Accra

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="knc">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>kncwiki</dbname>
    <base>https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Nasha</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Taanas</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Mana</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Faidatema</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Mana faidatǝma yǝ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Mana kǝla Wikipedia yǝn</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Liwuram</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Mana liwuram yǝ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Mana MediaWiki yǝ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Jiri</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Mana jiri yǝ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Banatǝ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Mana banatǝ yǝ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Nakka</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Mana nakka yǝ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Accra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52</id>
    <revision>
      <id>29225</id>
      <parentid>19428</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T07:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Banabulama</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Accra */</comment>
      <origin>29225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3615" sha1="chqrp9z9ksj0xz3o3oimau0hye1eddh" xml:space="preserve">{{Databox|item=Q3761}}
===Accra===
Accra (/əˈkrɑː/; Ga: Ga au Gaga; Twi: Nkran; Ewe: Gɛ; Dagbani: Ankara) shima bərni kura lardə Ghana ye kuru bərni kura shiro kurawo ba, ci kəmaduwu Guinea ye anəmyedən kara, shi doni nasha kuluwu Atlantic ye lan kara. Kǝmaduwu.[2][3] Kom-komi 2021 ye lan, bəla kura Accra ye də, 20.4 km2 (7.9 sq mi), nəm nguwu am 284,124, kuru nasha Accra kura də, 3,245 km2 (1,253 sq mi), nəm nguwu am 5,295 in habits. Faidatə noatalan, su &quot;Accra&quot; də kalangai Accra Metropolitan District ye dəro gultin futu kawu saa 2008 ye dəro, loktu do 199.4 km2 (77.0 sq mi) zamzəna dən. Kalangai adə tən buron bəla'a gomnati ganaye 13 ro yakkata: bəla'a kəlanzaye 12 (jumla nəm kuranza: 179.0 km2) kuru Accra Metropolitan District (20.4 km2) fulutənadə, shidoni bəla kura bərni kura lardəye də'a bərni kura'a sədin ma.[5] ] Kalangai adə 199.4 km2 də am 1,782,150 suronzən kom-komi 2021 ye lan,[6] kuru shima bərni kura Ghana ye wo, amma district do cidiya kərmai Accra Metropolitan Assembly ye də (20.4 km2) bərni kura lardəye də'a gadezəna. &quot;Bǝrni Accrabe&quot;
Nabtəramma gadegade kəltayen sha gartəna batau fort james Britishye'a, dutch fort crêvecoeur'a (ussher fort)'a, danish fort christiansborg'a, sandiya jamestown'a, usshertown'a christiansborg'a ye lan gartəna, accra də shima bərni kura British Gold coast ye kate 1877'a 1957'a lan kuru zaman zamanyero faltəna. Fasal garbe bərni kura lardəyedə gargam adə'a fəlejin, fasal gar zaman kərmai bəladiyaye karnu kən 19th century lan səta fato'a kura-kura zamanye'a fato'a ngəwu'a ro saadəna.[8]
Accra də shima dawudi arziyibe-a cidabe-a nasha Accra kurabedə, kuru shima hanga nasha kura Accra Metropolitan Area (GAMA) yewo,[9] shidoni am miliyon 4 yeyi napsanadə, shi adə nasha kura kən mewun yakkəmi suro Africaben sədin. Suro saa 2020 yen, kəlakəl dunyabe'a bərni'a dunyabe'a kulashiye karapka think tank yedə Accra'a &quot;Gamma-&quot; martawa bərni dunyabero sutuluwuna, adəye fəlezəna nəm duno'a nəm kəltə'a dunyabe'a wurajin.[10]
==Ilmu asalbe==
The word Accra is derived from the Akan word Nkran meaning &quot;ants&quot;, a reference to the numerous anthills seen in the countryside around Accra.[11] The name specifically refers to soldier ants, and was applied to both the town and people by the Twi speakers.[12][13]

The name of Accra in the local Ga language is Ga or Gaga, the same name as that of the Ga people and a cognate with Nkran. The word is sometimes rendered with the nasalised vowels as Gã or Gãgã. Historian Carl Christian Reindorf confirmed this etymology, proposing a link between the martial qualities and migratory behaviour of the local ants and those of the Ga people. The link between the ethnonym and ants was explicitly reflected in the recognition of anthills as sacred places. Often ringed by sacred fences (aklabatsa), the tall red mounds dotting Accra's hinterland were seen as microcosms of human community and as nodal points between the known world and the world of the dead.[12]
Gasdəye waltəram jili kuliwa sələm-kimedə faidatə nəm duno askərraye Gasdəye-a kuru kənasarnza kureye am təlamma Guangye Accra Plainslan dasagənadə-a fəletəro.[14]

Su Ga də hayyamaro su Akan dəga samənzəna, kalma gana do [g] dəga [k] suro Akan yen kalkalzəna də.[15] Ga ye sunzə Ga districts do Accra dərizə kəlzəna dəro co.[16][kəlanzən baksəna?]

Shi Accra də am Europeye Nkran ro cedo.[16] Ruwo buroye Danesye faidatanadə shima Akra.[17][18]

===Lamintǝ&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Accra#cite_ref-2021_census_1-2&lt;/ref&gt;===</text>
      <sha1>chqrp9z9ksj0xz3o3oimau0hye1eddh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29226</id>
      <parentid>29225</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T07:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Banabulama</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Accra */</comment>
      <origin>29226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3645" sha1="6ygfbgi4n5fzd2wv4yqkj2yhqnzh4y3" xml:space="preserve">{{Databox|item=Q3761}}
===Accra===
Accra (/əˈkrɑː/; Ga: Ga au Gaga; Twi: Nkran; Ewe: Gɛ; Dagbani: Ankara) shima bərni kura lardə Ghana ye kuru bərni kura shiro kurawo ba, ci kəmaduwu Guinea ye anəmyedən kara, shi doni nasha kuluwu Atlantic ye lan kara. Kǝmaduwu.[2][3] Kom-komi 2021 ye lan, bəla kura Accra ye də, 20.4 km2 (7.9 sq mi), nəm nguwu am 284,124, kuru nasha Accra kura də, 3,245 km2 (1,253 sq mi), nəm nguwu am 5,295 in habits. Faidatə noatalan, su &quot;Accra&quot; də kalangai Accra Metropolitan District ye dəro gultin futu kawu saa 2008 ye dəro, loktu do 199.4 km2 (77.0 sq mi) zamzəna dən. Kalangai adə tən buron bəla'a gomnati ganaye 13 ro yakkata: bəla'a kəlanzaye 12 (jumla nəm kuranza: 179.0 km2) kuru Accra Metropolitan District (20.4 km2) fulutənadə, shidoni bəla kura bərni kura lardəye də'a bərni kura'a sədin ma.[5] ] Kalangai adə 199.4 km2 də am 1,782,150 suronzən kom-komi 2021 ye lan,[6] kuru shima bərni kura Ghana ye wo, amma district do cidiya kərmai Accra Metropolitan Assembly ye də (20.4 km2) bərni kura lardəye də'a gadezəna. &quot;Bǝrni Accrabe&quot;
Nabtəramma gadegade kəltayen sha gartəna batau fort james Britishye'a, dutch fort crêvecoeur'a (ussher fort)'a, danish fort christiansborg'a, sandiya jamestown'a, usshertown'a christiansborg'a ye lan gartəna, accra də shima bərni kura British Gold coast ye kate 1877'a 1957'a lan kuru zaman zamanyero faltəna. Fasal garbe bərni kura lardəyedə gargam adə'a fəlejin, fasal gar zaman kərmai bəladiyaye karnu kən 19th century lan səta fato'a kura-kura zamanye'a fato'a ngəwu'a ro saadəna.[8]
Accra də shima dawudi arziyibe-a cidabe-a nasha Accra kurabedə, kuru shima hanga nasha kura Accra Metropolitan Area (GAMA) yewo,[9] shidoni am miliyon 4 yeyi napsanadə, shi adə nasha kura kən mewun yakkəmi suro Africaben sədin. Suro saa 2020 yen, kəlakəl dunyabe'a bərni'a dunyabe'a kulashiye karapka think tank yedə Accra'a &quot;Gamma-&quot; martawa bərni dunyabero sutuluwuna, adəye fəlezəna nəm duno'a nəm kəltə'a dunyabe'a wurajin.[10]
==Gargam==
==Mairi Accrabe==

==Ilmu asalbe==
The word Accra is derived from the Akan word Nkran meaning &quot;ants&quot;, a reference to the numerous anthills seen in the countryside around Accra.[11] The name specifically refers to soldier ants, and was applied to both the town and people by the Twi speakers.[12][13]

The name of Accra in the local Ga language is Ga or Gaga, the same name as that of the Ga people and a cognate with Nkran. The word is sometimes rendered with the nasalised vowels as Gã or Gãgã. Historian Carl Christian Reindorf confirmed this etymology, proposing a link between the martial qualities and migratory behaviour of the local ants and those of the Ga people. The link between the ethnonym and ants was explicitly reflected in the recognition of anthills as sacred places. Often ringed by sacred fences (aklabatsa), the tall red mounds dotting Accra's hinterland were seen as microcosms of human community and as nodal points between the known world and the world of the dead.[12]
Gasdəye waltəram jili kuliwa sələm-kimedə faidatə nəm duno askərraye Gasdəye-a kuru kənasarnza kureye am təlamma Guangye Accra Plainslan dasagənadə-a fəletəro.[14]

Su Ga də hayyamaro su Akan dəga samənzəna, kalma gana do [g] dəga [k] suro Akan yen kalkalzəna də.[15] Ga ye sunzə Ga districts do Accra dərizə kəlzəna dəro co.[16][kəlanzən baksəna?]

Shi Accra də am Europeye Nkran ro cedo.[16] Ruwo buroye Danesye faidatanadə shima Akra.[17][18]

===Lamintǝ&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Accra#cite_ref-2021_census_1-2&lt;/ref&gt;===</text>
      <sha1>6ygfbgi4n5fzd2wv4yqkj2yhqnzh4y3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29227</id>
      <parentid>29226</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T07:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Banabulama</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ilmu asalbe */</comment>
      <origin>29227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2189" sha1="nxgywt4wjyysajv5us1nsrutx1273oz" xml:space="preserve">{{Databox|item=Q3761}}
===Accra===
Accra (/əˈkrɑː/; Ga: Ga au Gaga; Twi: Nkran; Ewe: Gɛ; Dagbani: Ankara) shima bərni kura lardə Ghana ye kuru bərni kura shiro kurawo ba, ci kəmaduwu Guinea ye anəmyedən kara, shi doni nasha kuluwu Atlantic ye lan kara. Kǝmaduwu.[2][3] Kom-komi 2021 ye lan, bəla kura Accra ye də, 20.4 km2 (7.9 sq mi), nəm nguwu am 284,124, kuru nasha Accra kura də, 3,245 km2 (1,253 sq mi), nəm nguwu am 5,295 in habits. Faidatə noatalan, su &quot;Accra&quot; də kalangai Accra Metropolitan District ye dəro gultin futu kawu saa 2008 ye dəro, loktu do 199.4 km2 (77.0 sq mi) zamzəna dən. Kalangai adə tən buron bəla'a gomnati ganaye 13 ro yakkata: bəla'a kəlanzaye 12 (jumla nəm kuranza: 179.0 km2) kuru Accra Metropolitan District (20.4 km2) fulutənadə, shidoni bəla kura bərni kura lardəye də'a bərni kura'a sədin ma.[5] ] Kalangai adə 199.4 km2 də am 1,782,150 suronzən kom-komi 2021 ye lan,[6] kuru shima bərni kura Ghana ye wo, amma district do cidiya kərmai Accra Metropolitan Assembly ye də (20.4 km2) bərni kura lardəye də'a gadezəna. &quot;Bǝrni Accrabe&quot;
Nabtəramma gadegade kəltayen sha gartəna batau fort james Britishye'a, dutch fort crêvecoeur'a (ussher fort)'a, danish fort christiansborg'a, sandiya jamestown'a, usshertown'a christiansborg'a ye lan gartəna, accra də shima bərni kura British Gold coast ye kate 1877'a 1957'a lan kuru zaman zamanyero faltəna. Fasal garbe bərni kura lardəyedə gargam adə'a fəlejin, fasal gar zaman kərmai bəladiyaye karnu kən 19th century lan səta fato'a kura-kura zamanye'a fato'a ngəwu'a ro saadəna.[8]
Accra də shima dawudi arziyibe-a cidabe-a nasha Accra kurabedə, kuru shima hanga nasha kura Accra Metropolitan Area (GAMA) yewo,[9] shidoni am miliyon 4 yeyi napsanadə, shi adə nasha kura kən mewun yakkəmi suro Africaben sədin. Suro saa 2020 yen, kəlakəl dunyabe'a bərni'a dunyabe'a kulashiye karapka think tank yedə Accra'a &quot;Gamma-&quot; martawa bərni dunyabero sutuluwuna, adəye fəlezəna nəm duno'a nəm kəltə'a dunyabe'a wurajin.[10]
==Gargam==
==Mairi Accrabe==


===Lamintǝ&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Accra#cite_ref-2021_census_1-2&lt;/ref&gt;===</text>
      <sha1>nxgywt4wjyysajv5us1nsrutx1273oz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29228</id>
      <parentid>29227</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T08:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Banabulama</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mairi Accrabe */</comment>
      <origin>29228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3162" sha1="pfrgtmc2533l76wv8khlxk9wyri0czz" xml:space="preserve">{{Databox|item=Q3761}}
===Accra===
Accra (/əˈkrɑː/; Ga: Ga au Gaga; Twi: Nkran; Ewe: Gɛ; Dagbani: Ankara) shima bərni kura lardə Ghana ye kuru bərni kura shiro kurawo ba, ci kəmaduwu Guinea ye anəmyedən kara, shi doni nasha kuluwu Atlantic ye lan kara. Kǝmaduwu.[2][3] Kom-komi 2021 ye lan, bəla kura Accra ye də, 20.4 km2 (7.9 sq mi), nəm nguwu am 284,124, kuru nasha Accra kura də, 3,245 km2 (1,253 sq mi), nəm nguwu am 5,295 in habits. Faidatə noatalan, su &quot;Accra&quot; də kalangai Accra Metropolitan District ye dəro gultin futu kawu saa 2008 ye dəro, loktu do 199.4 km2 (77.0 sq mi) zamzəna dən. Kalangai adə tən buron bəla'a gomnati ganaye 13 ro yakkata: bəla'a kəlanzaye 12 (jumla nəm kuranza: 179.0 km2) kuru Accra Metropolitan District (20.4 km2) fulutənadə, shidoni bəla kura bərni kura lardəye də'a bərni kura'a sədin ma.[5] ] Kalangai adə 199.4 km2 də am 1,782,150 suronzən kom-komi 2021 ye lan,[6] kuru shima bərni kura Ghana ye wo, amma district do cidiya kərmai Accra Metropolitan Assembly ye də (20.4 km2) bərni kura lardəye də'a gadezəna. &quot;Bǝrni Accrabe&quot;
Nabtəramma gadegade kəltayen sha gartəna batau fort james Britishye'a, dutch fort crêvecoeur'a (ussher fort)'a, danish fort christiansborg'a, sandiya jamestown'a, usshertown'a christiansborg'a ye lan gartəna, accra də shima bərni kura British Gold coast ye kate 1877'a 1957'a lan kuru zaman zamanyero faltəna. Fasal garbe bərni kura lardəyedə gargam adə'a fəlejin, fasal gar zaman kərmai bəladiyaye karnu kən 19th century lan səta fato'a kura-kura zamanye'a fato'a ngəwu'a ro saadəna.[8]
Accra də shima dawudi arziyibe-a cidabe-a nasha Accra kurabedə, kuru shima hanga nasha kura Accra Metropolitan Area (GAMA) yewo,[9] shidoni am miliyon 4 yeyi napsanadə, shi adə nasha kura kən mewun yakkəmi suro Africaben sədin. Suro saa 2020 yen, kəlakəl dunyabe'a bərni'a dunyabe'a kulashiye karapka think tank yedə Accra'a &quot;Gamma-&quot; martawa bərni dunyabero sutuluwuna, adəye fəlezəna nəm duno'a nəm kəltə'a dunyabe'a wurajin.[10]
==Gargam==
==Mairi Accrabe==
Mair mai la s

Karapka Gaye kurado Tumgwa lan notənadə Ayi Kushie sandima fuwuma kuru kuluwumen nazaana. Dalil nəm nguwu hijirawu Gayedə nankaro, amma asal Lartehsyedə Akuapem ridgero nabkada.

Buro salakkin, Accra də shima dawudi kasuwube nowata gənyi; dawudi kasuwubedə sandima ci njiye Ada-a Prampram-a, kuru dawudi cidibe Dodowa-a Akuse-a.[20] Fort Portuguesebe buroyedə am bəladəye suro saa 1576 lan wurzana; ngawodən kasuwudə ci kəmaduwuyedən tədin.[21] Dutch ye dare Fort Crèvecœur karəngəye də'a garzana kuru British'a Swedes'a ye James Fort'a Christiansborg'a garzana, dau karnu kən 17th ye lan.[22]

Saa 1646 lan mairidə duno nashaye ro wallono, kasuwu europeye banazə. Attǝson yayi, nǝmngǝla mairi Akwamube dǝro kardaa, shido diwalwa kasuwube suro lardǝbe dǝga sunotinma dǝ. Kambiyi suro saa 1646 yedə kəriwuro wallono loktu Accra ye Larteh ro bətərəm sədənan.[21] Loktu fallin, Accra də kəriwu fatoye sha dunozəgəna.[23]

===Lamintǝ&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Accra#cite_ref-2021_census_1-2&lt;/ref&gt;===</text>
      <sha1>pfrgtmc2533l76wv8khlxk9wyri0czz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Menstruation</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2798</id>
    <revision>
      <id>29219</id>
      <timestamp>2026-06-12T13:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Menstruation''' (kuru shiro period gultin, suro kalmawa gadeben) shima bu-a kuru mucosal tissue-a suro uterusben suro vaginalben suluwin.[1] Shi awo donyi menstruation lan bowotin dǝ shima hormone ye tǝrayin kuru fulutin.[1] Menstruation də shima awo do ne progesterone ye fulutin ma, kuru alamaram suro wazənyi ye.[1] Karewa nəlewa kamuwabedə faidatin nəlewa loktu mensesben.  Loktu buro salakbedə, loktu shiro menarche gultində, ngəwusoro loktu nə...&quot;</comment>
      <origin>29219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4843" sha1="l0nysgznz8oanp9709sstag4ky4ve3m" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Menstruation''' (kuru shiro period gultin, suro kalmawa gadeben) shima bu-a kuru mucosal tissue-a suro uterusben suro vaginalben suluwin.[1] Shi awo donyi menstruation lan bowotin dǝ shima hormone ye tǝrayin kuru fulutin.[1] Menstruation də shima awo do ne progesterone ye fulutin ma, kuru alamaram suro wazənyi ye.[1] Karewa nəlewa kamuwabedə faidatin nəlewa loktu mensesben.

Loktu buro salakbedə, loktu shiro menarche gultində, ngəwusoro loktu nəmkuraben badijin, kate saa 11-a 13-ayen.[2] Son yaye, menstruation do saa usku lan baditin də, awo do normal ro gotin.[3] Saa do zaman buroye də shima dareram lardəwa fuwutə sadinma so lan, kuru lardəwa fuwuzana so lan buro salakkin.[4] Loktu do kate yim buroye loktu falye-a yim buroye fuwuye-a də kawu 21 səta 45 ro saadəna kamuwa sənana lan; nasha am kurawaben, kate kawu 21-a 35-ayen kara kuru kawu 28 lan bowotin.[3][4] Suro kəra kura kəla bayanna app menstrualbedən, nəmkuruwu menstrualbedə kawu 29.3ro asutin.[5] Bu fəletədə kawu indi səta tulurro lejin. Loktu donyi suro lan dajin ma kuru waltǝ badijin ba loktu kǝntawu buroye lan nji kǝnzabe lan.[3] Lochia də ngawo tada sambiyen wajin.[6] Menstruation, kuru shilan suro gotaye mbeji, ngawo menopause yen dajin, shi donyi kate saa 45-a 55-a lan wajin ma.[7]

Loktu menstruationnzayen, kashi 38% kamuwa sammasoye cidanza sambisoro sadinbaro gulzana.[8] Alama’a do kawu kǝnǝngaye kǝnǝnga kǝnǝngaye’a lejin ma dǝ sandima premenstrual syndrome (PMS) lan bowotin. Kamuwa 20 səta 30% ro saadənan PMS sorin, kashi 3 səta 8% ro saadənan alamaram zauro zau sorin.[9] Suronzan acne-a, nganji kəske-a, futu-a, suro-a, suro-a, kuru hangal faltə-a mbeji.[10] Alama’a gade kamuwa laa soro tuwondin də sandima loktu zau fantəye (kashi 50-a 90-a lan) kuru bu zauro suro menstruation yen kuru bu suro menstruation yen loktu ndason yayi suro menstruation yen.[3] Loktu ba də, shi do ne amenorrhea lan notəna də, shima loktu do ne saa 15 lan wajin ba ma au kawu fiyakkə lan waltə wajin ba ma.[3]

Halwa
Bayan gade: Kǝntawu menstruationbe
Nǝmkuruwu-a kuru loktu-a
Loktu menstruationbe buro salakbedə ngawo wuratə pubertalbe baditən wakajin, kuru shiro menarche gultin. Saa donyi menarche ye dǝ shima saa 12 lan sǝta 15 ro saadin.[2][11] Attəson yayi, waneye loktu uskuben wakajin.[3] Saa do zaman buroye də shima dareram lardəwa fuwutə sadinma so lan, kuru buro salak lardəwa fuwuzana so lan.[4][12] Saa menarche ye də gana faltəna lardə United States ye lan tən saa 1950s lan.[4]

Menstruation də shima loktu do zauro turinma suro menstruation yen kuru baditəramzə shima alamaram kate menstruation ye wo. Yim buro salakbe bu suro menstruationbedə shima yim donyi loktu menstruationbe dareye (LMP) faidatinmawo. Loktu do kate yim buroye loktu falye-a yim buroye fuwuye-a də shima kawu 21 səta 45 ro saadəna kamuwa sənana lan, kuru kawu 21 səta 35 ro saadəna suro am kurawa yen.[3][4] Nəm kuruwu menstruationbedə kawu 28 gultin.[3][4] Kulashi kura donyi apps menstrualbe lan faidata, nǝm kuruwu menstrualbe dǝ kawu 29.3 lan asutin.[5] Nəm gade-gade nəm kuruwu menstruationbedə kamuwa saa 25 sədiyaro zauro ngəwu kuru gana, maananzədə, sambisoro, saa 25 səta 39 ro saadənan.[13] Nəm gade-gadedə gana tərayin kamuwa saa 40 səta 44 ro saadənaro.[13]

Perimenopause də shima loktu do ne menopause ro lejin ma, shi do ne hormone faltin ma kuru menstruation nzə kalkal gənyi ma, loktu do kamu ye menstruation nzə cotto dajiya kuru suro lan fəlejin ba ma. Ma'ana liyitabe menopausebedə shima saa fal loktu baro kuru shima kate saa 45-a 55-a lan lardəwa fəteyedən wajin. Kasuwa, tiyata laa, au kurun laa sodə menopause dəga datəgəram lan wajin.[16]

Nji menstruationbe

Kop menstruationbedə nji menstruationbelan səmbərtəna
Nəm nguwu nji donyi suro kəntawu yen tuwondin ma də shima 35 ml (1.2 US fl oz) kuru 10-80 ml (0.34-2.71 US fl oz) də shima awo donyi suro lan tuwondin ma. Nji menstrualbedə shima kalma kalkaldəwo letəgəro, amma am ngəwuye shiro &quot;bu menstrualbe&quot; gulzayin. Nji menstruationbedə kime-kəla, launu gana laa bu venousbedəga kozəna.[14]: 381

Alama reta nji menstruationbedə bu. Bu adə suronzən sodium-a, calcium-a, phosphate-a, iron-a, chloride-a mbeji, nəmngəwunzadə kamudəro kardaa. Kuruson bu-a, shi njidǝ suronzǝn mucus cervicalbe-a, awo suro kamube-a, kuru da endometrialbe-a mbeji. Nji donyi suro menses ye lan tuwandin ma du nji banajin, awo donyi electrolytes lan faidatin ma, awo donyi tiyi lan tuwondin ma, kuru gananzǝ yayi protein 14, glycoproteins kunten ro.[17]

Kamuwa-a ferowa-a ngəwuso loktu menstruationben bu fəlezayin. Sandi anyi alama bube yeyiro turin kuru waneye da alama. Fitə au tada kərmuye mbejiro waljiya, cidiya microscopeyen kulastəye raksə tawatsəyin</text>
      <sha1>l0nysgznz8oanp9709sstag4ky4ve3m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29220</id>
      <parentid>29219</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T13:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5234" sha1="q6vgqrlysg7t3le4nuyj6in1keqsu3m" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Menstruation''' (kuru shiro period gultin, suro kalmawa gadeben) shima bu-a kuru mucosal tissue-a suro uterusben suro vaginalben suluwin.&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Menstruation#cite_note-Thiyagarajan-1&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; Shi awo donyi menstruation lan bowotin dǝ shima hormone ye tǝrayin kuru fulutin.[1] Menstruation də shima awo do ne progesterone ye fulutin ma, kuru alamaram suro wazənyi ye.[1] Karewa nəlewa kamuwabedə faidatin nəlewa loktu mensesben.

Loktu buro salakbedə, loktu shiro menarche gultində, ngəwusoro loktu nəmkuraben badijin, kate saa 11-a 13-ayen.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Menstruation#cite_note-Jones2011-2&lt;/ref&gt; Son yaye, menstruation do saa usku lan baditin də, awo do normal ro gotin.[3] Saa do zaman buroye də shima dareram lardəwa fuwutə sadinma so lan, kuru lardəwa fuwuzana so lan buro salakkin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Menstruation#cite_note-Diaz2006-4&lt;/ref&gt; Loktu do kate yim buroye loktu falye-a yim buroye fuwuye-a də kawu 21 səta 45 ro saadəna kamuwa sənana lan; nasha am kurawaben, kate kawu 21-a 35-ayen kara kuru kawu 28 lan bowotin.[3][4] Suro kəra kura kəla bayanna app menstrualbedən, nəmkuruwu menstrualbedə kawu 29.3ro asutin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Menstruation#cite_note-:6-5&lt;/ref&gt; Bu fəletədə kawu indi səta tulurro lejin. Loktu donyi suro lan dajin ma kuru waltǝ badijin ba loktu kǝntawu buroye lan nji kǝnzabe lan.[3] Lochia də ngawo tada sambiyen wajin.[6] Menstruation, kuru shilan suro gotaye mbeji, ngawo menopause yen dajin, shi donyi kate saa 45-a 55-a lan wajin ma.[7]

Loktu menstruationnzayen, kashi 38% kamuwa sammasoye cidanza sambisoro sadinbaro gulzana.[8] Alama’a do kawu kǝnǝngaye kǝnǝnga kǝnǝngaye’a lejin ma dǝ sandima premenstrual syndrome (PMS) lan bowotin. Kamuwa 20 səta 30% ro saadənan PMS sorin, kashi 3 səta 8% ro saadənan alamaram zauro zau sorin.[9] Suronzan acne-a, nganji kəske-a, futu-a, suro-a, suro-a, kuru hangal faltə-a mbeji.[10] Alama’a gade kamuwa laa soro tuwondin də sandima loktu zau fantəye (kashi 50-a 90-a lan) kuru bu zauro suro menstruation yen kuru bu suro menstruation yen loktu ndason yayi suro menstruation yen.[3] Loktu ba də, shi do ne amenorrhea lan notəna də, shima loktu do ne saa 15 lan wajin ba ma au kawu fiyakkə lan waltə wajin ba ma.[3]

Halwa
Bayan gade: Kǝntawu menstruationbe
Nǝmkuruwu-a kuru loktu-a
Loktu menstruationbe buro salakbedə ngawo wuratə pubertalbe baditən wakajin, kuru shiro menarche gultin. Saa donyi menarche ye dǝ shima saa 12 lan sǝta 15 ro saadin.[2][11] Attəson yayi, waneye loktu uskuben wakajin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Menstruation#cite_note-Women2014Men-3&lt;/ref&gt; Saa do zaman buroye də shima dareram lardəwa fuwutə sadinma so lan, kuru buro salak lardəwa fuwuzana so lan.[4][12] Saa menarche ye də gana faltəna lardə United States ye lan tən saa 1950s lan.[4]

Menstruation də shima loktu do zauro turinma suro menstruation yen kuru baditəramzə shima alamaram kate menstruation ye wo. Yim buro salakbe bu suro menstruationbedə shima yim donyi loktu menstruationbe dareye (LMP) faidatinmawo. Loktu do kate yim buroye loktu falye-a yim buroye fuwuye-a də shima kawu 21 səta 45 ro saadəna kamuwa sənana lan, kuru kawu 21 səta 35 ro saadəna suro am kurawa yen.[3][4] Nəm kuruwu menstruationbedə kawu 28 gultin.[3][4] Kulashi kura donyi apps menstrualbe lan faidata, nǝm kuruwu menstrualbe dǝ kawu 29.3 lan asutin.[5] Nəm gade-gade nəm kuruwu menstruationbedə kamuwa saa 25 sədiyaro zauro ngəwu kuru gana, maananzədə, sambisoro, saa 25 səta 39 ro saadənan.[13] Nəm gade-gadedə gana tərayin kamuwa saa 40 səta 44 ro saadənaro.[13]

Perimenopause də shima loktu do ne menopause ro lejin ma, shi do ne hormone faltin ma kuru menstruation nzə kalkal gənyi ma, loktu do kamu ye menstruation nzə cotto dajiya kuru suro lan fəlejin ba ma. Ma'ana liyitabe menopausebedə shima saa fal loktu baro kuru shima kate saa 45-a 55-a lan lardəwa fəteyedən wajin. Kasuwa, tiyata laa, au kurun laa sodə menopause dəga datəgəram lan wajin.[16]

Nji menstruationbe

Kop menstruationbedə nji menstruationbelan səmbərtəna
Nəm nguwu nji donyi suro kəntawu yen tuwondin ma də shima 35 ml (1.2 US fl oz) kuru 10-80 ml (0.34-2.71 US fl oz) də shima awo donyi suro lan tuwondin ma. Nji menstrualbedə shima kalma kalkaldəwo letəgəro, amma am ngəwuye shiro &quot;bu menstrualbe&quot; gulzayin. Nji menstruationbedə kime-kəla, launu gana laa bu venousbedəga kozəna.[14]: 381

Alama reta nji menstruationbedə bu. Bu adə suronzən sodium-a, calcium-a, phosphate-a, iron-a, chloride-a mbeji, nəmngəwunzadə kamudəro kardaa. Kuruson bu-a, shi njidǝ suronzǝn mucus cervicalbe-a, awo suro kamube-a, kuru da endometrialbe-a mbeji. Nji donyi suro menses ye lan tuwandin ma du nji banajin, awo donyi electrolytes lan faidatin ma, awo donyi tiyi lan tuwondin ma, kuru gananzǝ yayi protein 14, glycoproteins kunten ro.[17]

Kamuwa-a ferowa-a ngəwuso loktu menstruationben bu fəlezayin. Sandi anyi alama bube yeyiro turin kuru waneye da alama. Fitə au tada kərmuye mbejiro waljiya, cidiya microscopeyen kulastəye raksə tawatsəyin

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>q6vgqrlysg7t3le4nuyj6in1keqsu3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pneumonia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2799</id>
    <revision>
      <id>29221</id>
      <timestamp>2026-06-12T13:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Pneumonia''' də shima yanayi donyi fufu lan futujin ma, shi donyi kasam gana donyi alveoli lan notəna ma dəga lejin ma.[3][13] Alama’a də suronzan kasa’a harzəna, karəgə zau, kawudo, yintə zau’a.[14] Shi nəmzau kəndaramdəbedə gade-gadejin.[14]  Pneumonia də shima awo do virus au bacteria lan tuwandin ma, kuru nguwusoro microorganisms gadeye sha suwudin ba.[a] Kambosoro awo do kwasuwa suwudin də asutə zauro zaujin. Diagnosis də nguwuso...&quot;</comment>
      <origin>29221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4150" sha1="9fzg6d9djt5u0lrvnb84no9twnnn1k0" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Pneumonia''' də shima yanayi donyi fufu lan futujin ma, shi donyi kasam gana donyi alveoli lan notəna ma dəga lejin ma.[3][13] Alama’a də suronzan kasa’a harzəna, karəgə zau, kawudo, yintə zau’a.[14] Shi nəmzau kəndaramdəbedə gade-gadejin.[14]

Pneumonia də shima awo do virus au bacteria lan tuwandin ma, kuru nguwusoro microorganisms gadeye sha suwudin ba.[a] Kambosoro awo do kwasuwa suwudin də asutə zauro zaujin. Diagnosis də nguwusoro alama-a kuru zahirro kulastə-a lan kara.[7] X-ray kərtəbe-a, bu ngaltə-a, kuru ada sputumbe-adə banaza kosuwadəga tawatsəyin.[7] Kwasuwadə na shiga təbandindəro yaktin, misallo bəla- au liyitarilan təbandin au nəlewa-a kəllata pneumonia.[17]

Awowa donyi kasuwa pneumonia ye suwudin ma so dǝ sandima cystic fibrosis, kasuwa donyi suro kǝrǝn lan dajin ma (COPD), kasuwa sickle cell ye, asthma, kasuwa shiwur ye, karǝgǝ faidajin ba, gargam tawa kǝnzaye, kasa sǝtayin ba (misallo ngawo stroke yen), kuru kasuwa donyi suro lan faidajin ba ma.[5][18]

Kalimiwa kwasuwa fufube laa kaltəgəbe mbeji (misallo kwasuwa Streptococcus pneumoniae-a, kwasuwa influenzabe-a, au SARS-CoV-2-a) mbeji.[9] Duluwuwa gade faitəyedə sandima musko kəlta kasuwa faitəro, alamawa yintəye zauro battiro kurun dio, kuru tawa kənza ba.[9][19]

Kurunnadə dalil shiro səkənadən kara.[20] Pneumonia də dalil bacteria ye lan tuwandin ro kurun kwasuwaye lan faidatin.[10] Pneumonia də zauro zauro waljiya, kam do kwasuwadəye zamzəna dəga suro liyitariyen təkkin.[20] Oxygen theraphy lan faidatin loktu oxygen ganaro waljiya.[10]

Saa woson, pneumonia də am miliyon 450 yeyiro lejin dunyalan (7% nəm nguwu jamaye) kuru am miliyon 4 yeyiro kərmu suwudin.[11][12] Karnu kən 20th lan antibiotics-a kalimi-a təbandənadən, kənəngatə zauro ngalwozəna.[11] Sonyayi, pneumonia də shima dalil kərmuye kura lardəwa fuwutə sadinma so lan, kuru kate am kurawa, am ganawa, kuru am dondi zauro zauro.[11][21] Pneumoniadə ngəwusoro loktu kərmube karəngəzənadəga ganajin kuru adə nankaro shiga &quot;sawa caridəbe&quot; lan bowotin.[22][failed verification]

Loktu: minti 4-a second 7-a.4:07Subtitles mbeji.CC
Kasarrata bidiyobe (ruwo)
Alama-a kuru alama-a
Kurtə tiyi adamganabe alamawa kasuwa pneumoniabe fəlejin
Alama’a kasuwa pneumoniaye
Am donyi infectious pneumonia lan tuwondin ma dǝ, nguwusoro kasa zauro sǝdin, fever donyi shaking chills, yintǝ daftǝ, karǝgǝ zau au zau fanjin loktu yintǝ zauro dunowa lan, kuru yintǝ tǝrayin.[8] Am kurawa lan, tuskadə shima alamaram zauro nowatawo.[8]

Alama-a kuru alama-a duli cidiya uwuyedə sandima kawudo-a, kasa-a, kuru yintə duwa-a zau-a.[23] Fever də zauro noata gənyi, sau shidə kwasuwa gade kadalan wajin kuru am kwasuwa zauro ngəwu'a, kəmbu ba'a au am kura'a lan bawo. Nzəralan, kasadə ngəwusoro duli kəntawu 2 sətənyilan bawo.[23] Alama-a kuru alama-a zauro zau suro ndulibedə suronzan karayi blue-tinged, kəmbu rawo ba, suro suro, suro suro, temperature zauro zau, au hangal fulutə.[23][24]

Bacteria-a kuru virus-a donyi pneumonia lan tuwandin ma dǝ alamaram samunnam suwudin.[25] Dalilwa laadə alamaram lətaribe kureye'a leyata, amma taganasbe gənyi. Pneumonia donyi Legionella lan tuwandin ma du, suro zau, suro lan, aubiya tuska lan wajin.[26] Kwasa fufube donyi Streptococcus pneumoniae lan tuwandin ma dǝ, shi donyi sputum launuwa rusty ye lan tuwandin ma.[27] Pneumonia do Klebsiella ye suwudin də, suro lan bu mbeji shi do ne &quot;jelly currant&quot; lan bowotin ma.[28] Bube (hemoptysis lan notənadə) waneye kasuwa tiyibe-a, Gram-negative pneumonia-a, suro fufube-a kuru ngəwusoro bronchitis-a lan wajin.[24] Pneumonia donyi Mycoplasma pneumoniae lan tuwandin ma du, futu lymph nodes ye dawu lan, zau fanjin, au kasuwa sǝmobe dawuye lan wajin.[24] Fufuwa virusbedə ngəwusoro suro njiyelan fəlejin kuru pneumonia bacteriabedəa kozənaro.[25] Pneumonia də gargam lan sha &quot;typical&quot; a &quot;atypical&quot; ro yakkata kəla awo do ne shiro bayantəna də shima awo do ne suwudin ma.[29] Attəson yayi, hujjaaye nəmgade adəga banazəgənyi, adə nankaro kərmaaro duno təkkənyi.[29]</text>
      <sha1>9fzg6d9djt5u0lrvnb84no9twnnn1k0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29222</id>
      <parentid>29221</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4441" sha1="fmtgfxo7iyxc1ka2we8ejft0fwzxrap" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Pneumonia''' də shima yanayi donyi fufu lan futujin ma, shi donyi kasam gana donyi alveoli lan notəna ma dəga lejin ma.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Pneumonia#cite_note-RespText09-3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Pneumonia#cite_note-AcuteCare09-13&lt;/ref&gt; Alama’a də suronzan kasa’a harzəna, karəgə zau, kawudo, yintə zau’a.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Pneumonia#cite_note-Ash2007-14&lt;/ref&gt; Shi nəmzau kəndaramdəbedə gade-gadejin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Pneumonia#cite_note-Ash2007-14&lt;/ref&gt;

Pneumonia də shima awo do virus au bacteria lan tuwandin ma, kuru nguwusoro microorganisms gadeye sha suwudin ba.[a] Kambosoro awo do kwasuwa suwudin də asutə zauro zaujin. Diagnosis də nguwusoro alama-a kuru zahirro kulastə-a lan kara.[7] X-ray kərtəbe-a, bu ngaltə-a, kuru ada sputumbe-adə banaza kosuwadəga tawatsəyin.[7] Kwasuwadə na shiga təbandindəro yaktin, misallo bəla- au liyitarilan təbandin au nəlewa-a kəllata pneumonia.[17]

Awowa donyi kasuwa pneumonia ye suwudin ma so dǝ sandima cystic fibrosis, kasuwa donyi suro kǝrǝn lan dajin ma (COPD), kasuwa sickle cell ye, asthma, kasuwa shiwur ye, karǝgǝ faidajin ba, gargam tawa kǝnzaye, kasa sǝtayin ba (misallo ngawo stroke yen), kuru kasuwa donyi suro lan faidajin ba ma.[5][18]

Kalimiwa kwasuwa fufube laa kaltəgəbe mbeji (misallo kwasuwa Streptococcus pneumoniae-a, kwasuwa influenzabe-a, au SARS-CoV-2-a) mbeji.[9] Duluwuwa gade faitəyedə sandima musko kəlta kasuwa faitəro, alamawa yintəye zauro battiro kurun dio, kuru tawa kənza ba.[9][19]

Kurunnadə dalil shiro səkənadən kara.[20] Pneumonia də dalil bacteria ye lan tuwandin ro kurun kwasuwaye lan faidatin.[10] Pneumonia də zauro zauro waljiya, kam do kwasuwadəye zamzəna dəga suro liyitariyen təkkin.[20] Oxygen theraphy lan faidatin loktu oxygen ganaro waljiya.[10]

Saa woson, pneumonia də am miliyon 450 yeyiro lejin dunyalan (7% nəm nguwu jamaye) kuru am miliyon 4 yeyiro kərmu suwudin.[11][12] Karnu kən 20th lan antibiotics-a kalimi-a təbandənadən, kənəngatə zauro ngalwozəna.[11] Sonyayi, pneumonia də shima dalil kərmuye kura lardəwa fuwutə sadinma so lan, kuru kate am kurawa, am ganawa, kuru am dondi zauro zauro.[11][21] Pneumoniadə ngəwusoro loktu kərmube karəngəzənadəga ganajin kuru adə nankaro shiga &quot;sawa caridəbe&quot; lan bowotin.[22][failed verification]

Loktu: minti 4-a second 7-a.4:07Subtitles mbeji.CC
Kasarrata bidiyobe (ruwo)
Alama-a kuru alama-a
Kurtə tiyi adamganabe alamawa kasuwa pneumoniabe fəlejin
Alama’a kasuwa pneumoniaye
Am donyi infectious pneumonia lan tuwondin ma dǝ, nguwusoro kasa zauro sǝdin, fever donyi shaking chills, yintǝ daftǝ, karǝgǝ zau au zau fanjin loktu yintǝ zauro dunowa lan, kuru yintǝ tǝrayin.[8] Am kurawa lan, tuskadə shima alamaram zauro nowatawo.[8]

Alama-a kuru alama-a duli cidiya uwuyedə sandima kawudo-a, kasa-a, kuru yintə duwa-a zau-a.[23] Fever də zauro noata gənyi, sau shidə kwasuwa gade kadalan wajin kuru am kwasuwa zauro ngəwu'a, kəmbu ba'a au am kura'a lan bawo. Nzəralan, kasadə ngəwusoro duli kəntawu 2 sətənyilan bawo.[23] Alama-a kuru alama-a zauro zau suro ndulibedə suronzan karayi blue-tinged, kəmbu rawo ba, suro suro, suro suro, temperature zauro zau, au hangal fulutə.[23][24]

Bacteria-a kuru virus-a donyi pneumonia lan tuwandin ma dǝ alamaram samunnam suwudin.[25] Dalilwa laadə alamaram lətaribe kureye'a leyata, amma taganasbe gənyi. Pneumonia donyi Legionella lan tuwandin ma du, suro zau, suro lan, aubiya tuska lan wajin.[26] Kwasa fufube donyi Streptococcus pneumoniae lan tuwandin ma dǝ, shi donyi sputum launuwa rusty ye lan tuwandin ma.[27] Pneumonia do Klebsiella ye suwudin də, suro lan bu mbeji shi do ne &quot;jelly currant&quot; lan bowotin ma.[28] Bube (hemoptysis lan notənadə) waneye kasuwa tiyibe-a, Gram-negative pneumonia-a, suro fufube-a kuru ngəwusoro bronchitis-a lan wajin.[24] Pneumonia donyi Mycoplasma pneumoniae lan tuwandin ma du, futu lymph nodes ye dawu lan, zau fanjin, au kasuwa sǝmobe dawuye lan wajin.[24] Fufuwa virusbedə ngəwusoro suro njiyelan fəlejin kuru pneumonia bacteriabedəa kozənaro.[25] Pneumonia də gargam lan sha &quot;typical&quot; a &quot;atypical&quot; ro yakkata kəla awo do ne shiro bayantəna də shima awo do ne suwudin ma.[29] Attəson yayi, hujjaaye nəmgade adəga banazəgənyi, adə nankaro kərmaaro duno təkkənyi.[29]

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>fmtgfxo7iyxc1ka2we8ejft0fwzxrap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poliomyelitis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2800</id>
    <revision>
      <id>29223</id>
      <timestamp>2026-06-12T15:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Poliomyelitis''' (Poh-lee-oh-MY-LY-tiss), shi donyi polio ro kasarrataro, shi kasuwa donyi kwasuwa poliobe suwudin ma.[1] Kashi 75% kasuwa ye dǝ alamaram nza bawo;[5] alamaram gana laa tuwondin ma dǝ suronzan throat zau-a kuru fever-a mbeji; loktu laa lan alama’a zauro zauro tuwondin misallo kəla sərən, dawu təmtəgə, kuru paresthesia.[1][3] Alama’a anyi suro mawu fal au indiyen kojin. Alama donyi zauro nguwu ba ma dǝ shima paralysis donyi abad...&quot;</comment>
      <origin>29223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4770" sha1="qzinp768bka1pih4l1hb63797zc8nw0" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Poliomyelitis''' (Poh-lee-oh-MY-LY-tiss), shi donyi polio ro kasarrataro, shi kasuwa donyi kwasuwa poliobe suwudin ma.[1] Kashi 75% kasuwa ye dǝ alamaram nza bawo;[5] alamaram gana laa tuwondin ma dǝ suronzan throat zau-a kuru fever-a mbeji; loktu laa lan alama’a zauro zauro tuwondin misallo kəla sərən, dawu təmtəgə, kuru paresthesia.[1][3] Alama’a anyi suro mawu fal au indiyen kojin. Alama donyi zauro nguwu ba ma dǝ shima paralysis donyi abadanro, kuru kǝrmu donyi zauro zauro waljiya.[1] Ngawo saa kadayen, post-polio syndrome də wajin, hangal hangal lan muscle ye duno bajin futu kam dəye loktu kwasuwa dəye sətana yeyi.[2]

Poliodə adamganalan bas wakajin.[1] Shidə zauro kwasuwa suwudin, kuru kamlan kamro tartəyin futu fecal-oral transmissionben[1][6] (misallo nəlewa ba, au kəmbu au nji feces adamganabeye bannazədə), au diwal oral-oralben. Sandi donyi kasuwadǝ sǝtanadǝ raksa kasuwadǝga magǝ arakkǝro tarzayin alamaramnzǝ ba yaye. Kwasuwadə raktə asutin virusdə suro fecesben təbandin au antibodies shiro antibodies suro buben təbandin.[1]

Poliomyelitis də saa duwu kadaro mbeji, kuru fotowa kwasuwadəye suro nzundu kureyen mbeji.[1] Kwasuwadə buro salakkin kurunma Nasarabe Michael Underwoodbe suro saa 1789ben asuwono,[1][7] kuru kwasuwa shiga suwudində buro salakkin suro saa 1909ben asuwono kurunma Austriabe Karl Landsteinerbe.[8][9] Kasuwa kura-kura dareram karnu kən 19th lan Europe-a United States-a lan badiwono,[1] kuru karnu kən 20th lan, kasuwa duli ganaye zauro hangal gojinma falro wallono.[10] Ngawo kalimi poliobe suro saa 1950sben tuwudənaben, nəmngəwu poliobedə zauro fulutəna.[1] Kəntawu October saa 2023 lan, Pakistan-a Afghanistan-a basdə shima kwasuwa polio karaabe (WPV) dəga suwudin.[11]

Sa kwasuwadə fəlejiya, kurun laa taganasbe bawo.[3] Kwasuwadə kalimi poliobedəye sha dapcin, kuru dose kada məradətəna kəla kənənga sammason nzəliwo nankaro.[3] Kalimi poliobe jili indi mbeji; kalimi poliobe liwularo təkənadə (IPV) poliovirus faidatinbadə-a kuru kalimi poliobe cilan təkkənadə-a (OPV) suronzən virus rowotəbe duno'a (lawuzəna) mbeji.[1] Kalimi jili indiso faidatəlan, nəmngəwu kwasuwa polio karabedə fulutəna misallo kasuwa 350,000 suro saa 1988ben[3] səta kasuwa 30 tawattəgəna suro saa 2022ben, lardəwa yakkə baslan dazəna.[12] Loktu gana laa lan, OPV adabedə raksə awo shiro virulent gultindəro waljin. Kalimi ciye ngalwotəgəna doni nəmkalkal geneticbe ngəla'a (nOPV2) tətandəna kuru shadanzə kamil-a nəmngalwo-a karapka nəlewa dunyabeye suro kəntagə December saa 2023yen co.[13][14]

Loktu: minti 3-a second 18-a.3:18Subtitles mbeji.CC
Bidiyo kasarrata kəla polioben (Ruwo)
Alama-a kuru alama-a
Jaza kasuwa poliovirusbe suro nduliben
Jaza Nǝmngǝwu lamarrabe[1]
Alama kwasuwabe ba 72%
Kasuwa gana 24%
Aseptic donyi kǝrǝnna gǝnyi
kasuwa kǝrǝnbe kashi 1-5%
Kasuwa donyi 0.1-0.5%
— Polio shila karerebedə 79% kasuwa paralyticbe
— Polio shiro bulbospinal gultində kashi 19% kasuwa paralyticbe
— Bulbar polio 2% kasuwa donyi paralyticbe
Kalima &quot;poliomyelitis&quot; də shilan faidatə kwasuwa do kwasuwa poliobe yakkədəye suwudin dəga asutin. Kasuwa indi donyi polio ye bayan tin: kasuwa gana donyi zar tiyiye (CNS) lan bawo, loktu laan shiro abortive poliomyelitis gultin, kuru kasuwa kura donyi CNS lan bowotin ma, shi donyi paralytic au nonparalytic.[15] Am kurawa də sandima alamaram kwasuwabe sorin, alamaram zauro zauye mbeji, nduli kozənaro.[1]

Am donyi tiyi nza lan awo kasuwa kǝriwujin ma dǝ, kasuwa poliovirus ye dǝ alamaram nzǝ bawo. Kashi 25% lan, kasuwa dǝ alamaram gana laa suwudin, suronzan gǝrǝm zau-a kuru kawudo gana-a mbeji.[3][5] Alama’a anyi loktu ganaro kuru suro mawu fal au indiyen ngawotə cotto wajin.[1][3]

Suro kasuwa kashi falyen virusdə raksə nasha suroyelan cizə nizam zar tiyiye (CNS) ro lejin.[1] Kam donyi CNS lan faidatin ma du, nonparalytic aseptic meningitis lan tuwandin, alamaram kǝla sǝrǝn, dawu, ngawo, suro zau, kawudo, luwata, suro zau, nǝm duno ba, kuru gǝratǝ. Suro kasuwa 1,000 yen fal səta uwuro saadənadə kwasuwa paralyticbero waljin, shilan tiyidə duno ba, floppy kuru kaltəgə ba, kuru, dareramlan, cotto paralyzed; shi yanayi adǝ shiro paralysis gultin.[19] Nəm duno ba də nguwusoro shilan kara, amma nguwusoro muscle kəlaye-a, dawuye-a, diaphragm-a lan kara.[1] Na donyi paralysisbe dǝro wumiya, poliomyelitis donyi shila karerebe, bulbar, awu bulbospinal ro yakkata. Am donyi paralysis lan tuwandin ma dǝ, kate kashi 2 a 10 lan bazayin, dalil donyi paralysis dǝye tiyi yintǝye dǝga lejin.[3]

Encephalitis, kasuwa do tissue kǝrǝnbe kǝlanzǝn, raksǝ loktu gana laan wajin, kuru ngǝwusoro tiwallaro dajin. Shima</text>
      <sha1>qzinp768bka1pih4l1hb63797zc8nw0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29224</id>
      <parentid>29223</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T15:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4982" sha1="ft8s0xk51m7clkln1kkz0dc3dqyz8h0" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Poliomyelitis''' (Poh-lee-oh-MY-LY-tiss), shi donyi polio ro kasarrataro, shi kasuwa donyi kwasuwa poliobe suwudin ma.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Polio#cite_note-PinkBook2021-1&lt;/ref&gt; Kashi 75% kasuwa ye dǝ alamaram nza bawo;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Polio#cite_note-ECDC-5&lt;/ref&gt; alamaram gana laa tuwondin ma dǝ suronzan throat zau-a kuru fever-a mbeji; loktu laa lan alama’a zauro zauro tuwondin misallo kəla sərən, dawu təmtəgə, kuru paresthesia.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Polio#cite_note-PinkBook2021-1&lt;/ref&gt;[3] Alama’a anyi suro mawu fal au indiyen kojin. Alama donyi zauro nguwu ba ma dǝ shima paralysis donyi abadanro, kuru kǝrmu donyi zauro zauro waljiya.[1] Ngawo saa kadayen, post-polio syndrome də wajin, hangal hangal lan muscle ye duno bajin futu kam dəye loktu kwasuwa dəye sətana yeyi.[2]

Poliodə adamganalan bas wakajin.[1] Shidə zauro kwasuwa suwudin, kuru kamlan kamro tartəyin futu fecal-oral transmissionben[1][6] (misallo nəlewa ba, au kəmbu au nji feces adamganabeye bannazədə), au diwal oral-oralben. Sandi donyi kasuwadǝ sǝtanadǝ raksa kasuwadǝga magǝ arakkǝro tarzayin alamaramnzǝ ba yaye. Kwasuwadə raktə asutin virusdə suro fecesben təbandin au antibodies shiro antibodies suro buben təbandin.[1]

Poliomyelitis də saa duwu kadaro mbeji, kuru fotowa kwasuwadəye suro nzundu kureyen mbeji.[1] Kwasuwadə buro salakkin kurunma Nasarabe Michael Underwoodbe suro saa 1789ben asuwono,[1][7] kuru kwasuwa shiga suwudində buro salakkin suro saa 1909ben asuwono kurunma Austriabe Karl Landsteinerbe.[8][9] Kasuwa kura-kura dareram karnu kən 19th lan Europe-a United States-a lan badiwono,[1] kuru karnu kən 20th lan, kasuwa duli ganaye zauro hangal gojinma falro wallono.[10] Ngawo kalimi poliobe suro saa 1950sben tuwudənaben, nəmngəwu poliobedə zauro fulutəna.[1] Kəntawu October saa 2023 lan, Pakistan-a Afghanistan-a basdə shima kwasuwa polio karaabe (WPV) dəga suwudin.[11]

Sa kwasuwadə fəlejiya, kurun laa taganasbe bawo.[3] Kwasuwadə kalimi poliobedəye sha dapcin, kuru dose kada məradətəna kəla kənənga sammason nzəliwo nankaro.[3] Kalimi poliobe jili indi mbeji; kalimi poliobe liwularo təkənadə (IPV) poliovirus faidatinbadə-a kuru kalimi poliobe cilan təkkənadə-a (OPV) suronzən virus rowotəbe duno'a (lawuzəna) mbeji.[1] Kalimi jili indiso faidatəlan, nəmngəwu kwasuwa polio karabedə fulutəna misallo kasuwa 350,000 suro saa 1988ben[3] səta kasuwa 30 tawattəgəna suro saa 2022ben, lardəwa yakkə baslan dazəna.[12] Loktu gana laa lan, OPV adabedə raksə awo shiro virulent gultindəro waljin. Kalimi ciye ngalwotəgəna doni nəmkalkal geneticbe ngəla'a (nOPV2) tətandəna kuru shadanzə kamil-a nəmngalwo-a karapka nəlewa dunyabeye suro kəntagə December saa 2023yen co.[13][14]

Loktu: minti 3-a second 18-a.3:18Subtitles mbeji.CC
Bidiyo kasarrata kəla polioben (Ruwo)
Alama-a kuru alama-a
Jaza kasuwa poliovirusbe suro nduliben
Jaza Nǝmngǝwu lamarrabe[1]
Alama kwasuwabe ba 72%
Kasuwa gana 24%
Aseptic donyi kǝrǝnna gǝnyi
kasuwa kǝrǝnbe kashi 1-5%
Kasuwa donyi 0.1-0.5%
— Polio shila karerebedə 79% kasuwa paralyticbe
— Polio shiro bulbospinal gultində kashi 19% kasuwa paralyticbe
— Bulbar polio 2% kasuwa donyi paralyticbe
Kalima &quot;poliomyelitis&quot; də shilan faidatə kwasuwa do kwasuwa poliobe yakkədəye suwudin dəga asutin. Kasuwa indi donyi polio ye bayan tin: kasuwa gana donyi zar tiyiye (CNS) lan bawo, loktu laan shiro abortive poliomyelitis gultin, kuru kasuwa kura donyi CNS lan bowotin ma, shi donyi paralytic au nonparalytic.[15] Am kurawa də sandima alamaram kwasuwabe sorin, alamaram zauro zauye mbeji, nduli kozənaro.[1]

Am donyi tiyi nza lan awo kasuwa kǝriwujin ma dǝ, kasuwa poliovirus ye dǝ alamaram nzǝ bawo. Kashi 25% lan, kasuwa dǝ alamaram gana laa suwudin, suronzan gǝrǝm zau-a kuru kawudo gana-a mbeji.[3][5] Alama’a anyi loktu ganaro kuru suro mawu fal au indiyen ngawotə cotto wajin.[1][3]

Suro kasuwa kashi falyen virusdə raksə nasha suroyelan cizə nizam zar tiyiye (CNS) ro lejin.[1] Kam donyi CNS lan faidatin ma du, nonparalytic aseptic meningitis lan tuwandin, alamaram kǝla sǝrǝn, dawu, ngawo, suro zau, kawudo, luwata, suro zau, nǝm duno ba, kuru gǝratǝ. Suro kasuwa 1,000 yen fal səta uwuro saadənadə kwasuwa paralyticbero waljin, shilan tiyidə duno ba, floppy kuru kaltəgə ba, kuru, dareramlan, cotto paralyzed; shi yanayi adǝ shiro paralysis gultin.[19] Nəm duno ba də nguwusoro shilan kara, amma nguwusoro muscle kəlaye-a, dawuye-a, diaphragm-a lan kara.[1] Na donyi paralysisbe dǝro wumiya, poliomyelitis donyi shila karerebe, bulbar, awu bulbospinal ro yakkata. Am donyi paralysis lan tuwandin ma dǝ, kate kashi 2 a 10 lan bazayin, dalil donyi paralysis dǝye tiyi yintǝye dǝga lejin.[3]

Encephalitis, kasuwa do tissue kǝrǝnbe kǝlanzǝn, raksǝ loktu gana laan wajin, kuru ngǝwusoro tiwallaro dajin. Shima

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>ft8s0xk51m7clkln1kkz0dc3dqyz8h0</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>