA_Report_En.pdf|title=(អង់គ្លេស) Common Country Analysis 2016: Leave No One Behind: A Perspective on Vulnerability and Structural Disadvantage in Palestine |publisher=United Nations Country Team Occupied Palestinian Territory |date=2016 |page=9}}&lt;/ref&gt;

==ប្រវត្តិសាស្ត្រ==
{{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្ររដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
{{See also|ប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ាឡេស្ទីន}}
===ពីសម័យបុរេប្រវត្តិដល់សម័យអូតូម៉ង់===
ទឹកដី[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]]ទាំងមូលគឺត្រូវជាផ្នែកមួយក្នុងតំបន់[[ឡេវ៉ាន់]] ដែលជាស្ពានដីគោកចម្លងទ្វីប[[អាហ្វ្រិក]]មក[[អឺរ៉ាស៊ី]] ហើយក្នុងសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រនីមួយៗ ប៉ាឡេស្ទីនតែងបម្រើជា &quot;ចំណុចប្រសព្ធនៃតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]] [[មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] និង[[អាហ្វ្រិកឦសាន]]&quot;។&lt;ref name=UCL&gt;[https://wayback.archive-it.org/all/20060514092649/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/ The Ancient Levant], UCL Institute of Archaeology, May 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref name=OHAL9&gt;Steiner &amp; Killebrew, p. [https://books.google.com/books?id=5H4fAgAAQBAJ&amp;pg=PT32 9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101142956/https://books.google.com/books?id=5H4fAgAAQBAJ&amp;pg=PT32 |date=1 November 2022 }}: &quot;The general limits ..., as defined here, begin at the Plain of 'Amuq in the north and extend south until the Wâdī al-Arish, along the northern coast of Sinai. ... The western coastline and the eastern deserts set the boundaries for the Levant ... The Euphrates and the area around Jebel el-Bishrī mark the eastern boundary of the northern Levant, as does the Syrian Desert beyond the Anti-Lebanon range's eastern hinterland and Mount Hermon. This boundary continues south in the form of the highlands and eastern desert regions of Transjordan.&quot;&lt;/ref&gt;

ដោយស្ថិតនៅចំចំណុចប្រសព្វនៃជំនឿសាសនា វប្បធម៌ ពាណិជ្ជកម្ម និងនយោបាយ ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺជាតំបន់មួយក្នុងចំណោមតំបន់ភូមិសាស្ត្រដំបូងៗបង្អស់ ដែលមានមនុស្សចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅរហូតដល់បង្កើតបានជាសហគមន៍កសិកម្ម និង[[អរិយធម៌]]ដ៏ផូរផង់។ នៅក្នុង[[យុគសំរិទ្ធ|យុគសម័យសំរិទ្ធ]] ពួក[[កណាអាន់]]បានបង្កើត[[រដ្ឋបុរី|រដ្ឋនគរ]]តូចៗឡើងដោយសុទ្ធទទួលបានឥទ្ធិពលពីអរិយធម៌នៅជុំវិញនោះដូចជាអេហ្ស៊ីបជាដើម ដែលបានកំពុងគ្រប់គ្រងតំបន់មួយនេះនៅចុងយុគសម័យសំរិទ្ធ។ ចូលមកដល់កំឡុង[[យុគដែក|យុគសម័យដែក]] [[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]] និង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|យូដា]]បានលេចជារូបរាងឡើងនៅតំបន់ផ្ទៃខាងក្នុង ខណៈនគររបស់ពួក[[ហ្វីលីស្ទី]] និង[[ហ្វីនីស៊ី]]បានលាតសន្ធឹងនៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរសមុទ្រប៉ាឡេស្ទីន។ ពួក[[ចក្រភពនវ-អាស៊ីរី|អាស៊ីរី]]បាន[[យុទ្ធនាការសេណ្ណាឆេរីបនៅឡឺវ៉ង់|សញ្ជ័យ]]យកតំបន់នេះនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៨ មុន គ.ស. មុនពេលត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ចក្រភពនវ-បាប៊ីឡូន|នឹមពួកបាប៊ីឡូន]]នៅប្រមាណឆ្នាំ ៦០១ មុន គ.ស. ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ៥៣៩ មុន គ.ស. ក៏បានធ្លាក់ទៅក្រោម[[ចក្រភពអាគែមេនិដ]]របស់ពួកពែរ្សម្ដង។ ព្រះមហរាជ[[មហារាជអេឡិចសាន់ដឺ|អាឡិចសង់ដ៍]]បានត្រួតត្រាចក្រភពពែរ្សនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ៣៣០ មុន គ.ស. ដោយបាន[[ហេល្លេនិកវូបនីយកម្ម|បន្សាបវប្បធម៌អរិយធម៌ក្រិក]]ចូលមកប៉ាឡេស្ទីនបន្ថែម។

នៅកំឡុង[[ការបះបោរម៉ាក្កាបេស៍]]ក្នុងចុងសតវត្សរ៍ទី២ មុន គ.ស. [[ព្រះរាជាណាចក្រហាស្មូន|ព្រះនគរជ្វីហ្វហាស្មូន]]បានត្រួតត្រាប៉ាឡេស្ទីនស្ទើរទាំងមូល តែក្រោយមក នគរមួយនេះក៏ក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់ពួក[[រ៉ូមបុរាណ|រ៉ូម]] ដែលបានកាត់បញ្ចូលវាជាកម្មសិទ្ធិរ៉ូមក្នុងឆ្នាំ​ ៦៣ មុន គ.ស.។ [[យូដា (ខេត្តរ៉ូម)|យូដារ៉ូម]]ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូម|ការបះបោរជ្វីហ្វ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៦៦ នៃ គ.ស. ហើយជាលទ្ធផល ពួករ៉ូមបាន[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (គ.ស. ៧០)|វាយបំផ្លាញទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] និង[[ប្រាសាទទីពីរ|ព្រះប្រាសាទជ្វីហ្វទីពីរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៧០ នៃ គ.ស.។ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៤ នៅកំឡុងពេលដែល[[កុងស្តង់តាំងមហារាជ និងគ្រិស្តសាសនា|ចក្រភពរ៉ូមបានទទួលស្គាល់គ្រិស្តសាសនា]] ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក៏បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃជំនឿសាសនា ដោយទាក់ទាញក្រុមអ្នកធម្មយាត្រា ព្រះសង្ឃ និងអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនរូប។ បន្ទាប់ពី[[ការសញ្ជ័យស៊ីរីរបស់មូស្លីម|ការសញ្ជ័យរបស់ពួកមូស្លីមលើតំបន់ឡឺវ៉ង់]]ក្នុងឆ្នាំ៦៣៦–៦៤១ នគររាជវង្សនិយមឥស្លាមបន្តកន្ទុយគ្នាបានគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននេះរួមមាន៖ [[រ៉ាឝ៊ីឌុន]] [[រាជវង្សឧមយ្យ៉ាដ|ឧមយ្យ៉ាដ]] [[កាលីបចក្រអាប្បាស៊ីដ|អាប្បាស៊ីដ]] និងក៏ដូចជារដ្ឋនគរតូចៗជាងនេះរួមមាន៖ [[ទូលូនីដ]] [[រាជវង្សឥឃ្ឝីដ|ឥឃ្ឝីដ]] [[កាលីបចក្រផ្វាទីមីដ|ផ្វាទីមីដ]] និង[[រាជវង្សសិលជុក|សិលជុក]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ១០៩៩ [[កាកបាទសង្គ្រាមលើកទីមួយ|បូជនីយសឹក]]ក្នុងតំបន់បាននាំឱ្យពួក[[កាកបាទសង្គ្រាម|បូជនីយជន]]បង្កើត[[ព្រះរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម]]ឡើង មុនពេលត្រូវ[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (១១៨៧)|គ្រប់គ្រង]]ដោយ[[រាជវង្សអាយូប៊ីដ|ពួកអាយូប៊ីដ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១១៨៧។ បន្ទាប់ពីត្រូវបាន[[ការវាយឆ្មក់របស់ម៉ុងហ្គោលលើប៉ាឡេស្ទីន|ឈ្លានពាន]]ដោយ[[ចក្រភពម៉ុងហ្គោល|ពួកម៉ុងហ្គោល]]នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១២៥០ ពួក[[ស៊ុលតង់ចក្រម៉ាម្លុក|អេហ្ស៊ីបម៉ាម្លុក]]បានបង្រួបបង្រួមប៉ាឡេស្ទីនវិញក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់ខ្លួនរហូតដល់ឆ្នាំ១៥១៦ នៅពេលដែលប៉ាឡេស្ទីនត្រូ​វបាន[[ចក្រភពអូតូម៉ង់|ពួកអូតូម៉ង់]]ចូល[[សង្គ្រាមម៉ាម្លុក–អូតូម៉ង់ (១៥១៦–១៥១៧)|គ្រប់គ្រង]] និងរក្សាជា[[ស៊ីរីអូតូម៉ង់|ខេត្តរដ្ឋបាល]]របស់ខ្លួនរហូតដល់សតវត្សរ៍ទី២០។

====កំណើត និងកំណើនជាតិប៉ាឡេស្ទីននិយម====
ឥស្សរជនប៉ាឡេស្ទីន ពិសេសក្នុងត្រកូលគ្រួសារអ្នកមានមុខមាត់នៅតាមទីប្រជុំជន ថ្វីបើពួកគេនៅបម្រើការក្រោមស្ថាប័នអូតូម៉ង់និងជាទូទៅមានភក្ដីភាពចំពោះអូតូម៉ង់ក្ដី ប៉ុន្តែពួកគេនៅតែបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងចលនាគាំទ្រ[[ជាតិអារ៉ាប់និយម]]និង[[អារ៉ាប់រួមនិយម]] ដោយនេះជាប្រតិកម្មចំពោះ[[តួកក្មេងខ្ចី|ចលនាតួកក្មេងខ្ចី]] និងការចុះខ្សោយនៃអំណាចអូតូម៉ង់ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]]។&lt;ref&gt;{{cite journal|first=Muhammad |last=Muslih|url=https://www.jstor.org/stable/2536721|title=Arab Politics and the Rise of Palestinian Nationalism|journal= Journal of Palestine Studies|date=1987 |volume=16, No. 4 Summer, 1987|issue=4 |pages= 77–94, 80–82, 87 |doi=10.2307/2536721 |jstor=2536721 }}&lt;/ref&gt;  បន្ថែមពីលើនេះ ការលេចឡើងនៃ[[ហ្ស៊ីអននិយម|ចលនាហ្ស៊ីអន]] ដែលបានអំពាវនាវឱ្យបង្កើត[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|ស្រុកកំណើតជនជាតិជ្វីហ្វមួយ]]នៅប៉ាឡេស្ទីន ក៏ជាកត្តាមួយជំរុញដាស់តឿនស្មារតីជាតិនិយមប៉ាឡេស្ទីនផងដែរ។&lt;ref name=&quot;As&quot;&gt;As'ad Ghanem, ['Palestinian Nationalism: An Overview,'] Israel Studies, Vol. 18, No. 2 Summer 2013, pp.11–29, p.12&lt;/ref&gt;

[[អាប់ឌុល ហាមីដទី២|អាប់ឌុល ហាមីដ]] ព្រះស៊ុលតង់ចក្រភពអូតូម៉ង់ចុងក្រោយ ដែលបានព្យាយាមស្ដាររដ្ឋអំណាចគ្រប់គ្រងលើរដ្ឋខ្លួនដែលកំពុងបែកបាក់ បានចេញមុខប្រឆាំងយ៉ាងមោះមុតចំពោះចលនាហ្ស៊ីអននៅប៉ាឡេស្ទីន។ អំណាចគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអូតូម៉ង់នៅប៉ាឡេស្ទីនបានបញ្ចប់ស្របគ្នានឹងការបិទឆាកប្រយុទ្ធសង្គ្រាមលោកលើកទី១។ ការដែលព្រះអេមារ[[ហ្វៃសាលទី១|ហ្វៃសាល]]បានព្យាយាមបង្កើតរដ្ឋ[[ស៊ីរី (តំបន់)|មហាស៊ីរី]]ក្នុងអតីតទឹកដីចក្រភពអូតូម៉ង់ តែត្រូវបរាជ័យក្រោយអង់គ្លេសនិងបារាំងបានចូលដាក់អាណានិគមលើទឹកដីនោះ បានក្លាយជាកាតាលីករសំខាន់មួយកម្រិតទៀតជំរុញឱ្យលទ្ធិជាតិនិយមប៉ាឡេស្ទីនស្ទុះឡើង។&lt;ref name=&quot;As&quot;/&gt; ក្រោយមហាសង្គ្រាមលោកបានបញ្ចប់ ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក៏បានធ្លាក់ទៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អង់គ្លេសក្នុងទម្រង់ជា[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០។&lt;ref&gt;{{Cite web |title=40 Years of Israeli Occupation |url=https://www.arij.org/atlas40/intro.html#:~:text=In%201917,%20the%20British%20forces,of%20Megiddo%20in%20September%201918. |access-date=28 July 2026 |website=arij.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |date=14 September 2017 |title=Remembering the Ottoman Empire in Palestine |url=https://www.palestinechronicle.com/remembering-the-ottoman-empire-in-palestine/ |access-date=28 July 2026 |website=Palestine Chronicle}}&lt;/ref&gt;

===អាណត្តិភាពប៊្រិតថេន===
{{Main|អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន}}
[[File:Dayr Yassin (cropped).jpg|thumb|[[ការសម្លាប់រង្គាលឌែរយ៉ាស្ស៊ីន]]សម្ដៅលើអ្នកភូមិស្រុកប៉ាឡេស្ទីនដោយកងជីវពលនិយមហ្ស៊ីអន[[អៀរហ្គូន]]និង[[ឡេហ៊ី]]កំឡុង[[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨]]]]

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៧ ទីក្រុងយេរូសាឡឹមដែលស្ថិតនៅក្រោមអូតូម៉ង់ត្រូវបាន[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប៊្រិតថេន|កងកម្លាំងអង់គ្លេស]]ក្រោមបញ្ជាការរបស់នាយឧត្តមសេនីយ៍[[អែដមឹន អាល្លិនប៊ី|អាល្លិនប៊ី]][[សមរភូមិយេរូសាឡឹម|វាយដណ្ដើមយក]]។&lt;ref name=&quot;The Guardian-2001&quot;&gt;{{Cite news |date=31 May 2001 |title=The Mandate years: colonialism and the creation of Israel |url=https://www.theguardian.com/books/2001/may/31/londonreviewofbooks |access-date=29 July 2026 |work=The Guardian|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;​ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០ អង្គការ[[សង្គមប្រជាជាតិ]]បានបើកភ្លើងខៀវឱ្យអង់គ្លេសគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនជាទម្រង់អាណត្តិភាព ហើយកំឡុងពេលដូចគ្នានេះដែរ ភាពតានតឹងរវាងសហគមន៍ជ្វីហ្វនិងប៉ាឡេស្ទីនបានកំពុងរំពុះរហូតដល់បែកផ្សែងក្លាយជាការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយហិង្សានៅទូទាំងប៉ាឡេស្ទីនទាំងមូល។&lt;ref name=&quot;The Guardian-2001&quot; /&gt;

អង្គការសង្គមប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនរបស់អង់គ្លេសជាផ្លូវការនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២២ ហើយនៅពេញមួយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ នេះ គេឃើញថាចលនាជាតិនិយមជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់បានពង្រីកខ្លួនធំឡើងៗ នាំឱ្យកើតចេញជាហិង្សាទៅលើគ្នាជារឿយៗ ហើយពេលខ្លះក៏កើតចេញជាបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយរបស់អង់គ្លេសនៅប៉ាឡេស្ទីនទៀតផង។ នៅក្នុង​ឆ្នាំ១៩២៩ [[កុបកម្មប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩២៩|កុបកម្ម​ហិង្សា]]​ដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយបាន​ផ្ទុះឡើង​នៅ​ប៉ាឡេស្ទីន ដោយវាកើតចេញពីជម្លោះ​ជុំវិញ​អន្តោប្រវេសន៍​របស់​ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ និង​សេរីភាព​ចូល​ទៅ​ជញ្ជាំង​ខាងលិច​នៅ​ក្រុង​យេរូសាឡឹម។&lt;ref name=&quot;The Guardian-2001&quot;/&gt;

ចូលមកដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ វិញ គេឃើញមាន[[ការបះបោរអារ៉ាប់នៅប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៣៦–១៩៣៩|ការបះបោរអារ៉ាប់]]ផ្ទុះឡើង ដោយពួកជាតិនិយមអារ៉ាប់បានទាមទារឱ្យបិទបញ្ចប់ដំណើរអន្តោប្រវេសន៍ជនជាតិជ្វីហ្វចូលមកប៉ាឡេស្ទីន និងការបង្កើតរដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនដ៏ឯករាជ្យមួយ។ ជាប្រតិកម្មនឹងការបះបោរដោយពួកអារ៉ាប់ អាជ្ញាធរអង់គ្លេសបានពង្រីកពង្រឹងកម្លាំងយោធាបន្ថែម និងបានអនុវត្តវិធានការសន្តិសុខយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដើម្បីព្យាយាមបង្ក្រាបការបះបោរទាំងនោះ។&lt;ref name=&quot;The Guardian-2001&quot;/&gt;

ក្រុមជាតិនិយមអារ៉ាប់ ដែលដឹកនាំដោយ[[គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់]] បានអំពាវនាវឱ្យអង់គ្លេសបញ្ឈប់អន្តោប្រវេសន៍នៃជនជាតិជ្វីហ្វ និងការលក់ដីធ្លីទៅឱ្យជនជាតិនេះ។ ដើម្បីជាដំណោះស្រាយទៅនឹងបញ្ហារវាងជនជាតិអារ៉ាប់និងជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន រាជរដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសបានដាក់ប្រកាសអនុវត្ត[[លិខិតសឆ្នាំ១៩៣៩]]។ លិខិតសនេះដែរបានរឹតបន្តឹងអន្តោប្រវេសន៍ និងសិទ្ធិទិញដីធ្លីរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ ដោយគោលដៅចម្បងរបស់វាគឺដាក់កំហិតលើក្ដីស្រម័យបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។ ជនជាតិជ្វីហ្វនិងអ្នកគាំទ្រចលនាហ្ស៊ីអនជាច្រើនបានចេញប្រឆាំងនឹងលិខិតសនោះ ដោយបានចាត់ទុកវាថាជាការក្បត់នឹង[[សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]] និងសេចក្តីប៉ងប្រាថ្នាបង្កើតមាតុភូមិជ្វីហ្វរបស់ពួកនិយមហ្ស៊ីអន។&lt;ref name=&quot;TheCollector-2024&quot;&gt;{{Cite web |date=27 May 2024 |title=British-Controlled Mandatory Palestine (1920–1948): A History |url=https://www.thecollector.com/british-controlled-mandatory-palestine/ |access-date=29 July 2026 |website=TheCollector}}&lt;/ref&gt;

នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ និងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៤០ ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធហ្ស៊ីអននិយមជាច្រើនក្រុមរួមមាន [[អៀរហ្គូន]] [[ហាហ្កាណា]] និង[[ឡេហ៊ី]]បានរួមប្រព្រឹត្តសកម្មភាពអំពើហិង្សាជាច្រើនប្រឆាំងទីតាំងយោធា និងស៊ីវិលអង់គ្លេស ក្នុងគោលបំណងរកបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វដ៏ឯករាជ្យមួយ។&lt;ref name=&quot;TheCollector-2024&quot; /&gt; លោក[[មេណាកហ៊ែម ប៊ិហ្គីន]] និង[[យីតសាក់ ឆាមៀរ]] ដែលក្រោយមកបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលទាំងពីរ គឺជាបុគ្គលពីររូបក្នុងចំណោមមនុស្សជាច្រើនរូបទៀតដែលមានមុខនៅពីក្រោយ[[កុបកម្មជ្វីហ្វនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ការវាយប្រហារភេរវកម្ម]]ទាំងនោះ។&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.palestine-studies.org/en/node/1648194|title=Menahem Begin, from Terrorism to Power|via=www.palestine-studies.org}}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកដោយក្រុមអៀរហ្គូននៅឯសណ្ឋាគារឃីងដេវីដក្នុងទីក្រុងយេរូសាឡឹមបានសម្លាប់អស់មនុស្សចំនួន​ ៩១ នាក់ ដោយក្នុងនោះរួមមានមន្ត្រី ប្រជាជនស៊ីវិលអង់គ្លេស និងព្រមទាំងបុគ្គលិកសណ្ឋាគារទៀតផង។&lt;ref name=&quot;TheCollector-2024&quot; /&gt;

[[File:Map of Mandatory Palestine in 1946 with major cities (in English).svg|thumb|ផែនទីនៃអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីននៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦]]
ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ប៉ាឡេស្ទីនបានក្លាយជាទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រតិបត្តិការយោធាអង់គ្លេសប្រឆាំងនឹង[[អំណាចអ័ក្ស|កងកម្លាំងអ័ក្ស]]នៅតំបន់[[អាហ្វ្រិកខាងជើង]]។&lt;ref name=&quot;TheCollector-2024&quot; /&gt;

===សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល===
{{Further|សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ}}
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] (អ.ស.ប.) បានស្នើពី[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន]]ចេញជារដ្ឋពីរផ្សេងគ្នា ពោលគឺរដ្ឋអារ៉ាប់មួយ និងរដ្ឋជ្វីហ្វមួយ។ យ៉ាងណា ផែនការនេះត្រូវបានបដិសេធដោយភាគីប៉ាឡេស្ទីន និងរួមទាំងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ជិតខាង រហូតដល់ផ្ទុះចេញពីជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|ជម្លោះស៊ីវិលមួយ]]នៅប៉ាឡេស្ទីន និងបានបន្តឆាបឆេះកើតជា[[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិលធំមួយ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨។&lt;ref name=&quot;TheCollector-2024&quot;/&gt;

ក្នុងកំឡុងសង្រ្គាម អ៊ីស្រាអែលបានវាយដណ្តើមយកទឹកដីបន្ថែមដែលធ្លាប់ត្រូវបាន អ.ស.ប. កំណត់ថាជាផ្នែកនៃរដ្ឋអារ៉ាប់នៅក្រោមផែនការបែងចែករបស់ពួកគេ។ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺមួយថ្ងៃមុនអង់គ្លេសដកទ័ពចុងក្រោយរបស់ខ្លួនចេញពីប៉ាឡេស្ទីន [[ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វដើម្បីអ៊ីស្រាអែល]]ដឹកនាំដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសបង្កើត]][[រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]ឡើងជាផ្លូវការ។ បណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់ជិតខាងដូចជា [[អេមីរ៉ាតត្រង់ហ្សកដានី|ត្រង់ហ្សកដានី]] អេហ្ស៊ីប និងរដ្ឋសមាជិក[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]ផ្សេងទៀតនាពេលនោះបានប្រឡូកចូលក្នុងសង្គ្រាមនៅប៉ាឡេស្ទីន ដែលនាំឱ្យវិវត្តផ្ទុះចេញជា[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលដំបូង]]ឡើង។

នៅពេលដែលសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានកាន់កាប់[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] រីឯត្រង់ហ្សកដានីបាន[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ត្រួតត្រារួចកាត់តំបន់វ៉េសប៊ែង]]ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន។ អេហ្ស៊ីបដំបូងឡើយបានគាំទ្រការបង្កើត[[រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនរួម]]មួយឡើង ប៉ុន្តែបានរំលាយវាចោលវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩។ ចំពោះត្រង់ហ្សកដានីវិញនោះគឺមិនដែលបានទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលនោះទេ ហើយផ្ទុយមកវិញ បានសម្រេចចិត្តកាត់តំបន់វ៉េសប៊ែងបញ្ចូលជាទឹកដីរបស់ខ្លួនដើម្បីបង្កើតរដ្ឋ[[ហ្សកដានី]]ថ្មី។ សកម្មភាពកាត់ទឹកដីដោយហ្សកដានីនោះត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័ននៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិច្រានចោលមិនទទួលស្គាល់។ 

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ ខណៈដែលវ៉េសប៊ែងកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសហ្សកដានី [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទីនោះក្នុងគោលបំណងប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែល។ [[ធម្មនុញ្ញជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]របស់ អ.រ.ប. បានកំណត់ទឹកដីប្រទេសប៉ាឡេស្ទីនគ្របលើអតីតទឹកដីនៃដែនអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនទាំងមូល ដោយមានរួមទាំងអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។

[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ដែលជាពេលអ៊ីស្រាអែលត្រូវប្រយុទ្ធតតាំងជាមួយនឹងប្រទេសអេហ្ស៊ីប ហ្សកដានី និង[[ស៊ីរី]] បានបញ្ចប់ទៅដោយមានអ៊ីស្រាអែលចូលកាន់កាប់ទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សារបស់ប៉ាឡេស្ទីន ក៏ដូចជាទឹកដីមួយចំនួនទៀតក្រៅប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref&gt;Laron, G. (2017). [https://books.google.co.il/books?id=ys4CDgAAQBAJ&amp;lpg=PR7&amp;ots=EH-bt8Ery-&amp;dq=six%20day%20war&amp;lr&amp;pg=PP1 ''The Six Day War: The Breaking of the Middle East''.] Yale University Press.&lt;/ref&gt; បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃបានបញ្ចប់ អ.រ.ប. បានផ្លាស់ទៅជ្រកនៅប្រទេសហ្សកដានី ប៉ុន្តែក្រោយមក ក័បានប្ដួរទៅប្រទេសលីបង់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧១។&lt;ref&gt;Singh, S. (2015). [http://scientificresearchjournal.com/wp-content/uploads/2015/09/Social-Science-2_A-135-145-Full-Paper.pdf Black September: A turning point in the Palestinian national movement]. ''International journal of applied social science'', ''2''(5/6), 135-145.&lt;/ref&gt;

[[កិច្ចប្រជុំកំពូលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ឆ្នាំ១៩៧៤|កិច្ចប្រជុំកំពូលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៤ បានកំណត់ អ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​.រ.ប. ថាជា &quot;តំណាងដ៏ស្របច្បាប់តែមួយគត់នៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន&quot; ហើយបានបញ្ជាក់សារជាថ្មីថា &quot;ពួកគេមានសិទ្ធិផ្ទាល់ក្នុងការបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យមួយជាបន្ទាន់&quot;។&lt;ref&gt;{{cite book |last=al Madfai |first=Madiha Rashid |authorlink=Madiha Rashid Al-Madfai |title=(អង់គ្លេស) Jordan, the United States and the Middle East Peace Process, 1974–1991 |series=Cambridge Middle East Library |volume=28 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-41523-1 |page=21}}&lt;/ref&gt; នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៧៤ អ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​.រ.ប. ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការធ្វើជាតំណាងនៃប៉ាឡេស្ទីន ដោយ[[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានផ្តល់ឋានៈសង្កេតការណ៍ឱ្យពួកគេមានឈ្មោះជា &quot;អង្គភាពមិនមែនរដ្ឋ&quot; នៅឯអង្គការសហប្រជាជាតិ។&lt;ref name=GA3237&gt;{{UN document |docid=A/RES/3237(XXIX) |body=A |type=R |session=29 |resolution_number=3237 (XXIX) |title=Observer status for the Palestine Liberation Organization |date=22 November 1974 |meeting=2296th plenary meeting |accessdate=4 មករា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=(អង់គ្លេស) Isolated States: A Comparative Analysis |series=Cambridge Studies in International Relations |volume=15 |page=[https://archive.org/details/isolatedstatesco0000geld/page/155 155] |author=Geldenhuys, Deon |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-40268-2 |url=https://archive.org/details/isolatedstatesco0000geld/page/155 }}&lt;/ref&gt; តាមរយៈ[[កិច្ចព្រមព្រៀងកាំដេវីដ]]ឆ្នាំ១៩៧៩ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានសម្រេចចុះហត្ថលេខាបញ្ចប់ការទាមទារទឹកដីរបស់ខ្លួនលើតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៨៨ ហ្សកដានីបានលះបង់ការទាមទាររបស់ខ្លួននៅវ៉េសប៊ែងទៅឱ្យ អ.រ.ប.។ 

បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានដណ្តើមកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែងពីហ្សកដានី និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សាពីអេហ្ស៊ីប រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលក៏ចាប់ផ្តើមបញ្ជូនប្រជាជនខ្លួនឱ្យចូលទៅរស់នៅតាំងទីលំនៅនៅទីនោះ។ ការគ្រប់គ្រងរ៉ាប់រងលើប្រជាជនអារ៉ាប់ក្នុងទឹកដីទាំងនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយ[[ក្រុមសម្របសម្រួលសកម្មភាពរដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងដែនដី]]នៃ[[រដ្ឋបាលស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែល]] និងដោយក្រុមប្រឹក្សាក្រុងក្នុងតំបន់ដែលមានវត្តមានតាំងពីមុនពេលការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨០ អ៊ីស្រាអែល​បាន​សម្រេច​​បញ្ឈប់​ការ​បោះ​ឆ្នោត​​ក្រុម​ប្រឹក្សានោះ ហើយបែរមក​បង្កើត &quot;សម្ព័ន្ធភូមិ&quot; វិញដើម្បីជំនួសក្រុមប្រឹក្សានោះវិញ ដោយ​មន្ត្រីនៃសម្ព័ន្ធភូមិថ្មីនេះគឺសុទ្ធតែស្ថិតនៅ​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​អ៊ីស្រាអែលទាំងអស់។ ក្រោយបន្តិចមក ដោយឃើញថាកំណែទម្រង់រដ្ឋបាលថ្មីនេះគ្មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីន ដូច្នេះអាជ្ញាធរអ៊ីស្រាអែលក៏ចាប់ផ្ដើមរំលាយសម្ព័ន្ធភូមិបន្តិចម្តងៗ រហូតដល់បាត់អស់នៅកំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៨៨។&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.arij.org/atlas40/chapter2.3.html|title=40 Years Of Israeli Occupation|work=arij.org|access-date=5 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718173049/http://www.arij.org/atlas40/chapter2.3.html|archive-date=18 កក្កដា 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===ការបះបោរ​ សេចក្ដីប្រកាស និងសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព===
[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីមួយ]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ ដោយក្នុងនោះរួមមានការធ្វើបាតុកម្មតវ៉ា កូដកម្ម និងសកម្មភាពមិនស្តាប់បង្គាប់ស៊ីវិលយ៉ាងទូលំទូលាយដោយប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់ហ្កាហ្សា និងវ៉េសប៊ែង ប្រឆាំងនឹងការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល។ នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៨៨ សភានីតិបញ្ញត្តិនិរទេសរបស់ អ.រ.ប. បានប្រកាស[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៉ាឡេស្ទីន|បង្កើត &quot;រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន&quot; ឡើង]]។ នៅខែបន្ទាប់ រដ្ឋនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ភ្លាមៗដោយបណ្ដារដ្ឋដទៃរួមមាន អេហ្ស៊ីប និងហ្សកដានី។ នៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យរបស់ប៉ាឡេស្ទីន គេបានចែងថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅលើ &quot;ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន&quot; ដោយមិនមានការបញ្ជាក់លម្អិតច្បាស់លាស់បន្ថែមទៀតនោះទេ។&lt;ref name=GA43177&gt;{{UN document |docid=A/RES/43/117 |body=A |type=R |session=43 |resolution_number=43/117 |title=Office of the United Nations High Commissioner for Refugees |date=8 December 1988 |meeting=75th plenary meeting |accessdate=4 មករា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hillier-1998&quot;&gt;{{cite book |first1=Tim |last1=Hillier |title=Sourcebook on Public International Law |date=1998 |isbn=978-1-84314-380-2 |access-date=4 មករា 2022 |url={{Google books |id=ukWq9mMUeesC |page=205 |plainurl=yes }} |pages=205 |publisher=Cavendish Publishing |edition=Cavendish Publishing sourcebook series}}&lt;/ref&gt;

បន្ទាប់ពីបានប្រកាសឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវសេចក្តីប្រកាសនេះ ហើយបានសម្រេចចិត្តប្រើឈ្មោះ &quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot; ជំនួសឱ្យ &quot;អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន&quot; នៅក្នុងក្របខណ្ឌអង្គការសហប្រជាជាតិ។&lt;ref name=&quot;GA43177&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hillier-1998&quot;/&gt; ទោះបីជាមានការសម្រេចបែបនេះក្ដី ប៉ុន្តែ អ.រ.ប. នៅបន្តមិនចូលរួមនៅអង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងនាមជារដ្ឋាភិបាលរបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនពេញលេញ។&lt;ref&gt;{{UN document |docid=A/55/PV.54 |body=A |type=A |session=55 |document_number=36 |title=(អារ៉ាប់) Bethlehem 2000 Draft resolution (A/55/L.3) |page=10 |meeting=54th plenary meeting |date=7 November 2000 |meetingtime=3 p.m. |speakername=Al-Kidwa, Nasser |speakernation=រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន{{!}}Palestine |accessdate=4 មករា 2022}}&lt;/ref&gt; ការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយហិង្សារវាងក្រុមបាតុករប៉ាឡេស្ទីននិងកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានរីកពុះផុលកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅពេញមួយឆ្នាំ១៩៨៩ ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សជាច្រើននាក់បាត់បង់ជីវិត និងបង្កើនភាពតានតឹងខ្លាំងបន្ថែមនៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដែលអ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលបានដាក់ចេញនូវវិធានការតឹងរ៉ឹងមានដូចជាបម្រាមគោចរ និងការបិទខ្ទប់មិនឱ្យចេញចូលដោយសេរី ក្នុងគោលបំណងបង្ក្រាបចលនាអ៊ីនធីហ្វាដា និងរក្សាស្ថេរភាពគ្រប់គ្រងលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដែលខ្លួនកំពុងកាន់កាប់។&lt;ref name=&quot;Hillier-1998&quot;/&gt;

[[File:Intifada in Gaza Strip (FL45956496).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពកំឡុង[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីមួយ]]នៅហ្កាហ្សា ឆ្នាំ១៩៨៧]]
[[សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ]]ឆ្នាំ១៩៩០–១៩៩១ បានឆក់ទាញយកចំណាប់អារម្មណ៍បន្ថែមកាន់តែខ្លាំងពីសហគមន៍អន្តរជាតិរហូតដល់ចាប់ផ្ដើមមានចំណាត់ការការទូតរុករកដំណោះស្រាយដោយសន្តិភាព។&lt;ref name=&quot;The Washington Post-2024&quot;&gt;{{Cite news |date=2 January 2024 |title=Opinion {{!}} WHY ARAFAT BACKED SADDAM |url=https://www.washingtonpost.com/archive/opinions/1990/08/26/why-arafat-backed-saddam/904a9366-c1e0-4294-ab64-1391b0e3b452/ |access-date=31 July 2026 |newspaper=The Washington Post|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MIFTAH&quot;&gt;{{Cite web |title=MIFTAH – Palestine and Iraq |url=http://www.miftah.org/Display.cfm?DocId=3335&amp;CategoryId=8 |access-date=31 July 2026 |website=MIFTAH}}&lt;/ref&gt; មេដឹកនាំអ៊ីរ៉ាក់ លោក[[សាដាម ហ៊ូសេន]]គឺជាថ្នាក់ដឹកនាំរដ្ឋមួយរូបដែលតែងតែគាំទ្រដល់បុព្វហេតុជាតិប៉ាឡេស្ទីន ហើយជាថ្នូរ លោកបានទទួលការគាំទ្រសងគុណវិញពីមេដឹកនាំប៉ាឡេស្ទីន លោកអារ៉ាហ្វាត់ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមនោះ។ បន្ទាប់ពី[[ការឈ្លានពានរបស់អ៊ីរ៉ាក់លើគុយវ៉ែត|បានឈ្លានពានគុយវ៉ែត]] លោកសាដាមបានធ្វើឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិភ្ញាក់ផ្អើលដោយដាក់បង្ហាញជូននូវផែនការសន្តិភាពមួយដល់អ៊ីស្រាអែល ដោយក្នុងនោះ លោកបានដាក់លក្ខខណ្ឌថា កងកម្លាំងអ៊ីរ៉ាក់នឹងដកខ្លួនចេញពីគុយវ៉ែត ប្រសិនបើអ៊ីស្រាអែលព្រមដកទ័ពខ្លួនចេញពីតំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា ក្រុងយេរូសាឡឹមខាងកើត និងតំបន់ហ្កូឡាន។&lt;ref name=&quot;The Washington Post-2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MIFTAH&quot; /&gt; សំណើ​សន្តិភាពនេះចុងក្រោយ​ត្រូវ​បាន​បដិសេធ ហើយ​សាដាមបន្ទាប់មកក៏បាន​បញ្ជា​បាញ់​មីស៊ីល​ប្រភេទស៊្កូដ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ទឹកដី​អ៊ីស្រាអែល ខណៈប៉ាឡេស្ទីន​បានចេញមុខ​គាំទ្រសកម្មភាពនេះ។ សង្គ្រាមមួយនេះដែរបានចាប់ដៃបង្ខំ[[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]]និងគុយវ៉ែតឱ្យបណ្ដេញប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនចេញពីប្រទេសរបស់ខ្លួន ព្រោះថារដ្ឋាភិបាលរបស់ពួកគេបានគាំទ្រ[[អ៊ីរ៉ាក់]]។&lt;ref name=&quot;The Washington Post-2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MIFTAH&quot; /&gt;

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូត្រូវបានចុះរវាងអ៊ីស្រាអែល និងអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន (អ.រ.ប.) បង្កើត[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.ប.) ឡើង និងបើកផ្លូវត្រួសត្រាយឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាព។&lt;ref name=&quot;Murphy-1993&quot;/&gt; លោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងជាប្រធាននៃអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនដែលទើបបង្កើតថ្មីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ ដែលជាជំហានដ៏សំខាន់ដំបូងមួយឆ្ពោះទៅរកការគ្រប់គ្រងដោយស្វយ័ត។{{refn|group=ស|name=control}}

[[File:Leader of the PLO, Yasser Arafat, 1996 Dan Hadani Archive.jpg|thumb|លោក[[យ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់]]ជាប្រធានាធិបតីប៉ាឡេស្ទីនដំបូង​ ដោយបានបម្រើការពីឆ្នាំ១៩៨៩ រហូតដល់ឆ្នាំ២០០៤។]]
អ៊ីស្រាអែលបានទទួលស្គាល់ អ.រ.ប. ថាជាក្រុមតំណាងរបស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន ជាថ្នូរ អ.រ.ប. ត្រូវទទួលស្គាល់សិទ្ធិអត្ថិភាពរបស់អ៊ីស្រាអែល និងព្រមទាំង[[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៤២|សេចក្ដីសម្រេច អ.ស.ប. លេខ ២៤២]] និង[[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ​ ៣៣៨|លេខ ៣៣៨]] ហើយត្រូវលះបង់នូវចលនាតស៊ូប្រដាប់អាវុធ &quot;ហិង្សា និងភេរវកម្ម&quot; របស់ខ្លួនចោល។&lt;ref name=&quot;Murphy-1993&quot;&gt;{{cite web|first1=Kim |last1=Murphy |title=Israel and PLO, in Historic Bid for Peace, Agree to Mutual Recognition : Mideast: After decades of conflict, accord underscores both sides' readiness to coexist. Arafat reaffirms the renunciation of violence in strong terms. |date=10 September 1993 |access-date=5 មករា 2022 |website=Los Angeles Times |url=https://articles.latimes.com/1993-09-10/news/mn-33546_1_mutual-recognition |archive-url=https://web.archive.org/web/20100423205723/http://articles.latimes.com/1993-09-10/news/mn-33546_1_mutual-recognition |archive-date=23 មេសា 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ជាលទ្ធផល នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ អ.រ.ប. បានបង្កើតរដ្ឋបាលដែនដីមួយហៅ[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន|អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] (ហៅកាត់ថា អ.ជ.ប. ឬ អ.ប.) ដោយវាមានមុខងារអនុវត្តកិច្ចការមួយចំនួនរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ ដូចដែលបានគ្រោងទុកនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ អ៊ីស្រាអែលបានអនុញ្ញាតឱ្យ អ.រ.ប. បង្កើតស្ថាប័នរដ្ឋបាលបណ្តោះអាសន្ននៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន ដែលមានទម្រង់ជា អ.ជ.ប.។&lt;ref name=GA52250&gt;{{UN document |docid=A/RES/52/250 |body=A |type=R |session=52 |resolution_number=52/250 |title=Participation of Palestine in the work of the United Nations |date=13 July 1998}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICJ-2004&quot;&gt;{{cite web |title=Written Statement Submitted by Palestine |date=30 January 2004 |access-date=5 មករា 2022 |website=[[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) |url=http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205004758/http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf |archive-date=5 February 2009 |url-status=dead |pages=44–49 |postscript=none |archivedate=5 កុម្ភៈ 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205004758/http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf }}, in {{cite web |title=Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory (Index) |date=10 December 2003 |access-date=5 មករា 2022 |website=International Court of Justice |url=http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&amp;p2=4&amp;code=mwp&amp;case=131&amp;k=5a&amp;p3=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007033944/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&amp;p2=4&amp;code=mwp&amp;case=131&amp;k=5a&amp;p3=0 |archive-date=7 តុលា 2012 |url-status=dead |format=PDF |postscript=none |archivedate=7 តុលា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121007033944/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&amp;p2=4&amp;code=mwp&amp;case=131&amp;k=5a&amp;p3=0 }}, referred to the ICJ by {{UN document |docid=A/RES/ES-10/14 |body=A |type=R |resolution_number=ES-10/14 |document_number=Agenda item 5 |title=Illegal Israeli actions in Occupied East Jerusalem and the rest of the Occupied Palestinian Territory |date=12 December 2003 |meeting=Tenth emergency special session; 23rd plenary meeting |accessdate=5 មករា 2022}}&lt;/ref&gt; អាស្រ័យដូច្នេះ អ.ជ.ប. មានអំណាចរដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងលើប្រជាជនស៊ីវិលនៅក្នុង[[បរិពន្ធភូមិប៉ាឡេស្ទីន|តំបន់ ខ (B)]] និងអំណាចគ្រប់គ្រងលើប្រជាជនស៊ីវិលនិងសន្តិសុខនៅក្នុងតំបន់ ក (A) តែគ្មានអំណាចមុខងារអ្វីពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងតំបន់ គ (C) ឡើយ។&lt;ref name=&quot;ICJ-2004&quot; /&gt;

នៅឆ្នាំ២០០៧ ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]បានឡើងកាន់កាប់តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា ហើយទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក៏ត្រូវបែងចែកជាពីរដោយបន្សល់ទុកគណបក្ស[[ហ្វាតា]]របស់លោក[[ម៉ះមូដ អាបាស់|អាបាស់]]ឱ្យគ្រប់គ្រងតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]&lt;ref name=alarabiya0701&gt;{{cite news|title=Hamas leader's Tunisia visit angers Palestinian officials |date=7 January 2012 |access-date=6 មករា 2022 |website=Al Arabiya News |url=http://english.alarabiya.net/articles/2012/01/07/186930.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108052540/http://english.alarabiya.net/articles/2012/01/07/186930.html |archive-date=8 មករា 2012 |url-status=live |agency=Agence France-Presse (AFP) }}&lt;/ref&gt; ខណៈក្រុមហាម៉ាស់នៅគ្រប់គ្រងតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ នៅអំឡុងខែមេសា ឆ្នាំ២០១១ ក្រុមភាគីនយោបាយប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងមួយនៃដំណើរផ្សះផ្សា ប៉ុន្តែការប្រកាសអនុវត្តជាផ្លូវការនៃសន្ធិសញ្ញានេះត្រូវផ្អាក&lt;ref name=alarabiya0701 /&gt; រហូតដល់ថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៤ នៅពេលដែល[[រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ២០១៤|រដ្ឋាភិបាលរួបរួម]]មួយត្រូវបានបង្កើតឡើង។&lt;ref&gt;{{cite web|title=Palestinian unity government sworn in by Mahmoud Abbas |date=2 June 2014 |access-date=6 មករា 2022 |website=BBC News Middle East |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-27660218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603033348/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-27660218 |archive-date=3 មិថុនា 2014 |url-status=live |publisher=BBC }}&lt;/ref&gt;

[[ការបោះឆ្នោតសកលប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលដំបូង]]នៅប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ ហើយជាលទ្ធផល លោកអារ៉ាហ្វាត់ក៏បានជាប់ឆ្នោតបន្តកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតី ហើយ[[ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន]]ក៏បានបង្កើតឡើង។ ដោយចាត់អនុវត្តតាមកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ អ៊ីស្រាអែលក៏បានចាប់ផ្តើមដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងរបស់ខ្លួននៅតាមទីប្រជុំជនប៉ាឡេស្ទីនមួយចំនួននៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងដូចដែលបានចែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀង។ ដំណើរកិច្ចចរចារវាងអ៊ីស្រាអែលនិងអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនបាននៅបន្តដដែរ ថ្វីបើវាមានលក្ខណៈយឺតយ៉ាវក្ដី ពិសេសជុំវិញការជជែកពិភាក្សាដ៏ចម្រូងចម្រាសលើអធិបតេយ្យនៃទីក្រុងយេរូសាឡឹម ការតាំងទីលំនៅដោយពលរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលលើដីប៉ាឡេស្ទីន និងវិបត្តិជនភៀសខ្លួនជាដើម។&lt;ref name=&quot;EB-2024b&quot;&gt;{{Cite web |title=Israel – Netanyahu, Politics, Middle East {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Israel/The-second-intifada |access-date=17 August 2026 |website=Encyclopædia Britannica |archive-date=12 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220512210653/https://www.britannica.com/place/Israel/The-second-intifada |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ ដដែរ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលដែលដឹកនាំដោយលោក[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] និងរដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនបានចុះហត្ថលេខាលើ[[ពិធីសារអ៊ីប្រុង]] ដោយឯកសារនោះបានគូសបញ្ជាក់ពីការដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលឡើងវិញទៅក្នុងតំបន់មួយចំនួននៃទីក្រុងអ៊ីប្រុងក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែង ដែលនាំឱ្យរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលមានអំណាចលើទីក្រុងមួយនោះកាន់តែច្រើន។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៩៨ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីនក៏បានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើ[[អនុស្សរណៈទន្លេវ៉ាយ]] ក្នុងគោលដៅពន្លឿនដំណើរការនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ។ នៅក្នុងអនុស្សរណៈនោះ គេបានព្រមព្រៀងគ្នាលើការដកទ័ពរបស់អ៊ីស្រាអែល និងបន្តបង្កើតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសន្តិសុខ។&lt;ref name=&quot;EB-2024b&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;churchtimes.co.uk&quot;&gt;{{Cite web |title=Siege of the Church of the Nativity recalled: 'It was a battle to stay alive' |url=https://www.churchtimes.co.uk/articles/2022/22-april/news/world/siege-of-the-church-of-the-nativity-recalled-it-was-a-battle-to-stay-alive |access-date=17 August 2026 |website=churchtimes.co.uk |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301111022/https://www.churchtimes.co.uk/articles/2022/22-april/news/world/siege-of-the-church-of-the-nativity-recalled-it-was-a-battle-to-stay-alive |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

នៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយកិច្ចព្រមព្រៀងអូស្លូបានចុះ គេឃើញតំបន់គ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលទាំងពីររដ្ឋមានស្ថិរភាពនិងវិបុលភាពជាងមុន ទោះបីជាត្រូវប្រឈមវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចបន្តិចបន្តួចក្ដី។ អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនបានសាងសង់អាកាសយានដ្ឋានទីពីររបស់ប្រទេសនៅក្នុងតំបន់ហ្កាហ្សា បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិយេរូសាឡឹម]]។ ពិធីសម្ពោធបើកអាកាសយានដ្ឋាននេះបានមានការចូលរួមពីសំណាក់ប្រធានាធីបតីអាមេរិកលោក[[ប៊ីល គ្លីនតុន]] និងលោក[[នែលសុន ម៉ង់ដេឡា]]។ នៅឆ្នាំ១៩៩៩ លោក[[អេហ៊ូដ បារ៉ាក់]]បានឡើងធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល ដោយលោកបានបន្តកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងសម្រេចចុងក្រោយជាមួយប៉ាឡេស្ទីន។

===អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីពីរ និងសង្គ្រាមស៊ីវិល===
{{Further|អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីពីរ|ជម្លោះហ្វាតា–ហាម៉ាស់|សមរភូមិហ្កាហ្សា (២០០៧)}}
[[File:אוקטובר 2000 1.jpg|thumb|កោលាហលនៅទីក្រុងអ៊ីប្រុងក្នុងឆ្នាំ២០០០]]

[[File:Demonstration against road block, Kafr Qaddum, March 2012 3.JPG|thumb|បាតុកម្មប្រឆាំងនឹងការបិទផ្លូវធ្វើដំណើរនៅក្រុង[[កាហ្វ្ររកាដដុំ]], មីនា ២០១២]]
ដូចដែលបានឃើញនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូកន្លងមក អ៊ីស្រាអែលបានអនុញ្ញាតឱ្យ PLO បង្កើតស្ថាប័នរដ្ឋបាលបណ្តោះអាសន្ននៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដែលមានទម្រង់ជាការគ្រប់គ្រងដោយអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន។ អាជ្ញាធរនេះត្រូវបានផ្តល់ការគ្រប់គ្រងជាលក្ខណៈស៊ីវិលនៅក្នុងតំបន់ B និងទាំងការគ្រប់គ្រងស៊ីវិល និងសន្តិសុខនៅក្នុងតំបន់ A ប៉ុន្តែពួកគេមិនមានជាប់ពាក់ព័ន្ធអ្វីនឹង[[តំបនសេ (វ៉េសប៊ែង)|តំបន់ C]] នោះទេ។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥ បន្ទាប់ពីការអនុវត្តផែនការផ្តាច់ខ្លួនជាឯកតោភាគីរបស់អ៊ីស្រាអែល អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនបានទទួលការគ្រប់គ្រងពេញលេញលើតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា លើកលែងតែនៅតាមព្រំដែន ដែនអាកាស និងដែនទឹករបស់វា។{{refn|group=ស|name=control|អ៊ីស្រាអែលបានអនុញ្ញាតឱ្យ[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន|អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]អនុវត្តមុខងារមួយចំនួននៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនអាស្រ័យលើ[[តំបន់វ៉េសប៊ែងនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូទីពីរ|ចំណាត់ថ្នាក់តំបន់]]។ វាមានអន្តរាគមន៍តិចតួច (រក្សាការគ្រប់គ្រងតាមព្រំដែនដូចជា៖ ផ្លូវអាកាស&lt;ref name=GazaSeaAir&gt;[http://www.btselem.org/english/Gaza_Strip/Control_on_Air_space_and_territorial_waters.asp Israel's control of the airspace and the territorial waters of the Gaza Strip] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605005942/http://www.btselem.org/english/Gaza_Strip/Control_on_Air_space_and_territorial_waters.asp |date=5 June 2011 }}.&lt;/ref&gt; ដែនសមុទ្រហួសពី[[ផ្ទៃទឹកខាងក្នុង]],&lt;ref name=GazaSeaAir /&gt;&lt;ref&gt;[http://dissidentvoice.org/wp-content/uploads/2009/12/Gaza-map-08s-fishing-limits-20090119.jpg Map of Gaza fishing limits, &quot;security zones&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726000805/http://dissidentvoice.org/wp-content/uploads/2009/12/Gaza-map-08s-fishing-limits-20090119.jpg |date=26 July 2011 }}.&lt;/ref&gt; [[បេសកកម្មជំនួយព្រំដែនសហភាពអឺរ៉ុបនៅរ៉ាហ្វា|ដីគោក]]&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Israels+Disengagement+Plan-+Renewing+the+Peace+Process+Apr+2005.htm Israel's Disengagement Plan: Renewing the Peace Process] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070302014936/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Israels%20Disengagement%20Plan-%20Renewing%20the%20Peace%20Process%20Apr%202005.htm |date=2 March 2007 }}: &quot;Israel will guard the perimeter of the Gaza Strip, continue to control Gaza air space, and continue to patrol the sea off the Gaza coast. ... Israel will continue to maintain its essential military presence to prevent arms smuggling along the border between the Gaza Strip and Egypt (Philadelphi Route), until the security situation and cooperation with Egypt permit an alternative security arrangement.&quot;&lt;/ref&gt;) នៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា (ផ្នែកខាងក្នុងរបស់វា និងតំបន់ព្រំដែនគោកជាប់ប្រទេសអេហ្ស៊ីបគឺស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមហាម៉ាស់) និងអន្តរាគមន៍កម្រិតផ្សេងៗគ្នានៅកន្លែងផ្សេងទៀត។&lt;ref name=HumanRightsWatch&gt;{{cite web |title=Israel: 'Disengagement' Will Not End Gaza Occupation |publisher=[[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]] |date=29 October 2004 |url=https://www.hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081101210931/http://hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm |archive-date=1 វិច្ឆិកា 2008 |url-status=dead |archivedate=1 វិច្ឆិកា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081101210931/http://hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Gold, Dore |title=Legal Acrobatics: The Palestinian Claim that Gaza Is Still 'Occupied' Even After Israel Withdraws |journal=Jerusalem Issue Brief |volume=5 |issue=3 |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |date=26 August 2005 |url=http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm |archive-date=21 មិថុនា 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Bell, Abraham |title=International Law and Gaza: The Assault on Israel's Right to Self-Defense |journal=Jerusalem Issue Brief |volume=7 |issue=29 |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |date=28 January 2008 |url=http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm |archive-date=21 មិថុនា 2010 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Transcript |title=Address by FM Livni to the 8th Herzliya Conference |publisher=[[ក្រសួងកិច្ចការបរទេស (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងកិច្ចការបរទេសអ៊ីស្រាអែល]] |date=22 January 2008 |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches+by+Israeli+leaders/2008/Address+by+FM+Livni+to+the+8th+Herzliya+Conference+22-Jan-2008.htm?DisplayMode=print |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026025009/http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches%2Bby%2BIsraeli%2Bleaders/2008/Address%2Bby%2BFM%2BLivni%2Bto%2Bthe%2B8th%2BHerzliya%2BConference%2B22-Jan-2008.htm?DisplayMode=print |archive-date=26 តុលា 2011 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Salih, Zak M. |title=Panelists Disagree Over Gaza's Occupation Status |publisher=[[សាលាច្បាប់នៃសាកលវិទ្យាល័យវឺជីញ៉ា]] |date=17 November 2005 |url=http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm |archive-date=3 មីនា 2016 |url-status=dead |archivedate=3 មីនា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm }}&lt;/ref&gt; សូមមើល[[តំបន់កាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល]]។}} បន្ទាប់ពី[[ជម្លោះហ្វាតា–ហាម៉ាស់|ជម្លោះផ្ទៃក្នុងប៉ាឡេស្ទីន]]បានកន្លងផុតទៅនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]បានឡើងកាន់កាប់តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយទុកឱ្យហ្វាតារក្សាការគ្រប់គ្រងនៅតំបន់វ៉េសប៊ែង។ ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៧ មក តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហាម៉ាស់ និងតំបន់វ៉េសប៊ែងដោយហ្វាតា។&lt;ref name=Guardian&gt;{{cite news |title=Hamas takes control of Gaza |url=https://www.theguardian.com/world/2007/jun/15/israel4 |access-date=6 មករា 2022 |newspaper=Guardian |date=15 June 2007 |location=London |first1=Ian |last1=Black |first2=Mark |last2=Tran}}&lt;/ref&gt;

==ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ==
{{Main|ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបាន[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋចំនួន ១៣៨ នៅក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣]] របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១២ ប៉ាឡេស្ទីនមានស្ថានភាពជា[[អង្គសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋអ្នកសង្កេតការណ៍-មិនមែនជាសមាជិក]]នៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ។&lt;ref name=&quot;Charbonneau&quot;&gt;{{cite web|first1=Louis |last1=Charbonneau |title=Palestinians win implicit U.N. recognition of sovereign state |date=29 November 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605091657/https://www.reuters.com/article/2012/11/29/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129 |archive-date=5 មិថុនា 2014 |url-status=live |publisher=Thomson Reuters }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lederer&quot;&gt;{{cite web |first1=Edith M |last1=Lederer |title=Live Stream: Palestine asks United Nations for a 'birth certificate' ahead of vote |date=30 November 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=www.3news.com |url=http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116091340/http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj |archive-date=16 មករា 2013 |url-status=dead |publisher=MediaWorks TV |location=New Zealand |archivedate=16 មករា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116091340/http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj }}&lt;/ref&gt;

នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១២ ក្នុងលទ្ធផលបោះឆ្នោត ១៣៨–៩ (ដោយមានរដ្ឋអនុបវាទចំនួន ៤១  និងរដ្ឋអវត្តមានចំនួនប្រាំ)&lt;ref name=GA11317&gt;{{cite web|title=United Nations Sixty-seventh General Assembly: General Assembly Plenary, 44th &amp; 45th Meetings (PM &amp; Night). GA/11317: General Assembly Votes Overwhelmingly to Accord Palestine 'Non-Member Observer State' Status in United Nations |date=29 November 2012 |access-date=7 មករា 2022 |website=un.org |url=https://www.un.org/News/Press/docs/2012/ga11317.doc.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121130083931/http://www.un.org/News/Press/docs//2012/ga11317.doc.htm |archive-date=30 វិច្ឆិកា 2012 |url-status=live |publisher=អង្គការសហប្រជាជាតិ }}&lt;/ref&gt; មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តដំណោះស្រាយលេខ ៦៧/១៩ ដោយតម្លើងស្ថានការណ៍ប៉ាឡេស្ទីនពី &quot;អង្គសង្កេតការណ៍&quot; មក &quot;រដ្ឋសង្កេតការណ៍-មិនមែនសមាជិក&quot; នៅក្នុងប្រព័ន្ធអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលនេះត្រូវបានខ្លះចាត់ទុកថាជាការទទួលស្គាល់នូវអធិបតេយ្យភាពរបស់អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref name=Charbonneau /&gt;&lt;ref name=&quot;Lederer&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=General Assembly grants Palestine non-member observer State status at UN |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=43640&amp;Cr=palestin&amp;Cr1=#.ULx5U4agTeo |publisher=United Nations News Centre |date=29 November 2012 |access-date=7 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102181348/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=43640&amp;Cr=palestin&amp;Cr1= |archive-date=2 មករា 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=A67L28&gt;{{UN document |docid=A/67/L.28 |body=A |type=A |session=67 |document_number=37 |title=Question of Palestine |date=26 November 2012 |accessdate=7 មករា 2022}} and {{UN document |docid=A/RES/67/19 |body=A |type=R |session=67 |resolution_number=67/19 |title=Status of Palestine in the United Nations |date=29 November 2012 |accessdate=7 មករា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=AljazeeraNmChng /&gt; អង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុញ្ញាតឱ្យប៉ាឡេស្ទីនដាក់ងារការិយាល័យតំណាងរបស់ខ្លួនប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិជា &quot;បេសកកម្មអ្នកសង្កេតការណ៍អចិន្ត្រៃយ៍នៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ&quot;&lt;ref name=&quot;un.int&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|url-status=dead|title=Website of the State of Palestine's Permanent Observer Mission to the United Nations|archive-date=31 មករា 2013|access-date=2022-01-01|archivedate=2013-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/}}&lt;/ref&gt; ហើយប៉ាឡេស្ទីនបានណែនាំអ្នកការទូតរបស់ខ្លួនឱ្យធ្វើជាតំណាងផ្លូវការនៃ &quot;រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន&quot; ដោយលែងតំណាងឱ្យអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនទៀតឡើយ។&lt;ref name=AljazeeraNmChng /&gt; នៅថ្ងៃទី១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១២ ប្រធានពិធីសាររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិលោកយេអូឆេអូល យូនបានប្រកាសថា &quot;ឈ្មោះរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនដែលបានកំណត់នឹងត្រូវយកមកប្រើប្រាស់ដោយលេខាធិការដ្ឋាននៅក្នុងឯកសារផ្លូវការរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិទាំងអស់&quot;។&lt;ref name=Gharib&gt;{{cite news|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|title=U.N. Adds New Name: &quot;State of Palestine&quot;|last=Gharib|first=Ali|date=20 December 2012|access-date=7 មករា 2022|website=The Daily Beast|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221170726/http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|archive-date=21 ធ្នូ 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; គិតត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៩ រដ្ឋសមាជិកចំនួន ១៣៨ (៧១.៥%) នៃរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣ នៃអង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref name=A67L28 /&gt; ប្រទេសមួយចំនួនមិនបានទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមែនប៉ុន្តែពួកគេបានទទួលស្គាល់ PLO ជា &quot;តំណាងនៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន&quot;។ គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិរបស់ PLO ត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដោយក្រុមប្រឹក្សាជាតិប៉ាឡេស្ទីនដើម្បីបំពេញមុខងារជារដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref name=GiE&gt;{{Cite book|title=Armed Struggle and the Search for State: The Palestinian National Movement, 1949–1993|first1=Yezid|last1=Sayigh|edition=illustrated|publisher=Oxford University Press|page=624|isbn=978-0-19-829643-0}} &lt;/ref&gt;

==ភូមិសាស្ត្រ==
{{Main|ភូមិសាស្ត្ររដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
ទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺស្ថិតនៅក្នុងតំបន់[[ឡេវ៉ាន]]។ [[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]មានព្រំប្រទល់ជាប់សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេនៅភាគខាងលិច ប្រទេសអេហ្ស៊ីបនៅភាគខាងត្បូង និងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅភាគខាងជើង និងកើត។ ចំណែកឯតំបន់វ៉េសប៊ែងវិញមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសហ្សកដានីនៅភាគខាងកើត ហើយនិងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅភាគខាងជើង 
ត្បូង និងលិច។ ដូចនេះ តំបន់​ទាំងពីររបស់​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីនមិនមាន​ព្រំដែន​ភូមិសាស្ត្រ​ជាប់ជាមួយ​គ្នា​នោះទេដោយ​វាត្រូវបាន​បំបែក​ដោយទឹកដី​អ៊ីស្រាអែល។ បើរាប់ទឹកដីទាំងពីរបញ្ចូលគ្នា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននឹងក្លាយជាប្រទេសធំជាងគេទី ១៦៣ នៅលើពិភពលោក។&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://data.un.org/CountryProfile.aspx/_Images/CountryProfile.aspx?crName=State+of+Palestine|title=UNdata &amp;#124; country profile &amp;#124; State of Palestine|website=data.un.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/state-of-palestine-population/|title=State of Palestine Population (2020) – Worldometer|website=www.worldometers.info}}&lt;/ref&gt;

បច្ចុប្បន្ន ប៉ាឡេស្ទីនកំពុងតែប្រឈមនឹងបញ្ហាបរិស្ថានជាច្រើន ពិសេសនៅតំបន់ហ្កាហ្សាដែលមានបញ្ហាដូចជា៖ [[វាលលំហកម្ម]] កំណើននៃកម្រិតបរិមាណអំបិលនៅក្នុងទឹកសាប ទឹកសម្អុយ ជំងឺក្នុងទឹក គុណភាពដីធ្លាក់ចុះ តំហយ និងកំណើនជាតិពុលក្នុងធនធានទឹកក្រោមដី។ នៅតំបន់វ៉េសប៊ែងក៏ជួបបញ្ហាស្រដៀងៗគ្នានេះដែរ ហើយទោះបីជាប្រភពទឹកសាបមានច្រើនជាងនៅតំបន់ហ្កាហ្សាក្តី ប៉ុន្តែមធ្យោបាយប្រើប្រាស់នូវមានកំណត់នៅឡើយដោយសារតែជម្លោះកំពុងតែកើតមានក្នុងតំបន់។&lt;ref name=&quot;al Haq&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.alhaq.org/search|title=Search|website=www.alhaq.org|access-date=2022-01-09|archivedate=2022-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220223092458/https://www.alhaq.org/search|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===អាកាសធាតុ===
សីតុណ្ហភាពនៅប៉ាឡេស្ទីនមានការប្រែប្រួលខ្លាំង។ អាកាសធាតុនៅតំបន់វ៉េសប៊ែងភាគច្រើនមានលក្ខណៈដូចអាកាសធាតុសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេដោយតំបន់ខ្ពង់រាបរាងត្រជាក់ជាងតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងលិចបន្តិច។ នៅភាគខាងកើត តំបន់មួយផ្នែកនៃវ៉េសប៊ែងត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយ[[វាលលំហជូឌី]] ឯតំបន់ភាគខាងលិចជាប់នឹង[[សមុទ្រដេដស៊ី|សមុទ្រមរណៈ]]ដោយមានលក្ខណៈអាកាសធាតុស្ងួតហែង និងក្តៅ។ ហ្កាហ្សាមាន[[អាកាសធាតុក្តៅពាក់កណ្តាលស្ងួតហែង]] ជាមួយនឹងរដូវរងាកម្រិតស្រាល។&lt;ref name=&quot;GS&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/palestine/gaza.htm |title=Gaza |publisher=Global Security |access-date=9 មករា 2022}}&lt;/ref&gt; និទាឃរដូវកើតមាននៅចន្លោះខែមីនា ដល់ខែមេសា ហើយខែដែលក្តៅបំផុតគឺរវាងខែកក្កដា និងខែសីហាដែលសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ជាមធ្យមគឺ ៣៣°C ។ ខែដែលត្រជាក់បំផុតគឺខែមករាដោយមានសីតុណ្ហភាពជាធម្មតា ៧°C ។ ភ្លៀងគឺកម្រមានធ្លាក់ណាស់ ហើយជាទូទៅភ្លៀងមានធ្លាក់នៅចន្លោះខែវិច្ឆិកា និងខែមីនាជាមួយនឹងអត្រាទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំប្រហែល ១១៦ មម។&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{cite web |url=http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx?&amp;wealocations=wc%3a11884&amp;q=Gaza%2c+Gaza+Strip&amp;setunit=C |title=Monthly Averages for Gaza, Gaza Strip |publisher=MSN Weather |access-date=9 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210101355/http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx |archive-date=10 កុម្ភៈ 2009 |url-status=dead |archivedate=2009-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210101355/http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx }}&lt;/ref&gt;

==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ==
{{Main|រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីន}}
[[File:PalestinianLegislativeCouncilGazaCity.jpg|thumb|អគារ​[[ក្រុមប្រឹក្សា​នីតិបញ្ញត្តិ​ប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមប្រឹក្សា​នីតិ]]ត្រូវបានបំផ្លាញនៅក្នុង[[ជម្លោះ​ហ្កាហ្សា–​អ៊ីស្រាអែល]]។]]
រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានស្ថាប័ននយោបាយដូចខាងក្រោមដែលមានទំនាក់ទំនងខ្ពស់ជាមួយនឹង[[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (PLO)៖
*[[ប្រធានាធិបតីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[រដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋដូមីនីកេន]] |title=Comunicado Conjunto para Establecimiento Relaciones Diplomaticas entre la Republica Dominican y el Estado de Palestina |trans-title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ អង់គ្លេស និងអារ៉ាប់) Joint Communique on the Establishment of Diplomatic Relations between the Dominican Republic and the State of Palestine |url=http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf |date=15 July 2009 |publisher=ក្រសួងការបរទេសនៃ[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកេន]] |access-date=9 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815175157/http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf |archive-date=15 August 2011 |quote=''Presidente del Estado de Palestina'' [ប្រធានរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]. |url-status=dead |archivedate=15 សីហា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110815175157/http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf }}&lt;/ref&gt;{{refn|group=ស|name=PLOchair|រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ប្រធានាធិបតីសរុបទាំងពីរនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺលោក[[យ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់]] និងអ្នកស្នងតំណែងរបស់គាត់លោក[[ម៉ះមូដ អាបាស់]]សុទ្ធតែត្រូវបានតែងតាំងជា[[ប្រធានគណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិនៃអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]]ពីដំបូងមុននឹងក្លាយជាប្រធានាធិបតី។&lt;ref name=A67L28 /&gt;&lt;ref name=GiE /&gt; សូមមើល[[ថ្នាក់ដឹកនាំស្ថាប័នប៉ាឡេស្ទីន]]។}} – តែងតាំងដោយ[[ក្រុមប្រឹក្សាកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន]]&lt;ref name=&quot;p2008&quot;&gt;[http://www.miftah.org/PrinterF.cfm?DocId=18244  PLO Body Elects Abbas 'President of Palestine'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170901155712/http://www.miftah.org/PrinterF.cfm?DocId=18244 |date=1 September 2017 }} 25 November 2008. Agence France-Presse (via ''MIFTAH''). ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 9 មករា 2022. &lt;/ref&gt;
*[[ក្រុមប្រឹក្សាជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] – សភាដែលបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនឡើង&lt;ref name=declaration1988 /&gt;
*[[គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិនៃអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] – អនុវត្តមុខងាររបស់រដ្ឋាភិបាលនិរទេស&lt;ref name=A67L28 /&gt;&lt;ref name=GiE /&gt;&lt;ref name=unescogie&gt;{{cite web |author=គណៈកម្មការប្រតិបត្តិអង្គការ[[យូណេស្កូ]] |title=(អង់គ្លេស) Hundred and Thirty-First Session&amp;nbsp;– Item 9.4 of the Provisional Agenda&amp;nbsp;– Request for the Admission of the State of Palestine to UNESCO as a Member State |page=18, Annex II |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000827/082711eo.pdf |publisher=[[យូណេស្កូ]] |date=12 May 1989 |access-date=9 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728145954/http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000827/082711eo.pdf |archive-date=28 កក្កដា 2011 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Palestinian National Council (PNC) |access-date=9 មករា 2022 |website=(អង់គ្លេស) European Institute for Research on Mediterranean and Euro-Arab Cooperation |url=http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806202216/http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ |archive-date=6 សីហា 2011 |url-status=dead |publisher=Medea Institute |archivedate=2011-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806202216/http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ }}&lt;/ref&gt; រក្សាបណ្តាញទំនាក់ទំនងបរទេស។
ស្ថាប័នទាំងនេះគឺមិនស្ថិតនៅក្រោម[[អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]នោះទេហើយជាទូទៅអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនមានស្ថាប័នដូចជា [[ប្រធានអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] [[ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន]] (PLC) និង[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន|គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអាជ្ញាធរ]]។

ឯកសារបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៉ាឡេស្ទីន&lt;ref name=declaration1988 /&gt;  ហើយវាមានលក្ខណៈខុសគ្នាពី[[កតិកាសញ្ញាជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] និង[[ច្បាប់មូលដ្ឋានអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]។

{{multiple image
|align=right
|direction=vertical
|image1=Zones A and B in the occupied palestinian territories.svg
|caption1=ផែនទីនៃអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនដែលបង្ហាញពីទឹកដីបរិពន្ធភូមិរបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន (ពណ៌ក្រហម) ([[តំបន់វ៉េសប៊ែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូលើកទី២|តំបន់ A និង B]])
|image2=West Bank and Gaza Strip location map.svg
|caption2=ផែនទីរដ្ឋបាលប៉ាឡេស្ទីន (ផ្លូវការ)
}}

===បំណែងចែករដ្ឋបាល===
{{ផ្នែកទទេ}}

===ទំនាក់ទំនងបរទេស===
[[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]]គឺជាអ្នកតំណាងឱ្យរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននៅថ្នាក់អន្តរជាតិ។ អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីនមានលក្ខណៈជាអ្នកតំណាងរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគ្រប់រូបភាពនៅក្នុងអង្គការអន្តរជាតិនានាមានដូចជា សមាជិក សហការី ឬអ្នកសង្កេតការណ៍ជាដើម។

===ច្បាប់ និងសន្តិសុខ===
{{Main|សេវាសន្តិសុខប៉ាឡេស្ទីន}}
រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានកងកម្លាំងសន្តិសុខមួយចំនួនរួមមាន [[កងកម្លាំងនគរបាលស៊ីវិលប៉ាឡេស្ទីន|កងកម្លាំងនគរបាលស៊ីវិល]] [[កងកម្លាំងសន្តិសុខជាតិប៉ាឡេស្ទីន|កងកម្លាំងសន្តិសុខជាតិ]] និងសេវាស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ជាដើម ដែលស្ថាប័នទាំងនេះសុទ្ធតែមានមុខងាររក្សាសន្តិសុខ និងការពារប្រជាពលរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន និងរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនជារួម។

==ប្រជាសាស្ត្រ==
{{Main|ប្រជាសាស្ត្រនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 10px&quot;
! colspan=&quot;4&quot;  style=&quot;text-align:center; background:#cfb;&quot;|ចំនួនប្រជាជន{{UN Population|ref}}
|-
! style=&quot;background:#cfb;&quot;|ឆ្នាំ
! style=&quot;background:#cfb;&quot;|គិតជាលាន
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|១៩៥០ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|០.៩
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|២០០០ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|៣.២
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|២០១៨ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|៤.៩
|}

យោងតាមការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីនបានឱ្យដឹងថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានប្រជាជនចំនួន ៤,៤២០,៥៤៩ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣។&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population | title=ការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន | publisher=រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន | access-date=10 មករា 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population | archive-date=10 មិថុនា 2015 | url-status=dead | df=dmy-all | archivedate=2015-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population }}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងទឹកដីប្រមាណ ៦,០២០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ  ដង់ស៊ីតេប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនមានប្រហែល ៨២៧ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

===សុខភាព===
{{Main|វិស័យសុខាភិបាលនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
យោងតាមក្រសួងសុខាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនបានឱ្យដឹងថា គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៧ រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានមជ្ឈមណ្ឌលថែទាំសុខភាពបឋមចំនួន ៧៤៣ (៥៨៣ នៅវ៉េសប៊ែង និង ១៦០ នៅហ្កាហ្សា) និងមន្ទីរពេទ្យចំនួន ៨១ (៥១ នៅវ៉េសប៊ែង និង ៣០ នៅហ្កាហ្សា)។&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.pniph.org/en/about/overview-of-public-health-in-palestine|title= Overview of Public Health in Palestine|date= 2018|publisher= Palestinian National Institute of Public Health|access-date= 11 មករា 2022|archivedate= 2020-08-12|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200812000103/https://pniph.org/en/about/overview-of-public-health-in-palestine|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

ក្នុងប្រតិបត្តិការក្រោមការឧបត្ថម្ភពី[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]] (WHO)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/health-cluster/about/en/|title=WHO &amp;#124; About Us|website=WHO}}&lt;/ref&gt; ក្រុមការងារសុខាភិបាលនៅលើទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន (oPt) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩ និងតំណាងឱ្យភាពជាដៃគូរបស់អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក និងអន្តរជាតិជាង ៧០ និងទីភ្នាក់ងារអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលបានផ្តល់ក្របខ័ណ្ឌសម្រាប់បុគ្គលិកសុខភាពដែលចូលរួមក្នុងកិច្ចការមនុស្សធម៌នៅ oPt។ ក្រុមសុខាភិបាលទាំងនោះត្រូវមានក្រសួងសុខាភិបាលជាសហប្រធានដើម្បីធានាឱ្យអ្វីៗស្របទៅនឹងគោលនយោបាយ និងផែនការជាតិ។&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://healthclusteropt.org/pages/1/what-is-health-cluster|title=Health Cluster OPT|website=healthclusteropt.org}}&lt;/ref&gt;

===ការអប់រំ===
{{Main|វិស័យអប់រំនៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
អត្រាអក្ខរកម្មរបស់ប៉ាឡេស្ទីនគឺ ៩៦.៣% បើយោងតាមរបាយការណ៍ពីឆ្នាំ២០១៤ របស់កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលនេះជាអត្រាដ៏ខ្ពស់តាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ ប៉ាឡេស្ទីនមាអសទិសភាពខាងអក្ខរកម្មតាមភេទដោយក្នុងនោះស្ត្រីដែលមានអាយុលើសពី ១៥ ឆ្នាំប្រមាណ ៥.៩% ត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនចេះអក្សរបើប្រៀបធៀបទៅនឹងបុរស ១.៦%។&lt;ref name=&quot;undp_palestine_education_2014&quot;&gt;{{cite web|title=Education (2014)|url=http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf|website=United Nations Development Programme|publisher=United Nations|access-date=30 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311023628/http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf|archive-date=11 March 2017|url-status=dead|archivedate=11 មីនា 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170311023628/http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf}}&lt;/ref&gt; អនក្ខរភាពក្នុងចំណោមស្ត្រីបានធ្លាក់ចុះពី ២០.៣% នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ មកតិចជាង ៦% នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៤។&lt;ref name=&quot;undp_palestine_education_2014&quot; /&gt;

===សាសនា===
៩៣% នៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនសរុបគឺជាឥស្លាមសាសនិក&lt;ref&gt;{{cite web|title=Are all Palestinians Muslim?|url=http://imeu.net/news/article0042.shtml|work=[[Institute for Middle East Understanding]]|access-date=11 មករា 2022|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413142345/http://imeu.net/news/article0042.shtml|archive-date=13 មេសា 2014|archivedate=2014-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140413142345/http://imeu.net/news/article0042.shtml}}&lt;/ref&gt;ដែលពួកគេភាគច្រើនជាអ្នកកាន់និកាយស៊ុននីឥស្លាម&lt;ref&gt;Lybarger, 2007, p. 114.&lt;/ref&gt; ហើយបូករួមទាំងមានមនុស្សភាគតិចមួយចំនួនទៀតដែលកាន់និកាយ[[អាម៉ាឌីស]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/137789#.U1vh-_ldUdk | title=PA's Moderate Muslims Face Threats | date=31 May 2010 | access-date=11 មករា 2022 | publisher=Israel National News | archive-url=https://web.archive.org/web/20140426235429/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/137789#.U1vh-_ldUdk | archive-date=26 មេសា 2014 | url-status=live | df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; និងក្នុងនោះផងដែរមាន ១៥% ជាអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមគ្មាននិកាយ។&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity |title=Religious Identity Among Muslims |date=9 August 2012 |publisher=Pewforum.org |access-date=11 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226113158/http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity |archive-date=26 ធ្នូ 2016 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt; គ្រិស្តសាសនិកប៉ាឡេស្ទីនតំណាងឱ្យក្រុមសាសនា ៦% ហើយបន្ទាប់មកមានសហគមន៍សាសនាតូចៗជាច្រើន រួមទាំង[[ឌ្រុស]] និង[[សាមារីតង់]]ជាដើម។&lt;ref name=&quot;Salome2010&quot;&gt;{{cite book|author=Louis J. Salome|title=Violence, Veils and Bloodlines: Reporting from War Zones|url=https://books.google.com/books?id=ymUfFZ_eHLwC&amp;pg=PA77|year=2010|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-5584-3|pages=77–}}&lt;/ref&gt;

==សេដ្ឋកិច្ច==
{{Main|សេដ្ឋកិច្ចរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
===ទេសចរណ៍===
ទេសចរណ៍នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន​​គឺ​ចង់សម្តៅទៅ​លើ​ទេសចរណ៍​នៅ​ក្រុង[[យេរូសាឡឹម​ខាង​កើត]] តំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]។ នៅឆ្នាំ២០១០ មនុស្សចំនួន ៤.៦ លាននាក់បានដើរលេងកម្សាន្តលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន បើទៅធៀបនឹង ២.៦ លាននាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩។ ក្នុងនោះ មនុស្សចំនួន ២.២ លាននាក់ជាភ្ញៀវទេសចរបរទេស ខណៈដែល ២.៧ លាននាក់ជាភ្ញៀវក្នុងស្រុក។&lt;ref name=&quot;PCBS&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=423693|title=PCBS: Marked increase in West Bank tourism in 2010|date=26 September 2011|work=M'aan|access-date=12 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20130618070556/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=423693|archive-date=18 មិថុនា 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; អ្នកទេសចរភាគច្រើនបានមកកម្សាន្តត្រឹមតែពីរបីម៉ោងប៉ុណ្ណោះ ឬជាផ្នែកនៃដំណើរកម្សាន្តរយៈពេលមួយថ្ងៃ។ ក្នុងត្រីមាសចុងក្រោយនៃឆ្នាំ២០១២ ភ្ញៀវជាង ១៥០,០០០ នាក់បានស្នាក់នៅតាមសណ្ឋាគារនៅតំបន់វ៉េសប៊ែង។ ប្រហែល ៤០% នៃភ្ញៀវទេសចរទាំងអស់ជាជនជាតិអឺរ៉ុប និង ៩% មកពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទសកាណាដា។&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Imtiaz Muqbil |author2=Sana Muqbil |url=http://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 |title=Europeans Dominate Visitor Arrivals to Palestine in 2012 |publisher=Travel-impact-newswire.com |date=11 March 2013 |access-date=12 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829174016/https://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 |archive-date=29 សីហា 2016 |url-status=dead |archivedate=29 សីហា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160829174016/https://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Israel and the Palestinian Territories. p. 254. Lonely Planet Publications. 2012&lt;/ref&gt; នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣ រដ្ឋមន្ដ្រីក្រសួងទេសចរណ៍របស់អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនគឺលោកស្រី រូឡា ម៉ាអៃយ៉ា បានថ្លែងថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកស្រីមានគោលបំណងលើកទឹកចិត្តនិងជម្រុញឱ្យមានដំណើរទស្សនកិច្ចអន្តរជាតិមកកាន់ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីន ប៉ុន្តែការកាន់កាប់នេះគឺជាកត្តាចម្បងដែលរារាំងវិស័យទេសចរណ៍មិនឱ្យក្លាយជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់ប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=xZ3bnwa21530556366axZ3bnw|title=Tourism in Palestine an Act of Solidarity, says Minister of Tourism|access-date=12 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812211609/http://english.wafa.ps/page.aspx?id=xZ3bnwa21530556366axZ3bnw|archive-date=12 សីហា 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; នៅប៉ាឡេស្ទីនគឺមិនមានលក្ខខណ្ឌទិដ្ឋាការដាក់លើជនបរទេសក្រៅពីលក្ខខណ្ឌដែលកំណត់ដោយគោលនយោបាយទិដ្ឋាការរបស់អ៊ីស្រាអែលទេ។ មធ្យោបាយចូលទៅកាន់ក្រុងយេរូសាឡឹម វ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សាត្រូវបានស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលទាំងស្រុង។ ការចូលទៅកាន់ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីនគឺតម្រូវឱ្យតែមានលិខិតឆ្លងដែនអន្តរជាតិដែលមានសុពលភាពប៉ុណ្ណោះ។&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html |title=Entering and Exiting Jerusalem, The west Bank, and Gaza |access-date=12 មករា 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318053118/http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html |archive-date=18 មីនា 2014 |archivedate=2014-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140318053118/http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html }}&lt;/ref&gt;

===គមនាគមន៍===
{{Main|គមនាគមន៍នៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
[[ការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន]] (PCBS) និង[[ក្រសួងទូរគមនាគមន៍ និងព័ត៌មានវិទ្យា]] បានថ្លែងថា ប៉ាឡេស្ទីនមានអតិថិជនទូរស័ព្ទចល័តចំនួន ៤.២ លាននាក់បើប្រៀបធៀបទៅនឹងចំនួន ២.៦ លាននាក់នៅចុងឆ្នាំ២០១០ ខណៈដែលចំនួនអតិថិជន ADSL នៅប៉ាឡេស្ទីនបានកើនឡើងដល់ប្រហែល ៣៦៣ ពាន់នាក់នៅចុងឆ្នាំ២០១៩ បើធៀបនឹង ១១៩ ពាន់នាក់ក្នុងរយៈពេលជាមួយគ្នា។ ៩៧% នៃគ្រួសារប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់យ៉ាងហោចណាស់មានទូរសព្ទចល័តមួយ ខណៈពេលដែលទូរសព្ទដៃយ៉ាងតិចណាស់មួយត្រូវបានកាន់ដោយ ៨៦% នៃគ្រួសារទាំងនោះ (៩១% នៅវ៉េសប៊ែង និង ៧៨% នៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា)។ ប្រហែល ៨០% នៃគ្រួសារប៉ាឡេស្ទីនមានបណ្តាញអ៊ីនធឺណិតនៅក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេ ហើយប្រហែលមួយភាគបីមានកុំព្យូទ័រ។&lt;ref&gt;{{cite news |title=4.2 million cellular mobile subscriptions in Palestine, says Bureau of Statistics|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=oPyqzLa117117013662aoPyqzL|publisher=WAFA|date=17 May 2020|access-date=12 មករា 2022}}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២០ ធនាគារពិភពលោកបានអនុម័តផ្តល់ជំនួយថវិកាចំនួន ១៥ លានដុល្លារសម្រាប់គម្រោងបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់យុវជន និងការងារ (TechStart) ក្នុងគោលបំណងជួយដល់វិស័យព័ត៌មានវិទ្យានៅប៉ាឡេស្ទីន បង្កើនសមត្ថភាពរបស់ក្រុមហ៊ុន និងបង្កើតការងារដែលមានគុណភាពខ្ពស់បន្ថែមទៀត។ លោកខានថាន សាំនការដែលជានាយកធនាគារពិភពលោកប្រចាំតំបន់វ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា បាននិយាយថា &quot;វិស័យព័ត៌មានវិទ្យាមានសក្តានុពលក្នុងការចូលរួមចំណែកយ៉ាងរឹងមាំដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ វាអាចផ្តល់ឱកាសថ្មីដល់យុវជនប៉ាឡេស្ទីន ដែលស្មើនឹង ៣០% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប និងកំពុងទទួលរងពីភាពអត់ការងារធ្វើធ្ងន់ធ្ងរ&quot;។&lt;ref&gt;{{cite news |title=(អង់គ្លេស) US$15 Million Investment in Information Technology to Boost High-Skilled Jobs for Palestinian Youth|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=BTuQq8a117427285140aBTuQq8|publisher=WAFA|date=15 June 2020|access-date=12 មករា 2022}}&lt;/ref&gt;

===សេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុ===
[[អាជ្ញាធររូបិយវត្ថុប៉ាឡេស្ទីន]]បានចេញសេចក្តីណែនាំសម្រាប់ប្រតិបត្តិការ និងការផ្តល់សេវាទូទាត់តាមអេឡិចត្រូនិក រួមទាំងកាបូបអេឡិចត្រូនិក និងកាតបង់ប្រាក់ជាមុន។&lt;ref&gt;{{cite news|title=Palestine Monetary Authority: Starting to Provide Electronic Payment Services in Palestine|url=http://english.pnn.ps/2020/05/05/palestine-monetary-authority-starting-to-provide-electronic-payment-services-in-palestine/|publisher=PNN|date=May 2020|access-date=13 មករា 2022|archive-date=2022-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202212008/http://english.pnn.ps/2020/05/05/palestine-monetary-authority-starting-to-provide-electronic-payment-services-in-palestine/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ដំណឹកជញ្ជូន===
{{Main|ដំណឹកជញ្ជូននៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}

===ការផ្គត់ផ្គង់ទឹក និងអនាម័យ===
ជាទូទៅ ទឹកនៅតំបន់ហ្កាហ្សាគឺមានគុណភាពអន់ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងវ៉េសប៊ែង។ ប្រហែលមួយភាគបីទៅពាក់កណ្តាលនៃទឹកដែលបានចែកចាយនៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានបាត់បង់នៅក្នុងបណ្តាញចែកចាយទឹក។ ការបិទផ្លូវដំណើរដ៏យូរអង្វែងនៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា បូករួមជាមួយនឹង[[សង្រ្គាមហ្កាហ្សា]] បានបង្កឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅក្នុងតំបន់មួយនេះ។&lt;ref name=&quot;UN Gaza&quot;&gt;{{cite web
  | last = United Nations
  | author-link = United Nations
  | title = Gaza water crisis prompts UN call for immediate opening of crossings
  | date = 3 September 2009
|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=31927
  | access-date = 13 មករា 2022
| archive-url=https://web.archive.org/web/20100608054238/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=31927
  | archive-date = 8 មិថុនា 2010
| url-status=live
  | df = dmy-all
  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html|title = Gaza Strip Water and Sanitation Situation|date = 2009|publisher = Worldbank|archive-url = https://web.archive.org/web/20180222212143/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html|archive-date = 22 កុម្ភៈ 2018|url-status = dead|df = dmy-all|access-date = 2022-01-13|archivedate = 2018-02-22|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180222212143/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html}}&lt;/ref&gt; ទាក់ទងនឹងទឹកសំណល់ រោងចក្រប្រព្រឹត្តិកម្មដែលមានស្រាប់មិនមានសមត្ថភាពចម្រាញ់ទឹកសំណល់ដែលបានផលិតទាំងអស់នោះឡើយ ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យមានការបំពុលទឹកធ្ងន់ធ្ងរ។&lt;ref&gt;{{cite journal|title = Urban Wastewater Treatment and Reclamation for Agricultural Irrigation: The situation in Morocco and Palestine|date = 2005|doi=10.1007/s10669-005-0998-x|volume=24|issue = 4|pages=227–236 | last1 = Fatta | first1 = D. |journal=The Environmentalist|s2cid = 85346288}}&lt;/ref&gt; ការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យនេះគឺពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើហិរញ្ញប្បទានពីខាងក្រៅ។&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.boell.de/sites/default/files/assets/boell.de/images/download_de/internationalepolitik/GIP11_Palestine_Karen_Assaf.pdf|title = Water as a human right: The understanding of water in Palestine|date = 2004|website = Boell.de|last = Assaf|first = Karen|archive-url= https://web.archive.org/web/20150923222949/http://www.boell.de/sites/default/files/assets/boell.de/images/download_de/internationalepolitik/GIP11_Palestine_Karen_Assaf.pdf|archive-date = 23 កញ្ញា 2015|url-status=live|df = dmy-all}}&lt;/ref&gt;

==វប្បធម៌==
{{Main|វប្បធម៌ប៉ាឡេស្ទីន}}

==មើលផងដែរ==
*[[អ៊ីស្រាអែល]]
*[[ទង់ជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]
*[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]]

==កំណត់សម្គាល់==
{{reflist|group=ស}}

==ឯកសារយោង==
===អាគតដ្ឋាន===
{{reflist|30em}}

===គន្ថនិទ្ទេស===
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |title=The SAGE Handbook of Conflict Resolution |author1=Bercovitch, Jacob |author2=Zartman, I. William |editor1=Bercovitch, Jacob |editor2=Kremenyuk, Victor |editor3=Zartman, I. William |edition=illustrated |publisher=SAGE Publications |year=2008 |isbn=978-1-4129-2192-3}}
* {{Cite book |title=The Reality of International Law: Essays in Honour of Ian Brownlie |author1=Brownlie, Ian |author2=Goodwin-Gill, Guy S. |author3=Talmon, Stefan |author4=
Jennings, Robert |edition=illustrated, reprint |publisher=Oxford University Press |year=1999|url=https://books.google.com/books?id=FcO3hLQbGXwC |isbn=978-0-19-826837-6 }}
* Gerson, Allan (1978). ''Israel, the West Bank and International Law''. London: Frank Cass. {{ISBN|978-0-7146-3091-5}}
* {{Cite book |last=Grant |first=Thomas D. |title=The Recognition of States: Law and Practice in Debate and Evolution |url={{Google books |id=GAQ8vIJE8_QC |plainurl=yes }} |year=1999 |isbn=978-0-275-96350-7}}
* {{Cite book |title=Sourcebook on Public International Law |url=https://archive.org/details/sourcebookonpubl0000timh |first1=Tim |last1=Hillier |edition=illustrated |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-85941-050-9 }}
* {{Cite book |title=The Palestine Yearbook of International Law 1989 |first1=Anis F. |last1=Kassim |edition=illustrated |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=1997 |isbn=978-90-411-0342-0 }} [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&amp;pg=PA49#v=onepage&amp;f=false p.&amp;nbsp;49] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&amp;pg=PA279#v=onepage&amp;q&amp;f=false p.&amp;nbsp;279] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&amp;pg=PA291#v=onepage&amp;q&amp;f=false p.&amp;nbsp;291] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&amp;pg=PA294#v=onepage&amp;q&amp;f=false p.&amp;nbsp;294]
* {{Cite book |title=Society and Settlement: Jewish Land of Israel in the Twentieth Century |last=Kellerman |first=Aharo n|location=Albany, New York |isbn=978-0-7914-1295-4 |url={{Google books |id=XI6uIZJQnU8C |plainurl=yes }} |page=352 |year=1993 }}
* {{cite book |url={{Google books |id=NYszJtC66FAC |page=161 |plainurl=yes }} |title=Middle East Review |author=Kogan Page |edition=27th, illustrated |year=2004 |isbn=978-0-7494-4066-4 |publisher=Kogan Page }}
* {{cite book |title=International Assistance to the Palestinians After Oslo: Political Guilt, Wasted Money |first1=Anne |last1=Le More |edition=illustrated |year=2008 |isbn=978-0-415-45385-1 |url={{Google books |id=gnbdQ4k3meIC |page=27 |plainurl=yes }} }}
* {{Cite book |title=Encyclopedia of the United Nations and International Agreements |author1=[[អែដមុន អូស្មង់ឈីក|Osmańczyk, Edmund Jan]] |author2=Mango, Anthony |edition=3rd |publisher=Taylor &amp; Francis |year=2003 |isbn=978-0-415-93921-8 }}
* {{Cite book |title=The Case for Palestine: An International Law Perspective |author=[[ចន ប៊ី ឃ្វីងលី|Quigley, John B.]] |edition=2nd, revised |publisher=Duke University Press |year=2005 |isbn=978-0-8223-3539-9}}
* {{cite book |title=The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: The Arab World |first1=Don |last1=Rubin |isbn=978-0-415-05932-9 |publisher=Taylor &amp; Francis |edition=illustrated, reprint |year=1999 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldencyclopedi0002unse_j6c2 }}
* {{Cite book |title=Armed Struggle and the Search for State: The Palestinian National Movement, 1949–1993 |author=[[យឺស៊ីដ សាយីង|Sayigh, Yezid]] |edition=illustrated |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=978-0-19-829643-0 }}
* {{Cite book |title=Philosophical Perspectives on the Israeli–Palestinian Conflict |editor=Tomis Kapitan |author=Segal, Jerome M. |edition=illustrated |publisher=M.E. Sharpe |year=1997 |isbn=978-1-56324-878-8 }}
* {{Cite book |last1=Silverburg |first1=Sanford R. |title=Palestine and International Law: Essays on Politics and Economics |url=https://archive.org/details/isbn_0786411910 |publisher=McFarland &amp; Company |location=Jefferson, North Carolina |year=2002 |isbn=978-0-7864-1191-7 }}

{{refend}}

==អានបន្ថែម==
'''ជាភាសាអង់គ្លេស'''
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |title=Refugees into Citizens: Palestinians and the End of the Arab-Israeli Conflict |author=[[ដនណា អារ្តស៍|Arzt, Donna E.]] |edition=illustrated |publisher=[[Council on Foreign Relations]] |year=1997 |isbn=978-0-87609-194-4 |url=https://archive.org/details/refugeesintociti00arzt }}
* {{Cite book |title=Law, Power, and the Sovereign State: The Evolution and Application of the Concept of Sovereignty |first1=Michael |last1=Fowler |first2=Julie Marie |last2=Bunck |year=1995 |isbn=978-0-271-01471-5 |url={{Google books |id=oAp_97VvpMIC |page=59 |plainurl=yes }} }}
* {{cite book |title=Israel and Africa: The Problematic Friendship |first1=Joel |last1=Peters |edition=illustrated |publisher=I.B.Tauris |year=1992 |isbn=978-1-870915-10-6 |url=https://archive.org/details/israelafricap00pete }}
* Shatz, Adam, &quot;We Are Conquerors&quot; (review of Tom Segev, ''A State at Any Cost: The Life of David Ben-Gurion'', Head of Zeus, 2019, 804 pp., {{ISBN|978-1-78954-462-6}}), ''[[London Review of Books]]'', vol. 41, no. 20 (24 October 2019), pp. 37–38, 40–42. &quot;Segev's biography... shows how central exclusionary [[ជាតិនិយម|nationalism]], [[សង្គ្រាម|war]] and [[ពូជសាសន៍និយម|racism]] were to [[ដាវីដ ប៊ិន-ហ្គូរាន|Ben-Gurion]]'s vision of the [[ជាតិភូមុជ្វីហ្វ|Jewish homeland]] in [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|Palestine]], and how contemptuous he was not only of the [[Arabs]] but of Jewish life outside [[Zion]]. [Liberal Jews] may look at the state that Ben-Gurion built, and ask if the cost has been worth it.&quot; (p. 42 of Shatz's review.)
* {{Cite book |url={{Google books |id=pP315Mw3S9EC |page=1328 |plainurl=yes }} |title=The Middle East and North Africa 2004: 2004 |last1=Taylor &amp; Francis Group |first2=Lucy |last2=Dean |edition=illustrated |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-85743-184-1 }}
* {{cite book |title=A History of the Israeli–Palestinian Conflict |url=https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0 |url-access=registration |first1=Mark A. |last1=Tessler |edition=2nd, illustrated |location=Bloomington, Indiana |publisher=Indiana University Press |year=1994|isbn=978-0-253-35848-6}}
* {{Cite book |title=The Oslo Accords: International Law and the Israeli–Palestinian Peace Agreements |url=https://archive.org/details/osloaccordsinter0000wats |first1=Geoffrey R. |last1=Watson |edition=illustrated |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0-19-829891-5 }}
{{refend}}

==តំណភ្ជាប់ក្រៅ==
'''ជាភាសាអង់គ្លេស'''
* [http://www.dipublico.com.ar/english/status-of-palestine-in-the-united-nations-ares6719-full-text/ ស្ថានភាពរបស់ប៉ាឡេស្ទីននៅអង្គការសហប្រជាជាតិ (A/RES/67/19) Full Text]
* Cross, Tony (24 September 2011). [http://www.english.rfi.fr/americas/20110924-after-abbass-un-bid-are-palestinians-closer-having-state &quot;After Abbas's UN Bid Are Palestinians Closer To Having a State?&quot;]. [[វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ]]. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ១៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២
* [https://web.archive.org/web/20120311092036/http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DRIT=1&amp;DBID=1&amp;LNGID=1&amp;TMID=111&amp;FID=582&amp;PID=2225&amp;IID=5441&amp;TTL=Recognition_of_a_Palestinian_State_%E2%80%93_Premature,_Legally_Invalid,_and_Undermining_any_Bona_F Recognition of a Palestinian state Premature Legally Invalid and Undermining any Bona Fide Negotiation Process]
* [https://web.archive.org/web/20010420191313/http://www.al-bab.com/arab/docs/pal/pal4.htm Political Statement accompanying Palestinian Declaration of Independence]
* [https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/ Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations]
* [https://web.archive.org/web/20120426022554/http://www.carim.org/public/polsoctexts/PS2PAL005_EN.pdf The Historic Compromise: The Palestinian Declaration of Independence and the Twenty-Year Struggle for a Two-State Solution]
* [http://www.jcpa.org/art/becker1.htm International Recognition of a Unilaterally Declared Palestinian State: Legal and Policy Dilemmas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220115062634/https://www.jcpa.org/art/becker1.htm |date=2022-01-15 }}, by Tal Becker


[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន| ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមានការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]]</text>
      <sha1>sgzlx1o3pznhvw3y8q11djq80hsazys</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>338994</id>
      <parentid>338992</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T15:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheRandomGoober</username>
        <id>27248</id>
      </contributor>
      <comment>/* អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីពីរ និងសង្គ្រាមស៊ីវិល */</comment>
      <origin>338994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="181811" sha1="niclc02k0vhxjqi7b0a333424ud0736" xml:space="preserve">{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស
| conventional_long_name   = រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន
| common_name              = ប៉ាឡេស្ទីន
| native_name              = {{nobold|دولة فلسطين {{small|([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}}}}
| image_flag               = Flag of Palestine.svg
| flag_type                = [[ទង់ជាតិប៉ាឡេស្ទីន|ទង់ជាតិ]]
| image_coat               = Coat of arms of Palestine.svg
| symbol_type              = [[វរលញ្ឆករប៉ាឡេស្ទីន|វរលញ្ឆករ]]
| symbol_width             = 70px
| national_anthem          = &quot;{{big|[[ហ្វីដាអ៊ី|فدائي]]}}&quot;&lt;br /&gt;{{lower|0.1em|&quot;អ្នកចម្បាំងហ្វេដាយ៉ី&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Palestine |access-date=1 មករា 2022 |website=nationalanthems.info |url=http://www.nationalanthems.info/ps.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331034257/http://www.nationalanthems.info/ps.htm |archive-date=31 មីនា 2014 |format=includes audio |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}}&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:Anthem of Palestine.ogg]]&lt;/div&gt;
| image_map                = State of Palestine (orthographic projection).svg
| map_width                = 220px
| map_caption              = {{Legend|#336830|ទឹកដីត្រួតត្រាប៉ាឡេស្ទីន}}&lt;br /&gt;{{Legend|#61E760|ទឹកដីកាត់ជាផ្លូវការដោយអ៊ីស្រាអែល}}
| capital_type             = រដ្ឋធានី
| capital                  = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានភាពនៃទីក្រុងយេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|name=capital|[[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យប៉ាឡេស្ទីន|សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពរបស់ប៉ាឡេស្ទីន]]បានថែងថា៖ &quot;រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនថ្មីបានបង្កើតនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់យើងដោយមានរដ្ឋធានីនៅយេរូសាឡឹម (អាល់-កូតស៍ អាស-សារីហ្វ)&quot;។ អ៊ីស្រាអែលគឺជាប្រទេសដែលមានការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងលើទីក្រុងយេរូសាឡឹម ប៉ុន្តែការទាមទាររដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសទាំងពីរមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយ[[សហគមន៍អន្តរជាតិ]]នោះទេ។ [[រ៉ាំអាឡា]]គឺជាធានីរដ្ឋបាលដែលមានវត្តមានស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល និងការិយាល័យតំណាងបរទេស ខណៈដែលប្រទេសនៅលើពិភពលោកភាគច្រើនរក្សាស្ថានទូតប្រចាំប្រទេសអ៊ីស្រាអែលរបស់ពួកគេនៅទីក្រុង[[តែលអាវីវ]]។}}
| admin_center            = [[រ៉ាំអាឡា]]
| admin_center_type       = មជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល
| status                   = [[អង្គសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសង្កេតការណ៍ អសប]] ក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល&lt;br /&gt;[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប ចំនួន ១៥៧]]
| largest_city             = [[ទីក្រុងហ្កាហ្សា]] (មុនឆ្នាំ២០២៣)&lt;br/&gt;បច្ចុប្បន្នមិនច្បាស់លាស់&lt;ref name=&quot;flux1&quot;&gt;{{cite web|url= https://english.wafa.ps/Pages/Details/140699#:~:text=ActionAid%3A%20Conditions%20in%20Rafah%20at,over%20one%20million%20displaced%20people | title= ActionAid: Conditions in Rafah at breaking point, with over one million displaced people |work=WAFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;flux2&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.npr.org/2024/05/24/g-s1-741/rafah-gaza-israel-hamas-war |title=Nearly 1 million Palestinians are fleeing Rafah and northern Gaza|work=NPR|date=24 May 2024}}&lt;/ref&gt;
| official_languages       = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]
| government_type          = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី]]&lt;ref name=declaration1988&gt;{{cite web |title=(អង់គ្លេស) សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យ (១៩៨៨) (UN Doc) |date=18 November 1988 |access-date=1 មករា 2021 |website=State of Palestine Permanent Observer Mission to the United Nations |url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140608203237/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 |archive-date=8 មិថុនា 2014 |url-status=dead |publisher=អង្គការសហប្រជាជាតិ |archivedate=8 មិថុនា 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140608203237/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 }}&lt;/ref&gt;
| leader_title1            = [[ប្រធានាធិបតីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ប្រធានាធិបតី]]
| leader_name1             = [[ម៉ះមូដ អាបាស់]]{{refn|group=ស|name=PLOchair}}
| leader_title2            = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]
| leader_name2             = [[ម៉ូហាំម៉ាដ មូស្តាហ្វា]]
| leader_title3            = [[ប្រធានក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន|ប្រធានសភា]]
| leader_name3             = [[អាហ្ស៊ីស ឌ្វីគ]]
| legislature              = [[ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិ]]
| sovereignty_type         = [[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន#ប្រវត្តិសាស្ត្រ|និម្មិតកម្ម]]
| established_event2       = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យប៉ាឡេស្ទីន|ប្រកាសឯករាជ្យ]]
| established_date2        = ១៥ វិច្ឆិកា ១៩៨៨
| established_event3       = [[ដំណោះស្រាយមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៦៧/១៩|សេចក្តីសម្រេចក្លាយជារដ្ឋសង្កេតការណ៍ អសប]]
| established_date3        = ២៩ វិច្ឆិកា ២០១២
| established_event4       = ជម្លោះអធិបតេយ្យភាពជាមួយ[[អ៊ីស្រាអែល]]
| established_date4        = [[ជម្លោះអ៊ីស្រាអែល–ប៉ាឡេស្ទីន|កំពុងកើតមាន]]{{refn|name=control|group=ស}}&lt;ref&gt;{{cite web|first1=Maayana |last1=Miskin |title=PA Weighs 'State of Palestine' Passport |date=5 December 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=israelnationalnews.com |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/162844#.U5TD6vmICm6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121207082503/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/162844 |archive-date=7 ធ្នូ 2012 |url-status=live |publisher=Arutz Sheva }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Limitations&quot;&gt;{{cite news|title=State of Palestine name change shows limitations|url=https://news.yahoo.com/state-palestine-name-change-shows-limitations-200641448.html|agency=AP|date=17 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130110025703/http://news.yahoo.com/state-palestine-name-change-shows-limitations-200641448.html |archive-date=10 មករា 2013 }}&lt;/ref&gt;
| area_size                = 1 E7
| area_km2                 = ៦,០២០
| area_rank                = ទី១៦៣&lt;ref name=&quot;UN Stats-2012&quot;&gt;{{cite book |chapter-url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |chapter=Table 3, Population by sex, annual rate of population increase, surface area and density |title=Demographic Yearbook |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |date=2012 |publisher=United Nations Statistics Division |access-date=23 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015114145/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |archive-date=15 October 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;!-- ឱ្យស្របទៅតាម[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប]] --&gt;
| percent_water            = ៣.៥&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/ |title=The World Factbook: Middle East: West Bank |website=cia.gov |publisher=Central Intelligence Agency |date=7 April 2014 |access-date=1 មករា 2022 |archivedate=22 កក្កដា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210722231029/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_label2              = [[វ៉េសប៊ែង]]
| area_data2               = ៥,៦៥៥ គម{{smallsup|២}}
| area_label3              = [[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]
| area_data3               = ៣៦៥ គម{{smallsup|២}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip/ |title=The World Factbook: Middle East: Gaza Strip |website=cia.gov |publisher=Central Intelligence Agency |date=12 May 2014 |access-date=1 មករា 2022 |archivedate=12 មករា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210112082940/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate      = ៥,៤៨៣,៤៥០&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{cite web| url=https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&amp;table_id=676| title=Estimated Population in the Palestine Mid-Year by Governorate, 1997–2026| publisher=Palestinian Central Bureau of Statistics| access-date=1 June 2026| archive-date=7 December 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221207112233/https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&amp;table_id=676| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = ២០២៣
| population_estimate_rank = ទី១២១
| population_census_year   = 
| population_density_km2   = ៧៣១
| population_density_rank  = 
| GDP_PPP                  = {{increase}} ៣៦.៣៩១ ពាន់លានដុល្លារ&lt;ref name=&quot;IMFWEO.PS&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=487,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Palestine) |website=IMF.org |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |date=10 October 2023 |access-date=1 June 2026 |archive-date=23 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023133432/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=487,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year             = ២០២៣
| GDP_PPP_rank             = ទី១៣៨
| GDP_PPP_per_capita       = {{increase}} ៦,៦៤២ ដុល្លារ&lt;ref name=&quot;IMFWEO.PS&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank  = ទី១៤០
| GDP_nominal            = {{increase}} ១៨.១០៩ ពាន់លានដុល្លារ&lt;ref name=&quot;IMFWEO.PS&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = ២០២៣
| GDP_nominal_rank       = ទី១២១
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៣,៤៦៤ ដុល្លារ&lt;ref name=&quot;IMFWEO.PS&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៣១
|Gini_year = ២០១៦
|Gini_change =  decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
|Gini = ៣៣.៧
|Gini_ref = &lt;ref name=gini-index&gt;{{cite web|title=GINI index coefficient: West Bank &amp; Gaza|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison|publisher=CIA Factbook|access-date=1 ធ្នូ 2021|archivedate=2021-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210630032239/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| HDI                      = ០.៦៧៤
| HDI_year                 = ២០២៣
| HDI_change               = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                  = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=23 July 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                 = ទី១៣៣
| currency                 = {{unbulleted list |[[ផោនអេហ្ស៊ីប]] ([[ISO ៤២១៧|EGP]]) |[[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល]] (ILS) |[[ឌីណាហ្សកដានី]] (JOD)&lt;ref&gt;យោងទៅតាម [http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Gaza-Jericho+Agreement+Annex+IV+-+Economic+Protoco.htm មាត្រា 4 នៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩៤] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161001065601/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%2BProcess/Guide%2Bto%2Bthe%2BPeace%2BProcess/Gaza-Jericho%2BAgreement%2BAnnex%2BIV%2B-%2BEconomic%2BProtoco.htm |date=1 October 2016 }}. កិច្ចព្រមព្រៀងបានអនុញ្ញាតឱ្យអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនទទួលស្គាល់រូបិយប័ណ្ណច្រើនជាងមួយឬពីរ។ នៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល និងឌីណាហ្សកដានីត្រូវបានគេប្រើប្រាស់និងទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយ ខណៈនៅឯ[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]វិញ គេច្រើនទទួលស្គាល់ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល និងផោនអេហ្ស៊ីប។&lt;/ref&gt;}}
| time_zone                = [[ម៉ោងស្តង់ដាប៉ាឡេស្ទីន]]
| utc_offset               = +២
| utc_offset_DST           = +៣
| time_zone_DST            = [[ម៉ោងរដូវក្តៅប៉ាឡេស្ទីន]]
| date_format              = dd/mm/yyyy&lt;!--numeric dates (dd-mm-yyyy, yyyy.mm.dd, etc.) plus era (CE, AD, AH, etc.)--&gt;
| drives_on                = ស្តាំ
| calling_code             = [[លេខទូរស័ព្ទនៅប៉ាឡេស្ទីន|+៩៧០]]
| iso3166code              = PS
| cctld                    = [[.ps]]
| today                    = 
| wikidata               = Q219060
}}
'''ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីន'''{{refn|group=ស|[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ فلسطين, {{audio|LL-Q13955 (ara)-AlNatiq-فلسطين.wav|ស្តាប់}}}}{{refn|group=ស|name=naming|គួរកត់សម្គាល់ផងដែរថាឈ្មោះ[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]]អាចត្រូវបានគេសម្តៅលើអតីតទឹកដីទាំងមូលនៃ[[ម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន|ម៉ាន់ដាតប្រឺតាញ]]ដែលសព្វថ្ងៃត្រូវបានបញ្ចូលជាទឹកដីអ៊ីស្រាអែល។ ប្រវត្តិសាស្រ្តទាក់ទងនឹងវានេះត្រូវបានបង្ហាញដោយលោកម៉ះមូដ អាបាសនៅក្នុងសុន្ទរកថានៃខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១១ របស់គាត់ទៅកាន់អង្គការសហប្រជាជាតិថា៖ &quot;... ពួកយើងបានយល់ព្រមបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ាឡេស្ទីនតែ ២២% ប៉ុណ្ណោះ – បើធៀបទៅនឹងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់ដែលអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385|title=Full transcript of Abbas speech at UN General Assembly|date=23 September 2011|work=Haaretz.com|access-date=1 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930152707/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385|archive-date=30 កញ្ញា 2011|url-status=dead|archivedate=30 កញ្ញា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930152707/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385}}&lt;/ref&gt; ឈ្មោះ​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​ជា​​ទម្រង់​ខ្លី​ដើម្បីសម្តៅ​លើ​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន&lt;ref name=Bissiop433&gt;{{cite book |title=The World: A Third World Guide 1995–96 |url=https://archive.org/details/worldthirdworldg0000unse |editor=Bissio, Robert Remo |location=Montevideo |publisher=Instituto del Tercer Mundo |year=1995 |page=[https://archive.org/details/worldthirdworldg0000unse/page/443 443] |isbn=978-0-85598-291-1}}&lt;/ref&gt; ហើយពាក្យសទិសសព្ទទាំងឡាយគួរតែមានការសម្គាល់ច្បាស់លាស់ដើម្បីជៀសវាងការភាន់ច្រឡំគ្នា មានដូចជា អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន&lt;ref name=Pagep161&gt;{{cite book|url={{Google books |id=78ACLNgHdf4C |page=161 |plainurl=yes }} |title=Middle East Review |author=Baroud, Ramzy |editor=Kogan Page|edition=27th |location=London |publisher=Kogan Page |year=2004 |page=161 |isbn=978-0-7494-4066-4}}&lt;/ref&gt; អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន&lt;ref name=GA43177 /&gt; និងប្រធានបទផ្សេងទៀតទាក់ទងនឹងការបង្កើតរដ្ឋ&quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot;។}} ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន'''{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់៖ دولة فلسطين}} គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]]។ រដ្ឋមួយនេះមានទឹកដីគ្របដណ្ដប់លើតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដោយទឹកដីខ្លួនទាំងពីរនេះសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្រោម[[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល]]។ ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីនមានព្រំប្រទល់មួយភាគធំជាប់នឹងប្រទេស[[អ៊ីស្រាអែល]] ហើយក្រៅពីនេះ ខ្លួនក៏មានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើតត្រង់តំបន់វ៉េសប៊ែង និងជាប់នឹងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតីត្រង់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីនមានទំហំផ្ទៃដីសរុប ៦,០២០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនរស់នៅជាងប្រាំលាននាក់។ ប៉ាឡេស្ទីនអះអាងចាត់ទុកក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]ជារដ្ឋធានីរបស់ខ្លួន ខណៈទីក្រុង[[រ៉ាំអាឡា]]ជាក់ស្ដែងកំពុងបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល។ [[ទីក្រុងហ្កហ្សា]]ធ្លាប់ជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតនៃប្រទេសនេះ មុនពេលត្រូវបានអ៊ីស្រាអែល[[ការជម្លៀសដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|ប្រើកម្លាំងបង្ខំជម្លៀសអ្នកក្រុងហ្កាហ្សាចេញ]]កាលពីឆ្នាំ២០២៣។&lt;ref name=&quot;flux1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;flux2&quot; /&gt;

ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅចំ[[ច្រករបៀងឡេវ៉ាន|ចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប]] តំបន់ទឹកដីនៃប៉ាឡេស្ទីនបច្ចុប្បន្នធ្លាប់ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមហាអំណាចចក្រភពផ្សេងៗជាច្រើន ហើយប្រជាសាស្ត្រក្នុងតំបន់នេះក៏បានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្ដូរជាច្រើនលើកច្រើនដងផងដែរចាប់តាំងពីសម័យបុរាណកាលរហូតដល់សម័យទំនើបបច្ចុប្បន្ន។ ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនធ្លាប់ត្រូវបានកងទ័ពទាហានមកពីតំបន់[[ទន្លេនីល]]និង[[មេសូប៉ូតាមី]]ឆ្លងកាត់ចូលមកជាច្រើនដង និងព្រមទាំងពាណិជ្ជករមកពីតំបន់អាហ្វ្រិកខាងជើង ចិន និងឥណ្ឌាទៀតផង។​ ទីតាំងតំបន់ដែលប៉ាឡេស្ទីនស្ថិតនៅក្នុងនេះផងដែរជាទីតាំងប្រជុំសាសនាដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅលើលោក។ [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]ដែលកំពុងបន្តកើតមានសព្វថ្ងៃនេះមានប្រភពតាំងពីការកើតឡើងនៃចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម]]មកម៉្លេះ ដោយកាលនុះមានការគាំទ្រពីចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងកំឡុងសម័យ[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]]។ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមនេះ ចក្រភពអង់គ្លេសបានក្លាយជាម្ចាស់កាន់កាប់ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនជំនួសឱ្យអតីត[[ចក្រភពអូតូម៉ង់]] ដោយពួកអង់គ្លេសបានបង្កើតរបប[[ម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើងក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់អង្គការ[[សង្គមប្រជាជាតិ]]។ កំណើន[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ដែលបាន[[អាលីយ៉ា|ធ្វើអន្តោប្រវេសន៍]]មកតាំងទីលំនៅនៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីននោះ បានបង្កក្លាយជា[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន|ជម្លោះអន្តរសហគមន៍]]រវាងក្រុមពួកជ្វីហ្វនិងជនជាតិ[[ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីន|ប៉ាឡេស្ទីនអារ៉ាប់]] រហូតដល់កើតចេញជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]មួយឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ បន្ទាប់ពី[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន]]ដោយ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ត្រូវបានបដិសេធដោយប៉ាឡេស្ទីន និង[[ពិភពអារ៉ាប់|ប្រជាជាតិអារ៉ាប់]]ដទៃ។

[[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨]] និងលទ្ធផលរបស់វាបានបង្ខំឱ្យប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនភៀសខ្លួនចេញពីប៉ាឡេស្ទីន ក៏ដូចជានាំមកនូវការបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលឡើង ដោយព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះត្រូវបានប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននិយមហៅថា [[ណាក់បា]] ('ហាយនភាព')។ នៅក្នុង[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ អ៊ីស្រាអែលបាន[[វ៉េសប៊ែងក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ៊ីស្រាអែល|វាយចូលត្រួតត្រាតំបន់វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ៊ីស្រាអែល|ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដែលធ្លាប់ស្ថិតក្រោមរដ្ឋបាលរបស់[[អេមីរ៉ាតត្រង់ហ្សកដានី|ហ្សកដានី]] និង[[សាធារណរដ្ឋអេហ្ស៊ីប (១៩៥៣–១៩៥៨)|អេហ្ស៊ីប]]រៀងគ្នា។ [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) បានប្រកាសពី[[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៉ាឡេស្ទីន|ឯករាជ្យភាពរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ អ.រ.ប. បានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ជាមួយនឹងអ៊ីស្រាអែល ដែលអនុញ្ញាតឱ្យ អ.រ.ប. មានអំណាចគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលដោយកំណត់នៅក្នុងទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សាតាមរយៈ[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.ប.)។ អ៊ីស្រាអែលបាន[[ការដកខ្លួនរបស់អ៊ីស្រាអែលពីដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|ដកខ្លួនចេញ]]ពីដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយឯកតោភាគីនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៧ [[ជម្លោះហ្វាតា–ហាម៉ាស់|ជម្លោះផ្ទៃក្នុង]]រវាងបក្សពួកនយោបាយប៉ាឡេស្ទីនបាននាំឱ្យ[[សមរភូមិហ្កាហ្សា (២០០៧)|ហ្កាហ្សាធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រង]]របស់ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ទឹកដីវ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោមរដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងដោយផ្នែកពីអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនដឹកនាំដោយ[[ហ្វាតា]] ខណៈដែនជ្រោយហ្កាហ្សានៅបន្តស្ថិតក្រោម[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមរបបហាម៉ាស់|រដ្ឋបាលហាម៉ាស់]]ដដែរមកទល់សព្វថ្ងៃ។

ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាត្រូវទទួលរងគ្រោះពីការចូលកាន់កាប់ដោយសំណាក់យោធាអ៊ីស្រាអែលជាយូរណាស់មកហើយ និងក៏ដូចជាការបិទផ្លូវចេញចូលហ្កាហ្សាផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលមិនតែប៉ុណ្ណោះក៏បានសាងសង់ទីលំនៅដ្ឋានជាច្រើនកន្លែងនៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងយេរូសាឡឹមខាងកើត ដែលខ្លួនបានកាន់កាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧ មកផងដែរ ហើយមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ មានប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលតាំងលំនៅរស់នៅជាង ៧៣៧,០០០ នាក់នៅទីកន្លែងទាំងនោះ ដោយជា[[និត្យានុកូលភាពនៃការតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិអ៊ីស្រាអែល|សកម្មភាពខុសនឹងច្បាប់ក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ]]។&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 2025 |title=STATE OF PALESTINE: Israeli settlements in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and the occupied Syrian Golan |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-73-infographic-march2025.pdf |website=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}&lt;/ref&gt; បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ព្រឹត្តិការណ៍វាយប្រហារ​ ៧ តុលា]] ដោយក្រុមហាម៉ាស់នៅអ៊ីស្រាអែល ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|យុទ្ធនាការយោធាទ្រង់ទ្រាយធំមួយចូលដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដោយប្រល័យជីវិតប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនអស់ជាង ៧២,០០០ នាក់ បង្ខំឱ្យប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាច្រើននាក់ទៀតផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅភៀសសឹក បង្កជា[[វិបត្តិមនុស្សធម៌ហ្កាហ្សា|វិបត្តិមនុស្សធម៌]] និង[[គ្រោះទុរ្ភិក្សនៅហ្កាហ្សា|គ្រោះទុរ្ភិក្សអត់ឃ្លាន]]នៅហ្កាហ្សា។ ទង្វើសកម្មភាពដែលប្រព្រឹត្តិឡើងដោយអ៊ីស្រាអែលទាំងនេះត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាការប្រល័យពូជសាសន៍ប្រឆាំងនឹងប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន&lt;ref name=&quot;Dannenbaum_Dill_2024&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1017/ajil.2024.53 |title=International Law in Gaza: Belligerent Intent and Provisional Measures |date=2024 |last1=Dannenbaum |first1=Tom |last2=Dill |first2=Janina |journal=American Journal of International Law |volume=118 |issue=4 |pages=659–683 |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:9f903ef4-702f-4391-ab59-4e7506124964 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IPC_22_August_2025&quot;&gt;{{cite web |title=GAZA STRIP: Famine confirmed in Gaza Governorate, projected to expand {{pipe}} 1 July - 30 September 2025 |url=https://www.ipcinfo.org/fileadmin/user_upload/ipcinfo/docs/IPC_Gaza_Strip_Acute_Food_Insecurity_Malnutrition_July_Sept2025_Special_Snapshot.pdf
|website=Integrated Food Security Phase Classification |date=22 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |title=Gaza no longer in famine after aid access improves, hunger monitor says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-no-longer-has-famine-says-global-hunger-monitor-2025-12-19/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221181509/https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-no-longer-has-famine-says-global-hunger-monitor-2025-12-19/ |archive-date=21 December 2025 |access-date=2026-07-24 |work=Reuters |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ដោយអ្នកប្រាជ្ញជំនាញបានឯកភាពគ្នាញកាន់តែខ្លាំងឡើងៗពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃចំពោះរឿងនេះ។&lt;ref name=&quot;genocide2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;genocide_int_law_scholars2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ប៉ាឡេស្ទីនគឺជា[[រដ្ឋសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសង្កេតការណ៍អចិន្ត្រៃយ៍ក្រៅសមាជិក]]នៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] (អ.ស.ប.) និងត្រូវបាន[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋចំនួន ១៥៧ នៅក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-04-18 |title=Palestine's status at the UN explained {{!}} UN News |url=https://news.un.org/en/story/2024/04/1148351 |access-date=2026-07-24 |website=news.un.org }}&lt;/ref&gt;{{refn|group=ស|សមាជិកភាពដ៏មានកម្រិតនេះជាក់ស្តែងគឺបង្កឡើងដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ដែលជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]] ដែលប្រើប្រាស់អំណាចវេតូដែលខ្លួនមាន ដើម្បីរារាំងការចូលជាសមាជិកភាពពេញលេញរបស់ប៉ាឡេស្ទីននៅអង្គការសហប្រជាជាតិ។}} សំណួរចំណោទបញ្ហាទាក់ទិននឹង[[ព្រំដែនអ៊ីស្រាអែល|ព្រំដែនប៉ាឡេស្ទីន]] ស្ថានការណ៍ផ្លូវច្បាប់និងការទូតជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម និងសិទ្ធិនៃការវិលត្រឡប់របស់[[ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅតែមិនទាន់ត្រូវបានដោះស្រាយនៅឡើយ។ បញ្ហាមួយចំនួនទៀតដែលប៉ាឡេស្ទីនត្រូវប្រឈមរួមមាន ការរឹតបន្តឹងលើដំណើរចេញចូលស្រុក រដ្ឋាភិបាលអសមត្ថភាព ការទន្ទ្រានប្លន់ដីដោយពួកតាំងទីលំនៅអ៊ីស្រាអែល និងអំពើហិង្សារកើតចេញពីពួកនោះ ក៏ដូចជាស្ថានការណ៍សន្តិសុខនៅមានកម្រិត។ ថ្វីបើត្រូវប្រឈមនឹងបញ្ហាដូច្នេះក្ដី ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីននៅតែអាចបន្តរក្សាកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងទទួលភ្ញៀវទេសចរណ៍ពីក្រៅជាញឹកញាប់។ [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]គឺជាភាសាផ្លូវការនៃប្រទេសមួយនេះ។ ខណៈដែលប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនភាគច្រើន[[ឥស្លាមសាសនានៅប៉ាឡេស្ទីន|កាន់សាសនាឥស្លាម]] [[គ្រិស្តសាសនា]]ក៏មានវត្តមានគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនផងដែរ។ សព្វថ្ងៃ ប៉ាឡេស្ទីនជារដ្ឋសមាជិកនៃ[[អង្គការអន្តរជាតិ]]មួយចំនួនមានដូចជា [[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] [[អង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម]] [[យូណេស្កូ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unesco.org/en/countries/ps|title=State of Palestine}}&lt;/ref&gt; និងជាគណៈប្រតិភូសមាជិកសភាអង្គុយនៅ[[សភាតំណាងនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប|សភាតំណាង]]នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]]មួយដែរ។&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.coe.int/en/web/un-agenda-2030/goal-16|title=16 Promote peaceful and inclusive societies for sustainable development, provide access to justice for all and build effective, accountable and inclusive institutions at all levels - Council of Europe Contribution to the United Nations 2030 agenda for sustainable development goals - www.coe.int|website=Council of Europe Contribution to the United Nations 2030 agenda for sustainable development goals}}&lt;/ref&gt;

==និរុត្តិសាស្ត្រ==
ដូចឈ្មោះប្រទេស និងរដ្ឋភាគច្រើនផ្សេងទៀតនៅក្នុង[[ភាសាខ្មែរ]]យើងអញ្ចឹង ពាក្យ&quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot;គឺជាពាក្យកម្លាយពី[[អក្សរឡាតាំង|ឡាតាំង]]ហៅ &quot;Palestine&quot; ដោយយើងតែងសរសេរ និងប្រកបតាមសូរសំឡេង[[ភាសាបារាំង]]ថា ប៉ា-លេ-ស្ទីន។ ពាក្យ[[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]]គឺសរសេរទម្រង់ដូចគ្នា គ្រាន់តែការបញ្ចេញសំឡេងមានលក្ខណៈខុសគ្នាបន្តិចដោយគេប្រកបជាទូទៅថា &quot;ផា-លេស-ស្តែន&quot;។

ទឹកដីនៃ[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|តំបន់ប៉ាឡេស្ទីន]] និងវិសាលភាពភូមិសាស្រ្តរបស់វាមានភាពខុសៗប្លែកពីគ្នាទៅតាមសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រនីមួយៗ ហើយបច្ចុប្បន្ននេះ តំបន់ប៉ាឡេស្ទីនរួមត្រូវបានគេចាត់ទុកថាបានគ្របដណ្ដប់លើប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្នទាំងមូល បូករួមជាមួយនឹងតំបន់វ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។&lt;ref&gt;Rubin, 1999, {{Google books |id=A9FVtIjyFtYC |page=186 |title=The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: The Arab World }}&lt;/ref&gt; ការប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៃពាក្យ &quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot; ឬពាក្យទាក់ទងនឹងតំបន់នៅជ្រុងភាគអាគ្នេយ៍នៃសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ក្បែរប្រទេសស៊ីរី បានកើតឡើងតាំងពីសម័យ[[ក្រិកបុរាណ]]មកម៉្លេះដោយមានលោក[[អេរ៉ូដូតឺស]]ដែលជាអ្នកសរសេរប្រវត្តិសាស្ត្រដំបូងគេម្នាក់ក្នុងសតវត្សរ៍ទីប្រាំមុន គ.ស. ជាអ្នកសម្គាល់បញ្ជាក់។ លោកបានសរសេរនៅក្នុងកំណត់ត្រា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រ (អេរ៉ូដូតឺស)|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]របស់លោកថា &quot;ស្រុកមួយនៃប្រទេសស៊ីរីហៅថា ប៉ាឡេស្ទីន (Palaistine)&quot; ដែលមានជនជាតិ[[ព្យូនិក]]បានធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយ និងរួមទាំងប្រជាជននៅតាមដែនសមុទ្រក្បែរៗនោះផ្សេងទៀត។&lt;ref name=&quot;Masalha2018&quot;&gt;{{cite book|author=Nur Masalha|title=Palestine: A Four Thousand Year History|url=https://books.google.com/books?id=eNvVAQAACAAJ|date=15 August 2018|publisher=Zed Books Limited|page=22|isbn=978-1-78699-273-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Herodotus, Volume 4''. p. 21. 1806. Rev. William Beloe translation.&lt;/ref&gt; ពាក្យ &quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot; (ជា[[ភាសាឡាតាំង]]ថា Palæstina) ត្រូវគេគិតថាជាពាក្យបង្កើតដោយជនជាតិក្រិកបុរាណសម្រាប់សម្តៅលើតំបន់ដែលកាន់កាប់ដោយពួក[[ភីលីស្ទីន]] ប៉ុន្តែនេះគ្រាន់តែជាទ្រឹស្តីមួយប៉ុណ្ណោះ។&lt;ref&gt;''Ancient History Encyclopædia'', Mark, Joshua J., [https://www.worldhistory.org/palestine/ &quot;Palestine&quot;]&lt;/ref&gt;

===បច្ចេកសព្ទសាស្ត្រ===
អត្ថបទនេះបានប្រើពាក្យ &quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot; &quot;រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន&quot; &quot;ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន&quot; ឆ្លាស់គ្នាអាស្រ័យទៅលើបរិបទនីមួយៗ។ ជាពិសេស ពាក្យថា &quot;ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន&quot; គឺសម្តៅទាំងស្រុងទៅលើទឹកដីភូមិសាស្ត្ររបស់ប៉ាឡេស្ទីនដែលប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧។ ប៉ាឡេស្ទីនអាចត្រូវបានគេសម្ដៅទៅលើប្រទេសឬរដ្ឋមួយដោយអាស្រ័យលើបរិបទ ហើយអាជ្ញាធររបស់ខ្លួនជាទូទៅអាចសម្គាល់បានថា [[រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីន]]។&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nation |first=United |date=20 September 2022 |title=United Nations Common Country Analysis for the Occupied Palestinian Territory |url=https://palestine.un.org/sites/default/files/2023-08/United%20Nations%20Common%20Country%20Analysis%20for%20the%20Occupied%20Palestinian%20Territory.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318122526/https://palestine.un.org/sites/default/files/2023-08/United%20Nations%20Common%20Country%20Analysis%20for%20the%20Occupied%20Palestinian%20Territory.pdf |archive-date=18 March 2024 |page=xi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/CCA_Report_En.pdf|title=(អង់គ្លេស) Common Country Analysis 2016: Leave No One Behind: A Perspective on Vulnerability and Structural Disadvantage in Palestine |publisher=United Nations Country Team Occupied Palestinian Territory |date=2016 |page=9}}&lt;/ref&gt;

==ប្រវត្តិសាស្ត្រ==
{{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្ររដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
{{See also|ប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ាឡេស្ទីន}}
===ពីសម័យបុរេប្រវត្តិដល់សម័យអូតូម៉ង់===
ទឹកដី[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]]ទាំងមូលគឺត្រូវជាផ្នែកមួយក្នុងតំបន់[[ឡេវ៉ាន់]] ដែលជាស្ពានដីគោកចម្លងទ្វីប[[អាហ្វ្រិក]]មក[[អឺរ៉ាស៊ី]] ហើយក្នុងសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រនីមួយៗ ប៉ាឡេស្ទីនតែងបម្រើជា &quot;ចំណុចប្រសព្ធនៃតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]] [[មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] និង[[អាហ្វ្រិកឦសាន]]&quot;។&lt;ref name=UCL&gt;[https://wayback.archive-it.org/all/20060514092649/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/ The Ancient Levant], UCL Institute of Archaeology, May 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref name=OHAL9&gt;Steiner &amp; Killebrew, p. [https://books.google.com/books?id=5H4fAgAAQBAJ&amp;pg=PT32 9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101142956/https://books.google.com/books?id=5H4fAgAAQBAJ&amp;pg=PT32 |date=1 November 2022 }}: &quot;The general limits ..., as defined here, begin at the Plain of 'Amuq in the north and extend south until the Wâdī al-Arish, along the northern coast of Sinai. ... The western coastline and the eastern deserts set the boundaries for the Levant ... The Euphrates and the area around Jebel el-Bishrī mark the eastern boundary of the northern Levant, as does the Syrian Desert beyond the Anti-Lebanon range's eastern hinterland and Mount Hermon. This boundary continues south in the form of the highlands and eastern desert regions of Transjordan.&quot;&lt;/ref&gt;

ដោយស្ថិតនៅចំចំណុចប្រសព្វនៃជំនឿសាសនា វប្បធម៌ ពាណិជ្ជកម្ម និងនយោបាយ ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺជាតំបន់មួយក្នុងចំណោមតំបន់ភូមិសាស្ត្រដំបូងៗបង្អស់ ដែលមានមនុស្សចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅរហូតដល់បង្កើតបានជាសហគមន៍កសិកម្ម និង[[អរិយធម៌]]ដ៏ផូរផង់។ នៅក្នុង[[យុគសំរិទ្ធ|យុគសម័យសំរិទ្ធ]] ពួក[[កណាអាន់]]បានបង្កើត[[រដ្ឋបុរី|រដ្ឋនគរ]]តូចៗឡើងដោយសុទ្ធទទួលបានឥទ្ធិពលពីអរិយធម៌នៅជុំវិញនោះដូចជាអេហ្ស៊ីបជាដើម ដែលបានកំពុងគ្រប់គ្រងតំបន់មួយនេះនៅចុងយុគសម័យសំរិទ្ធ។ ចូលមកដល់កំឡុង[[យុគដែក|យុគសម័យដែក]] [[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]] និង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|យូដា]]បានលេចជារូបរាងឡើងនៅតំបន់ផ្ទៃខាងក្នុង ខណៈនគររបស់ពួក[[ហ្វីលីស្ទី]] និង[[ហ្វីនីស៊ី]]បានលាតសន្ធឹងនៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរសមុទ្រប៉ាឡេស្ទីន។ ពួក[[ចក្រភពនវ-អាស៊ីរី|អាស៊ីរី]]បាន[[យុទ្ធនាការសេណ្ណាឆេរីបនៅឡឺវ៉ង់|សញ្ជ័យ]]យកតំបន់នេះនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៨ មុន គ.ស. មុនពេលត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ចក្រភពនវ-បាប៊ីឡូន|នឹមពួកបាប៊ីឡូន]]នៅប្រមាណឆ្នាំ ៦០១ មុន គ.ស. ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ៥៣៩ មុន គ.ស. ក៏បានធ្លាក់ទៅក្រោម[[ចក្រភពអាគែមេនិដ]]របស់ពួកពែរ្សម្ដង។ ព្រះមហរាជ[[មហារាជអេឡិចសាន់ដឺ|អាឡិចសង់ដ៍]]បានត្រួតត្រាចក្រភពពែរ្សនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ៣៣០ មុន គ.ស. ដោយបាន[[ហេល្លេនិកវូបនីយកម្ម|បន្សាបវប្បធម៌អរិយធម៌ក្រិក]]ចូលមកប៉ាឡេស្ទីនបន្ថែម។

នៅកំឡុង[[ការបះបោរម៉ាក្កាបេស៍]]ក្នុងចុងសតវត្សរ៍ទី២ មុន គ.ស. [[ព្រះរាជាណាចក្រហាស្មូន|ព្រះនគរជ្វីហ្វហាស្មូន]]បានត្រួតត្រាប៉ាឡេស្ទីនស្ទើរទាំងមូល តែក្រោយមក នគរមួយនេះក៏ក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់ពួក[[រ៉ូមបុរាណ|រ៉ូម]] ដែលបានកាត់បញ្ចូលវាជាកម្មសិទ្ធិរ៉ូមក្នុងឆ្នាំ​ ៦៣ មុន គ.ស.។ [[យូដា (ខេត្តរ៉ូម)|យូដារ៉ូម]]ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូម|ការបះបោរជ្វីហ្វ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៦៦ នៃ គ.ស. ហើយជាលទ្ធផល ពួករ៉ូមបាន[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (គ.ស. ៧០)|វាយបំផ្លាញទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] និង[[ប្រាសាទទីពីរ|ព្រះប្រាសាទជ្វីហ្វទីពីរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៧០ នៃ គ.ស.។ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៤ នៅកំឡុងពេលដែល[[កុងស្តង់តាំងមហារាជ និងគ្រិស្តសាសនា|ចក្រភពរ៉ូមបានទទួលស្គាល់គ្រិស្តសាសនា]] ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក៏បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃជំនឿសាសនា ដោយទាក់ទាញក្រុមអ្នកធម្មយាត្រា ព្រះសង្ឃ និងអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនរូប។ បន្ទាប់ពី[[ការសញ្ជ័យស៊ីរីរបស់មូស្លីម|ការសញ្ជ័យរបស់ពួកមូស្លីមលើតំបន់ឡឺវ៉ង់]]ក្នុងឆ្នាំ៦៣៦–៦៤១ នគររាជវង្សនិយមឥស្លាមបន្តកន្ទុយគ្នាបានគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននេះរួមមាន៖ [[រ៉ាឝ៊ីឌុន]] [[រាជវង្សឧមយ្យ៉ាដ|ឧមយ្យ៉ាដ]] [[កាលីបចក្រអាប្បាស៊ីដ|អាប្បាស៊ីដ]] និងក៏ដូចជារដ្ឋនគរតូចៗជាងនេះរួមមាន៖ [[ទូលូនីដ]] [[រាជវង្សឥឃ្ឝីដ|ឥឃ្ឝីដ]] [[កាលីបចក្រផ្វាទីមីដ|ផ្វាទីមីដ]] និង[[រាជវង្សសិលជុក|សិលជុក]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ១០៩៩ [[កាកបាទសង្គ្រាមលើកទីមួយ|បូជនីយសឹក]]ក្នុងតំបន់បាននាំឱ្យពួក[[កាកបាទសង្គ្រាម|បូជនីយជន]]បង្កើត[[ព្រះរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម]]ឡើង មុនពេលត្រូវ[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (១១៨៧)|គ្រប់គ្រង]]ដោយ[[រាជវង្សអាយូប៊ីដ|ពួកអាយូប៊ីដ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១១៨៧។ បន្ទាប់ពីត្រូវបាន[[ការវាយឆ្មក់របស់ម៉ុងហ្គោលលើប៉ាឡេស្ទីន|ឈ្លានពាន]]ដោយ[[ចក្រភពម៉ុងហ្គោល|ពួកម៉ុងហ្គោល]]នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១២៥០ ពួក[[ស៊ុលតង់ចក្រម៉ាម្លុក|អេហ្ស៊ីបម៉ាម្លុក]]បានបង្រួបបង្រួមប៉ាឡេស្ទីនវិញក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់ខ្លួនរហូតដល់ឆ្នាំ១៥១៦ នៅពេលដែលប៉ាឡេស្ទីនត្រូ​វបាន[[ចក្រភពអូតូម៉ង់|ពួកអូតូម៉ង់]]ចូល[[សង្គ្រាមម៉ាម្លុក–អូតូម៉ង់ (១៥១៦–១៥១៧)|គ្រប់គ្រង]] និងរក្សាជា[[ស៊ីរីអូតូម៉ង់|ខេត្តរដ្ឋបាល]]របស់ខ្លួនរហូតដល់សតវត្សរ៍ទី២០។

====កំណើត និងកំណើនជាតិប៉ាឡេស្ទីននិយម====
ឥស្សរជនប៉ាឡេស្ទីន ពិសេសក្នុងត្រកូលគ្រួសារអ្នកមានមុខមាត់នៅតាមទីប្រជុំជន ថ្វីបើពួកគេនៅបម្រើការក្រោមស្ថាប័នអូតូម៉ង់និងជាទូទៅមានភក្ដីភាពចំពោះអូតូម៉ង់ក្ដី ប៉ុន្តែពួកគេនៅតែបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងចលនាគាំទ្រ[[ជាតិអារ៉ាប់និយម]]និង[[អារ៉ាប់រួមនិយម]] ដោយនេះជាប្រតិកម្មចំពោះ[[តួកក្មេងខ្ចី|ចលនាតួកក្មេងខ្ចី]] និងការចុះខ្សោយនៃអំណាចអូតូម៉ង់ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]]។&lt;ref&gt;{{cite journal|first=Muhammad |last=Muslih|url=https://www.jstor.org/stable/2536721|title=Arab Politics and the Rise of Palestinian Nationalism|journal= Journal of Palestine Studies|date=1987 |volume=16, No. 4 Summer, 1987|issue=4 |pages= 77–94, 80–82, 87 |doi=10.2307/2536721 |jstor=2536721 }}&lt;/ref&gt;  បន្ថែមពីលើនេះ ការលេចឡើងនៃ[[ហ្ស៊ីអននិយម|ចលនាហ្ស៊ីអន]] ដែលបានអំពាវនាវឱ្យបង្កើត[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|ស្រុកកំណើតជនជាតិជ្វីហ្វមួយ]]នៅប៉ាឡេស្ទីន ក៏ជាកត្តាមួយជំរុញដាស់តឿនស្មារតីជាតិនិយមប៉ាឡេស្ទីនផងដែរ។&lt;ref name=&quot;As&quot;&gt;As'ad Ghanem, ['Palestinian Nationalism: An Overview,'] Israel Studies, Vol. 18, No. 2 Summer 2013, pp.11–29, p.12&lt;/ref&gt;

[[អាប់ឌុល ហាមីដទី២|អាប់ឌុល ហាមីដ]] ព្រះស៊ុលតង់ចក្រភពអូតូម៉ង់ចុងក្រោយ ដែលបានព្យាយាមស្ដាររដ្ឋអំណាចគ្រប់គ្រងលើរដ្ឋខ្លួនដែលកំពុងបែកបាក់ បានចេញមុខប្រឆាំងយ៉ាងមោះមុតចំពោះចលនាហ្ស៊ីអននៅប៉ាឡេស្ទីន។ អំណាចគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអូតូម៉ង់នៅប៉ាឡេស្ទីនបានបញ្ចប់ស្របគ្នានឹងការបិទឆាកប្រយុទ្ធសង្គ្រាមលោកលើកទី១។ ការដែលព្រះអេមារ[[ហ្វៃសាលទី១|ហ្វៃសាល]]បានព្យាយាមបង្កើតរដ្ឋ[[ស៊ីរី (តំបន់)|មហាស៊ីរី]]ក្នុងអតីតទឹកដីចក្រភពអូតូម៉ង់ តែត្រូវបរាជ័យក្រោយអង់គ្លេសនិងបារាំងបានចូលដាក់អាណានិគមលើទឹកដីនោះ បានក្លាយជាកាតាលីករសំខាន់មួយកម្រិតទៀតជំរុញឱ្យលទ្ធិជាតិនិយមប៉ាឡេស្ទីនស្ទុះឡើង។&lt;ref name=&quot;As&quot;/&gt; ក្រោយមហាសង្គ្រាមលោកបានបញ្ចប់ ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក៏បានធ្លាក់ទៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អង់គ្លេសក្នុងទម្រង់ជា[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០។&lt;ref&gt;{{Cite web |title=40 Years of Israeli Occupation |url=https://www.arij.org/atlas40/intro.html#:~:text=In%201917,%20the%20British%20forces,of%20Megiddo%20in%20September%201918. |access-date=28 July 2026 |website=arij.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |date=14 September 2017 |title=Remembering the Ottoman Empire in Palestine |url=https://www.palestinechronicle.com/remembering-the-ottoman-empire-in-palestine/ |access-date=28 July 2026 |website=Palestine Chronicle}}&lt;/ref&gt;

===អាណត្តិភាពប៊្រិតថេន===
{{Main|អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន}}
[[File:Dayr Yassin (cropped).jpg|thumb|[[ការសម្លាប់រង្គាលឌែរយ៉ាស្ស៊ីន]]សម្ដៅលើអ្នកភូមិស្រុកប៉ាឡេស្ទីនដោយកងជីវពលនិយមហ្ស៊ីអន[[អៀរហ្គូន]]និង[[ឡេហ៊ី]]កំឡុង[[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨]]]]

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៧ ទីក្រុងយេរូសាឡឹមដែលស្ថិតនៅក្រោមអូតូម៉ង់ត្រូវបាន[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប៊្រិតថេន|កងកម្លាំងអង់គ្លេស]]ក្រោមបញ្ជាការរបស់នាយឧត្តមសេនីយ៍[[អែដមឹន អាល្លិនប៊ី|អាល្លិនប៊ី]][[សមរភូមិយេរូសាឡឹម|វាយដណ្ដើមយក]]។&lt;ref name=&quot;The Guardian-2001&quot;&gt;{{Cite news |date=31 May 2001 |title=The Mandate years: colonialism and the creation of Israel |url=https://www.theguardian.com/books/2001/may/31/londonreviewofbooks |access-date=29 July 2026 |work=The Guardian|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;​ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០ អង្គការ[[សង្គមប្រជាជាតិ]]បានបើកភ្លើងខៀវឱ្យអង់គ្លេសគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនជាទម្រង់អាណត្តិភាព ហើយកំឡុងពេលដូចគ្នានេះដែរ ភាពតានតឹងរវាងសហគមន៍ជ្វីហ្វនិងប៉ាឡេស្ទីនបានកំពុងរំពុះរហូតដល់បែកផ្សែងក្លាយជាការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយហិង្សានៅទូទាំងប៉ាឡេស្ទីនទាំងមូល។&lt;ref name=&quot;The Guardian-2001&quot; /&gt;

អង្គការសង្គមប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនរបស់អង់គ្លេសជាផ្លូវការនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២២ ហើយនៅពេញមួយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ នេះ គេឃើញថាចលនាជាតិនិយមជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់បានពង្រីកខ្លួនធំឡើងៗ នាំឱ្យកើតចេញជាហិង្សាទៅលើគ្នាជារឿយៗ ហើយពេលខ្លះក៏កើតចេញជាបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយរបស់អង់គ្លេសនៅប៉ាឡេស្ទីនទៀតផង។ នៅក្នុង​ឆ្នាំ១៩២៩ [[កុបកម្មប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩២៩|កុបកម្ម​ហិង្សា]]​ដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយបាន​ផ្ទុះឡើង​នៅ​ប៉ាឡេស្ទីន ដោយវាកើតចេញពីជម្លោះ​ជុំវិញ​អន្តោប្រវេសន៍​របស់​ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ និង​សេរីភាព​ចូល​ទៅ​ជញ្ជាំង​ខាងលិច​នៅ​ក្រុង​យេរូសាឡឹម។&lt;ref name=&quot;The Guardian-2001&quot;/&gt;

ចូលមកដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ វិញ គេឃើញមាន[[ការបះបោរអារ៉ាប់នៅប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៣៦–១៩៣៩|ការបះបោរអារ៉ាប់]]ផ្ទុះឡើង ដោយពួកជាតិនិយមអារ៉ាប់បានទាមទារឱ្យបិទបញ្ចប់ដំណើរអន្តោប្រវេសន៍ជនជាតិជ្វីហ្វចូលមកប៉ាឡេស្ទីន និងការបង្កើតរដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនដ៏ឯករាជ្យមួយ។ ជាប្រតិកម្មនឹងការបះបោរដោយពួកអារ៉ាប់ អាជ្ញាធរអង់គ្លេសបានពង្រីកពង្រឹងកម្លាំងយោធាបន្ថែម និងបានអនុវត្តវិធានការសន្តិសុខយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដើម្បីព្យាយាមបង្ក្រាបការបះបោរទាំងនោះ។&lt;ref name=&quot;The Guardian-2001&quot;/&gt;

ក្រុមជាតិនិយមអារ៉ាប់ ដែលដឹកនាំដោយ[[គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់]] បានអំពាវនាវឱ្យអង់គ្លេសបញ្ឈប់អន្តោប្រវេសន៍នៃជនជាតិជ្វីហ្វ និងការលក់ដីធ្លីទៅឱ្យជនជាតិនេះ។ ដើម្បីជាដំណោះស្រាយទៅនឹងបញ្ហារវាងជនជាតិអារ៉ាប់និងជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន រាជរដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសបានដាក់ប្រកាសអនុវត្ត[[លិខិតសឆ្នាំ១៩៣៩]]។ លិខិតសនេះដែរបានរឹតបន្តឹងអន្តោប្រវេសន៍ និងសិទ្ធិទិញដីធ្លីរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ ដោយគោលដៅចម្បងរបស់វាគឺដាក់កំហិតលើក្ដីស្រម័យបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។ ជនជាតិជ្វីហ្វនិងអ្នកគាំទ្រចលនាហ្ស៊ីអនជាច្រើនបានចេញប្រឆាំងនឹងលិខិតសនោះ ដោយបានចាត់ទុកវាថាជាការក្បត់នឹង[[សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]] និងសេចក្តីប៉ងប្រាថ្នាបង្កើតមាតុភូមិជ្វីហ្វរបស់ពួកនិយមហ្ស៊ីអន។&lt;ref name=&quot;TheCollector-2024&quot;&gt;{{Cite web |date=27 May 2024 |title=British-Controlled Mandatory Palestine (1920–1948): A History |url=https://www.thecollector.com/british-controlled-mandatory-palestine/ |access-date=29 July 2026 |website=TheCollector}}&lt;/ref&gt;

នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ និងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៤០ ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធហ្ស៊ីអននិយមជាច្រើនក្រុមរួមមាន [[អៀរហ្គូន]] [[ហាហ្កាណា]] និង[[ឡេហ៊ី]]បានរួមប្រព្រឹត្តសកម្មភាពអំពើហិង្សាជាច្រើនប្រឆាំងទីតាំងយោធា និងស៊ីវិលអង់គ្លេស ក្នុងគោលបំណងរកបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វដ៏ឯករាជ្យមួយ។&lt;ref name=&quot;TheCollector-2024&quot; /&gt; លោក[[មេណាកហ៊ែម ប៊ិហ្គីន]] និង[[យីតសាក់ ឆាមៀរ]] ដែលក្រោយមកបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលទាំងពីរ គឺជាបុគ្គលពីររូបក្នុងចំណោមមនុស្សជាច្រើនរូបទៀតដែលមានមុខនៅពីក្រោយ[[កុបកម្មជ្វីហ្វនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ការវាយប្រហារភេរវកម្ម]]ទាំងនោះ។&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.palestine-studies.org/en/node/1648194|title=Menahem Begin, from Terrorism to Power|via=www.palestine-studies.org}}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកដោយក្រុមអៀរហ្គូននៅឯសណ្ឋាគារឃីងដេវីដក្នុងទីក្រុងយេរូសាឡឹមបានសម្លាប់អស់មនុស្សចំនួន​ ៩១ នាក់ ដោយក្នុងនោះរួមមានមន្ត្រី ប្រជាជនស៊ីវិលអង់គ្លេស និងព្រមទាំងបុគ្គលិកសណ្ឋាគារទៀតផង។&lt;ref name=&quot;TheCollector-2024&quot; /&gt;

[[File:Map of Mandatory Palestine in 1946 with major cities (in English).svg|thumb|ផែនទីនៃអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីននៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦]]
ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ប៉ាឡេស្ទីនបានក្លាយជាទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រតិបត្តិការយោធាអង់គ្លេសប្រឆាំងនឹង[[អំណាចអ័ក្ស|កងកម្លាំងអ័ក្ស]]នៅតំបន់[[អាហ្វ្រិកខាងជើង]]។&lt;ref name=&quot;TheCollector-2024&quot; /&gt;

===សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល===
{{Further|សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ}}
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] (អ.ស.ប.) បានស្នើពី[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន]]ចេញជារដ្ឋពីរផ្សេងគ្នា ពោលគឺរដ្ឋអារ៉ាប់មួយ និងរដ្ឋជ្វីហ្វមួយ។ យ៉ាងណា ផែនការនេះត្រូវបានបដិសេធដោយភាគីប៉ាឡេស្ទីន និងរួមទាំងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ជិតខាង រហូតដល់ផ្ទុះចេញពីជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|ជម្លោះស៊ីវិលមួយ]]នៅប៉ាឡេស្ទីន និងបានបន្តឆាបឆេះកើតជា[[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិលធំមួយ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨។&lt;ref name=&quot;TheCollector-2024&quot;/&gt;

ក្នុងកំឡុងសង្រ្គាម អ៊ីស្រាអែលបានវាយដណ្តើមយកទឹកដីបន្ថែមដែលធ្លាប់ត្រូវបាន អ.ស.ប. កំណត់ថាជាផ្នែកនៃរដ្ឋអារ៉ាប់នៅក្រោមផែនការបែងចែករបស់ពួកគេ។ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺមួយថ្ងៃមុនអង់គ្លេសដកទ័ពចុងក្រោយរបស់ខ្លួនចេញពីប៉ាឡេស្ទីន [[ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វដើម្បីអ៊ីស្រាអែល]]ដឹកនាំដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសបង្កើត]][[រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]ឡើងជាផ្លូវការ។ បណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់ជិតខាងដូចជា [[អេមីរ៉ាតត្រង់ហ្សកដានី|ត្រង់ហ្សកដានី]] អេហ្ស៊ីប និងរដ្ឋសមាជិក[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]ផ្សេងទៀតនាពេលនោះបានប្រឡូកចូលក្នុងសង្គ្រាមនៅប៉ាឡេស្ទីន ដែលនាំឱ្យវិវត្តផ្ទុះចេញជា[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលដំបូង]]ឡើង។

នៅពេលដែលសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានកាន់កាប់[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] រីឯត្រង់ហ្សកដានីបាន[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ត្រួតត្រារួចកាត់តំបន់វ៉េសប៊ែង]]ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន។ អេហ្ស៊ីបដំបូងឡើយបានគាំទ្រការបង្កើត[[រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនរួម]]មួយឡើង ប៉ុន្តែបានរំលាយវាចោលវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩។ ចំពោះត្រង់ហ្សកដានីវិញនោះគឺមិនដែលបានទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលនោះទេ ហើយផ្ទុយមកវិញ បានសម្រេចចិត្តកាត់តំបន់វ៉េសប៊ែងបញ្ចូលជាទឹកដីរបស់ខ្លួនដើម្បីបង្កើតរដ្ឋ[[ហ្សកដានី]]ថ្មី។ សកម្មភាពកាត់ទឹកដីដោយហ្សកដានីនោះត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័ននៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិច្រានចោលមិនទទួលស្គាល់។ 

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ ខណៈដែលវ៉េសប៊ែងកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសហ្សកដានី [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទីនោះក្នុងគោលបំណងប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែល។ [[ធម្មនុញ្ញជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]របស់ អ.រ.ប. បានកំណត់ទឹកដីប្រទេសប៉ាឡេស្ទីនគ្របលើអតីតទឹកដីនៃដែនអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនទាំងមូល ដោយមានរួមទាំងអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។

[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ដែលជាពេលអ៊ីស្រាអែលត្រូវប្រយុទ្ធតតាំងជាមួយនឹងប្រទេសអេហ្ស៊ីប ហ្សកដានី និង[[ស៊ីរី]] បានបញ្ចប់ទៅដោយមានអ៊ីស្រាអែលចូលកាន់កាប់ទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សារបស់ប៉ាឡេស្ទីន ក៏ដូចជាទឹកដីមួយចំនួនទៀតក្រៅប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref&gt;Laron, G. (2017). [https://books.google.co.il/books?id=ys4CDgAAQBAJ&amp;lpg=PR7&amp;ots=EH-bt8Ery-&amp;dq=six%20day%20war&amp;lr&amp;pg=PP1 ''The Six Day War: The Breaking of the Middle East''.] Yale University Press.&lt;/ref&gt; បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃបានបញ្ចប់ អ.រ.ប. បានផ្លាស់ទៅជ្រកនៅប្រទេសហ្សកដានី ប៉ុន្តែក្រោយមក ក័បានប្ដួរទៅប្រទេសលីបង់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧១។&lt;ref&gt;Singh, S. (2015). [http://scientificresearchjournal.com/wp-content/uploads/2015/09/Social-Science-2_A-135-145-Full-Paper.pdf Black September: A turning point in the Palestinian national movement]. ''International journal of applied social science'', ''2''(5/6), 135-145.&lt;/ref&gt;

[[កិច្ចប្រជុំកំពូលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ឆ្នាំ១៩៧៤|កិច្ចប្រជុំកំពូលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៤ បានកំណត់ អ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​.រ.ប. ថាជា &quot;តំណាងដ៏ស្របច្បាប់តែមួយគត់នៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន&quot; ហើយបានបញ្ជាក់សារជាថ្មីថា &quot;ពួកគេមានសិទ្ធិផ្ទាល់ក្នុងការបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យមួយជាបន្ទាន់&quot;។&lt;ref&gt;{{cite book |last=al Madfai |first=Madiha Rashid |authorlink=Madiha Rashid Al-Madfai |title=(អង់គ្លេស) Jordan, the United States and the Middle East Peace Process, 1974–1991 |series=Cambridge Middle East Library |volume=28 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-41523-1 |page=21}}&lt;/ref&gt; នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៧៤ អ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​.រ.ប. ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការធ្វើជាតំណាងនៃប៉ាឡេស្ទីន ដោយ[[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានផ្តល់ឋានៈសង្កេតការណ៍ឱ្យពួកគេមានឈ្មោះជា &quot;អង្គភាពមិនមែនរដ្ឋ&quot; នៅឯអង្គការសហប្រជាជាតិ។&lt;ref name=GA3237&gt;{{UN document |docid=A/RES/3237(XXIX) |body=A |type=R |session=29 |resolution_number=3237 (XXIX) |title=Observer status for the Palestine Liberation Organization |date=22 November 1974 |meeting=2296th plenary meeting |accessdate=4 មករា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=(អង់គ្លេស) Isolated States: A Comparative Analysis |series=Cambridge Studies in International Relations |volume=15 |page=[https://archive.org/details/isolatedstatesco0000geld/page/155 155] |author=Geldenhuys, Deon |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-40268-2 |url=https://archive.org/details/isolatedstatesco0000geld/page/155 }}&lt;/ref&gt; តាមរយៈ[[កិច្ចព្រមព្រៀងកាំដេវីដ]]ឆ្នាំ១៩៧៩ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានសម្រេចចុះហត្ថលេខាបញ្ចប់ការទាមទារទឹកដីរបស់ខ្លួនលើតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៨៨ ហ្សកដានីបានលះបង់ការទាមទាររបស់ខ្លួននៅវ៉េសប៊ែងទៅឱ្យ អ.រ.ប.។ 

បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានដណ្តើមកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែងពីហ្សកដានី និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សាពីអេហ្ស៊ីប រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលក៏ចាប់ផ្តើមបញ្ជូនប្រជាជនខ្លួនឱ្យចូលទៅរស់នៅតាំងទីលំនៅនៅទីនោះ។ ការគ្រប់គ្រងរ៉ាប់រងលើប្រជាជនអារ៉ាប់ក្នុងទឹកដីទាំងនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយ[[ក្រុមសម្របសម្រួលសកម្មភាពរដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងដែនដី]]នៃ[[រដ្ឋបាលស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែល]] និងដោយក្រុមប្រឹក្សាក្រុងក្នុងតំបន់ដែលមានវត្តមានតាំងពីមុនពេលការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨០ អ៊ីស្រាអែល​បាន​សម្រេច​​បញ្ឈប់​ការ​បោះ​ឆ្នោត​​ក្រុម​ប្រឹក្សានោះ ហើយបែរមក​បង្កើត &quot;សម្ព័ន្ធភូមិ&quot; វិញដើម្បីជំនួសក្រុមប្រឹក្សានោះវិញ ដោយ​មន្ត្រីនៃសម្ព័ន្ធភូមិថ្មីនេះគឺសុទ្ធតែស្ថិតនៅ​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​អ៊ីស្រាអែលទាំងអស់។ ក្រោយបន្តិចមក ដោយឃើញថាកំណែទម្រង់រដ្ឋបាលថ្មីនេះគ្មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីន ដូច្នេះអាជ្ញាធរអ៊ីស្រាអែលក៏ចាប់ផ្ដើមរំលាយសម្ព័ន្ធភូមិបន្តិចម្តងៗ រហូតដល់បាត់អស់នៅកំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៨៨។&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.arij.org/atlas40/chapter2.3.html|title=40 Years Of Israeli Occupation|work=arij.org|access-date=5 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718173049/http://www.arij.org/atlas40/chapter2.3.html|archive-date=18 កក្កដា 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===ការបះបោរ​ សេចក្ដីប្រកាស និងសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព===
[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីមួយ]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ ដោយក្នុងនោះរួមមានការធ្វើបាតុកម្មតវ៉ា កូដកម្ម និងសកម្មភាពមិនស្តាប់បង្គាប់ស៊ីវិលយ៉ាងទូលំទូលាយដោយប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់ហ្កាហ្សា និងវ៉េសប៊ែង ប្រឆាំងនឹងការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល។ នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៨៨ សភានីតិបញ្ញត្តិនិរទេសរបស់ អ.រ.ប. បានប្រកាស[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៉ាឡេស្ទីន|បង្កើត &quot;រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន&quot; ឡើង]]។ នៅខែបន្ទាប់ រដ្ឋនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ភ្លាមៗដោយបណ្ដារដ្ឋដទៃរួមមាន អេហ្ស៊ីប និងហ្សកដានី។ នៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យរបស់ប៉ាឡេស្ទីន គេបានចែងថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅលើ &quot;ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន&quot; ដោយមិនមានការបញ្ជាក់លម្អិតច្បាស់លាស់បន្ថែមទៀតនោះទេ។&lt;ref name=GA43177&gt;{{UN document |docid=A/RES/43/117 |body=A |type=R |session=43 |resolution_number=43/117 |title=Office of the United Nations High Commissioner for Refugees |date=8 December 1988 |meeting=75th plenary meeting |accessdate=4 មករា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hillier-1998&quot;&gt;{{cite book |first1=Tim |last1=Hillier |title=Sourcebook on Public International Law |date=1998 |isbn=978-1-84314-380-2 |access-date=4 មករា 2022 |url={{Google books |id=ukWq9mMUeesC |page=205 |plainurl=yes }} |pages=205 |publisher=Cavendish Publishing |edition=Cavendish Publishing sourcebook series}}&lt;/ref&gt;

បន្ទាប់ពីបានប្រកាសឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវសេចក្តីប្រកាសនេះ ហើយបានសម្រេចចិត្តប្រើឈ្មោះ &quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot; ជំនួសឱ្យ &quot;អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន&quot; នៅក្នុងក្របខណ្ឌអង្គការសហប្រជាជាតិ។&lt;ref name=&quot;GA43177&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hillier-1998&quot;/&gt; ទោះបីជាមានការសម្រេចបែបនេះក្ដី ប៉ុន្តែ អ.រ.ប. នៅបន្តមិនចូលរួមនៅអង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងនាមជារដ្ឋាភិបាលរបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនពេញលេញ។&lt;ref&gt;{{UN document |docid=A/55/PV.54 |body=A |type=A |session=55 |document_number=36 |title=(អារ៉ាប់) Bethlehem 2000 Draft resolution (A/55/L.3) |page=10 |meeting=54th plenary meeting |date=7 November 2000 |meetingtime=3 p.m. |speakername=Al-Kidwa, Nasser |speakernation=រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន{{!}}Palestine |accessdate=4 មករា 2022}}&lt;/ref&gt; ការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយហិង្សារវាងក្រុមបាតុករប៉ាឡេស្ទីននិងកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានរីកពុះផុលកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅពេញមួយឆ្នាំ១៩៨៩ ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សជាច្រើននាក់បាត់បង់ជីវិត និងបង្កើនភាពតានតឹងខ្លាំងបន្ថែមនៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដែលអ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលបានដាក់ចេញនូវវិធានការតឹងរ៉ឹងមានដូចជាបម្រាមគោចរ និងការបិទខ្ទប់មិនឱ្យចេញចូលដោយសេរី ក្នុងគោលបំណងបង្ក្រាបចលនាអ៊ីនធីហ្វាដា និងរក្សាស្ថេរភាពគ្រប់គ្រងលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដែលខ្លួនកំពុងកាន់កាប់។&lt;ref name=&quot;Hillier-1998&quot;/&gt;

[[File:Intifada in Gaza Strip (FL45956496).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពកំឡុង[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីមួយ]]នៅហ្កាហ្សា ឆ្នាំ១៩៨៧]]
[[សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ]]ឆ្នាំ១៩៩០–១៩៩១ បានឆក់ទាញយកចំណាប់អារម្មណ៍បន្ថែមកាន់តែខ្លាំងពីសហគមន៍អន្តរជាតិរហូតដល់ចាប់ផ្ដើមមានចំណាត់ការការទូតរុករកដំណោះស្រាយដោយសន្តិភាព។&lt;ref name=&quot;The Washington Post-2024&quot;&gt;{{Cite news |date=2 January 2024 |title=Opinion {{!}} WHY ARAFAT BACKED SADDAM |url=https://www.washingtonpost.com/archive/opinions/1990/08/26/why-arafat-backed-saddam/904a9366-c1e0-4294-ab64-1391b0e3b452/ |access-date=31 July 2026 |newspaper=The Washington Post|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MIFTAH&quot;&gt;{{Cite web |title=MIFTAH – Palestine and Iraq |url=http://www.miftah.org/Display.cfm?DocId=3335&amp;CategoryId=8 |access-date=31 July 2026 |website=MIFTAH}}&lt;/ref&gt; មេដឹកនាំអ៊ីរ៉ាក់ លោក[[សាដាម ហ៊ូសេន]]គឺជាថ្នាក់ដឹកនាំរដ្ឋមួយរូបដែលតែងតែគាំទ្រដល់បុព្វហេតុជាតិប៉ាឡេស្ទីន ហើយជាថ្នូរ លោកបានទទួលការគាំទ្រសងគុណវិញពីមេដឹកនាំប៉ាឡេស្ទីន លោកអារ៉ាហ្វាត់ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមនោះ។ បន្ទាប់ពី[[ការឈ្លានពានរបស់អ៊ីរ៉ាក់លើគុយវ៉ែត|បានឈ្លានពានគុយវ៉ែត]] លោកសាដាមបានធ្វើឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិភ្ញាក់ផ្អើលដោយដាក់បង្ហាញជូននូវផែនការសន្តិភាពមួយដល់អ៊ីស្រាអែល ដោយក្នុងនោះ លោកបានដាក់លក្ខខណ្ឌថា កងកម្លាំងអ៊ីរ៉ាក់នឹងដកខ្លួនចេញពីគុយវ៉ែត ប្រសិនបើអ៊ីស្រាអែលព្រមដកទ័ពខ្លួនចេញពីតំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា ក្រុងយេរូសាឡឹមខាងកើត និងតំបន់ហ្កូឡាន។&lt;ref name=&quot;The Washington Post-2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MIFTAH&quot; /&gt; សំណើ​សន្តិភាពនេះចុងក្រោយ​ត្រូវ​បាន​បដិសេធ ហើយ​សាដាមបន្ទាប់មកក៏បាន​បញ្ជា​បាញ់​មីស៊ីល​ប្រភេទស៊្កូដ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ទឹកដី​អ៊ីស្រាអែល ខណៈប៉ាឡេស្ទីន​បានចេញមុខ​គាំទ្រសកម្មភាពនេះ។ សង្គ្រាមមួយនេះដែរបានចាប់ដៃបង្ខំ[[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]]និងគុយវ៉ែតឱ្យបណ្ដេញប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនចេញពីប្រទេសរបស់ខ្លួន ព្រោះថារដ្ឋាភិបាលរបស់ពួកគេបានគាំទ្រ[[អ៊ីរ៉ាក់]]។&lt;ref name=&quot;The Washington Post-2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MIFTAH&quot; /&gt;

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូត្រូវបានចុះរវាងអ៊ីស្រាអែល និងអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន (អ.រ.ប.) បង្កើត[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.ប.) ឡើង និងបើកផ្លូវត្រួសត្រាយឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាព។&lt;ref name=&quot;Murphy-1993&quot;/&gt; លោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងជាប្រធាននៃអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនដែលទើបបង្កើតថ្មីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ ដែលជាជំហានដ៏សំខាន់ដំបូងមួយឆ្ពោះទៅរកការគ្រប់គ្រងដោយស្វយ័ត។{{refn|group=ស|name=control}}

[[File:Leader of the PLO, Yasser Arafat, 1996 Dan Hadani Archive.jpg|thumb|លោក[[យ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់]]ជាប្រធានាធិបតីប៉ាឡេស្ទីនដំបូង​ ដោយបានបម្រើការពីឆ្នាំ១៩៨៩ រហូតដល់ឆ្នាំ២០០៤។]]
អ៊ីស្រាអែលបានទទួលស្គាល់ អ.រ.ប. ថាជាក្រុមតំណាងរបស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន ជាថ្នូរ អ.រ.ប. ត្រូវទទួលស្គាល់សិទ្ធិអត្ថិភាពរបស់អ៊ីស្រាអែល និងព្រមទាំង[[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៤២|សេចក្ដីសម្រេច អ.ស.ប. លេខ ២៤២]] និង[[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ​ ៣៣៨|លេខ ៣៣៨]] ហើយត្រូវលះបង់នូវចលនាតស៊ូប្រដាប់អាវុធ &quot;ហិង្សា និងភេរវកម្ម&quot; របស់ខ្លួនចោល។&lt;ref name=&quot;Murphy-1993&quot;&gt;{{cite web|first1=Kim |last1=Murphy |title=Israel and PLO, in Historic Bid for Peace, Agree to Mutual Recognition : Mideast: After decades of conflict, accord underscores both sides' readiness to coexist. Arafat reaffirms the renunciation of violence in strong terms. |date=10 September 1993 |access-date=5 មករា 2022 |website=Los Angeles Times |url=https://articles.latimes.com/1993-09-10/news/mn-33546_1_mutual-recognition |archive-url=https://web.archive.org/web/20100423205723/http://articles.latimes.com/1993-09-10/news/mn-33546_1_mutual-recognition |archive-date=23 មេសា 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ជាលទ្ធផល នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ អ.រ.ប. បានបង្កើតរដ្ឋបាលដែនដីមួយហៅ[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន|អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] (ហៅកាត់ថា អ.ជ.ប. ឬ អ.ប.) ដោយវាមានមុខងារអនុវត្តកិច្ចការមួយចំនួនរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ ដូចដែលបានគ្រោងទុកនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ អ៊ីស្រាអែលបានអនុញ្ញាតឱ្យ អ.រ.ប. បង្កើតស្ថាប័នរដ្ឋបាលបណ្តោះអាសន្ននៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន ដែលមានទម្រង់ជា អ.ជ.ប.។&lt;ref name=GA52250&gt;{{UN document |docid=A/RES/52/250 |body=A |type=R |session=52 |resolution_number=52/250 |title=Participation of Palestine in the work of the United Nations |date=13 July 1998}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICJ-2004&quot;&gt;{{cite web |title=Written Statement Submitted by Palestine |date=30 January 2004 |access-date=5 មករា 2022 |website=[[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) |url=http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205004758/http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf |archive-date=5 February 2009 |url-status=dead |pages=44–49 |postscript=none |archivedate=5 កុម្ភៈ 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205004758/http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf }}, in {{cite web |title=Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory (Index) |date=10 December 2003 |access-date=5 មករា 2022 |website=International Court of Justice |url=http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&amp;p2=4&amp;code=mwp&amp;case=131&amp;k=5a&amp;p3=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007033944/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&amp;p2=4&amp;code=mwp&amp;case=131&amp;k=5a&amp;p3=0 |archive-date=7 តុលា 2012 |url-status=dead |format=PDF |postscript=none |archivedate=7 តុលា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121007033944/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&amp;p2=4&amp;code=mwp&amp;case=131&amp;k=5a&amp;p3=0 }}, referred to the ICJ by {{UN document |docid=A/RES/ES-10/14 |body=A |type=R |resolution_number=ES-10/14 |document_number=Agenda item 5 |title=Illegal Israeli actions in Occupied East Jerusalem and the rest of the Occupied Palestinian Territory |date=12 December 2003 |meeting=Tenth emergency special session; 23rd plenary meeting |accessdate=5 មករា 2022}}&lt;/ref&gt; អាស្រ័យដូច្នេះ អ.ជ.ប. មានអំណាចរដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងលើប្រជាជនស៊ីវិលនៅក្នុង[[បរិពន្ធភូមិប៉ាឡេស្ទីន|តំបន់ ខ (B)]] និងអំណាចគ្រប់គ្រងលើប្រជាជនស៊ីវិលនិងសន្តិសុខនៅក្នុងតំបន់ ក (A) តែគ្មានអំណាចមុខងារអ្វីពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងតំបន់ គ (C) ឡើយ។&lt;ref name=&quot;ICJ-2004&quot; /&gt;

នៅឆ្នាំ២០០៧ ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]បានឡើងកាន់កាប់តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា ហើយទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក៏ត្រូវបែងចែកជាពីរដោយបន្សល់ទុកគណបក្ស[[ហ្វាតា]]របស់លោក[[ម៉ះមូដ អាបាស់|អាបាស់]]ឱ្យគ្រប់គ្រងតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]&lt;ref name=alarabiya0701&gt;{{cite news|title=Hamas leader's Tunisia visit angers Palestinian officials |date=7 January 2012 |access-date=6 មករា 2022 |website=Al Arabiya News |url=http://english.alarabiya.net/articles/2012/01/07/186930.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108052540/http://english.alarabiya.net/articles/2012/01/07/186930.html |archive-date=8 មករា 2012 |url-status=live |agency=Agence France-Presse (AFP) }}&lt;/ref&gt; ខណៈក្រុមហាម៉ាស់នៅគ្រប់គ្រងតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ នៅអំឡុងខែមេសា ឆ្នាំ២០១១ ក្រុមភាគីនយោបាយប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងមួយនៃដំណើរផ្សះផ្សា ប៉ុន្តែការប្រកាសអនុវត្តជាផ្លូវការនៃសន្ធិសញ្ញានេះត្រូវផ្អាក&lt;ref name=alarabiya0701 /&gt; រហូតដល់ថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៤ នៅពេលដែល[[រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ២០១៤|រដ្ឋាភិបាលរួបរួម]]មួយត្រូវបានបង្កើតឡើង។&lt;ref&gt;{{cite web|title=Palestinian unity government sworn in by Mahmoud Abbas |date=2 June 2014 |access-date=6 មករា 2022 |website=BBC News Middle East |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-27660218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603033348/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-27660218 |archive-date=3 មិថុនា 2014 |url-status=live |publisher=BBC }}&lt;/ref&gt;

[[ការបោះឆ្នោតសកលប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលដំបូង]]នៅប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ ហើយជាលទ្ធផល លោកអារ៉ាហ្វាត់ក៏បានជាប់ឆ្នោតបន្តកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតី ហើយ[[ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន]]ក៏បានបង្កើតឡើង។ ដោយចាត់អនុវត្តតាមកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ អ៊ីស្រាអែលក៏បានចាប់ផ្តើមដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងរបស់ខ្លួននៅតាមទីប្រជុំជនប៉ាឡេស្ទីនមួយចំនួននៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងដូចដែលបានចែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀង។ ដំណើរកិច្ចចរចារវាងអ៊ីស្រាអែលនិងអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនបាននៅបន្តដដែរ ថ្វីបើវាមានលក្ខណៈយឺតយ៉ាវក្ដី ពិសេសជុំវិញការជជែកពិភាក្សាដ៏ចម្រូងចម្រាសលើអធិបតេយ្យនៃទីក្រុងយេរូសាឡឹម ការតាំងទីលំនៅដោយពលរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលលើដីប៉ាឡេស្ទីន និងវិបត្តិជនភៀសខ្លួនជាដើម។&lt;ref name=&quot;EB-2024b&quot;&gt;{{Cite web |title=Israel – Netanyahu, Politics, Middle East {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Israel/The-second-intifada |access-date=17 August 2026 |website=Encyclopædia Britannica |archive-date=12 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220512210653/https://www.britannica.com/place/Israel/The-second-intifada |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ ដដែរ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលដែលដឹកនាំដោយលោក[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] និងរដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនបានចុះហត្ថលេខាលើ[[ពិធីសារអ៊ីប្រុង]] ដោយឯកសារនោះបានគូសបញ្ជាក់ពីការដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលឡើងវិញទៅក្នុងតំបន់មួយចំនួននៃទីក្រុងអ៊ីប្រុងក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែង ដែលនាំឱ្យរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលមានអំណាចលើទីក្រុងមួយនោះកាន់តែច្រើន។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៩៨ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីនក៏បានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើ[[អនុស្សរណៈទន្លេវ៉ាយ]] ក្នុងគោលដៅពន្លឿនដំណើរការនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ។ នៅក្នុងអនុស្សរណៈនោះ គេបានព្រមព្រៀងគ្នាលើការដកទ័ពរបស់អ៊ីស្រាអែល និងបន្តបង្កើតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសន្តិសុខ។&lt;ref name=&quot;EB-2024b&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;churchtimes.co.uk&quot;&gt;{{Cite web |title=Siege of the Church of the Nativity recalled: 'It was a battle to stay alive' |url=https://www.churchtimes.co.uk/articles/2022/22-april/news/world/siege-of-the-church-of-the-nativity-recalled-it-was-a-battle-to-stay-alive |access-date=17 August 2026 |website=churchtimes.co.uk |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301111022/https://www.churchtimes.co.uk/articles/2022/22-april/news/world/siege-of-the-church-of-the-nativity-recalled-it-was-a-battle-to-stay-alive |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

នៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយកិច្ចព្រមព្រៀងអូស្លូបានចុះ គេឃើញតំបន់គ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលទាំងពីររដ្ឋមានស្ថិរភាពនិងវិបុលភាពជាងមុន ទោះបីជាត្រូវប្រឈមវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចបន្តិចបន្តួចក្ដី។ អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនបានសាងសង់អាកាសយានដ្ឋានទីពីររបស់ប្រទេសនៅក្នុងតំបន់ហ្កាហ្សា បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិយេរូសាឡឹម]]។ ពិធីសម្ពោធបើកអាកាសយានដ្ឋាននេះបានមានការចូលរួមពីសំណាក់ប្រធានាធីបតីអាមេរិកលោក[[ប៊ីល គ្លីនតុន]] និងលោក[[នែលសុន ម៉ង់ដេឡា]]។ នៅឆ្នាំ១៩៩៩ លោក[[អេហ៊ូដ បារ៉ាក់]]បានឡើងធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល ដោយលោកបានបន្តកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងសម្រេចចុងក្រោយជាមួយប៉ាឡេស្ទីន។

===អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីពីរ និងសង្គ្រាមស៊ីវិល===
{{Further|អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីពីរ|ជម្លោះហ្វាតា–ហាម៉ាស់|សមរភូមិហ្កាហ្សា (២០០៧)}}
[[File:אוקטובר 2000 1.jpg|thumb|កោលាហលនៅទីក្រុងអ៊ីប្រុងក្នុងឆ្នាំ២០០០]]
កិច្ចប្រជុំសន្តិភាពកំពូលរវាងលោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ និងលោកអេហ៊ូដ បារ៉ាក់ត្រូវបានចូលរួមសម្របសម្រួលដោយលោកប៊ីល គ្លីនតុននៅក្នុងឆ្នាំ២០០០។ វាត្រូវបានគេបម្រុងទុកជាកិច្ចព្រមព្រៀងចុងក្រោយ ដែលនឹងបញ្ចប់ជម្លោះរវាងភាគីទាំងសងខាងជាអចិន្ត្រៃយ៍។ ទោះជាយ៉ាងណា កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានរលំបរាជ័យក្រោយពីគ្មានការយល់ស្របអ្វីទៅលើដំណោះស្រាយបញ្ហាជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីន អធិបតេយ្យភាពលើទីក្រុងយេរូសាឡឹម និងកង្វល់សន្តិសុខរបស់អ៊ីស្រាអែល។ ភាគីទាំងពីរបានចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះការបរាជ័យនៃកិច្ចប្រជុំនោះ ហើយវាក៏បានក្លាយជាកត្តាចម្បងមួយដែលជំរុញឱ្យផ្ទុះការបះបោរបន្ទាប់ពីនេះដែរ។&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20050928&quot;&gt;{{Cite web |title=Al-Aqsa intifada timeline |url=https://www.aljazeera.com/news/2005/9/28/al-aqsa-intifada-timeline |access-date=17 August 2026 |publisher=Al Jazeera |archive-date=10 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610155205/https://www.aljazeera.com/news/2005/9/28/al-aqsa-intifada-timeline |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC-ME-3677206&quot;&gt;{{Cite news |date=29 September 2004 |title=Al-Aqsa Intifada timeline |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3677206.stm |access-date=17 August 2026 |archive-date=2 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160702011849/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3677206.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០០ មេដឹកនាំបក្សប្រឆាំង[[លីគុដ]] លោក[[អារីយ៉ែល ឆារ៉ន]]បានធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចចូលទៅកាន់ភ្នំប្រាសាទ និងបានថ្លែងសុន្ទរកថាដ៏ចម្រូងចម្រាសមួយ ដែលជាហេតុបង្កឱ្យប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននៅទីក្រុងយេរូសាឡឹមជាច្រើននាក់ផ្ទុះខឹងសម្បារ។ ភាពតានតឹងបានកើនឡើងទៅជាកុបកម្មរហូតដល់មានការប៉ះទង្គិចបង្ហូរឈាមគ្នានៅជុំវិញទីក្រុងយេរូសាឡឹម។ កំណើនអំពើហិង្សាបាននាំឱ្យអាកាសយានដ្ឋានក្រុងយេរូសាឡឹមបិទទ្វារ ហើយមកដល់សព្វថ្ងៃនេះគឺនៅមិនទាន់បានបើកវិញនៅឡើយទេ។ កុបកម្មកាន់តែច្រើនឡើងៗរវាងជនជាតិជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់បានបន្តកើតឡើងនៅក្នុង[[បាតុកម្មខែតុលា ឆ្នាំ២០០០ នៅអ៊ីស្រាអែល|ខែតុលា ឆ្នាំ២០០០]] នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20050928&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BBC-ME-3677206&quot; /&gt;

[[File:Demonstration against road block, Kafr Qaddum, March 2012 3.JPG|thumb|បាតុកម្មប្រឆាំងនឹងការបិទផ្លូវធ្វើដំណើរនៅក្រុង[[កាហ្វ្ររកាដដុំ]], មីនា ២០១២]]
នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥ បន្ទាប់ពីការអនុវត្តផែនការផ្តាច់ខ្លួនជាឯកតោភាគីរបស់អ៊ីស្រាអែល អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនបានទទួលការគ្រប់គ្រងពេញលេញលើតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា លើកលែងតែនៅតាមព្រំដែន ដែនអាកាស និងដែនទឹករបស់វា។{{refn|group=ស|name=control|អ៊ីស្រាអែលបានអនុញ្ញាតឱ្យ[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន|អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]អនុវត្តមុខងារមួយចំនួននៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនអាស្រ័យលើ[[តំបន់វ៉េសប៊ែងនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូទីពីរ|ចំណាត់ថ្នាក់តំបន់]]។ វាមានអន្តរាគមន៍តិចតួច (រក្សាការគ្រប់គ្រងតាមព្រំដែនដូចជា៖ ផ្លូវអាកាស&lt;ref name=GazaSeaAir&gt;[http://www.btselem.org/english/Gaza_Strip/Control_on_Air_space_and_territorial_waters.asp Israel's control of the airspace and the territorial waters of the Gaza Strip] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605005942/http://www.btselem.org/english/Gaza_Strip/Control_on_Air_space_and_territorial_waters.asp |date=5 June 2011 }}.&lt;/ref&gt; ដែនសមុទ្រហួសពី[[ផ្ទៃទឹកខាងក្នុង]],&lt;ref name=GazaSeaAir /&gt;&lt;ref&gt;[http://dissidentvoice.org/wp-content/uploads/2009/12/Gaza-map-08s-fishing-limits-20090119.jpg Map of Gaza fishing limits, &quot;security zones&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726000805/http://dissidentvoice.org/wp-content/uploads/2009/12/Gaza-map-08s-fishing-limits-20090119.jpg |date=26 July 2011 }}.&lt;/ref&gt; [[បេសកកម្មជំនួយព្រំដែនសហភាពអឺរ៉ុបនៅរ៉ាហ្វា|ដីគោក]]&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Israels+Disengagement+Plan-+Renewing+the+Peace+Process+Apr+2005.htm Israel's Disengagement Plan: Renewing the Peace Process] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070302014936/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Israels%20Disengagement%20Plan-%20Renewing%20the%20Peace%20Process%20Apr%202005.htm |date=2 March 2007 }}: &quot;Israel will guard the perimeter of the Gaza Strip, continue to control Gaza air space, and continue to patrol the sea off the Gaza coast. ... Israel will continue to maintain its essential military presence to prevent arms smuggling along the border between the Gaza Strip and Egypt (Philadelphi Route), until the security situation and cooperation with Egypt permit an alternative security arrangement.&quot;&lt;/ref&gt;) នៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា (ផ្នែកខាងក្នុងរបស់វា និងតំបន់ព្រំដែនគោកជាប់ប្រទេសអេហ្ស៊ីបគឺស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមហាម៉ាស់) និងអន្តរាគមន៍កម្រិតផ្សេងៗគ្នានៅកន្លែងផ្សេងទៀត។&lt;ref name=HumanRightsWatch&gt;{{cite web |title=Israel: 'Disengagement' Will Not End Gaza Occupation |publisher=[[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]] |date=29 October 2004 |url=https://www.hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081101210931/http://hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm |archive-date=1 វិច្ឆិកា 2008 |url-status=dead |archivedate=1 វិច្ឆិកា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081101210931/http://hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Gold, Dore |title=Legal Acrobatics: The Palestinian Claim that Gaza Is Still 'Occupied' Even After Israel Withdraws |journal=Jerusalem Issue Brief |volume=5 |issue=3 |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |date=26 August 2005 |url=http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm |archive-date=21 មិថុនា 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Bell, Abraham |title=International Law and Gaza: The Assault on Israel's Right to Self-Defense |journal=Jerusalem Issue Brief |volume=7 |issue=29 |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |date=28 January 2008 |url=http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm |archive-date=21 មិថុនា 2010 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Transcript |title=Address by FM Livni to the 8th Herzliya Conference |publisher=[[ក្រសួងកិច្ចការបរទេស (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងកិច្ចការបរទេសអ៊ីស្រាអែល]] |date=22 January 2008 |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches+by+Israeli+leaders/2008/Address+by+FM+Livni+to+the+8th+Herzliya+Conference+22-Jan-2008.htm?DisplayMode=print |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026025009/http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches%2Bby%2BIsraeli%2Bleaders/2008/Address%2Bby%2BFM%2BLivni%2Bto%2Bthe%2B8th%2BHerzliya%2BConference%2B22-Jan-2008.htm?DisplayMode=print |archive-date=26 តុលា 2011 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Salih, Zak M. |title=Panelists Disagree Over Gaza's Occupation Status |publisher=[[សាលាច្បាប់នៃសាកលវិទ្យាល័យវឺជីញ៉ា]] |date=17 November 2005 |url=http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm |archive-date=3 មីនា 2016 |url-status=dead |archivedate=3 មីនា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm }}&lt;/ref&gt; សូមមើល[[តំបន់កាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល]]។}} បន្ទាប់ពី[[ជម្លោះហ្វាតា–ហាម៉ាស់|ជម្លោះផ្ទៃក្នុងប៉ាឡេស្ទីន]]បានកន្លងផុតទៅនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]បានឡើងកាន់កាប់តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយទុកឱ្យហ្វាតារក្សាការគ្រប់គ្រងនៅតំបន់វ៉េសប៊ែង។ ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៧ មក តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហាម៉ាស់ និងតំបន់វ៉េសប៊ែងដោយហ្វាតា។&lt;ref name=Guardian&gt;{{cite news |title=Hamas takes control of Gaza |url=https://www.theguardian.com/world/2007/jun/15/israel4 |access-date=6 មករា 2022 |newspaper=Guardian |date=15 June 2007 |location=London |first1=Ian |last1=Black |first2=Mark |last2=Tran}}&lt;/ref&gt;

==ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ==
{{Main|ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបាន[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋចំនួន ១៣៨ នៅក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣]] របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១២ ប៉ាឡេស្ទីនមានស្ថានភាពជា[[អង្គសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋអ្នកសង្កេតការណ៍-មិនមែនជាសមាជិក]]នៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ។&lt;ref name=&quot;Charbonneau&quot;&gt;{{cite web|first1=Louis |last1=Charbonneau |title=Palestinians win implicit U.N. recognition of sovereign state |date=29 November 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605091657/https://www.reuters.com/article/2012/11/29/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129 |archive-date=5 មិថុនា 2014 |url-status=live |publisher=Thomson Reuters }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lederer&quot;&gt;{{cite web |first1=Edith M |last1=Lederer |title=Live Stream: Palestine asks United Nations for a 'birth certificate' ahead of vote |date=30 November 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=www.3news.com |url=http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116091340/http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj |archive-date=16 មករា 2013 |url-status=dead |publisher=MediaWorks TV |location=New Zealand |archivedate=16 មករា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116091340/http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj }}&lt;/ref&gt;

នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១២ ក្នុងលទ្ធផលបោះឆ្នោត ១៣៨–៩ (ដោយមានរដ្ឋអនុបវាទចំនួន ៤១  និងរដ្ឋអវត្តមានចំនួនប្រាំ)&lt;ref name=GA11317&gt;{{cite web|title=United Nations Sixty-seventh General Assembly: General Assembly Plenary, 44th &amp; 45th Meetings (PM &amp; Night). GA/11317: General Assembly Votes Overwhelmingly to Accord Palestine 'Non-Member Observer State' Status in United Nations |date=29 November 2012 |access-date=7 មករា 2022 |website=un.org |url=https://www.un.org/News/Press/docs/2012/ga11317.doc.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121130083931/http://www.un.org/News/Press/docs//2012/ga11317.doc.htm |archive-date=30 វិច្ឆិកា 2012 |url-status=live |publisher=អង្គការសហប្រជាជាតិ }}&lt;/ref&gt; មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តដំណោះស្រាយលេខ ៦៧/១៩ ដោយតម្លើងស្ថានការណ៍ប៉ាឡេស្ទីនពី &quot;អង្គសង្កេតការណ៍&quot; មក &quot;រដ្ឋសង្កេតការណ៍-មិនមែនសមាជិក&quot; នៅក្នុងប្រព័ន្ធអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលនេះត្រូវបានខ្លះចាត់ទុកថាជាការទទួលស្គាល់នូវអធិបតេយ្យភាពរបស់អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref name=Charbonneau /&gt;&lt;ref name=&quot;Lederer&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=General Assembly grants Palestine non-member observer State status at UN |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=43640&amp;Cr=palestin&amp;Cr1=#.ULx5U4agTeo |publisher=United Nations News Centre |date=29 November 2012 |access-date=7 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102181348/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=43640&amp;Cr=palestin&amp;Cr1= |archive-date=2 មករា 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=A67L28&gt;{{UN document |docid=A/67/L.28 |body=A |type=A |session=67 |document_number=37 |title=Question of Palestine |date=26 November 2012 |accessdate=7 មករា 2022}} and {{UN document |docid=A/RES/67/19 |body=A |type=R |session=67 |resolution_number=67/19 |title=Status of Palestine in the United Nations |date=29 November 2012 |accessdate=7 មករា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=AljazeeraNmChng /&gt; អង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុញ្ញាតឱ្យប៉ាឡេស្ទីនដាក់ងារការិយាល័យតំណាងរបស់ខ្លួនប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិជា &quot;បេសកកម្មអ្នកសង្កេតការណ៍អចិន្ត្រៃយ៍នៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ&quot;&lt;ref name=&quot;un.int&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|url-status=dead|title=Website of the State of Palestine's Permanent Observer Mission to the United Nations|archive-date=31 មករា 2013|access-date=2022-01-01|archivedate=2013-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/}}&lt;/ref&gt; ហើយប៉ាឡេស្ទីនបានណែនាំអ្នកការទូតរបស់ខ្លួនឱ្យធ្វើជាតំណាងផ្លូវការនៃ &quot;រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន&quot; ដោយលែងតំណាងឱ្យអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនទៀតឡើយ។&lt;ref name=AljazeeraNmChng /&gt; នៅថ្ងៃទី១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១២ ប្រធានពិធីសាររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិលោកយេអូឆេអូល យូនបានប្រកាសថា &quot;ឈ្មោះរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនដែលបានកំណត់នឹងត្រូវយកមកប្រើប្រាស់ដោយលេខាធិការដ្ឋាននៅក្នុងឯកសារផ្លូវការរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិទាំងអស់&quot;។&lt;ref name=Gharib&gt;{{cite news|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|title=U.N. Adds New Name: &quot;State of Palestine&quot;|last=Gharib|first=Ali|date=20 December 2012|access-date=7 មករា 2022|website=The Daily Beast|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221170726/http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|archive-date=21 ធ្នូ 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; គិតត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៩ រដ្ឋសមាជិកចំនួន ១៣៨ (៧១.៥%) នៃរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣ នៃអង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref name=A67L28 /&gt; ប្រទេសមួយចំនួនមិនបានទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមែនប៉ុន្តែពួកគេបានទទួលស្គាល់ PLO ជា &quot;តំណាងនៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន&quot;។ គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិរបស់ PLO ត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដោយក្រុមប្រឹក្សាជាតិប៉ាឡេស្ទីនដើម្បីបំពេញមុខងារជារដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref name=GiE&gt;{{Cite book|title=Armed Struggle and the Search for State: The Palestinian National Movement, 1949–1993|first1=Yezid|last1=Sayigh|edition=illustrated|publisher=Oxford University Press|page=624|isbn=978-0-19-829643-0}} &lt;/ref&gt;

==ភូមិសាស្ត្រ==
{{Main|ភូមិសាស្ត្ររដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
ទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺស្ថិតនៅក្នុងតំបន់[[ឡេវ៉ាន]]។ [[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]មានព្រំប្រទល់ជាប់សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេនៅភាគខាងលិច ប្រទេសអេហ្ស៊ីបនៅភាគខាងត្បូង និងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅភាគខាងជើង និងកើត។ ចំណែកឯតំបន់វ៉េសប៊ែងវិញមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសហ្សកដានីនៅភាគខាងកើត ហើយនិងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅភាគខាងជើង 
ត្បូង និងលិច។ ដូចនេះ តំបន់​ទាំងពីររបស់​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីនមិនមាន​ព្រំដែន​ភូមិសាស្ត្រ​ជាប់ជាមួយ​គ្នា​នោះទេដោយ​វាត្រូវបាន​បំបែក​ដោយទឹកដី​អ៊ីស្រាអែល។ បើរាប់ទឹកដីទាំងពីរបញ្ចូលគ្នា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននឹងក្លាយជាប្រទេសធំជាងគេទី ១៦៣ នៅលើពិភពលោក។&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://data.un.org/CountryProfile.aspx/_Images/CountryProfile.aspx?crName=State+of+Palestine|title=UNdata &amp;#124; country profile &amp;#124; State of Palestine|website=data.un.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/state-of-palestine-population/|title=State of Palestine Population (2020) – Worldometer|website=www.worldometers.info}}&lt;/ref&gt;

បច្ចុប្បន្ន ប៉ាឡេស្ទីនកំពុងតែប្រឈមនឹងបញ្ហាបរិស្ថានជាច្រើន ពិសេសនៅតំបន់ហ្កាហ្សាដែលមានបញ្ហាដូចជា៖ [[វាលលំហកម្ម]] កំណើននៃកម្រិតបរិមាណអំបិលនៅក្នុងទឹកសាប ទឹកសម្អុយ ជំងឺក្នុងទឹក គុណភាពដីធ្លាក់ចុះ តំហយ និងកំណើនជាតិពុលក្នុងធនធានទឹកក្រោមដី។ នៅតំបន់វ៉េសប៊ែងក៏ជួបបញ្ហាស្រដៀងៗគ្នានេះដែរ ហើយទោះបីជាប្រភពទឹកសាបមានច្រើនជាងនៅតំបន់ហ្កាហ្សាក្តី ប៉ុន្តែមធ្យោបាយប្រើប្រាស់នូវមានកំណត់នៅឡើយដោយសារតែជម្លោះកំពុងតែកើតមានក្នុងតំបន់។&lt;ref name=&quot;al Haq&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.alhaq.org/search|title=Search|website=www.alhaq.org|access-date=2022-01-09|archivedate=2022-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220223092458/https://www.alhaq.org/search|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===អាកាសធាតុ===
សីតុណ្ហភាពនៅប៉ាឡេស្ទីនមានការប្រែប្រួលខ្លាំង។ អាកាសធាតុនៅតំបន់វ៉េសប៊ែងភាគច្រើនមានលក្ខណៈដូចអាកាសធាតុសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេដោយតំបន់ខ្ពង់រាបរាងត្រជាក់ជាងតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងលិចបន្តិច។ នៅភាគខាងកើត តំបន់មួយផ្នែកនៃវ៉េសប៊ែងត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយ[[វាលលំហជូឌី]] ឯតំបន់ភាគខាងលិចជាប់នឹង[[សមុទ្រដេដស៊ី|សមុទ្រមរណៈ]]ដោយមានលក្ខណៈអាកាសធាតុស្ងួតហែង និងក្តៅ។ ហ្កាហ្សាមាន[[អាកាសធាតុក្តៅពាក់កណ្តាលស្ងួតហែង]] ជាមួយនឹងរដូវរងាកម្រិតស្រាល។&lt;ref name=&quot;GS&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/palestine/gaza.htm |title=Gaza |publisher=Global Security |access-date=9 មករា 2022}}&lt;/ref&gt; និទាឃរដូវកើតមាននៅចន្លោះខែមីនា ដល់ខែមេសា ហើយខែដែលក្តៅបំផុតគឺរវាងខែកក្កដា និងខែសីហាដែលសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ជាមធ្យមគឺ ៣៣°C ។ ខែដែលត្រជាក់បំផុតគឺខែមករាដោយមានសីតុណ្ហភាពជាធម្មតា ៧°C ។ ភ្លៀងគឺកម្រមានធ្លាក់ណាស់ ហើយជាទូទៅភ្លៀងមានធ្លាក់នៅចន្លោះខែវិច្ឆិកា និងខែមីនាជាមួយនឹងអត្រាទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំប្រហែល ១១៦ មម។&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{cite web |url=http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx?&amp;wealocations=wc%3a11884&amp;q=Gaza%2c+Gaza+Strip&amp;setunit=C |title=Monthly Averages for Gaza, Gaza Strip |publisher=MSN Weather |access-date=9 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210101355/http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx |archive-date=10 កុម្ភៈ 2009 |url-status=dead |archivedate=2009-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210101355/http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx }}&lt;/ref&gt;

==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ==
{{Main|រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីន}}
[[File:PalestinianLegislativeCouncilGazaCity.jpg|thumb|អគារ​[[ក្រុមប្រឹក្សា​នីតិបញ្ញត្តិ​ប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមប្រឹក្សា​នីតិ]]ត្រូវបានបំផ្លាញនៅក្នុង[[ជម្លោះ​ហ្កាហ្សា–​អ៊ីស្រាអែល]]។]]
រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានស្ថាប័ននយោបាយដូចខាងក្រោមដែលមានទំនាក់ទំនងខ្ពស់ជាមួយនឹង[[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (PLO)៖
*[[ប្រធានាធិបតីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[រដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋដូមីនីកេន]] |title=Comunicado Conjunto para Establecimiento Relaciones Diplomaticas entre la Republica Dominican y el Estado de Palestina |trans-title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ អង់គ្លេស និងអារ៉ាប់) Joint Communique on the Establishment of Diplomatic Relations between the Dominican Republic and the State of Palestine |url=http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf |date=15 July 2009 |publisher=ក្រសួងការបរទេសនៃ[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកេន]] |access-date=9 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815175157/http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf |archive-date=15 August 2011 |quote=''Presidente del Estado de Palestina'' [ប្រធានរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]. |url-status=dead |archivedate=15 សីហា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110815175157/http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf }}&lt;/ref&gt;{{refn|group=ស|name=PLOchair|រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ប្រធានាធិបតីសរុបទាំងពីរនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺលោក[[យ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់]] និងអ្នកស្នងតំណែងរបស់គាត់លោក[[ម៉ះមូដ អាបាស់]]សុទ្ធតែត្រូវបានតែងតាំងជា[[ប្រធានគណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិនៃអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]]ពីដំបូងមុននឹងក្លាយជាប្រធានាធិបតី។&lt;ref name=A67L28 /&gt;&lt;ref name=GiE /&gt; សូមមើល[[ថ្នាក់ដឹកនាំស្ថាប័នប៉ាឡេស្ទីន]]។}} – តែងតាំងដោយ[[ក្រុមប្រឹក្សាកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន]]&lt;ref name=&quot;p2008&quot;&gt;[http://www.miftah.org/PrinterF.cfm?DocId=18244  PLO Body Elects Abbas 'President of Palestine'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170901155712/http://www.miftah.org/PrinterF.cfm?DocId=18244 |date=1 September 2017 }} 25 November 2008. Agence France-Presse (via ''MIFTAH''). ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 9 មករា 2022. &lt;/ref&gt;
*[[ក្រុមប្រឹក្សាជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] – សភាដែលបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនឡើង&lt;ref name=declaration1988 /&gt;
*[[គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិនៃអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] – អនុវត្តមុខងាររបស់រដ្ឋាភិបាលនិរទេស&lt;ref name=A67L28 /&gt;&lt;ref name=GiE /&gt;&lt;ref name=unescogie&gt;{{cite web |author=គណៈកម្មការប្រតិបត្តិអង្គការ[[យូណេស្កូ]] |title=(អង់គ្លេស) Hundred and Thirty-First Session&amp;nbsp;– Item 9.4 of the Provisional Agenda&amp;nbsp;– Request for the Admission of the State of Palestine to UNESCO as a Member State |page=18, Annex II |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000827/082711eo.pdf |publisher=[[យូណេស្កូ]] |date=12 May 1989 |access-date=9 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728145954/http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000827/082711eo.pdf |archive-date=28 កក្កដា 2011 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Palestinian National Council (PNC) |access-date=9 មករា 2022 |website=(អង់គ្លេស) European Institute for Research on Mediterranean and Euro-Arab Cooperation |url=http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806202216/http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ |archive-date=6 សីហា 2011 |url-status=dead |publisher=Medea Institute |archivedate=2011-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806202216/http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ }}&lt;/ref&gt; រក្សាបណ្តាញទំនាក់ទំនងបរទេស។
ស្ថាប័នទាំងនេះគឺមិនស្ថិតនៅក្រោម[[អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]នោះទេហើយជាទូទៅអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនមានស្ថាប័នដូចជា [[ប្រធានអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] [[ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន]] (PLC) និង[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន|គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអាជ្ញាធរ]]។

ឯកសារបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៉ាឡេស្ទីន&lt;ref name=declaration1988 /&gt;  ហើយវាមានលក្ខណៈខុសគ្នាពី[[កតិកាសញ្ញាជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] និង[[ច្បាប់មូលដ្ឋានអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]។

{{multiple image
|align=right
|direction=vertical
|image1=Zones A and B in the occupied palestinian territories.svg
|caption1=ផែនទីនៃអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនដែលបង្ហាញពីទឹកដីបរិពន្ធភូមិរបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន (ពណ៌ក្រហម) ([[តំបន់វ៉េសប៊ែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូលើកទី២|តំបន់ A និង B]])
|image2=West Bank and Gaza Strip location map.svg
|caption2=ផែនទីរដ្ឋបាលប៉ាឡេស្ទីន (ផ្លូវការ)
}}

===បំណែងចែករដ្ឋបាល===
{{ផ្នែកទទេ}}

===ទំនាក់ទំនងបរទេស===
[[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]]គឺជាអ្នកតំណាងឱ្យរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននៅថ្នាក់អន្តរជាតិ។ អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីនមានលក្ខណៈជាអ្នកតំណាងរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគ្រប់រូបភាពនៅក្នុងអង្គការអន្តរជាតិនានាមានដូចជា សមាជិក សហការី ឬអ្នកសង្កេតការណ៍ជាដើម។

===ច្បាប់ និងសន្តិសុខ===
{{Main|សេវាសន្តិសុខប៉ាឡេស្ទីន}}
រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានកងកម្លាំងសន្តិសុខមួយចំនួនរួមមាន [[កងកម្លាំងនគរបាលស៊ីវិលប៉ាឡេស្ទីន|កងកម្លាំងនគរបាលស៊ីវិល]] [[កងកម្លាំងសន្តិសុខជាតិប៉ាឡេស្ទីន|កងកម្លាំងសន្តិសុខជាតិ]] និងសេវាស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ជាដើម ដែលស្ថាប័នទាំងនេះសុទ្ធតែមានមុខងាររក្សាសន្តិសុខ និងការពារប្រជាពលរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន និងរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនជារួម។

==ប្រជាសាស្ត្រ==
{{Main|ប្រជាសាស្ត្រនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 10px&quot;
! colspan=&quot;4&quot;  style=&quot;text-align:center; background:#cfb;&quot;|ចំនួនប្រជាជន{{UN Population|ref}}
|-
! style=&quot;background:#cfb;&quot;|ឆ្នាំ
! style=&quot;background:#cfb;&quot;|គិតជាលាន
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|១៩៥០ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|០.៩
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|២០០០ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|៣.២
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|២០១៨ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|៤.៩
|}

យោងតាមការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីនបានឱ្យដឹងថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានប្រជាជនចំនួន ៤,៤២០,៥៤៩ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣។&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population | title=ការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន | publisher=រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន | access-date=10 មករា 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population | archive-date=10 មិថុនា 2015 | url-status=dead | df=dmy-all | archivedate=2015-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population }}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងទឹកដីប្រមាណ ៦,០២០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ  ដង់ស៊ីតេប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនមានប្រហែល ៨២៧ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

===សុខភាព===
{{Main|វិស័យសុខាភិបាលនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
យោងតាមក្រសួងសុខាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនបានឱ្យដឹងថា គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៧ រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានមជ្ឈមណ្ឌលថែទាំសុខភាពបឋមចំនួន ៧៤៣ (៥៨៣ នៅវ៉េសប៊ែង និង ១៦០ នៅហ្កាហ្សា) និងមន្ទីរពេទ្យចំនួន ៨១ (៥១ នៅវ៉េសប៊ែង និង ៣០ នៅហ្កាហ្សា)។&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.pniph.org/en/about/overview-of-public-health-in-palestine|title= Overview of Public Health in Palestine|date= 2018|publisher= Palestinian National Institute of Public Health|access-date= 11 មករា 2022|archivedate= 2020-08-12|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200812000103/https://pniph.org/en/about/overview-of-public-health-in-palestine|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

ក្នុងប្រតិបត្តិការក្រោមការឧបត្ថម្ភពី[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]] (WHO)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/health-cluster/about/en/|title=WHO &amp;#124; About Us|website=WHO}}&lt;/ref&gt; ក្រុមការងារសុខាភិបាលនៅលើទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន (oPt) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩ និងតំណាងឱ្យភាពជាដៃគូរបស់អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក និងអន្តរជាតិជាង ៧០ និងទីភ្នាក់ងារអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលបានផ្តល់ក្របខ័ណ្ឌសម្រាប់បុគ្គលិកសុខភាពដែលចូលរួមក្នុងកិច្ចការមនុស្សធម៌នៅ oPt។ ក្រុមសុខាភិបាលទាំងនោះត្រូវមានក្រសួងសុខាភិបាលជាសហប្រធានដើម្បីធានាឱ្យអ្វីៗស្របទៅនឹងគោលនយោបាយ និងផែនការជាតិ។&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://healthclusteropt.org/pages/1/what-is-health-cluster|title=Health Cluster OPT|website=healthclusteropt.org}}&lt;/ref&gt;

===ការអប់រំ===
{{Main|វិស័យអប់រំនៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
អត្រាអក្ខរកម្មរបស់ប៉ាឡេស្ទីនគឺ ៩៦.៣% បើយោងតាមរបាយការណ៍ពីឆ្នាំ២០១៤ របស់កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលនេះជាអត្រាដ៏ខ្ពស់តាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ ប៉ាឡេស្ទីនមាអសទិសភាពខាងអក្ខរកម្មតាមភេទដោយក្នុងនោះស្ត្រីដែលមានអាយុលើសពី ១៥ ឆ្នាំប្រមាណ ៥.៩% ត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនចេះអក្សរបើប្រៀបធៀបទៅនឹងបុរស ១.៦%។&lt;ref name=&quot;undp_palestine_education_2014&quot;&gt;{{cite web|title=Education (2014)|url=http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf|website=United Nations Development Programme|publisher=United Nations|access-date=30 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311023628/http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf|archive-date=11 March 2017|url-status=dead|archivedate=11 មីនា 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170311023628/http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf}}&lt;/ref&gt; អនក្ខរភាពក្នុងចំណោមស្ត្រីបានធ្លាក់ចុះពី ២០.៣% នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ មកតិចជាង ៦% នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៤។&lt;ref name=&quot;undp_palestine_education_2014&quot; /&gt;

===សាសនា===
៩៣% នៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនសរុបគឺជាឥស្លាមសាសនិក&lt;ref&gt;{{cite web|title=Are all Palestinians Muslim?|url=http://imeu.net/news/article0042.shtml|work=[[Institute for Middle East Understanding]]|access-date=11 មករា 2022|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413142345/http://imeu.net/news/article0042.shtml|archive-date=13 មេសា 2014|archivedate=2014-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140413142345/http://imeu.net/news/article0042.shtml}}&lt;/ref&gt;ដែលពួកគេភាគច្រើនជាអ្នកកាន់និកាយស៊ុននីឥស្លាម&lt;ref&gt;Lybarger, 2007, p. 114.&lt;/ref&gt; ហើយបូករួមទាំងមានមនុស្សភាគតិចមួយចំនួនទៀតដែលកាន់និកាយ[[អាម៉ាឌីស]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/137789#.U1vh-_ldUdk | title=PA's Moderate Muslims Face Threats | date=31 May 2010 | access-date=11 មករា 2022 | publisher=Israel National News | archive-url=https://web.archive.org/web/20140426235429/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/137789#.U1vh-_ldUdk | archive-date=26 មេសា 2014 | url-status=live | df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; និងក្នុងនោះផងដែរមាន ១៥% ជាអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមគ្មាននិកាយ។&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity |title=Religious Identity Among Muslims |date=9 August 2012 |publisher=Pewforum.org |access-date=11 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226113158/http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity |archive-date=26 ធ្នូ 2016 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt; គ្រិស្តសាសនិកប៉ាឡេស្ទីនតំណាងឱ្យក្រុមសាសនា ៦% ហើយបន្ទាប់មកមានសហគមន៍សាសនាតូចៗជាច្រើន រួមទាំង[[ឌ្រុស]] និង[[សាមារីតង់]]ជាដើម។&lt;ref name=&quot;Salome2010&quot;&gt;{{cite book|author=Louis J. Salome|title=Violence, Veils and Bloodlines: Reporting from War Zones|url=https://books.google.com/books?id=ymUfFZ_eHLwC&amp;pg=PA77|year=2010|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-5584-3|pages=77–}}&lt;/ref&gt;

==សេដ្ឋកិច្ច==
{{Main|សេដ្ឋកិច្ចរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
===ទេសចរណ៍===
ទេសចរណ៍នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន​​គឺ​ចង់សម្តៅទៅ​លើ​ទេសចរណ៍​នៅ​ក្រុង[[យេរូសាឡឹម​ខាង​កើត]] តំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]។ នៅឆ្នាំ២០១០ មនុស្សចំនួន ៤.៦ លាននាក់បានដើរលេងកម្សាន្តលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន បើទៅធៀបនឹង ២.៦ លាននាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩។ ក្នុងនោះ មនុស្សចំនួន ២.២ លាននាក់ជាភ្ញៀវទេសចរបរទេស ខណៈដែល ២.៧ លាននាក់ជាភ្ញៀវក្នុងស្រុក។&lt;ref name=&quot;PCBS&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=423693|title=PCBS: Marked increase in West Bank tourism in 2010|date=26 September 2011|work=M'aan|access-date=12 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20130618070556/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=423693|archive-date=18 មិថុនា 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; អ្នកទេសចរភាគច្រើនបានមកកម្សាន្តត្រឹមតែពីរបីម៉ោងប៉ុណ្ណោះ ឬជាផ្នែកនៃដំណើរកម្សាន្តរយៈពេលមួយថ្ងៃ។ ក្នុងត្រីមាសចុងក្រោយនៃឆ្នាំ២០១២ ភ្ញៀវជាង ១៥០,០០០ នាក់បានស្នាក់នៅតាមសណ្ឋាគារនៅតំបន់វ៉េសប៊ែង។ ប្រហែល ៤០% នៃភ្ញៀវទេសចរទាំងអស់ជាជនជាតិអឺរ៉ុប និង ៩% មកពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទសកាណាដា។&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Imtiaz Muqbil |author2=Sana Muqbil |url=http://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 |title=Europeans Dominate Visitor Arrivals to Palestine in 2012 |publisher=Travel-impact-newswire.com |date=11 March 2013 |access-date=12 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829174016/https://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 |archive-date=29 សីហា 2016 |url-status=dead |archivedate=29 សីហា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160829174016/https://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Israel and the Palestinian Territories. p. 254. Lonely Planet Publications. 2012&lt;/ref&gt; នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣ រដ្ឋមន្ដ្រីក្រសួងទេសចរណ៍របស់អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនគឺលោកស្រី រូឡា ម៉ាអៃយ៉ា បានថ្លែងថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកស្រីមានគោលបំណងលើកទឹកចិត្តនិងជម្រុញឱ្យមានដំណើរទស្សនកិច្ចអន្តរជាតិមកកាន់ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីន ប៉ុន្តែការកាន់កាប់នេះគឺជាកត្តាចម្បងដែលរារាំងវិស័យទេសចរណ៍មិនឱ្យក្លាយជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់ប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=xZ3bnwa21530556366axZ3bnw|title=Tourism in Palestine an Act of Solidarity, says Minister of Tourism|access-date=12 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812211609/http://english.wafa.ps/page.aspx?id=xZ3bnwa21530556366axZ3bnw|archive-date=12 សីហា 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; នៅប៉ាឡេស្ទីនគឺមិនមានលក្ខខណ្ឌទិដ្ឋាការដាក់លើជនបរទេសក្រៅពីលក្ខខណ្ឌដែលកំណត់ដោយគោលនយោបាយទិដ្ឋាការរបស់អ៊ីស្រាអែលទេ។ មធ្យោបាយចូលទៅកាន់ក្រុងយេរូសាឡឹម វ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សាត្រូវបានស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលទាំងស្រុង។ ការចូលទៅកាន់ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីនគឺតម្រូវឱ្យតែមានលិខិតឆ្លងដែនអន្តរជាតិដែលមានសុពលភាពប៉ុណ្ណោះ។&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html |title=Entering and Exiting Jerusalem, The west Bank, and Gaza |access-date=12 មករា 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318053118/http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html |archive-date=18 មីនា 2014 |archivedate=2014-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140318053118/http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html }}&lt;/ref&gt;

===គមនាគមន៍===
{{Main|គមនាគមន៍នៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
[[ការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន]] (PCBS) និង[[ក្រសួងទូរគមនាគមន៍ និងព័ត៌មានវិទ្យា]] បានថ្លែងថា ប៉ាឡេស្ទីនមានអតិថិជនទូរស័ព្ទចល័តចំនួន ៤.២ លាននាក់បើប្រៀបធៀបទៅនឹងចំនួន ២.៦ លាននាក់នៅចុងឆ្នាំ២០១០ ខណៈដែលចំនួនអតិថិជន ADSL នៅប៉ាឡេស្ទីនបានកើនឡើងដល់ប្រហែល ៣៦៣ ពាន់នាក់នៅចុងឆ្នាំ២០១៩ បើធៀបនឹង ១១៩ ពាន់នាក់ក្នុងរយៈពេលជាមួយគ្នា។ ៩៧% នៃគ្រួសារប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់យ៉ាងហោចណាស់មានទូរសព្ទចល័តមួយ ខណៈពេលដែលទូរសព្ទដៃយ៉ាងតិចណាស់មួយត្រូវបានកាន់ដោយ ៨៦% នៃគ្រួសារទាំងនោះ (៩១% នៅវ៉េសប៊ែង និង ៧៨% នៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា)។ ប្រហែល ៨០% នៃគ្រួសារប៉ាឡេស្ទីនមានបណ្តាញអ៊ីនធឺណិតនៅក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេ ហើយប្រហែលមួយភាគបីមានកុំព្យូទ័រ។&lt;ref&gt;{{cite news |title=4.2 million cellular mobile subscriptions in Palestine, says Bureau of Statistics|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=oPyqzLa117117013662aoPyqzL|publisher=WAFA|date=17 May 2020|access-date=12 មករា 2022}}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២០ ធនាគារពិភពលោកបានអនុម័តផ្តល់ជំនួយថវិកាចំនួន ១៥ លានដុល្លារសម្រាប់គម្រោងបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់យុវជន និងការងារ (TechStart) ក្នុងគោលបំណងជួយដល់វិស័យព័ត៌មានវិទ្យានៅប៉ាឡេស្ទីន បង្កើនសមត្ថភាពរបស់ក្រុមហ៊ុន និងបង្កើតការងារដែលមានគុណភាពខ្ពស់បន្ថែមទៀត។ លោកខានថាន សាំនការដែលជានាយកធនាគារពិភពលោកប្រចាំតំបន់វ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា បាននិយាយថា &quot;វិស័យព័ត៌មានវិទ្យាមានសក្តានុពលក្នុងការចូលរួមចំណែកយ៉ាងរឹងមាំដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ វាអាចផ្តល់ឱកាសថ្មីដល់យុវជនប៉ាឡេស្ទីន ដែលស្មើនឹង ៣០% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប និងកំពុងទទួលរងពីភាពអត់ការងារធ្វើធ្ងន់ធ្ងរ&quot;។&lt;ref&gt;{{cite news |title=(អង់គ្លេស) US$15 Million Investment in Information Technology to Boost High-Skilled Jobs for Palestinian Youth|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=BTuQq8a117427285140aBTuQq8|publisher=WAFA|date=15 June 2020|access-date=12 មករា 2022}}&lt;/ref&gt;

===សេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុ===
[[អាជ្ញាធររូបិយវត្ថុប៉ាឡេស្ទីន]]បានចេញសេចក្តីណែនាំសម្រាប់ប្រតិបត្តិការ និងការផ្តល់សេវាទូទាត់តាមអេឡិចត្រូនិក រួមទាំងកាបូបអេឡិចត្រូនិក និងកាតបង់ប្រាក់ជាមុន។&lt;ref&gt;{{cite news|title=Palestine Monetary Authority: Starting to Provide Electronic Payment Services in Palestine|url=http://english.pnn.ps/2020/05/05/palestine-monetary-authority-starting-to-provide-electronic-payment-services-in-palestine/|publisher=PNN|date=May 2020|access-date=13 មករា 2022|archive-date=2022-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202212008/http://english.pnn.ps/2020/05/05/palestine-monetary-authority-starting-to-provide-electronic-payment-services-in-palestine/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ដំណឹកជញ្ជូន===
{{Main|ដំណឹកជញ្ជូននៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}

===ការផ្គត់ផ្គង់ទឹក និងអនាម័យ===
ជាទូទៅ ទឹកនៅតំបន់ហ្កាហ្សាគឺមានគុណភាពអន់ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងវ៉េសប៊ែង។ ប្រហែលមួយភាគបីទៅពាក់កណ្តាលនៃទឹកដែលបានចែកចាយនៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានបាត់បង់នៅក្នុងបណ្តាញចែកចាយទឹក។ ការបិទផ្លូវដំណើរដ៏យូរអង្វែងនៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា បូករួមជាមួយនឹង[[សង្រ្គាមហ្កាហ្សា]] បានបង្កឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅក្នុងតំបន់មួយនេះ។&lt;ref name=&quot;UN Gaza&quot;&gt;{{cite web
  | last = United Nations
  | author-link = United Nations
  | title = Gaza water crisis prompts UN call for immediate opening of crossings
  | date = 3 September 2009
|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=31927
  | access-date = 13 មករា 2022
| archive-url=https://web.archive.org/web/20100608054238/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=31927
  | archive-date = 8 មិថុនា 2010
| url-status=live
  | df = dmy-all
  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html|title = Gaza Strip Water and Sanitation Situation|date = 2009|publisher = Worldbank|archive-url = https://web.archive.org/web/20180222212143/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html|archive-date = 22 កុម្ភៈ 2018|url-status = dead|df = dmy-all|access-date = 2022-01-13|archivedate = 2018-02-22|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180222212143/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html}}&lt;/ref&gt; ទាក់ទងនឹងទឹកសំណល់ រោងចក្រប្រព្រឹត្តិកម្មដែលមានស្រាប់មិនមានសមត្ថភាពចម្រាញ់ទឹកសំណល់ដែលបានផលិតទាំងអស់នោះឡើយ ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យមានការបំពុលទឹកធ្ងន់ធ្ងរ។&lt;ref&gt;{{cite journal|title = Urban Wastewater Treatment and Reclamation for Agricultural Irrigation: The situation in Morocco and Palestine|date = 2005|doi=10.1007/s10669-005-0998-x|volume=24|issue = 4|pages=227–236 | last1 = Fatta | first1 = D. |journal=The Environmentalist|s2cid = 85346288}}&lt;/ref&gt; ការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យនេះគឺពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើហិរញ្ញប្បទានពីខាងក្រៅ។&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.boell.de/sites/default/files/assets/boell.de/images/download_de/internationalepolitik/GIP11_Palestine_Karen_Assaf.pdf|title = Water as a human right: The understanding of water in Palestine|date = 2004|website = Boell.de|last = Assaf|first = Karen|archive-url= https://web.archive.org/web/20150923222949/http://www.boell.de/sites/default/files/assets/boell.de/images/download_de/internationalepolitik/GIP11_Palestine_Karen_Assaf.pdf|archive-date = 23 កញ្ញា 2015|url-status=live|df = dmy-all}}&lt;/ref&gt;

==វប្បធម៌==
{{Main|វប្បធម៌ប៉ាឡេស្ទីន}}

==មើលផងដែរ==
*[[អ៊ីស្រាអែល]]
*[[ទង់ជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]
*[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]]

==កំណត់សម្គាល់==
{{reflist|group=ស}}

==ឯកសារយោង==
===អាគតដ្ឋាន===
{{reflist|30em}}

===គន្ថនិទ្ទេស===
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |title=The SAGE Handbook of Conflict Resolution |author1=Bercovitch, Jacob |author2=Zartman, I. William |editor1=Bercovitch, Jacob |editor2=Kremenyuk, Victor |editor3=Zartman, I. William |edition=illustrated |publisher=SAGE Publications |year=2008 |isbn=978-1-4129-2192-3}}
* {{Cite book |title=The Reality of International Law: Essays in Honour of Ian Brownlie |author1=Brownlie, Ian |author2=Goodwin-Gill, Guy S. |author3=Talmon, Stefan |author4=
Jennings, Robert |edition=illustrated, reprint |publisher=Oxford University Press |year=1999|url=https://books.google.com/books?id=FcO3hLQbGXwC |isbn=978-0-19-826837-6 }}
* Gerson, Allan (1978). ''Israel, the West Bank and International Law''. London: Frank Cass. {{ISBN|978-0-7146-3091-5}}
* {{Cite book |last=Grant |first=Thomas D. |title=The Recognition of States: Law and Practice in Debate and Evolution |url={{Google books |id=GAQ8vIJE8_QC |plainurl=yes }} |year=1999 |isbn=978-0-275-96350-7}}
* {{Cite book |title=Sourcebook on Public International Law |url=https://archive.org/details/sourcebookonpubl0000timh |first1=Tim |last1=Hillier |edition=illustrated |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-85941-050-9 }}
* {{Cite book |title=The Palestine Yearbook of International Law 1989 |first1=Anis F. |last1=Kassim |edition=illustrated |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=1997 |isbn=978-90-411-0342-0 }} [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&amp;pg=PA49#v=onepage&amp;f=false p.&amp;nbsp;49] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&amp;pg=PA279#v=onepage&amp;q&amp;f=false p.&amp;nbsp;279] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&amp;pg=PA291#v=onepage&amp;q&amp;f=false p.&amp;nbsp;291] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&amp;pg=PA294#v=onepage&amp;q&amp;f=false p.&amp;nbsp;294]
* {{Cite book |title=Society and Settlement: Jewish Land of Israel in the Twentieth Century |last=Kellerman |first=Aharo n|location=Albany, New York |isbn=978-0-7914-1295-4 |url={{Google books |id=XI6uIZJQnU8C |plainurl=yes }} |page=352 |year=1993 }}
* {{cite book |url={{Google books |id=NYszJtC66FAC |page=161 |plainurl=yes }} |title=Middle East Review |author=Kogan Page |edition=27th, illustrated |year=2004 |isbn=978-0-7494-4066-4 |publisher=Kogan Page }}
* {{cite book |title=International Assistance to the Palestinians After Oslo: Political Guilt, Wasted Money |first1=Anne |last1=Le More |edition=illustrated |year=2008 |isbn=978-0-415-45385-1 |url={{Google books |id=gnbdQ4k3meIC |page=27 |plainurl=yes }} }}
* {{Cite book |title=Encyclopedia of the United Nations and International Agreements |author1=[[អែដមុន អូស្មង់ឈីក|Osmańczyk, Edmund Jan]] |author2=Mango, Anthony |edition=3rd |publisher=Taylor &amp; Francis |year=2003 |isbn=978-0-415-93921-8 }}
* {{Cite book |title=The Case for Palestine: An International Law Perspective |author=[[ចន ប៊ី ឃ្វីងលី|Quigley, John B.]] |edition=2nd, revised |publisher=Duke University Press |year=2005 |isbn=978-0-8223-3539-9}}
* {{cite book |title=The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: The Arab World |first1=Don |last1=Rubin |isbn=978-0-415-05932-9 |publisher=Taylor &amp; Francis |edition=illustrated, reprint |year=1999 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldencyclopedi0002unse_j6c2 }}
* {{Cite book |title=Armed Struggle and the Search for State: The Palestinian National Movement, 1949–1993 |author=[[យឺស៊ីដ សាយីង|Sayigh, Yezid]] |edition=illustrated |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=978-0-19-829643-0 }}
* {{Cite book |title=Philosophical Perspectives on the Israeli–Palestinian Conflict |editor=Tomis Kapitan |author=Segal, Jerome M. |edition=illustrated |publisher=M.E. Sharpe |year=1997 |isbn=978-1-56324-878-8 }}
* {{Cite book |last1=Silverburg |first1=Sanford R. |title=Palestine and International Law: Essays on Politics and Economics |url=https://archive.org/details/isbn_0786411910 |publisher=McFarland &amp; Company |location=Jefferson, North Carolina |year=2002 |isbn=978-0-7864-1191-7 }}

{{refend}}

==អានបន្ថែម==
'''ជាភាសាអង់គ្លេស'''
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |title=Refugees into Citizens: Palestinians and the End of the Arab-Israeli Conflict |author=[[ដនណា អារ្តស៍|Arzt, Donna E.]] |edition=illustrated |publisher=[[Council on Foreign Relations]] |year=1997 |isbn=978-0-87609-194-4 |url=https://archive.org/details/refugeesintociti00arzt }}
* {{Cite book |title=Law, Power, and the Sovereign State: The Evolution and Application of the Concept of Sovereignty |first1=Michael |last1=Fowler |first2=Julie Marie |last2=Bunck |year=1995 |isbn=978-0-271-01471-5 |url={{Google books |id=oAp_97VvpMIC |page=59 |plainurl=yes }} }}
* {{cite book |title=Israel and Africa: The Problematic Friendship |first1=Joel |last1=Peters |edition=illustrated |publisher=I.B.Tauris |year=1992 |isbn=978-1-870915-10-6 |url=https://archive.org/details/israelafricap00pete }}
* Shatz, Adam, &quot;We Are Conquerors&quot; (review of Tom Segev, ''A State at Any Cost: The Life of David Ben-Gurion'', Head of Zeus, 2019, 804 pp., {{ISBN|978-1-78954-462-6}}), ''[[London Review of Books]]'', vol. 41, no. 20 (24 October 2019), pp. 37–38, 40–42. &quot;Segev's biography... shows how central exclusionary [[ជាតិនិយម|nationalism]], [[សង្គ្រាម|war]] and [[ពូជសាសន៍និយម|racism]] were to [[ដាវីដ ប៊ិន-ហ្គូរាន|Ben-Gurion]]'s vision of the [[ជាតិភូមុជ្វីហ្វ|Jewish homeland]] in [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|Palestine]], and how contemptuous he was not only of the [[Arabs]] but of Jewish life outside [[Zion]]. [Liberal Jews] may look at the state that Ben-Gurion built, and ask if the cost has been worth it.&quot; (p. 42 of Shatz's review.)
* {{Cite book |url={{Google books |id=pP315Mw3S9EC |page=1328 |plainurl=yes }} |title=The Middle East and North Africa 2004: 2004 |last1=Taylor &amp; Francis Group |first2=Lucy |last2=Dean |edition=illustrated |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-85743-184-1 }}
* {{cite book |title=A History of the Israeli–Palestinian Conflict |url=https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0 |url-access=registration |first1=Mark A. |last1=Tessler |edition=2nd, illustrated |location=Bloomington, Indiana |publisher=Indiana University Press |year=1994|isbn=978-0-253-35848-6}}
* {{Cite book |title=The Oslo Accords: International Law and the Israeli–Palestinian Peace Agreements |url=https://archive.org/details/osloaccordsinter0000wats |first1=Geoffrey R. |last1=Watson |edition=illustrated |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0-19-829891-5 }}
{{refend}}

==តំណភ្ជាប់ក្រៅ==
'''ជាភាសាអង់គ្លេស'''
* [http://www.dipublico.com.ar/english/status-of-palestine-in-the-united-nations-ares6719-full-text/ ស្ថានភាពរបស់ប៉ាឡេស្ទីននៅអង្គការសហប្រជាជាតិ (A/RES/67/19) Full Text]
* Cross, Tony (24 September 2011). [http://www.english.rfi.fr/americas/20110924-after-abbass-un-bid-are-palestinians-closer-having-state &quot;After Abbas's UN Bid Are Palestinians Closer To Having a State?&quot;]. [[វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ]]. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ១៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២
* [https://web.archive.org/web/20120311092036/http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DRIT=1&amp;DBID=1&amp;LNGID=1&amp;TMID=111&amp;FID=582&amp;PID=2225&amp;IID=5441&amp;TTL=Recognition_of_a_Palestinian_State_%E2%80%93_Premature,_Legally_Invalid,_and_Undermining_any_Bona_F Recognition of a Palestinian state Premature Legally Invalid and Undermining any Bona Fide Negotiation Process]
* [https://web.archive.org/web/20010420191313/http://www.al-bab.com/arab/docs/pal/pal4.htm Political Statement accompanying Palestinian Declaration of Independence]
* [https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/ Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations]
* [https://web.archive.org/web/20120426022554/http://www.carim.org/public/polsoctexts/PS2PAL005_EN.pdf The Historic Compromise: The Palestinian Declaration of Independence and the Twenty-Year Struggle for a Two-State Solution]
* [http://www.jcpa.org/art/becker1.htm International Recognition of a Unilaterally Declared Palestinian State: Legal and Policy Dilemmas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220115062634/https://www.jcpa.org/art/becker1.htm |date=2022-01-15 }}, by Tal Becker


[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន| ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមានការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]]</text>
      <sha1>niclc02k0vhxjqi7b0a333424ud0736</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>339006</id>
      <parentid>338994</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T04:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheRandomGoober</username>
        <id>27248</id>
      </contributor>
      <comment>/* អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីពីរ និងសង្គ្រាមស៊ីវិល */</comment>
      <origin>339006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="188821" sha1="tr39o27nv3nd5peyoq7qvqwgnuc8ggl" xml:space="preserve">{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស
| conventional_long_name   = រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន
| common_name              = ប៉ាឡេស្ទីន
| native_name              = {{nobold|دولة فلسطين {{small|([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}}}}
| image_flag               = Flag of Palestine.svg
| flag_type                = [[ទង់ជាតិប៉ាឡេស្ទីន|ទង់ជាតិ]]
| image_coat               = Coat of arms of Palestine.svg
| symbol_type              = [[វរលញ្ឆករប៉ាឡេស្ទីន|វរលញ្ឆករ]]
| symbol_width             = 70px
| national_anthem          = &quot;{{big|[[ហ្វីដាអ៊ី|فدائي]]}}&quot;&lt;br /&gt;{{lower|0.1em|&quot;អ្នកចម្បាំងហ្វេដាយ៉ី&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Palestine |access-date=1 មករា 2022 |website=nationalanthems.info |url=http://www.nationalanthems.info/ps.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331034257/http://www.nationalanthems.info/ps.htm |archive-date=31 មីនា 2014 |format=includes audio |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}}&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:Anthem of Palestine.ogg]]&lt;/div&gt;
| image_map                = State of Palestine (orthographic projection).svg
| map_width                = 220px
| map_caption              = {{Legend|#336830|ទឹកដីត្រួតត្រាប៉ាឡេស្ទីន}}&lt;br /&gt;{{Legend|#61E760|ទឹកដីកាត់ជាផ្លូវការដោយអ៊ីស្រាអែល}}
| capital_type             = រដ្ឋធានី
| capital                  = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានភាពនៃទីក្រុងយេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|name=capital|[[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យប៉ាឡេស្ទីន|សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពរបស់ប៉ាឡេស្ទីន]]បានថែងថា៖ &quot;រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនថ្មីបានបង្កើតនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់យើងដោយមានរដ្ឋធានីនៅយេរូសាឡឹម (អាល់-កូតស៍ អាស-សារីហ្វ)&quot;។ អ៊ីស្រាអែលគឺជាប្រទេសដែលមានការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងលើទីក្រុងយេរូសាឡឹម ប៉ុន្តែការទាមទាររដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសទាំងពីរមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយ[[សហគមន៍អន្តរជាតិ]]នោះទេ។ [[រ៉ាំអាឡា]]គឺជាធានីរដ្ឋបាលដែលមានវត្តមានស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល និងការិយាល័យតំណាងបរទេស ខណៈដែលប្រទេសនៅលើពិភពលោកភាគច្រើនរក្សាស្ថានទូតប្រចាំប្រទេសអ៊ីស្រាអែលរបស់ពួកគេនៅទីក្រុង[[តែលអាវីវ]]។}}
| admin_center            = [[រ៉ាំអាឡា]]
| admin_center_type       = មជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល
| status                   = [[អង្គសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសង្កេតការណ៍ អសប]] ក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល&lt;br /&gt;[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប ចំនួន ១៥៧]]
| largest_city             = [[ទីក្រុងហ្កាហ្សា]] (មុនឆ្នាំ២០២៣)&lt;br/&gt;បច្ចុប្បន្នមិនច្បាស់លាស់&lt;ref name=&quot;flux1&quot;&gt;{{cite web|url= https://english.wafa.ps/Pages/Details/140699#:~:text=ActionAid%3A%20Conditions%20in%20Rafah%20at,over%20one%20million%20displaced%20people | title= ActionAid: Conditions in Rafah at breaking point, with over one million displaced people |work=WAFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;flux2&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.npr.org/2024/05/24/g-s1-741/rafah-gaza-israel-hamas-war |title=Nearly 1 million Palestinians are fleeing Rafah and northern Gaza|work=NPR|date=24 May 2024}}&lt;/ref&gt;
| official_languages       = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]
| government_type          = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី]]&lt;ref name=declaration1988&gt;{{cite web |title=(អង់គ្លេស) សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យ (១៩៨៨) (UN Doc) |date=18 November 1988 |access-date=1 មករា 2021 |website=State of Palestine Permanent Observer Mission to the United Nations |url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140608203237/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 |archive-date=8 មិថុនា 2014 |url-status=dead |publisher=អង្គការសហប្រជាជាតិ |archivedate=8 មិថុនា 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140608203237/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 }}&lt;/ref&gt;
| leader_title1            = [[ប្រធានាធិបតីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ប្រធានាធិបតី]]
| leader_name1             = [[ម៉ះមូដ អាបាស់]]{{refn|group=ស|name=PLOchair}}
| leader_title2            = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]
| leader_name2             = [[ម៉ូហាំម៉ាដ មូស្តាហ្វា]]
| leader_title3            = [[ប្រធានក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន|ប្រធានសភា]]
| leader_name3             = [[អាហ្ស៊ីស ឌ្វីគ]]
| legislature              = [[ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិ]]
| sovereignty_type         = [[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន#ប្រវត្តិសាស្ត្រ|និម្មិតកម្ម]]
| established_event2       = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យប៉ាឡេស្ទីន|ប្រកាសឯករាជ្យ]]
| established_date2        = ១៥ វិច្ឆិកា ១៩៨៨
| established_event3       = [[ដំណោះស្រាយមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៦៧/១៩|សេចក្តីសម្រេចក្លាយជារដ្ឋសង្កេតការណ៍ អសប]]
| established_date3        = ២៩ វិច្ឆិកា ២០១២
| established_event4       = ជម្លោះអធិបតេយ្យភាពជាមួយ[[អ៊ីស្រាអែល]]
| established_date4        = [[ជម្លោះអ៊ីស្រាអែល–ប៉ាឡេស្ទីន|កំពុងកើតមាន]]{{refn|name=control|group=ស}}&lt;ref&gt;{{cite web|first1=Maayana |last1=Miskin |title=PA Weighs 'State of Palestine' Passport |date=5 December 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=israelnationalnews.com |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/162844#.U5TD6vmICm6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121207082503/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/162844 |archive-date=7 ធ្នូ 2012 |url-status=live |publisher=Arutz Sheva }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Limitations&quot;&gt;{{cite news|title=State of Palestine name change shows limitations|url=https://news.yahoo.com/state-palestine-name-change-shows-limitations-200641448.html|agency=AP|date=17 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130110025703/http://news.yahoo.com/state-palestine-name-change-shows-limitations-200641448.html |archive-date=10 មករា 2013 }}&lt;/ref&gt;
| area_size                = 1 E7
| area_km2                 = ៦,០២០
| area_rank                = ទី១៦៣&lt;ref name=&quot;UN Stats-2012&quot;&gt;{{cite book |chapter-url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |chapter=Table 3, Population by sex, annual rate of population increase, surface area and density |title=Demographic Yearbook |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |date=2012 |publisher=United Nations Statistics Division |access-date=23 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015114145/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |archive-date=15 October 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;!-- ឱ្យស្របទៅតាម[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប]] --&gt;
| percent_water            = ៣.៥&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/ |title=The World Factbook: Middle East: West Bank |website=cia.gov |publisher=Central Intelligence Agency |date=7 April 2014 |access-date=1 មករា 2022 |archivedate=22 កក្កដា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210722231029/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_label2              = [[វ៉េសប៊ែង]]
| area_data2               = ៥,៦៥៥ គម{{smallsup|២}}
| area_label3              = [[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]
| area_data3               = ៣៦៥ គម{{smallsup|២}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip/ |title=The World Factbook: Middle East: Gaza Strip |website=cia.gov |publisher=Central Intelligence Agency |date=12 May 2014 |access-date=1 មករា 2022 |archivedate=12 មករា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210112082940/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate      = ៥,៤៨៣,៤៥០&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{cite web| url=https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&amp;table_id=676| title=Estimated Population in the Palestine Mid-Year by Governorate, 1997–2026| publisher=Palestinian Central Bureau of Statistics| access-date=1 June 2026| archive-date=7 December 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221207112233/https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&amp;table_id=676| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = ២០២៣
| population_estimate_rank = ទី១២១
| population_census_year   = 
| population_density_km2   = ៧៣១
| population_density_rank  = 
| GDP_PPP                  = {{increase}} ៣៦.៣៩១ ពាន់លានដុល្លារ&lt;ref name=&quot;IMFWEO.PS&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=487,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Palestine) |website=IMF.org |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |date=10 October 2023 |access-date=1 June 2026 |archive-date=23 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023133432/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=487,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year             = ២០២៣
| GDP_PPP_rank             = ទី១៣៨
| GDP_PPP_per_capita       = {{increase}} ៦,៦៤២ ដុល្លារ&lt;ref name=&quot;IMFWEO.PS&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank  = ទី១៤០
| GDP_nominal            = {{increase}} ១៨.១០៩ ពាន់លានដុល្លារ&lt;ref name=&quot;IMFWEO.PS&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = ២០២៣
| GDP_nominal_rank       = ទី១២១
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៣,៤៦៤ ដុល្លារ&lt;ref name=&quot;IMFWEO.PS&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៣១
|Gini_year = ២០១៦
|Gini_change =  decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
|Gini = ៣៣.៧
|Gini_ref = &lt;ref name=gini-index&gt;{{cite web|title=GINI index coefficient: West Bank &amp; Gaza|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison|publisher=CIA Factbook|access-date=1 ធ្នូ 2021|archivedate=2021-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210630032239/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| HDI                      = ០.៦៧៤
| HDI_year                 = ២០២៣
| HDI_change               = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                  = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=23 July 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                 = ទី១៣៣
| currency                 = {{unbulleted list |[[ផោនអេហ្ស៊ីប]] ([[ISO ៤២១៧|EGP]]) |[[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល]] (ILS) |[[ឌីណាហ្សកដានី]] (JOD)&lt;ref&gt;យោងទៅតាម [http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Gaza-Jericho+Agreement+Annex+IV+-+Economic+Protoco.htm មាត្រា 4 នៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩៤] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161001065601/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%2BProcess/Guide%2Bto%2Bthe%2BPeace%2BProcess/Gaza-Jericho%2BAgreement%2BAnnex%2BIV%2B-%2BEconomic%2BProtoco.htm |date=1 October 2016 }}. កិច្ចព្រមព្រៀងបានអនុញ្ញាតឱ្យអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនទទួលស្គាល់រូបិយប័ណ្ណច្រើនជាងមួយឬពីរ។ នៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល និងឌីណាហ្សកដានីត្រូវបានគេប្រើប្រាស់និងទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយ ខណៈនៅឯ[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]វិញ គេច្រើនទទួលស្គាល់ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល និងផោនអេហ្ស៊ីប។&lt;/ref&gt;}}
| time_zone                = [[ម៉ោងស្តង់ដាប៉ាឡេស្ទីន]]
| utc_offset               = +២
| utc_offset_DST           = +៣
| time_zone_DST            = [[ម៉ោងរដូវក្តៅប៉ាឡេស្ទីន]]
| date_format              = dd/mm/yyyy&lt;!--numeric dates (dd-mm-yyyy, yyyy.mm.dd, etc.) plus era (CE, AD, AH, etc.)--&gt;
| drives_on                = ស្តាំ
| calling_code             = [[លេខទូរស័ព្ទនៅប៉ាឡេស្ទីន|+៩៧០]]
| iso3166code              = PS
| cctld                    = [[.ps]]
| today                    = 
| wikidata               = Q219060
}}
'''ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីន'''{{refn|group=ស|[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ فلسطين, {{audio|LL-Q13955 (ara)-AlNatiq-فلسطين.wav|ស្តាប់}}}}{{refn|group=ស|name=naming|គួរកត់សម្គាល់ផងដែរថាឈ្មោះ[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]]អាចត្រូវបានគេសម្តៅលើអតីតទឹកដីទាំងមូលនៃ[[ម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន|ម៉ាន់ដាតប្រឺតាញ]]ដែលសព្វថ្ងៃត្រូវបានបញ្ចូលជាទឹកដីអ៊ីស្រាអែល។ ប្រវត្តិសាស្រ្តទាក់ទងនឹងវានេះត្រូវបានបង្ហាញដោយលោកម៉ះមូដ អាបាសនៅក្នុងសុន្ទរកថានៃខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១១ របស់គាត់ទៅកាន់អង្គការសហប្រជាជាតិថា៖ &quot;... ពួកយើងបានយល់ព្រមបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ាឡេស្ទីនតែ ២២% ប៉ុណ្ណោះ – បើធៀបទៅនឹងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់ដែលអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385|title=Full transcript of Abbas speech at UN General Assembly|date=23 September 2011|work=Haaretz.com|access-date=1 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930152707/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385|archive-date=30 កញ្ញា 2011|url-status=dead|archivedate=30 កញ្ញា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930152707/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385}}&lt;/ref&gt; ឈ្មោះ​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​ជា​​ទម្រង់​ខ្លី​ដើម្បីសម្តៅ​លើ​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន&lt;ref name=Bissiop433&gt;{{cite book |title=The World: A Third World Guide 1995–96 |url=https://archive.org/details/worldthirdworldg0000unse |editor=Bissio, Robert Remo |location=Montevideo |publisher=Instituto del Tercer Mundo |year=1995 |page=[https://archive.org/details/worldthirdworldg0000unse/page/443 443] |isbn=978-0-85598-291-1}}&lt;/ref&gt; ហើយពាក្យសទិសសព្ទទាំងឡាយគួរតែមានការសម្គាល់ច្បាស់លាស់ដើម្បីជៀសវាងការភាន់ច្រឡំគ្នា មានដូចជា អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន&lt;ref name=Pagep161&gt;{{cite book|url={{Google books |id=78ACLNgHdf4C |page=161 |plainurl=yes }} |title=Middle East Review |author=Baroud, Ramzy |editor=Kogan Page|edition=27th |location=London |publisher=Kogan Page |year=2004 |page=161 |isbn=978-0-7494-4066-4}}&lt;/ref&gt; អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន&lt;ref name=GA43177 /&gt; និងប្រធានបទផ្សេងទៀតទាក់ទងនឹងការបង្កើតរដ្ឋ&quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot;។}} ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន'''{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់៖ دولة فلسطين}} គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]]។ រដ្ឋមួយនេះមានទឹកដីគ្របដណ្ដប់លើតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដោយទឹកដីខ្លួនទាំងពីរនេះសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្រោម[[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល]]។ ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីនមានព្រំប្រទល់មួយភាគធំជាប់នឹងប្រទេស[[អ៊ីស្រាអែល]] ហើយក្រៅពីនេះ ខ្លួនក៏មានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើតត្រង់តំបន់វ៉េសប៊ែង និងជាប់នឹងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតីត្រង់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីនមានទំហំផ្ទៃដីសរុប ៦,០២០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនរស់នៅជាងប្រាំលាននាក់។ ប៉ាឡេស្ទីនអះអាងចាត់ទុកក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]ជារដ្ឋធានីរបស់ខ្លួន ខណៈទីក្រុង[[រ៉ាំអាឡា]]ជាក់ស្ដែងកំពុងបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល។ [[ទីក្រុងហ្កហ្សា]]ធ្លាប់ជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតនៃប្រទេសនេះ មុនពេលត្រូវបានអ៊ីស្រាអែល[[ការជម្លៀសដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|ប្រើកម្លាំងបង្ខំជម្លៀសអ្នកក្រុងហ្កាហ្សាចេញ]]កាលពីឆ្នាំ២០២៣។&lt;ref name=&quot;flux1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;flux2&quot; /&gt;

ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅចំ[[ច្រករបៀងឡេវ៉ាន|ចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប]] តំបន់ទឹកដីនៃប៉ាឡេស្ទីនបច្ចុប្បន្នធ្លាប់ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមហាអំណាចចក្រភពផ្សេងៗជាច្រើន ហើយប្រជាសាស្ត្រក្នុងតំបន់នេះក៏បានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្ដូរជាច្រើនលើកច្រើនដងផងដែរចាប់តាំងពីសម័យបុរាណកាលរហូតដល់សម័យទំនើបបច្ចុប្បន្ន។ ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនធ្លាប់ត្រូវបានកងទ័ពទាហានមកពីតំបន់[[ទន្លេនីល]]និង[[មេសូប៉ូតាមី]]ឆ្លងកាត់ចូលមកជាច្រើនដង និងព្រមទាំងពាណិជ្ជករមកពីតំបន់អាហ្វ្រិកខាងជើង ចិន និងឥណ្ឌាទៀតផង។​ ទីតាំងតំបន់ដែលប៉ាឡេស្ទីនស្ថិតនៅក្នុងនេះផងដែរជាទីតាំងប្រជុំសាសនាដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅលើលោក។ [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]ដែលកំពុងបន្តកើតមានសព្វថ្ងៃនេះមានប្រភពតាំងពីការកើតឡើងនៃចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម]]មកម៉្លេះ ដោយកាលនុះមានការគាំទ្រពីចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងកំឡុងសម័យ[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]]។ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមនេះ ចក្រភពអង់គ្លេសបានក្លាយជាម្ចាស់កាន់កាប់ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនជំនួសឱ្យអតីត[[ចក្រភពអូតូម៉ង់]] ដោយពួកអង់គ្លេសបានបង្កើតរបប[[ម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើងក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់អង្គការ[[សង្គមប្រជាជាតិ]]។ កំណើន[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ដែលបាន[[អាលីយ៉ា|ធ្វើអន្តោប្រវេសន៍]]មកតាំងទីលំនៅនៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីននោះ បានបង្កក្លាយជា[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន|ជម្លោះអន្តរសហគមន៍]]រវាងក្រុមពួកជ្វីហ្វនិងជនជាតិ[[ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីន|ប៉ាឡេស្ទីនអារ៉ាប់]] រហូតដល់កើតចេញជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]មួយឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ បន្ទាប់ពី[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន]]ដោយ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ត្រូវបានបដិសេធដោយប៉ាឡេស្ទីន និង[[ពិភពអារ៉ាប់|ប្រជាជាតិអារ៉ាប់]]ដទៃ។

[[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨]] និងលទ្ធផលរបស់វាបានបង្ខំឱ្យប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនភៀសខ្លួនចេញពីប៉ាឡេស្ទីន ក៏ដូចជានាំមកនូវការបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលឡើង ដោយព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះត្រូវបានប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននិយមហៅថា [[ណាក់បា]] ('ហាយនភាព')។ នៅក្នុង[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ អ៊ីស្រាអែលបាន[[វ៉េសប៊ែងក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ៊ីស្រាអែល|វាយចូលត្រួតត្រាតំបន់វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ៊ីស្រាអែល|ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដែលធ្លាប់ស្ថិតក្រោមរដ្ឋបាលរបស់[[អេមីរ៉ាតត្រង់ហ្សកដានី|ហ្សកដានី]] និង[[សាធារណរដ្ឋអេហ្ស៊ីប (១៩៥៣–១៩៥៨)|អេហ្ស៊ីប]]រៀងគ្នា។ [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) បានប្រកាសពី[[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៉ាឡេស្ទីន|ឯករាជ្យភាពរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ អ.រ.ប. បានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ជាមួយនឹងអ៊ីស្រាអែល ដែលអនុញ្ញាតឱ្យ អ.រ.ប. មានអំណាចគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលដោយកំណត់នៅក្នុងទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សាតាមរយៈ[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.ប.)។ អ៊ីស្រាអែលបាន[[ការដកខ្លួនរបស់អ៊ីស្រាអែលពីដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|ដកខ្លួនចេញ]]ពីដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយឯកតោភាគីនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៧ [[ជម្លោះហ្វាតា–ហាម៉ាស់|ជម្លោះផ្ទៃក្នុង]]រវាងបក្សពួកនយោបាយប៉ាឡេស្ទីនបាននាំឱ្យ[[សមរភូមិហ្កាហ្សា (២០០៧)|ហ្កាហ្សាធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រង]]របស់ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ទឹកដីវ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោមរដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងដោយផ្នែកពីអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនដឹកនាំដោយ[[ហ្វាតា]] ខណៈដែនជ្រោយហ្កាហ្សានៅបន្តស្ថិតក្រោម[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមរបបហាម៉ាស់|រដ្ឋបាលហាម៉ាស់]]ដដែរមកទល់សព្វថ្ងៃ។

ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាត្រូវទទួលរងគ្រោះពីការចូលកាន់កាប់ដោយសំណាក់យោធាអ៊ីស្រាអែលជាយូរណាស់មកហើយ និងក៏ដូចជាការបិទផ្លូវចេញចូលហ្កាហ្សាផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលមិនតែប៉ុណ្ណោះក៏បានសាងសង់ទីលំនៅដ្ឋានជាច្រើនកន្លែងនៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងយេរូសាឡឹមខាងកើត ដែលខ្លួនបានកាន់កាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧ មកផងដែរ ហើយមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ មានប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលតាំងលំនៅរស់នៅជាង ៧៣៧,០០០ នាក់នៅទីកន្លែងទាំងនោះ ដោយជា[[និត្យានុកូលភាពនៃការតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិអ៊ីស្រាអែល|សកម្មភាពខុសនឹងច្បាប់ក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ]]។&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 2025 |title=STATE OF PALESTINE: Israeli settlements in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and the occupied Syrian Golan |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-73-infographic-march2025.pdf |website=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}&lt;/ref&gt; បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ព្រឹត្តិការណ៍វាយប្រហារ​ ៧ តុលា]] ដោយក្រុមហាម៉ាស់នៅអ៊ីស្រាអែល ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|យុទ្ធនាការយោធាទ្រង់ទ្រាយធំមួយចូលដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដោយប្រល័យជីវិតប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនអស់ជាង ៧២,០០០ នាក់ បង្ខំឱ្យប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាច្រើននាក់ទៀតផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅភៀសសឹក បង្កជា[[វិបត្តិមនុស្សធម៌ហ្កាហ្សា|វិបត្តិមនុស្សធម៌]] និង[[គ្រោះទុរ្ភិក្សនៅហ្កាហ្សា|គ្រោះទុរ្ភិក្សអត់ឃ្លាន]]នៅហ្កាហ្សា។ ទង្វើសកម្មភាពដែលប្រព្រឹត្តិឡើងដោយអ៊ីស្រាអែលទាំងនេះត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាការប្រល័យពូជសាសន៍ប្រឆាំងនឹងប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន&lt;ref name=&quot;Dannenbaum_Dill_2024&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1017/ajil.2024.53 |title=International Law in Gaza: Belligerent Intent and Provisional Measures |date=2024 |last1=Dannenbaum |first1=Tom |last2=Dill |first2=Janina |journal=American Journal of International Law |volume=118 |issue=4 |pages=659–683 |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:9f903ef4-702f-4391-ab59-4e7506124964 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IPC_22_August_2025&quot;&gt;{{cite web |title=GAZA STRIP: Famine confirmed in Gaza Governorate, projected to expand {{pipe}} 1 July - 30 September 2025 |url=https://www.ipcinfo.org/fileadmin/user_upload/ipcinfo/docs/IPC_Gaza_Strip_Acute_Food_Insecurity_Malnutrition_July_Sept2025_Special_Snapshot.pdf
|website=Integrated Food Security Phase Classification |date=22 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |title=Gaza no longer in famine after aid access improves, hunger monitor says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-no-longer-has-famine-says-global-hunger-monitor-2025-12-19/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221181509/https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-no-longer-has-famine-says-global-hunger-monitor-2025-12-19/ |archive-date=21 December 2025 |access-date=2026-07-24 |work=Reuters |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ដោយអ្នកប្រាជ្ញជំនាញបានឯកភាពគ្នាញកាន់តែខ្លាំងឡើងៗពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃចំពោះរឿងនេះ។&lt;ref name=&quot;genocide2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;genocide_int_law_scholars2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ប៉ាឡេស្ទីនគឺជា[[រដ្ឋសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសង្កេតការណ៍អចិន្ត្រៃយ៍ក្រៅសមាជិក]]នៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] (អ.ស.ប.) និងត្រូវបាន[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋចំនួន ១៥៧ នៅក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-04-18 |title=Palestine's status at the UN explained {{!}} UN News |url=https://news.un.org/en/story/2024/04/1148351 |access-date=2026-07-24 |website=news.un.org }}&lt;/ref&gt;{{refn|group=ស|សមាជិកភាពដ៏មានកម្រិតនេះជាក់ស្តែងគឺបង្កឡើងដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ដែលជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]] ដែលប្រើប្រាស់អំណាចវេតូដែលខ្លួនមាន ដើម្បីរារាំងការចូលជាសមាជិកភាពពេញលេញរបស់ប៉ាឡេស្ទីននៅអង្គការសហប្រជាជាតិ។}} សំណួរចំណោទបញ្ហាទាក់ទិននឹង[[ព្រំដែនអ៊ីស្រាអែល|ព្រំដែនប៉ាឡេស្ទីន]] ស្ថានការណ៍ផ្លូវច្បាប់និងការទូតជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម និងសិទ្ធិនៃការវិលត្រឡប់របស់[[ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅតែមិនទាន់ត្រូវបានដោះស្រាយនៅឡើយ។ បញ្ហាមួយចំនួនទៀតដែលប៉ាឡេស្ទីនត្រូវប្រឈមរួមមាន ការរឹតបន្តឹងលើដំណើរចេញចូលស្រុក រដ្ឋាភិបាលអសមត្ថភាព ការទន្ទ្រានប្លន់ដីដោយពួកតាំងទីលំនៅអ៊ីស្រាអែល និងអំពើហិង្សារកើតចេញពីពួកនោះ ក៏ដូចជាស្ថានការណ៍សន្តិសុខនៅមានកម្រិត។ ថ្វីបើត្រូវប្រឈមនឹងបញ្ហាដូច្នេះក្ដី ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីននៅតែអាចបន្តរក្សាកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងទទួលភ្ញៀវទេសចរណ៍ពីក្រៅជាញឹកញាប់។ [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]គឺជាភាសាផ្លូវការនៃប្រទេសមួយនេះ។ ខណៈដែលប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនភាគច្រើន[[ឥស្លាមសាសនានៅប៉ាឡេស្ទីន|កាន់សាសនាឥស្លាម]] [[គ្រិស្តសាសនា]]ក៏មានវត្តមានគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនផងដែរ។ សព្វថ្ងៃ ប៉ាឡេស្ទីនជារដ្ឋសមាជិកនៃ[[អង្គការអន្តរជាតិ]]មួយចំនួនមានដូចជា [[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] [[អង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម]] [[យូណេស្កូ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unesco.org/en/countries/ps|title=State of Palestine}}&lt;/ref&gt; និងជាគណៈប្រតិភូសមាជិកសភាអង្គុយនៅ[[សភាតំណាងនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប|សភាតំណាង]]នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]]មួយដែរ។&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.coe.int/en/web/un-agenda-2030/goal-16|title=16 Promote peaceful and inclusive societies for sustainable development, provide access to justice for all and build effective, accountable and inclusive institutions at all levels - Council of Europe Contribution to the United Nations 2030 agenda for sustainable development goals - www.coe.int|website=Council of Europe Contribution to the United Nations 2030 agenda for sustainable development goals}}&lt;/ref&gt;

==និរុត្តិសាស្ត្រ==
ដូចឈ្មោះប្រទេស និងរដ្ឋភាគច្រើនផ្សេងទៀតនៅក្នុង[[ភាសាខ្មែរ]]យើងអញ្ចឹង ពាក្យ&quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot;គឺជាពាក្យកម្លាយពី[[អក្សរឡាតាំង|ឡាតាំង]]ហៅ &quot;Palestine&quot; ដោយយើងតែងសរសេរ និងប្រកបតាមសូរសំឡេង[[ភាសាបារាំង]]ថា ប៉ា-លេ-ស្ទីន។ ពាក្យ[[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]]គឺសរសេរទម្រង់ដូចគ្នា គ្រាន់តែការបញ្ចេញសំឡេងមានលក្ខណៈខុសគ្នាបន្តិចដោយគេប្រកបជាទូទៅថា &quot;ផា-លេស-ស្តែន&quot;។

ទឹកដីនៃ[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|តំបន់ប៉ាឡេស្ទីន]] និងវិសាលភាពភូមិសាស្រ្តរបស់វាមានភាពខុសៗប្លែកពីគ្នាទៅតាមសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រនីមួយៗ ហើយបច្ចុប្បន្ននេះ តំបន់ប៉ាឡេស្ទីនរួមត្រូវបានគេចាត់ទុកថាបានគ្របដណ្ដប់លើប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្នទាំងមូល បូករួមជាមួយនឹងតំបន់វ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។&lt;ref&gt;Rubin, 1999, {{Google books |id=A9FVtIjyFtYC |page=186 |title=The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: The Arab World }}&lt;/ref&gt; ការប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៃពាក្យ &quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot; ឬពាក្យទាក់ទងនឹងតំបន់នៅជ្រុងភាគអាគ្នេយ៍នៃសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ក្បែរប្រទេសស៊ីរី បានកើតឡើងតាំងពីសម័យ[[ក្រិកបុរាណ]]មកម៉្លេះដោយមានលោក[[អេរ៉ូដូតឺស]]ដែលជាអ្នកសរសេរប្រវត្តិសាស្ត្រដំបូងគេម្នាក់ក្នុងសតវត្សរ៍ទីប្រាំមុន គ.ស. ជាអ្នកសម្គាល់បញ្ជាក់។ លោកបានសរសេរនៅក្នុងកំណត់ត្រា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រ (អេរ៉ូដូតឺស)|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]របស់លោកថា &quot;ស្រុកមួយនៃប្រទេសស៊ីរីហៅថា ប៉ាឡេស្ទីន (Palaistine)&quot; ដែលមានជនជាតិ[[ព្យូនិក]]បានធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយ និងរួមទាំងប្រជាជននៅតាមដែនសមុទ្រក្បែរៗនោះផ្សេងទៀត។&lt;ref name=&quot;Masalha2018&quot;&gt;{{cite book|author=Nur Masalha|title=Palestine: A Four Thousand Year History|url=https://books.google.com/books?id=eNvVAQAACAAJ|date=15 August 2018|publisher=Zed Books Limited|page=22|isbn=978-1-78699-273-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Herodotus, Volume 4''. p. 21. 1806. Rev. William Beloe translation.&lt;/ref&gt; ពាក្យ &quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot; (ជា[[ភាសាឡាតាំង]]ថា Palæstina) ត្រូវគេគិតថាជាពាក្យបង្កើតដោយជនជាតិក្រិកបុរាណសម្រាប់សម្តៅលើតំបន់ដែលកាន់កាប់ដោយពួក[[ភីលីស្ទីន]] ប៉ុន្តែនេះគ្រាន់តែជាទ្រឹស្តីមួយប៉ុណ្ណោះ។&lt;ref&gt;''Ancient History Encyclopædia'', Mark, Joshua J., [https://www.worldhistory.org/palestine/ &quot;Palestine&quot;]&lt;/ref&gt;

===បច្ចេកសព្ទសាស្ត្រ===
អត្ថបទនេះបានប្រើពាក្យ &quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot; &quot;រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន&quot; &quot;ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន&quot; ឆ្លាស់គ្នាអាស្រ័យទៅលើបរិបទនីមួយៗ។ ជាពិសេស ពាក្យថា &quot;ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន&quot; គឺសម្តៅទាំងស្រុងទៅលើទឹកដីភូមិសាស្ត្ររបស់ប៉ាឡេស្ទីនដែលប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧។ ប៉ាឡេស្ទីនអាចត្រូវបានគេសម្ដៅទៅលើប្រទេសឬរដ្ឋមួយដោយអាស្រ័យលើបរិបទ ហើយអាជ្ញាធររបស់ខ្លួនជាទូទៅអាចសម្គាល់បានថា [[រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីន]]។&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nation |first=United |date=20 September 2022 |title=United Nations Common Country Analysis for the Occupied Palestinian Territory |url=https://palestine.un.org/sites/default/files/2023-08/United%20Nations%20Common%20Country%20Analysis%20for%20the%20Occupied%20Palestinian%20Territory.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318122526/https://palestine.un.org/sites/default/files/2023-08/United%20Nations%20Common%20Country%20Analysis%20for%20the%20Occupied%20Palestinian%20Territory.pdf |archive-date=18 March 2024 |page=xi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/CCA_Report_En.pdf|title=(អង់គ្លេស) Common Country Analysis 2016: Leave No One Behind: A Perspective on Vulnerability and Structural Disadvantage in Palestine |publisher=United Nations Country Team Occupied Palestinian Territory |date=2016 |page=9}}&lt;/ref&gt;

==ប្រវត្តិសាស្ត្រ==
{{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្ររដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
{{See also|ប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ាឡេស្ទីន}}
===ពីសម័យបុរេប្រវត្តិដល់សម័យអូតូម៉ង់===
ទឹកដី[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]]ទាំងមូលគឺត្រូវជាផ្នែកមួយក្នុងតំបន់[[ឡេវ៉ាន់]] ដែលជាស្ពានដីគោកចម្លងទ្វីប[[អាហ្វ្រិក]]មក[[អឺរ៉ាស៊ី]] ហើយក្នុងសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រនីមួយៗ ប៉ាឡេស្ទីនតែងបម្រើជា &quot;ចំណុចប្រសព្ធនៃតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]] [[មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] និង[[អាហ្វ្រិកឦសាន]]&quot;។&lt;ref name=UCL&gt;[https://wayback.archive-it.org/all/20060514092649/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/ The Ancient Levant], UCL Institute of Archaeology, May 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref name=OHAL9&gt;Steiner &amp; Killebrew, p. [https://books.google.com/books?id=5H4fAgAAQBAJ&amp;pg=PT32 9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101142956/https://books.google.com/books?id=5H4fAgAAQBAJ&amp;pg=PT32 |date=1 November 2022 }}: &quot;The general limits ..., as defined here, begin at the Plain of 'Amuq in the north and extend south until the Wâdī al-Arish, along the northern coast of Sinai. ... The western coastline and the eastern deserts set the boundaries for the Levant ... The Euphrates and the area around Jebel el-Bishrī mark the eastern boundary of the northern Levant, as does the Syrian Desert beyond the Anti-Lebanon range's eastern hinterland and Mount Hermon. This boundary continues south in the form of the highlands and eastern desert regions of Transjordan.&quot;&lt;/ref&gt;

ដោយស្ថិតនៅចំចំណុចប្រសព្វនៃជំនឿសាសនា វប្បធម៌ ពាណិជ្ជកម្ម និងនយោបាយ ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺជាតំបន់មួយក្នុងចំណោមតំបន់ភូមិសាស្ត្រដំបូងៗបង្អស់ ដែលមានមនុស្សចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅរហូតដល់បង្កើតបានជាសហគមន៍កសិកម្ម និង[[អរិយធម៌]]ដ៏ផូរផង់។ នៅក្នុង[[យុគសំរិទ្ធ|យុគសម័យសំរិទ្ធ]] ពួក[[កណាអាន់]]បានបង្កើត[[រដ្ឋបុរី|រដ្ឋនគរ]]តូចៗឡើងដោយសុទ្ធទទួលបានឥទ្ធិពលពីអរិយធម៌នៅជុំវិញនោះដូចជាអេហ្ស៊ីបជាដើម ដែលបានកំពុងគ្រប់គ្រងតំបន់មួយនេះនៅចុងយុគសម័យសំរិទ្ធ។ ចូលមកដល់កំឡុង[[យុគដែក|យុគសម័យដែក]] [[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]] និង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|យូដា]]បានលេចជារូបរាងឡើងនៅតំបន់ផ្ទៃខាងក្នុង ខណៈនគររបស់ពួក[[ហ្វីលីស្ទី]] និង[[ហ្វីនីស៊ី]]បានលាតសន្ធឹងនៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរសមុទ្រប៉ាឡេស្ទីន។ ពួក[[ចក្រភពនវ-អាស៊ីរី|អាស៊ីរី]]បាន[[យុទ្ធនាការសេណ្ណាឆេរីបនៅឡឺវ៉ង់|សញ្ជ័យ]]យកតំបន់នេះនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៨ មុន គ.ស. មុនពេលត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ចក្រភពនវ-បាប៊ីឡូន|នឹមពួកបាប៊ីឡូន]]នៅប្រមាណឆ្នាំ ៦០១ មុន គ.ស. ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ៥៣៩ មុន គ.ស. ក៏បានធ្លាក់ទៅក្រោម[[ចក្រភពអាគែមេនិដ]]របស់ពួកពែរ្សម្ដង។ ព្រះមហរាជ[[មហារាជអេឡិចសាន់ដឺ|អាឡិចសង់ដ៍]]បានត្រួតត្រាចក្រភពពែរ្សនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ៣៣០ មុន គ.ស. ដោយបាន[[ហេល្លេនិកវូបនីយកម្ម|បន្សាបវប្បធម៌អរិយធម៌ក្រិក]]ចូលមកប៉ាឡេស្ទីនបន្ថែម។

នៅកំឡុង[[ការបះបោរម៉ាក្កាបេស៍]]ក្នុងចុងសតវត្សរ៍ទី២ មុន គ.ស. [[ព្រះរាជាណាចក្រហាស្មូន|ព្រះនគរជ្វីហ្វហាស្មូន]]បានត្រួតត្រាប៉ាឡេស្ទីនស្ទើរទាំងមូល តែក្រោយមក នគរមួយនេះក៏ក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់ពួក[[រ៉ូមបុរាណ|រ៉ូម]] ដែលបានកាត់បញ្ចូលវាជាកម្មសិទ្ធិរ៉ូមក្នុងឆ្នាំ​ ៦៣ មុន គ.ស.។ [[យូដា (ខេត្តរ៉ូម)|យូដារ៉ូម]]ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូម|ការបះបោរជ្វីហ្វ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៦៦ នៃ គ.ស. ហើយជាលទ្ធផល ពួករ៉ូមបាន[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (គ.ស. ៧០)|វាយបំផ្លាញទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] និង[[ប្រាសាទទីពីរ|ព្រះប្រាសាទជ្វីហ្វទីពីរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៧០ នៃ គ.ស.។ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៤ នៅកំឡុងពេលដែល[[កុងស្តង់តាំងមហារាជ និងគ្រិស្តសាសនា|ចក្រភពរ៉ូមបានទទួលស្គាល់គ្រិស្តសាសនា]] ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក៏បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃជំនឿសាសនា ដោយទាក់ទាញក្រុមអ្នកធម្មយាត្រា ព្រះសង្ឃ និងអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនរូប។ បន្ទាប់ពី[[ការសញ្ជ័យស៊ីរីរបស់មូស្លីម|ការសញ្ជ័យរបស់ពួកមូស្លីមលើតំបន់ឡឺវ៉ង់]]ក្នុងឆ្នាំ៦៣៦–៦៤១ នគររាជវង្សនិយមឥស្លាមបន្តកន្ទុយគ្នាបានគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននេះរួមមាន៖ [[រ៉ាឝ៊ីឌុន]] [[រាជវង្សឧមយ្យ៉ាដ|ឧមយ្យ៉ាដ]] [[កាលីបចក្រអាប្បាស៊ីដ|អាប្បាស៊ីដ]] និងក៏ដូចជារដ្ឋនគរតូចៗជាងនេះរួមមាន៖ [[ទូលូនីដ]] [[រាជវង្សឥឃ្ឝីដ|ឥឃ្ឝីដ]] [[កាលីបចក្រផ្វាទីមីដ|ផ្វាទីមីដ]] និង[[រាជវង្សសិលជុក|សិលជុក]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ១០៩៩ [[កាកបាទសង្គ្រាមលើកទីមួយ|បូជនីយសឹក]]ក្នុងតំបន់បាននាំឱ្យពួក[[កាកបាទសង្គ្រាម|បូជនីយជន]]បង្កើត[[ព្រះរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម]]ឡើង មុនពេលត្រូវ[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (១១៨៧)|គ្រប់គ្រង]]ដោយ[[រាជវង្សអាយូប៊ីដ|ពួកអាយូប៊ីដ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១១៨៧។ បន្ទាប់ពីត្រូវបាន[[ការវាយឆ្មក់របស់ម៉ុងហ្គោលលើប៉ាឡេស្ទីន|ឈ្លានពាន]]ដោយ[[ចក្រភពម៉ុងហ្គោល|ពួកម៉ុងហ្គោល]]នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១២៥០ ពួក[[ស៊ុលតង់ចក្រម៉ាម្លុក|អេហ្ស៊ីបម៉ាម្លុក]]បានបង្រួបបង្រួមប៉ាឡេស្ទីនវិញក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់ខ្លួនរហូតដល់ឆ្នាំ១៥១៦ នៅពេលដែលប៉ាឡេស្ទីនត្រូ​វបាន[[ចក្រភពអូតូម៉ង់|ពួកអូតូម៉ង់]]ចូល[[សង្គ្រាមម៉ាម្លុក–អូតូម៉ង់ (១៥១៦–១៥១៧)|គ្រប់គ្រង]] និងរក្សាជា[[ស៊ីរីអូតូម៉ង់|ខេត្តរដ្ឋបាល]]របស់ខ្លួនរហូតដល់សតវត្សរ៍ទី២០។

====កំណើត និងកំណើនជាតិប៉ាឡេស្ទីននិយម====
ឥស្សរជនប៉ាឡេស្ទីន ពិសេសក្នុងត្រកូលគ្រួសារអ្នកមានមុខមាត់នៅតាមទីប្រជុំជន ថ្វីបើពួកគេនៅបម្រើការក្រោមស្ថាប័នអូតូម៉ង់និងជាទូទៅមានភក្ដីភាពចំពោះអូតូម៉ង់ក្ដី ប៉ុន្តែពួកគេនៅតែបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងចលនាគាំទ្រ[[ជាតិអារ៉ាប់និយម]]និង[[អារ៉ាប់រួមនិយម]] ដោយនេះជាប្រតិកម្មចំពោះ[[តួកក្មេងខ្ចី|ចលនាតួកក្មេងខ្ចី]] និងការចុះខ្សោយនៃអំណាចអូតូម៉ង់ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]]។&lt;ref&gt;{{cite journal|first=Muhammad |last=Muslih|url=https://www.jstor.org/stable/2536721|title=Arab Politics and the Rise of Palestinian Nationalism|journal= Journal of Palestine Studies|date=1987 |volume=16, No. 4 Summer, 1987|issue=4 |pages= 77–94, 80–82, 87 |doi=10.2307/2536721 |jstor=2536721 }}&lt;/ref&gt;  បន្ថែមពីលើនេះ ការលេចឡើងនៃ[[ហ្ស៊ីអននិយម|ចលនាហ្ស៊ីអន]] ដែលបានអំពាវនាវឱ្យបង្កើត[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|ស្រុកកំណើតជនជាតិជ្វីហ្វមួយ]]នៅប៉ាឡេស្ទីន ក៏ជាកត្តាមួយជំរុញដាស់តឿនស្មារតីជាតិនិយមប៉ាឡេស្ទីនផងដែរ។&lt;ref name=&quot;As&quot;&gt;As'ad Ghanem, ['Palestinian Nationalism: An Overview,'] Israel Studies, Vol. 18, No. 2 Summer 2013, pp.11–29, p.12&lt;/ref&gt;

[[អាប់ឌុល ហាមីដទី២|អាប់ឌុល ហាមីដ]] ព្រះស៊ុលតង់ចក្រភពអូតូម៉ង់ចុងក្រោយ ដែលបានព្យាយាមស្ដាររដ្ឋអំណាចគ្រប់គ្រងលើរដ្ឋខ្លួនដែលកំពុងបែកបាក់ បានចេញមុខប្រឆាំងយ៉ាងមោះមុតចំពោះចលនាហ្ស៊ីអននៅប៉ាឡេស្ទីន។ អំណាចគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអូតូម៉ង់នៅប៉ាឡេស្ទីនបានបញ្ចប់ស្របគ្នានឹងការបិទឆាកប្រយុទ្ធសង្គ្រាមលោកលើកទី១។ ការដែលព្រះអេមារ[[ហ្វៃសាលទី១|ហ្វៃសាល]]បានព្យាយាមបង្កើតរដ្ឋ[[ស៊ីរី (តំបន់)|មហាស៊ីរី]]ក្នុងអតីតទឹកដីចក្រភពអូតូម៉ង់ តែត្រូវបរាជ័យក្រោយអង់គ្លេសនិងបារាំងបានចូលដាក់អាណានិគមលើទឹកដីនោះ បានក្លាយជាកាតាលីករសំខាន់មួយកម្រិតទៀតជំរុញឱ្យលទ្ធិជាតិនិយមប៉ាឡេស្ទីនស្ទុះឡើង។&lt;ref name=&quot;As&quot;/&gt; ក្រោយមហាសង្គ្រាមលោកបានបញ្ចប់ ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក៏បានធ្លាក់ទៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អង់គ្លេសក្នុងទម្រង់ជា[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០។&lt;ref&gt;{{Cite web |title=40 Years of Israeli Occupation |url=https://www.arij.org/atlas40/intro.html#:~:text=In%201917,%20the%20British%20forces,of%20Megiddo%20in%20September%201918. |access-date=28 July 2026 |website=arij.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |date=14 September 2017 |title=Remembering the Ottoman Empire in Palestine |url=https://www.palestinechronicle.com/remembering-the-ottoman-empire-in-palestine/ |access-date=28 July 2026 |website=Palestine Chronicle}}&lt;/ref&gt;

===អាណត្តិភាពប៊្រិតថេន===
{{Main|អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន}}
[[File:Dayr Yassin (cropped).jpg|thumb|[[ការសម្លាប់រង្គាលឌែរយ៉ាស្ស៊ីន]]សម្ដៅលើអ្នកភូមិស្រុកប៉ាឡេស្ទីនដោយកងជីវពលនិយមហ្ស៊ីអន[[អៀរហ្គូន]]និង[[ឡេហ៊ី]]កំឡុង[[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨]]]]

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៧ ទីក្រុងយេរូសាឡឹមដែលស្ថិតនៅក្រោមអូតូម៉ង់ត្រូវបាន[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប៊្រិតថេន|កងកម្លាំងអង់គ្លេស]]ក្រោមបញ្ជាការរបស់នាយឧត្តមសេនីយ៍[[អែដមឹន អាល្លិនប៊ី|អាល្លិនប៊ី]][[សមរភូមិយេរូសាឡឹម|វាយដណ្ដើមយក]]។&lt;ref name=&quot;The Guardian-2001&quot;&gt;{{Cite news |date=31 May 2001 |title=The Mandate years: colonialism and the creation of Israel |url=https://www.theguardian.com/books/2001/may/31/londonreviewofbooks |access-date=29 July 2026 |work=The Guardian|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;​ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០ អង្គការ[[សង្គមប្រជាជាតិ]]បានបើកភ្លើងខៀវឱ្យអង់គ្លេសគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនជាទម្រង់អាណត្តិភាព ហើយកំឡុងពេលដូចគ្នានេះដែរ ភាពតានតឹងរវាងសហគមន៍ជ្វីហ្វនិងប៉ាឡេស្ទីនបានកំពុងរំពុះរហូតដល់បែកផ្សែងក្លាយជាការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយហិង្សានៅទូទាំងប៉ាឡេស្ទីនទាំងមូល។&lt;ref name=&quot;The Guardian-2001&quot; /&gt;

អង្គការសង្គមប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនរបស់អង់គ្លេសជាផ្លូវការនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២២ ហើយនៅពេញមួយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ នេះ គេឃើញថាចលនាជាតិនិយមជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់បានពង្រីកខ្លួនធំឡើងៗ នាំឱ្យកើតចេញជាហិង្សាទៅលើគ្នាជារឿយៗ ហើយពេលខ្លះក៏កើតចេញជាបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយរបស់អង់គ្លេសនៅប៉ាឡេស្ទីនទៀតផង។ នៅក្នុង​ឆ្នាំ១៩២៩ [[កុបកម្មប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩២៩|កុបកម្ម​ហិង្សា]]​ដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយបាន​ផ្ទុះឡើង​នៅ​ប៉ាឡេស្ទីន ដោយវាកើតចេញពីជម្លោះ​ជុំវិញ​អន្តោប្រវេសន៍​របស់​ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ និង​សេរីភាព​ចូល​ទៅ​ជញ្ជាំង​ខាងលិច​នៅ​ក្រុង​យេរូសាឡឹម។&lt;ref name=&quot;The Guardian-2001&quot;/&gt;

ចូលមកដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ វិញ គេឃើញមាន[[ការបះបោរអារ៉ាប់នៅប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៣៦–១៩៣៩|ការបះបោរអារ៉ាប់]]ផ្ទុះឡើង ដោយពួកជាតិនិយមអារ៉ាប់បានទាមទារឱ្យបិទបញ្ចប់ដំណើរអន្តោប្រវេសន៍ជនជាតិជ្វីហ្វចូលមកប៉ាឡេស្ទីន និងការបង្កើតរដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនដ៏ឯករាជ្យមួយ។ ជាប្រតិកម្មនឹងការបះបោរដោយពួកអារ៉ាប់ អាជ្ញាធរអង់គ្លេសបានពង្រីកពង្រឹងកម្លាំងយោធាបន្ថែម និងបានអនុវត្តវិធានការសន្តិសុខយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដើម្បីព្យាយាមបង្ក្រាបការបះបោរទាំងនោះ។&lt;ref name=&quot;The Guardian-2001&quot;/&gt;

ក្រុមជាតិនិយមអារ៉ាប់ ដែលដឹកនាំដោយ[[គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់]] បានអំពាវនាវឱ្យអង់គ្លេសបញ្ឈប់អន្តោប្រវេសន៍នៃជនជាតិជ្វីហ្វ និងការលក់ដីធ្លីទៅឱ្យជនជាតិនេះ។ ដើម្បីជាដំណោះស្រាយទៅនឹងបញ្ហារវាងជនជាតិអារ៉ាប់និងជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន រាជរដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសបានដាក់ប្រកាសអនុវត្ត[[លិខិតសឆ្នាំ១៩៣៩]]។ លិខិតសនេះដែរបានរឹតបន្តឹងអន្តោប្រវេសន៍ និងសិទ្ធិទិញដីធ្លីរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ ដោយគោលដៅចម្បងរបស់វាគឺដាក់កំហិតលើក្ដីស្រម័យបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។ ជនជាតិជ្វីហ្វនិងអ្នកគាំទ្រចលនាហ្ស៊ីអនជាច្រើនបានចេញប្រឆាំងនឹងលិខិតសនោះ ដោយបានចាត់ទុកវាថាជាការក្បត់នឹង[[សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]] និងសេចក្តីប៉ងប្រាថ្នាបង្កើតមាតុភូមិជ្វីហ្វរបស់ពួកនិយមហ្ស៊ីអន។&lt;ref name=&quot;TheCollector-2024&quot;&gt;{{Cite web |date=27 May 2024 |title=British-Controlled Mandatory Palestine (1920–1948): A History |url=https://www.thecollector.com/british-controlled-mandatory-palestine/ |access-date=29 July 2026 |website=TheCollector}}&lt;/ref&gt;

នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ និងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៤០ ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធហ្ស៊ីអននិយមជាច្រើនក្រុមរួមមាន [[អៀរហ្គូន]] [[ហាហ្កាណា]] និង[[ឡេហ៊ី]]បានរួមប្រព្រឹត្តសកម្មភាពអំពើហិង្សាជាច្រើនប្រឆាំងទីតាំងយោធា និងស៊ីវិលអង់គ្លេស ក្នុងគោលបំណងរកបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វដ៏ឯករាជ្យមួយ។&lt;ref name=&quot;TheCollector-2024&quot; /&gt; លោក[[មេណាកហ៊ែម ប៊ិហ្គីន]] និង[[យីតសាក់ ឆាមៀរ]] ដែលក្រោយមកបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលទាំងពីរ គឺជាបុគ្គលពីររូបក្នុងចំណោមមនុស្សជាច្រើនរូបទៀតដែលមានមុខនៅពីក្រោយ[[កុបកម្មជ្វីហ្វនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ការវាយប្រហារភេរវកម្ម]]ទាំងនោះ។&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.palestine-studies.org/en/node/1648194|title=Menahem Begin, from Terrorism to Power|via=www.palestine-studies.org}}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកដោយក្រុមអៀរហ្គូននៅឯសណ្ឋាគារឃីងដេវីដក្នុងទីក្រុងយេរូសាឡឹមបានសម្លាប់អស់មនុស្សចំនួន​ ៩១ នាក់ ដោយក្នុងនោះរួមមានមន្ត្រី ប្រជាជនស៊ីវិលអង់គ្លេស និងព្រមទាំងបុគ្គលិកសណ្ឋាគារទៀតផង។&lt;ref name=&quot;TheCollector-2024&quot; /&gt;

[[File:Map of Mandatory Palestine in 1946 with major cities (in English).svg|thumb|ផែនទីនៃអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីននៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦]]
ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ប៉ាឡេស្ទីនបានក្លាយជាទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រតិបត្តិការយោធាអង់គ្លេសប្រឆាំងនឹង[[អំណាចអ័ក្ស|កងកម្លាំងអ័ក្ស]]នៅតំបន់[[អាហ្វ្រិកខាងជើង]]។&lt;ref name=&quot;TheCollector-2024&quot; /&gt;

===សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល===
{{Further|សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ}}
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] (អ.ស.ប.) បានស្នើពី[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន]]ចេញជារដ្ឋពីរផ្សេងគ្នា ពោលគឺរដ្ឋអារ៉ាប់មួយ និងរដ្ឋជ្វីហ្វមួយ។ យ៉ាងណា ផែនការនេះត្រូវបានបដិសេធដោយភាគីប៉ាឡេស្ទីន និងរួមទាំងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ជិតខាង រហូតដល់ផ្ទុះចេញពីជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|ជម្លោះស៊ីវិលមួយ]]នៅប៉ាឡេស្ទីន និងបានបន្តឆាបឆេះកើតជា[[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិលធំមួយ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨។&lt;ref name=&quot;TheCollector-2024&quot;/&gt;

ក្នុងកំឡុងសង្រ្គាម អ៊ីស្រាអែលបានវាយដណ្តើមយកទឹកដីបន្ថែមដែលធ្លាប់ត្រូវបាន អ.ស.ប. កំណត់ថាជាផ្នែកនៃរដ្ឋអារ៉ាប់នៅក្រោមផែនការបែងចែករបស់ពួកគេ។ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺមួយថ្ងៃមុនអង់គ្លេសដកទ័ពចុងក្រោយរបស់ខ្លួនចេញពីប៉ាឡេស្ទីន [[ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វដើម្បីអ៊ីស្រាអែល]]ដឹកនាំដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសបង្កើត]][[រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]ឡើងជាផ្លូវការ។ បណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់ជិតខាងដូចជា [[អេមីរ៉ាតត្រង់ហ្សកដានី|ត្រង់ហ្សកដានី]] អេហ្ស៊ីប និងរដ្ឋសមាជិក[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]ផ្សេងទៀតនាពេលនោះបានប្រឡូកចូលក្នុងសង្គ្រាមនៅប៉ាឡេស្ទីន ដែលនាំឱ្យវិវត្តផ្ទុះចេញជា[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលដំបូង]]ឡើង។

នៅពេលដែលសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានកាន់កាប់[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] រីឯត្រង់ហ្សកដានីបាន[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ត្រួតត្រារួចកាត់តំបន់វ៉េសប៊ែង]]ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន។ អេហ្ស៊ីបដំបូងឡើយបានគាំទ្រការបង្កើត[[រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនរួម]]មួយឡើង ប៉ុន្តែបានរំលាយវាចោលវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩។ ចំពោះត្រង់ហ្សកដានីវិញនោះគឺមិនដែលបានទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលនោះទេ ហើយផ្ទុយមកវិញ បានសម្រេចចិត្តកាត់តំបន់វ៉េសប៊ែងបញ្ចូលជាទឹកដីរបស់ខ្លួនដើម្បីបង្កើតរដ្ឋ[[ហ្សកដានី]]ថ្មី។ សកម្មភាពកាត់ទឹកដីដោយហ្សកដានីនោះត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័ននៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិច្រានចោលមិនទទួលស្គាល់។ 

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ ខណៈដែលវ៉េសប៊ែងកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសហ្សកដានី [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទីនោះក្នុងគោលបំណងប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែល។ [[ធម្មនុញ្ញជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]របស់ អ.រ.ប. បានកំណត់ទឹកដីប្រទេសប៉ាឡេស្ទីនគ្របលើអតីតទឹកដីនៃដែនអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនទាំងមូល ដោយមានរួមទាំងអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។

[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ដែលជាពេលអ៊ីស្រាអែលត្រូវប្រយុទ្ធតតាំងជាមួយនឹងប្រទេសអេហ្ស៊ីប ហ្សកដានី និង[[ស៊ីរី]] បានបញ្ចប់ទៅដោយមានអ៊ីស្រាអែលចូលកាន់កាប់ទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សារបស់ប៉ាឡេស្ទីន ក៏ដូចជាទឹកដីមួយចំនួនទៀតក្រៅប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref&gt;Laron, G. (2017). [https://books.google.co.il/books?id=ys4CDgAAQBAJ&amp;lpg=PR7&amp;ots=EH-bt8Ery-&amp;dq=six%20day%20war&amp;lr&amp;pg=PP1 ''The Six Day War: The Breaking of the Middle East''.] Yale University Press.&lt;/ref&gt; បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃបានបញ្ចប់ អ.រ.ប. បានផ្លាស់ទៅជ្រកនៅប្រទេសហ្សកដានី ប៉ុន្តែក្រោយមក ក័បានប្ដួរទៅប្រទេសលីបង់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧១។&lt;ref&gt;Singh, S. (2015). [http://scientificresearchjournal.com/wp-content/uploads/2015/09/Social-Science-2_A-135-145-Full-Paper.pdf Black September: A turning point in the Palestinian national movement]. ''International journal of applied social science'', ''2''(5/6), 135-145.&lt;/ref&gt;

[[កិច្ចប្រជុំកំពូលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ឆ្នាំ១៩៧៤|កិច្ចប្រជុំកំពូលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៤ បានកំណត់ អ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​.រ.ប. ថាជា &quot;តំណាងដ៏ស្របច្បាប់តែមួយគត់នៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន&quot; ហើយបានបញ្ជាក់សារជាថ្មីថា &quot;ពួកគេមានសិទ្ធិផ្ទាល់ក្នុងការបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យមួយជាបន្ទាន់&quot;។&lt;ref&gt;{{cite book |last=al Madfai |first=Madiha Rashid |authorlink=Madiha Rashid Al-Madfai |title=(អង់គ្លេស) Jordan, the United States and the Middle East Peace Process, 1974–1991 |series=Cambridge Middle East Library |volume=28 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-41523-1 |page=21}}&lt;/ref&gt; នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៧៤ អ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​.រ.ប. ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការធ្វើជាតំណាងនៃប៉ាឡេស្ទីន ដោយ[[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានផ្តល់ឋានៈសង្កេតការណ៍ឱ្យពួកគេមានឈ្មោះជា &quot;អង្គភាពមិនមែនរដ្ឋ&quot; នៅឯអង្គការសហប្រជាជាតិ។&lt;ref name=GA3237&gt;{{UN document |docid=A/RES/3237(XXIX) |body=A |type=R |session=29 |resolution_number=3237 (XXIX) |title=Observer status for the Palestine Liberation Organization |date=22 November 1974 |meeting=2296th plenary meeting |accessdate=4 មករា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=(អង់គ្លេស) Isolated States: A Comparative Analysis |series=Cambridge Studies in International Relations |volume=15 |page=[https://archive.org/details/isolatedstatesco0000geld/page/155 155] |author=Geldenhuys, Deon |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-40268-2 |url=https://archive.org/details/isolatedstatesco0000geld/page/155 }}&lt;/ref&gt; តាមរយៈ[[កិច្ចព្រមព្រៀងកាំដេវីដ]]ឆ្នាំ១៩៧៩ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានសម្រេចចុះហត្ថលេខាបញ្ចប់ការទាមទារទឹកដីរបស់ខ្លួនលើតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៨៨ ហ្សកដានីបានលះបង់ការទាមទាររបស់ខ្លួននៅវ៉េសប៊ែងទៅឱ្យ អ.រ.ប.។ 

បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានដណ្តើមកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែងពីហ្សកដានី និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សាពីអេហ្ស៊ីប រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលក៏ចាប់ផ្តើមបញ្ជូនប្រជាជនខ្លួនឱ្យចូលទៅរស់នៅតាំងទីលំនៅនៅទីនោះ។ ការគ្រប់គ្រងរ៉ាប់រងលើប្រជាជនអារ៉ាប់ក្នុងទឹកដីទាំងនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយ[[ក្រុមសម្របសម្រួលសកម្មភាពរដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងដែនដី]]នៃ[[រដ្ឋបាលស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែល]] និងដោយក្រុមប្រឹក្សាក្រុងក្នុងតំបន់ដែលមានវត្តមានតាំងពីមុនពេលការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨០ អ៊ីស្រាអែល​បាន​សម្រេច​​បញ្ឈប់​ការ​បោះ​ឆ្នោត​​ក្រុម​ប្រឹក្សានោះ ហើយបែរមក​បង្កើត &quot;សម្ព័ន្ធភូមិ&quot; វិញដើម្បីជំនួសក្រុមប្រឹក្សានោះវិញ ដោយ​មន្ត្រីនៃសម្ព័ន្ធភូមិថ្មីនេះគឺសុទ្ធតែស្ថិតនៅ​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​អ៊ីស្រាអែលទាំងអស់។ ក្រោយបន្តិចមក ដោយឃើញថាកំណែទម្រង់រដ្ឋបាលថ្មីនេះគ្មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីន ដូច្នេះអាជ្ញាធរអ៊ីស្រាអែលក៏ចាប់ផ្ដើមរំលាយសម្ព័ន្ធភូមិបន្តិចម្តងៗ រហូតដល់បាត់អស់នៅកំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៨៨។&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.arij.org/atlas40/chapter2.3.html|title=40 Years Of Israeli Occupation|work=arij.org|access-date=5 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718173049/http://www.arij.org/atlas40/chapter2.3.html|archive-date=18 កក្កដា 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===ការបះបោរ​ សេចក្ដីប្រកាស និងសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព===
[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីមួយ]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ ដោយក្នុងនោះរួមមានការធ្វើបាតុកម្មតវ៉ា កូដកម្ម និងសកម្មភាពមិនស្តាប់បង្គាប់ស៊ីវិលយ៉ាងទូលំទូលាយដោយប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់ហ្កាហ្សា និងវ៉េសប៊ែង ប្រឆាំងនឹងការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល។ នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៨៨ សភានីតិបញ្ញត្តិនិរទេសរបស់ អ.រ.ប. បានប្រកាស[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៉ាឡេស្ទីន|បង្កើត &quot;រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន&quot; ឡើង]]។ នៅខែបន្ទាប់ រដ្ឋនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ភ្លាមៗដោយបណ្ដារដ្ឋដទៃរួមមាន អេហ្ស៊ីប និងហ្សកដានី។ នៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យរបស់ប៉ាឡេស្ទីន គេបានចែងថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅលើ &quot;ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន&quot; ដោយមិនមានការបញ្ជាក់លម្អិតច្បាស់លាស់បន្ថែមទៀតនោះទេ។&lt;ref name=GA43177&gt;{{UN document |docid=A/RES/43/117 |body=A |type=R |session=43 |resolution_number=43/117 |title=Office of the United Nations High Commissioner for Refugees |date=8 December 1988 |meeting=75th plenary meeting |accessdate=4 មករា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hillier-1998&quot;&gt;{{cite book |first1=Tim |last1=Hillier |title=Sourcebook on Public International Law |date=1998 |isbn=978-1-84314-380-2 |access-date=4 មករា 2022 |url={{Google books |id=ukWq9mMUeesC |page=205 |plainurl=yes }} |pages=205 |publisher=Cavendish Publishing |edition=Cavendish Publishing sourcebook series}}&lt;/ref&gt;

បន្ទាប់ពីបានប្រកាសឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវសេចក្តីប្រកាសនេះ ហើយបានសម្រេចចិត្តប្រើឈ្មោះ &quot;ប៉ាឡេស្ទីន&quot; ជំនួសឱ្យ &quot;អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន&quot; នៅក្នុងក្របខណ្ឌអង្គការសហប្រជាជាតិ។&lt;ref name=&quot;GA43177&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hillier-1998&quot;/&gt; ទោះបីជាមានការសម្រេចបែបនេះក្ដី ប៉ុន្តែ អ.រ.ប. នៅបន្តមិនចូលរួមនៅអង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងនាមជារដ្ឋាភិបាលរបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនពេញលេញ។&lt;ref&gt;{{UN document |docid=A/55/PV.54 |body=A |type=A |session=55 |document_number=36 |title=(អារ៉ាប់) Bethlehem 2000 Draft resolution (A/55/L.3) |page=10 |meeting=54th plenary meeting |date=7 November 2000 |meetingtime=3 p.m. |speakername=Al-Kidwa, Nasser |speakernation=រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន{{!}}Palestine |accessdate=4 មករា 2022}}&lt;/ref&gt; ការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយហិង្សារវាងក្រុមបាតុករប៉ាឡេស្ទីននិងកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានរីកពុះផុលកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅពេញមួយឆ្នាំ១៩៨៩ ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សជាច្រើននាក់បាត់បង់ជីវិត និងបង្កើនភាពតានតឹងខ្លាំងបន្ថែមនៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដែលអ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលបានដាក់ចេញនូវវិធានការតឹងរ៉ឹងមានដូចជាបម្រាមគោចរ និងការបិទខ្ទប់មិនឱ្យចេញចូលដោយសេរី ក្នុងគោលបំណងបង្ក្រាបចលនាអ៊ីនធីហ្វាដា និងរក្សាស្ថេរភាពគ្រប់គ្រងលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដែលខ្លួនកំពុងកាន់កាប់។&lt;ref name=&quot;Hillier-1998&quot;/&gt;

[[File:Intifada in Gaza Strip (FL45956496).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពកំឡុង[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីមួយ]]នៅហ្កាហ្សា ឆ្នាំ១៩៨៧]]
[[សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ]]ឆ្នាំ១៩៩០–១៩៩១ បានឆក់ទាញយកចំណាប់អារម្មណ៍បន្ថែមកាន់តែខ្លាំងពីសហគមន៍អន្តរជាតិរហូតដល់ចាប់ផ្ដើមមានចំណាត់ការការទូតរុករកដំណោះស្រាយដោយសន្តិភាព។&lt;ref name=&quot;The Washington Post-2024&quot;&gt;{{Cite news |date=2 January 2024 |title=Opinion {{!}} WHY ARAFAT BACKED SADDAM |url=https://www.washingtonpost.com/archive/opinions/1990/08/26/why-arafat-backed-saddam/904a9366-c1e0-4294-ab64-1391b0e3b452/ |access-date=31 July 2026 |newspaper=The Washington Post|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MIFTAH&quot;&gt;{{Cite web |title=MIFTAH – Palestine and Iraq |url=http://www.miftah.org/Display.cfm?DocId=3335&amp;CategoryId=8 |access-date=31 July 2026 |website=MIFTAH}}&lt;/ref&gt; មេដឹកនាំអ៊ីរ៉ាក់ លោក[[សាដាម ហ៊ូសេន]]គឺជាថ្នាក់ដឹកនាំរដ្ឋមួយរូបដែលតែងតែគាំទ្រដល់បុព្វហេតុជាតិប៉ាឡេស្ទីន ហើយជាថ្នូរ លោកបានទទួលការគាំទ្រសងគុណវិញពីមេដឹកនាំប៉ាឡេស្ទីន លោកអារ៉ាហ្វាត់ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមនោះ។ បន្ទាប់ពី[[ការឈ្លានពានរបស់អ៊ីរ៉ាក់លើគុយវ៉ែត|បានឈ្លានពានគុយវ៉ែត]] លោកសាដាមបានធ្វើឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិភ្ញាក់ផ្អើលដោយដាក់បង្ហាញជូននូវផែនការសន្តិភាពមួយដល់អ៊ីស្រាអែល ដោយក្នុងនោះ លោកបានដាក់លក្ខខណ្ឌថា កងកម្លាំងអ៊ីរ៉ាក់នឹងដកខ្លួនចេញពីគុយវ៉ែត ប្រសិនបើអ៊ីស្រាអែលព្រមដកទ័ពខ្លួនចេញពីតំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា ក្រុងយេរូសាឡឹមខាងកើត និងតំបន់ហ្កូឡាន។&lt;ref name=&quot;The Washington Post-2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MIFTAH&quot; /&gt; សំណើ​សន្តិភាពនេះចុងក្រោយ​ត្រូវ​បាន​បដិសេធ ហើយ​សាដាមបន្ទាប់មកក៏បាន​បញ្ជា​បាញ់​មីស៊ីល​ប្រភេទស៊្កូដ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ទឹកដី​អ៊ីស្រាអែល ខណៈប៉ាឡេស្ទីន​បានចេញមុខ​គាំទ្រសកម្មភាពនេះ។ សង្គ្រាមមួយនេះដែរបានចាប់ដៃបង្ខំ[[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]]និងគុយវ៉ែតឱ្យបណ្ដេញប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនចេញពីប្រទេសរបស់ខ្លួន ព្រោះថារដ្ឋាភិបាលរបស់ពួកគេបានគាំទ្រ[[អ៊ីរ៉ាក់]]។&lt;ref name=&quot;The Washington Post-2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MIFTAH&quot; /&gt;

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូត្រូវបានចុះរវាងអ៊ីស្រាអែល និងអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន (អ.រ.ប.) បង្កើត[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.ប.) ឡើង និងបើកផ្លូវត្រួសត្រាយឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាព។&lt;ref name=&quot;Murphy-1993&quot;/&gt; លោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងជាប្រធាននៃអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនដែលទើបបង្កើតថ្មីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ ដែលជាជំហានដ៏សំខាន់ដំបូងមួយឆ្ពោះទៅរកការគ្រប់គ្រងដោយស្វយ័ត។{{refn|group=ស|name=control}}

[[File:Leader of the PLO, Yasser Arafat, 1996 Dan Hadani Archive.jpg|thumb|លោក[[យ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់]]ជាប្រធានាធិបតីប៉ាឡេស្ទីនដំបូង​ ដោយបានបម្រើការពីឆ្នាំ១៩៨៩ រហូតដល់ឆ្នាំ២០០៤។]]
អ៊ីស្រាអែលបានទទួលស្គាល់ អ.រ.ប. ថាជាក្រុមតំណាងរបស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន ជាថ្នូរ អ.រ.ប. ត្រូវទទួលស្គាល់សិទ្ធិអត្ថិភាពរបស់អ៊ីស្រាអែល និងព្រមទាំង[[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៤២|សេចក្ដីសម្រេច អ.ស.ប. លេខ ២៤២]] និង[[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ​ ៣៣៨|លេខ ៣៣៨]] ហើយត្រូវលះបង់នូវចលនាតស៊ូប្រដាប់អាវុធ &quot;ហិង្សា និងភេរវកម្ម&quot; របស់ខ្លួនចោល។&lt;ref name=&quot;Murphy-1993&quot;&gt;{{cite web|first1=Kim |last1=Murphy |title=Israel and PLO, in Historic Bid for Peace, Agree to Mutual Recognition : Mideast: After decades of conflict, accord underscores both sides' readiness to coexist. Arafat reaffirms the renunciation of violence in strong terms. |date=10 September 1993 |access-date=5 មករា 2022 |website=Los Angeles Times |url=https://articles.latimes.com/1993-09-10/news/mn-33546_1_mutual-recognition |archive-url=https://web.archive.org/web/20100423205723/http://articles.latimes.com/1993-09-10/news/mn-33546_1_mutual-recognition |archive-date=23 មេសា 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ជាលទ្ធផល នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ អ.រ.ប. បានបង្កើតរដ្ឋបាលដែនដីមួយហៅ[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន|អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] (ហៅកាត់ថា អ.ជ.ប. ឬ អ.ប.) ដោយវាមានមុខងារអនុវត្តកិច្ចការមួយចំនួនរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ ដូចដែលបានគ្រោងទុកនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ អ៊ីស្រាអែលបានអនុញ្ញាតឱ្យ អ.រ.ប. បង្កើតស្ថាប័នរដ្ឋបាលបណ្តោះអាសន្ននៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន ដែលមានទម្រង់ជា អ.ជ.ប.។&lt;ref name=GA52250&gt;{{UN document |docid=A/RES/52/250 |body=A |type=R |session=52 |resolution_number=52/250 |title=Participation of Palestine in the work of the United Nations |date=13 July 1998}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICJ-2004&quot;&gt;{{cite web |title=Written Statement Submitted by Palestine |date=30 January 2004 |access-date=5 មករា 2022 |website=[[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) |url=http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205004758/http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf |archive-date=5 February 2009 |url-status=dead |pages=44–49 |postscript=none |archivedate=5 កុម្ភៈ 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205004758/http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf }}, in {{cite web |title=Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory (Index) |date=10 December 2003 |access-date=5 មករា 2022 |website=International Court of Justice |url=http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&amp;p2=4&amp;code=mwp&amp;case=131&amp;k=5a&amp;p3=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007033944/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&amp;p2=4&amp;code=mwp&amp;case=131&amp;k=5a&amp;p3=0 |archive-date=7 តុលា 2012 |url-status=dead |format=PDF |postscript=none |archivedate=7 តុលា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121007033944/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&amp;p2=4&amp;code=mwp&amp;case=131&amp;k=5a&amp;p3=0 }}, referred to the ICJ by {{UN document |docid=A/RES/ES-10/14 |body=A |type=R |resolution_number=ES-10/14 |document_number=Agenda item 5 |title=Illegal Israeli actions in Occupied East Jerusalem and the rest of the Occupied Palestinian Territory |date=12 December 2003 |meeting=Tenth emergency special session; 23rd plenary meeting |accessdate=5 មករា 2022}}&lt;/ref&gt; អាស្រ័យដូច្នេះ អ.ជ.ប. មានអំណាចរដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងលើប្រជាជនស៊ីវិលនៅក្នុង[[បរិពន្ធភូមិប៉ាឡេស្ទីន|តំបន់ ខ (B)]] និងអំណាចគ្រប់គ្រងលើប្រជាជនស៊ីវិលនិងសន្តិសុខនៅក្នុងតំបន់ ក (A) តែគ្មានអំណាចមុខងារអ្វីពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងតំបន់ គ (C) ឡើយ។&lt;ref name=&quot;ICJ-2004&quot; /&gt;

នៅឆ្នាំ២០០៧ ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]បានឡើងកាន់កាប់តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា ហើយទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក៏ត្រូវបែងចែកជាពីរដោយបន្សល់ទុកគណបក្ស[[ហ្វាតា]]របស់លោក[[ម៉ះមូដ អាបាស់|អាបាស់]]ឱ្យគ្រប់គ្រងតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]&lt;ref name=alarabiya0701&gt;{{cite news|title=Hamas leader's Tunisia visit angers Palestinian officials |date=7 January 2012 |access-date=6 មករា 2022 |website=Al Arabiya News |url=http://english.alarabiya.net/articles/2012/01/07/186930.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108052540/http://english.alarabiya.net/articles/2012/01/07/186930.html |archive-date=8 មករា 2012 |url-status=live |agency=Agence France-Presse (AFP) }}&lt;/ref&gt; ខណៈក្រុមហាម៉ាស់នៅគ្រប់គ្រងតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ នៅអំឡុងខែមេសា ឆ្នាំ២០១១ ក្រុមភាគីនយោបាយប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងមួយនៃដំណើរផ្សះផ្សា ប៉ុន្តែការប្រកាសអនុវត្តជាផ្លូវការនៃសន្ធិសញ្ញានេះត្រូវផ្អាក&lt;ref name=alarabiya0701 /&gt; រហូតដល់ថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៤ នៅពេលដែល[[រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ២០១៤|រដ្ឋាភិបាលរួបរួម]]មួយត្រូវបានបង្កើតឡើង។&lt;ref&gt;{{cite web|title=Palestinian unity government sworn in by Mahmoud Abbas |date=2 June 2014 |access-date=6 មករា 2022 |website=BBC News Middle East |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-27660218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603033348/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-27660218 |archive-date=3 មិថុនា 2014 |url-status=live |publisher=BBC }}&lt;/ref&gt;

[[ការបោះឆ្នោតសកលប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលដំបូង]]នៅប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ ហើយជាលទ្ធផល លោកអារ៉ាហ្វាត់ក៏បានជាប់ឆ្នោតបន្តកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតី ហើយ[[ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន]]ក៏បានបង្កើតឡើង។ ដោយចាត់អនុវត្តតាមកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ អ៊ីស្រាអែលក៏បានចាប់ផ្តើមដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងរបស់ខ្លួននៅតាមទីប្រជុំជនប៉ាឡេស្ទីនមួយចំនួននៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងដូចដែលបានចែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀង។ ដំណើរកិច្ចចរចារវាងអ៊ីស្រាអែលនិងអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនបាននៅបន្តដដែរ ថ្វីបើវាមានលក្ខណៈយឺតយ៉ាវក្ដី ពិសេសជុំវិញការជជែកពិភាក្សាដ៏ចម្រូងចម្រាសលើអធិបតេយ្យនៃទីក្រុងយេរូសាឡឹម ការតាំងទីលំនៅដោយពលរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលលើដីប៉ាឡេស្ទីន និងវិបត្តិជនភៀសខ្លួនជាដើម។&lt;ref name=&quot;EB-2024b&quot;&gt;{{Cite web |title=Israel – Netanyahu, Politics, Middle East {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Israel/The-second-intifada |access-date=17 August 2026 |website=Encyclopædia Britannica |archive-date=12 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220512210653/https://www.britannica.com/place/Israel/The-second-intifada |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ ដដែរ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលដែលដឹកនាំដោយលោក[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] និងរដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនបានចុះហត្ថលេខាលើ[[ពិធីសារអ៊ីប្រុង]] ដោយឯកសារនោះបានគូសបញ្ជាក់ពីការដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលឡើងវិញទៅក្នុងតំបន់មួយចំនួននៃទីក្រុងអ៊ីប្រុងក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែង ដែលនាំឱ្យរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលមានអំណាចលើទីក្រុងមួយនោះកាន់តែច្រើន។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៩៨ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីនក៏បានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើ[[អនុស្សរណៈទន្លេវ៉ាយ]] ក្នុងគោលដៅពន្លឿនដំណើរការនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ។ នៅក្នុងអនុស្សរណៈនោះ គេបានព្រមព្រៀងគ្នាលើការដកទ័ពរបស់អ៊ីស្រាអែល និងបន្តបង្កើតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសន្តិសុខ។&lt;ref name=&quot;EB-2024b&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;churchtimes.co.uk&quot;&gt;{{Cite web |title=Siege of the Church of the Nativity recalled: 'It was a battle to stay alive' |url=https://www.churchtimes.co.uk/articles/2022/22-april/news/world/siege-of-the-church-of-the-nativity-recalled-it-was-a-battle-to-stay-alive |access-date=17 August 2026 |website=churchtimes.co.uk |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301111022/https://www.churchtimes.co.uk/articles/2022/22-april/news/world/siege-of-the-church-of-the-nativity-recalled-it-was-a-battle-to-stay-alive |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

នៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយកិច្ចព្រមព្រៀងអូស្លូបានចុះ គេឃើញតំបន់គ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលទាំងពីររដ្ឋមានស្ថិរភាពនិងវិបុលភាពជាងមុន ទោះបីជាត្រូវប្រឈមវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចបន្តិចបន្តួចក្ដី។ អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនបានសាងសង់អាកាសយានដ្ឋានទីពីររបស់ប្រទេសនៅក្នុងតំបន់ហ្កាហ្សា បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិយេរូសាឡឹម]]។ ពិធីសម្ពោធបើកអាកាសយានដ្ឋាននេះបានមានការចូលរួមពីសំណាក់ប្រធានាធីបតីអាមេរិកលោក[[ប៊ីល គ្លីនតុន]] និងលោក[[នែលសុន ម៉ង់ដេឡា]]។ នៅឆ្នាំ១៩៩៩ លោក[[អេហ៊ូដ បារ៉ាក់]]បានឡើងធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល ដោយលោកបានបន្តកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងសម្រេចចុងក្រោយជាមួយប៉ាឡេស្ទីន។

===អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីពីរ និងសង្គ្រាមស៊ីវិល===
{{Further|អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីពីរ|ជម្លោះហ្វាតា–ហាម៉ាស់|សមរភូមិហ្កាហ្សា (២០០៧)}}
[[File:אוקטובר 2000 1.jpg|thumb|កោលាហលនៅទីក្រុងអ៊ីប្រុងក្នុងឆ្នាំ២០០០]]
កិច្ចប្រជុំសន្តិភាពកំពូលរវាងលោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ និងលោកអេហ៊ូដ បារ៉ាក់ត្រូវបានចូលរួមសម្របសម្រួលដោយលោកប៊ីល គ្លីនតុននៅក្នុងឆ្នាំ២០០០។ វាត្រូវបានគេបម្រុងទុកជាកិច្ចព្រមព្រៀងចុងក្រោយ ដែលនឹងបញ្ចប់ជម្លោះរវាងភាគីទាំងសងខាងជាអចិន្ត្រៃយ៍។ ទោះជាយ៉ាងណា កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានរលំបរាជ័យក្រោយពីគ្មានការយល់ស្របអ្វីទៅលើដំណោះស្រាយបញ្ហាជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីន អធិបតេយ្យភាពលើទីក្រុងយេរូសាឡឹម និងកង្វល់សន្តិសុខរបស់អ៊ីស្រាអែល។ ភាគីទាំងពីរបានចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះការបរាជ័យនៃកិច្ចប្រជុំនោះ ហើយវាក៏បានក្លាយជាកត្តាចម្បងមួយដែលជំរុញឱ្យផ្ទុះការបះបោរបន្ទាប់ពីនេះដែរ។&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20050928&quot;&gt;{{Cite web |title=Al-Aqsa intifada timeline |url=https://www.aljazeera.com/news/2005/9/28/al-aqsa-intifada-timeline |access-date=17 August 2026 |publisher=Al Jazeera |archive-date=10 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610155205/https://www.aljazeera.com/news/2005/9/28/al-aqsa-intifada-timeline |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC-ME-3677206&quot;&gt;{{Cite news |date=29 September 2004 |title=Al-Aqsa Intifada timeline |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3677206.stm |access-date=17 August 2026 |archive-date=2 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160702011849/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3677206.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០០ មេដឹកនាំបក្សប្រឆាំង[[លីគុដ]] លោក[[អារីយ៉ែល ឆារ៉ន]]បានធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចចូលទៅកាន់ភ្នំប្រាសាទ និងបានថ្លែងសុន្ទរកថាដ៏ចម្រូងចម្រាសមួយ ដែលជាហេតុបង្កឱ្យប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននៅទីក្រុងយេរូសាឡឹមជាច្រើននាក់ផ្ទុះខឹងសម្បារ។ ភាពតានតឹងបានកើនឡើងទៅជាកុបកម្មរហូតដល់មានការប៉ះទង្គិចបង្ហូរឈាមគ្នានៅជុំវិញទីក្រុងយេរូសាឡឹម។ កំណើនអំពើហិង្សាបាននាំឱ្យអាកាសយានដ្ឋានក្រុងយេរូសាឡឹមបិទទ្វារ ហើយមកដល់សព្វថ្ងៃនេះគឺនៅមិនទាន់បានបើកវិញនៅឡើយទេ។ កុបកម្មកាន់តែច្រើនឡើងៗរវាងជនជាតិជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់បានបន្តកើតឡើងនៅក្នុង[[បាតុកម្មខែតុលា ឆ្នាំ២០០០ នៅអ៊ីស្រាអែល|ខែតុលា ឆ្នាំ២០០០]] នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20050928&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BBC-ME-3677206&quot; /&gt;

នៅក្នុងខែតុលាដដែរ ទាហានអ៊ីស្រាអែលចំនួនពីរនាក់ត្រូវបានបាតុករប៉ាឡេស្ទីនសម្លាប់ដោយសាហាវព្រៃផ្សៃនៅទីក្រុង[[រ៉ាំអាឡា]]។ រវាងខែវិច្ឆិកា និងខែធ្នូ ការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន និងអ៊ីស្រាអែលបានកើនឡើងបន្ថែមទៀត។ នៅឆ្នាំ២០០១ [[កិច្ចប្រជុំកំពូលតាបា]]ត្រូវបានធ្វើឡើងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីន ប៉ុន្តែកិច្ចប្រជុំកំពូលនេះត្រូវបរាជ័យ ហើយដំណាលៗគ្នានោះដែរ លោកអារីយ៉ែល ឆារ៉នក៏បានជាប់ឆ្នោតក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល។ នៅក្នុងឆ្នាំដដែរ ការវាយប្រហារដោយក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីនទៅលើអ៊ីស្រាអែលបានកើនឡើងខ្ពស់គួរឱ្យកត់សម្គាល់។ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់|អាកាសយានដ្ឋានហ្កាហ្សា]]ត្រូវបានកងទ័ពអ៊ីស្រាអែលបាញ់បំផ្លាញចោលនៅក្នុងឆ្នាំ២០០១ ដោយអះអាងថា វាគឺជាសកម្មភាពសងសឹកចំពោះការវាយប្រហារពីមុនៗដោយក្រុមហាម៉ាស់។&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20050928&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BBC-ME-3677206&quot; /&gt;

[[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ១៣៩៧|សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ អ.ស.ប. លេខ ១៣៩៧]] ត្រូវបានអនុម័តនៅដើមឆ្នាំ២០០២ ដោយបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវ[[ដំណោះស្រាយរដ្ឋពីរ]] និងបង្កើតមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ប្លង់គម្រោងឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាព។&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20050928&quot; /&gt; ក្នុងកំឡុង[[កិច្ចផ្ដួចផ្ដើមសន្តិភាពអារ៉ាប់|កិច្ចប្រជុំកំពូលសន្តិភាព]]មួយនៅទីក្រុង[[បៃរូត]] រដ្ឋសមាជិកទាំងប៉ុន្មាននៃ[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]បានគាំទ្រជាឯកច្ឆ័ន្ទទៅលើសំណើចង់បិទបញ្ចប់ជម្លោះអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែល&lt;ref name=shadow&gt;[http://www.abc.net.au/lateline/stories/s516352.htm Latest suicide attack overshadows Arab summit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071205172923/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s516352.htm |date=December 5, 2007 }}. ''Lateline''. Australian Broadcasting Corporation. Program originally broadcast March 28, 2002.&lt;/ref&gt; ប៉ុន្តែវាត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលបដិសេធ។&lt;ref name=relaunch&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6501573.stm Arab leaders relaunch peace plan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219123330/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6501573.stm |date=December 19, 2008 }}. BBC News. March 28, 2007.&lt;/ref&gt;

នៅក្នុងឆ្នាំ២០០២ ដដែរ អ៊ីស្រាអែលបានបើក[[ប្រតិបត្តិការខែលការពារ]]បន្ទាប់ពីផ្ទុះមាន[[ហេតុការណ៍សម្លាប់រង្គាលថ្ងៃបុណ្យរំលង|ហេតុការណ៍សម្លាប់រង្គាល]]ក្នុងថ្ងៃ[[បុណ្យរំលង]]។ [[សមរភូមិជេនីន (២០០២)|ការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងស្វិតស្វាញ]]រវាងកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែល និងយុទ្ធជនប៉ាឡេស្ទីនបានផ្ទុះឡើងនៅក្រុង[[ជេនីន]]ជាលទ្ធផល។&lt;ref name=&quot;BBC-ME-3677206&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;churchtimes.co.uk&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=10 May 2002 |title=Church siege ending after 39 days |url=https://www.theguardian.com/world/2002/may/10/israel.cyprus |access-date=18 August 2026 |work=The Guardian|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងនោះដែរ [[ព្រះសហគមន៍នៃកំណើតព្រះយេស៊ូ]]ត្រូវបានឡោមព័ទ្ធដោយកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលអស់រយៈពេលមួយសប្តាហ៍រហូតដល់មានការចរចាត្រូវគ្នាវិញ ដែលធ្វើឱ្យកងទ័ពអ៊ីស្រាអែលបានដកខ្លួនចេញពីបវិវេណវិហារនោះ។ នៅចន្លោះឆ្នាំ២០០៣ និងឆ្នាំ២០០៤ ក្រុមនៃ[[កុលសម្ព័ន្ធកាវ៉ាស៊ីម៉ា]]ក្នុងទីក្រុងអ៊ីប្រុងត្រូវបានកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលសម្លាប់ ឬបានបំផ្ទុះខ្លួនដោយប្រើគ្រាប់បែកអត្តឃាត។&lt;ref name=&quot;BBC-ME-3677206&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;EB-2024b&quot; /&gt; លោកអារីយ៉ែល ឆារ៉នជាចុងក្រោយបានបញ្ជាឱ្យសាងសង់[[របាំងវ៉េសប៊ែង|របាំងពុះចែក]]តំបន់ប៉ាឡេស្ទីនគ្រប់គ្រងចេញពីតំបន់ទីតាំងលំនៅរបស់ពលរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលក្នុងវ៉េសប៊ែង ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការវាយប្រហារណាមួយនាពេលអនាគតទៀត។&lt;ref name=&quot;BBC-ME-3677206&quot; /&gt;

[[File:Demonstration against road block, Kafr Qaddum, March 2012 3.JPG|thumb|បាតុកម្មប្រឆាំងនឹងការបិទផ្លូវធ្វើដំណើរនៅក្រុង[[កាហ្វ្ររកាដដុំ]], មីនា ២០១២]]
នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥ បន្ទាប់ពីការអនុវត្តផែនការផ្តាច់ខ្លួនជាឯកតោភាគីរបស់អ៊ីស្រាអែល អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនបានទទួលការគ្រប់គ្រងពេញលេញលើតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា លើកលែងតែនៅតាមព្រំដែន ដែនអាកាស និងដែនទឹករបស់វា។{{refn|group=ស|name=control|អ៊ីស្រាអែលបានអនុញ្ញាតឱ្យ[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន|អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]អនុវត្តមុខងារមួយចំនួននៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនអាស្រ័យលើ[[តំបន់វ៉េសប៊ែងនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូទីពីរ|ចំណាត់ថ្នាក់តំបន់]]។ វាមានអន្តរាគមន៍តិចតួច (រក្សាការគ្រប់គ្រងតាមព្រំដែនដូចជា៖ ផ្លូវអាកាស&lt;ref name=GazaSeaAir&gt;[http://www.btselem.org/english/Gaza_Strip/Control_on_Air_space_and_territorial_waters.asp Israel's control of the airspace and the territorial waters of the Gaza Strip] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605005942/http://www.btselem.org/english/Gaza_Strip/Control_on_Air_space_and_territorial_waters.asp |date=5 June 2011 }}.&lt;/ref&gt; ដែនសមុទ្រហួសពី[[ផ្ទៃទឹកខាងក្នុង]],&lt;ref name=GazaSeaAir /&gt;&lt;ref&gt;[http://dissidentvoice.org/wp-content/uploads/2009/12/Gaza-map-08s-fishing-limits-20090119.jpg Map of Gaza fishing limits, &quot;security zones&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726000805/http://dissidentvoice.org/wp-content/uploads/2009/12/Gaza-map-08s-fishing-limits-20090119.jpg |date=26 July 2011 }}.&lt;/ref&gt; [[បេសកកម្មជំនួយព្រំដែនសហភាពអឺរ៉ុបនៅរ៉ាហ្វា|ដីគោក]]&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Israels+Disengagement+Plan-+Renewing+the+Peace+Process+Apr+2005.htm Israel's Disengagement Plan: Renewing the Peace Process] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070302014936/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Israels%20Disengagement%20Plan-%20Renewing%20the%20Peace%20Process%20Apr%202005.htm |date=2 March 2007 }}: &quot;Israel will guard the perimeter of the Gaza Strip, continue to control Gaza air space, and continue to patrol the sea off the Gaza coast. ... Israel will continue to maintain its essential military presence to prevent arms smuggling along the border between the Gaza Strip and Egypt (Philadelphi Route), until the security situation and cooperation with Egypt permit an alternative security arrangement.&quot;&lt;/ref&gt;) នៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា (ផ្នែកខាងក្នុងរបស់វា និងតំបន់ព្រំដែនគោកជាប់ប្រទេសអេហ្ស៊ីបគឺស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមហាម៉ាស់) និងអន្តរាគមន៍កម្រិតផ្សេងៗគ្នានៅកន្លែងផ្សេងទៀត។&lt;ref name=HumanRightsWatch&gt;{{cite web |title=Israel: 'Disengagement' Will Not End Gaza Occupation |publisher=[[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]] |date=29 October 2004 |url=https://www.hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081101210931/http://hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm |archive-date=1 វិច្ឆិកា 2008 |url-status=dead |archivedate=1 វិច្ឆិកា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081101210931/http://hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Gold, Dore |title=Legal Acrobatics: The Palestinian Claim that Gaza Is Still 'Occupied' Even After Israel Withdraws |journal=Jerusalem Issue Brief |volume=5 |issue=3 |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |date=26 August 2005 |url=http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm |archive-date=21 មិថុនា 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Bell, Abraham |title=International Law and Gaza: The Assault on Israel's Right to Self-Defense |journal=Jerusalem Issue Brief |volume=7 |issue=29 |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |date=28 January 2008 |url=http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm |archive-date=21 មិថុនា 2010 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Transcript |title=Address by FM Livni to the 8th Herzliya Conference |publisher=[[ក្រសួងកិច្ចការបរទេស (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងកិច្ចការបរទេសអ៊ីស្រាអែល]] |date=22 January 2008 |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches+by+Israeli+leaders/2008/Address+by+FM+Livni+to+the+8th+Herzliya+Conference+22-Jan-2008.htm?DisplayMode=print |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026025009/http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches%2Bby%2BIsraeli%2Bleaders/2008/Address%2Bby%2BFM%2BLivni%2Bto%2Bthe%2B8th%2BHerzliya%2BConference%2B22-Jan-2008.htm?DisplayMode=print |archive-date=26 តុលា 2011 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Salih, Zak M. |title=Panelists Disagree Over Gaza's Occupation Status |publisher=[[សាលាច្បាប់នៃសាកលវិទ្យាល័យវឺជីញ៉ា]] |date=17 November 2005 |url=http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm |archive-date=3 មីនា 2016 |url-status=dead |archivedate=3 មីនា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm }}&lt;/ref&gt; សូមមើល[[តំបន់កាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល]]។}} បន្ទាប់ពី[[ជម្លោះហ្វាតា–ហាម៉ាស់|ជម្លោះផ្ទៃក្នុងប៉ាឡេស្ទីន]]បានកន្លងផុតទៅនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]បានឡើងកាន់កាប់តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយទុកឱ្យហ្វាតារក្សាការគ្រប់គ្រងនៅតំបន់វ៉េសប៊ែង។ ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៧ មក តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហាម៉ាស់ និងតំបន់វ៉េសប៊ែងដោយហ្វាតា។&lt;ref name=Guardian&gt;{{cite news |title=Hamas takes control of Gaza |url=https://www.theguardian.com/world/2007/jun/15/israel4 |access-date=6 មករា 2022 |newspaper=Guardian |date=15 June 2007 |location=London |first1=Ian |last1=Black |first2=Mark |last2=Tran}}&lt;/ref&gt;

==ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ==
{{Main|ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបាន[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋចំនួន ១៣៨ នៅក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣]] របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១២ ប៉ាឡេស្ទីនមានស្ថានភាពជា[[អង្គសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋអ្នកសង្កេតការណ៍-មិនមែនជាសមាជិក]]នៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ។&lt;ref name=&quot;Charbonneau&quot;&gt;{{cite web|first1=Louis |last1=Charbonneau |title=Palestinians win implicit U.N. recognition of sovereign state |date=29 November 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605091657/https://www.reuters.com/article/2012/11/29/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129 |archive-date=5 មិថុនា 2014 |url-status=live |publisher=Thomson Reuters }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lederer&quot;&gt;{{cite web |first1=Edith M |last1=Lederer |title=Live Stream: Palestine asks United Nations for a 'birth certificate' ahead of vote |date=30 November 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=www.3news.com |url=http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116091340/http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj |archive-date=16 មករា 2013 |url-status=dead |publisher=MediaWorks TV |location=New Zealand |archivedate=16 មករា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116091340/http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj }}&lt;/ref&gt;

នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១២ ក្នុងលទ្ធផលបោះឆ្នោត ១៣៨–៩ (ដោយមានរដ្ឋអនុបវាទចំនួន ៤១  និងរដ្ឋអវត្តមានចំនួនប្រាំ)&lt;ref name=GA11317&gt;{{cite web|title=United Nations Sixty-seventh General Assembly: General Assembly Plenary, 44th &amp; 45th Meetings (PM &amp; Night). GA/11317: General Assembly Votes Overwhelmingly to Accord Palestine 'Non-Member Observer State' Status in United Nations |date=29 November 2012 |access-date=7 មករា 2022 |website=un.org |url=https://www.un.org/News/Press/docs/2012/ga11317.doc.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121130083931/http://www.un.org/News/Press/docs//2012/ga11317.doc.htm |archive-date=30 វិច្ឆិកា 2012 |url-status=live |publisher=អង្គការសហប្រជាជាតិ }}&lt;/ref&gt; មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តដំណោះស្រាយលេខ ៦៧/១៩ ដោយតម្លើងស្ថានការណ៍ប៉ាឡេស្ទីនពី &quot;អង្គសង្កេតការណ៍&quot; មក &quot;រដ្ឋសង្កេតការណ៍-មិនមែនសមាជិក&quot; នៅក្នុងប្រព័ន្ធអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលនេះត្រូវបានខ្លះចាត់ទុកថាជាការទទួលស្គាល់នូវអធិបតេយ្យភាពរបស់អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref name=Charbonneau /&gt;&lt;ref name=&quot;Lederer&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=General Assembly grants Palestine non-member observer State status at UN |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=43640&amp;Cr=palestin&amp;Cr1=#.ULx5U4agTeo |publisher=United Nations News Centre |date=29 November 2012 |access-date=7 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102181348/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=43640&amp;Cr=palestin&amp;Cr1= |archive-date=2 មករា 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=A67L28&gt;{{UN document |docid=A/67/L.28 |body=A |type=A |session=67 |document_number=37 |title=Question of Palestine |date=26 November 2012 |accessdate=7 មករា 2022}} and {{UN document |docid=A/RES/67/19 |body=A |type=R |session=67 |resolution_number=67/19 |title=Status of Palestine in the United Nations |date=29 November 2012 |accessdate=7 មករា 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=AljazeeraNmChng /&gt; អង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុញ្ញាតឱ្យប៉ាឡេស្ទីនដាក់ងារការិយាល័យតំណាងរបស់ខ្លួនប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិជា &quot;បេសកកម្មអ្នកសង្កេតការណ៍អចិន្ត្រៃយ៍នៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ&quot;&lt;ref name=&quot;un.int&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|url-status=dead|title=Website of the State of Palestine's Permanent Observer Mission to the United Nations|archive-date=31 មករា 2013|access-date=2022-01-01|archivedate=2013-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/}}&lt;/ref&gt; ហើយប៉ាឡេស្ទីនបានណែនាំអ្នកការទូតរបស់ខ្លួនឱ្យធ្វើជាតំណាងផ្លូវការនៃ &quot;រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន&quot; ដោយលែងតំណាងឱ្យអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនទៀតឡើយ។&lt;ref name=AljazeeraNmChng /&gt; នៅថ្ងៃទី១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១២ ប្រធានពិធីសាររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិលោកយេអូឆេអូល យូនបានប្រកាសថា &quot;ឈ្មោះរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនដែលបានកំណត់នឹងត្រូវយកមកប្រើប្រាស់ដោយលេខាធិការដ្ឋាននៅក្នុងឯកសារផ្លូវការរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិទាំងអស់&quot;។&lt;ref name=Gharib&gt;{{cite news|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|title=U.N. Adds New Name: &quot;State of Palestine&quot;|last=Gharib|first=Ali|date=20 December 2012|access-date=7 មករា 2022|website=The Daily Beast|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221170726/http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|archive-date=21 ធ្នូ 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; គិតត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៩ រដ្ឋសមាជិកចំនួន ១៣៨ (៧១.៥%) នៃរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣ នៃអង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref name=A67L28 /&gt; ប្រទេសមួយចំនួនមិនបានទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមែនប៉ុន្តែពួកគេបានទទួលស្គាល់ PLO ជា &quot;តំណាងនៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន&quot;។ គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិរបស់ PLO ត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដោយក្រុមប្រឹក្សាជាតិប៉ាឡេស្ទីនដើម្បីបំពេញមុខងារជារដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref name=GiE&gt;{{Cite book|title=Armed Struggle and the Search for State: The Palestinian National Movement, 1949–1993|first1=Yezid|last1=Sayigh|edition=illustrated|publisher=Oxford University Press|page=624|isbn=978-0-19-829643-0}} &lt;/ref&gt;

==ភូមិសាស្ត្រ==
{{Main|ភូមិសាស្ត្ររដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
ទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺស្ថិតនៅក្នុងតំបន់[[ឡេវ៉ាន]]។ [[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]មានព្រំប្រទល់ជាប់សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេនៅភាគខាងលិច ប្រទេសអេហ្ស៊ីបនៅភាគខាងត្បូង និងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅភាគខាងជើង និងកើត។ ចំណែកឯតំបន់វ៉េសប៊ែងវិញមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសហ្សកដានីនៅភាគខាងកើត ហើយនិងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅភាគខាងជើង 
ត្បូង និងលិច។ ដូចនេះ តំបន់​ទាំងពីររបស់​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីនមិនមាន​ព្រំដែន​ភូមិសាស្ត្រ​ជាប់ជាមួយ​គ្នា​នោះទេដោយ​វាត្រូវបាន​បំបែក​ដោយទឹកដី​អ៊ីស្រាអែល។ បើរាប់ទឹកដីទាំងពីរបញ្ចូលគ្នា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននឹងក្លាយជាប្រទេសធំជាងគេទី ១៦៣ នៅលើពិភពលោក។&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://data.un.org/CountryProfile.aspx/_Images/CountryProfile.aspx?crName=State+of+Palestine|title=UNdata &amp;#124; country profile &amp;#124; State of Palestine|website=data.un.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/state-of-palestine-population/|title=State of Palestine Population (2020) – Worldometer|website=www.worldometers.info}}&lt;/ref&gt;

បច្ចុប្បន្ន ប៉ាឡេស្ទីនកំពុងតែប្រឈមនឹងបញ្ហាបរិស្ថានជាច្រើន ពិសេសនៅតំបន់ហ្កាហ្សាដែលមានបញ្ហាដូចជា៖ [[វាលលំហកម្ម]] កំណើននៃកម្រិតបរិមាណអំបិលនៅក្នុងទឹកសាប ទឹកសម្អុយ ជំងឺក្នុងទឹក គុណភាពដីធ្លាក់ចុះ តំហយ និងកំណើនជាតិពុលក្នុងធនធានទឹកក្រោមដី។ នៅតំបន់វ៉េសប៊ែងក៏ជួបបញ្ហាស្រដៀងៗគ្នានេះដែរ ហើយទោះបីជាប្រភពទឹកសាបមានច្រើនជាងនៅតំបន់ហ្កាហ្សាក្តី ប៉ុន្តែមធ្យោបាយប្រើប្រាស់នូវមានកំណត់នៅឡើយដោយសារតែជម្លោះកំពុងតែកើតមានក្នុងតំបន់។&lt;ref name=&quot;al Haq&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.alhaq.org/search|title=Search|website=www.alhaq.org|access-date=2022-01-09|archivedate=2022-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220223092458/https://www.alhaq.org/search|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===អាកាសធាតុ===
សីតុណ្ហភាពនៅប៉ាឡេស្ទីនមានការប្រែប្រួលខ្លាំង។ អាកាសធាតុនៅតំបន់វ៉េសប៊ែងភាគច្រើនមានលក្ខណៈដូចអាកាសធាតុសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេដោយតំបន់ខ្ពង់រាបរាងត្រជាក់ជាងតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងលិចបន្តិច។ នៅភាគខាងកើត តំបន់មួយផ្នែកនៃវ៉េសប៊ែងត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយ[[វាលលំហជូឌី]] ឯតំបន់ភាគខាងលិចជាប់នឹង[[សមុទ្រដេដស៊ី|សមុទ្រមរណៈ]]ដោយមានលក្ខណៈអាកាសធាតុស្ងួតហែង និងក្តៅ។ ហ្កាហ្សាមាន[[អាកាសធាតុក្តៅពាក់កណ្តាលស្ងួតហែង]] ជាមួយនឹងរដូវរងាកម្រិតស្រាល។&lt;ref name=&quot;GS&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/palestine/gaza.htm |title=Gaza |publisher=Global Security |access-date=9 មករា 2022}}&lt;/ref&gt; និទាឃរដូវកើតមាននៅចន្លោះខែមីនា ដល់ខែមេសា ហើយខែដែលក្តៅបំផុតគឺរវាងខែកក្កដា និងខែសីហាដែលសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ជាមធ្យមគឺ ៣៣°C ។ ខែដែលត្រជាក់បំផុតគឺខែមករាដោយមានសីតុណ្ហភាពជាធម្មតា ៧°C ។ ភ្លៀងគឺកម្រមានធ្លាក់ណាស់ ហើយជាទូទៅភ្លៀងមានធ្លាក់នៅចន្លោះខែវិច្ឆិកា និងខែមីនាជាមួយនឹងអត្រាទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំប្រហែល ១១៦ មម។&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{cite web |url=http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx?&amp;wealocations=wc%3a11884&amp;q=Gaza%2c+Gaza+Strip&amp;setunit=C |title=Monthly Averages for Gaza, Gaza Strip |publisher=MSN Weather |access-date=9 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210101355/http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx |archive-date=10 កុម្ភៈ 2009 |url-status=dead |archivedate=2009-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210101355/http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx }}&lt;/ref&gt;

==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ==
{{Main|រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីន}}
[[File:PalestinianLegislativeCouncilGazaCity.jpg|thumb|អគារ​[[ក្រុមប្រឹក្សា​នីតិបញ្ញត្តិ​ប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមប្រឹក្សា​នីតិ]]ត្រូវបានបំផ្លាញនៅក្នុង[[ជម្លោះ​ហ្កាហ្សា–​អ៊ីស្រាអែល]]។]]
រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានស្ថាប័ននយោបាយដូចខាងក្រោមដែលមានទំនាក់ទំនងខ្ពស់ជាមួយនឹង[[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (PLO)៖
*[[ប្រធានាធិបតីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[រដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋដូមីនីកេន]] |title=Comunicado Conjunto para Establecimiento Relaciones Diplomaticas entre la Republica Dominican y el Estado de Palestina |trans-title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ អង់គ្លេស និងអារ៉ាប់) Joint Communique on the Establishment of Diplomatic Relations between the Dominican Republic and the State of Palestine |url=http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf |date=15 July 2009 |publisher=ក្រសួងការបរទេសនៃ[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកេន]] |access-date=9 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815175157/http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf |archive-date=15 August 2011 |quote=''Presidente del Estado de Palestina'' [ប្រធានរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]. |url-status=dead |archivedate=15 សីហា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110815175157/http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf }}&lt;/ref&gt;{{refn|group=ស|name=PLOchair|រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ប្រធានាធិបតីសរុបទាំងពីរនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺលោក[[យ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់]] និងអ្នកស្នងតំណែងរបស់គាត់លោក[[ម៉ះមូដ អាបាស់]]សុទ្ធតែត្រូវបានតែងតាំងជា[[ប្រធានគណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិនៃអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]]ពីដំបូងមុននឹងក្លាយជាប្រធានាធិបតី។&lt;ref name=A67L28 /&gt;&lt;ref name=GiE /&gt; សូមមើល[[ថ្នាក់ដឹកនាំស្ថាប័នប៉ាឡេស្ទីន]]។}} – តែងតាំងដោយ[[ក្រុមប្រឹក្សាកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន]]&lt;ref name=&quot;p2008&quot;&gt;[http://www.miftah.org/PrinterF.cfm?DocId=18244  PLO Body Elects Abbas 'President of Palestine'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170901155712/http://www.miftah.org/PrinterF.cfm?DocId=18244 |date=1 September 2017 }} 25 November 2008. Agence France-Presse (via ''MIFTAH''). ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 9 មករា 2022. &lt;/ref&gt;
*[[ក្រុមប្រឹក្សាជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] – សភាដែលបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនឡើង&lt;ref name=declaration1988 /&gt;
*[[គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិនៃអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] – អនុវត្តមុខងាររបស់រដ្ឋាភិបាលនិរទេស&lt;ref name=A67L28 /&gt;&lt;ref name=GiE /&gt;&lt;ref name=unescogie&gt;{{cite web |author=គណៈកម្មការប្រតិបត្តិអង្គការ[[យូណេស្កូ]] |title=(អង់គ្លេស) Hundred and Thirty-First Session&amp;nbsp;– Item 9.4 of the Provisional Agenda&amp;nbsp;– Request for the Admission of the State of Palestine to UNESCO as a Member State |page=18, Annex II |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000827/082711eo.pdf |publisher=[[យូណេស្កូ]] |date=12 May 1989 |access-date=9 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728145954/http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000827/082711eo.pdf |archive-date=28 កក្កដា 2011 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Palestinian National Council (PNC) |access-date=9 មករា 2022 |website=(អង់គ្លេស) European Institute for Research on Mediterranean and Euro-Arab Cooperation |url=http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806202216/http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ |archive-date=6 សីហា 2011 |url-status=dead |publisher=Medea Institute |archivedate=2011-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806202216/http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ }}&lt;/ref&gt; រក្សាបណ្តាញទំនាក់ទំនងបរទេស។
ស្ថាប័នទាំងនេះគឺមិនស្ថិតនៅក្រោម[[អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]នោះទេហើយជាទូទៅអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនមានស្ថាប័នដូចជា [[ប្រធានអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] [[ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន]] (PLC) និង[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន|គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអាជ្ញាធរ]]។

ឯកសារបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៉ាឡេស្ទីន&lt;ref name=declaration1988 /&gt;  ហើយវាមានលក្ខណៈខុសគ្នាពី[[កតិកាសញ្ញាជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] និង[[ច្បាប់មូលដ្ឋានអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]។

{{multiple image
|align=right
|direction=vertical
|image1=Zones A and B in the occupied palestinian territories.svg
|caption1=ផែនទីនៃអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនដែលបង្ហាញពីទឹកដីបរិពន្ធភូមិរបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន (ពណ៌ក្រហម) ([[តំបន់វ៉េសប៊ែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូលើកទី២|តំបន់ A និង B]])
|image2=West Bank and Gaza Strip location map.svg
|caption2=ផែនទីរដ្ឋបាលប៉ាឡេស្ទីន (ផ្លូវការ)
}}

===បំណែងចែករដ្ឋបាល===
{{ផ្នែកទទេ}}

===ទំនាក់ទំនងបរទេស===
[[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]]គឺជាអ្នកតំណាងឱ្យរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននៅថ្នាក់អន្តរជាតិ។ អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីនមានលក្ខណៈជាអ្នកតំណាងរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគ្រប់រូបភាពនៅក្នុងអង្គការអន្តរជាតិនានាមានដូចជា សមាជិក សហការី ឬអ្នកសង្កេតការណ៍ជាដើម។

===ច្បាប់ និងសន្តិសុខ===
{{Main|សេវាសន្តិសុខប៉ាឡេស្ទីន}}
រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានកងកម្លាំងសន្តិសុខមួយចំនួនរួមមាន [[កងកម្លាំងនគរបាលស៊ីវិលប៉ាឡេស្ទីន|កងកម្លាំងនគរបាលស៊ីវិល]] [[កងកម្លាំងសន្តិសុខជាតិប៉ាឡេស្ទីន|កងកម្លាំងសន្តិសុខជាតិ]] និងសេវាស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ជាដើម ដែលស្ថាប័នទាំងនេះសុទ្ធតែមានមុខងាររក្សាសន្តិសុខ និងការពារប្រជាពលរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន និងរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនជារួម។

==ប្រជាសាស្ត្រ==
{{Main|ប្រជាសាស្ត្រនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 10px&quot;
! colspan=&quot;4&quot;  style=&quot;text-align:center; background:#cfb;&quot;|ចំនួនប្រជាជន{{UN Population|ref}}
|-
! style=&quot;background:#cfb;&quot;|ឆ្នាំ
! style=&quot;background:#cfb;&quot;|គិតជាលាន
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|១៩៥០ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|០.៩
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|២០០០ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|៣.២
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|២០១៨ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|៤.៩
|}

យោងតាមការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីនបានឱ្យដឹងថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានប្រជាជនចំនួន ៤,៤២០,៥៤៩ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣។&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population | title=ការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន | publisher=រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន | access-date=10 មករា 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population | archive-date=10 មិថុនា 2015 | url-status=dead | df=dmy-all | archivedate=2015-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population }}&lt;/ref&gt; នៅក្នុងទឹកដីប្រមាណ ៦,០២០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ  ដង់ស៊ីតេប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនមានប្រហែល ៨២៧ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

===សុខភាព===
{{Main|វិស័យសុខាភិបាលនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
យោងតាមក្រសួងសុខាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនបានឱ្យដឹងថា គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៧ រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានមជ្ឈមណ្ឌលថែទាំសុខភាពបឋមចំនួន ៧៤៣ (៥៨៣ នៅវ៉េសប៊ែង និង ១៦០ នៅហ្កាហ្សា) និងមន្ទីរពេទ្យចំនួន ៨១ (៥១ នៅវ៉េសប៊ែង និង ៣០ នៅហ្កាហ្សា)។&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.pniph.org/en/about/overview-of-public-health-in-palestine|title= Overview of Public Health in Palestine|date= 2018|publisher= Palestinian National Institute of Public Health|access-date= 11 មករា 2022|archivedate= 2020-08-12|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200812000103/https://pniph.org/en/about/overview-of-public-health-in-palestine|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

ក្នុងប្រតិបត្តិការក្រោមការឧបត្ថម្ភពី[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]] (WHO)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/health-cluster/about/en/|title=WHO &amp;#124; About Us|website=WHO}}&lt;/ref&gt; ក្រុមការងារសុខាភិបាលនៅលើទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន (oPt) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩ និងតំណាងឱ្យភាពជាដៃគូរបស់អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក និងអន្តរជាតិជាង ៧០ និងទីភ្នាក់ងារអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលបានផ្តល់ក្របខ័ណ្ឌសម្រាប់បុគ្គលិកសុខភាពដែលចូលរួមក្នុងកិច្ចការមនុស្សធម៌នៅ oPt។ ក្រុមសុខាភិបាលទាំងនោះត្រូវមានក្រសួងសុខាភិបាលជាសហប្រធានដើម្បីធានាឱ្យអ្វីៗស្របទៅនឹងគោលនយោបាយ និងផែនការជាតិ។&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://healthclusteropt.org/pages/1/what-is-health-cluster|title=Health Cluster OPT|website=healthclusteropt.org}}&lt;/ref&gt;

===ការអប់រំ===
{{Main|វិស័យអប់រំនៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
អត្រាអក្ខរកម្មរបស់ប៉ាឡេស្ទីនគឺ ៩៦.៣% បើយោងតាមរបាយការណ៍ពីឆ្នាំ២០១៤ របស់កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលនេះជាអត្រាដ៏ខ្ពស់តាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ ប៉ាឡេស្ទីនមាអសទិសភាពខាងអក្ខរកម្មតាមភេទដោយក្នុងនោះស្ត្រីដែលមានអាយុលើសពី ១៥ ឆ្នាំប្រមាណ ៥.៩% ត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនចេះអក្សរបើប្រៀបធៀបទៅនឹងបុរស ១.៦%។&lt;ref name=&quot;undp_palestine_education_2014&quot;&gt;{{cite web|title=Education (2014)|url=http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf|website=United Nations Development Programme|publisher=United Nations|access-date=30 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311023628/http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf|archive-date=11 March 2017|url-status=dead|archivedate=11 មីនា 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170311023628/http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf}}&lt;/ref&gt; អនក្ខរភាពក្នុងចំណោមស្ត្រីបានធ្លាក់ចុះពី ២០.៣% នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ មកតិចជាង ៦% នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៤។&lt;ref name=&quot;undp_palestine_education_2014&quot; /&gt;

===សាសនា===
៩៣% នៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនសរុបគឺជាឥស្លាមសាសនិក&lt;ref&gt;{{cite web|title=Are all Palestinians Muslim?|url=http://imeu.net/news/article0042.shtml|work=[[Institute for Middle East Understanding]]|access-date=11 មករា 2022|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413142345/http://imeu.net/news/article0042.shtml|archive-date=13 មេសា 2014|archivedate=2014-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140413142345/http://imeu.net/news/article0042.shtml}}&lt;/ref&gt;ដែលពួកគេភាគច្រើនជាអ្នកកាន់និកាយស៊ុននីឥស្លាម&lt;ref&gt;Lybarger, 2007, p. 114.&lt;/ref&gt; ហើយបូករួមទាំងមានមនុស្សភាគតិចមួយចំនួនទៀតដែលកាន់និកាយ[[អាម៉ាឌីស]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/137789#.U1vh-_ldUdk | title=PA's Moderate Muslims Face Threats | date=31 May 2010 | access-date=11 មករា 2022 | publisher=Israel National News | archive-url=https://web.archive.org/web/20140426235429/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/137789#.U1vh-_ldUdk | archive-date=26 មេសា 2014 | url-status=live | df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; និងក្នុងនោះផងដែរមាន ១៥% ជាអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមគ្មាននិកាយ។&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity |title=Religious Identity Among Muslims |date=9 August 2012 |publisher=Pewforum.org |access-date=11 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226113158/http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity |archive-date=26 ធ្នូ 2016 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt; គ្រិស្តសាសនិកប៉ាឡេស្ទីនតំណាងឱ្យក្រុមសាសនា ៦% ហើយបន្ទាប់មកមានសហគមន៍សាសនាតូចៗជាច្រើន រួមទាំង[[ឌ្រុស]] និង[[សាមារីតង់]]ជាដើម។&lt;ref name=&quot;Salome2010&quot;&gt;{{cite book|author=Louis J. Salome|title=Violence, Veils and Bloodlines: Reporting from War Zones|url=https://books.google.com/books?id=ymUfFZ_eHLwC&amp;pg=PA77|year=2010|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-5584-3|pages=77–}}&lt;/ref&gt;

==សេដ្ឋកិច្ច==
{{Main|សេដ្ឋកិច្ចរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
===ទេសចរណ៍===
ទេសចរណ៍នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន​​គឺ​ចង់សម្តៅទៅ​លើ​ទេសចរណ៍​នៅ​ក្រុង[[យេរូសាឡឹម​ខាង​កើត]] តំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]។ នៅឆ្នាំ២០១០ មនុស្សចំនួន ៤.៦ លាននាក់បានដើរលេងកម្សាន្តលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន បើទៅធៀបនឹង ២.៦ លាននាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩។ ក្នុងនោះ មនុស្សចំនួន ២.២ លាននាក់ជាភ្ញៀវទេសចរបរទេស ខណៈដែល ២.៧ លាននាក់ជាភ្ញៀវក្នុងស្រុក។&lt;ref name=&quot;PCBS&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=423693|title=PCBS: Marked increase in West Bank tourism in 2010|date=26 September 2011|work=M'aan|access-date=12 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20130618070556/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=423693|archive-date=18 មិថុនា 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; អ្នកទេសចរភាគច្រើនបានមកកម្សាន្តត្រឹមតែពីរបីម៉ោងប៉ុណ្ណោះ ឬជាផ្នែកនៃដំណើរកម្សាន្តរយៈពេលមួយថ្ងៃ។ ក្នុងត្រីមាសចុងក្រោយនៃឆ្នាំ២០១២ ភ្ញៀវជាង ១៥០,០០០ នាក់បានស្នាក់នៅតាមសណ្ឋាគារនៅតំបន់វ៉េសប៊ែង។ ប្រហែល ៤០% នៃភ្ញៀវទេសចរទាំងអស់ជាជនជាតិអឺរ៉ុប និង ៩% មកពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទសកាណាដា។&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Imtiaz Muqbil |author2=Sana Muqbil |url=http://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 |title=Europeans Dominate Visitor Arrivals to Palestine in 2012 |publisher=Travel-impact-newswire.com |date=11 March 2013 |access-date=12 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829174016/https://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 |archive-date=29 សីហា 2016 |url-status=dead |archivedate=29 សីហា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160829174016/https://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Israel and the Palestinian Territories. p. 254. Lonely Planet Publications. 2012&lt;/ref&gt; នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣ រដ្ឋមន្ដ្រីក្រសួងទេសចរណ៍របស់អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនគឺលោកស្រី រូឡា ម៉ាអៃយ៉ា បានថ្លែងថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកស្រីមានគោលបំណងលើកទឹកចិត្តនិងជម្រុញឱ្យមានដំណើរទស្សនកិច្ចអន្តរជាតិមកកាន់ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីន ប៉ុន្តែការកាន់កាប់នេះគឺជាកត្តាចម្បងដែលរារាំងវិស័យទេសចរណ៍មិនឱ្យក្លាយជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់ប៉ាឡេស្ទីន។&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=xZ3bnwa21530556366axZ3bnw|title=Tourism in Palestine an Act of Solidarity, says Minister of Tourism|access-date=12 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812211609/http://english.wafa.ps/page.aspx?id=xZ3bnwa21530556366axZ3bnw|archive-date=12 សីហា 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; នៅប៉ាឡេស្ទីនគឺមិនមានលក្ខខណ្ឌទិដ្ឋាការដាក់លើជនបរទេសក្រៅពីលក្ខខណ្ឌដែលកំណត់ដោយគោលនយោបាយទិដ្ឋាការរបស់អ៊ីស្រាអែលទេ។ មធ្យោបាយចូលទៅកាន់ក្រុងយេរូសាឡឹម វ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សាត្រូវបានស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលទាំងស្រុង។ ការចូលទៅកាន់ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីនគឺតម្រូវឱ្យតែមានលិខិតឆ្លងដែនអន្តរជាតិដែលមានសុពលភាពប៉ុណ្ណោះ។&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html |title=Entering and Exiting Jerusalem, The west Bank, and Gaza |access-date=12 មករា 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318053118/http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html |archive-date=18 មីនា 2014 |archivedate=2014-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140318053118/http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html }}&lt;/ref&gt;

===គមនាគមន៍===
{{Main|គមនាគមន៍នៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}
[[ការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន]] (PCBS) និង[[ក្រសួងទូរគមនាគមន៍ និងព័ត៌មានវិទ្យា]] បានថ្លែងថា ប៉ាឡេស្ទីនមានអតិថិជនទូរស័ព្ទចល័តចំនួន ៤.២ លាននាក់បើប្រៀបធៀបទៅនឹងចំនួន ២.៦ លាននាក់នៅចុងឆ្នាំ២០១០ ខណៈដែលចំនួនអតិថិជន ADSL នៅប៉ាឡេស្ទីនបានកើនឡើងដល់ប្រហែល ៣៦៣ ពាន់នាក់នៅចុងឆ្នាំ២០១៩ បើធៀបនឹង ១១៩ ពាន់នាក់ក្នុងរយៈពេលជាមួយគ្នា។ ៩៧% នៃគ្រួសារប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់យ៉ាងហោចណាស់មានទូរសព្ទចល័តមួយ ខណៈពេលដែលទូរសព្ទដៃយ៉ាងតិចណាស់មួយត្រូវបានកាន់ដោយ ៨៦% នៃគ្រួសារទាំងនោះ (៩១% នៅវ៉េសប៊ែង និង ៧៨% នៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា)។ ប្រហែល ៨០% នៃគ្រួសារប៉ាឡេស្ទីនមានបណ្តាញអ៊ីនធឺណិតនៅក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេ ហើយប្រហែលមួយភាគបីមានកុំព្យូទ័រ។&lt;ref&gt;{{cite news |title=4.2 million cellular mobile subscriptions in Palestine, says Bureau of Statistics|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=oPyqzLa117117013662aoPyqzL|publisher=WAFA|date=17 May 2020|access-date=12 មករា 2022}}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២០ ធនាគារពិភពលោកបានអនុម័តផ្តល់ជំនួយថវិកាចំនួន ១៥ លានដុល្លារសម្រាប់គម្រោងបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់យុវជន និងការងារ (TechStart) ក្នុងគោលបំណងជួយដល់វិស័យព័ត៌មានវិទ្យានៅប៉ាឡេស្ទីន បង្កើនសមត្ថភាពរបស់ក្រុមហ៊ុន និងបង្កើតការងារដែលមានគុណភាពខ្ពស់បន្ថែមទៀត។ លោកខានថាន សាំនការដែលជានាយកធនាគារពិភពលោកប្រចាំតំបន់វ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា បាននិយាយថា &quot;វិស័យព័ត៌មានវិទ្យាមានសក្តានុពលក្នុងការចូលរួមចំណែកយ៉ាងរឹងមាំដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ វាអាចផ្តល់ឱកាសថ្មីដល់យុវជនប៉ាឡេស្ទីន ដែលស្មើនឹង ៣០% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប និងកំពុងទទួលរងពីភាពអត់ការងារធ្វើធ្ងន់ធ្ងរ&quot;។&lt;ref&gt;{{cite news |title=(អង់គ្លេស) US$15 Million Investment in Information Technology to Boost High-Skilled Jobs for Palestinian Youth|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=BTuQq8a117427285140aBTuQq8|publisher=WAFA|date=15 June 2020|access-date=12 មករា 2022}}&lt;/ref&gt;

===សេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុ===
[[អាជ្ញាធររូបិយវត្ថុប៉ាឡេស្ទីន]]បានចេញសេចក្តីណែនាំសម្រាប់ប្រតិបត្តិការ និងការផ្តល់សេវាទូទាត់តាមអេឡិចត្រូនិក រួមទាំងកាបូបអេឡិចត្រូនិក និងកាតបង់ប្រាក់ជាមុន។&lt;ref&gt;{{cite news|title=Palestine Monetary Authority: Starting to Provide Electronic Payment Services in Palestine|url=http://english.pnn.ps/2020/05/05/palestine-monetary-authority-starting-to-provide-electronic-payment-services-in-palestine/|publisher=PNN|date=May 2020|access-date=13 មករា 2022|archive-date=2022-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202212008/http://english.pnn.ps/2020/05/05/palestine-monetary-authority-starting-to-provide-electronic-payment-services-in-palestine/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ដំណឹកជញ្ជូន===
{{Main|ដំណឹកជញ្ជូននៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}

===ការផ្គត់ផ្គង់ទឹក និងអនាម័យ===
ជាទូទៅ ទឹកនៅតំបន់ហ្កាហ្សាគឺមានគុណភាពអន់ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងវ៉េសប៊ែង។ ប្រហែលមួយភាគបីទៅពាក់កណ្តាលនៃទឹកដែលបានចែកចាយនៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានបាត់បង់នៅក្នុងបណ្តាញចែកចាយទឹក។ ការបិទផ្លូវដំណើរដ៏យូរអង្វែងនៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា បូករួមជាមួយនឹង[[សង្រ្គាមហ្កាហ្សា]] បានបង្កឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅក្នុងតំបន់មួយនេះ។&lt;ref name=&quot;UN Gaza&quot;&gt;{{cite web
  | last = United Nations
  | author-link = United Nations
  | title = Gaza water crisis prompts UN call for immediate opening of crossings
  | date = 3 September 2009
|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=31927
  | access-date = 13 មករា 2022
| archive-url=https://web.archive.org/web/20100608054238/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=31927
  | archive-date = 8 មិថុនា 2010
| url-status=live
  | df = dmy-all
  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html|title = Gaza Strip Water and Sanitation Situation|date = 2009|publisher = Worldbank|archive-url = https://web.archive.org/web/20180222212143/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html|archive-date = 22 កុម្ភៈ 2018|url-status = dead|df = dmy-all|access-date = 2022-01-13|archivedate = 2018-02-22|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180222212143/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html}}&lt;/ref&gt; ទាក់ទងនឹងទឹកសំណល់ រោងចក្រប្រព្រឹត្តិកម្មដែលមានស្រាប់មិនមានសមត្ថភាពចម្រាញ់ទឹកសំណល់ដែលបានផលិតទាំងអស់នោះឡើយ ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យមានការបំពុលទឹកធ្ងន់ធ្ងរ។&lt;ref&gt;{{cite journal|title = Urban Wastewater Treatment and Reclamation for Agricultural Irrigation: The situation in Morocco and Palestine|date = 2005|doi=10.1007/s10669-005-0998-x|volume=24|issue = 4|pages=227–236 | last1 = Fatta | first1 = D. |journal=The Environmentalist|s2cid = 85346288}}&lt;/ref&gt; ការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យនេះគឺពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើហិរញ្ញប្បទានពីខាងក្រៅ។&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.boell.de/sites/default/files/assets/boell.de/images/download_de/internationalepolitik/GIP11_Palestine_Karen_Assaf.pdf|title = Water as a human right: The understanding of water in Palestine|date = 2004|website = Boell.de|last = Assaf|first = Karen|archive-url= https://web.archive.org/web/20150923222949/http://www.boell.de/sites/default/files/assets/boell.de/images/download_de/internationalepolitik/GIP11_Palestine_Karen_Assaf.pdf|archive-date = 23 កញ្ញា 2015|url-status=live|df = dmy-all}}&lt;/ref&gt;

==វប្បធម៌==
{{Main|វប្បធម៌ប៉ាឡេស្ទីន}}

==មើលផងដែរ==
*[[អ៊ីស្រាអែល]]
*[[ទង់ជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]
*[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]]

==កំណត់សម្គាល់==
{{reflist|group=ស}}

==ឯកសារយោង==
===អាគតដ្ឋាន===
{{reflist|30em}}

===គន្ថនិទ្ទេស===
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |title=The SAGE Handbook of Conflict Resolution |author1=Bercovitch, Jacob |author2=Zartman, I. William |editor1=Bercovitch, Jacob |editor2=Kremenyuk, Victor |editor3=Zartman, I. William |edition=illustrated |publisher=SAGE Publications |year=2008 |isbn=978-1-4129-2192-3}}
* {{Cite book |title=The Reality of International Law: Essays in Honour of Ian Brownlie |author1=Brownlie, Ian |author2=Goodwin-Gill, Guy S. |author3=Talmon, Stefan |author4=
Jennings, Robert |edition=illustrated, reprint |publisher=Oxford University Press |year=1999|url=https://books.google.com/books?id=FcO3hLQbGXwC |isbn=978-0-19-826837-6 }}
* Gerson, Allan (1978). ''Israel, the West Bank and International Law''. London: Frank Cass. {{ISBN|978-0-7146-3091-5}}
* {{Cite book |last=Grant |first=Thomas D. |title=The Recognition of States: Law and Practice in Debate and Evolution |url={{Google books |id=GAQ8vIJE8_QC |plainurl=yes }} |year=1999 |isbn=978-0-275-96350-7}}
* {{Cite book |title=Sourcebook on Public International Law |url=https://archive.org/details/sourcebookonpubl0000timh |first1=Tim |last1=Hillier |edition=illustrated |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-85941-050-9 }}
* {{Cite book |title=The Palestine Yearbook of International Law 1989 |first1=Anis F. |last1=Kassim |edition=illustrated |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=1997 |isbn=978-90-411-0342-0 }} [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&amp;pg=PA49#v=onepage&amp;f=false p.&amp;nbsp;49] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&amp;pg=PA279#v=onepage&amp;q&amp;f=false p.&amp;nbsp;279] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&amp;pg=PA291#v=onepage&amp;q&amp;f=false p.&amp;nbsp;291] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&amp;pg=PA294#v=onepage&amp;q&amp;f=false p.&amp;nbsp;294]
* {{Cite book |title=Society and Settlement: Jewish Land of Israel in the Twentieth Century |last=Kellerman |first=Aharo n|location=Albany, New York |isbn=978-0-7914-1295-4 |url={{Google books |id=XI6uIZJQnU8C |plainurl=yes }} |page=352 |year=1993 }}
* {{cite book |url={{Google books |id=NYszJtC66FAC |page=161 |plainurl=yes }} |title=Middle East Review |author=Kogan Page |edition=27th, illustrated |year=2004 |isbn=978-0-7494-4066-4 |publisher=Kogan Page }}
* {{cite book |title=International Assistance to the Palestinians After Oslo: Political Guilt, Wasted Money |first1=Anne |last1=Le More |edition=illustrated |year=2008 |isbn=978-0-415-45385-1 |url={{Google books |id=gnbdQ4k3meIC |page=27 |plainurl=yes }} }}
* {{Cite book |title=Encyclopedia of the United Nations and International Agreements |author1=[[អែដមុន អូស្មង់ឈីក|Osmańczyk, Edmund Jan]] |author2=Mango, Anthony |edition=3rd |publisher=Taylor &amp; Francis |year=2003 |isbn=978-0-415-93921-8 }}
* {{Cite book |title=The Case for Palestine: An International Law Perspective |author=[[ចន ប៊ី ឃ្វីងលី|Quigley, John B.]] |edition=2nd, revised |publisher=Duke University Press |year=2005 |isbn=978-0-8223-3539-9}}
* {{cite book |title=The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: The Arab World |first1=Don |last1=Rubin |isbn=978-0-415-05932-9 |publisher=Taylor &amp; Francis |edition=illustrated, reprint |year=1999 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldencyclopedi0002unse_j6c2 }}
* {{Cite book |title=Armed Struggle and the Search for State: The Palestinian National Movement, 1949–1993 |author=[[យឺស៊ីដ សាយីង|Sayigh, Yezid]] |edition=illustrated |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=978-0-19-829643-0 }}
* {{Cite book |title=Philosophical Perspectives on the Israeli–Palestinian Conflict |editor=Tomis Kapitan |author=Segal, Jerome M. |edition=illustrated |publisher=M.E. Sharpe |year=1997 |isbn=978-1-56324-878-8 }}
* {{Cite book |last1=Silverburg |first1=Sanford R. |title=Palestine and International Law: Essays on Politics and Economics |url=https://archive.org/details/isbn_0786411910 |publisher=McFarland &amp; Company |location=Jefferson, North Carolina |year=2002 |isbn=978-0-7864-1191-7 }}

{{refend}}

==អានបន្ថែម==
'''ជាភាសាអង់គ្លេស'''
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |title=Refugees into Citizens: Palestinians and the End of the Arab-Israeli Conflict |author=[[ដនណា អារ្តស៍|Arzt, Donna E.]] |edition=illustrated |publisher=[[Council on Foreign Relations]] |year=1997 |isbn=978-0-87609-194-4 |url=https://archive.org/details/refugeesintociti00arzt }}
* {{Cite book |title=Law, Power, and the Sovereign State: The Evolution and Application of the Concept of Sovereignty |first1=Michael |last1=Fowler |first2=Julie Marie |last2=Bunck |year=1995 |isbn=978-0-271-01471-5 |url={{Google books |id=oAp_97VvpMIC |page=59 |plainurl=yes }} }}
* {{cite book |title=Israel and Africa: The Problematic Friendship |first1=Joel |last1=Peters |edition=illustrated |publisher=I.B.Tauris |year=1992 |isbn=978-1-870915-10-6 |url=https://archive.org/details/israelafricap00pete }}
* Shatz, Adam, &quot;We Are Conquerors&quot; (review of Tom Segev, ''A State at Any Cost: The Life of David Ben-Gurion'', Head of Zeus, 2019, 804 pp., {{ISBN|978-1-78954-462-6}}), ''[[London Review of Books]]'', vol. 41, no. 20 (24 October 2019), pp. 37–38, 40–42. &quot;Segev's biography... shows how central exclusionary [[ជាតិនិយម|nationalism]], [[សង្គ្រាម|war]] and [[ពូជសាសន៍និយម|racism]] were to [[ដាវីដ ប៊ិន-ហ្គូរាន|Ben-Gurion]]'s vision of the [[ជាតិភូមុជ្វីហ្វ|Jewish homeland]] in [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|Palestine]], and how contemptuous he was not only of the [[Arabs]] but of Jewish life outside [[Zion]]. [Liberal Jews] may look at the state that Ben-Gurion built, and ask if the cost has been worth it.&quot; (p. 42 of Shatz's review.)
* {{Cite book |url={{Google books |id=pP315Mw3S9EC |page=1328 |plainurl=yes }} |title=The Middle East and North Africa 2004: 2004 |last1=Taylor &amp; Francis Group |first2=Lucy |last2=Dean |edition=illustrated |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-85743-184-1 }}
* {{cite book |title=A History of the Israeli–Palestinian Conflict |url=https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0 |url-access=registration |first1=Mark A. |last1=Tessler |edition=2nd, illustrated |location=Bloomington, Indiana |publisher=Indiana University Press |year=1994|isbn=978-0-253-35848-6}}
* {{Cite book |title=The Oslo Accords: International Law and the Israeli–Palestinian Peace Agreements |url=https://archive.org/details/osloaccordsinter0000wats |first1=Geoffrey R. |last1=Watson |edition=illustrated |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0-19-829891-5 }}
{{refend}}

==តំណភ្ជាប់ក្រៅ==
'''ជាភាសាអង់គ្លេស'''
* [http://www.dipublico.com.ar/english/status-of-palestine-in-the-united-nations-ares6719-full-text/ ស្ថានភាពរបស់ប៉ាឡេស្ទីននៅអង្គការសហប្រជាជាតិ (A/RES/67/19) Full Text]
* Cross, Tony (24 September 2011). [http://www.english.rfi.fr/americas/20110924-after-abbass-un-bid-are-palestinians-closer-having-state &quot;After Abbas's UN Bid Are Palestinians Closer To Having a State?&quot;]. [[វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ]]. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ១៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២
* [https://web.archive.org/web/20120311092036/http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DRIT=1&amp;DBID=1&amp;LNGID=1&amp;TMID=111&amp;FID=582&amp;PID=2225&amp;IID=5441&amp;TTL=Recognition_of_a_Palestinian_State_%E2%80%93_Premature,_Legally_Invalid,_and_Undermining_any_Bona_F Recognition of a Palestinian state Premature Legally Invalid and Undermining any Bona Fide Negotiation Process]
* [https://web.archive.org/web/20010420191313/http://www.al-bab.com/arab/docs/pal/pal4.htm Political Statement accompanying Palestinian Declaration of Independence]
* [https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/ Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations]
* [https://web.archive.org/web/20120426022554/http://www.carim.org/public/polsoctexts/PS2PAL005_EN.pdf The Historic Compromise: The Palestinian Declaration of Independence and the Twenty-Year Struggle for a Two-State Solution]
* [http://www.jcpa.org/art/becker1.htm International Recognition of a Unilaterally Declared Palestinian State: Legal and Policy Dilemmas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220115062634/https://www.jcpa.org/art/becker1.htm |date=2022-01-15 }}, by Tal Becker


[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន| ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមានការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]]</text>
      <sha1>tr39o27nv3nd5peyoq7qvqwgnuc8ggl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>អាឡាឌីន (ខ្សែភាពយន្តឆ្នាំ ១៩៩២)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44602</id>
    <revision>
      <id>339004</id>
      <parentid>317707</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T19:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>339004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13557" sha1="4uvo27p3e1z8jl8azl8hwoe2etuy18r" xml:space="preserve">{{Infobox film|name=អាឡាឌីន|released={{Film date|1992|11|25}}|based on=''Aladdin and the Magic Lamp'' from ''One Thousand and One Nights''{{efn|name=Origins|''[[Aladdin and the Magic Lamp]]'' was authored by [[Hanna Diyab]],&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Arafat A. Razzaque, [https://ajammc.com/2017/09/14/who-wrote-aladdin/ 'Who “wrote” Aladdin? The Forgotten Syrian Storyteller'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190525110047/https://ajammc.com/2017/09/14/who-wrote-aladdin/ |date=May 25, 2019 }}, ''Ajam Media Collective'' (14 September 2017).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Horta&quot;&gt;{{cite book |last1=Horta |first1=Paulo Lemos |title=Aladdin: A New Translation |date=2018 |publisher=[[Liveright Publishing]] |isbn=9781631495175 |pages=8–10 |url=https://books.google.com/books?id=im1SDwAAQBAJ&amp;pg=PT8 |access-date=23 May 2019 |archive-date=September 25, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925092601/https://books.google.com/books?id=im1SDwAAQBAJ&amp;pg=PT8 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and was added to the ''One Thousand and One Nights'' by [[Antoine Galland]], appearing in his French translation ''[[Les mille et une nuits]]''.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Volume 16, Tome I: Kierkegaard's Literary Figures and Motifs: Agamemnon to Guadalquivir|last1=Nun|first1=Katalin|last2=Stewart|first2=Dr Jon|date=2014|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|pages=31}}&lt;/ref&gt;}}|gross=$504.1&amp;nbsp;លាន&lt;ref name=&quot;boxoffice&quot;/&gt;|budget=$28&amp;nbsp;លាន&lt;ref name=&quot;boxoffice&quot;&gt;{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=aladdin.htm|title=Aladdin box office info|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=March 17, 2009| archive-url= https://web.archive.org/web/20090215092824/http://boxofficemojo.com/movies/?id=aladdin.htm| archive-date= February 15, 2009 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;|language=អង់គ្លេស|country={{USA}}|runtime=៩០ នាទី|distributor=[[Walt Disney Studios Motion Pictures|Buena Vista Pictures]]|image=Aladdin-logo.svg|editing=[[H. Lee Peterson]]|music=[[Alan Menken]]|starring={{plainlist|
* [[Scott Weinger]]
* [[Robin Williams]]
* [[Linda Larkin]]
* [[Jonathan Freeman (actor)|Jonathan Freeman]]
* [[Frank Welker]]
* [[Gilbert Gottfried]]
* [[Douglas Seale]]}}|story={{unbulleted list|[[Burny Mattinson]]|[[Roger Allers]]|[[Daan Jippes]]|Kevin Harkey|[[Sue Nichols]]|[[Francis Glebas]]|[[Darrell Rooney]]|Larry Leker|James Fujii|Kirk Hanson|[[Kevin Lima]]|Rebecca Rees|David S. Smith|[[Chris Sanders]]|[[Brian Pimental]]|Patrick A. Ventura}}|screenplay={{Plainlist|
* Ron Clements
* John Musker
* [[Ted Elliott (screenwriter)|Ted Elliott]]
* [[Terry Rossio]]
}}|producer={{Plainlist|
* John Musker
* Ron Clements
}}|director={{Plainlist|
* [[John Musker]]
* [[Ron Clements]]
}}|studio={{Plainlist|
* [[Walt Disney Pictures]]
* [[Walt Disney Animation Studios|Walt Disney Feature Animation]]
}}|ចំណងជើងដើម=Aladdin}}'''''អាឡាឌីន''''' ({{Lang-en|Aladdin}}) គឺជាខ្សែរភាពយន្តបែបគំនូរជីវចល ដែលផលិតដោយ [[ដឹ វ៉លត៍ ឌីសនីយ៍|ឌីស្នី]] ឆ្នាំ១៩៩២ ដោយលោក John Musker និង Ron Clements. ខ្សែភាពយន្តនេះត្រូវបានផលិត និងដឹកនាំដោយ Ron Clements និង John Musker ហើយត្រូវបានផ្អែកលើរឿងនិទានអារ៉ាប់ដែលមានឈ្មោះដូចគ្នាពីរឿង មួយពាន់ និងមួយយប់។ តួសម្តែងមាន Scott Weinger, Robin Williams, Linda Larkin និង Jonathan Freeman ។

== សាច់រឿង ==
អាឡាឌីន (Aladdin) គឺជាបុរសតាមដងផ្លូវដែលរស់នៅក្នុងទីក្រុងដ៏ធំ និងមមាញឹកមួយកាលពីយូរយារមកហើយជាមួយមិត្តស្វាដ៏ស្មោះត្រង់របស់គាត់ឈ្មោះ អាប៊ូ (Abu) ។ នៅពេលដែលម្ចាស់ក្សត្រី Jasmine ធុញទ្រាន់នឹងការបង្ខំឱ្យស្នាក់នៅក្នុងវាំងដែលមើលរំលងទីក្រុង នាងបានលួចទៅផ្សារ ដែលនាងបានជួប អាឡាឌីនដោយចៃដន្យ។ ក្រោមការបញ្ជារបស់ Jafar អាក្រក់ (ទីប្រឹក្សារបស់ស្តេចស៊ុលតង់) អាឡាឌីនត្រូវបានចាប់ដាក់ក្នុងគុក ហើយជាប់នៅក្នុងផែនការរបស់ Jafar ដើម្បីគ្រប់គ្រងទឹកដី ដោយមានជំនួយពីចង្កៀងអាថ៌កំបាំង។ រឿងព្រេង​និទាន​មាន​តែ​មនុស្ស​ម្នាក់​ដែល​ជា &quot;ពេជ្រ​ក្នុង​រដិបរដុប&quot; ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​អាច​យក​ចង្កៀង​ពី​ល្អាង​អច្ឆរិយៈ​បាន។ អាឡាឌីនអាចសមនឹងការពិពណ៌នានោះ ប៉ុន្តែវាមិនគ្រប់គ្រាន់ទេក្នុងការរៀបការជាមួយព្រះនាង ដែលត្រូវតែ (តាមច្បាប់) រៀបការជាមួយព្រះអង្គម្ចាស់។

== តួអង្គ ==

* Scott Weinger - អាឡាឌីន (Aladdin)
* Robin Williams - Genie
* Linda Larkin - Jasmine
* Jonathan Freeman - Jafar
* Frank Welker - អាប៊ូ (Abu)
* Gilbert Gottfried - អ៊ីអាហ្គោ (Iago)
* Douglas Seale - ស៊ុលតង់ (Sultan)
* Jim Cummings - Razoul
* Charlie Adler - Gazeem
* Corey Burton - Prince Achmed

== រង្វាន់ ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot; | រង្វាន់
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! សមាគម
! ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម
! អ្នកទទួល
! លទ្ធផល
! ឯកសារយោង
|-
| rowspan=&quot;5&quot;| [[65th Academy Awards|Academy Awards]]
| [[Academy Award for Best Original Score|Best Original Score]]
| [[Alan Menken]]
| {{won}}
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;| &lt;ref name=&quot;Oscars1993&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1993 |title=The 65th Academy Awards (1993) Nominees and Winners |access-date=October 22, 2011 |publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS)}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Academy Award for Best Original Song|Best Original Song]]
| &quot;[[A Whole New World]]&quot; &lt;br&gt; Music by Alan Menken; &lt;br&gt; Lyrics by [[Tim Rice]]
| {{won}}
|-
| &quot;[[Friend Like Me]]&quot; &lt;br&gt; Music by Alan Menken; &lt;br&gt; Lyrics by [[Howard Ashman]]
| {{nom}}
|-
| [[Academy Award for Best Sound|Best Sound]]
| [[Terry Porter (sound engineer)|Terry Porter]], [[Mel Metcalfe]], [[David J. Hudson]], and [[Doc Kane]]
| {{nom}}
|-
| [[Academy Award for Best Sound Editing|Best Sound Effects Editing]]
| [[Mark Mangini]]
| {{nom}}
|-
| [[21st Annie Awards|Annie Awards]]
| colspan=&quot;2&quot;| [[Annie Award for Best Animated Feature|Best Animated Feature]]
| {{won}}
| align=&quot;center&quot;| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://annieawards.org/legacy/21st-annie-awards |title=21st Annual Annie Awards |website=[[Annie Awards]] |access-date=June 6, 2021 |archivedate=កញ្ញា 26, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200926131105/https://annieawards.org/legacy/21st-annie-awards |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[American Society of Composers, Authors and Publishers|ASCAP Film and Television Music Awards]]
| Top Box Office Films
| Howard Ashman, Alan Menken, and Tim Rice
| {{won}}
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 
|-
| Most Performed Songs from Motion Pictures
| &quot;A Whole New World&quot; &lt;br&gt; Music by Alan Menken; &lt;br&gt; Lyrics by Tim Rice
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[BMI Film &amp; TV Awards]]
| Film Music Award
| Alan Menken
| {{won}}
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 
|-
| Most Performed Song from a Film
| &quot;A Whole New World&quot; &lt;br&gt; Music by Alan Menken; &lt;br&gt; Lyrics by Tim Rice
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;6&quot;| [[50th Golden Globe Awards|Golden Globe Awards]]
| colspan=&quot;2&quot;| [[Golden Globe Award for Best Motion Picture – Musical or Comedy|Best Motion Picture – Musical or Comedy]]
| {{nom}}
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/film/aladdin |title=Aladdin – Golden Globes |website=[[HFPA]] |access-date=July 5, 2021 |ref={{harvid|HFPA|1993}}}}&lt;/ref&gt; 
|-
| [[Golden Globe Award for Best Original Score|Best Original Score]]
| Alan Menken
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| [[Golden Globe Award for Best Original Song|Best Original Song]]
| &quot;A Whole New World&quot; &lt;br&gt; Music by Alan Menken; &lt;br&gt; Lyrics by Tim Rice
| {{won}}
|-
| &quot;Friend Like Me&quot; &lt;br&gt; Music by Alan Menken; &lt;br&gt; Lyrics by Howard Ashman
| {{nom}}
|-
| &quot;[[Prince Ali (song)|Prince Ali]]&quot; &lt;br&gt; Music by Alan Menken; &lt;br&gt; Lyrics by Howard Ashman
| {{nom}}
|-
| Special Achievement Award
| [[Robin Williams]]
| {{won}}
|-
| [[Motion Picture Sound Editors#Golden Reel Awards|Golden Reel Awards]]
| [[Golden Reel Award for Outstanding Achievement in Sound Editing – Sound Effects, Foley, Dialogue and ADR for Animated Feature Film|Best Sound Editing – Animated Feature]]
| Doc Kane, Vince Caro, and Mark Mangini
| {{won}}
| align=&quot;center&quot;| 
|-
| colspan=&quot;3&quot;| [[Goldene Leinwand|Golden Screen Awards]]
| {{won}}
| align=&quot;center&quot;| 
|-
| rowspan=&quot;8&quot;| [[36th Annual Grammy Awards|Grammy Awards]]
| [[Grammy Award for Record of the Year|Record of the Year]]
| &quot;A Whole New World&quot; – [[Peabo Bryson]], [[Regina Belle]], and [[Walter Afanasieff]]
| {{nom}}
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot;| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.grammy.com/grammys/awards/36th-annual-grammy-awards |title=1993 Grammy Award Winners| publisher=Grammy.com| access-date=1 May 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Grammy Award for Song of the Year|Song of the Year]]
| &quot;A Whole New World&quot; – Alan Menken and Tim Rice
| {{won}}
|-
| [[Grammy Award for Best Pop Performance by a Duo or Group with Vocals|Best Pop Performance by a Duo or Group with Vocals]]
| &quot;A Whole New World&quot; – Peabo Bryson and Regina Belle
| {{won}}
|-
| [[Grammy Award for Best Musical Album for Children|Best Musical Album for Children]]
| ''[[Aladdin (1992 soundtrack)|Aladdin: Original Motion Picture Soundtrack]]'' – Various Artists
| {{won}}
|-
| [[Grammy Award for Best Spoken Word Album for Children|Best Spoken Word Album for Children]]
| ''Aladdin Sound &amp; Story Theatre'' – Various Artists
| {{nom}}
|-
| [[Grammy Award for Best Score Soundtrack for Visual Media|Best Instrumental Composition Written for a Motion Picture or for Television]]
| ''Aladdin: Original Motion Picture Soundtrack'' – Alan Menken
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Grammy Award for Best Song Written for Visual Media|Best Song Written Specifically for a Motion Picture or for Television]]
| &quot;A Whole New World&quot; – Alan Menken and Tim Rice
| {{won}}
|-
| &quot;Friend Like Me&quot; – Alan Menken and Howard Ashman
| {{nom}}
|-
| [[Hugo Award]]s
| [[Hugo Award for Best Dramatic Presentation|Best Dramatic Presentation]]
| [[Ron Clements]], [[John Musker]], [[Ted Elliott (screenwriter)|Ted Elliott]], [[Terry Rossio]], &lt;br&gt; [[Burny Mattinson]], [[Roger Allers]], [[Daan Jippes]], Kevin Harkey, &lt;br&gt; [[Sue Nichols]], [[Francis Glebas]], [[Darrell Rooney]], Larry Leker, &lt;br&gt; James Fujii, Kirk Hanson, [[Kevin Lima]], Rebecca Rees, &lt;br&gt; David S. Smith, [[Chris Sanders]], [[Brian Pimental]], and Patrick A. Ventura
| {{nom}}
| align=&quot;center&quot;| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehugoawards.org/hugo-history/1993-hugo-awards/ |work=[[Hugo Award]]s |title=1993 Hugo Awards |date=July 26, 2007 |access-date=November 1, 2008}}&lt;/ref&gt;
|-
| ICG Publicists Awards
| colspan=&quot;2&quot;| Maxwell Weinberg Publicist Showmanship Award
| {{won}}
| align=&quot;center&quot;| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icg600.com/ABOUT-US/Awards/Publicists-Awards/Maxwell-Weinberg-Publicist-Showmanship-Awards |title=Maxwell Weinberg Publicist Showmanship Award |website=ICG Publicists Awards |access-date=May 15, 2021 |archivedate=ធ្នូ 3, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191203205753/https://www.icg600.com/ABOUT-US/Awards/Publicists-Awards/Maxwell-Weinberg-Publicist-Showmanship-Awards |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

== កំណត់ចំណាំ ==
{{Notelist}}

== ឯកសារយោង ==
&lt;references /&gt;

== តំណភ្ជាប់ខាងក្រោម ==

* {{imdb title|0103639|អាឡាឌីន}}
* {{Amg movie|1338|អាឡាឌីន}}
* {{mojo title|aladdin}}
* {{rotten-tomatoes|1042582_aladdin|អាឡាឌីន}}
* {{bcdb|4-Aladdin|អាឡាឌីន}}
* {{douban|1299513}}
* {{mtime|10060|អាឡាឌីន}}
*{{Siamzone movie|2458|អាឡាឌីន}}
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តអាមេរិក]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តភាសាអង់គ្លេស]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តគំនូរជីវជល]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តឌីសនីយ៍]]</text>
      <sha1>4uvo27p3e1z8jl8azl8hwoe2etuy18r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>របាំ និងល្ខោនឡាវ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50495</id>
    <revision>
      <id>338998</id>
      <parentid>338791</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>338998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23677" sha1="mktta0br0uwygbrair5g8if328vlc36" xml:space="preserve">'''របាំ និងល្ខោនឡាវ''' ([[ភាសាឡាវ|ឡាវ]]: ນາດຕະກັມລາວ {{IPA-lo|nâːt.tā.kàm láːw|}}) គឺជាទម្រង់សិល្បៈ[[ល្ខោន]]ចម្បងនៃក្រុមជនជាតិភាគតិច[[ឡាវ]] ដែលជាជនជាតិឡាវ។ វាត្រូវបានចែករំលែកជាមួយជនជាតិភាគតិចឡាវដែលរស់នៅតំបន់[[ភាគឦសាន (ថៃ)|ឥសាន]] នៃប្រទេសថៃផងដែរ។ របាំ​មាន​ពីរ​ប្រភេទ​ជា​ចម្បង​គឺ​របាំ​បុរាណ​ដែល​សម្តែង​ក្នុង​រាជវាំង និង​របាំ​ប្រជាប្រិយ​ដែល​បច្ចុប្បន្ន​មាន​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង[[បទម៉មឡាំ]] ។ &lt;ref name=&quot;Laos. 2001&quot;&gt;''Laos.'' (2001). Rubin, D., Pong C. S., Caturvedi, R., ''et al'' (ed.) ''World encyclopedia of contemporary theatre: Asia/Pacific.'' (Vol. III). New York, NY: Routlegde.&lt;/ref&gt;

ល្ខោនស្រមោល ថ្វីត្បិតតែមិនជាប់ទាក់ទងនឹងរបាំក៏ដោយ គឺជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃប្រពៃណីល្ខោនរបស់ឡាវ។ ក្រុមរបាំ-ល្ខោនផ្សេងៗ ដែលភាគច្រើនដំណើរការចេញពី [[ហ្លួងព្រះបាំង|ទីក្រុងហ្លួងព្រះបាង]] និង [[វៀងច័ន្ទន៍|វៀងចន្ទន៍]] បន្តបង្រៀនរបាំព្រះរាជវាំងបុរាណ និងល្ខោនដែលមានឥទ្ធិពល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] និងរបាំប្រជាប្រិយជាច្រើនទៀតរៀងៗខ្លួន។ &lt;ref name=&quot;Laos. 2001&quot;&gt;''Laos.'' (2001). Rubin, D., Pong C. S., Caturvedi, R., ''et al'' (ed.) ''World encyclopedia of contemporary theatre: Asia/Pacific.'' (Vol. III). New York, NY: Routlegde.&lt;/ref&gt;

== របាំបុរាណ និងល្ខោន ==
របាំ​-​ល្ខោន​របស់​ប្រទេស​លាវ ដើមឡើយ​គឺ​សម្តែង​សម្រាប់​តែ​ព្រះរាជ​វាំង​ប៉ុណ្ណោះ​។ ដោយ​មាន​ដើម​កំណើត​នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]] របាំ​និង​ភ្លេង​ប្រគុំ​គឺ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ|​របាំ​បុរាណ​ខ្មែរ]] ។ យោងទៅតាមរឿងព្រេងរបស់ឡាវជុំវិញស្តេចទីមួយនៃ[[ឡានសាង|នគរឡានសាង]] វាត្រូវបានគេនិយាយថា ក្រៅពីកងទ័ពខ្មែរដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ស្តេចហ្វាង៉ុម ត្រូវបានអមដំណើរដោយអ្នករបាំស្រីជាច្រើននាក់មកពីរាជវាំង[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]] ។ &lt;ref&gt;Ray, N. (2007). ''Vietnam, cambodia, laos and the greater mekong.'' Oakland, California: Lonely Planet Publishers.&lt;/ref&gt;
[[ឯកសារ:20171113_Theatre_of_the_Royal_Palace,_Luang_Prabang_2447_DxO.jpg|រូបភាពតូច|270x270ភីកសែល| របាំ ''ព័ននាងកែវ'' ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ''របាំព្រះរាជទ្រព្យរបស់ឡាវ'']]
របាំព្រះរាជទ្រព្យរបស់ឡាវត្រូវបានគេហៅថា ''ហ្វូនណាងកែវ ឬ ព័ននាងកែវ'' ( {{Lang-lo|ຟ້ອນນາງແກ້ວ}}, {{Literal translation|Dance of Lady Keo}} ) ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះនាងកែវកេងន្យ៉ា (ហៅម្យ៉ាងទៀតថា ព្រះនាងកែវឡុតហ្វា) ព្រះនាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពីសម័យ[[អាណាចក្រខ្មែរ|អង្គរ]] និងជាមហេសីរបស់ព្រះបាទ[[ហ្វា ង៉ុម|ហ្វាង៉ុម]] ។ នាង​ត្រូវ​បាន​គេ​សរសើរ​ថា​បាន​នាំ​យក​ទាំង [[ព្រះពុទ្ធសាសនា|​ពុទ្ធសាសនា]] និង [[វប្បធម៌កម្ពុជា|​វប្បធម៌​ខ្មែរ]] រួម​ទាំង​របាំ​ព្រះរាជទ្រព្យ​ទៅ​កាន់​រាជធានី [[ហ្លួងព្រះបាំង|​ហ្លួងព្រះបាង]] ។ ក្នុង​ពេល​មាន​សន្តិភាព ព្រះនាង​នឹង​ហាត់​របាំ​ដែល​ចេញ​ពី[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ|​របាំ​ព្រះរាជទ្រព្យ​ខ្មែរ]] ។ &lt;ref name=&quot;nangkeo&quot;&gt;{{Cite web |last=Phounpadith |first=Sayasith |title=La petite histoire de Nang Kêo |url=http://sayasackp.free.fr/texte/nangkeo/histoirenangkeo.pdf |language=fr}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ຟ້ອນນາງແກ້ວ |url=https://sites.google.com/view/moladok-ich/ich/%E0%BA%9F%E0%BA%AD%E0%BA%99%E0%BA%99%E0%BA%B2%E0%BA%87%E0%BB%81%E0%BA%81%E0%BA%A7 |website=Moladok ICH |language=Lao |quote=ຟ້ອນນາງແກ້ວ ໄດ້ກໍາເນີດເກີດຂຶ້ນມາໃນສະໄໝເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ. ພະອົງໄດ້ນຳເອົາສາສະໜາພຸດ ແລະ ສິລະປະການຟ້ອນລຳຈາກຂະເໝນ ເຂົ້າມາເຜີຍແຜ່ ໃນເມືອງຊຽງດົງ-ຊຽງທອງ. ຟ້ອນນາງແກ້ວ ເປັນການຟ້ອນປະຈໍາພະລາຊະວັງ ເພື່ອຖວາຍເຈົ້າຟ້າງຸ່ມມະຫາຣາຊ ແຫຼ່ງຫຼ້າທໍຣະນີ ແລະ ມະເຫສີແກ້ວເກັງຍາ ເນື່ອງໃນໂອກາດຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ສະຫຼອງງານບຸນສໍາຄັນ, ແຂກຕ່າງປະເທດມາເຂົ້າເຝົ້າ, ເວລາສ້າງວັດວາອາຮາມ ສຳເລັດ. ເມື່ອກ່ອນ ເພີ່ນເອີ້ນການຟ້ອນນີ້ວ່າ “ນາງແກ້ວພົມມະຈາລີ” ຕໍ່ມາ ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ຈຶ່ງປ່ຽນຊື່ ຂອງການຟ້ອນ ຕາມພຣະນາມ ຂອງມະເຫສີນາງແກ້ວເກັງຍາ ເປັນ “ຟ້ອນນາງແກ້ວ” (ໝາຍເຖິງ ແກ້ວບໍລິສຸດ). ນັບແຕ່ນັ້ນມາ, ການຟ້ອນນາງແກ້ວ ເປັນສິລະປະ ຮີດຄອງປະເພນີ ທີ່ສວຍງາມ ເຊິ່ງຊາວຫຼວງພະບາງ ໄດ້ປົກປັກຮັກສາ ແລະ ສືບທອດຕໍ່ກັນມາ ຮອດປະຈຸບັນ.}}&lt;/ref&gt; ការតំណាងរបាំនឹងធ្វើឡើងសម្រាប់តែឱកាសពិសេសប៉ុណ្ណោះ។ ចាប់​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក របាំ​ត្រូវ​បាន​ប្រជាជន[[ហ្លួងព្រះបាំង|​ខេត្ត​ហ្លួងព្រះបាង]] ​រក្សា​ទុក​យ៉ាង​ជិត​ស្និទ្ធ។ មានសេចក្តីរាយការណ៍មកថា របាំនេះនៅតែរក្សាបាននូវរចនាបទប្រពៃណីរបស់ខ្លួនយ៉ាងពិសេស ដោយមិនមានការកែប្រែអ្វីឡើយ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។  រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៥៧ ប្រជាជននៃភូមិ[[បាណន់|បានផាណុម]] ស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃ[[ហ្លួងព្រះបាំង|ហ្លួងព្រះបាង]] បានផ្តល់ក្មេងស្រីវ័យក្មេងឱ្យសម្តែង ''ព័ននាងកែវ'' ។ មេ​របាំ​មក​ពី​ភូមិ​នេះ ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​ផ្ទាល់​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ ដែល​ជា​អ្នក​បម្រើ​ជា​ដៃ​ទន្លេ។ ជាថ្នូរនឹងការលើកលែងពន្ធរបស់រដ្ឋាភិបាល និងទទួលបានអាហារពីព្រះបរមរាជវាំង។ ''ហ្វូនណាងកែវ'' ធ្លាប់ជាកម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់ស្តេច ដែលអមដំណើរជីវិតរបស់រាជវង្សឡាងសាងហមកែវ (''Lang Xang Hom Kao'')។ យូរៗ ទៅវាបានវិវត្តទៅជាពិធីដ៏ពិសិដ្ឋដើម្បីគោរពនិងអំពាវនាវឱ្យមានការការពារពីព្រះនិងវិញ្ញាណការពារនៃរឿងព្រេងនិទានឡាវ។ ដើម្បី​ថ្វាយបង្គំ​ដល់​អង្គភាព​ទាំងនេះ ព្រះមហាក្សត្រ​បាន​សម្តែង​ជា​ប្រពៃណី​នូវ​ការ​''សម្ដែង​របាំ​ព្រះ​នាង​កែវ'' ​ក្នុង​ឱកាស[[ចូលឆ្នាំឡាវ|បុណ្យចូលឆ្នាំ​ថ្មី​ប្រពៃណី​ជាតិ​ឡាវ]] (Phimai) ។ ទន្ទឹមនឹងនោះការបង្កើតប្រទេសជា &quot; [[ឡានសាង|ព្រះរាជាណាចក្រនៃដំរីលាន]] &quot; ត្រូវបានប្រារព្ធឡើង។ របាំនេះមិនត្រូវបានបង្រៀននៅក្នុងសាលារបាំទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានប្រគល់ជូនដោយគ្រូរបាំនៃព្រះបរមរាជវាំង ដែលធានានូវភាពរុងរឿងនៃរបាំ ''ហ្វូនណាងកែវ'' និងរបាំរាមកេរ្តិ៍។ សំលៀកបំពាក់ និង​គ្រឿង​លម្អ​របស់​អ្នក​រាំ​គឺ​មាន​តម្លៃ​ខ្លាំង​ណាស់ ហើយ​ទុក​សម្រាប់​តែ​ការ​សម្ដែង​ផ្លូវការ​ប៉ុណ្ណោះ។ ពិធីមួយធ្វើឡើងដើម្បីឧទ្ទិសដល់វិញ្ញាណក្ខន្ធអ្នកអាណាព្យាបាលមុន និងក្រោយពេលរាំនីមួយៗ។ មន្ត្រីអមដោយផ្កា ទៀន និងដង្វាយ សម្តែងការដឹងគុណ និងស្វែងរកការការពារពីវិញ្ញាណក្ខន្ធ និងគ្រូរបាំ ដែលមើលការខុសត្រូវលើការសំដែងរបស់អ្នករាំ និងជំនាញនៃកាយវិការរបាំ។ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ពិធី​តំណាង​របស់​លោក ''ព័ននាងកែវ'' ត្រូវ​បាន​ប្រារព្ធ​ឡើង​ម្តង​ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ​នៅ​ក្នុង [[សាលសារមន្ទីរជាតិហ្លួងព្រះបាង|​ព្រះបរមរាជវាំងហ្លួងព្រះបាង]] សម្រាប់[[ចូលឆ្នាំឡាវ|ចូល​ឆ្នាំ​ឡាវ]] ។ ការតំណាងលើកទីពីរត្រូវបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃបន្ទាប់សម្រាប់សាធារណជនទូទៅនៅលើទីលានផ្សារធំ។ &lt;ref name=&quot;nangkeo&quot; /&gt;

ល្ខោន​របាំ​ភាគ​ច្រើន​បង្ហាញ​ពី​ឈុត​ឆាក​ពី [[រាមាយណៈ|​រាមាយណៈ]] ​ឡាវ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា [[រាមកេរ្ដិ៍|​ព្ព្រះលក្ម្សណ៍និងព្រះរាម]] {{IPA-lo|pʰāʔ lāk pʰāʔ láːm|}}) ''សាតក'' ឬ [[ជាតក]] ។ រាមាយណៈ​ត្រូវ​បាន​គេ​គិត​ថា​ត្រូវ​បាន​ទទួល​យក​ជា​បន្តបន្ទាប់​តាម​រយៈ​ខ្មែរ​ និង​តាម​សៀម​ ដែល​ទាំង​ពីរ​កើត​ចេញ​ពី​ទំនៀម​ទម្លាប់​ខ្មែរ​បុរាណ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Ramayana in Southeast Asia: (2) Thailand and Laos |url=https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2014/04/the-ramayana-in-southeast-asia-2-thailand-and-laos.html |website=British library |quote=The Rama story is thought to have been known to the Thais since at least the 13th century. It was adopted from older Khmer sources, hence the similarity to the Khmer title Reamker. |access-date=2024-06-20 |archivedate=2024-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240717184933/https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2014/04/the-ramayana-in-southeast-asia-2-thailand-and-laos.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; វា​ត្រូវ​បាន​កែ​សម្រួល​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​ទៅ​ជា​ទម្រង់​ខ​ដែល​ស្រដៀង​នឹង​រឿងនិទាន​ពុទ្ធសាសនា។ កំណែ​ភាសា​ឡាវ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​នឹង​រឿង​រាមាយ៉ាណៈដើម។ ក្នុង​ការ​សម្រប​ខ្លួន​របស់​ឡាវ ក្រុងរាពណ៍ (ហៅ​ថា រ៉ាផាន់ណាស៊ូ) ដើរ​តួ​សំខាន់​ជាង​វីរបុរស​សំខាន់ៗ​គឺ រ៉ាម៉ា ឬប្រាឡាក់។ ឆ្ពោះទៅចុងបញ្ចប់នៃវីរភាពនេះ ស្វាវេទមន្ត ហនុមានសន្មតថាជាទម្រង់មនុស្ស។ ដូចដែលបានឃើញជាញឹកញាប់នៅក្នុងដំណើរការនៃការបង្កើតស្នាដៃអក្សរសាស្ត្រក្នុងស្រុក ព្រះលក្ម្សណ៍និងព្រះរាម ត្រូវបានផ្តល់ឱ្យនូវរសជាតិឡាវដោយឡែកដោយដាក់វានៅក្នុងការកំណត់របស់ឡាវ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Phra Lak Phra Lam, The Localised Ramayana |url=https://disco.teak.fi/asia/phra-lak-phra-lam-the-localised-ramayana/ |website=Asian traditional dance and theatre}}&lt;/ref&gt; ជា​ឧទាហរណ៍ ប្រា​ឡាក់​ប្រាឡាម​បាន​តាំង​កំណើត​របស់ [[ព្រះរាម|​រាម]] ​នៅ [[ទន្លេមេគង្គ|​ជ្រលង​ទន្លេ​មេគង្គ]] ។ តាម​ទំនៀម​ទំលាប់​របស់​ជនជាតិ​លាវ [[ក្រុងរាពណ៍]] ​កើត​នៅ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|​ប្រទេស​កម្ពុជា]] ហើយ​ការ​ច្បាំង​ដ៏​អស្ចារ្យ​បាន​កើត​ឡើង​នៅ​តាម​ច្រាំង​ទន្លេ​មេគង្គ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=How Hanuman became Houliman |url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/how-hanuman-became-houliman-114010900650_1.html |website=Business standard |quote=It is interesting to note that the Phra Lak Phra Lam states that Ram was born in the Mekong valley. According to Sahai, it draws cultural parallels between the Ganges and Mekong. As per the Laotian version, Ravana was born in Cambodia and the great war was fought on the banks of Mekong.}}&lt;/ref&gt; ឈុតឆាកផ្សេងទៀតបានមកពីរឿងព្រេង វីរភាពប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា [[សាំង ស៊ិនសាយ|ស៊ីន សាយ]] រឿងពីទេវកថាក្នុងស្រុក ឬព្រាហ្មណ៍ ឬការសម្របសម្រួលនៃរឿងពីប្រជាជាតិជុំវិញ។ របាំបុរាណឡាវមានទម្រង់សំខាន់ពីរគឺ ខោន និងល្ខោន។ នីមួយៗត្រូវបានអមដោយតន្ត្រីបុរាណឡាវ។
[[ឯកសារ:Lao_New_Year,_dancers.jpg|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| អ្នករបាំពាក់របាំងមុខរៀប​នឹង​សម្ដែង​ល្ខោន ''​ខោន'' ​ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​លើ​ព្រះ​ឡាក់​ប្រារ៉ាម។]]
''ខោន''  គឺជាល្ខោនខោលដែលមានរចនាបំផុតនៃរបាំ [[ជនជាតិលាវ|ឡាវ]] ដែលមានក្រុមអ្នករាំប្រុសស្រីក្នុងសំលៀកបំពាក់ដ៏ប្រណិត និងរបាំងមុខសម្តែងចលនាដ៏ប្រណិត ដែលបង្ហាញពីភាពបត់បែនដ៏អស្ចារ្យរបស់ពួកគេ និងទម្រង់របាំធម្មតាសម្រាប់ព្រះលក្ស្មណ៍និងព្រះរាម។ អ្នករាំម្នាក់ៗដើរតួជាតួអង្គក្នុងរឿង បើទោះជាការនិទានភាគច្រើនបានមកពី[[ក្រុមចម្រៀង|ការច្រៀងបន្ទរ]]ទៅម្ខាងក៏ដោយ។ ល្ខោន របាំ​ជាធម្មតា​សម្តែង​តែ​មនុស្ស​ស្រី​ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែ​អ្នក​រាំ​ឡាខុន​បុរស​មិន​ស្គាល់​អត្តសញ្ញាណ​ទេ​។ ជំនួសឱ្យអ្នករាំម្នាក់ៗបង្ហាញពីតួអង្គនីមួយៗ ដូចជារបាំ ''ខោន'' អ្នករាំធ្វើត្រាប់តាមឈុតឆាក និងព្រឹត្តិការណ៍ជាមួយគ្នា។ មាន​របាំ​ល្ខោន​ផ្សេងៗ​ទៀត​ដែល​សំដែង​ក្នុង​ប្រពៃណី​ល្ខោន។ &lt;ref&gt;Brandon, J. R. (1993). ''The cambridge guide to asian theatre.'' Cambridge, UK: Cambridge University Press.&lt;/ref&gt; ភ្លេង​ពិណពាទ្យ ប្រគុំ​ដោយ​វង់​ភ្លេង​ពិណពាទ្យ តាម[[ភ្លេងពិណពាទ្យ|​ទម្រង់​ខ្មែរ]] ដើម។ តន្ត្រីករឆ្លងកាត់ការបណ្តុះបណ្តាលផ្ទាល់មាត់យ៉ាងទូលំទូលាយអស់រយៈពេលជាច្រើនខែ ដើម្បីធានាថាពួកគេមានការយល់ដឹងច្បាស់លាស់អំពីបំណែកនីមួយៗ ដោយមិនគិតពីប្រវែងរបស់វា និងការប្រែប្រួលដែលវារួមបញ្ចូល។ តន្ត្រីករជាច្រើនមានជំនាញក្នុងការលេងឧបករណ៍ជាច្រើននៅក្នុងក្រុម។ បច្ចុប្បន្ននេះ មានកម្មវិធីជំនួយក្នុងគោលបំណងចម្លងបំណែកទាំងនេះ ដើម្បីអភិរក្សប្រពៃណីតន្ត្រីនេះសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The musicians |url=http://phralakphralam.com/phralak_phralam_en/le-phralak-phralam/les-musiciens/ |website=Phralak Phralam |access-date=2024-06-20 |archivedate=2019-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190831184604/http://phralakphralam.com/phralak_phralam_en/le-phralak-phralam/les-musiciens/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ថ្វីត្បិតតែខ្វះក្បាច់រាំ ''ហ្នាំងតាលុង'' ឬ អាយ៉ងស្រមោល គឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃប្រពៃណីល្ខោនរបស់ឡាវ។ ការ​សម្រប​ខ្លួន​នៃ​អាយ៉ង​ស្រមោល [[វ៉ាយាំង|​វ៉ាយ៉ាង]] ​ម៉ាឡេ​បុរាណ ប៉ុន្តែ​មាន​អាយ៉ង​ជា​ច្រើន​ជំនួស​ឲ្យ​មេ​អាយ៉ង​តែ​មួយ។ ការលេងអាយ៉ងស្រមោលគឺផ្អែកលើសាច់រឿង និងសាច់រឿងស្រដៀងនឹងរឿងភាគបុរាណផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែអាចត្រូវបានអមដោយតន្ត្រីបុរាណ ឬឧបករណ៍[[ម៉ោល|ភ្លេងម៉មឡាំ]] ។ &lt;ref&gt;B., Rachel, Lam, M. B., Cullen, A. ''et al'' (2007). ''World and its peoples: eastern and southern asia.'' Tarrytown, NY: Marshall Cavendish Corp.&lt;/ref&gt;

== ឡាំលាវ ==

=== របាំ​ប្រជាប្រិយ ===

=== ឡាំហ្លួង (លីកៃ ឡាវ) ===

== ឯកសារយោង ==</text>
      <sha1>mktta0br0uwygbrair5g8if328vlc36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ម៉ាឡេស៊ី</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50995</id>
    <revision>
      <id>338988</id>
      <parentid>324172</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T13:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>338988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41715" sha1="agll6atmrzjotke2x2kazcw661y2dyc" xml:space="preserve">'''ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ម៉ាឡេស៊ី''' ( {{Lang-fr|Relations entre le Cambodge et la Malaisie}} ; {{Lang-ms|Hubungan Kemboja–Malaysia}} ; [[អក្ខរក្រម Jawi|ចាវី]] : هوبوڠن كمبوج–مليسيا) គឺជា[[ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ|ទំនាក់ទំនងបរទេស]] រវាង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] និង [[ម៉ាឡេស៊ី]] ។ ប្រទេសទាំងពីរជាសមាជិក[[អាស៊ាន]] ។ ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​ស្ថានទូត​នៅ [[គូឡាឡាំពួ|​ទីក្រុង​គូឡាឡាំពួ]] &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Royal Embassy of Cambodia, Kuala Lumpur, Malaysia |url=http://www.camemb.mys.mfa.gov.kh/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170406201209/http://www.camemb.mys.mfa.gov.kh/ |archive-date=6 April 2017 |access-date=6 April 2017 |publisher=Ministry of Foreign Affairs, Cambodia |archivedate=6 មេសា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170406201209/http://www.camemb.mys.mfa.gov.kh/ }}&lt;/ref&gt; និង​ម៉ាឡេស៊ី​មាន​ស្ថានទូត​នៅ [[ភ្នំពេញ|​ភ្នំពេញ]] ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Official Website of Embassy of Malaysia, Phnom Penh |url=http://www.kln.gov.my/web/khm_phnom-penh/ |access-date=6 April 2017 |publisher=Ministry of Foreign Affairs, Malaysia |archivedate=30 សីហា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240830134237/https://www.kln.gov.my/web/khm_phnom-penh/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ការប្រៀបធៀបប្រទេស ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
!{{Flagu|កម្ពុជា|size=28px}}
!{{Flagu|ម៉ាឡេស៊ី|size=28px}}
|-
|'''និមិត្តសញ្ញាជាតិ'''
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[ឯកសារ:Royal_arms_of_Cambodia.svg|168x168ភីកសែល]]
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[ឯកសារ:Coat_of_arms_of_Malaysia.svg|175x175ភីកសែល]]
|-
|'''ទង់ជាតិ'''
| style=&quot;text-align:center&quot; |{{Flagicon|Cambodia|size=155px}}
| style=&quot;text-align:center&quot; |{{Flagicon|Malaysia|size=160px}}
|-
|'''ប្រជាជន'''
|១៥,៩៥៧,២២៣ នាក់
|៣១,៣៦០,០០០នាក់
|-
|'''ផ្ទៃដី'''
|{{Convert|181,035|km2|mi2}}
|{{Convert|330,803|km2|mi2}}
|-
|'''ដង់ស៊ីតេប្រជាជន'''
|{{Convert|81.8|/sqkm|/sqmi}}
|{{Convert|92|/sqkm|/sqmi}}
|-
|'''តំបន់ពេលវេលា'''
|១
|១
|-
|'''រាជធានី'''
|[[ភ្នំពេញ]]
|[[គូឡាឡាំពួ|គូឡាឡាំពួរ]]
|-
|'''ទីក្រុងធំបំផុត'''
|ភ្នំពេញ – ១,៥០១,៧២៥នាក់
|គូឡាឡាំពួរ – ១,៧៦៨,០០០នាក់
|-
|'''រាជរដ្ឋាភិបាល'''
|លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]
|ការបោះឆ្នោតសភាសហព័ន្ធ [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]
|-
|'''បង្កើតឡើង'''
|ថ្ងៃទី ៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥៣ (ឯករាជ្យភាពពីអាណានិគមនិយមបារាំងចេញពីកម្ពុជា)
ថ្ងៃទី ២៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៨៩ (ការដកកងទ័ពវៀតណាមចេញពីកម្ពុជា)
|ថ្ងៃទី ៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៥៧ (ឯករាជ្យភាពពីចក្រភពអង់គ្លេសបានប្រកាសសម្រាប់សហព័ន្ធម៉ាឡាយ៉ា)
ថ្ងៃទី ១៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៦៣ (សេចក្តីប្រកាសប្រទេសម៉ាឡេស៊ី)
|-
|'''Predecessor States'''
|'''[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|French Colonial Period]] (1863–1953)'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of Cambodia under French protection.svg|size=28px}} [[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|Protectorate of Cambodia]] (1863–1941; 1945–1953)
----'''[[ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅកម្ពុជា|Japanese Occupation Period]] (1941–1945)'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of Cambodia under French protection.svg|size=28px}} [[ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅកម្ពុជា|Kingdom of Cambodia]] (1941–1945)
----'''Post–Colonial Period (1953–1982)'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|Kingdom of Cambodia]] (1953–1970)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flag|Khmer Republic|size=28px}} (1970–1975)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|Democratic Kampuchea]] (1975–1982)
----'''[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម|Vietnamese Occupation Period]] (1979–1992)'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flag|People's Republic of Kampuchea|size=28px}} (1979–1989)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[រដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|Coalition Government of Democratic Kampuchea]] (1982–1990)
----{{Flagicon image|Flag of the State of Cambodia.svg|size=28px}} [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា|State of Cambodia]] (1989–1992)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[រដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|National Government of Cambodia]] (1990–1993)
----'''[[កម្ពុជាសម័យទំនើប|Independent Period]] (1993–present)'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of Cambodia under UNTAC.svg|size=28px}} [[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា|Transitional Authority in Cambodia]] (1992–1993)
----{{Flag|Cambodia|name=Kingdom of Cambodia|size=28px}} (1993–present)
|'''Portuguese Colonial Period (1511–1641)'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag Portugal (1640).svg|size=28px}} Portuguese Malacca (1511–1641)
----'''Dutch Colonial Period (1641–1825)'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of the Dutch East India Company.svg|size=28px}} Dutch Malacca (1641–1795; 1818–1825)
----'''British Colonial Period (1771–1946)'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of the British Straits Settlements (1925–1946).svg|size=28px}} Straits Settlements (1826–1946)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flag|Federated Malay States|size=28px}} (1895–1946)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Unfederated Malay States (1909–1946)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flag|Raj of Sarawak|size=28px}} (1841–1946)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of Labuan (1912–1946).svg|size=28px}} Crown Colony of Labuan (1848–1946)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flag|North Borneo|name=British North Borneo|size=28px}} (1881–1946)
----'''Japanese Occupation Period (1942–1945)'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Occupied Malaya (1942–1945)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Occupied British Borneo (1942–1945)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Si Rat Malai (1943–1945)
----'''Interim Military Period (1945–1946)'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Military Administration of Malaya (1945–1946)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Military Administration of Borneo (1945–1946)
----'''Self–Government Period (1946–1963)'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flag|Malayan Union|size=28px}} (1946–1948)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flag|Malaya|name=Federation of Malaya|size=28px}} (1948–1963)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of North Borneo (1948–1963).svg|size=28px}} Crown Colony of North Borneo (1946–1963)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of Sarawak (1947–1963).svg|size=28px}} Crown Colony of Sarawak (1946–1963)
----'''Federation Period (1963–present)'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flag|Malaysia|name=Federation of Malaysia|size=28px}} (1963–present)
|-
|'''First Leader'''
|[[សោមា|Queen Soma]] (historical)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[នរោត្តម|Norodom]] (de jure)
|Abdul Rahman of Negeri Sembilan (Monarch)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tunku Abdul Rahman (Prime Minister)
|-
|'''Head of State'''
|{{Flagicon image|Royal Standard of the King of Cambodia.svg|size=28px}} [[រាជានិយមនៃប្រទេសកម្ពុជា|Monarch]]: [[នរោត្តម សីហមុនី|Norodom Sihamoni]]
|{{Flagicon image|Flag of the Supreme Head of Malaysia.svg|size=28px}} [[Yang di-Pertuan Agong|Monarch]]: [[Ibrahim Iskandar នៃ Johor|Ibrahim Iskandar]]
|-
|'''Head of Government'''
|[[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|Prime Minister]]: [[ហ៊ុន ម៉ាណែត|Hun Manet]]
|Prime Minister: Anwar Ibrahim
|-
|'''Deputy Head of Government'''
|Deputy Prime Minister: Ke Kim Yan
|''None''
|-
|'''Legislature'''
|[[សភាតំណាងរាស្ត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|Parliament]] (Bicameral)
|Parliament (Bicameral)
|-
|'''Upper House'''
|'''[[ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា|Senate]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;President: [[សាយ ឈុំ|Say Chhum]]
|'''Senate'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;President: Wan Junaidi Tuanku Jaafar
|-
|'''Lower House'''
|'''[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|National Assembly]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;President: [[ឃួន សុដារី|Khuon Sudary]]
|'''House of Representatives'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Speaker: Johari Abdul
|-
|'''Judiciary'''
|
|'''Federal Court'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Chief Justice: Tengku Maimun Tuan Mat
|-
|'''National language'''
|[[ភាសាខ្មែរ|Khmer]]
|[[ភាសាម៉ាឡេស៊ី|Malaysian]]
|-
|'''GDP (nominal)'''
|$20.953 billion ($1,308 per capita)
|$800.169 billion ($25,833 per capita)
|}

== ប្រវត្តិសាស្ត្រ ==
[[ឯកសារ:Cambodian_Embassy_KL.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ស្ថានទូតកម្ពុជាប្រចាំទីក្រុងគូឡាឡាំពួ]]
ទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជា និងម៉ាឡេស៊ី ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៥៧។ ពីឆ្នាំ ១៩៦៩ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៥ ស្ថានទូតម៉ាឡេស៊ីនៅ[[ប៉េកាំង|ទីក្រុងប៉េកាំង]] ត្រូវបានទទួលស្គាល់នៅកម្ពុជា។ ស្ថានទូត​ម៉ាឡេស៊ី​នៅ​ភ្នំពេញ​ត្រូវ​បាន​បិទ​បន្ទាប់ពី​របប[[ខ្មែរក្រហម|ខ្មែរ​ក្រហម]] ​ចូល​ដល់​រាជធានី​ហើយ​ឡើង​កាន់​អំណាច​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៥។ វាត្រូវបានបើកឡើងវិញនៅថ្ងៃទី២៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩១ បន្ទាប់ពីការចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស|កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស]] ថ្ងៃទី ២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៩១ និងការបង្កើត[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា|អាជ្ញាធរអន្តរកាលអង្គការសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា]] ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Royal Embassy of Cambodia, Kuala Lumpur, Malaysia |url=http://www.camemb.mys.mfa.gov.kh/?page=detail&amp;menu1=286&amp;menu2=320&amp;ctype=article&amp;id=320&amp;lg=en |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407053903/http://www.camemb.mys.mfa.gov.kh/?page=detail&amp;menu1=286&amp;menu2=320&amp;ctype=article&amp;id=320&amp;lg=en |archive-date=7 April 2017 |access-date=6 April 2017 |publisher=Ministry of Foreign Affairs, Cambodia |archivedate=7 មេសា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170407053903/http://www.camemb.mys.mfa.gov.kh/?page=detail&amp;menu1=286&amp;menu2=320&amp;ctype=article&amp;id=320&amp;lg=en }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Mission's History |url=http://www.kln.gov.my/web/khm_phnom-penh/history |access-date=6 April 2017 |publisher=Ministry of Foreign Affairs, Malaysia |archivedate=20 ធ្នូ 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221220035705/https://www.kln.gov.my/web/khm_phnom-penh/history |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ទំនាក់ទំនងបានរីកចម្រើនបន្ទាប់ពីប្រទេសទាំងពីរសម្រេចចិត្តស្វែងរកសក្តានុពលផ្សេងទៀតនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច។ &lt;ref name=&quot;cm&quot;&gt;{{Cite web |last=Siti Aishah Mohamad |date=16 December 2002 |title=Cooperation Between Malaysia And Cambodia Brings Tangible Benefits |url=http://cambodia.ahrchk.net/mainfile.php/news200212/554/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140528010901/http://cambodia.ahrchk.net/mainfile.php/news200212/554/ |archive-date=28 May 2014 |access-date=19 November 2013 |publisher=Malaysian National News Agency, Cambodia Human Rights |archivedate=28 ឧសភា 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140528010901/http://cambodia.ahrchk.net/mainfile.php/news200212/554/ }}&lt;/ref&gt; ទំនាក់ទំនងនេះក៏ត្រូវបានគាំទ្រដោយ [[Yang di-Pertuan Agong|ព្រះមហាក្សត្រម៉ាឡេស៊ី]] ព្រះអង្គម្ចាស់ [[Sirajuddin នៃ Perlis|Syed Sirajuddin ibni Tuanku Syed Putra Jamalullail]] និង [[រាជានិយមនៃប្រទេសកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] [[នរោត្ដម សីហនុ|សីហនុ]] ។ &lt;ref name=&quot;cm&quot; /&gt;

នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩៤  [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី]] លោក[[លោក Mahathir Mohamad|មហាធារ ម៉ូហាម៉េដ]] បានមកដល់រាជធានីកម្ពុជា ដើម្បីបំពេញទស្សនកិច្ចផ្លូវការរយៈពេលបីថ្ងៃ ហើយបានអញ្ជើញកម្ពុជាឱ្យពិចារណាចូលជាសមាជិក[[អាស៊ាន]] ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=1994-04-15 |title=Invitation to Phnom Penh |url=https://www.klik.com.my/item/story/866474/invitation-to-phnom-penh |website=New Straits Times}}&lt;/ref&gt;

== ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច ==
ប្រជាជនកម្ពុជាសរុបចំនួន ៦៤,៥៣៤នាក់បានទៅលេងប្រទេសម៉ាឡេស៊ីក្នុង &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archived copy |url=http://corporate.tourism.gov.my/images/research/pdf/2013/arrival/Tourist_Arrivals_Dec_2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028235716/http://corporate.tourism.gov.my/images/research/pdf/2013/arrival/Tourist_Arrivals_Dec_2013.pdf |archive-date=28 October 2014 |access-date=2015-01-19 |archivedate=2014-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141028235716/http://corporate.tourism.gov.my/images/research/pdf/2013/arrival/Tourist_Arrivals_Dec_2013.pdf }}&lt;/ref&gt; ខណៈពេលដែលភ្ញៀវម៉ាឡេស៊ីមកកាន់ប្រទេសកម្ពុជាមានចំនួន ៥៤,០០០នាក់ ។ &lt;ref name=&quot;td&quot;&gt;{{Cite web |last=Kun Makara |date=24 September 2012 |title=Malaysia-Cambodia trade increases |url=http://www.phnompenhpost.com/business/malaysia-cambodia-trade-increases |access-date=19 November 2013 |publisher=The Phnom Penh Post}}&lt;/ref&gt; ក្នុងឆ្នាំ ២០១១ ពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីរវាងប្រទេសទាំងពីរមានតម្លៃជាង ៣១៩,៥ លានដុល្លារអាមេរិក ហើយក្នុងឆ្នាំ ២០១០ ម៉ាឡេស៊ីត្រូវបានចាត់ទុកថាជាវិនិយោគិនដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងប្រទេសដែលមានការវិនិយោគសរុបចំនួន ២,១៩ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ខណៈការវិនិយោគរបស់ម៉ាឡេស៊ីនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំមុនមានចំនួនសរុប ១១៨ លានដុល្លារ។ &lt;ref name=&quot;td&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 May 2010 |title=Cambodia, Malaysia pledge to further trade, investment relations |url=http://english.people.com.cn/90001/90778/90858/90863/6982055.html |access-date=19 November 2013 |publisher=People's Daily Online}}&lt;/ref&gt; ក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ ពាណិជ្ជកម្មរវាងប្រទេសទាំងពីរមានចំនួន ៣៨៥.៨លានដុល្លារ ដោយប្រទេសម៉ាឡេស៊ីបានកត់ត្រាចំនួន $២៣៤.៥លានដុល្លារក្នុងការនាំចេញ និង ១៥១.៣លានដុល្លារក្នុងការនាំចូលជាមួយកម្ពុជា។ ក្នុងឆ្នាំដដែលនោះ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ីបានក្លាយជាអ្នកវិនិយោគធំជាងគេទីប្រាំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានក្រុមហ៊ុនម៉ាឡេស៊ីជាង ១៥០ ដែលកំពុងប្រតិបត្តិការ ឬមានចំណាប់អារម្មណ៍អាជីវកម្ម។ ដើម្បីបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអាជីវកម្មជាបន្តបន្ទាប់រវាងក្រុមហ៊ុនក្នុងប្រទេសទាំងពីរ [[អនុស្សរណៈនៃការយោគយល់|អនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នា]] ត្រូវបានចុះហត្ថលេខា។ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Prashanth Parameswaran |date=16 August 2016 |title=Can Malaysia and Cambodia Breathe New Life Into Economic Ties? |url=https://thediplomat.com/2016/08/can-malaysia-and-cambodia-breathe-new-life-into-economic-ties/ |access-date=6 April 2017 |publisher=The Diplomat}}&lt;/ref&gt; ក៏មានក្រុមប្រឹក្សាធុរកិច្ចកម្ពុជាម៉ាឡេស៊ីផងដែរ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=http://www.massa.net.my/malaysia-cambodia-business-council-mcbc/ |access-date=12 December 2017 |website=Malaysia Cambodia Business Council |publisher=Malaysia South-South Association}}&lt;/ref&gt; កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៩  ក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចរបស [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី]] លោក[[លោក Mahathir Mohamad|មហាធារ ម៉ូហាម៉េដ]] ប្រទេសទាំងពីរបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងចំនួនពីរស្តីពី [[ទេសចរណ៍]] និង [[សន្ធិសញ្ញាពន្ធ|ការជៀសវាងពន្ធទ្វេដង]] ដើម្បីជំរុញពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើវិស័យទេសចរណ៍។ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 September 2019 |title=Long Lasting Historic Relationship Between Prime Minister of Malaysia, Tun Dr. Mahathir Mohamad and Samdech Techo Hun Sen |url=https://www.khmertimeskh.com/50639056/long-lasting-historic-relationship-between-prime-minister-of-malaysia-tun-dr-mahathir-mohamad-and-samdech-techo-hun-sen/ |access-date=4 September 2019 |publisher=Khmer Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 September 2019 |title=Malaysia, Cambodia to boost trade cooperation |url=https://www.phnompenhpost.com/business/malaysia-cambodia-boost-trade-cooperation |access-date=4 September 2019 |publisher=The Phnom Penh Post}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ben Sokhean |date=3 September 2019 |title=Cambodia, Malaysia sign agreements |url=https://www.khmertimeskh.com/50639815/cambodia-malaysia-sign-agreements/ |access-date=4 September 2019 |publisher=Khmer Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wu Qin |date=3 September 2019 |title=Cambodia, Malaysia sign deals to boost trade, investment, tourism |url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/03/c_138361389.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903213310/http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/03/c_138361389.htm |archive-date=3 September 2019 |access-date=4 September 2019 |publisher=Xinhua News Agency |archivedate=4 កញ្ញា 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190904022642/http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/03/c_138361389.htm }}&lt;/ref&gt;

== បញ្ហានិងឧប្បត្តិហេតុ ==

=== ពលករ​ខ្មែរ​ធ្វើ​ការ​តាម​ផ្ទះ​នៅ​ម៉ាឡេស៊ី ===
ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រភពនៃ [[កម្មករក្នុងស្រុក|ពលករធ្វើការតាមផ្ទះ]] មួយផ្សេងទៀតសម្រាប់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី បន្ទាប់ពីប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Beh Lih Yi |last2=Ros Russell |date=21 March 2017 |title=In U-turn decision, Indonesia to continue sending maids abroad to Hong Kong, Singapore, Malaysia, etc |url=https://coconuts.co/singapore/news/u-turn-decision-indonesia-continue-sending-maids-abroad-singapore-hong-kong-malaysia-etc/ |access-date=4 April 2017 |publisher=Coconuts Singapore |agency=Reuters}}&lt;/ref&gt; សម្រេចចិត្តបញ្ឈប់ការបញ្ជូនអ្នកបម្រើរបស់ពួកគេនៅឆ្នាំ២០១៦ ដោយសារតែមានរបាយការណ៍ជាញឹកញាប់នៃ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 May 2016 |title=No more Indonesian domestic workers to be sent abroad? |url=http://www.rappler.com/world/regions/asia-pacific/indonesia/english/133277-domestic-migrant-workers-ban |access-date=4 April 2017 |publisher=Rappler}}&lt;/ref&gt; ប្រជាជនកម្ពុជាមិនត្រូវបានលើកលែងពីការប្រព្រឹត្តស្រដៀងគ្នានេះទេ ហើយអ្នកបំរើរបស់ពួកគេជាច្រើននាក់ក៏ត្រូវបាននិយោជក ឬមន្ត្រីអន្តោប្រវេសន៍ម៉ាឡេស៊ី ប្រព្រឹត្តយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរផងដែរ ដែលមានឯកសាររបស់ពួកគេអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ បន្ទាប់ពីត្រូវបានបោកប្រាស់ដោយភ្នាក់ងារជ្រើសរើសពលករនៅក្នុងប្រទេស។ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sek Odom |date=9 August 2016 |title=Government Repatriates 11 Migrant Workers From China, Malaysia |url=https://www.cambodiadaily.com/news/government-repatriates-11-migrant-workers-china-malaysia-116439/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130185652/https://www.cambodiadaily.com/news/government-repatriates-11-migrant-workers-china-malaysia-116439/ |archive-date=30 November 2016 |access-date=4 April 2017 |publisher=The Cambodia Daily |archivedate=30 វិច្ឆិកា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161130185652/https://www.cambodiadaily.com/news/government-repatriates-11-migrant-workers-china-malaysia-116439/ }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pav Suy |date=23 November 2016 |title=More Cambodians Seek Help Returning Home |url=http://www.khmertimeskh.com/news/32294/more-cambodians-seek-help-returning-home/ |access-date=4 April 2017 |publisher=Khmer Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sen David |date=4 May 2017 |title=Migrant abuses: Maid seeks return from Malaysia |url=http://m.phnompenhpost.com/national/migrant-abuses-maid-seeks-return-malaysia |access-date=4 May 2017 |publisher=The Phnom Penh Post |archivedate=14 មេសា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250414090215/https://m.phnompenhpost.com/national/migrant-abuses-maid-seeks-return-malaysia |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; របាយការណ៍ឆ្នាំ២០១៦  បានបញ្ជាក់ថា អ្នកបម្រើខ្មែរម្នាក់ដែលត្រូវបានឃុំខ្លួននៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលអន្តោប្រវេសន៍ម៉ាឡេស៊ីមួយ បានឃើញស្ត្រីចំនួន៣ នាក់ដែលមានសញ្ជាតិខ្មែរ និងវៀតណាមបានស្លាប់នៅទីនោះ បន្ទាប់ពីត្រូវបានគេធ្វើទារុណកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយមានជនជាតិផ្សេងទៀតដូចជាអ្នកទោសថៃ ឥណ្ឌូនេស៊ី និងឡាវ ត្រូវបានធ្វើទារុណកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរផងដែរ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zsombor Peter |last2=Kuch Naren |date=15 August 2016 |title=Maids Claim Fatal Abuse at Malaysian Depot |url=https://www.cambodiadaily.com/news/maids-claim-fatal-abuse-malaysian-depot-116653/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170608143329/https://www.cambodiadaily.com/news/maids-claim-fatal-abuse-malaysian-depot-116653/ |archive-date=8 June 2017 |access-date=4 April 2017 |publisher=The Cambodia Daily |archivedate=8 មិថុនា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170608143329/https://www.cambodiadaily.com/news/maids-claim-fatal-abuse-malaysian-depot-116653/ }}&lt;/ref&gt; កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០១២ ស្ត្រី​បម្រើ​ការ​ខ្មែរ​ម្នាក់​បាន​ស្លាប់​បន្ទាប់​ពី​ត្រូវ​ថៅកែ[[ការអត់ឃ្លាន|បង្អត់​អាហារ​ស្លាប់]] ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cassandra Yeap |last2=Sen David |date=17 April 2012 |title=Malaysian couple charged in death of Cambodian maid |url=http://m.phnompenhpost.com/national/malaysian-couple-charged-death-cambodian-maid |access-date=4 April 2017 |publisher=The Phnom Penh Post |archivedate=23 កុម្ភៈ 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250223003706/https://m.phnompenhpost.com/national/malaysian-couple-charged-death-cambodian-maid |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១១ កម្ពុជាបានហាមប្រាមពលករតាមផ្ទះរបស់ខ្លួនមិនអោយធ្វើដំណើរទៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ &lt;ref name=&quot;repatriated&quot;&gt;{{Cite web |last=Martin de Bourmont |date=17 May 2017 |title=Homecoming: Five maids in Malaysia repatriated |url=http://m.phnompenhpost.com/national/homecoming-five-maids-malaysia-repatriated |access-date=17 May 2017 |publisher=The Phnom Penh Post |archivedate=22 កុម្ភៈ 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222120618/https://m.phnompenhpost.com/national/homecoming-five-maids-malaysia-repatriated |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; បញ្ហា​នេះ​នាំ​ឲ្យ​មាន​ការ​តវ៉ា និង​ការ​រិះគន់​ពី​ក្រុម​សិទ្ធិមនុស្ស​ផ្សេងៗ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដែល​ទាមទារ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​បញ្ឈប់​ការ​បញ្ជូន​ពលករ​តាម​ផ្ទះ​រហូត​ដល់​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​យ៉ាង​តឹងរ៉ឹង​លើ​សិទ្ធិ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zsombor Peter |date=4 April 2017 |title=Asean Lawmaker Group Slams Malaysia Over Migrant Detentions |url=https://www.cambodiadaily.com/news/asean-lawmaker-group-slams-malaysia-over-migrant-detentions-127482/ |access-date=4 April 2017 |publisher=The Cambodia Daily |archivedate=4 មេសា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170404024352/https://www.cambodiadaily.com/news/asean-lawmaker-group-slams-malaysia-over-migrant-detentions-127482/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; សង្ឃឹម​ថា​នឹង​រក​ប្រាក់​បាន​ច្រើន​ជាង​គេ​នៅ​ស្រុក​កំណើត។ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chhorn Phearun |date=6 April 2017 |title=Seventeen Cambodians Repatriated From Malaysia |url=https://www.cambodiadaily.com/news/seventeen-cambodians-repatriated-from-malaysia-127604/ |access-date=6 April 2017 |publisher=The Cambodia Daily |archivedate=6 មេសា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170406070000/https://www.cambodiadaily.com/news/seventeen-cambodians-repatriated-from-malaysia-127604/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; បន្ទាប់ពីការចរចាររវាងរដ្ឋាភិបាលប្រទេសទាំងពីរ កម្ពុជាបានលុបចោលបម្រាមមិនឲ្យពលករទៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ដោយម៉ាឡេស៊ីក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យពលករខ្មែរណាដែលធ្វើការដោយខុសច្បាប់នៅក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ីផងដែរ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 May 2017 |title=Cambodia's ban on maid work in Malaysia could end soon |url=http://m.themalaymailonline.com/malaysia/article/cambodias-ban-on-maid-work-in-malaysia-could-end-soon |access-date=15 May 2017 |publisher=The Malay Mail |archivedate=17 ឧសភា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517023844/http://m.themalaymailonline.com/malaysia/article/cambodias-ban-on-maid-work-in-malaysia-could-end-soon |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Joseph Kaos Jr |date=25 May 2017 |title=Cambodia lifts freeze on maids to Malaysia |url=http://www.thestar.com.my/news/nation/2017/05/25/cambodia-lifts-freeze-on-maids-to-malaysia/ |access-date=30 May 2017 |website=The Star}}&lt;/ref&gt; ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៧ ពលករ​ខ្មែរ​៥​នាក់​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ត្រឡប់​ពី​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី​វិញ​ដោយ​សារ​ធ្វើ​ការ​ខុស​ច្បាប់។ &lt;ref name=&quot;repatriated&quot; /&gt; ឆ្លើយតបទៅនឹងករណីរំលោភបំពានស្ត្រីបម្រើជាញឹកញាប់នៅក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី [[ក្រសួងធនធានមនុស្ស (ម៉ាឡេស៊ី)|ក្រសួងធនធានមនុស្សម៉ាឡេស៊ី]] បានចេញផ្សាយ &quot;គោលការណ៍ណែនាំ និងគន្លឹះសម្រាប់និយោជកនៃជំនួយការក្នុងស្រុក&quot; ដើម្បីលើកកម្ពស់ទំនាក់ទំនង និងការយល់ដឹងកាន់តែស្និទ្ធស្នាលរវាងនិយោជក និងអ្នកបំរើរបស់ពួកគេ ខណៈពេលដែលកាត់បន្ថយឧប្បត្តិហេតុមិនល្អ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 May 2017 |title=Treating foreign maids with respect — Sin Chew Daily |url=http://m.themalaymailonline.com/what-you-think/article/treating-foreign-maids-with-respect-son-chew-daily |access-date=4 June 2017 |publisher=The Malay Mail |archivedate=31 ឧសភា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170531030944/http://m.themalaymailonline.com/what-you-think/article/treating-foreign-maids-with-respect-son-chew-daily |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; នៅថ្ងៃទី ២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១៧ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សរណៈនៃកិច្ចព្រមព្រៀងតែងតាំងសមាគមម៉ាឡេស៊ីនៃទីភ្នាក់ងារអ្នកបម្រើបរទេស (PAPA) ជាតំណាងរបស់ខ្លួន ដើម្បីត្រួតពិនិត្យសុវត្ថិភាព និងសុខុមាលភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលត្រឡប់ទៅធ្វើការជាពលករតាមផ្ទះនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sumisha Naidu |date=29 November 2017 |title=Cambodia signs agreement to ensure welfare of maids in Malaysia |url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/cambodia-signs-agreement-to-ensure-welfare-of-maids-in-malaysia-9452032 |access-date=30 November 2017 |publisher=Channel NewsAsia |archivedate=29 វិច្ឆិកា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171129130025/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/cambodia-signs-agreement-to-ensure-welfare-of-maids-in-malaysia-9452032 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; កម្មករនិមួយៗនឹងត្រូវបានផ្តល់ជូន[[ស្មាតហ្វូន]] ជាមួយនឹងកម្មវិធីសុវត្ថិភាពដោយទីភ្នាក់ងារការងារឯកជនម៉ាឡេស៊ី ហើយគោលការណ៍ណែនាំសម្រាប់ការជួលអ្នកបម្រើក៏នឹងត្រូវបានផ្តល់ជូនផងដែរ ដើម្បីធានាថាសុខុមាលភាព និងសុវត្ថិភាពរបស់ពួកគេត្រូវបានធានាពេញមួយពេល។ ខណៈពេលដែលសម្រាប់និយោជក រយៈពេលសម្រាប់កម្មកររបស់ពួកគេធ្វើការត្រូវបានកំណត់យ៉ាងហោចណាស់ពីរឆ្នាំ ហើយប្រសិនបើមានបញ្ហាណាមួយបានកើតឡើង និយោជកអាចទាក់ទងភ្នាក់ងារការងារដែលផ្តល់អ្នកបម្រើ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mohamad Athir Ismail |date=29 November 2017 |title=[VIDEO] Amah Kemboja lebih murah, lebih cekap, lebih setia |trans-title=[VIDEO] Cambodian maids is affordable, more efficient, more loyal |url=http://www.utusan.com.my/berita/nasional/video-amah-kemboja-lebih-murah-lebih-cekap-lebih-setia-1.563169 |access-date=30 November 2017 |website=Utusan Malaysia |language=Malay}}&lt;/ref&gt;

=== ការឃាត់ខ្លួនជនជាតិម៉ាឡេស៊ីនៅកម្ពុជា ===
ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ១១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៨ មក ជនជាតិម៉ាឡេស៊ីប្រហែល ៤៧ នាក់ត្រូវបានអាជ្ញាធរកម្ពុជាឃាត់ខ្លួនបន្ទាប់ពីពួកគេត្រូវបានគេសង្ស័យថាមានជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុង[[ច្បាប់ល្បែង|សកម្មភាពល្បែងស៊ីសងខុសច្បាប់]] នៅក្នុងប្រទេសដែលព័ត៌មាននេះទើបតែទៅដល់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ីហើយត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយ[[ក្រសួងការបរទេស (ម៉ាឡេស៊ី)|ក្រសួងការបរទេសម៉ាឡេស៊ី]] នៅថ្ងៃទី ៧ ខែកុម្ភៈឆ្នាំ ២០១៩ ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 February 2019 |title=Detention of 47 Malaysians in Cambodia |url=http://www.kln.gov.my/web/guest/-/press-release-detention-of-47-malaysians-in-cambodia |access-date=16 February 2019 |publisher=Ministry of Foreign Affairs, Malaysia |archivedate=30 សីហា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240830134236/https://www.kln.gov.my/web/guest/-/press-release-detention-of-47-malaysians-in-cambodia |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; បើតាមអ្នកជាប់ឃុំម្នាក់ ពួកគេត្រូវបានសន្យាថានឹងធ្វើការនៅប្រទេសកម្ពុជាដោយ[[លិខិតឆ្លងដែនចិន|ជនជាតិចិន]] ចំនួន ១៥០០ ដុល្លារក្នុងមួយខែ ប៉ុន្តែត្រូវបានចាត់ទុកដូចជា [[ការជាប់បំណុល|ទាសករជាប់ឃុំ]] នៅ [[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]] បន្ទាប់ពីពួកគេត្រូវបានគេចាប់នៅ [[ក្រុងសៀមរាប|ខេត្តសៀមរាប]] បន្ទាប់ពីពួកគេមកដល់ប្រទេសកម្ពុជាចន្លោះពីថ្ងៃទី ១៨ ដល់ ១៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៨។ &lt;ref name=&quot;duped by syndicates&quot;&gt;{{Cite web |last=Sangeetha Amarthalingam |last2=Anith Adilah Othman |date=11 February 2019 |title=Malaysian detainees in Cambodia promised $1,500 monthly salary |url=https://www.khmertimeskh.com/50576477/i-came-here-for-1500-monthly-salary-says-malaysian-detainee-in-cambodia/ |access-date=16 February 2019 |publisher=Khmer Times}}&lt;/ref&gt; ក្រោយ​ការ​ចាប់ខ្លួន​រួម​ជាមួយ​ជន​រង​គ្រោះ​ផ្សេង​ទៀត លោក​បាន​និយាយ​ថា លោក​មិន​ច្បាស់​ថា តើ​ជនជាតិ​ចិន​ដែល​បោក​ពួក​គេ​នោះ​ត្រូវ​ឃាត់ខ្លួន​ដែរ​ឬ​អត់​ទេ ព្រោះ​មិន​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​មន្ទីរ​ឃុំឃាំង​ទេ ។ &lt;ref name=&quot;duped by syndicates&quot; /&gt; ជាមួយនឹងការចរចារវាងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងម៉ាឡេស៊ី នាយករដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជា [[ហ៊ុន សែន]] និងឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី [[ប្រាក់ សុខុន]] ទីបំផុតបានយល់ព្រមដោះលែងពួកគេនៅថ្ងៃទី ១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១៩ បន្ទាប់ពីរកឃើញជនរងគ្រោះភាគច្រើនត្រូវបាន [[សម្ព័ន្ធ|ក្រុម]]ភ្នាក់ងារការងារបោកបញ្ឆោត។ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 February 2019 |title=Malaysian govt thanks Cambodia over release of 47 detainees |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2019/02/15/malaysian-govt-thanks-cambodia-over-release-of-47-detainees/ |access-date=16 February 2019 |website=The Star}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 February 2019 |title=Cambodia frees all 47 Malaysian detainees |url=http://dailyexpress.com.my/news.cfm?NewsID=131295 |access-date=16 February 2019 |website=Bernama |publisher=Daily Express}}&lt;/ref&gt;

== សូមមើលផងដែរ ==

* [[ជនជាតិចាម្ប៍|ជនជាតិចាម]]
{{Portal bar|Cambodia|Malaysia|Politics}}

== ឯកសារយោង ==</text>
      <sha1>agll6atmrzjotke2x2kazcw661y2dyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ពិនផាត</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52384</id>
    <revision>
      <id>338993</id>
      <parentid>321609</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T15:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>338993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1679" sha1="p5x1nifz5rqyb8g3ehkjafa9h5inxz5" xml:space="preserve">'''ពិនផាត''' គឺជាក្រុមប្រពៃណីរបស់ឡាវដែលប្រើសម្រាប់អមជាមួយនៅក្នុងល្ខោនស្រមោលរបស់ឡាវ និងល្ខោនរបាំងមុខ ផ្រាឡាក់ ផ្រារាម ដែលជាភាសាឡាវនៃ រាមាយណ ឥណ្ឌា។ វង់ភ្លេងនេះយកពីវង់ភ្លេងខ្មែរ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The musicians {{!}} Phralak Phralam |url=http://phralakphralam.com/phralak_phralam_en/le-phralak-phralam/les-musiciens/ |access-date=2019-08-30 |website=phralakphralam.com |archivedate=2019-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190831184604/http://phralakphralam.com/phralak_phralam_en/le-phralak-phralam/les-musiciens/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ពិណពាទ្យគឺស្រដៀងនឹង [[ភ្លេងពិណពាទ្យ]] ខ្មែរ និងថៃ ភីផាត ។

== និរុត្តិសាស្ត្រ ==
ដោយសារ ពិនផាត ត្រូវបានយកមកពីក្រុមប្រពៃណីខ្មែរហៅថា ពិណពាទ្យ ការបញ្ចេញសំឡេងគឺស្រដៀងនឹងខ្មែរ ហើយចែករំលែកពាក្យដូចគ្នាពី [[សំស្ក្រឹត|សំស្រ្កឹត]] ''[[វីណា]]'' និង ''វទ្យ'' មានន័យថា 'ឧបករណ៍ភ្លេង' ។

== សូមមើលផងដែរ ==

* គែន

== ឯកសារយោង ==</text>
      <sha1>p5x1nifz5rqyb8g3ehkjafa9h5inxz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>តេហេរ៉ង់</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53454</id>
    <revision>
      <id>338987</id>
      <parentid>335300</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T12:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>338987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23838" sha1="f2p4oeu18l885e5dz79r2ovmhm8m3et" xml:space="preserve">{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ការតាំងទីលំនៅដ្ឋាន
| name                     = Tehran
| native_name              = {{lang|fa|تهران}}
| native_name_lang         = 
| settlement_type          = [[Capital city]]
| image_skyline            = {{multiple image
 |border             = infobox 
 |perrow             = 1/2/2/2 
 |total_width        = 300 
 |align              = center
 |image1             = North of Tehran Skyline view.jpg
 |caption1           = Tehran skyline and the [[Alborz]]
 |image2             = 
برج میلاد و کوه دماوند از آزادراه تهران کرج - panoramio.jpg
 |caption2           = [[Milad Tower]] and [[Mount Damavand]]
 |image3             = Azadi_Tower_(29358497718).jpg
 |caption3           = [[Azadi Tower]]
 |image4             = Palais du Golestan, Téhéran (5).jpg
 |caption4           = [[Golestan Palace]]
 |image5             = Compounds of the Foreign Ministry of Iran in Tehran.jpg
 |caption5           = [[National Garden, Tehran|National Garden]]
 |image6             = Bagh-e Ferdows Tajrish.jpg
 |caption6           = [[Ferdows Garden]]
 |image7             = 2011 Ahmad-Shahi Pavilion Tehran 6214852688 by Kamyar Adl.jpg
 |caption7           = [[Niavaran Complex]]
 |image8             = TitSh1.jpg
 |caption8          = [[City Theater of Tehran|City Theater]]
 |image9            = Národní_muzeum_Íránu.jpg
 |caption9          = [[National Museum of Iran|National Museum]]
 }}
| image_caption            = 
| image_flag               = Flag of Tehran.svg
| image_seal               = لوگو شهرداری تهران.svg
| seal_alt                 = 
| image_shield             = 
| shield_alt               = 
| nickname                 = 
| motto                    = 
| image_map                = 
| map_caption              = 
| mapsize1                 = 
| map_caption1             = 
| pushpin_map              = Iran#Middle East3#Asia
| pushpin_mapsize          = 
| pushpin_relief           = yes
| pushpin_map_caption      = Location in Iran and Asia
| coordinates              = {{Coord|region:IR-23_type:city|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type         = [[Country]]
| subdivision_name         = {{flag|Iran}}
| subdivision_type1        = [[Provinces of Iran|Province]]
| subdivision_type2        = [[Counties of Iran|County]]
| subdivision_type3        = [[Bakhsh (administrative division)|District]]
| subdivision_name1        = [[Tehran province|Tehran]]
| subdivision_name2        = [[Tehran County|Tehran]]&lt;br /&gt;[[Ray County, Iran|Rey]]&lt;br /&gt;[[Shemiranat County|Shemiranat]]
| subdivision_name3        = [[Central District (Tehran County)|Central]]
| leader_title             = [[Mayor of Tehran|Mayor]]
| leader_name              = [[Alireza Zakani]]
| area_footnotes           = &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tmicto.tehran.ir/Portals/0/Document/Amarname/NEW_PDF/AmarShahr/96-TehranStatisticalYearBook.pdf |title=City of Tehran Statisticalyearbook |access-date=13 April 2021 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413063520/https://tmicto.tehran.ir/Portals/0/Document/Amarname/NEW_PDF/AmarShahr/96-TehranStatisticalYearBook.pdf |url-status=dead |archivedate=13 មេសា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210413063520/https://tmicto.tehran.ir/Portals/0/Document/Amarname/NEW_PDF/AmarShahr/96-TehranStatisticalYearBook.pdf }}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2           = 
| area_land_km2            = 
| area_water_km2           = 
| area_water_percent       = 
| area_urban_km2           = 750
| area_metro_km2           = 2235
| elevation_footnotes      = &lt;ref&gt;[http://en.tehran.ir/Default.aspx?tabid=97 ''Tehran, Environment &amp; Geography''] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151117033007/http://en.tehran.ir/Default.aspx?tabid=97 |date=17 November 2015 }}. Tehran.ir.&lt;/ref&gt;
| elevation_m              = 1040 to 2040
| elevation_ft             = 3412 to 6692
| population_total         = 8,693,706
| population_as_of         = 2016 census
| population_footnotes     = &lt;ref name=&quot;2016 Tehran Province&quot;/&gt;
| pop_est_as_of            = 2021
| population_est           = 9,039,000&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mehrnews.com/news/5496594/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%DB%B9-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF |title=Population of Tehran |access-date=27 December 2024 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413063520/https://www.mehrnews.com/news/5496594/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%DB%B9-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_metro_footnotes = &amp;nbsp;(2025)
| population_metro         = 14,557,000 (province)&lt;ref name=&quot;Iran.population&quot;&gt;{{cite web |url=https://iranopendata.org/en/map/ |title=Estimated population in Iran by province |publisher= Iran Open Data (IOD) |website=www.iranopendata.org/fa/ |last=data processed from www.amar.org.ir |date=June 2025 |access-date=20 January 2026}}&lt;/ref&gt;
| population_blank1_title  = Population rank in Iran
| population_blank1        = [[List of Iran cities by population|1st]]
| population_demonym       = Tehrani&amp;nbsp;([[English language|en]])
| population_density_km2   = 12,052
| area_code                = [[List of dialling codes in Iran|+98 21]]{{force singular}}
| timezone1                = [[Iran Standard Time|IRST]]
| utc_offset               = +03:30
| website                  = [https://en.tehran.ir/ tehran.ir]
}}
'''តេហេរ៉ង់''' {{Efn|{{IPAc-en|t|ɛ|ˈ|r|æ|n|,_|-|ˈ|r|ɑː|n|,_|t|eɪ|ˈ|-}} {{respell|terr|A(H)N|,_|tay|RA(H)N}}; {{langx|fa|تهران|Tehrân}}, {{IPA|fa|tʰehˈɹɒːn, -ˈɾɒːn|pron|Fa-ir-Tehran_(1).ogg|small=no}}}} គឺជា [[រដ្ឋធានី]] និងជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់[[អ៊ីរ៉ង់]] ។ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Marsi|first=Federica|date=31 July 2024|title=Israel war on Gaza updates: Fears of escalation grow after Haniyeh killing|language=en|work=[[Al Jazeera English]]|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/31/israels-war-on-gaza-live-israel-hits-beirut-in-assassination-operation|access-date=17 August 2024|quote=Hamas says its political chief Ismail Haniyeh was killed in an Israeli missile attack in Iran’s capital, Tehran.}}&lt;/ref&gt; វាក៏ជារដ្ឋធានីនៃ [[ខេត្តតេហេរ៉ង់]] និងជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលសម្រាប់ [[ស្រុកតេហេរ៉ង់|ស្រុកតេអេរ៉ង់]] និង [[ស្រុកកណ្ដាល(ស្រុកតេហេរ៉ង់)|ស្រុកកណ្តាល]] របស់វា។ &lt;ref name=&quot;Tehran Province Structure&quot;&gt;{{Cite web |last=Habibi |first=Hassan |author-link=Hassan Habibi |date=12 September 1990 &lt;!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --&gt; |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1369/06/21 (Iranian Jalali calendar) |script-title=fa:تصویب سازمان و سلسله تابعیت عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری استان تهران به مرکزیت شهر تهران |trans-title=‌Approval of the organization and chain of citizenship of the elements and units of the national divisions of Tehran province centered on the city of Tehran |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250621104651/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113026 |archive-date=21 June 2025 |access-date=21 June 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] B559F46F-4863-4D87-ACAB-5274C02BA3C5. {{lang|fa|rtl=yes|شماره دوره}} [Course number] 69, {{lang|fa|rtl=yes|شماره جلد}} [Volume number] 3. |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |archivedate=21 មិថុនា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621104651/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113026 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ដោយមានប្រជាជនប្រហែល ៩ លាននាក់នៅក្នុងទីក្រុង &lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 January 2018 |title=Tehran's population doesn't fit its area: Environment official |url=https://www.tehrantimes.com/news/420238/Tehran-s-population-doesn-t-fit-its-area-environment-official |website=Tehran Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Is Iran running out of water? – DW – 08/06/2025 |url=https://www.dw.com/en/is-iran-running-out-of-water/a-73548239 |website=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=City population 2025 |url=https://sites.ontariotechu.ca/sustainabilitytoday/urban-and-energy-systems/Worlds-largest-cities/population-projections/city-population-2025.php}}&lt;/ref&gt; និង ១៦.៨ លាននាក់នៅក្នុងតំបន់ទីប្រជុំជន &lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 November 2023 |title=About Tehran: Exploring the Area, Population, and Characteristics of Iran's Capital City |url=https://parsdiplomatic.com/iran-sightseeing/about-tehran-exploring-the-area-population-and-characteristics-of-irans-capital-city/}}&lt;/ref&gt; តេហេរ៉ង់គឺជា [[បញ្ជីឈ្មោះទីក្រុងប្រជាជនច្រើនជាងគេនៃអ៉ីរ៉ង់|ទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេ]] នៅក្នុងអ៊ីរ៉ង់ និង [[អាស៊ីខាងលិច]]  ជា [[តំបន់ទីប្រជុំជនធំបំផុតនៃមជ្ឈិមបូព៌ា|តំបន់ទីប្រជុំជនធំទីពីរ]] នៅ [[មជ្ឈិមបូព៌ា]] បន្ទាប់ពី [[គែរ|ទីក្រុងគែរ]] និងជាតំបន់ទីប្រជុំជនដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេលំដាប់ទី ២៤ នៅលើពិភពលោក។ 

នៅ សម័យបុរាណ ផ្នែកមួយនៃទឹកដីនៃទីក្រុងតេហេរ៉ង់សព្វថ្ងៃនេះត្រូវបានកាន់កាប់ដោយទីក្រុង រ៉ាហ្គេស ដែលជាទីក្រុង មេដៀន ដ៏លេចធ្លោមួយ ដែលត្រូវបានបំផ្លាញនៅក្នុងការឈ្លានពាន របស់អារ៉ាប់ ទួគី និង ម៉ុងហ្គោល នៅមជ្ឈិមសម័យ។ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Indo-Aryans of ancient South Asia: Language, material culture and ethnicity|date=1995|page=165|quote=Possible western place names are the following: Raya-, which is also the ancient name of Median Raga in the Achaemenid inscriptions (Darius, Bisotun 2.13: ''a land in Media called Raga'') and modern Rey south of Tehran}}&lt;/ref&gt; ទីក្រុងរ៉ាហ្គេសសម័យទំនើបត្រូវបានស្រូបចូលទៅក្នុងតំបន់ទីប្រជុំជននៃទីក្រុងតេអេរ៉ង់ដ៏ធំ។ ទីក្រុងតេអេរ៉ង់ត្រូវបានជ្រើសរើសជាលើកដំបូងជារដ្ឋធានីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៦ ដោយ អាហ្គា ម៉ូហាម៉ាដ ខាន់ នៃ រាជវង្សកាចា ដោយសារតែវានៅជិតទឹកដីរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅ កូកាសាស — ដែលត្រូវបានប្រកួតប្រជែងនៅក្នុង សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ីរ៉ង់ — និងដើម្បីជៀសវាងក្រុមប្រកួតប្រជែងនៃរាជវង្សអ៊ីរ៉ង់មុនៗ។ រដ្ឋធានីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរច្រើនដងពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរអង្វែងរបស់ខ្លួន ដោយទីក្រុងតេអេរ៉ង់បានក្លាយជាទីក្រុងទី ៣២។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ណាស៊ើរ អាល់-ឌីន សាហ៍ ( r. ១៨៤៨-១៨៩៦ ) ទីក្រុងតេអេរ៉ង់បានជួបប្រទះនឹង វិទ្យាស្ថានឧត្តមសិក្សា ដំបូងគេរបស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ធនាគារ ផ្លូវរថភ្លើង និងសារមន្ទីរ។ ការងារសាងសង់ទ្រង់ទ្រាយធំបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩២០ ហើយទីក្រុងតេអេរ៉ង់បានក្លាយជាគោលដៅសម្រាប់ការធ្វើចំណាកស្រុកយ៉ាងច្រើនពីទូទាំងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ជាពិសេសនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ២០។ &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/585619/Tehran|title=Tehran (Iran) : Introduction – Britannica Online Encyclopedia|date=|archivedate=30 March 2012}}&lt;/ref&gt; ទីក្រុងតេអេរ៉ង់គឺជាចំណុចកណ្តាលនៃ បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ ហើយបានជួបប្រទះនឹងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែកក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់ សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ ឆ្នាំ ២០២៥ និង សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ២០២៦ ។

ទីក្រុងតេអេរ៉ង់គឺជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន រួមទាំង វិមាន Golestan ដែល ជាតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោក នៃ រាជវង្ស Qajar និងស្មុគស្មាញវិមាន Masoudieh, Sa'dabad, Niavaran និង Marmar នៃរាជវង្ស Qajar និង Pahlavi ។ ទីសម្គាល់សំខាន់ៗរួមមាន ប៉ម Azadi ដែលជាវិមានមួយដែលត្រូវបានសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ 1971 ដើម្បីអបអរសាទរ ខួបលើកទី 2,500 នៃចក្រភពពែរ្ស ; ប៉ម Milad ដែល ជាប៉មទ្រទ្រង់ខ្លួនឯងខ្ពស់បំផុតទីប្រាំមួយ របស់ពិភពលោក ដែលបានបញ្ចប់ការសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ 2007; និង ស្ពាន Tabiat ដែលបានបញ្ចប់ការសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ 2014។ &lt;ref name=&quot;archdaily&quot;&gt;{{Cite web |date=17 November 2014 |title=Tabiat Pedestrian Bridge / Diba Tensile Architecture |url=http://www.archdaily.com/566387/tabiat-pedestrian-bridge-diba-tensile-architecture |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923211329/http://www.archdaily.com/566387/tabiat-pedestrian-bridge-diba-tensile-architecture/ |archive-date=23 September 2015 |access-date=12 October 2015 |publisher=[[ArchDaily]]}}&lt;/ref&gt;

ប្រជាជនភាគច្រើននៃទីក្រុងតេអេរ៉ង់គឺជា ជនជាតិពែរ្ស &lt;ref name=&quot;tabnak&quot;&gt;{{Cite web |date=3 November 2010 |title=چنددرصد تهرانی‌ها در تهران به دنیا آمده‌اند؟ |trans-title=What percentage of Tehran residents were born in Tehran? |url=http://www.tabnak.ir/fa/news/133668 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227033705/http://www.tabnak.ir/fa/news/133668 |archive-date=27 February 2012 |access-date=18 December 2010 |website=tabnak.ir |language=fa}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Mohammad&quot;&gt;{{Cite book|author1=Abbasi-Shavazi, Mohammad Jalal|author2=McDonald, Peter|author3=Hosseini-Chavoshi, Meimanat|title=The Fertility Transition in Iran: Revolution and Reproduction|publisher=Springer|date=30 September 2009|pages=100–101|chapter=Region of Residence}}&lt;/ref&gt; ដែលក្នុងនោះប្រហែល ៩៩% និយាយ [[ភាសាពែរ្ស]] ។ មាន ក្រុមជនជាតិភាគតិចជាច្រើនទៀត ដែលត្រូវបាន បកប្រែជាពែរ្ស និងរួមបញ្ចូល។ &lt;ref&gt;{{Cite book|author1=Schuppe, Mareike.|title=Coping with Growth in Tehran: Strategies of Development Regulation|publisher=GRIN Verlag|date=2008|page=13|quote=Besides Persian, there are Azari, Armenian, and Jewish communities in Tehran. The vast majority of Tehran's residents are Persian-speaking (98.3%).}}&lt;/ref&gt; ទីក្រុងតេអេរ៉ង់ត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាជា &quot;កន្លែងរលាយវប្បធម៌&quot; ដែលមាន ជនជាតិអាស៊ែបៃហ្សង់ ច្រើនជាងទីក្រុងដទៃទៀតនៅក្នុងពិភពលោក។ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 October 2024 |title=When did tehran became capital? |url=https://tehranoffers.com/when-did-tehran-became-capital/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 November 2023 |title=About Tehran: Exploring the Area, Population, and Characteristics of Iran's Capital City |url=https://parsdiplomatic.com/iran-sightseeing/about-tehran-exploring-the-area-population-and-characteristics-of-irans-capital-city/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Farzad |first=Farzin |date=11 March 2013 |title=It's time we consider Iran's ethnic minorities |url=https://www.opendemocracy.net/en/its-time-we-consider-irans-ethnic-minorities/ |website=openDemocracy}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Soran |first=H. S. |date=December 18, 2006 |title=The Situation of the Kurdish Community at Tehran, By H. S. Soran |url=https://theinsightinternational.com/mismas/articles/misc2006/12/irankurdistan208.htm |website=theinsightinternational.com }}{{Dead link|date=សីហា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title='Polite' and 'fair' Kurds dominate Tehran's fruit markets |url=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/030620161 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604125317/http://rudaw.net/english/middleeast/iran/030620161 |archive-date=2016-06-04}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gate of Tehran |url=https://www.silent-green.net/en/programme/detail/2018/12/14/gate-of-tehran |website=www.silent-green.net}}&lt;/ref&gt; ទីក្រុងតេអេរ៉ង់មាន អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិអ៊ីម៉ាមខូម៉ៃនី រួមជាមួយ អាកាសយានដ្ឋានក្នុងស្រុកមេរ៉ាបាដ ស្ថានីយ៍រថភ្លើងកណ្តាល រថភ្លើងក្រោមដី តេអេរ៉ង់ ប្រព័ន្ធ ដឹកជញ្ជូនរហ័សរថយន្តក្រុងតេអេរ៉ង់ រទេះភ្លើង និង បណ្តាញផ្លូវហាយវេដ៏ធំមួយ ។

ដោយសារតែ ការបំពុលខ្យល់ ការរញ្ជួយដី និង កង្វះខាតទឹក មានផែនការ ផ្លាស់ប្តូររដ្ឋធានី ទៅកាន់តំបន់ផ្សេងទៀត ទោះបីជាគ្មានទីក្រុងណាមួយត្រូវបានអនុម័តក៏ដោយ។ ការស្ទង់មតិមួយក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ លើទីក្រុងចំនួន ២៣០ នៅទូទាំងពិភពលោកដោយ Mercer បានចាត់ថ្នាក់ទីក្រុងតេអេរ៉ង់លេខ ២០៣ សម្រាប់ គុណភាពជីវិត ។ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Barbaglia, Pamela.|date=29 March 2016|title=Iranian expats hard to woo as Western firms seek a foothold in Iran|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-diaspora-idUSKCN0WV16D|url-status=live|access-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401143212/http://www.reuters.com/article/us-iran-diaspora-idUSKCN0WV16D|archive-date=1 April 2017}}&lt;/ref&gt; យោងតាម [[ទេសចរណ៍|សន្ទស្សន៍ទីក្រុងគោលដៅសកល]] ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ ទីក្រុងតេអេរ៉ង់គឺជាទីក្រុងមួយក្នុងចំណោម គោលដៅទេសចរណ៍ដែលមានការរីកចម្រើន លឿនបំផុតទាំងដប់។ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Erenhouse, Ryan. |date=22 September 2016 |title=Bangkok Takes Title in 2016 Mastercard Global Destinations Cities Index |url=https://newsroom.mastercard.com/press-releases/bangkok-takes-title-in-2016-mastercard-global-destinations-cities-index |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428214732/http://newsroom.mastercard.com/press-releases/bangkok-takes-title-in-2016-mastercard-global-destinations-cities-index/ |archive-date=28 April 2017 |access-date=12 June 2017 |publisher=[[MasterCard]]'s newsroom |archivedate=28 មេសា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428214732/http://newsroom.mastercard.com/press-releases/bangkok-takes-title-in-2016-mastercard-global-destinations-cities-index/ }}&lt;/ref&gt; នៅឆ្នាំ ២០១៦ ក្រុមប្រឹក្សាក្រុងតេអេរ៉ង់ បានប្រកាសថ្ងៃទី ៦ ខែតុលាថា &quot;ទិវាតេអេរ៉ង់&quot; ដោយអបអរសាទរកាលបរិច្ឆេទនៅឆ្នាំ ១៩០៧ នៅពេលដែលទីក្រុងនេះបានក្លាយជារដ្ឋធានីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ជាផ្លូវការ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 October 2018 |title=Citizens of Capital Mark Tehran Day on October 6 |url=https://ifpnews.com/exclusive/citizens-of-capital-mark-tehran-day-on-october-6/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190706073748/https://ifpnews.com/exclusive/citizens-of-capital-mark-tehran-day-on-october-6/ |archive-date=6 July 2019 |access-date=7 October 2018 |archivedate=6 កក្កដា 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190706073748/https://ifpnews.com/exclusive/citizens-of-capital-mark-tehran-day-on-october-6/ }}&lt;/ref&gt;

== ឯកសារយោង ==</text>
      <sha1>f2p4oeu18l885e5dz79r2ovmhm8m3et</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>បទុមា</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53792</id>
    <revision>
      <id>338990</id>
      <parentid>338341</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T14:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>338990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10610" sha1="4qxxb4zbqa04w6pbhlou6cvcj25b6ws" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name = សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីបុទមាទេវី
| title = 
| image = 
| caption = 
| succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជអគ្គមហេសីក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]&lt;br&gt;[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]]&lt;br&gt;{{resize|(១៥៩៤-១៥៩៦)}}
| reign-type = 
| reign = 
| coronation = 
| predecessor = [[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ]]&lt;br&gt;រាជធានី[[បន្ទាយលង្វែក]]
| successor = [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះស្រីចក្រពត្តិ]]&lt;br&gt;រាជធានី[[ស្រុកល្វាឯម|ល្វាឯម]]
| birth_style = 
| birth_date = 
| birth_place = [[បន្ទាយលង្វែក]]&lt;br&gt;[[សម័យកាលលង្វែក|ក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]
| death_date = 
| house = រាជវង្ស​កម្វុជទេឝ (ដោយរៀបអភិសេក)
| death_place = [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ|ព្រះបរមរាជវាំងស្រីសន្ធរ]] [[ស្រុកស្រីសន្ធរ|រាជធានីស្រីសន្ធរ]] 
| spouse = ព្រះបាទ[[បរមរាមាទី២|បរមរាមាជើងព្រៃ]] (១៥៩៤-១៥៩៦)
| issue = 
| father1 = 
| mother1 =
| religion = [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះ​ពុទ្ធសាសនាបែបខ្មែរ]]（[[ថេរវាទ|និកាយថេរវាទ]])&lt;br /&gt;សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ（[[វិញ្ញាណនិយម]])&lt;br /&gt;[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]
}}
{{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}}

'''សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីបទុមាទេវី''' ឬ '''សម្ដេចព្រះបុទមាទេវី''' គឺជា[[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|ព្រះរាជអគ្គមហេសី]]នៅព្រះបាទ[[បរមរាមាទី២|បរមរាមាជើងព្រៃ]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]] នៅរឿងនិទានខ្មែរ[[រឿងព្រះគោព្រះកែវ]] ព្រះអង្គជាព្រះវររាជមាតានៅ'''ព្រះនាងពៅ''' ។	

== ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ ==
ព្រះអង្គទ្រង់ប្រសូត នារាជធានី[[បន្ទាយលង្វែក]] [[សម័យកាលលង្វែក|ក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]។ ទ្រង់គឺជាបុត្រីរបស់ព្រះរាជវង្សានុវង្សនៃរាជធានី[[បន្ទាយលង្វែក]] ព្រះអង្គបានរៀបអភិសេកជាមួយនឹងព្រះបាទ[[បរមរាមាទី២|រាមជើងព្រៃ]] ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍របស់[[បរមរាមាទី២|ព្រះរាជស្វាមី]]នៅ [[ស្រុកស្រីសន្ធរ|រាជធានីស្រីសន្ធរ]] ហើយព្រះអង្គបានផ្លាសរាជធានីទៅ [[ស្រុកស្រីសន្ធរ|ស្រីសន្ធរ]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]]នៃបច្ចុប្បន្ន បង្កើតសម័យកាលថ្មី ហៅថា[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]] ព្រះអង្គអភិសេកអ្នកនាង '''បុទមាទេវី''' ជា[[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីនៃមហាក្សត្រកម្ពុជា)|ព្រះអគ្គមហេសី]] តាំងព្រះនាមជា '''សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីបទុមាទេវី''' ហើយ​ព្រះ​អង្គ​តែងតាំង​ឲ្យ​មាន​ព្រះ​ស្នំ​ឯក ទោ ត្រី ចត្វាឲ្យ​មាន​យស​ស័ក្ដិធំ​តូច​តាម​លំដាប់។ នៅរឿងនិទានខ្មែរ[[រឿងព្រះគោព្រះកែវ]] ព្រះអង្គទ្រង់មានព្រះបុត្រីជាមួយនឹងព្រះបាទ[[បរមរាមាទី២|រាមជើងព្រៃ]] គឺ '''ព្រះនាងពៅ''' ។	&lt;ref&gt;https://vannarachincom.wordpress.com/wp-content/uploads/2015/11/1e19e9ae19ebfe19e84e19e93e19eb7e19e91e19eb6e19e93e2808be19e96e19f92e19e9ae19f87e2808be19e82e19f84-e19e96e19f92e19e9ae19f87e2808be19e{{Dead link|date=សីហា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 
== ព្រះរាជឥស្សរិយយស == 
* '''សម្ដេចព្រះបុទមាទេវី''' នៅព្រះបាទ[[បរមរាមាទី២|រាមជើងព្រៃ]] នា[[ខេត្តជើងព្រៃ|រាជធានីជើងព្រៃ]] [[ស្រុកជើងព្រៃ]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]]។
* '''សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីបទុមាទេវី''' នៅព្រះបាទ[[បរមរាមាទី២|រាមជើងព្រៃ]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] នា[[ស្រុកស្រីសន្ធរ|រាជធានីស្រីសន្ធរ]]។

== ព្រះរាជវង្សានវង្ស ==
===ពង្សាវលី===
**ព្រះបិតាព្រះនាម ព្រះរាជវង្សានុវង្សមិនស្គាល់ព្រះនាម។
***ព្រះរាជស្វាមី ព្រះបាទ[[បរមរាមាទី២|រាមជើងព្រៃ]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]] ។
****ព្រះរាជបុត្រី នៅរឿងនិទានខ្មែរ[[រឿងព្រះគោព្រះកែវ]]ទ្រង់មានបុត្រីចំនួនបួនព្រះអង្គរួមទាំង '''ព្រះនាងពៅ'''
 
==ឯកសារយោង==
{{Reflist}}
*[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]
*[[បទពង្សាវតារខ្មែរ]]
*ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]]
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ
*[[រឿងព្រះគោព្រះកែវ]]

== សូមមើលផងដែរ ==
* [[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] 
* [[វីរនារីខ្មែរ]] 
* [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] 
* [[សម័យកាលស្រីសន្ធរ]] 

{{commons category|សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីបុទមាទេវី}}
{{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}}

{{s-start}}
{{s-reg}}
{{s-bef|before=[[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ]]&lt;br&gt;រាជធានី[[បន្ទាយលង្វែក]]}}
{{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជអគ្គមហេសីកម្វុជទេឝ]]&lt;br&gt;[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ]]|years= ១៥៩៤-១៥៩៦}}
{{s-aft|after=[[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះស្រីចក្រពត្តិ]]&lt;br&gt;រាជធានី[[ស្រុកល្វាឯម|ល្វាឯម]]}}
{{s-end}}

[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីសម័យស្រីសន្ធរ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីសម័យស្រីសន្ធរ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យស្រីសន្ធរ]]
[[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះក្សត្រីយានីសម័យស្រីសន្ធរ]]</text>
      <sha1>4qxxb4zbqa04w6pbhlou6cvcj25b6ws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>សារ ទី</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54043</id>
    <revision>
      <id>339001</id>
      <parentid>338408</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T17:41:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>339001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1097" sha1="fvjysp0opajckhgei4gza5tf947rt1d" xml:space="preserve">'''សារ ទី''' (កើតថ្ងៃទី ៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០០២) គឺជា [[បាល់ទាត់|កីឡាករបាល់ទាត់]] អាជីពកម្ពុជាម្នាក់ ដែលលេងជា ខ្សែបម្រើស្លាប ឬ ខ្សែប្រយុទ្ធ សម្រាប់ក្លឹបបាល់ទាត់ [[ភ្នំពេញក្រោន F.C.|ភ្នំពេញក្រោន ក្នុង]] [[លីគកំពូលកម្ពុជា]] &lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=SA TY |url=https://cpl-cambodia.com/player/sa-ty |access-date=2026-02-17 |website=cpl-cambodia.com}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Sa Ty |url=https://ppcfc.com/en/players/68c3bdcd055db2dc0dabc64e |access-date=2026-02-17 |website=ppcfc.com |archivedate=2026-01-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260113085137/https://ppcfc.com/en/players/68c3bdcd055db2dc0dabc64e |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិកម្ពុជា|។]]</text>
      <sha1>fvjysp0opajckhgei4gza5tf947rt1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>យ៉ែម ដេវិត</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54055</id>
    <revision>
      <id>338997</id>
      <parentid>338420</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>338997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="984" sha1="n7nz46yf3by31ux1elxqnnuiw5x5587" xml:space="preserve">'''យ៉ែម ដេវិត''' (កើតថ្ងៃទី ៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០០៣) គឺជា [[បាល់ទាត់|កីឡាករបាល់ទាត់]] អាជីពកម្ពុជាម្នាក់ដែលលេងជា ខ្សែប្រយុទ្ធ សម្រាប់ក្លឹប [[ភ្នំពេញក្រោន F.C.|ភ្នំពេញក្រោនក្នុង]] [[លីគកំពូលកម្ពុជា]] ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Yem Devit |url=https://ppcfc.com/en/players/66c15e268e53f4a4663be076 |access-date=31 January 2026 |website=ppcfc.com |archivedate=13 មករា 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260113101327/https://ppcfc.com/en/players/66c15e268e53f4a4663be076 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Yem Devit |url=https://cpl-cambodia.com/player/yem-devit |access-date=31 January 2026 |website=cpl-cambodia.com}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>n7nz46yf3by31ux1elxqnnuiw5x5587</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>អាន់ឌើរសុន ហ្សូបេ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54092</id>
    <revision>
      <id>339003</id>
      <parentid>338459</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>339003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1111" sha1="3ej59a28fo3ptuw58fbr2zw33xqe92f" xml:space="preserve">'''Anderson Gbayoro Zogbe''' (កើតថ្ងៃទី ១៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៩៥) គឺជា [[បាល់ទាត់|កីឡាករបាល់ទាត់]] អាជីពជនជាតិកូតឌីវ័រ ដែលលេងជា ខ្សែការពារកណ្តាល សម្រាប់ក្លឹប [[ណាហ្គាវើល F.C.|ណាហ្គាវើលដ៍]] [[លីគកំពូលកម្ពុជា|ក្នុងលីគកំពូលកម្ពុជា]] ដោយខ្ចីជើងពី [[វិសាខា F.C.|ក្លឹបវិសាខា]] ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Zogbe Gbayoro Anderson |url=https://cpl-cambodia.com/player/zogbe-gbayoro-anderson |access-date=27 May 2024 |website=cpl-cambodia.com }}{{Dead link|date=សីហា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 August 2023 |title=Foreign players seek CPL glory |url=https://www.phnompenhpost.com/sport/foreign-players-seek-cpl-glory |access-date=27 May 2024 |website=phnompenhpost.com}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>3ej59a28fo3ptuw58fbr2zw33xqe92f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>បាលី យូណាយធីត</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54246</id>
    <revision>
      <id>338991</id>
      <parentid>338742</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T14:41:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>338991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3176" sha1="kan7rynegbpodd20isc68j6f7yho5lk" xml:space="preserve">'''ក្លឹបបាល់ទាត់ បាលី យូណាយធីត'''  ( {{langx|id|klub sepak bola Bali United}}   ; {{langx|ban|ᬓ᭄ᬮᬸᬩ᭄ᬲᬾᬧᬓ᭄ᬩᭀᬮᬩᬮᬶᬉᬦᬶᬢᬾᬤ᭄}}   ''klub sépak bola Bali United'' ) ជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Gianyar, [[កោះបាលី|Bali]] ។ វាប្រកួតប្រជែងក្នុង Super League ដែលជាលីគកំពូលនៃ បាល់ទាត់ឥណ្ឌូនេស៊ី ។ ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្តូរទីតាំង និងការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះថ្មីរបស់ Putra Samarinda ដោយយកឈ្មោះ និមិត្តសញ្ញា និងពណ៌បច្ចុប្បន្នរបស់វា។ ក្រុម បាលី យូណាយធីត បានឈ្នះពានរង្វាន់លីគកំពូលឥណ្ឌូនេស៊ីលើកដំបូងរបស់ខ្លួនក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ និងទទួលបានពានរង្វាន់ជាលើកទីពីរក្នុងឆ្នាំ ២០២១-២២។

ក្រុមនេះលេងការប្រកួតក្នុងផ្ទះនៅ កីឡដ្ឋាន Kapten I Wayan Dipta ហើយដំណើរការកន្លែងហ្វឹកហាត់អាជីព និងសាលាយុវជន។ បាលី យូណាយធីត បានក្លាយជាក្លឹបបាល់ទាត់អាជីពដំបូងគេនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលត្រូវបានជួញដូរជាសាធារណៈ ដោយផ្តល់ជូនភាគហ៊ុនតាមរយៈ ផ្សារហ៊ុនឥណ្ឌូនេស៊ី ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៩។ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 June 2019 |title=DENGAN KODE SAHAM &quot;BOLA&quot;, BALI UNITED RESMI MENJADI KLUB SEPAKBOLA PERTAMA DI ASIA TENGGARA YANG GO PUBLIC |url=http://www.baliutd.com/news/media-news/dengan-kode-saham-bola-bali-united-resmi-menjadi-klub-sepakbola-pertama-di-asia-tenggara-yang-go-public/ |access-date=17 June 2019 |website=Bali United Official Website |archivedate=17 មិថុនា 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190617074418/http://www.baliutd.com/news/media-news/dengan-kode-saham-bola-bali-united-resmi-menjadi-klub-sepakbola-pertama-di-asia-tenggara-yang-go-public/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ក្លឹបនេះក៏បានប្រកួតប្រជែងក្នុងពានរង្វាន់ទ្វីបដូចជា AFC Champions League និង AFC Cup ផងដែរ។

{{TOC limit|3}}</text>
      <sha1>kan7rynegbpodd20isc68j6f7yho5lk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>នេជើរី សេមប៊ីឡាន អេហ្វស៊ី</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54278</id>
    <revision>
      <id>338989</id>
      <parentid>338953</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T13:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>32568</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>338989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4623" sha1="n6ayg21j263vy4ukldww2i03zapce2z" xml:space="preserve">ក្លឹបបាល់ទាត់ នេជើរី សេមប៊ីឡាន ( {{langx|ms|Kelab Bola Sepak Negeri Sembilan}}  Bola  '''Negeri Sembilan''' ) ដែលជាទូទៅគេហៅថា '''នេជើរី សេមប៊ីឡាន''' ឬសាមញ្ញ '''NSFC''' គឺជា ក្លឹបបាល់ទាត់ អាជីព [[ម៉ាឡេស៊ី|របស់ម៉ាឡេស៊ី]] ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Seremban, Negeri Sembilan ។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងនៅក្នុងលីគកំពូលនៃ បាល់ទាត់ម៉ាឡេស៊ី គឺ លីគកំពូលម៉ាឡេស៊ី ។

បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩២៣ ជា សមាគមបាល់ទាត់ Negeri Sembilan ( {{langx|ms|[[:ms:Persatuan Bola Sepak Negeri Sembilan|Persatuan Bolasepak Negeri Sembilan]]}}   ) វាត្រូវបានដឹកនាំដោយ Tunku Syed Razman ibni al-Marhum Tunku Syed 'Idrus al-Qadri នៅថ្ងៃទី ៥ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០២៦ ជាប្រធានបណ្តោះអាសន្ន។ ក្លឹបនេះតំណាងឱ្យរដ្ឋ នេជើរី សេមប៊ីឡាន ហើយបានឈ្នះពានធំលើកដំបូងរបស់ពួកគេនៅក្នុង ពានរង្វាន់ Malaysia Cup ឆ្នាំ ១៩៤៨។ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malaysia 1948 |url=https://www.rsssf.org/tablesm/malay48.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221009200451/https://www.rsssf.org/tablesm/malay48.html |archive-date=9 October 2022 |access-date=1 February 2022 |publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation}}&lt;/ref&gt;

ចាប់តាំងពីបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩២៣ ក្លឹប នេជើរី សេមប៊ីឡាន បានឈ្នះពានរង្វាន់ក្នុងស្រុកជាច្រើនដូចជា Malaysia Cup ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៨, ២០០៩ និង ២០១១ ក៏ដូចជា Malaysia FA Cup ក្នុង ឆ្នាំ ២០០៣ និង ២០១០ ។ លើសពីនេះ ក្លឹបនេះបានឈ្នះពានរង្វាន់ Malaysia Super League ក្នុង ឆ្នាំ ២០០៥–០៦ និងបានគ្រប់គ្រងកៅអីទៅ AFC Cup ដែលជាការប្រកួតកម្រិតទ្វីប ក្នុង ឆ្នាំ ២០០៤ និង ២០០៦ ។ ក្លឹបក៏បានផ្តល់ឱកាសដល់តារាបាល់ទាត់ម៉ាឡេស៊ីជាច្រើនរូបដែលនាំមកនូវភាពជោគជ័យទាំងក្លឹប និងប្រទេសដូចជា Kwan Soon Teck, Mok Wai Hong, B. Rajinikandh, N. Thanabalan, B. Sathianathan, Ching Hong Aik, Shukor Adan, Norhafiz Zamani, Aidil Zafuan , Far Zaquan Shanan, Ahurain, Samah, Syihan Hazmi និងច្រើនទៀត។ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Portal Rasmi Kerajaan Negeri Sembilan - Utama |url=https://www.ns.gov.my/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220409064203/https://www.ns.gov.my/ |archive-date=9 April 2022 |access-date=2023-01-29 |website=www.ns.gov.my |archivedate=2022-04-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220409064203/https://www.ns.gov.my/ }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.ns.gov.my/ &quot;Portal Rasmi Kerajaan Negeri Sembilan - Utama&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220409064203/https://www.ns.gov.my/ |date=2022-04-09 }}. ''www.ns.gov.my''.  from the original on 9 April 2022&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;29 January&lt;/span&gt; 2023&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; គ្រូបង្វឹកលោក K. Devan បានក្លាយជាកីឡាករកំពូលនៃក្លឹបដែលដឹកនាំ នេជើរី សេមប៊ីឡាន ឱ្យឈ្នះជើងឯក 2005-06 Malaysia Super League, 2003 Malaysia FA Cup និង 2021 Malaysia Premier League ផងដែរ។

ក្លឹបនេះធ្លាប់ឈ្នះពានរង្វាន់ Malaysia Super League ១លើក, Malaysia Premier League ២លើក, Malaysia Cup ៣លើក, Malaysia FA Cup ២លើក និង Malaysia Charity Shield ១លើក។</text>
      <sha1>n6ayg21j263vy4ukldww2i03zapce2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>United States</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54289</id>
    <revision>
      <id>339008</id>
      <timestamp>2026-08-18T05:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>You 12y</username>
        <id>52540</id>
      </contributor>
      <comment>0979169760</comment>
      <origin>339008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7" sha1="1ck2a1qtdi5vw909j0je6eqlg1f4rol" xml:space="preserve">you 12y</text>
      <sha1>1ck2a1qtdi5vw909j0je6eqlg1f4rol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>អ្នកប្រើប្រាស់:You 12y</title>
    <ns>2</ns>
    <id>54290</id>
    <revision>
      <id>339009</id>
      <timestamp>2026-08-18T05:26:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>You 12y</username>
        <id>52540</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>339009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6" sha1="eshlzhnptiizvdran8tea5jzmhqrc46" xml:space="preserve">Pu Lin</text>
      <sha1>eshlzhnptiizvdran8tea5jzmhqrc46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>អេអេហ្វសុី ឆែមពានលីគ២</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54291</id>
    <revision>
      <id>339012</id>
      <timestamp>2026-08-18T11:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SIN NAT</username>
        <id>51949</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1368245850|AFC Champions League Two]]&quot;</comment>
      <origin>339012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5706" sha1="9b239btd4ybftdmasxsehkailm029w7" xml:space="preserve">ពានរង្វាន់ '''អេអេហ្វសុី ឆែមពានលីគ២''' (ហៅកាត់ថា '''ACL Two''' ឬ '''ACL2''' ) គឺជាការប្រកួត [[បាល់ទាត់]] ក្លឹប ទ្វីប ប្រចាំឆ្នាំ ដែលរៀបចំឡើងដោយ [[សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ី|សហព័ន្ធបាល់ទាត់អាស៊ី]] ។ វាគឺជាការប្រកួតកម្រិតទីពីរនៃបាល់ទាត់ក្លឹបអាស៊ី ដែលជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទាបជាង '''អេអេហ្វស៊ី ឆែមពានលីគ អេលីត''' និងខ្ពស់ជាង អេអេហ្វសុី ឆែលលែងលីគ ។

ការប្រកួតនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ ក្រោមឈ្មោះថា '''អេអេហ្វសុី ខាប់''' ដែលលេងជាចម្បងក្នុងចំណោមក្លឹបមកពីប្រទេសដែលមិនទទួលបានកៅអីជម្រុះដោយផ្ទាល់ទៅកាន់ អេអេហ្វសុី ឆែមពានលីគ កម្រិតកំពូល។ ការប្រកួតនេះត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជាឈ្មោះបច្ចុប្បន្នរបស់ខ្លួននៅ ឆ្នាំ ២០២៤។ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 May 2024 |title=Pivotal reforms approved by AFC Competitions Committee |url=https://www.the-afc.com/en/about_afc/cfed/news/pivotal_reforms_approved_by_afc_competitions_committee.html |access-date=24 May 2024 |website=the-AFC.com |publisher=Asian Football Confederation}}&lt;/ref&gt; ក្នុងគោលបំណងបង្កើនភាពប្រកួតប្រជែង ទម្រង់របស់វាក៏ត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរដើម្បីរួមបញ្ចូលក្លឹបមកពីសមាគមសមាជិក អេអេហ្វសុី ដែលមានចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់ជាង ហើយប្រាក់រង្វាន់ត្រូវបានបង្កើន។

ក្លឹបនានាមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការប្រកួតនេះ ដោយផ្អែកលើការសម្តែងរបស់ពួកគេនៅក្នុងលីគជាតិ និងការប្រកួតពានរង្វាន់។ ការចូលរួមក្នុងការប្រកួតនេះបើកចំហសម្រាប់ក្លឹបមកពីប្រទេសកំពូលទាំង ១២ នៅក្នុងតំបន់បូព៌ា និងខាងលិច ដោយផ្អែកលើ ចំណាត់ថ្នាក់ការប្រកួតក្លឹប អេអេហ្វសុី ។ អ្នកចូលរួមមកពីប្រទេសនីមួយៗដែលមានចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១-៦ ក្នុងតំបន់នីមួយៗ គឺជាក្លឹបដែលមានចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងប្រទេសនោះ ដែលមិនបានឡើងទៅលេងក្នុងពានរង្វាន់ អេអេហ្វសុី ឆែមពានលីគ អេលីត។ ប្រទេសនានាដែលមានចំណាត់ថ្នាក់លេខ ៧–១២ នៅក្នុងតំបន់នីមួយៗ នឹងចូលក្លឹបកំពូលរបស់ពួកគេដោយផ្ទាល់ទៅកាន់ អេអេហ្វសុី ឆែមពានលីគ២។

ក្រុម​ជើងឯក អេអេហ្វសុី ឆែមពានលីគ២ ​នឹង​ត្រូវ​បាន​ផ្តល់​កន្លែង​ប្រកួត​ជម្រុះ​ដោយ​ប្រយោល​សម្រាប់​រដូវ​កាល AFC Champions League Elite បន្ទាប់ ប្រសិនបើ​ពួកគេ​មិន​ទាន់​មាន​សិទ្ធិ​ឡើង​ទៅ​វគ្គ​បន្ត​តាម​រយៈ​ការ​ប្រកួត​ក្នុង​ស្រុក​នៅ​ឡើយ​ទេ។ ជើងឯកបច្ចុប្បន្ននៃការប្រកួតគឺ Gamba Osaka ដែលបានយកឈ្នះ Al-Nassr ក្នុង វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រឆ្នាំ ២០២៦ ។ ក្លឹប Al-Kuwait និង Al-Quwa Al-Jawiya គឺជាក្លឹបដែលទទួលបានជោគជ័យបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការប្រកួត ដោយពួកគេម្នាក់ៗឈ្នះពានរង្វាន់ចំនួនបី។ ក្លឹបមកពី [[គូវ៉ែត|ប្រទេសគុយវ៉ែត]] បានឈ្នះពានរង្វាន់ចំនួនបួន ដែលធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាប្រទេសដែលទទួលបានជោគជ័យបំផុតនៅក្នុងការប្រកួត។</text>
      <sha1>9b239btd4ybftdmasxsehkailm029w7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>អេអេហ្វស៊ី ឆែមពានលីគ អេលីត</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54292</id>
    <revision>
      <id>339013</id>
      <timestamp>2026-08-18T11:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SIN NAT</username>
        <id>51949</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1369450226|AFC Champions League Elite]]&quot;</comment>
      <origin>339013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4549" sha1="ghpkupesuldg2fx4xpl0bv99fp3y54k" xml:space="preserve">{{Distinguish|AFC Asian Cup|AFC Championship Game}}ពានរង្វាន់ '''អេអេហ្វស៊ី ឆែមពានលីគ អេលីត''' (ហៅកាត់ថា '''ACL Elite''' ) គឺជាការប្រកួត [[បាល់ទាត់]] ក្លឹបទ្វីបប្រចាំឆ្នាំ ដែលរៀបចំឡើងដោយ [[សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ី|សហព័ន្ធបាល់ទាត់អាស៊ី]] និងប្រកួតប្រជែងដោយ ក្លឹបបាល់ទាត់លំដាប់កំពូល របស់អាស៊ី។ វាគឺជាការប្រកួតក្លឹបដ៏មានកិត្យានុភាពបំផុតនៅក្នុងបាល់ទាត់អាស៊ី ដែលលេងដោយជើងឯកលីគជាតិ (និងសម្រាប់ប្រទេសមួយចំនួន ជើងឯករងមួយ ឬច្រើន) នៃសមាគមជាតិរបស់ពួកគេ។ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 February 2015 |title=AFC Champions League: The drama, the glory.... |url=https://www.the-afc.com/competitions/afc-champions-league/latest/news/afc-champions-league-the-drama-the-glory-22276 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609070842/https://www.the-afc.com/competitions/afc-champions-league/latest/news/afc-champions-league-the-drama-the-glory-22276 |archive-date=9 June 2021 |access-date=2021-07-12 |website=the-AFC.com}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.the-afc.com/competitions/afc-champions-league/latest/news/afc-champions-league-the-drama-the-glory-22276 &quot;AFC Champions League: The drama, the glory...&quot;] ''the-AFC.com''. 17 February 2015. [https://web.archive.org/web/20210609070842/https://www.the-afc.com/competitions/afc-champions-league/latest/news/afc-champions-league-the-drama-the-glory-22276 Archived] from the original on 9 June 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;12 July&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

ត្រូវបានណែនាំនៅឆ្នាំ ១៩៦៧ ជា ''ការប្រកួត Asian Champion Club Tournament'' ការប្រកួតនេះត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជា '''អេអេហ្វសុី ឆែមពានលីគ''' ក្នុងឆ្នាំ ២០០២ បន្ទាប់ពីការរួមបញ្ចូលគ្នានៃ Asian Club Championship, Asian Cup Winners' Cup និង Asian Super Cup ។ វាត្រូវបានប្តូរឈ្មោះម្តងទៀតនៅឆ្នាំ ២០២៤ ទៅជាឈ្មោះបច្ចុប្បន្នរបស់វា។

ក្លឹបសរុបចំនួន ៣២ ចូលរួមប្រកួតប្រជែងក្នុងដំណាក់កាលលីគនៃការប្រកួតនេះ ដោយបែងចែកជាតំបន់បូព៌ា និងតំបន់ខាងលិច (១៦ ក្រុមក្នុងមួយក្រុម)។ ក្រុម​ដែល​ឈ្នះ​ពាន អេអេហ្វស៊ី ឆែមពានលីគ អេលីត នឹង​មាន​សិទ្ធិ​ចូលរួម​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍ FIFA Intercontinental Cup និង FIFA Club World Cup ព្រមទាំង​សម្រាប់​វគ្គ​បន្ត​នៃ​លីគ អេអេហ្វស៊ី ឆែមពានលីគ អេលីត ប្រសិនបើ​ពួកគេ​មិន​ទាន់​មាន​សិទ្ធិ​ចូលរួម​តាមរយៈ​ការ​លេង​ក្នុង​ស្រុក​របស់​ពួកគេ។

ក្លឹបដែលទទួលបានជោគជ័យបំផុតនៅក្នុងការប្រកួតគឺ Al-Hilal ដែលមានចំនួនសរុបចំនួនបួន។ ក្រុម Al-Ahli គឺជាជើងឯកបច្ចុប្បន្ន ដោយបានយកឈ្នះ ក្រុម Machida Zelvia ១-០ ក្នុង វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រឆ្នាំ ២០២៦ សម្រាប់ពានរង្វាន់លើកទីពីរជាប់ៗគ្នា។</text>
      <sha1>ghpkupesuldg2fx4xpl0bv99fp3y54k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>អេអេហ្វសុី ឆែលលែងលីគ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54293</id>
    <revision>
      <id>339014</id>
      <timestamp>2026-08-18T11:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SIN NAT</username>
        <id>51949</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1368728297|AFC Challenge League]]&quot;</comment>
      <origin>339014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5165" sha1="mg6u3b917z1yhribybhs5bytxd3naj3" xml:space="preserve">'''លីគ អេអេហ្វសុី ឆែលលែងលីគ''' (ហៅកាត់ថា '''ACGL''' ) គឺជាការប្រកួត [[បាល់ទាត់]] ក្លឹប ទ្វីប លំដាប់ទីបីប្រចាំឆ្នាំ ដែលរៀបចំឡើងដោយ [[សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ី|សហព័ន្ធបាល់ទាត់អាស៊ី]] ។ ការប្រកួតនេះត្រូវបានលេងក្នុងចំណោមក្លឹបមកពីប្រទេសដែលមិនទទួលបានកៅអីឡើងទៅវគ្គជម្រុះនៃលីគកំពូល [[អេអេហ្វស៊ី ឆែមពានលីគ អេលីត]] ឬវគ្គចែកពូលនៃលីគទីពីរ [[អេអេហ្វសុី ឆែមពានលីគ២|អេអេហ្វស៊ី ឆែមពានលីគ២]] ដោយផ្អែកលើ ចំណាត់ថ្នាក់ការប្រកួតក្លឹប អេអេហ្វសុី ។ ការប្រកួតនេះដំបូងឡើយត្រូវបាន អេអេហ្វសុី បង្កើតឡើងជា '''AFC President's Cup''' ក្នុងឆ្នាំ ២០០៥។ &lt;ref name=&quot;journey&quot;&gt;{{Cite web |title=AFC President's Cup: The end of a glorious journey |url=https://www.the-afc.com/en/more/news/afc_president%E2%80%99s_cup_the_end_of_a_glorious_journey.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818182135/http://www.the-afc.com/presidents-cup-2014/afc-president%E2%80%99s-cup-the-end-of-a-glorious-journey |archive-date=18 August 2018 |access-date=9 December 2016 |website=the-AFC.com |publisher=Asian Football Confederation}}&lt;/ref&gt; ពានរង្វាន់ President's Cup ត្រូវបានរំលាយនៅឆ្នាំ ២០១៤ ហើយត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុង '''ពានរង្វាន់ អេអេហ្វសុី ខាប់''' ។ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=26 July 2014 |title=AFC President's Cup: The end of a glorious journey |url=http://www.the-afc.com/presidents-cup-2014/afc-president%E2%80%99s-cup-the-end-of-a-glorious-journey |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818182135/http://www.the-afc.com/presidents-cup-2014/afc-president%E2%80%99s-cup-the-end-of-a-glorious-journey |archive-date=18 August 2018 |access-date=9 December 2016 |publisher=AFC}}&lt;/ref&gt; 

រដូវកាល ២០២៤–២៥ គឺជាការប្រកួតលើកដំបូងនៃ អេអេហ្វសុី ឆែលលែងលីគ ដែលបានប្តូរឈ្មោះថ្មី ដែលមានទម្រង់ថ្មី និងវគ្គចែកពូលដែលបានពង្រីក។ ក្រុម​ជើងឯក អេអេហ្វសុី ឆែលលែងលីគ មាន​សិទ្ធិ​ចូល​ទៅ​វគ្គ​ចែក​ពូល​នៃ [[អេអេហ្វសុី ឆែមពានលីគ២|​ពាន អេអេហ្វសុី ឆែមពានលីគ២]] រដូវ​កាល​បន្ទាប់ ខណៈ​ដែល​ក្រុម​លេខ​ពីរ​មាន​សិទ្ធិ​ចូល​ទៅ​វគ្គ​បឋម​នៃ​ការ​ប្រកួត។ ក្លឹបមកពី [[តាជីគីស្ថាន|ប្រទេសតាជីគីស្ថាន]] កាន់កាប់ចំនួនពានរង្វាន់ច្រើនជាងគេ (៤) បន្ទាប់មកគឺ [[តួកមេនីស្ថាន|ប្រទេសតួកមេនីស្ថាន]] (៣) [[កៀគីស្ថាន|កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាន]] (២) [[គូវ៉ែត|គុយវ៉ែត]] ចិនតៃប៉ិ និង [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] (១ រៀងៗខ្លួន)។ ក្រុមដែលទទួលបានជោគជ័យបំផុតនៅក្នុងការប្រកួតនេះគឺ Regar-TadAZ ដោយឈ្នះពានរង្វាន់ចំនួនបីក្នុងយុគសម័យ President's Cup។ ក្រុម​ដែល​ឈ្នះ​ពាន​រង្វាន់ អេអេហ្វសុី ឆែលលែងលីគ ជា​លើក​ដំបូង​គឺ Arkadag ដែល​បាន​យក​ឈ្នះ [[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.]] ២-១ ក្នុង ​វគ្គ​ផ្តាច់ព្រ័ត្រ​ឆ្នាំ ២០២៥ ។ ក្រុម Kuwait SC បានឈ្នះការប្រកួតលើកទីពីរម្តងទៀតទល់នឹងក្រុមស្វាយរៀង ដោយឈ្នះ ៤-៣ ក្នុង វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រឆ្នាំ ២០២៦ ។</text>
      <sha1>mg6u3b917z1yhribybhs5bytxd3naj3</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>