Sexually transmitted disease

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="knc">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>kncwiki</dbname>
    <base>https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Nasha</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Taanas</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Mana</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Faidatema</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Mana faidatǝma yǝ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Mana kǝla Wikipedia yǝn</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Liwuram</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Mana liwuram yǝ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Mana MediaWiki yǝ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Jiri</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Mana jiri yǝ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Banatǝ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Mana banatǝ yǝ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Nakka</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Mana nakka yǝ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Sexually transmitted disease</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2801</id>
    <revision>
      <id>29253</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:17:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Kasuwa donyi jima'i lan tuwandin ma (STI)''', shi donyi kasuwa jima'i lan tuwandin ma (STD) au venereal disease (VD) lan bowotin ma, shi donyi jima'i lan tartǝyin ma, musamman maro jima'i lan, jima'i suro lan, jima'i ciye lan, au loktu laan jima'i musko lan.[1][5][6] STIs də buro salak lan alamaram suwudin ba,[1] shi do ne fujiwo am gadero kwasuwa suwudin ma.[7][8] Kalima kasuwa donyi jima'i lan tuwandin ma dǝ shima kasuwa donyi jima'i lan tuwandin ma a...&quot;</comment>
      <origin>29253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2711" sha1="cb2ted537tkh1d0wwv9jlu060xgy727" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kasuwa donyi jima'i lan tuwandin ma (STI)''', shi donyi kasuwa jima'i lan tuwandin ma (STD) au venereal disease (VD) lan bowotin ma, shi donyi jima'i lan tartǝyin ma, musamman maro jima'i lan, jima'i suro lan, jima'i ciye lan, au loktu laan jima'i musko lan.[1][5][6] STIs də buro salak lan alamaram suwudin ba,[1] shi do ne fujiwo am gadero kwasuwa suwudin ma.[7][8] Kalima kasuwa donyi jima'i lan tuwandin ma dǝ shima kasuwa donyi jima'i lan tuwandin ma au kasuwa donyi jima'i lan tuwandin ma dǝro tǝrayin, sau shilan kasuwa donyi alamaram kasuwa ye ba ma mbeji.[9] Alama-a kuru alamawa STIsbedə suronzan awo suro kammaben suluwin-a, awo suro kammaben suluwin-a, ulcers kəla au nasha kamube-a, kuru zau fantə-a mbeji.[1] STIs laadə raksa sambi ba suwudin.[1]

Kasuwa STIbe kuliwa kwasuwabe suronzan chlamydia-a, gonorrea-a, kuru syphilis-a mbeji.[1] STIs virusbedə suronzan warts tiyibe-a, herpes tiyibe-a, kuru HIV/AIDS-a mbeji.[1] Kasuwa STIbe suronzan trichomoniasis mbeji.[1] Kasuwa STIbe ngəwuso, jili syphilis-a, gonorrhea-a, chlamydia-a trichomoniasis-adə, kurun tədin kuru kurun tədin. Gadeso, alamanna HIV/AIDS-a herpes-a, kurun tədinba.[1] Kalimi laa sodə futu kasuwa laa fulujinro notəna, surodən hepatitis B-a HPV jili gana laa-a mbeji.[2] Condom faidatə-a, nəmkam gana-a, kuru nəmkam ndikate kam falye kam gade-a kəljin-a samma awowa jima'iye ngəla doni STIs fulujinma.[1][2] Ilmu jinsibe kəzəkkədə faidajin.[10]

Jaraptəwa STI notəyedə ngəwusoro lardəwa fuwuzanalan tuwondin, amma lardəwa fuwuzanalan ngəwusoro tuwondinba.[1] Nguwusoro nongu-a nəmzalum-a STIsro kəllata mbeji.[1] Suro saa 2015 yen, STIs (HIV dawun baro) kərmu 108,000 dunya sammason suwudəna.[4] Dunya sammason, suro saa 2015 yen, am biliyon 1.1 yeyi STIs mbeji HIV/AIDS gənyi.[3] Am miliyon 500 yeyi də kasuwa syphilis-a, gonorrhea-a, chlamydia-a au trichomoniasis-a mbeji. Gananzə yayi kamuwa miliyon 530 gadeye herpes tiyinzaye mbeji, kuru kamuwa miliyon 290 ye virus papillomaye mbeji.[1] Gargam kəla STIsben ruwotənadə zaman kurebedə gananzə yayi Ebers Papyrus (c. 1550 BCE) kuru kitawu Hebrewbe/Kitab Dina (8th/7th C. BCE) ro waltəgəna.[11]

Alama-a kuru alama-a
[alama]
Nasha adə ngalwotəgə məradəzəna. Rangnǝm banagǝmin bayanna fattǝgǝnadǝ yiralan. (Kǝntawu Yulibe saa 2018)
STIs sammaso alamaram mbeji gənyi, kuru alamaramdə ngawo kwasuwadəye fəlezənayen fəlejinba. Loktu laan kwasuwadə alamaram baro gotin, adəye fujiwo kam gadero kotəye koljin. Kwasuwa dəro wutəgəmen, STIs laa kurun tədinba də raksə suronza ba, zau fantə au kərmu suwudin.[12]

STI mbeji suro nduli prepubescentben də shima nəmzalum jima'iye fəlejin.[13]</text>
      <sha1>cb2ted537tkh1d0wwv9jlu060xgy727</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29254</id>
      <parentid>29253</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2985" sha1="kawd8iit99fg6qdvs3wapgpw0t7ce97" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kasuwa donyi jima'i lan tuwandin ma (STI)''', shi donyi kasuwa jima'i lan tuwandin ma (STD) au venereal disease (VD) lan bowotin ma, shi donyi jima'i lan tartǝyin ma, musamman maro jima'i lan, jima'i suro lan, jima'i ciye lan, au loktu laan jima'i musko lan.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Sexually_transmitted_infection#cite_note-WHO2014-1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Sexually_transmitted_infection#cite_note-Women2017-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Sexually_transmitted_infection#cite_note-6&lt;/ref&gt; STIs də buro salak lan alamaram suwudin ba,[1] shi do ne fujiwo am gadero kwasuwa suwudin ma.[7][8] Kalima kasuwa donyi jima'i lan tuwandin ma dǝ shima kasuwa donyi jima'i lan tuwandin ma au kasuwa donyi jima'i lan tuwandin ma dǝro tǝrayin, sau shilan kasuwa donyi alamaram kasuwa ye ba ma mbeji.[9] Alama-a kuru alamawa STIsbedə suronzan awo suro kammaben suluwin-a, awo suro kammaben suluwin-a, ulcers kəla au nasha kamube-a, kuru zau fantə-a mbeji.[1] STIs laadə raksa sambi ba suwudin.[1]

Kasuwa STIbe kuliwa kwasuwabe suronzan chlamydia-a, gonorrea-a, kuru syphilis-a mbeji.[1] STIs virusbedə suronzan warts tiyibe-a, herpes tiyibe-a, kuru HIV/AIDS-a mbeji.[1] Kasuwa STIbe suronzan trichomoniasis mbeji.[1] Kasuwa STIbe ngəwuso, jili syphilis-a, gonorrhea-a, chlamydia-a trichomoniasis-adə, kurun tədin kuru kurun tədin. Gadeso, alamanna HIV/AIDS-a herpes-a, kurun tədinba.[1] Kalimi laa sodə futu kasuwa laa fulujinro notəna, surodən hepatitis B-a HPV jili gana laa-a mbeji.[2] Condom faidatə-a, nəmkam gana-a, kuru nəmkam ndikate kam falye kam gade-a kəljin-a samma awowa jima'iye ngəla doni STIs fulujinma.[1][2] Ilmu jinsibe kəzəkkədə faidajin.[10]

Jaraptəwa STI notəyedə ngəwusoro lardəwa fuwuzanalan tuwondin, amma lardəwa fuwuzanalan ngəwusoro tuwondinba.[1] Nguwusoro nongu-a nəmzalum-a STIsro kəllata mbeji.[1] Suro saa 2015 yen, STIs (HIV dawun baro) kərmu 108,000 dunya sammason suwudəna.[4] Dunya sammason, suro saa 2015 yen, am biliyon 1.1 yeyi STIs mbeji HIV/AIDS gənyi.[3] Am miliyon 500 yeyi də kasuwa syphilis-a, gonorrhea-a, chlamydia-a au trichomoniasis-a mbeji. Gananzə yayi kamuwa miliyon 530 gadeye herpes tiyinzaye mbeji, kuru kamuwa miliyon 290 ye virus papillomaye mbeji.[1] Gargam kəla STIsben ruwotənadə zaman kurebedə gananzə yayi Ebers Papyrus (c. 1550 BCE) kuru kitawu Hebrewbe/Kitab Dina (8th/7th C. BCE) ro waltəgəna.[11]

Alama-a kuru alama-a
[alama]
Nasha adə ngalwotəgə məradəzəna. Rangnǝm banagǝmin bayanna fattǝgǝnadǝ yiralan. (Kǝntawu Yulibe saa 2018)
STIs sammaso alamaram mbeji gənyi, kuru alamaramdə ngawo kwasuwadəye fəlezənayen fəlejinba. Loktu laan kwasuwadə alamaram baro gotin, adəye fujiwo kam gadero kotəye koljin. Kwasuwa dəro wutəgəmen, STIs laa kurun tədinba də raksə suronza ba, zau fantə au kərmu suwudin.[12]

STI mbeji suro nduli prepubescentben də shima nəmzalum jima'iye fəlejin.[13]

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>kawd8iit99fg6qdvs3wapgpw0t7ce97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mount Kilimanjaro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2802</id>
    <revision>
      <id>29255</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Kau Kilimanjaro də''' (/) shima kau kura do Tanzania lan fəlejin ma. Shima kawu shiro kuruwuwo ba suro Africaben kuru shima kau shiro kuruwuwo ba kəla kuluwuben dunyalan, shidə 5,895 m (19,341 ft) sami kuluwuben kuru 4,900 m (16,100 ft) sami cidinzəben. Kuru shima volcano shiro kuruwuwo ba suro Eastern Hemisphereben kuru shima cidi dunyabe kən diyaumewo.  Kilimanjaroye fətenzə-a gədinzə-adə shima fato mairi Chaggayewo hatta 1963lan Julius Nyerer...&quot;</comment>
      <origin>29255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3783" sha1="85h5pl67gvrfrb0w9y3456hq878tmyz" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kau Kilimanjaro də''' (/) shima kau kura do Tanzania lan fəlejin ma. Shima kawu shiro kuruwuwo ba suro Africaben kuru shima kau shiro kuruwuwo ba kəla kuluwuben dunyalan, shidə 5,895 m (19,341 ft) sami kuluwuben kuru 4,900 m (16,100 ft) sami cidinzəben. Kuru shima volcano shiro kuruwuwo ba suro Eastern Hemisphereben kuru shima cidi dunyabe kən diyaumewo.

Kilimanjaroye fətenzə-a gədinzə-adə shima fato mairi Chaggayewo hatta 1963lan Julius Nyerereye baro sədənaro. Furtə-a maana-a su Kilimanjarobedə notənyi, amma maananzə &quot;kawu kura&quot; au &quot;kəmbatinba&quot;. Suro bayanna kureben bayantəna yayi, missionary Germanbe Johannes Rebmann də shima kam Europebe buro salakye kəla kaudəben hawar cinawo, suro saa 1848. Ngawo Europebe kada jarabsanaben, Hans Meyerdə sami Kilimanjarobe shiro kurawo badə suro saa 1899ben nazəgəna.

Kawudə suro Kilimanjaro National Parkbero kəllata saa 1973. Sami tulurdəye falnzəro, Kilimanjarodə na kəla kəltaye-a kəmbaye-a kura. Diwalwa Uhuru Peakro letəye tulur mbeji, na shiro sami kaudəyewo. Kawu samunnam so yeyiro zauro kaziyi gənyi yaye, su Kilimanjaro yedə tajirwa kasuwa kəla cidiyen suwudin.

Kawu kada do gədi Africaye Rift lan cizəna dəye falnza, Kilimanjaro də sha cida konnuye lan fəlangzəna saa miliyon 2 kozənalan.[4] Slopesnzədə karaa montanebe-a karaa cloudbe-a mbeji. Jili alagəwa kada kəla kau Kilimanjaroben mbeji, surodən shi kura Dendrosenecio Kilimanjari mbeji. Kawudə shilan kankara kura mbeji kuru kankara kura suro Africaben mbeji, suronzan kankara Crednerbe-a, kankara Furtwänglerbe-a, kankara Rebmannbe-a mbeji. Zawa kankarabe adə zauro fulutin, kashi 80% ma kozəna suro karnu kən 20thben fattəgəna. Zawadə dawu karnu kən 21medən cotto baro waljinro təmatəna.

Suro cidibe
Futu su Kilimanjarobedə-a maananzə-adə kambiwuwa. Am Chaggabe nasha Kilimanjarobedə su kaudəbe ba yaye, sandiye saminzə indidə Kipoo-a Kimawenze-aro bowozayin. Suwa samibedə- ngəwusoro Kibo-a Mawenzi-aro fasartəna-maananzə &quot;spotted&quot; kəla Kibobe mafinzə-a &quot;samin namgata&quot; dalil sami Mawenzibe jaggedbe nankaro. &quot;Kilimanjaro&quot; də waneye Chagga lan fəlangzəna shi do kau dəga kəmbaro bowojin də-kilemanjaare au kilemajyaro- kuru am kulashiwu dəye su adə'a kalkal gənyiro fasarzana. Təlamma Kichaggayedə kileme lan təngatəgəna, &quot;shidoni kənasartənadə&quot;, au kilelema, &quot;shidoni zau au mowonjinbaro walzənadə&quot;. Jaro də njaare lan tuwandin, ngudo, au jyaro, caravan.[5]

Etymologies fəteye buroyedə fərtə Swahiliye faidatə, kilimadə &quot;kawu&quot;ro fasartəna.[5] Suro saa 1860 yen, Johann Ludwig Krapf ye ruwozəna kəla Swahilis sodə su Kilimanjaro də faidatana kuru maananzə &quot;kawu nəm kuraye&quot; au &quot;kawu kəla kəltəye&quot;, fasari njaro də nəm kura au jaro də &quot;kəla kəltəram&quot;. Suro saa 1885 lan, kulashima Scotlandbe Joseph Thomsonye &quot;kawu bəl&quot; də karnoro wono, njarodə nəm bul fəlejin.[5][7] Diwal etymological Swahilibe adə kilimadə mlima (kau) fulutə kuru maananzə &quot;kawu&quot; dəga zorzana. Son yaye, mlima də waneye sha kilima ro gulzana su indidə'a kəltəlan, Kipoo-a Kimawenze-a.[5]

Krapf ye ziyara saa 1849 ye shi chief Wakamba ye dəga gulzəna shi done kau Kima jajeu lan bowotin də, ma'ananzə &quot;kawu nəm bulye&quot;.[5][8] Bayan gadedə shima jyarodə waneye awo alaktəbe au awo alaktəbe dəwo kawudəga am bəladiyaro səliwinma.[5]

Suro saa 1880s yen, kaudə nasha gədi Africabe Jamusbero wallono kuru shiga Kilima-Ndscharo lan bowotin təlam Jamusben.[9] Suro saa 1889 lan, Hans Meyer ye sami kura Kibo ye dəro nazəna, shi do ne sunzə Kaiser Wilhelm ye dəga suwudəna də. Ngawo fitəna Zanzibarbe-a kuru Tanzania koktə-a suro saa 1964ben, samnodə sunzə Uhuru Peakro faltəna: &quot;Sami nəmkambe&quot; təlam Swahiliben.[11][12]</text>
      <sha1>85h5pl67gvrfrb0w9y3456hq878tmyz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29256</id>
      <parentid>29255</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4028" sha1="h413q8eoawl8zeleu2jqiz7rpr3y37i" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kau Kilimanjaro də''' (/)&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_Kilimanjaro#cite_note-3&lt;/ref&gt; shima kau kura do Tanzania lan fəlejin ma. Shima kawu shiro kuruwuwo ba suro Africaben kuru shima kau shiro kuruwuwo ba kəla kuluwuben dunyalan, shidə 5,895 m (19,341 ft) sami kuluwuben kuru 4,900 m (16,100 ft) sami cidinzəben. Kuru shima volcano shiro kuruwuwo ba suro Eastern Hemisphereben kuru shima cidi dunyabe kən diyaumewo.

Kilimanjaroye fətenzə-a gədinzə-adə shima fato mairi Chaggayewo hatta 1963lan Julius Nyerereye baro sədənaro. Furtə-a maana-a su Kilimanjarobedə notənyi, amma maananzə &quot;kawu kura&quot; au &quot;kəmbatinba&quot;. Suro bayanna kureben bayantəna yayi, missionary Germanbe Johannes Rebmann də shima kam Europebe buro salakye kəla kaudəben hawar cinawo, suro saa 1848. Ngawo Europebe kada jarabsanaben, Hans Meyerdə sami Kilimanjarobe shiro kurawo badə suro saa 1899ben nazəgəna.

Kawudə suro Kilimanjaro National Parkbero kəllata saa 1973. Sami tulurdəye falnzəro, Kilimanjarodə na kəla kəltaye-a kəmbaye-a kura. Diwalwa Uhuru Peakro letəye tulur mbeji, na shiro sami kaudəyewo. Kawu samunnam so yeyiro zauro kaziyi gənyi yaye, su Kilimanjaro yedə tajirwa kasuwa kəla cidiyen suwudin.

Kawu kada do gədi Africaye Rift lan cizəna dəye falnza, Kilimanjaro də sha cida konnuye lan fəlangzəna saa miliyon 2 kozənalan.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_Kilimanjaro#cite_note-4&lt;/ref&gt; Slopesnzədə karaa montanebe-a karaa cloudbe-a mbeji. Jili alagəwa kada kəla kau Kilimanjaroben mbeji, surodən shi kura Dendrosenecio Kilimanjari mbeji. Kawudə shilan kankara kura mbeji kuru kankara kura suro Africaben mbeji, suronzan kankara Crednerbe-a, kankara Furtwänglerbe-a, kankara Rebmannbe-a mbeji. Zawa kankarabe adə zauro fulutin, kashi 80% ma kozəna suro karnu kən 20thben fattəgəna. Zawadə dawu karnu kən 21medən cotto baro waljinro təmatəna.

Suro cidibe
Futu su Kilimanjarobedə-a maananzə-adə kambiwuwa. Am Chaggabe nasha Kilimanjarobedə su kaudəbe ba yaye, sandiye saminzə indidə Kipoo-a Kimawenze-aro bowozayin. Suwa samibedə- ngəwusoro Kibo-a Mawenzi-aro fasartəna-maananzə &quot;spotted&quot; kəla Kibobe mafinzə-a &quot;samin namgata&quot; dalil sami Mawenzibe jaggedbe nankaro. &quot;Kilimanjaro&quot; də waneye Chagga lan fəlangzəna shi do kau dəga kəmbaro bowojin də-kilemanjaare au kilemajyaro- kuru am kulashiwu dəye su adə'a kalkal gənyiro fasarzana. Təlamma Kichaggayedə kileme lan təngatəgəna, &quot;shidoni kənasartənadə&quot;, au kilelema, &quot;shidoni zau au mowonjinbaro walzənadə&quot;. Jaro də njaare lan tuwandin, ngudo, au jyaro, caravan.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_Kilimanjaro#cite_note-FOOTNOTEHutchinson196565-5&lt;/ref&gt;

Etymologies fəteye buroyedə fərtə Swahiliye faidatə, kilimadə &quot;kawu&quot;ro fasartəna.[5] Suro saa 1860 yen, Johann Ludwig Krapf ye ruwozəna kəla Swahilis sodə su Kilimanjaro də faidatana kuru maananzə &quot;kawu nəm kuraye&quot; au &quot;kawu kəla kəltəye&quot;, fasari njaro də nəm kura au jaro də &quot;kəla kəltəram&quot;. Suro saa 1885 lan, kulashima Scotlandbe Joseph Thomsonye &quot;kawu bəl&quot; də karnoro wono, njarodə nəm bul fəlejin.[5][7] Diwal etymological Swahilibe adə kilimadə mlima (kau) fulutə kuru maananzə &quot;kawu&quot; dəga zorzana. Son yaye, mlima də waneye sha kilima ro gulzana su indidə'a kəltəlan, Kipoo-a Kimawenze-a.[5]

Krapf ye ziyara saa 1849 ye shi chief Wakamba ye dəga gulzəna shi done kau Kima jajeu lan bowotin də, ma'ananzə &quot;kawu nəm bulye&quot;.[5][8] Bayan gadedə shima jyarodə waneye awo alaktəbe au awo alaktəbe dəwo kawudəga am bəladiyaro səliwinma.[5]

Suro saa 1880s yen, kaudə nasha gədi Africabe Jamusbero wallono kuru shiga Kilima-Ndscharo lan bowotin təlam Jamusben.[9] Suro saa 1889 lan, Hans Meyer ye sami kura Kibo ye dəro nazəna, shi do ne sunzə Kaiser Wilhelm ye dəga suwudəna də. Ngawo fitəna Zanzibarbe-a kuru Tanzania koktə-a suro saa 1964ben, samnodə sunzə Uhuru Peakro faltəna: &quot;Sami nəmkambe&quot; təlam Swahiliben.[11][12]

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>h413q8eoawl8zeleu2jqiz7rpr3y37i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mount Everest</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2803</id>
    <revision>
      <id>29257</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Kawu Everest''' (shiga fatolan Sagarmāthā lan notəna Nepal lan kuru Qomolangma lan notəna Tibet nasha kəlanzəye China lan) shima kau shiro kuruwuwo bawo dunyalan sami kuluwuben. Shidə suro Mahalangur Himalben kara kuru nasha kalangai China-Nepalbedə saminzədən kara.[4] Datənzədə karəngəro ngaltəna saa 2020 lan kulashi kəllata hukuma Nepal-a China-aye sadənadən shidə 8,848.86 m (29,031 ft 8+1⁄2 in).[5][6]  Mount Everestdə am kawu kəm...&quot;</comment>
      <origin>29257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4947" sha1="toirh0t7smrmd4zl3t2svq8bes1zb89" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kawu Everest''' (shiga fatolan Sagarmāthā lan notəna Nepal lan kuru Qomolangma lan notəna Tibet nasha kəlanzəye China lan) shima kau shiro kuruwuwo bawo dunyalan sami kuluwuben. Shidə suro Mahalangur Himalben kara kuru nasha kalangai China-Nepalbedə saminzədən kara.[4] Datənzədə karəngəro ngaltəna saa 2020 lan kulashi kəllata hukuma Nepal-a China-aye sadənadən shidə 8,848.86 m (29,031 ft 8+1⁄2 in).[5][6]

Mount Everestdə am kawu kəmbaye kada matcin, surodən am kawu kəmbaye zauro nozana mbeji. Diwalwa kəmbaye indi mbeji, faldə samidəro karəngəjin anəmgədi Nepalben (diwal standardbe lan notəna) kuru faldə yala Chinaben. Kaziyi kəmbaye nzunduye kəla diwal noatadən suwudin ba yaye, Everestdə tajirwa jili kwasuwa nəm kuruwube-a, yanawu-a, karuwa-a, kuru tajirwa avalanches-a Khumbu Icefall-aye suwudin. Kǝntawu Maybe saa 2024 lan, am 340 kǝla Everestben bazana. Jawa 200 ma kozəna kəla kauwaben gafsana kuru sandiya tutuluwunyi dalil kəndaaram tajirwaben.[7][8]

Am kəla kauye kəmbamasodə, nasha laa Mount Everestbe bas kəmbayin, sau kəmba kaudəye sammaso geoid lan ngaltin, shidoni nəmngəwu kuluwube'a somjinma. Kǝmaduwu do sami Kau Everest ye dǝga karǝngǝma dǝ shima Bay of Bengal, karǝngǝ kilomita 700 (mi 430) cintǝnzǝ. Datə Mount Everestbe sammaso kəmbaro somtəro, kamye ci kəmaduwubedən badijin, awo shima adə Tim Macartney-Snape's teambe suro saa 1990ben sədənawo. Nəm nguwu kəla cidiya camps anyiben kəmbadə gade-gade. Nasha Tibetanben, am kəla kəltamasodə ngəwunzaso daataro North Base Campro lezayin. Nasha Nepalyedən, kəmbawudə Kathmanduro farzayin, daji Luklaro, kuru South Base Campro lezayin, Luklalan səta samiro kəmbadə alamanna mita 6,000 (20,000 ft) ro lezayin.

Kowori buro salakbe kəla Everest's summitben natəgəbedə am kəla kaube Britishbedə sandima sadə. Nepal ye loktudən am diyaye lardədəro gawo kolzənyi dəro, Britishye diwal North Ridge yedən nasha Tibetan yedən jarabsana. Ngawo bəlawuro kəla notəye buro salakbe Britishye suro saa 1921yen 7,000 m (22,966 ft) kəla North Colyen nazənayen, bəlawuro 1922bedə kəla sami buro salakbedən jarabtə buro salakbedə shima buro salakkin amsoye sami 8,000 m (26,247 ft) ro kəmbawo. m (gowo 27,300). Suro bəlaro saa 1924 yen, George Mallory-a Andrew Irvine-a ye samno dareye kəla 8 June yen jarabsana amma waltənyi, adəye gashiptə suwudəna kəla sandima buro salakkin sami dəro nazanayen. Tenzing Norgay-a Edmund Hillary-a sandima Everestro kəmba buro salakye ruwotənadə suro saa 1953yen sadə, diwal Anəmgədi Ridgebe faidata. Norgay də 8,595 m (28,199 ft) nazəna saa ngawoyedən naptə wakil bəlawuro Swiss ye saa 1952 ye lan. Team kəla kauye kəmbaye Chineseye Wang Fuzhou-a, Gonpo-a, Qu Yinhua-a də sandima buro salakkin kəla kauye North Ridge lan kəmbaro hawar sadəna yim kawu 25 kəntawu Maybe saa 1960 lan.[9]

Su

Su &quot;Mount Everest&quot; də buro salakkin suro mana saa 1856 yen shawari təna, dare suro saa 1857 lan bakkada, shi kawu də shima kawu dəwo dunyalan shiro kuruwuwo bawo.
Kau Everestbedə sunzə Nepali/Sanskritbedə shima Sagarmāthā (fartə IASTbe) au Sagar-Matha[10] (सगर-माथा, [sʌɡʌrmatha], lit. &quot;ila samibe&quot;[11]),[12] shidoni maananzə &quot;kəla sami liwulaben təbandənadə&quot;, kuru &quot;be&quot;. (māthā), ma'ananzə &quot;kəla&quot;.[13]

Su Tibetanbe Everestbedə shima Qomolangma (ཇོ་གླེང་མ, lit. &quot;ya tahir&quot;). Sudə buro salakkin ruwotəna (suro ruwo Chineseben) suro saa 1721 Kangxi Atlasben, zaman kərmai mai Qingbe Kangxiben cado; buro salakkin fəten 1733 lan Tchoumour Lancma lan fəlewono, kəla taswira do ilmuma cidiye Faransaye D'Anville ye dawarzənayen kuru Kangxi Atlas lan.[14] Su Tibetanyedə kuruson Chomolungmaro nowata kuru (Wylielan) Jo-mo-glang-maro bowotin.

Fasal Chinesebe hukumabedə shima 珠穆朗玛峰 (t 珠穆朗瑪峰), au Zhūmùlǎngmǎ Fēng pinyinlan. Shidə su Tibetanbedə Mandarinro fasartə. Suwa Chineseye gadedə gargamlan faidatəna yayi, Shèngmǔ Fēng kunten (t 聖母峰, s 圣母峰, lit. &quot;holy mother peak&quot;), suwa anyi ngəwunzaso baro codo ngawo cidaram lamarra suroye Chineseye suro saa May1020yen su sole gotəyen.

Kulashi cidiye Britishye 1849yedə su'a bəlaye'a gənatə jarabsəna mowonjin maa (misallo, Kangchenjunga-a Dhaulagiri-a). Amma, Andrew Waugh, shi British Surveyor General Indiabedə, su fatobe ngəwuro faidatinma səwandənyi wono, kuru shiye kulashinzədə Nepalese-a Tibetan-aye letəgəramnza am bəla diyabe koltəbedəye sha lezəna. Waugh ye kambiwuzəna - dalil su fatoye kada nankaro - su fal dəga gade samma so'a kozənaro zauro zaujin; shiye shawari cina kəla Peak XV dəga su kəla kulashima Britishbe Sir George Everestben bowotin, shi dəwo shiga ngawozənadə shima kulashima kura Indiabewo. Everest kəlanzəma darajadə'a wazəna, kuru kəlakəl cidibe ro saa 1857 lan wono &quot;Everest&quot; də raksə waljinba.</text>
      <sha1>toirh0t7smrmd4zl3t2svq8bes1zb89</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29258</id>
      <parentid>29257</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:35:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5219" sha1="6onkms64h7etjttc37iu1cx19pg70p8" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Kawu Everest''' (shiga fatolan Sagarmāthā lan notəna Nepal lan kuru Qomolangma lan notəna Tibet nasha kəlanzəye China lan) shima kau shiro kuruwuwo bawo dunyalan sami kuluwuben. Shidə suro Mahalangur Himalben kara kuru nasha kalangai China-Nepalbedə saminzədən kara.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_Everest#cite_note-10&lt;/ref&gt; Datənzədə karəngəro ngaltəna saa 2020 lan kulashi kəllata hukuma Nepal-a China-aye sadənadən shidə 8,848.86 m (29,031 ft 8+1⁄2 in).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_Everest#cite_note-11&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_Everest#cite_note-12&lt;/ref&gt;

Mount Everestdə am kawu kəmbaye kada matcin, surodən am kawu kəmbaye zauro nozana mbeji. Diwalwa kəmbaye indi mbeji, faldə samidəro karəngəjin anəmgədi Nepalben (diwal standardbe lan notəna) kuru faldə yala Chinaben. Kaziyi kəmbaye nzunduye kəla diwal noatadən suwudin ba yaye, Everestdə tajirwa jili kwasuwa nəm kuruwube-a, yanawu-a, karuwa-a, kuru tajirwa avalanches-a Khumbu Icefall-aye suwudin. Kǝntawu Maybe saa 2024 lan, am 340 kǝla Everestben bazana. Jawa 200 ma kozəna kəla kauwaben gafsana kuru sandiya tutuluwunyi dalil kəndaaram tajirwaben.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_Everest#cite_note-13&lt;/ref&gt;[8]

Am kəla kauye kəmbamasodə, nasha laa Mount Everestbe bas kəmbayin, sau kəmba kaudəye sammaso geoid lan ngaltin, shidoni nəmngəwu kuluwube'a somjinma. Kǝmaduwu do sami Kau Everest ye dǝga karǝngǝma dǝ shima Bay of Bengal, karǝngǝ kilomita 700 (mi 430) cintǝnzǝ. Datə Mount Everestbe sammaso kəmbaro somtəro, kamye ci kəmaduwubedən badijin, awo shima adə Tim Macartney-Snape's teambe suro saa 1990ben sədənawo. Nəm nguwu kəla cidiya camps anyiben kəmbadə gade-gade. Nasha Tibetanben, am kəla kəltamasodə ngəwunzaso daataro North Base Campro lezayin. Nasha Nepalyedən, kəmbawudə Kathmanduro farzayin, daji Luklaro, kuru South Base Campro lezayin, Luklalan səta samiro kəmbadə alamanna mita 6,000 (20,000 ft) ro lezayin.

Kowori buro salakbe kəla Everest's summitben natəgəbedə am kəla kaube Britishbedə sandima sadə. Nepal ye loktudən am diyaye lardədəro gawo kolzənyi dəro, Britishye diwal North Ridge yedən nasha Tibetan yedən jarabsana. Ngawo bəlawuro kəla notəye buro salakbe Britishye suro saa 1921yen 7,000 m (22,966 ft) kəla North Colyen nazənayen, bəlawuro 1922bedə kəla sami buro salakbedən jarabtə buro salakbedə shima buro salakkin amsoye sami 8,000 m (26,247 ft) ro kəmbawo. m (gowo 27,300). Suro bəlaro saa 1924 yen, George Mallory-a Andrew Irvine-a ye samno dareye kəla 8 June yen jarabsana amma waltənyi, adəye gashiptə suwudəna kəla sandima buro salakkin sami dəro nazanayen. Tenzing Norgay-a Edmund Hillary-a sandima Everestro kəmba buro salakye ruwotənadə suro saa 1953yen sadə, diwal Anəmgədi Ridgebe faidata. Norgay də 8,595 m (28,199 ft) nazəna saa ngawoyedən naptə wakil bəlawuro Swiss ye saa 1952 ye lan. Team kəla kauye kəmbaye Chineseye Wang Fuzhou-a, Gonpo-a, Qu Yinhua-a də sandima buro salakkin kəla kauye North Ridge lan kəmbaro hawar sadəna yim kawu 25 kəntawu Maybe saa 1960 lan.[9]

Su

Su &quot;Mount Everest&quot; də buro salakkin suro mana saa 1856 yen shawari təna, dare suro saa 1857 lan bakkada, shi kawu də shima kawu dəwo dunyalan shiro kuruwuwo bawo.
Kau Everestbedə sunzə Nepali/Sanskritbedə shima Sagarmāthā (fartə IASTbe) au Sagar-Matha[10] (सगर-माथा, [sʌɡʌrmatha], lit. &quot;ila samibe&quot;[11]),[12] shidoni maananzə &quot;kəla sami liwulaben təbandənadə&quot;, kuru &quot;be&quot;. (māthā), ma'ananzə &quot;kəla&quot;.[13]

Su Tibetanbe Everestbedə shima Qomolangma (ཇོ་གླེང་མ, lit. &quot;ya tahir&quot;). Sudə buro salakkin ruwotəna (suro ruwo Chineseben) suro saa 1721 Kangxi Atlasben, zaman kərmai mai Qingbe Kangxiben cado; buro salakkin fəten 1733 lan Tchoumour Lancma lan fəlewono, kəla taswira do ilmuma cidiye Faransaye D'Anville ye dawarzənayen kuru Kangxi Atlas lan.[14] Su Tibetanyedə kuruson Chomolungmaro nowata kuru (Wylielan) Jo-mo-glang-maro bowotin.

Fasal Chinesebe hukumabedə shima 珠穆朗玛峰 (t 珠穆朗瑪峰), au Zhūmùlǎngmǎ Fēng pinyinlan. Shidə su Tibetanbedə Mandarinro fasartə. Suwa Chineseye gadedə gargamlan faidatəna yayi, Shèngmǔ Fēng kunten (t 聖母峰, s 圣母峰, lit. &quot;holy mother peak&quot;), suwa anyi ngəwunzaso baro codo ngawo cidaram lamarra suroye Chineseye suro saa May1020yen su sole gotəyen.

Kulashi cidiye Britishye 1849yedə su'a bəlaye'a gənatə jarabsəna mowonjin maa (misallo, Kangchenjunga-a Dhaulagiri-a). Amma, Andrew Waugh, shi British Surveyor General Indiabedə, su fatobe ngəwuro faidatinma səwandənyi wono, kuru shiye kulashinzədə Nepalese-a Tibetan-aye letəgəramnza am bəla diyabe koltəbedəye sha lezəna. Waugh ye kambiwuzəna - dalil su fatoye kada nankaro - su fal dəga gade samma so'a kozənaro zauro zaujin; shiye shawari cina kəla Peak XV dəga su kəla kulashima Britishbe Sir George Everestben bowotin, shi dəwo shiga ngawozənadə shima kulashima kura Indiabewo. Everest kəlanzəma darajadə'a wazəna, kuru kəlakəl cidibe ro saa 1857 lan wono &quot;Everest&quot; də raksə waljinba.

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>6onkms64h7etjttc37iu1cx19pg70p8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Himalayas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2804</id>
    <revision>
      <id>29259</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:37:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Himalayas də,''' [b] au Himalaya, [c] shima kau do suro Asia ye dəwo cidi India ye dəga Tibetan Plateau ye dəga yekcin ma. Range də suronzən sami kura dunyabe mbeji, surodən sami kuradə, Mount Everest mbeji. Samno 100 ma kozəna kəla kəmaduwuben mita 7,200 (23,600 feet) kozənadə suro Himalayasben kara.  Kǝmowu Himalayabe dǝ larǝwa uwu sǝtana: Nepal a, India a, China a, Butan a, kuru Pakistan a. Kərmai nasha Kashmiryedə kate India-a, Pakis...&quot;</comment>
      <origin>29259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4803" sha1="oxivbcf6nfftmj7j419g7042wldv575" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Himalayas də,''' [b] au Himalaya, [c] shima kau do suro Asia ye dəwo cidi India ye dəga Tibetan Plateau ye dəga yekcin ma. Range də suronzən sami kura dunyabe mbeji, surodən sami kuradə, Mount Everest mbeji. Samno 100 ma kozəna kəla kəmaduwuben mita 7,200 (23,600 feet) kozənadə suro Himalayasben kara.

Kǝmowu Himalayabe dǝ larǝwa uwu sǝtana: Nepal a, India a, China a, Butan a, kuru Pakistan a. Kərmai nasha Kashmiryedə kate India-a, Pakistan-a, China-ayen gashiptəna.[5] Kalangai Himalayanbedə yala-fətenzən kalangai Karakorambe-a Hindu Kushbe-a, yalanzən kalangai Tibetanbe-a, kuru anəmnzən kalangai Indo-Gangeticbe-a. Kəmoduwuwa kura kura dunyabe laa, Indus-a, Ganges-a, Tsangpo-Brahmaputra-adə, nasha Himalayasben cizayin, kuru njinza kəllatadə fato am miliyon 600 yeyi; Am miliyon 53 Himalayas lan napsana.[6] Himalayas də zauro adawa Anəm Asiabe-a Tibetbe-a fasalzəna. Sami Himalayanbe ngəwu adin Hindube-a Buddhibe-adən darajaa. Samno kadayedə am kəmbaro datəgəram gənyi. Suronzan Kangchenjunga-a (nasha Indiaben)-a, Gangkhar Puensum-a, Macapuchare-a, Nanda Devi-a; kuru Kailash də suro cidiyen gade, amma Tibetan Transhimalaya karəngə.

Himalayas də sha haftəgəna ngawo Indian tectonic plate-a Eurasian plate-a ye kəltanayen, musamman maro, nasha Indian crust samibedəye kəltəlan, au nappe-kəltəlan, yaye shi cidiyadə Tibetro lejin kuru plateaunzəro nəmkəruwu sərayin; cidiya crustbedə, rokko mantleben, sonyayi, cidiya Eurasiaben fəlezana. Kawu Himalayanbedə fəte-yala-fəte ro saadəna kuru gədi-anəmgədiro lejin nəm kuruwu kilomita 2,400 (mi 1,500) lan.[7] Anchornzə fəteyedə, Nanga Parbat, anəm yala kəmoduwu Indusbedən kara. Anchornzə gədibedə, Namcha Barwadə, fəte kəmoduwu Yarlung Tsangpobedən kara. Nasha suture Indus-Yarlungbedə, shidoni kəla kəmoduwuwa indi anyiben lejinmadə, Himalayas-a Tibetan plateau-a yekcin; kəmoduwuwadə Himalaya-a Karakoram-a, Hindu Kush-a, Transhimalaya-a yeksəna. Nəm faraknzədə kilomita 350 lan səta (mil 220) fətelan səta gədilan kilomita 151 (mil 94) ro saadəna.[8]

Ilmu asalbe
Su do range ye də Sanskrit lan Himālaya (हिमलाय 'na kankaraye'[9]), hima lan (hiम 'kankara/amusu'[10]) kuru ālaya (आलय 'na/fato'[11]).[12][13] Sandi cognatesdǝbe suronzan:

हिमालय Himalaya təlam Nepali-a Hindi-ayen,
Hinwaळ Hinvāl suro Garhwaliben,
हिमाल Himāl suro Kumaoniben,
Himalaya suro Tibetanben,
Himalaya təlam Sinhalaben,
Himaliya suro Urduben,
Himaloẏ suro Bengaliben,
喜马拉雅 au Xǐmǎlāyǎ təlam Chineseben.
Su adə buron Himmaleh lan fasartəna, futu Emily Dickinsonbe nazəmuwanzən kuru Henry David Thoreaube ruwozənadən.

Su range dəye loktu laan sha &quot;Himivan&quot; ro bowotin suro ruwowa kureyen, surodən kitawu Sanskritbe Mahabharata mbeji.[16] Himavat (sanskritlan: हिमवत्) au Himavan Himavān (sanskritlan: हिमवान्) shima awo adinbe Hindubewo kuru shima alamaram kau Himalayanbewo. Suwa gadesodə suronzan Himaraja (Sanskritlan: हिमराज, lit. 'mai mafiye') 'Lardə Mafiye' (ganfun ful) təlam Tibetanben, au Parvateshwara (Sanskritlan: पर्वतेश्वर, lit. 'kəma kaube').

Geography-a kuru awowa faida-a

Kuru wune: Somdo sami Himalayanbe-a kuru kozəna-a kuru Himalayanbe Rimnzə-a

Taswira kǝla kau Himalayabe (Karakoram-a Hindu Kush-a kunten)

Kururam Himalayasbe Poon Hill suro Nepalben loktu kəngal tambinben, Dhaulagiri massifdə fəlejin (wofila, alpenglowlan fəlejin) kuru Annapurna massifdə (kəmburam, kəngaldə ngawomen tambin). Dhaulagiri-a Annapurna-a, sandima sami kurawo massifs anyibedə, sandima kəntulurmin kuru kən mewunzən kuruwu dunyalan, kuru sandima indi suro kau duwu mewun diyau-usku dunyalan.

Foto Garhwal-a Kumaon-a Himalayasbe Ranikhet-a, India-a lan, samiwa jili Trisul-a, Nanda Devi-a, Nanda Kot-a Panchachuli-a fəlejin. Nanda Devi də shima kau kura do suro kalangai India ye lan kara, kuru shima kawu kura kən indimi India lan ngawo Kangchenjunga yen (shi do kəla kau kura dinaye kən yakkəmi kuru kalangai Indo-Nepal ye lan kara).
Kəmoduwu Indusbedə fuwulan kuru sami Nanga Parbatbedə, hanga fəte Himalayasbedə, ngawodən cintə, gana laa duno amma sami fowobedən zauro kuruwu.

Foto satalaitbe Namcha Barwa Himalbedə, gədi Himalayabe, shidoni kəmoduwu Brahmaputrabe (nadən Yarlung Tsangpolan notənadə) dungotənadə, canyon dunyabe shiro cidiyazənawo
Himalayas də suronzən kau'a diyau kəllata anəmlan səta yalaro saadəna: Sivalik Hills anəmlan; cidiya Himalayanbe; Himalayas kuradə, shidoni sami kuru dawubewo; kuru yaladən Himalaya Tibetbe-a.[17] Karakoram də sha Himalayas'a gadero gozana.

Dawu kərtə kura kau Himalayanbedən cidi Dhaulagiri-a Annapurna-a Ne</text>
      <sha1>oxivbcf6nfftmj7j419g7042wldv575</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29260</id>
      <parentid>29259</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5034" sha1="lskq095bn71rkilk6eso5ngsi8pbjuh" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Himalayas də,''' [b] au Himalaya, [c] shima kau do suro Asia ye dəwo cidi India ye dəga Tibetan Plateau ye dəga yekcin ma. Range də suronzən sami kura dunyabe mbeji, surodən sami kuradə, Mount Everest mbeji. Samno 100 ma kozəna kəla kəmaduwuben mita 7,200 (23,600 feet) kozənadə suro Himalayasben kara.

Kǝmowu Himalayabe dǝ larǝwa uwu sǝtana: Nepal a, India a, China a, Butan a, kuru Pakistan a. Kərmai nasha Kashmiryedə kate India-a, Pakistan-a, China-ayen gashiptəna.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Himalayas#cite_note-bishop-britannica-8&lt;/ref&gt; Kalangai Himalayanbedə yala-fətenzən kalangai Karakorambe-a Hindu Kushbe-a, yalanzən kalangai Tibetanbe-a, kuru anəmnzən kalangai Indo-Gangeticbe-a. Kəmoduwuwa kura kura dunyabe laa, Indus-a, Ganges-a, Tsangpo-Brahmaputra-adə, nasha Himalayasben cizayin, kuru njinza kəllatadə fato am miliyon 600 yeyi; Am miliyon 53 Himalayas lan napsana.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Himalayas#cite_note-DimriBookhagen2019-9&lt;/ref&gt; Himalayas də zauro adawa Anəm Asiabe-a Tibetbe-a fasalzəna. Sami Himalayanbe ngəwu adin Hindube-a Buddhibe-adən darajaa. Samno kadayedə am kəmbaro datəgəram gənyi. Suronzan Kangchenjunga-a (nasha Indiaben)-a, Gangkhar Puensum-a, Macapuchare-a, Nanda Devi-a; kuru Kailash də suro cidiyen gade, amma Tibetan Transhimalaya karəngə.

Himalayas də sha haftəgəna ngawo Indian tectonic plate-a Eurasian plate-a ye kəltanayen, musamman maro, nasha Indian crust samibedəye kəltəlan, au nappe-kəltəlan, yaye shi cidiyadə Tibetro lejin kuru plateaunzəro nəmkəruwu sərayin; cidiya crustbedə, rokko mantleben, sonyayi, cidiya Eurasiaben fəlezana. Kawu Himalayanbedə fəte-yala-fəte ro saadəna kuru gədi-anəmgədiro lejin nəm kuruwu kilomita 2,400 (mi 1,500) lan.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Himalayas#cite_note-10&lt;/ref&gt; Anchornzə fəteyedə, Nanga Parbat, anəm yala kəmoduwu Indusbedən kara. Anchornzə gədibedə, Namcha Barwadə, fəte kəmoduwu Yarlung Tsangpobedən kara. Nasha suture Indus-Yarlungbedə, shidoni kəla kəmoduwuwa indi anyiben lejinmadə, Himalayas-a Tibetan plateau-a yekcin; kəmoduwuwadə Himalaya-a Karakoram-a, Hindu Kush-a, Transhimalaya-a yeksəna. Nəm faraknzədə kilomita 350 lan səta (mil 220) fətelan səta gədilan kilomita 151 (mil 94) ro saadəna.[8]

Ilmu asalbe
Su do range ye də Sanskrit lan Himālaya (हिमलाय 'na kankaraye'[9]), hima lan (hiम 'kankara/amusu'[10]) kuru ālaya (आलय 'na/fato'[11]).[12][13] Sandi cognatesdǝbe suronzan:

हिमालय Himalaya təlam Nepali-a Hindi-ayen,
Hinwaळ Hinvāl suro Garhwaliben,
हिमाल Himāl suro Kumaoniben,
Himalaya suro Tibetanben,
Himalaya təlam Sinhalaben,
Himaliya suro Urduben,
Himaloẏ suro Bengaliben,
喜马拉雅 au Xǐmǎlāyǎ təlam Chineseben.
Su adə buron Himmaleh lan fasartəna, futu Emily Dickinsonbe nazəmuwanzən kuru Henry David Thoreaube ruwozənadən.

Su range dəye loktu laan sha &quot;Himivan&quot; ro bowotin suro ruwowa kureyen, surodən kitawu Sanskritbe Mahabharata mbeji.[16] Himavat (sanskritlan: हिमवत्) au Himavan Himavān (sanskritlan: हिमवान्) shima awo adinbe Hindubewo kuru shima alamaram kau Himalayanbewo. Suwa gadesodə suronzan Himaraja (Sanskritlan: हिमराज, lit. 'mai mafiye') 'Lardə Mafiye' (ganfun ful) təlam Tibetanben, au Parvateshwara (Sanskritlan: पर्वतेश्वर, lit. 'kəma kaube').

Geography-a kuru awowa faida-a

Kuru wune: Somdo sami Himalayanbe-a kuru kozəna-a kuru Himalayanbe Rimnzə-a

Taswira kǝla kau Himalayabe (Karakoram-a Hindu Kush-a kunten)

Kururam Himalayasbe Poon Hill suro Nepalben loktu kəngal tambinben, Dhaulagiri massifdə fəlejin (wofila, alpenglowlan fəlejin) kuru Annapurna massifdə (kəmburam, kəngaldə ngawomen tambin). Dhaulagiri-a Annapurna-a, sandima sami kurawo massifs anyibedə, sandima kəntulurmin kuru kən mewunzən kuruwu dunyalan, kuru sandima indi suro kau duwu mewun diyau-usku dunyalan.

Foto Garhwal-a Kumaon-a Himalayasbe Ranikhet-a, India-a lan, samiwa jili Trisul-a, Nanda Devi-a, Nanda Kot-a Panchachuli-a fəlejin. Nanda Devi də shima kau kura do suro kalangai India ye lan kara, kuru shima kawu kura kən indimi India lan ngawo Kangchenjunga yen (shi do kəla kau kura dinaye kən yakkəmi kuru kalangai Indo-Nepal ye lan kara).
Kəmoduwu Indusbedə fuwulan kuru sami Nanga Parbatbedə, hanga fəte Himalayasbedə, ngawodən cintə, gana laa duno amma sami fowobedən zauro kuruwu.

Foto satalaitbe Namcha Barwa Himalbedə, gədi Himalayabe, shidoni kəmoduwu Brahmaputrabe (nadən Yarlung Tsangpolan notənadə) dungotənadə, canyon dunyabe shiro cidiyazənawo
Himalayas də suronzən kau'a diyau kəllata anəmlan səta yalaro saadəna: Sivalik Hills anəmlan; cidiya Himalayanbe; Himalayas kuradə, shidoni sami kuru dawubewo; kuru yaladən Himalaya Tibetbe-a.[17] Karakoram də sha Himalayas'a gadero gozana.

Dawu kərtə kura kau Himalayanbedən cidi Dhaulagiri-a Annapurna-a Ne

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>lskq095bn71rkilk6eso5ngsi8pbjuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2805</id>
    <revision>
      <id>29261</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Andes''' (/ˈændiːz/AN-deez), kau Andesbe au kau Andeanbe (Spanish: Cordillera de los Andes; Quechua: Anti) sandima kau dunyabe kuruwuwo, cidi kura gozaa kozana cidiya fəte America Anəmyedən. Range də kilomita 8,900 (mi 5,500) nəm kuruwunzə kuru kilomita 200 səta 700 ro saadəna (mi 120 səta 430 ro saadəna) nəm faraknzə (faraknzədə kate latitude 18°S-a 20°S-ayen) kuru datənzə alamanna mita 4,000 (13,000 ft) yeyi. Andes sodə anəmlan sə...&quot;</comment>
      <origin>29261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3985" sha1="of63xl8rbykou5a8855ay1ehzlep7nk" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Andes''' (/ˈændiːz/AN-deez), kau Andesbe au kau Andeanbe (Spanish: Cordillera de los Andes; Quechua: Anti) sandima kau dunyabe kuruwuwo, cidi kura gozaa kozana cidiya fəte America Anəmyedən. Range də kilomita 8,900 (mi 5,500) nəm kuruwunzə kuru kilomita 200 səta 700 ro saadəna (mi 120 səta 430 ro saadəna) nəm faraknzə (faraknzədə kate latitude 18°S-a 20°S-ayen) kuru datənzə alamanna mita 4,000 (13,000 ft) yeyi. Andes sodə anəmlan səta yalaro lezəna lardəa anəm americabe tulur men: argentina-a, chili-a, bolivia-a, peru-a, ecuador-a, colombia-a, venezuela-a.

Nəm kuruwunza lan, Andes də nasha kadaro yakkata, nasha daudauye sha yakkata. Andes də shima na do plateau kuruwu kadaye wo—laa də bərni kura kura alamanna Arequipa so, Bogota so, Cali so, Medellin so, El Alto so, La Paz so, Merida so, Santiago so Sucre so. Shi Altiplano Plateau dǝ shima dunyalan kǝn indimi wo ngawo Tibetan Plateau yen. Nashawa anyi walta yakkəro yakkata futu yanawuben: Tropical Andes-a, Dry Andes-a, Wet Andes-a.

Andes də shima kau kurawo diya Asiaben. Samno shiro kurawo badə, Argentinabe Aconcaguadə, sami kəmaduwubedən mita 6,961 (22,838 ft) ro cizəna. Shi sami Chimborazobe suro Ecuadorian Andesbedə dawu dunyabedəa cintəzəna na gadeso kəla dunyaben dasawuna so'a kozəna, dalil gəbtəgə equatorialbedə dalil kokortə dunyabe-a nankaro. Dunyalan konnu konnuye zauro kuradə suro Andesben kara, Ojos del Salado kəla kalangai Chile-Argentinaben kunten, shidoni mita 6,893 (22,615 ft) ro saadənadə.

Andes də shiye suro America Cordillera yen kara, kəla kauye (cordillera) shidoni kəla kauye kada gozə kozəna shidoni fəte &quot;shila ngawoye&quot; Americas-a Antarctica-a yedə.

Ilmu asalbe
Etymology kalma Andesbedə kəlanzən gashiptəna. Kasadə ngəwusoye shima kalma Quechuaye anti &quot;gədi&quot;lan gowotə[1] futu Antisuyulan (Quechuaye &quot;nasha gədiye&quot;),[1] nasha diyau Inca Empireye fal. Laaye shawari sadəna kəla shidə kalma anta (maananzə copper) təlamma Aymara kureyedən.[2]

Kalima cordillera də kalma Spanish ye lan kedo cordel &quot;rope&quot;[3] kuru shilan faidatin su do nasha kada Andes ye kəltana dəro, kuru nasha Andean ye samma so, kuru kəla kauye kəllata nasha fəte continent North America ye-a South America ye-a lan.

Ilmu cidiye

Aconcagua, suro Argentinaben, shima kau shiro kuruwuwo ba suro fəte dunyaben kuru dunyalan diya nizam Himalayanben.
Kawu Andes ye də, shima kawu do zauro kuruwu dunyalan, [4] alamanna 7,000 km (4,300 mi) yeyi ro lezəna cidiya fəte South America ye lan, lardəwa tulur ro lezəna. Nəm faraknzədə 200 km (120 mi) lan səta 700 km (430 mi) ro saadəna, cordilleras kada kəllata-a, plateau kura-a, kuru zərəwuwa cidiya kauye-a suronzən mbeji. Samnowa nowata jili Aconcagua də mita 6,961 (gotə 22,838) Argentina lan, Huascarán mita 6,768 (gowo 22,205) Peru lan, kuru Illimani mita 6,438 (gowo 21,122) Bolivia lan fəlezana kəla shi zauro kuruwu dəga. Andes də nasha'a kəndaram dunyabe'a kəndaram'a kada suronzən mbeji, karaa kəliwu'a gədiyedən səta cidi Altiplano'a kuru sami Andes anəmyedə'a ro saadəna. Na'a kəndaramye sharp adəye naptəram amsoye'a fuwutə bərni'a kura kura jili Bogota'a, Cusco'a, La Paz'a Quito'a ye'a zauro lezəna.

Andes də nasha yakkəro yaktin:

Andes Anəmye suro Argentina-a Chile-ayen, anəm Llullaillacoben;
Andes dawube suro Bolivia-a Peru-aben; -a
Andes yalabe suro Colombia-a, Ecuador-a, Venezuela-a lan. Andes yalabedə dalami yakkəro yakkata.
Datəgəram yala Andesbedən, Sierra Nevada de Santa Martadə ngəwusoro, amma sambisoro gənyi, nasha yala Andesbero gotin.[6]

Jazirawa Leeward Antillesbe Aruba-a, Bonaire-a, Curaçao-a, shidoni kuluwu Caribbeanbe ci kəmaduwu Venezuelabedən dasagənadə, buron sandiya cidi njibe cidi yalabe Andes rangebedə wakiljinro təmazana, amma kəra kəla cidiben tədinmadəye fəlezəna nəm kəske jili anyi kate boundax Americabe-a anəm-adə sədinba. Fəska Karibbeanbe.[7]</text>
      <sha1>of63xl8rbykou5a8855ay1ehzlep7nk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29262</id>
      <parentid>29261</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:46:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4236" sha1="7izk0vt35lxhtl2g5ilswhxzerjxfnl" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Andes''' (/ˈændiːz/AN-deez), kau Andesbe au kau Andeanbe (Spanish: Cordillera de los Andes; Quechua: Anti) sandima kau dunyabe kuruwuwo, cidi kura gozaa kozana cidiya fəte America Anəmyedən. Range də kilomita 8,900 (mi 5,500) nəm kuruwunzə kuru kilomita 200 səta 700 ro saadəna (mi 120 səta 430 ro saadəna) nəm faraknzə (faraknzədə kate latitude 18°S-a 20°S-ayen) kuru datənzə alamanna mita 4,000 (13,000 ft) yeyi. Andes sodə anəmlan səta yalaro lezəna lardəa anəm americabe tulur men: argentina-a, chili-a, bolivia-a, peru-a, ecuador-a, colombia-a, venezuela-a.

Nəm kuruwunza lan, Andes də nasha kadaro yakkata, nasha daudauye sha yakkata. Andes də shima na do plateau kuruwu kadaye wo—laa də bərni kura kura alamanna Arequipa so, Bogota so, Cali so, Medellin so, El Alto so, La Paz so, Merida so, Santiago so Sucre so. Shi Altiplano Plateau dǝ shima dunyalan kǝn indimi wo ngawo Tibetan Plateau yen. Nashawa anyi walta yakkəro yakkata futu yanawuben: Tropical Andes-a, Dry Andes-a, Wet Andes-a.

Andes də shima kau kurawo diya Asiaben. Samno shiro kurawo badə, Argentinabe Aconcaguadə, sami kəmaduwubedən mita 6,961 (22,838 ft) ro cizəna. Shi sami Chimborazobe suro Ecuadorian Andesbedə dawu dunyabedəa cintəzəna na gadeso kəla dunyaben dasawuna so'a kozəna, dalil gəbtəgə equatorialbedə dalil kokortə dunyabe-a nankaro. Dunyalan konnu konnuye zauro kuradə suro Andesben kara, Ojos del Salado kəla kalangai Chile-Argentinaben kunten, shidoni mita 6,893 (22,615 ft) ro saadənadə.

Andes də shiye suro America Cordillera yen kara, kəla kauye (cordillera) shidoni kəla kauye kada gozə kozəna shidoni fəte &quot;shila ngawoye&quot; Americas-a Antarctica-a yedə.

Ilmu asalbe
Etymology kalma Andesbedə kəlanzən gashiptəna. Kasadə ngəwusoye shima kalma Quechuaye anti &quot;gədi&quot;lan gowotə[1]&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Andes#cite_note-laime-1&lt;/ref&gt; futu Antisuyulan (Quechuaye &quot;nasha gədiye&quot;),&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Andes#cite_note-laime-1&lt;/ref&gt; nasha diyau Inca Empireye fal. Laaye shawari sadəna kəla shidə kalma anta (maananzə copper) təlamma Aymara kureyedən.[2]

Kalima cordillera də kalma Spanish ye lan kedo cordel &quot;rope&quot;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Andes#cite_note-3&lt;/ref&gt; kuru shilan faidatin su do nasha kada Andes ye kəltana dəro, kuru nasha Andean ye samma so, kuru kəla kauye kəllata nasha fəte continent North America ye-a South America ye-a lan.

Ilmu cidiye

Aconcagua, suro Argentinaben, shima kau shiro kuruwuwo ba suro fəte dunyaben kuru dunyalan diya nizam Himalayanben.
Kawu Andes ye də, shima kawu do zauro kuruwu dunyalan, &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Andes#cite_note-4&lt;/ref&gt; alamanna 7,000 km (4,300 mi) yeyi ro lezəna cidiya fəte South America ye lan, lardəwa tulur ro lezəna. Nəm faraknzədə 200 km (120 mi) lan səta 700 km (430 mi) ro saadəna, cordilleras kada kəllata-a, plateau kura-a, kuru zərəwuwa cidiya kauye-a suronzən mbeji. Samnowa nowata jili Aconcagua də mita 6,961 (gotə 22,838) Argentina lan, Huascarán mita 6,768 (gowo 22,205) Peru lan, kuru Illimani mita 6,438 (gowo 21,122) Bolivia lan fəlezana kəla shi zauro kuruwu dəga. Andes də nasha'a kəndaram dunyabe'a kəndaram'a kada suronzən mbeji, karaa kəliwu'a gədiyedən səta cidi Altiplano'a kuru sami Andes anəmyedə'a ro saadəna. Na'a kəndaramye sharp adəye naptəram amsoye'a fuwutə bərni'a kura kura jili Bogota'a, Cusco'a, La Paz'a Quito'a ye'a zauro lezəna.

Andes də nasha yakkəro yaktin:

Andes Anəmye suro Argentina-a Chile-ayen, anəm Llullaillacoben;
Andes dawube suro Bolivia-a Peru-aben; -a
Andes yalabe suro Colombia-a, Ecuador-a, Venezuela-a lan. Andes yalabedə dalami yakkəro yakkata.
Datəgəram yala Andesbedən, Sierra Nevada de Santa Martadə ngəwusoro, amma sambisoro gənyi, nasha yala Andesbero gotin.[6]

Jazirawa Leeward Antillesbe Aruba-a, Bonaire-a, Curaçao-a, shidoni kuluwu Caribbeanbe ci kəmaduwu Venezuelabedən dasagənadə, buron sandiya cidi njibe cidi yalabe Andes rangebedə wakiljinro təmazana, amma kəra kəla cidiben tədinmadəye fəlezəna nəm kəske jili anyi kate boundax Americabe-a anəm-adə sədinba. Fəska Karibbeanbe.[7]

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>7izk0vt35lxhtl2g5ilswhxzerjxfnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alps</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2806</id>
    <revision>
      <id>29263</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Alps''' (/ælps/)[a] sandima kau'a kura kuru zauro farak suro Europebewo,  Arch alpine ye də Nice lan cizə Trieste ro saadəna kəla Adriatic yen kuru Vienna do badiyaram Pannonian Basin ye lan. Kawu-adə saa miliyon mewun saminlan fəlangzana loktu shi Africa-a Eurasia-adə kəltanadən. Zauro ganatə do awo wakazəna dəye səkə kawu suro njiye dəga cizəna kuru suro kau kura kura yen fəlejin misallo Mont Blanc a Matterhorn a. Nasha Alpinebedə suro...&quot;</comment>
      <origin>29263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4645" sha1="94vk9l8poqzlnaiab7235oxzsdpjy8d" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Alps''' (/ælps/)[a] sandima kau'a kura kuru zauro farak suro Europebewo,

Arch alpine ye də Nice lan cizə Trieste ro saadəna kəla Adriatic yen kuru Vienna do badiyaram Pannonian Basin ye lan. Kawu-adə saa miliyon mewun saminlan fəlangzana loktu shi Africa-a Eurasia-adə kəltanadən. Zauro ganatə do awo wakazəna dəye səkə kawu suro njiye dəga cizəna kuru suro kau kura kura yen fəlejin misallo Mont Blanc a Matterhorn a. Nasha Alpinebedə suronzən sami 82 mbeji shidoni mita 4,000 (13,000 ft) kozəna. Nəm kuruwu-a nəm kura-a nashadəyedə yanawu Europebe-a lejin; suro kauyen, nəmngəwu njiye zauro gadejin kuru yanawu dunyabedə nasha gade-gade.

Kawudo Mont-Blanc ye də Tête du Vuargne lan turin bəla Verchaix ye lan, Haute-Savoie lan, Faransa lan
Shi Mont Blanc dǝ, shima cidi kura Alps ye dǝwo
Shaida kəla amsoye suro Alpsben napsanadə zaman Palaeolithicro waltəyin. Kam do ne mumified gultin də (&quot;Ötzi&quot;), shi do ne saa 5,000 sətana də, kəla glacier yen kalangai Austria-Italy ye lan saa 1991 lan təbandəna.[4] Karnu kən 6me BCyedən, ada Celtic La Tèneyedə zauro tuwondəna. Hannibal də Alps'a kəmowun'a farzəna, kuru Romans də nadən naptəramza mbeji. Suro saa 1800 yen, Napoleon ye soja'a 40,000'a kəla kauye fal farzəna. Karnu kən 18me-a kən 19me-adə ilmuwu alagəwabe-a, ruwotəmaso-a, kuru kisandiwuso-a ngəwuzana, taganasmaro, Romanticistsdə, ngawodən Golden Age of Alpinismdə ngawodən sa am kau kəltamasodə sami Alpsbedəro kəmba badizanadən.

Nasha Alpinebedə ada duno'a mbeji. Kundowa adabe jili bareso, cheese tandoso, kuru kəska cidatəsodə kuwami yaye bəladiya Alpineben fuwuzayin. Attəson yayi, cidaram bəladəriyedə badiyaram karnu kən 20th yedən wuratə badiwono kuru ngawo kəriwu dunyabe kən indimiyen taidazə tartəgəna, dareram karnudəyen cidaram kuraro wallono. Biskewa Olympicbe zaman binəmyedə Swiss-a, Faransa-a, Italy-a, Austria-a, Jamus-a lan tədin. Saa 2010 lan, nashadə fato am miliyon 14 ye kuru am miliyon 120 saa woson ziyara sadin.[5]

Etymology-a kuru nasha-a
Kuru wune: Albion § Ilmu asalbe

&quot;Alp&quot; də shima pasture do kəla cidiyen kuruwuro suro zaman kəndawuyen bas tədinma. Nguwusoro suronzən njim kura-a na ibadabe sənana-a mbeji (na allan Alpe Bardughè suro Ticinoben).
Kalima Nasarabe Alpsdə Latin Alpeslan kedo.

Kalima Latinbe Alpesdə waneye adjective albus[6] (&quot;bul&quot;) lan kedo, au waneye ila kamu Greekbe Alphito lan kedo, shidoni sunzə alphita'a leyatadə, &quot;flour bəl&quot;; alphos, kasuwa bǝl sǝnana; kuru darerammo kalima Proto-Indo-Europebe *albhósdə. Adǝgai lan, awo kǝmaduwuye Alpheus dǝ shiye suro Greek alphos yen gowotǝ kuru ma’ananzǝ bǝl.[7]

Suro sharhinzə kəla Aeneid of Virgil yen, dareram karnu kən diyaume Maurus Servius Honoratus ye wono kəla kau kura samma Celts ye Alpes lan bowozayin.[8]

Futu kitawu Oxfordbe Nasarabe fəlezənadə, Latin Alpesdə waneye kalima kawu Indo-Europebe *alb &quot;hill&quot; lan gowotə; &quot;Albania&quot; də shima awo gade. Albania, su nasha do lardə Albania lan notəna də, su nasha kauye kada Europe lan faidatin.

Loktu Romanyen, &quot;Albania&quot; də su gədi Caucasusye, amma təlamma Nasarayen &quot;Albania&quot; (au &quot;Albany&quot;) də yimlan su Scotlandyero faidatin,[9] amma waneye kalima Latinye albus lan gowotə,[6] laununzə bəl.

Təlamma zamanben kalma alp, alm, albe au alpedə shima kəmbu kəmbube nasha alpinebe cidiya glaciersben, samidə gənyi.[10]

Alp də shima pasture kəla kauye kuruwu, musamman maro karəngə au sami kəskaye lan, na do fe'a dabbawa gade'a kəmburo gozayin loktu kəndawuyen kuru na do njim kura'a hay barns'a tuwondin, loktu laan hamlets sənana. Adə nankaro, kalma &quot;the Alps&quot; də, kəla kauyen, su kalkal gənyi.[11][12] Kalima do kəla kauye də lardə-a təlam-a lan gadejin: kalimawa alamanna Horn-a, Kogel-a, Kopf-a, Gipfel-a, Spitze-a, Stock-a, Berg-a ​​də nasha təlam Germanye lan faidatin; Mont-a, Pic-a, Tête-a, Pointe-a, Dent-a, Roche-a, Aiguille-a nasha təlamma Faransaye manazandən; kuru Monte-a, Picco-a, Corno-a, Punta-a, Pizzo-a, au Cima-a nasha təlam Italian manazayinlan.[13]

Ilmu cidiye
Hawar kura: Geography Alpsbe

Alps də arc lan France lan səta fəte lan səta Slovenia ro saadəna gədi lan, kuru Monaco lan səta anəm lan Germany ro saadəna yala lan.
Alps də shima cidi do Europe dawuye dəwo 800 km (500 mi) arc (lai kərrata) gədi lan səta fətero saadəna kuru nəm faraknzə 200 km (120 mi) ro saadəna. Datə sami kauyedə shima 2.5 km (1.6 mi).[14] Range də Mediterranean Sea lan səta yala Po basin ye lan səta, France lan səta Grenoble lan səta, kuru gədiro səta dawu a.</text>
      <sha1>94vk9l8poqzlnaiab7235oxzsdpjy8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29264</id>
      <parentid>29263</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abba Khaleel</username>
        <id>1413</id>
      </contributor>
      <origin>29264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4856" sha1="evk56r2h3pzuwk6q7dhj26u3u0r6ao9" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Alps''' (/ælps/)[a] sandima kau'a kura kuru zauro farak suro Europebewo,

Arch alpine ye də Nice lan cizə Trieste ro saadəna kəla Adriatic yen kuru Vienna do badiyaram Pannonian Basin ye lan. Kawu-adə saa miliyon mewun saminlan fəlangzana loktu shi Africa-a Eurasia-adə kəltanadən. Zauro ganatə do awo wakazəna dəye səkə kawu suro njiye dəga cizəna kuru suro kau kura kura yen fəlejin misallo Mont Blanc a Matterhorn a. Nasha Alpinebedə suronzən sami 82 mbeji shidoni mita 4,000 (13,000 ft) kozəna. Nəm kuruwu-a nəm kura-a nashadəyedə yanawu Europebe-a lejin; suro kauyen, nəmngəwu njiye zauro gadejin kuru yanawu dunyabedə nasha gade-gade.

Kawudo Mont-Blanc ye də Tête du Vuargne lan turin bəla Verchaix ye lan, Haute-Savoie lan, Faransa lan
Shi Mont Blanc dǝ, shima cidi kura Alps ye dǝwo
Shaida kəla amsoye suro Alpsben napsanadə zaman Palaeolithicro waltəyin. Kam do ne mumified gultin də (&quot;Ötzi&quot;), shi do ne saa 5,000 sətana də, kəla glacier yen kalangai Austria-Italy ye lan saa 1991 lan təbandəna.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Alps#cite_note-otzi-6&lt;/ref&gt; Karnu kən 6me BCyedən, ada Celtic La Tèneyedə zauro tuwondəna. Hannibal də Alps'a kəmowun'a farzəna, kuru Romans də nadən naptəramza mbeji. Suro saa 1800 yen, Napoleon ye soja'a 40,000'a kəla kauye fal farzəna. Karnu kən 18me-a kən 19me-adə ilmuwu alagəwabe-a, ruwotəmaso-a, kuru kisandiwuso-a ngəwuzana, taganasmaro, Romanticistsdə, ngawodən Golden Age of Alpinismdə ngawodən sa am kau kəltamasodə sami Alpsbedəro kəmba badizanadən.

Nasha Alpinebedə ada duno'a mbeji. Kundowa adabe jili bareso, cheese tandoso, kuru kəska cidatəsodə kuwami yaye bəladiya Alpineben fuwuzayin. Attəson yayi, cidaram bəladəriyedə badiyaram karnu kən 20th yedən wuratə badiwono kuru ngawo kəriwu dunyabe kən indimiyen taidazə tartəgəna, dareram karnudəyen cidaram kuraro wallono. Biskewa Olympicbe zaman binəmyedə Swiss-a, Faransa-a, Italy-a, Austria-a, Jamus-a lan tədin. Saa 2010 lan, nashadə fato am miliyon 14 ye kuru am miliyon 120 saa woson ziyara sadin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Alps#cite_note-Chatr%C3%A98-7&lt;/ref&gt;

Etymology-a kuru nasha-a
Kuru wune: Albion § Ilmu asalbe

&quot;Alp&quot; də shima pasture do kəla cidiyen kuruwuro suro zaman kəndawuyen bas tədinma. Nguwusoro suronzən njim kura-a na ibadabe sənana-a mbeji (na allan Alpe Bardughè suro Ticinoben).
Kalima Nasarabe Alpsdə Latin Alpeslan kedo.

Kalima Latinbe Alpesdə waneye adjective albus&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Alps#cite_note-etymonline.com-8&lt;/ref&gt; (&quot;bul&quot;) lan kedo, au waneye ila kamu Greekbe Alphito lan kedo, shidoni sunzə alphita'a leyatadə, &quot;flour bəl&quot;; alphos, kasuwa bǝl sǝnana; kuru darerammo kalima Proto-Indo-Europebe *albhósdə. Adǝgai lan, awo kǝmaduwuye Alpheus dǝ shiye suro Greek alphos yen gowotǝ kuru ma’ananzǝ bǝl.[7]

Suro sharhinzə kəla Aeneid of Virgil yen, dareram karnu kən diyaume Maurus Servius Honoratus ye wono kəla kau kura samma Celts ye Alpes lan bowozayin.[8]

Futu kitawu Oxfordbe Nasarabe fəlezənadə, Latin Alpesdə waneye kalima kawu Indo-Europebe *alb &quot;hill&quot; lan gowotə; &quot;Albania&quot; də shima awo gade. Albania, su nasha do lardə Albania lan notəna də, su nasha kauye kada Europe lan faidatin.

Loktu Romanyen, &quot;Albania&quot; də su gədi Caucasusye, amma təlamma Nasarayen &quot;Albania&quot; (au &quot;Albany&quot;) də yimlan su Scotlandyero faidatin,[9] amma waneye kalima Latinye albus lan gowotə,[6] laununzə bəl.

Təlamma zamanben kalma alp, alm, albe au alpedə shima kəmbu kəmbube nasha alpinebe cidiya glaciersben, samidə gənyi.[10]

Alp də shima pasture kəla kauye kuruwu, musamman maro karəngə au sami kəskaye lan, na do fe'a dabbawa gade'a kəmburo gozayin loktu kəndawuyen kuru na do njim kura'a hay barns'a tuwondin, loktu laan hamlets sənana. Adə nankaro, kalma &quot;the Alps&quot; də, kəla kauyen, su kalkal gənyi.[11][12] Kalima do kəla kauye də lardə-a təlam-a lan gadejin: kalimawa alamanna Horn-a, Kogel-a, Kopf-a, Gipfel-a, Spitze-a, Stock-a, Berg-a ​​də nasha təlam Germanye lan faidatin; Mont-a, Pic-a, Tête-a, Pointe-a, Dent-a, Roche-a, Aiguille-a nasha təlamma Faransaye manazandən; kuru Monte-a, Picco-a, Corno-a, Punta-a, Pizzo-a, au Cima-a nasha təlam Italian manazayinlan.[13]

Ilmu cidiye
Hawar kura: Geography Alpsbe

Alps də arc lan France lan səta fəte lan səta Slovenia ro saadəna gədi lan, kuru Monaco lan səta anəm lan Germany ro saadəna yala lan.
Alps də shima cidi do Europe dawuye dəwo 800 km (500 mi) arc (lai kərrata) gədi lan səta fətero saadəna kuru nəm faraknzə 200 km (120 mi) ro saadəna. Datə sami kauyedə shima 2.5 km (1.6 mi).[14] Range də Mediterranean Sea lan səta yala Po basin ye lan səta, France lan səta Grenoble lan səta, kuru gədiro səta dawu a.

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>evk56r2h3pzuwk6q7dhj26u3u0r6ao9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>29265</id>
      <parentid>29264</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T18:25:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ummusalmasuleiman2001</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <origin>29265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4861" sha1="5buav7yk9wq6gxqle9vh60n3xo9jffe" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Alps''' (/ælps/)[a] sandima kau'a kura kuru zauro farak suro [[Europe]] bewo,

Arch alpine ye də Nice lan cizə Trieste ro saadəna kəla Adriatic yen kuru Vienna do badiyaram Pannonian Basin ye lan. Kawu-adə saa miliyon mewun saminlan fəlangzana loktu shi Africa-a Eurasia-adə kəltanadən. Zauro ganatə do awo wakazəna dəye səkə kawu suro njiye dəga cizəna kuru suro kau kura kura yen fəlejin misallo Mont Blanc a Matterhorn a. Nasha Alpinebedə suronzən sami 82 mbeji shidoni mita 4,000 (13,000 ft) kozəna. Nəm kuruwu-a nəm kura-a nashadəyedə yanawu Europebe-a lejin; suro kauyen, nəmngəwu njiye zauro gadejin kuru yanawu dunyabedə nasha gade-gade.

Kawudo Mont-Blanc ye də Tête du Vuargne lan turin bəla Verchaix ye lan, Haute-Savoie lan, Faransa lan
Shi Mont Blanc dǝ, shima cidi kura Alps ye dǝwo
Shaida kəla amsoye suro Alpsben napsanadə zaman Palaeolithicro waltəyin. Kam do ne mumified gultin də (&quot;Ötzi&quot;), shi do ne saa 5,000 sətana də, kəla glacier yen kalangai Austria-Italy ye lan saa 1991 lan təbandəna.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Alps#cite_note-otzi-6&lt;/ref&gt; Karnu kən 6me BCyedən, ada Celtic La Tèneyedə zauro tuwondəna. Hannibal də Alps'a kəmowun'a farzəna, kuru Romans də nadən naptəramza mbeji. Suro saa 1800 yen, Napoleon ye soja'a 40,000'a kəla kauye fal farzəna. Karnu kən 18me-a kən 19me-adə ilmuwu alagəwabe-a, ruwotəmaso-a, kuru kisandiwuso-a ngəwuzana, taganasmaro, Romanticistsdə, ngawodən Golden Age of Alpinismdə ngawodən sa am kau kəltamasodə sami Alpsbedəro kəmba badizanadən.

Nasha Alpinebedə ada duno'a mbeji. Kundowa adabe jili bareso, cheese tandoso, kuru kəska cidatəsodə kuwami yaye bəladiya Alpineben fuwuzayin. Attəson yayi, cidaram bəladəriyedə badiyaram karnu kən 20th yedən wuratə badiwono kuru ngawo kəriwu dunyabe kən indimiyen taidazə tartəgəna, dareram karnudəyen cidaram kuraro wallono. Biskewa Olympicbe zaman binəmyedə Swiss-a, Faransa-a, Italy-a, Austria-a, Jamus-a lan tədin. Saa 2010 lan, nashadə fato am miliyon 14 ye kuru am miliyon 120 saa woson ziyara sadin.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Alps#cite_note-Chatr%C3%A98-7&lt;/ref&gt;

Etymology-a kuru nasha-a
Kuru wune: Albion § Ilmu asalbe

&quot;Alp&quot; də shima pasture do kəla cidiyen kuruwuro suro zaman kəndawuyen bas tədinma. Nguwusoro suronzən njim kura-a na ibadabe sənana-a mbeji (na allan Alpe Bardughè suro Ticinoben).
Kalima Nasarabe Alpsdə Latin Alpeslan kedo.

Kalima Latinbe Alpesdə waneye adjective albus&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Alps#cite_note-etymonline.com-8&lt;/ref&gt; (&quot;bul&quot;) lan kedo, au waneye ila kamu Greekbe Alphito lan kedo, shidoni sunzə alphita'a leyatadə, &quot;flour bəl&quot;; alphos, kasuwa bǝl sǝnana; kuru darerammo kalima Proto-Indo-Europebe *albhósdə. Adǝgai lan, awo kǝmaduwuye Alpheus dǝ shiye suro Greek alphos yen gowotǝ kuru ma’ananzǝ bǝl.[7]

Suro sharhinzə kəla Aeneid of Virgil yen, dareram karnu kən diyaume Maurus Servius Honoratus ye wono kəla kau kura samma Celts ye Alpes lan bowozayin.[8]

Futu kitawu Oxfordbe Nasarabe fəlezənadə, Latin Alpesdə waneye kalima kawu Indo-Europebe *alb &quot;hill&quot; lan gowotə; &quot;Albania&quot; də shima awo gade. Albania, su nasha do lardə Albania lan notəna də, su nasha kauye kada Europe lan faidatin.

Loktu Romanyen, &quot;Albania&quot; də su gədi Caucasusye, amma təlamma Nasarayen &quot;Albania&quot; (au &quot;Albany&quot;) də yimlan su Scotlandyero faidatin,[9] amma waneye kalima Latinye albus lan gowotə,[6] laununzə bəl.

Təlamma zamanben kalma alp, alm, albe au alpedə shima kəmbu kəmbube nasha alpinebe cidiya glaciersben, samidə gənyi.[10]

Alp də shima pasture kəla kauye kuruwu, musamman maro karəngə au sami kəskaye lan, na do fe'a dabbawa gade'a kəmburo gozayin loktu kəndawuyen kuru na do njim kura'a hay barns'a tuwondin, loktu laan hamlets sənana. Adə nankaro, kalma &quot;the Alps&quot; də, kəla kauyen, su kalkal gənyi.[11][12] Kalima do kəla kauye də lardə-a təlam-a lan gadejin: kalimawa alamanna Horn-a, Kogel-a, Kopf-a, Gipfel-a, Spitze-a, Stock-a, Berg-a ​​də nasha təlam Germanye lan faidatin; Mont-a, Pic-a, Tête-a, Pointe-a, Dent-a, Roche-a, Aiguille-a nasha təlamma Faransaye manazandən; kuru Monte-a, Picco-a, Corno-a, Punta-a, Pizzo-a, au Cima-a nasha təlam Italian manazayinlan.[13]

Ilmu cidiye
Hawar kura: Geography Alpsbe

Alps də arc lan France lan səta fəte lan səta Slovenia ro saadəna gədi lan, kuru Monaco lan səta anəm lan Germany ro saadəna yala lan.
Alps də shima cidi do Europe dawuye dəwo 800 km (500 mi) arc (lai kərrata) gədi lan səta fətero saadəna kuru nəm faraknzə 200 km (120 mi) ro saadəna. Datə sami kauyedə shima 2.5 km (1.6 mi).[14] Range də Mediterranean Sea lan səta yala Po basin ye lan səta, France lan səta Grenoble lan səta, kuru gədiro səta dawu a.

== Lamintǝ ==</text>
      <sha1>5buav7yk9wq6gxqle9vh60n3xo9jffe</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>