Wikipedia kncwiki https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Nasha Taanas Mana Faidatema Mana faidatǝma yǝ Wikipedia Mana kǝla Wikipedia yǝn Liwuram Mana liwuram yǝ MediaWiki Mana MediaWiki yǝ Jiri Mana jiri yǝ Banatǝ Mana banatǝ yǝ Nakka Mana nakka yǝ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1068 29305 13355 2026-06-20T09:41:10Z ~2026-22643-79 1362 29305 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Shi nature dǝ shima sifa au fasal kǝndǝgarambe, taganasmaro nasha kǝndǝgaram dunyabe au dunya sammason. Suro futu adəben, nature dəye ma'ananzədə kaida'a, awo'a kuru awo'a dunyabe turində, suronzan kənəngadə. Amma adammanadə nasha alagəben kara, kəndo adammanaye au adammanadə sammason sandiya ngəwusoro bayantəna loktu laan awoa alagəben gənatəyin, au gana-ganalan gade-gade kuru hatta alagəben kozana. 2] Loktu dawari ilmu kimiyabe zamanbedə suro karnuwa kada kozənadən badiyatə, awoa asalle dəga awoa kalkal gənyi ro wallono, dokaa allahye soye sha kalkalzayin kuru sha kaltin.... n7mzh82tb0zdg783ljsl80v34i77847 0 1181 29304 14577 2026-06-20T08:42:00Z ~2026-22643-79 1362 29304 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Siyasa''' (Greekye zamanne πολιτικά (politiká) 'kəra' lan) shima kəndowa do amsoye sadinma, au awowa gade do nəmkam ndikate amsoye sadinma, misallo nəm nguwu awowa au daraja. Fasal kimiya kǝndarambe do siyasa-a gomnati-a kǝrajinma dǝ kimiya siyasabe lan bowotin.. s16mdfbzejpzrzoe89mqt1iv51ge3xy 0 2813 29290 2026-06-20T04:33:25Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Kǝmaduwu Misisippibe''' Ruwo Manatə Kəra Kambo ruyi Gargam wune Kuru Kare cidabe Nawa: 29°09'04′′N 89°15′12′′W Warakdǝ gana-tǝliwuna Wikipedia lan, kitawu kərabe kəlanzəlaro "Zərəgə Mississippibe-a" "Zərəgə Mississippibe-a" nadəro walta kalaksayin. Faidatə gade nankaro, zərəgə Mississippibe (bayantə), Mississippi (bayantə), kuru kəmoduwu Mississippibe (bayantə). Kǝmaduwu Misisippibe Kǝmoduwu Mississippibe suro Kawudo..." 29290 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Kǝmaduwu Misisippibe''' Ruwo Manatə Kəra Kambo ruyi Gargam wune Kuru Kare cidabe Nawa: 29°09'04′′N 89°15′12′′W Warakdǝ gana-tǝliwuna Wikipedia lan, kitawu kərabe kəlanzəlaro "Zərəgə Mississippibe-a" "Zərəgə Mississippibe-a" nadəro walta kalaksayin. Faidatə gade nankaro, zərəgə Mississippibe (bayantə), Mississippi (bayantə), kuru kəmoduwu Mississippibe (bayantə). Kǝmaduwu Misisippibe Kǝmoduwu Mississippibe suro Kawudo Lardǝbe, Iowa Kǝmaduwu Mississippibe Taswira Wikimedia | © Taswira Zawalbe Katə Ilmu Ojibweye Misi-ziibi, ma'ananzə "Kəmoduwu Kura" Suwa "Kəmoduwu Kam Cariye", "Mississippi Duno'a", "Awa Njiye"[1][2][3] Na Lardǝ Amerikabe Kǝre Minnesota-a, Wisconsin-a, Iowa-a, Illinois-a, Missouri-a, Kentucky-a, Tennessee-a, Arkansas-a, Mississippi-a, Louisiana-a Bərniwa Saint Cloud, MN, Minneapolis, MN, St. Paul, MN, La Crosse, Wi, Dubuque, IA, Bərniwa Quadbe, IA/IL, St. Halwa zahirye Futu kəmaduwu Itascabe (adabe)[a] • na do kəriye Itasca ye, lardə Clearwater ye, MN • nasha 47°14′23′′N 95°12′27′′W • hatǝnzǝ gowodǝ 1,475 (mita 450) Ci Gulf Mexicobe • na do Pilottown, Plaquemines Parish, LA • nashawa 29°09′04′′N 89°15′12′′W • hatǝ 0 ft (0 m) Nəm kuruwudə mi 2,350 (kilomita 3,782)[4] Nəm kura cidiyedə mi2 1,151,000 (km2 2,980,000) Mississippi-a Atchafalaya-adə mi2 1,245,000 (km2 3,220,000) [4] Salamtə • nasha donyi Mississippi Delta ye (Misisipi ye Atchafalaya ye) • awo do ne (loktu: 1980-2021) 673 km3/a (21,300 m3/s) [5] (Loktu: 1980-1996) 21,990 m3/s (777,000 cu ft/s) [6] [7] Salamtə • nasha Baton Rougebe • awo do ne (loktu: 2004-2022) 585,100 cu ft/s (16,570 m3/s) [8] 593,000 cu ft/s (16,800 m3/s) [9] gananzə yayi 141,000 cu ft/s (4,000 m3/s) (31/10/2012) [8] • nəmngəwunzə 1,440,000 cu ft/s (41,000 m3/s) (18/05/2011) [8] Salamtə • nasha Vicksburgbe • awo do ne (loktu: 2008-2023) 738,500 cu ft/s (20,910 m3/s) [11] gananzə yayi 144,000 cu ft/s (4,100 m3/s) [10] • nəmngəwunzə 2,340,000 cu ft/s (66,000 m3/s) [12] Salamtə • na St. • awo do ne (loktu: 1933-2024) 200,500 cu ft/s (5,680 m3/s) [13] (loktu: 1967-2006) 168,000 cu ft/s (4,800 m3/s) gananzə yayi 27,800 cu ft/s (790 m3/s) (12/12/1937) [13] • nəmngəwunzə 1,080,000 cu ft/s (31,000 m3/s) (01/08/1993) [13] Salamtə • na St. • awo do ne (loktu: 1892-2024) 13,040 cu ft/s (369 m3/s) [15] gananzə yayi gotə cube 632 (17.9 m3/s) (26/08/1934) [15] • nəmngəwunzə 171,000 cu ft/s (4,800 m3/s) (16/04/1965) [15] Siffawa Basinbe Fuwutə Gulf Mexicobe Nizam kəmoduwube kəmoduwu Mississippibe Cidawa • kəmoduwu St. Croixbe-a, kəmoduwu Wisconsinbe-a, kəmoduwu Rockbe-a, kəmoduwu Illinoisbe-a, kəmoduwu Kaskaskiabe-a, kəmoduwu Ohiobe-a, kəmoduwu Yazoobe-a, kəmoduwu Big Blackbe-a kolzəna • kəmoduwu Minnesotabe kəmburam, kəmoduwu Iowabe, kəmoduwu Des Moinesbe, kəmoduwu Missouribe, kəmoduwu St. Kəmoduwu Mississippibedə shima kəmoduwu kura suro United Statesben.[c][24] Shima kəmoduwu kən indimi kuruwuwo suro United Statesben, ngawo Missouriben.[25] Na adabe kəmoduwu Itasca yala Minnesotabedən, anəmro mi 2,340 (3,766 km) ro lejin [25] kəmoduwu Mississippibe Delta suro Gulf Mexicobedəro lejin. Kəmoduwunzə kada'a, nji Mississippi yedə kəriyewa U.S. ye 32 samma au nasha laa'a kuru kəriyewa Canadaye indi kate kau Rocky-a Appalachian-a yedə'a fəlejin.[26] Kəmoduwudə kəriyewa Minnesota-a, Wisconsin-a, Iowa-a, Illinois-a, Missouri-a, Kentucky-a, Tennessee-a, Arkansas-a, Mississippi-a, Louisiana-a men kozəna. Shi furtu kuradǝ sammaso suro United Statesben kara; jumla njiye njiye də mi2 1,151,000 (2,980,000 km2), surodən kashi fal bas Canada lan kara. Mississippi də shima kəmoduwu kura dunyalan kən mewunzəwo nəm njiye lan, kuru shima kurawo North America lan. Am asal Americayedə ci kəmoduwu Mississippiye-a kəmoduwunzə-adən saa duwu kadaro napsana. Am nguwuso barama-saptəmaso, amma laadə, alamanna Mound Builders sodə, bare-a bərni-a ngəwu sadəna, kuru laadə aquaculture sadin. Kənde amma Europeye karnu kən 16th yedə kəndaramma amma bəladəye falzəna, buro salakkin bəladiya bəladəro letəmaso, daji nabtərammadə, suro bəladəyero gaana nəm nguwunza tərayin.[29] Kəmoduwudə yimlan datəramro waljin, kalangaiyya New Spain-a, New France-a, United States-a ro sədin, kuru nasha sammason naptə diwal lenəm arebe-a fantəgəbe-ayen. Suro karnu kən 19th ye dən, loktu do raayi kadaru zahirye də, Mississippi-a, kəmaduwunzə gade-a, zauro nowatadə, Ohio-a Missouri-a, diwalwa fəte United States ye faraktəye sadəna. Kəmoduwudə kuru mauduwu adab Americabero wallono, musammanno ruwowa Mark Twainben. Shidə suro kəmaduwubedən təbandəna, shi Mississippi embaymentdə-a, kuru American Bottom-adə sandima nashawa zauro bare'a United Statesbewo; steamboats də zauro faidatin karnu kən 19-a badiyaram karnu kən 20-a lan karewa bareye-a sanyiyarambe-a gənatəro. ndwd5iv64us9i4xcaov295rpqmjg4rh 29291 29290 2026-06-20T04:39:38Z Abba Khaleel 1413 29291 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Kǝmaduwu Misisippibe''' Ruwo Manatə Kəra Kambo ruyi Gargam wune Kuru Kare cidabe Nawa: 29°09'04′′N 89°15′12′′W Warakdǝ gana-tǝliwuna Wikipedia lan, kitawu kərabe kəlanzəlaro "Zərəgə Mississippibe-a" "Zərəgə Mississippibe-a" nadəro walta kalaksayin. Faidatə gade nankaro, zərəgə Mississippibe (bayantə), Mississippi (bayantə), kuru kəmoduwu Mississippibe (bayantə). Kǝmaduwu Misisippibe Kǝmoduwu Mississippibe suro Kawudo Lardǝbe, Iowa Kǝmaduwu Mississippibe Taswira Wikimedia | © Taswira Zawalbe Katə Ilmu Ojibweye Misi-ziibi, ma'ananzə "Kəmoduwu Kura" Suwa "Kəmoduwu Kam Cariye", "Mississippi Duno'a", "Awa Njiye"<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Mississippi_River#cite_note-27</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Mississippi_River#cite_note-USGSlongest-28</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Mississippi_River#cite_note-USGSlongest-28</ref> Na Lardǝ Amerikabe Kǝre Minnesota-a, Wisconsin-a, Iowa-a, Illinois-a, Missouri-a, Kentucky-a, Tennessee-a, Arkansas-a, Mississippi-a, Louisiana-a Bərniwa Saint Cloud, MN, Minneapolis, MN, St. Paul, MN, La Crosse, Wi, Dubuque, IA, Bərniwa Quadbe, IA/IL, St. Halwa zahirye Futu kəmaduwu Itascabe (adabe)[a] • na do kəriye Itasca ye, lardə Clearwater ye, MN • nasha 47°14′23′′N 95°12′27′′W • hatǝnzǝ gowodǝ 1,475 (mita 450) Ci Gulf Mexicobe • na do Pilottown, Plaquemines Parish, LA • nashawa 29°09′04′′N 89°15′12′′W • hatǝ 0 ft (0 m) Nəm kuruwudə mi 2,350 (kilomita 3,782)[4] Nəm kura cidiyedə mi2 1,151,000 (km2 2,980,000) Mississippi-a Atchafalaya-adə mi2 1,245,000 (km2 3,220,000) [4] Salamtə • nasha donyi Mississippi Delta ye (Misisipi ye Atchafalaya ye) • awo do ne (loktu: 1980-2021) 673 km3/a (21,300 m3/s) [5] (Loktu: 1980-1996) 21,990 m3/s (777,000 cu ft/s) [6] [7] Salamtə • nasha Baton Rougebe • awo do ne (loktu: 2004-2022) 585,100 cu ft/s (16,570 m3/s) [8] 593,000 cu ft/s (16,800 m3/s) [9] gananzə yayi 141,000 cu ft/s (4,000 m3/s) (31/10/2012) [8] • nəmngəwunzə 1,440,000 cu ft/s (41,000 m3/s) (18/05/2011) [8] Salamtə • nasha Vicksburgbe • awo do ne (loktu: 2008-2023) 738,500 cu ft/s (20,910 m3/s) [11] gananzə yayi 144,000 cu ft/s (4,100 m3/s) [10] • nəmngəwunzə 2,340,000 cu ft/s (66,000 m3/s) [12] Salamtə • na St. • awo do ne (loktu: 1933-2024) 200,500 cu ft/s (5,680 m3/s) [13] (loktu: 1967-2006) 168,000 cu ft/s (4,800 m3/s) gananzə yayi 27,800 cu ft/s (790 m3/s) (12/12/1937) [13] • nəmngəwunzə 1,080,000 cu ft/s (31,000 m3/s) (01/08/1993) [13] Salamtə • na St. • awo do ne (loktu: 1892-2024) 13,040 cu ft/s (369 m3/s) [15] gananzə yayi gotə cube 632 (17.9 m3/s) (26/08/1934) [15] • nəmngəwunzə 171,000 cu ft/s (4,800 m3/s) (16/04/1965) [15] Siffawa Basinbe Fuwutə Gulf Mexicobe Nizam kəmoduwube kəmoduwu Mississippibe Cidawa • kəmoduwu St. Croixbe-a, kəmoduwu Wisconsinbe-a, kəmoduwu Rockbe-a, kəmoduwu Illinoisbe-a, kəmoduwu Kaskaskiabe-a, kəmoduwu Ohiobe-a, kəmoduwu Yazoobe-a, kəmoduwu Big Blackbe-a kolzəna • kəmoduwu Minnesotabe kəmburam, kəmoduwu Iowabe, kəmoduwu Des Moinesbe, kəmoduwu Missouribe, kəmoduwu St. Kəmoduwu Mississippibedə shima kəmoduwu kura suro United Statesben.[c][24] Shima kəmoduwu kən indimi kuruwuwo suro United Statesben, ngawo Missouriben.[25] Na adabe kəmoduwu Itasca yala Minnesotabedən, anəmro mi 2,340 (3,766 km) ro lejin [25] kəmoduwu Mississippibe Delta suro Gulf Mexicobedəro lejin. Kəmoduwunzə kada'a, nji Mississippi yedə kəriyewa U.S. ye 32 samma au nasha laa'a kuru kəriyewa Canadaye indi kate kau Rocky-a Appalachian-a yedə'a fəlejin.[26] Kəmoduwudə kəriyewa Minnesota-a, Wisconsin-a, Iowa-a, Illinois-a, Missouri-a, Kentucky-a, Tennessee-a, Arkansas-a, Mississippi-a, Louisiana-a men kozəna. Shi furtu kuradǝ sammaso suro United Statesben kara; jumla njiye njiye də mi2 1,151,000 (2,980,000 km2), surodən kashi fal bas Canada lan kara. Mississippi də shima kəmoduwu kura dunyalan kən mewunzəwo nəm njiye lan, kuru shima kurawo North America lan. Am asal Americayedə ci kəmoduwu Mississippiye-a kəmoduwunzə-adən saa duwu kadaro napsana. Am nguwuso barama-saptəmaso, amma laadə, alamanna Mound Builders sodə, bare-a bərni-a ngəwu sadəna, kuru laadə aquaculture sadin. Kənde amma Europeye karnu kən 16th yedə kəndaramma amma bəladəye falzəna, buro salakkin bəladiya bəladəro letəmaso, daji nabtərammadə, suro bəladəyero gaana nəm nguwunza tərayin.[29] Kəmoduwudə yimlan datəramro waljin, kalangaiyya New Spain-a, New France-a, United States-a ro sədin, kuru nasha sammason naptə diwal lenəm arebe-a fantəgəbe-ayen. Suro karnu kən 19th ye dən, loktu do raayi kadaru zahirye də, Mississippi-a, kəmaduwunzə gade-a, zauro nowatadə, Ohio-a Missouri-a, diwalwa fəte United States ye faraktəye sadəna. Kəmoduwudə kuru mauduwu adab Americabero wallono, musammanno ruwowa Mark Twainben. Shidə suro kəmaduwubedən təbandəna, shi Mississippi embaymentdə-a, kuru American Bottom-adə sandima nashawa zauro bare'a United Statesbewo; steamboats də zauro faidatin karnu kən 19-a badiyaram karnu kən 20-a lan karewa bareye-a sanyiyarambe-a gənatəro. == Lamintǝ == l1pb3xfm4isgfgt50haxtlg87znehz4 0 2814 29292 2026-06-20T04:42:45Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Kəmoduwu Nigerbedə''' shima kəmoduwu kura Fəte Africabewo, kilomita 4,180 (mil 2,600) yeyiro lezəna. Na njiye njiyedə 2,117,700 km2 (817,600 sq mi) nashanzən. Futu shiye fəlangzənadə shima cidi Guineaye suro anəm-gədi Guineayen (Nasha Faranahye) karəngə kalangai Sierra Leoneyedən.[15][16] Shidə futu kəla kəriwuben lejin anəmfəte Maliben kuru anəmfəte Nigerben, kəla kalangai Beninben, kuru Nigeriamen, delta kuramen suluyin, shiro Nige..." 29292 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Kəmoduwu Nigerbedə''' shima kəmoduwu kura Fəte Africabewo, kilomita 4,180 (mil 2,600) yeyiro lezəna. Na njiye njiyedə 2,117,700 km2 (817,600 sq mi) nashanzən. Futu shiye fəlangzənadə shima cidi Guineaye suro anəm-gədi Guineayen (Nasha Faranahye) karəngə kalangai Sierra Leoneyedən.[15][16] Shidə futu kəla kəriwuben lejin anəmfəte Maliben kuru anəmfəte Nigerben, kəla kalangai Beninben, kuru Nigeriamen, delta kuramen suluyin, shiro Niger Delta gultində, [17] suro Gulf of Guinea suro kəmaduwu Atlanticben. Niger də shima kəmoduwu kən 14 me kuruwu dunyalan kuru shima kəmoduwu kən yakkəme kuruwu Africa lan, Nile-a Congo-a ye sha kozana. Kəmoduwunzə kuradə shima kəmoduwu Benue.[18] Ilmu asalbe Cida kasuwube cidiya kəmaduwube Boubonlan, Nigerlan Nigerdə ​​suwa gade-gade təlamma gade-gade nashadəyen mbeji: Fula: Maayo Jaaliba 𞤃𞤢🥄🤴𞤮 🤔𞤢𞥄 Manding: Jelibawa ward au Joliba ward "kumoduwu kura" Tuareg: Eġərəw n-Igərǝwăn ⴴ ⵏ ⴴrunn "kəmoduwu kəmoduwuwabe" Songhay: Shi "kəmoduwudə" Zarma: Isa Beeri "kəmoduwu kura"[19] Hausa: Kwara كوَرَ Nupe: Edu Yoruba: Odo Ọya "sunzə ila kamube Yorubabe Ọya, shidoni kəmaduwudəga sədinro kasattənadə" Igbo: Orimiri au Orimili "nji kura" Ijaw: Toru Beni "nji kǝmaduwube" Su "Niger" də kəmoduwu dəro faidatə buro salak ye də shima Leo Africanus [20] suro kitawunzə Della description dell'Africa kuru awowa nowata sono lan, təlam Italian yen bakkatə saa 1550 lan. suro am gadeben.[21] Kəmoduwu adə Niger jireyedə tilo wa, au kəmoduwu shiro Ger gultində (kərmaaro Oued Guir lan notənadə, Moroccolan), lamar zandebe. Nigris adə shima "Africa proper" dəga cidi (Fəteye) Ethiopiansyedən yeksəna gulzana, kuru sunzə (kuru kəmoduwu Geryedə) waneye jumla Berberye gr-n-grwn maananzə "kəmoduwu kəmoduwuye", su Tuaregye kərmaaro kəmoduwudəro]2. Timbuktu də shima datəgəram anəmye diwal kasuwube Trans-Saharanbe fəte Mediterraneanbero lejinmadə, shima furtu ilmu Europebe nashadəbewo. Map Europebe zaman daubedə su Nigerdə ​​dawu kəmoduwubedəro faidatəna, Mali zamanbedən, amma Quorra (Kworra)də nasha cidiyabe Nigeria zamanbedən, sau loktudən kəmoduwu falro asutənyi.[20] Sokku kərmaiwu Europeye mara njiye fəte Africaye ro zutə badizanadən karnu kən 16th-a 17th-a lan, kəmoduwu Senegalyedə shima datəgəram kəmaduwu Nigeryewo. Niger Delta də, suro Atlantic yero fəlejin mangrove swamps men kuru nasha duwu kada'a kəla kilomita 160 (100 mi) yen, shidə cidi njiye ci kəmaduwuye ro gotəna. Karnu kən 18th ye lan ziyara Mungo Park ye də, shi do kəmoduwu Niger ye dəro bəlawurozə kuru mairiwa Sahelian ye zamanzəye dəga ziyarazəna də, am Europe ye də diwal Niger ye dəga kalkalro asuza kuru su dəga diwalnzə sammaro fəlezana. Lardəwa zamanbe Nigeria-a Niger-adə sunza kəmoduwudən gozana, kərmai kərmai kərmai notoye "sami", "cidiya" kuru "dawu" kəmoduwu Nigerbedən kəlanza kəlzayin loktu Scramble for Africayen dareram karnu kən 19medən. Yanawu na laabe Nasha West Africa Sahel ye lan, kəmoduwu Niger ye də zauro kawudo'a kuru zauro kawudo'a saa sammason; loktu kuruwu, zauro hartəye October lan səta May ro saadəna; kuru loktu gana laa, loktu samibe kalkal gənyidə monsoon Fəte Africabe'a leyata.[23] Ilmu cidiye Kəmoduwu Nigerbedə, samilan turin, arc kəli sədin kəla Sahel-a Savanna-aben. Wofiladən kəlidə shima Inner Niger Deltawo, kuru wofiladən shima kəmoduwu Senegalbewo. Fatowa kattiye kəla dawu jazira Lake Deboben, nasha kura kəmoduwu Nigerbe Shi kəmoduwu Nigerbedə kəmoduwu zaumaro shawa, shidəbe kashi mewunzən awoa Nilebedəga gojin dalildə shi Nigerbe kəla njibedə suro kau kureben kara kuru shidəbe katti gana suwudin.[24] Nile yeyi, Niger də saa woson njiye fəlejin; adə suro kəntawu Septemberben badijin, suro kəntawu Novemberben ngəwujin, kuru suro kəntawu Mayben tamojin.[24] Awo kəmoduwudəye ajabbadə shima Inner Niger Delta, shidoni na shiro gradient gultində fulutinmadə.[24] Daji nasha kəmaduwuwa kəllata-a, nji-a, kuru kəmoduwuwa kura-a; njiye zamanyedə Deltadə zauro bənyi kənta-a bare-aro faidajin.[25] Tadaye maaranjiye kəmoduwu Nigeryen waltə suwudəna (2022) Kəmoduwudəye kashi indi-yakkənzə karənga suro Inner Delta kate Ségou-a Timbuktu-ayen lejin dəga fatsəyin. Nji do kəmoduwu Bani ye də, shi do Delta Mopti ye dəro lejin də, asarra dəga fəlejin ba. Daji awo fattəgənadə 31 km3/year lan somtəna amma kate saayen gadejin.[7] Kəmoduwudə daji tributaries kadaye shiga kəlzana amma kuru nji ngəwu fatsəyin kəla suluwinro. Nəm nguwu nji do Nigeriaro gayin də e nig5nm3mvsp5uiydhkzq7p5ftej3v3l 29293 29292 2026-06-20T04:46:45Z Abba Khaleel 1413 29293 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Kəmoduwu Nigerbedə''' shima kəmoduwu kura Fəte Africabewo, kilomita 4,180 (mil 2,600) yeyiro lezəna. Na njiye njiyedə 2,117,700 km2 (817,600 sq mi) nashanzən<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Niger_River#cite_note-17</ref>. Futu shiye fəlangzənadə shima cidi Guineaye suro anəm-gədi Guineayen (Nasha Faranahye) karəngə kalangai Sierra Leoneyedən.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Niger_River#cite_note-:0-18</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Niger_River#cite_note-19</ref> Shidə futu kəla kəriwuben lejin anəmfəte Maliben kuru anəmfəte Nigerben, kəla kalangai Beninben, kuru Nigeriamen, delta kuramen suluyin, shiro Niger Delta gultində, [17] suro Gulf of Guinea suro kəmaduwu Atlanticben. Niger də shima kəmoduwu kən 14 me kuruwu dunyalan kuru shima kəmoduwu kən yakkəme kuruwu Africa lan, Nile-a Congo-a ye sha kozana. Kəmoduwunzə kuradə shima kəmoduwu Benue.[18] Ilmu asalbe Cida kasuwube cidiya kəmaduwube Boubonlan, Nigerlan Nigerdə ​​suwa gade-gade təlamma gade-gade nashadəyen mbeji: Fula: Maayo Jaaliba 𞤃𞤢🥄🤴𞤮 🤔𞤢𞥄 Manding: Jelibawa ward au Joliba ward "kumoduwu kura" Tuareg: Eġərəw n-Igərǝwăn ⴴ ⵏ ⴴrunn "kəmoduwu kəmoduwuwabe" Songhay: Shi "kəmoduwudə" Zarma: Isa Beeri "kəmoduwu kura"[19] Hausa: Kwara كوَرَ Nupe: Edu Yoruba: Odo Ọya "sunzə ila kamube Yorubabe Ọya, shidoni kəmaduwudəga sədinro kasattənadə" Igbo: Orimiri au Orimili "nji kura" Ijaw: Toru Beni "nji kǝmaduwube" Su "Niger" də kəmoduwu dəro faidatə buro salak ye də shima Leo Africanus [20] suro kitawunzə Della description dell'Africa kuru awowa nowata sono lan, təlam Italian yen bakkatə saa 1550 lan. suro am gadeben.[21] Kəmoduwu adə Niger jireyedə tilo wa, au kəmoduwu shiro Ger gultində (kərmaaro Oued Guir lan notənadə, Moroccolan), lamar zandebe. Nigris adə shima "Africa proper" dəga cidi (Fəteye) Ethiopiansyedən yeksəna gulzana, kuru sunzə (kuru kəmoduwu Geryedə) waneye jumla Berberye gr-n-grwn maananzə "kəmoduwu kəmoduwuye", su Tuaregye kərmaaro kəmoduwudəro]2. Timbuktu də shima datəgəram anəmye diwal kasuwube Trans-Saharanbe fəte Mediterraneanbero lejinmadə, shima furtu ilmu Europebe nashadəbewo. Map Europebe zaman daubedə su Nigerdə ​​dawu kəmoduwubedəro faidatəna, Mali zamanbedən, amma Quorra (Kworra)də nasha cidiyabe Nigeria zamanbedən, sau loktudən kəmoduwu falro asutənyi.[20] Sokku kərmaiwu Europeye mara njiye fəte Africaye ro zutə badizanadən karnu kən 16th-a 17th-a lan, kəmoduwu Senegalyedə shima datəgəram kəmaduwu Nigeryewo. Niger Delta də, suro Atlantic yero fəlejin mangrove swamps men kuru nasha duwu kada'a kəla kilomita 160 (100 mi) yen, shidə cidi njiye ci kəmaduwuye ro gotəna. Karnu kən 18th ye lan ziyara Mungo Park ye də, shi do kəmoduwu Niger ye dəro bəlawurozə kuru mairiwa Sahelian ye zamanzəye dəga ziyarazəna də, am Europe ye də diwal Niger ye dəga kalkalro asuza kuru su dəga diwalnzə sammaro fəlezana. Lardəwa zamanbe Nigeria-a Niger-adə sunza kəmoduwudən gozana, kərmai kərmai kərmai notoye "sami", "cidiya" kuru "dawu" kəmoduwu Nigerbedən kəlanza kəlzayin loktu Scramble for Africayen dareram karnu kən 19medən. Yanawu na laabe Nasha West Africa Sahel ye lan, kəmoduwu Niger ye də zauro kawudo'a kuru zauro kawudo'a saa sammason; loktu kuruwu, zauro hartəye October lan səta May ro saadəna; kuru loktu gana laa, loktu samibe kalkal gənyidə monsoon Fəte Africabe'a leyata.[23] Ilmu cidiye Kəmoduwu Nigerbedə, samilan turin, arc kəli sədin kəla Sahel-a Savanna-aben. Wofiladən kəlidə shima Inner Niger Deltawo, kuru wofiladən shima kəmoduwu Senegalbewo. Fatowa kattiye kəla dawu jazira Lake Deboben, nasha kura kəmoduwu Nigerbe Shi kəmoduwu Nigerbedə kəmoduwu zaumaro shawa, shidəbe kashi mewunzən awoa Nilebedəga gojin dalildə shi Nigerbe kəla njibedə suro kau kureben kara kuru shidəbe katti gana suwudin.[24] Nile yeyi, Niger də saa woson njiye fəlejin; adə suro kəntawu Septemberben badijin, suro kəntawu Novemberben ngəwujin, kuru suro kəntawu Mayben tamojin.[24] Awo kəmoduwudəye ajabbadə shima Inner Niger Delta, shidoni na shiro gradient gultində fulutinmadə.[24] Daji nasha kəmaduwuwa kəllata-a, nji-a, kuru kəmoduwuwa kura-a; njiye zamanyedə Deltadə zauro bənyi kənta-a bare-aro faidajin.[25] Tadaye maaranjiye kəmoduwu Nigeryen waltə suwudəna (2022) Kəmoduwudəye kashi indi-yakkənzə karənga suro Inner Delta kate Ségou-a Timbuktu-ayen lejin dəga fatsəyin. Nji do kəmoduwu Bani ye də, shi do Delta Mopti ye dəro lejin də, asarra dəga fəlejin ba. Daji awo fattəgənadə 31 km3/year lan somtəna amma kate saayen gadejin.[7] Kəmoduwudə daji tributaries kadaye shiga kəlzana amma kuru nji ngəwu fatsəyin kəla suluwinro. Nəm nguwu nji do Nigeriaro gayin də e == Lamintǝ == bz31e4f98bl4u27st7fy8y6t9u6h8zd 0 2815 29294 2026-06-20T04:50:19Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} Niledə shima kəmoduwu kura yalamen səfayinma suro yalagədi Africaben kuru suro kuluwu Mediterraneanbero suluwin. Nəm kuruwu kilomita 7,088 (4,404 mi) lan, shima kəmoduwu shiro kuruwuwo ba dunyalan,[b] amma nəmngəwu nji gozənadə kəmoduwuwa kura kura alamanna Amazon au Congo yeyiro gana. Kəmaduwu Nilebedə zaumaro nasha nasha kənəngabe a, arzənyibe a, kuru tarihi adabe Africabe sammason saa duwu kadaro sədəna. Niledə kuluwunzə kura kura indi..." 29294 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Niledə shima kəmoduwu kura yalamen səfayinma suro yalagədi Africaben kuru suro kuluwu Mediterraneanbero suluwin. Nəm kuruwu kilomita 7,088 (4,404 mi) lan, shima kəmoduwu shiro kuruwuwo ba dunyalan,[b] amma nəmngəwu nji gozənadə kəmoduwuwa kura kura alamanna Amazon au Congo yeyiro gana. Kəmaduwu Nilebedə zaumaro nasha nasha kənəngabe a, arzənyibe a, kuru tarihi adabe Africabe sammason saa duwu kadaro sədəna. Niledə kuluwunzə kura kura indi mbeji: bəl Nile a kuru blue Nile a. Shi White Niledə kuru kuruwu kuru shiga kəla njibero gotəna, attəson shi Blue Niledə banazəgə nəmngəwunzə indiro kozəna shi White Nile dəga. Nile bəldə batau kəmaduwu Victoriaben badijin kuru Uganda-a South Sudan-a men sədin; kuru Blue Nile də batau kəmaduwu Tana Ethiopia lan badijin kuru Sudan ro lejin anəmgədi lan. Kəmoduwuwa indidə bərni kura Sudanbe Khartoumlan kəltayin. Nadən səta yalalaro kəzəfkə kozə sahara Nubiaben səta bərni kura lardə Egyptbe Cairo ro zəfsəyin kuru darerammo kuluwu Mediterranean Sea batawu Alexandriaben suluwuna, na shimadən kuluwu kura delta səbandəna. Nasha cidiben, shi Niledə kəmaduwu gana kuru shiye futu kərmaaro dagənadəga saa 15,000 ro zəgayin. Basinnzə njiyedə lardəwa mewun tilonro lezəna. Nji suro Nilebedə ngəwunzəso nji samibe lardəa cidi samibe Ethiopia-a, Kenya-a, Tanzania-a, Uganda-a lan fəlangjin. Lardəwa cidiyaye - Egypt-a, Sudan-a, South Sudan-adə sandima sahara kuru nji kəmaduwuye gozayin bare nankaro. Lardǝa gade sammaso au gana-gana suro Nile Basinben dasagǝnadǝ sandima Burundi-a, kuru Democratic Republic of Congo-a, Eritrea-a kuru Rwanda-a. Kəmaduwu Niledə shima furtu kəla furum zamanbe Egyptbe kureyewo, shi dəwo nasha kənəngabe sammason kəmaduwudən təngatəgənama. Shi kəmoduwudəbe njiye saa woson fəlangjinmadə ci kəmoduwudəben nji ngəwu gənajin. Katti adəye kəskawa banazəyin shidoni jama zauro ngəla'a sahara kəjiro sədinbadən fuwuzayinma. Niledə kasuwu-a, fantəgə-a, yanəm are-a, kərmai-a banazəna. Anəmga (samin) shi Nile cataract kənindimedə shima Nubiawo, fato tarihibe ada Kermabe kureye a kuru Mairi Kushitebe a. Am Europebe ngəwuso kəmaduwu Niledəbe sandiya mowonzəna, kuru sandiye kulashinza nasha kəmaduwu Victoriaben suro dareram karnu kən 19ben na kəmaduwudə fəlangzəna. Suro adaa doni ci kəmaduwu Nileben dasagəna zaman kərmayen amma Nilotic ammasodə, fe sunyitəmaso dawu-notarmabe sandidoni bəlaa-kəla-kəlaben sunyiya sadində, fewanzaa nasha woktu-loktuben nazaru nji Nileyedə njiye nankaro. Zaman kərmayen, shi Niledə zaumaro nasha arzənyi lardəa Egypt a Sudan a lan zauro faidaa, sandidə shilan təngatəgəna nasha kulo ngəwuro bare kwatarabe sadin. Tun loktu dareram karnu kən 20 bedən, cele dozen samin gartəna suro Nile Basinben bare kwatarabea kuru konnu latərikibe fando nankaro. Shi celedəbe lamar kəmaduwudəbe saa woson lejin dəga falzəna kuru katti nasha cidiyero lenəmin dəga dabsəna, adəbe səkə kəmaduwudəbe fulutə badiwono. Cele laadə alamanna cele Aswan High Dam a kuru Grand Ethiopian Renaissance Dam a – sandima dalil gasa siyasabe lardəa dinabe kəla nji ba'a, nəlefa kəmbu ba'a, kuru amso'a nanzən kəndaaramnzan kəndagəramnzaro satuluwuna. Suwa-a kuru asalnza-a Kalima Nasarabe "Nile" də shiga Latin Nilus lan goatə kuru Greek kurebe Νεῖλος (Neilos) lan goatə, shidəwo waneye kalma Semiticbe naḥal lan goatə, maananzə 'kəmoduwu'.[9] Hieroglyphs Masarbe jtrw nankaro, kalima 'kəmoduwu' au 'Nile':[10][d] M17 x1 D21 G43 N35 N35 N35 Təlam Egyptbe kureyedən, kalma faldə 'Nile' a 'kəmoduwu' a lan faidatin: jtrw.[11] Am Egyptbedə lardənzadəga kmt lan bowozayin maananzə 'sələm', kəla launu nji Nilebe sələmdəro wutəgəmen loktu sandiye nji kəmaduwubedə gozayindən.[12] Su Nasarabe "Blue Nile" də fasari su Arabicbe Al-Bahr Al-Azraqbe.[9] Zaman kərmaben, kəmaduwudə su kadaro lejin suro Nile Basinben. Lardə Egyptben, shiga Al-Nil, Bahr Al-Nil au Nahr Al-Nil lan bowotin.[13] Sudan anəmyedən, yimlan sha Arabic Baḥr el-Jebel lan bowotin, بحر الجبل, maananzədə 'Kəmoduwu Kauye'.[14] Ugandalan, amma təlamma Lugandaye manazandə su Kiyira faidatayin.[15] Am Nubiabe laa lardə Egyptbea kuru Sudanbea su Nobiinbe Áman Dawū ('Nji Kura') faidatayin.[16] Kəmoduwuwa ngəwu (kəmoduwuwa sənana Nile ro kəltayinma) kuru nashaa kəmoduwudəbe sunzaro "Nile" kəlzana, suronzan: Albert Nile - Nasha Nile bəldə yalaro kəmaduwu Albertlan səta Nimulero lejin. Black Nile - Su gade kəmoduwu Atbarahbe. Blue Nile - Fal suro kəmaduwu kura indi Nile ye dəro Kyoga Nile - Nasha Nile bəl kəmoduwu Kyoga lan səta kəmoduwu Albert ro saadənadə. Nile kuradə - Nasha Nilebe cidiyazəna kəla kəlta Blue Nile-a White Nile-aben. Kawu Nile - Nasha Nile bəlbedə kau Ugandaben səta sədi South Sudanbero saadənadə[21] Victoria Nile - Nasha Nile bəl kəmoduwu Victoria lan səta kəmoduwu Kyoga ro saadənadə. White Nile - Fal suro kəmaduwu kura indi Nile ye dəro Yellow Nile – Wadi Howar, gafciwo kəmaduwu kureye do saa duwu kada kozənalan harzənadə[20] Kambo Map yala-gədi Africabe. Shi Nile dǝ wu yeyiro turin 3wgjjpwzdr82h5bvpzlo65lmxg1g6c3 29295 29294 2026-06-20T04:50:46Z Abba Khaleel 1413 29295 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Niledə''' shima kəmoduwu kura yalamen səfayinma suro yalagədi Africaben kuru suro kuluwu Mediterraneanbero suluwin. Nəm kuruwu kilomita 7,088 (4,404 mi) lan, shima kəmoduwu shiro kuruwuwo ba dunyalan,[b] amma nəmngəwu nji gozənadə kəmoduwuwa kura kura alamanna Amazon au Congo yeyiro gana. Kəmaduwu Nilebedə zaumaro nasha nasha kənəngabe a, arzənyibe a, kuru tarihi adabe Africabe sammason saa duwu kadaro sədəna. Niledə kuluwunzə kura kura indi mbeji: bəl Nile a kuru blue Nile a. Shi White Niledə kuru kuruwu kuru shiga kəla njibero gotəna, attəson shi Blue Niledə banazəgə nəmngəwunzə indiro kozəna shi White Nile dəga. Nile bəldə batau kəmaduwu Victoriaben badijin kuru Uganda-a South Sudan-a men sədin; kuru Blue Nile də batau kəmaduwu Tana Ethiopia lan badijin kuru Sudan ro lejin anəmgədi lan. Kəmoduwuwa indidə bərni kura Sudanbe Khartoumlan kəltayin. Nadən səta yalalaro kəzəfkə kozə sahara Nubiaben səta bərni kura lardə Egyptbe Cairo ro zəfsəyin kuru darerammo kuluwu Mediterranean Sea batawu Alexandriaben suluwuna, na shimadən kuluwu kura delta səbandəna. Nasha cidiben, shi gomna Niledə kəmaduwu gana kuru shiye futu kərmaaro dagənadəga saa 15,000 ro zəgayin. Basinnzə njiyedə lardəwa mewun tilonro lezəna. Nji suro Nilebedə ngəwunzəso nji samibe lardəa cidi samibe Ethiopia-a, Kenya-a, Tanzania-a, Uganda-a lan fəlangjin. Lardəwa cidiyaye - Egypt-a, Sudan-a, South Sudan-adə sandima sahara kuru nji kəmaduwuye gozayin bare nankaro. Lardǝa gade sammaso au gana-gana suro Nile Basinben dasagǝnadǝ sandima Burundi-a, kuru Democratic Republic of Congo-a, Eritrea-a kuru Rwanda-a. Kəmaduwu Niledə shima furtu kəla furum zamanbe Egyptbe kureyewo, shi dəwo nasha kənəngabe sammason kəmaduwudən təngatəgənama. Shi kəmoduwudəbe njiye saa woson fəlangjinmadə ci kəmoduwudəben nji ngəwu gənajin. Katti adəye kəskawa banazəyin shidoni jama zauro ngəla'a sahara kəjiro sədinbadən fuwuzayinma. Niledə kasuwu-a, fantəgə-a, yanəm are-a, kərmai-a banazəna. Anəmga (samin) shi Nile cataract kənindimedə shima Nubiawo, fato tarihibe ada Kermabe kureye a kuru Mairi Kushitebe a. Am Europebe ngəwuso kəmaduwu Niledəbe sandiya mowonzəna, kuru sandiye kulashinza nasha kəmaduwu Victoriaben suro dareram karnu kən 19ben na kəmaduwudə fəlangzəna. Suro adaa doni ci kəmaduwu Nileben dasagəna zaman kərmayen amma Nilotic ammasodə, fe sunyitəmaso dawu-notarmabe sandidoni bəlaa-kəla-kəlaben sunyiya sadində, fewanzaa nasha woktu-loktuben nazaru nji Nileyedə njiye nankaro. Zaman kərmayen, shi Niledə zaumaro nasha arzənyi lardəa Egypt a Sudan a lan zauro faidaa, sandidə shilan təngatəgəna nasha kulo ngəwuro bare kwatarabe sadin. Tun loktu dareram karnu kən 20 bedən, cele dozen samin gartəna suro Nile Basinben bare kwatarabea kuru konnu latərikibe fando nankaro. Shi celedəbe lamar kəmaduwudəbe saa woson lejin dəga falzəna kuru katti nasha cidiyero lenəmin dəga dabsəna, adəbe səkə kəmaduwudəbe fulutə badiwono. Cele laadə alamanna cele Aswan High Dam a kuru Grand Ethiopian Renaissance Dam a – sandima dalil gasa siyasabe lardəa dinabe kəla nji ba'a, nəlefa kəmbu ba'a, kuru amso'a nanzən kəndaaramnzan kəndagəramnzaro satuluwuna. Suwa-a kuru asalnza-a Kalima Nasarabe "Nile" də shiga Latin Nilus lan goatə kuru Greek kurebe Νεῖλος (Neilos) lan goatə, shidəwo waneye kalma Semiticbe naḥal lan goatə, maananzə 'kəmoduwu'.[9] Hieroglyphs Masarbe jtrw nankaro, kalima 'kəmoduwu' au 'Nile':[10][d] M17 x1 D21 G43 N35 N35 N35 Təlam Egyptbe kureyedən, kalma faldə 'Nile' a 'kəmoduwu' a lan faidatin: jtrw.[11] Am Egyptbedə lardənzadəga kmt lan bowozayin maananzə 'sələm', kəla launu nji Nilebe sələmdəro wutəgəmen loktu sandiye nji kəmaduwubedə gozayindən.[12] Su Nasarabe "Blue Nile" də fasari su Arabicbe Al-Bahr Al-Azraqbe.[9] Zaman kərmaben, kəmaduwudə su kadaro lejin suro Nile Basinben. Lardə Egyptben, shiga Al-Nil, Bahr Al-Nil au Nahr Al-Nil lan bowotin.[13] Sudan anəmyedən, yimlan sha Arabic Baḥr el-Jebel lan bowotin, بحر الجبل, maananzədə 'Kəmoduwu Kauye'.[14] Ugandalan, amma təlamma Lugandaye manazandə su Kiyira faidatayin.[15] Am Nubiabe laa lardə Egyptbea kuru Sudanbea su Nobiinbe Áman Dawū ('Nji Kura') faidatayin.[16] Kəmoduwuwa ngəwu (kəmoduwuwa sənana Nile ro kəltayinma) kuru nashaa kəmoduwudəbe sunzaro "Nile" kəlzana, suronzan: Albert Nile - Nasha Nile bəldə yalaro kəmaduwu Albertlan səta Nimulero lejin. Black Nile - Su gade kəmoduwu Atbarahbe. Blue Nile - Fal suro kəmaduwu kura indi Nile ye dəro Kyoga Nile - Nasha Nile bəl kəmoduwu Kyoga lan səta kəmoduwu Albert ro saadənadə. Nile kuradə - Nasha Nilebe cidiyazəna kəla kəlta Blue Nile-a White Nile-aben. Kawu Nile - Nasha Nile bəlbedə kau Ugandaben səta sədi South Sudanbero saadənadə[21] Victoria Nile - Nasha Nile bəl kəmoduwu Victoria lan səta kəmoduwu Kyoga ro saadənadə. White Nile - Fal suro kəmaduwu kura indi Nile ye dəro Yellow Nile – Wadi Howar, gafciwo kəmaduwu kureye do saa duwu kada kozənalan harzənadə[20] Kambo Map yala-gədi Africabe. Shi Nile dǝ wu yeyiro turin hx6fh35qhafhfl7urnb8dkcjpn546yi 29296 29295 2026-06-20T04:56:05Z Abba Khaleel 1413 29296 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Niledə''' shima kəmoduwu kura yalamen səfayinma suro yalagədi Africaben kuru suro kuluwu Mediterraneanbero suluwin. Nəm kuruwu kilomita 7,088 (4,404 mi) lan, shima kəmoduwu shiro kuruwuwo ba dunyalan,[b] amma nəmngəwu nji gozənadə kəmoduwuwa kura kura alamanna Amazon au Congo yeyiro gana. Kəmaduwu Nilebedə zaumaro nasha nasha kənəngabe a, arzənyibe a, kuru tarihi adabe Africabe sammason saa duwu kadaro sədəna. Niledə kuluwunzə kura kura indi mbeji: bəl Nile a kuru blue Nile a. Shi White Niledə kuru kuruwu kuru shiga kəla njibero gotəna, attəson shi Blue Niledə banazəgə nəmngəwunzə indiro kozəna shi White Nile dəga. Nile bəldə batau kəmaduwu Victoriaben badijin kuru Uganda-a South Sudan-a men sədin; kuru Blue Nile də batau kəmaduwu Tana Ethiopia lan badijin kuru Sudan ro lejin anəmgədi lan. Kəmoduwuwa indidə bərni kura Sudanbe Khartoumlan kəltayin. Nadən səta yalalaro kəzəfkə kozə sahara Nubiaben səta bərni kura lardə Egyptbe Cairo ro zəfsəyin kuru darerammo kuluwu Mediterranean Sea batawu Alexandriaben suluwuna, na shimadən kuluwu kura delta səbandəna. Nasha cidiben, shi gomna Niledə kəmaduwu gana kuru shiye futu kərmaaro dagənadəga saa 15,000 ro zəgayin. Basinnzə njiyedə lardəwa mewun tilonro lezəna. Nji suro Nilebedə ngəwunzəso nji samibe lardəa cidi samibe Ethiopia-a, Kenya-a, Tanzania-a, Uganda-a lan fəlangjin. Lardəwa cidiyaye - Egypt-a, Sudan-a, South Sudan-adə sandima sahara kuru nji kəmaduwuye gozayin bare nankaro. Lardǝa gade sammaso au gana-gana suro Nile Basinben dasagǝnadǝ sandima Burundi-a, kuru Democratic Republic of Congo-a, Eritrea-a kuru Rwanda-a. Kəmaduwu Niledə shima furtu kəla furum zamanbe Egyptbe kureyewo, shi dəwo nasha kənəngabe sammason kəmaduwudən təngatəgənama. Shi kəmoduwudəbe njiye saa woson fəlangjinmadə ci kəmoduwudəben nji ngəwu gənajin. Katti adəye kəskawa banazəyin shidoni jama zauro ngəla'a sahara kəjiro sədinbadən fuwuzayinma. Niledə kasuwu-a, fantəgə-a, yanəm are-a, kərmai-a banazəna. Anəmga (samin) shi Nile cataract kənindimedə shima Nubiawo, fato tarihibe ada Kermabe kureye a kuru Mairi Kushitebe a. Am Europebe ngəwuso kəmaduwu Niledəbe sandiya mowonzəna, kuru sandiye kulashinza nasha kəmaduwu Victoriaben suro dareram karnu kən 19ben na kəmaduwudə fəlangzəna. Suro adaa doni ci kəmaduwu Nileben dasagəna zaman kərmayen amma Nilotic ammasodə, fe sunyitəmaso dawu-notarmabe sandidoni bəlaa-kəla-kəlaben sunyiya sadində, fewanzaa nasha woktu-loktuben nazaru nji Nileyedə njiye nankaro. Zaman kərmayen, shi Niledə zaumaro nasha arzənyi lardəa Egypt a Sudan a lan zauro faidaa, sandidə shilan təngatəgəna nasha kulo ngəwuro bare kwatarabe sadin. Tun loktu dareram karnu kən 20 bedən, cele dozen samin gartəna suro Nile Basinben bare kwatarabea kuru konnu latərikibe fando nankaro. Shi celedəbe lamar kəmaduwudəbe saa woson lejin dəga falzəna kuru katti nasha cidiyero lenəmin dəga dabsəna, adəbe səkə kəmaduwudəbe fulutə badiwono. Cele laadə alamanna cele Aswan High Dam a kuru Grand Ethiopian Renaissance Dam a – sandima dalil gasa siyasabe lardəa dinabe kəla nji ba'a, nəlefa kəmbu ba'a, kuru amso'a nanzən kəndaaramnzan kəndagəramnzaro satuluwuna. Suwa-a kuru asalnza-a Kalima Nasarabe "Nile" də shiga Latin Nilus lan goatə kuru Greek kurebe Νεῖλος (Neilos) lan goatə, shidəwo waneye kalma Semiticbe naḥal lan goatə, maananzə 'kəmoduwu'.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nile#cite_note-FOOTNOTEHurst2025-12</ref> Hieroglyphs Masarbe jtrw nankaro, kalima 'kəmoduwu' au 'Nile':[10][d] M17 x1 D21 G43 N35 N35 N35 Təlam Egyptbe kureyedən, kalma faldə 'Nile' a 'kəmoduwu' a lan faidatin: jtrw.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nile#cite_note-FOOTNOTEAllen200021,_101-15</ref> Am Egyptbedə lardənzadəga kmt lan bowozayin maananzə 'sələm', kəla launu nji Nilebe sələmdəro wutəgəmen loktu sandiye nji kəmaduwubedə gozayindən.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nile#cite_note-FOOTNOTEAllen2000339,_470-16</ref> Su Nasarabe "Blue Nile" də fasari su Arabicbe Al-Bahr Al-Azraqbe.[9] Zaman kərmaben, kəmaduwudə su kadaro lejin suro Nile Basinben. Lardə Egyptben, shiga Al-Nil, Bahr Al-Nil au Nahr Al-Nil lan bowotin.[13] Sudan anəmyedən, yimlan sha Arabic Baḥr el-Jebel lan bowotin, بحر الجبل, maananzədə 'Kəmoduwu Kauye'.[14] Ugandalan, amma təlamma Lugandaye manazandə su Kiyira faidatayin.[15] Am Nubiabe laa lardə Egyptbea kuru Sudanbea su Nobiinbe Áman Dawū ('Nji Kura') faidatayin.[16] Kəmoduwuwa ngəwu (kəmoduwuwa sənana Nile ro kəltayinma) kuru nashaa kəmoduwudəbe sunzaro "Nile" kəlzana, suronzan: Albert Nile - Nasha Nile bəldə yalaro kəmaduwu Albertlan səta Nimulero lejin. Black Nile - Su gade kəmoduwu Atbarahbe. Blue Nile - Fal suro kəmaduwu kura indi Nile ye dəro Kyoga Nile - Nasha Nile bəl kəmoduwu Kyoga lan səta kəmoduwu Albert ro saadənadə. Nile kuradə - Nasha Nilebe cidiyazəna kəla kəlta Blue Nile-a White Nile-aben. Kawu Nile - Nasha Nile bəlbedə kau Ugandaben səta sədi South Sudanbero saadənadə[21] Victoria Nile - Nasha Nile bəl kəmoduwu Victoria lan səta kəmoduwu Kyoga ro saadənadə. White Nile - Fal suro kəmaduwu kura indi Nile ye dəro Yellow Nile – Wadi Howar, gafciwo kəmaduwu kureye do saa duwu kada kozənalan harzənadə[20] Kambo Map yala-gədi Africabe. Shi Nile dǝ wu yeyiro turin == Lamintǝ == ki77cuog4xyq37z23inab748o8ygsyq 0 2816 29297 2026-06-20T04:58:56Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Kǝmaduwu yalabe''' dǝ kate Great Britain-a, Denmark-a, Norway-a, Germany-a, Netherlands-a, Belgium-a, Faransa-a lan kara. Kǝmaduwu do kǝla Europe ye dǝ, shi dǝ kǝmaduwu Atlantic ye dǝga kǝllata English Channel anǝm lan kuru kǝmaduwu Norwegian ye yala lan. Nəm kuruwunzə kilomita 970-a (mi 600)-a nəm faraknzə kilomita 580-a (mi 360)-a kozəna, kilomita square 570,000 (mi 220,000 sq) zamzəna. Shidə laiya mara njiye yala Europebe kura-kura s..." 29297 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Kǝmaduwu yalabe''' dǝ kate Great Britain-a, Denmark-a, Norway-a, Germany-a, Netherlands-a, Belgium-a, Faransa-a lan kara. Kǝmaduwu do kǝla Europe ye dǝ, shi dǝ kǝmaduwu Atlantic ye dǝga kǝllata English Channel anǝm lan kuru kǝmaduwu Norwegian ye yala lan. Nəm kuruwunzə kilomita 970-a (mi 600)-a nəm faraknzə kilomita 580-a (mi 360)-a kozəna, kilomita square 570,000 (mi 220,000 sq) zamzəna. Shidə laiya mara njiye yala Europebe kura-kura sədin kuru shima bənyi kənta kurawo. Ci kəmaduwubedə na kəji fantəbe-a bəladəriye-a lardəwa kalangaiyyaben nowata, kuru na arzənyi konnube ngəwu, surodən karuwa-a nji njibe-a mbeji. Kuluwu yalabedə lamarra siyasa cidibe-a askərrabe-an zauro nowata, taganasmaro yala europebe lan, zaman daubelan səta zaman kəmaayero suwudənan. Kuru zauro faida'a dunya sammason duno am yala Europebe soye dunya sammason fəlezanadən zaman daube-a zaman zamanbe-a. Kǝmaduwu yalabedǝ shima dawudi citǝ Vikingsbe wo. Hanseatic League-a, Dutch Republic-a, Britain-a sammaso kərmai kuluwu yalabe-a kasuwu-a arzənyi dunyabe-a fando məradəzana. Nasha Germany ye kəmaduwuro suluwin dəro, kəmaduwu yalabedə zauro faida'a kəriwuwa dunyabe indison. Coast də geology-a geography-a kada mbeji. Yaladən, fjords cidiyazəna-a kuru sheer cliffs-adə ci kəmaduwu Norwegian-a Scottish-a yedə fəlezana, amma anəmlan, ci kəmaduwudə nguwuso ci kəmaduwuye kattiye-a, ci kəmoduwu kuruwu-a kuru katti farak-a. Dalil nəmngəwu amsobe-a, cidaram kura-a, kuru zaumaro kəmaduwu-a nasha shiga dəriza kəlzana-a faidatədəbe səkə, lamarra kada kəndaaram kəmaduwubedəga lezayin. Lamarra korbe batti- nguwusoro bənyi kənta ngəwu-a, nji sanyiyaram-a barebe-a, latədə-a, kuru awowa gade-a - adəye kasadə kada suwudəna banna daptə-a kuru faidawa razəgəbe loktu kuruwube-a nankaro. Ilmu cidiye Hawar kura: Geography kuluwu yalabe Kuru wune: List kəmoduwuwa doni kuluwu yalabero suluwinma Norwaybe KǝmaduwuSkKaEng Ch Sk=Skagerrak Ka=Kattegat Eng Ch=Tasha Nasarabe Kəmoduwu yalabedə kərtawa Orkneybe-a ci kəmaduwu gədi Great Britainbe-a fətelan dazəna, kuru cidi Europebe yalabe-a dawube-a gədi-a anəm-a lan, Norway-a, Denmark-a, Germany-a, Netherlands-a, Belgium-a, France-a kunten.[2] Anəmfətelan, ngawo Straits of Doverben, kəmaduwu yalabedə shima diwal Nasarabewo kuru kəmaduwu Atlanticbe'a kəljin.[1][2] Gədi lan, kuluwu Baltic ye'a kəllata Skagerrak-a Kattegat-a men, [2] zawal kəpkata do Denmark'a Norway'a Sweden'a yekcin ma.[1] Yaladən Shetland Islands də sha kəllata, kuru kəmaduwu Norwegian ye'a kəllata, shidoni kəmaduwu cidiya kəmaduwu Arctic ye də.[1][3] Kǝmaduwu yalabe dǝ kilomita 970 (mi 600) kuru nǝm faraknzǝ kilomita 580 (mi 360) a kozǝna, nashanzǝ kilomita square 750,000 (290,000 sq mi) kuru nǝm kuranzǝ kilomita cubic 54,000 (13,000 cu mi).[4] Nasha ci kəmaduwu yalabedən kərtawa kura-kura mbeji, Shetland-a, Orkney-a, Frisian Islands-a kunten.[2] Shi kuluwu yalabedə nji shawa-shawa səbandin nasha njiye Europebe kadalan, kuru adəgaima British Isles-a. Nasha kura njiye Europebedə kuluwu yalabero suluyin, nji kuluwu Balticbe kunten. Kəmoduwuwa kura kuru faida'a doni kəmaduwu yalabero sədinmadə sandima Elbe-a Rhine-Meuse-a.[5] Am miliyon 185 yeyi nasha kəmoduwuwa doni kəmaduwu yalabero suluwindən napsana kuru na'a cidaram kura'a mbeji.[6] Siffawa kura-kura Kambosoro, kəmaduwudə kəla cidi Europeben kara kuru nəmcintənzə mita 90 (300 ft) yeyi.[1][7] Kashimodə shima Norwegian trench, shidoni ci kəmaduwu Norwegianbe'a Oslolan səta nasha yala Bergenbero saadənadə.[1] Shidə kate kilomita 20-a 30-ayen (12-a 19 mi) nəm faraknzə kuru nəm cidinzə mita 725 (2,379 ft).[8] Dogger Bank də, moraine kura, au debris glacialye kəltənyima, cidiya cidiyedən mita 15 səta 30 ro saadəna (50 səta 100 ft ro saadəna).[9][10] Awo adə shima na bənyi kəntaye zauro ngəla North Sea lan suwudə.[1] Long Forties-a Broad Fourteens-adə na'a kura nəm cidinza fathoms fal (fathoms fiyakkə-a fathom mewun diyau-a au 73-a 26 m-a au 240-a 85 ft-a, sammason). Banks kura-kura anyi-a gade-a ye kuluwu yalabedə zauro tajirwaro sadəna,[11] shidoni nizam zawal manəm kurube satellitebe faidatəye sha fuluzənadə.[12] Bəla Shatanbedə kilomita 320 (mi 200) gədi Dundee, Scotlandben kara. Awo shima də shima njiye kalkal gənyi kate kilomita 20-a 30-a (12-a 19 mi) kuruwu, kilomita fal-a indi-a (0.6-a 1.2 mi) nəm faraknzə-a kuru nəm cidinzə mita 230-a (750 ft) ro saadəna.[13] Nawa gade doni cidi ganadə sandima banki Cleaverbe-a, banki Fisherbe-a, banki Noordhinderbe-a. t3kp7yzt71adcttbdq9b8afpx3k0xr7 0 2817 29298 2026-06-20T05:01:08Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Kǝmaduwu yalabe''' dǝ kate Great Britain-a, Denmark-a, Norway-a, Germany-a, Netherlands-a, Belgium-a, Faransa-a lan kara. Kǝmaduwu do kǝla Europe ye dǝ, shi dǝ kǝmaduwu Atlantic ye dǝga kǝllata English Channel anǝm lan kuru kǝmaduwu Norwegian ye yala lan. Nəm kuruwunzə kilomita 970-a (mi 600)-a nəm faraknzə kilomita 580-a (mi 360)-a kozəna, kilomita square 570,000 (mi 220,000 sq) zamzəna. Shidə laiya mara njiye yala Europebe kura-kura s..." 29298 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Kǝmaduwu yalabe''' dǝ kate Great Britain-a, Denmark-a, Norway-a, Germany-a, Netherlands-a, Belgium-a, Faransa-a lan kara. Kǝmaduwu do kǝla Europe ye dǝ, shi dǝ kǝmaduwu Atlantic ye dǝga kǝllata English Channel anǝm lan kuru kǝmaduwu Norwegian ye yala lan. Nəm kuruwunzə kilomita 970-a (mi 600)-a nəm faraknzə kilomita 580-a (mi 360)-a kozəna, kilomita square 570,000 (mi 220,000 sq) zamzəna. Shidə laiya mara njiye yala Europebe kura-kura sədin kuru shima bənyi kənta kurawo. Ci kəmaduwubedə na kəji fantəbe-a bəladəriye-a lardəwa kalangaiyyaben nowata, kuru na arzənyi konnube ngəwu, surodən karuwa-a nji njibe-a mbeji. Kuluwu yalabedə lamarra siyasa cidibe-a askərrabe-an zauro nowata, taganasmaro yala europebe lan, zaman daubelan səta zaman kəmaayero suwudənan. Kuru zauro faida'a dunya sammason duno am yala Europebe soye dunya sammason fəlezanadən zaman daube-a zaman zamanbe-a. Kǝmaduwu yalabedǝ shima dawudi citǝ Vikingsbe wo. Hanseatic League-a, Dutch Republic-a, Britain-a sammaso kərmai kuluwu yalabe-a kasuwu-a arzənyi dunyabe-a fando məradəzana. Nasha Germany ye kəmaduwuro suluwin dəro, kəmaduwu yalabedə zauro faida'a kəriwuwa dunyabe indison. Coast də geology-a geography-a kada mbeji. Yaladən, fjords cidiyazəna-a kuru sheer cliffs-adə ci kəmaduwu Norwegian-a Scottish-a yedə fəlezana, amma anəmlan, ci kəmaduwudə nguwuso ci kəmaduwuye kattiye-a, ci kəmoduwu kuruwu-a kuru katti farak-a. Dalil nəmngəwu amsobe-a, cidaram kura-a, kuru zaumaro kəmaduwu-a nasha shiga dəriza kəlzana-a faidatədəbe səkə, lamarra kada kəndaaram kəmaduwubedəga lezayin. Lamarra korbe batti- nguwusoro bənyi kənta ngəwu-a, nji sanyiyaram-a barebe-a, latədə-a, kuru awowa gade-a - adəye kasadə kada suwudəna banna daptə-a kuru faidawa razəgəbe loktu kuruwube-a nankaro. Ilmu cidiye Hawar kura: Geography kuluwu yalabe Kuru wune: List kəmoduwuwa doni kuluwu yalabero suluwinma Norwaybe KǝmaduwuSkKaEng Ch Sk=Skagerrak Ka=Kattegat Eng Ch=Tasha Nasarabe Kəmoduwu yalabedə kərtawa Orkneybe-a ci kəmaduwu gədi Great Britainbe-a fətelan dazəna, kuru cidi Europebe yalabe-a dawube-a gədi-a anəm-a lan, Norway-a, Denmark-a, Germany-a, Netherlands-a, Belgium-a, France-a kunten.[2] Anəmfətelan, ngawo Straits of Doverben, kəmaduwu yalabedə shima diwal Nasarabewo kuru kəmaduwu Atlanticbe'a kəljin.[1][2] Gədi lan, kuluwu Baltic ye'a kəllata Skagerrak-a Kattegat-a men, [2] zawal kəpkata do Denmark'a Norway'a Sweden'a yekcin ma.[1] Yaladən Shetland Islands də sha kəllata, kuru kəmaduwu Norwegian ye'a kəllata, shidoni kəmaduwu cidiya kəmaduwu Arctic ye də.[1][3] Kǝmaduwu yalabe dǝ kilomita 970 (mi 600) kuru nǝm faraknzǝ kilomita 580 (mi 360) a kozǝna, nashanzǝ kilomita square 750,000 (290,000 sq mi) kuru nǝm kuranzǝ kilomita cubic 54,000 (13,000 cu mi).[4] Nasha ci kəmaduwu yalabedən kərtawa kura-kura mbeji, Shetland-a, Orkney-a, Frisian Islands-a kunten.[2] Shi kuluwu yalabedə nji shawa-shawa səbandin nasha njiye Europebe kadalan, kuru adəgaima British Isles-a. Nasha kura njiye Europebedə kuluwu yalabero suluyin, nji kuluwu Balticbe kunten. Kəmoduwuwa kura kuru faida'a doni kəmaduwu yalabero sədinmadə sandima Elbe-a Rhine-Meuse-a.[5] Am miliyon 185 yeyi nasha kəmoduwuwa doni kəmaduwu yalabero suluwindən napsana kuru na'a cidaram kura'a mbeji.[6] Siffawa kura-kura Kambosoro, kəmaduwudə kəla cidi Europeben kara kuru nəmcintənzə mita 90 (300 ft) yeyi.[1][7] Kashimodə shima Norwegian trench, shidoni ci kəmaduwu Norwegianbe'a Oslolan səta nasha yala Bergenbero saadənadə.[1] Shidə kate kilomita 20-a 30-ayen (12-a 19 mi) nəm faraknzə kuru nəm cidinzə mita 725 (2,379 ft).[8] Dogger Bank də, moraine kura, au debris glacialye kəltənyima, cidiya cidiyedən mita 15 səta 30 ro saadəna (50 səta 100 ft ro saadəna).[9][10] Awo adə shima na bənyi kəntaye zauro ngəla North Sea lan suwudə.[1] Long Forties-a Broad Fourteens-adə na'a kura nəm cidinza fathoms fal (fathoms fiyakkə-a fathom mewun diyau-a au 73-a 26 m-a au 240-a 85 ft-a, sammason). Banks kura-kura anyi-a gade-a ye kuluwu yalabedə zauro tajirwaro sadəna,[11] shidoni nizam zawal manəm kurube satellitebe faidatəye sha fuluzənadə.[12] Bəla Shatanbedə kilomita 320 (mi 200) gədi Dundee, Scotlandben kara. Awo shima də shima njiye kalkal gənyi kate kilomita 20-a 30-a (12-a 19 mi) kuruwu, kilomita fal-a indi-a (0.6-a 1.2 mi) nəm faraknzə-a kuru nəm cidinzə mita 230-a (750 ft) ro saadəna.[13] Nawa gade doni cidi ganadə sandima banki Cleaverbe-a, banki Fisherbe-a, banki Noordhinderbe-a. t3kp7yzt71adcttbdq9b8afpx3k0xr7 29299 29298 2026-06-20T05:08:19Z Abba Khaleel 1413 29299 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Kǝmaduwu yalabe''' dǝ kate Great Britain-a, Denmark-a, Norway-a, Germany-a, Netherlands-a, Belgium-a, Faransa-a lan kara. Kǝmaduwu do kǝla Europe ye dǝ, shi dǝ kǝmaduwu Atlantic ye dǝga kǝllata English Channel anǝm lan kuru kǝmaduwu Norwegian ye yala lan. Nəm kuruwunzə kilomita 970-a (mi 600)-a nəm faraknzə kilomita 580-a (mi 360)-a kozəna, kilomita square 570,000 (mi 220,000 sq) zamzəna. Shidə laiya mara njiye yala Europebe kura-kura sədin kuru shima bənyi kənta kurawo. Ci kəmaduwubedə na kəji fantəbe-a bəladəriye-a lardəwa kalangaiyyaben nowata, kuru na arzənyi konnube ngəwu, surodən karuwa-a nji njibe-a mbeji. Kuluwu yalabedə lamarra siyasa cidibe-a askərrabe-an zauro nowata, taganasmaro yala europebe lan, zaman daubelan səta zaman kəmaayero suwudənan. Kuru zauro faida'a dunya sammason duno am yala Europebe soye dunya sammason fəlezanadən zaman daube-a zaman zamanbe-a. Kǝmaduwu yalabedǝ shima dawudi citǝ Vikingsbe wo. Hanseatic League-a, Dutch Republic-a, Britain-a sammaso kərmai kuluwu yalabe-a kasuwu-a arzənyi dunyabe-a fando məradəzana. Nasha Germany ye kəmaduwuro suluwin dəro, kəmaduwu yalabedə zauro faida'a kəriwuwa dunyabe indison. Coast də geology-a geography-a kada mbeji. Yaladən, fjords cidiyazəna-a kuru sheer cliffs-adə ci kəmaduwu Norwegian-a Scottish-a yedə fəlezana, amma anəmlan, ci kəmaduwudə nguwuso ci kəmaduwuye kattiye-a, ci kəmoduwu kuruwu-a kuru katti farak-a. Dalil nəmngəwu amsobe-a, cidaram kura-a, kuru zaumaro kəmaduwu-a nasha shiga dəriza kəlzana-a faidatədəbe səkə, lamarra kada kəndaaram kəmaduwubedəga lezayin. Lamarra korbe batti- nguwusoro bənyi kənta ngəwu-a, nji sanyiyaram-a barebe-a, latədə-a, kuru awowa gade-a - adəye kasadə kada suwudəna banna daptə-a kuru faidawa razəgəbe loktu kuruwube-a nankaro. Ilmu cidiye Hawar kura: Geography kuluwu yalabe Kuru wune: List kəmoduwuwa doni kuluwu yalabero suluwinma Norwaybe KǝmaduwuSkKaEng Ch Sk=Skagerrak Ka=Kattegat Eng Ch=Tasha Nasarabe Kəmoduwu yalabedə kərtawa Orkneybe-a ci kəmaduwu gədi Great Britainbe-a fətelan dazəna, kuru cidi Europebe yalabe-a dawube-a gədi-a anəm-a lan, Norway-a, Denmark-a, Germany-a, Netherlands-a, Belgium-a, France-a kunten.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pacific_Ocean#cite_note-ebc-1</ref> Anəmfətelan, ngawo Straits of Doverben, kəmaduwu yalabedə shima diwal Nasarabewo kuru kəmaduwu Atlanticbe'a kəljin.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pacific_Ocean#cite_note-2</ref> Gədi lan, kuluwu Baltic ye'a kəllata Skagerrak-a Kattegat-a men, zawal kəpkata do Denmark'a Norway'a Sweden'a yekcin ma.[1] Yaladən Shetland Islands də sha kəllata, kuru kəmaduwu Norwegian ye'a kəllata, shidoni kəmaduwu cidiya kəmaduwu Arctic ye də.[1]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pacific_Ocean#cite_note-3</ref> Kǝmaduwu yalabe dǝ kilomita 970 (mi 600) kuru nǝm faraknzǝ kilomita 580 (mi 360) a kozǝna, nashanzǝ kilomita square 750,000 (290,000 sq mi) kuru nǝm kuranzǝ kilomita cubic 54,000 (13,000 cu mi).[4] Nasha ci kəmaduwu yalabedən kərtawa kura-kura mbeji, Shetland-a, Orkney-a, Frisian Islands-a kunten.[2] Shi kuluwu yalabedə nji shawa-shawa səbandin nasha njiye Europebe kadalan, kuru adəgaima British Isles-a. Nasha kura njiye Europebedə kuluwu yalabero suluyin, nji kuluwu Balticbe kunten. Kəmoduwuwa kura kuru faida'a doni kəmaduwu yalabero sədinmadə sandima Elbe-a Rhine-Meuse-a.[5] Am miliyon 185 yeyi nasha kəmoduwuwa doni kəmaduwu yalabero suluwindən napsana kuru na'a cidaram kura'a mbeji.[6] Siffawa kura-kura Kambosoro, kəmaduwudə kəla cidi Europeben kara kuru nəmcintənzə mita 90 (300 ft) yeyi.[1][7] Kashimodə shima Norwegian trench, shidoni ci kəmaduwu Norwegianbe'a Oslolan səta nasha yala Bergenbero saadənadə.[1] Shidə kate kilomita 20-a 30-ayen (12-a 19 mi) nəm faraknzə kuru nəm cidinzə mita 725 (2,379 ft).[8] Dogger Bank də, moraine kura, au debris glacialye kəltənyima, cidiya cidiyedən mita 15 səta 30 ro saadəna (50 səta 100 ft ro saadəna).[9][10] Awo adə shima na bənyi kəntaye zauro ngəla North Sea lan suwudə.[1] Long Forties-a Broad Fourteens-adə na'a kura nəm cidinza fathoms fal (fathoms fiyakkə-a fathom mewun diyau-a au 73-a 26 m-a au 240-a 85 ft-a, sammason). Banks kura-kura anyi-a gade-a ye kuluwu yalabedə zauro tajirwaro sadəna,[11] shidoni nizam zawal manəm kurube satellitebe faidatəye sha fuluzənadə.[12] Bəla Shatanbedə kilomita 320 (mi 200) gədi Dundee, Scotlandben kara. Awo shima də shima njiye kalkal gənyi kate kilomita 20-a 30-a (12-a 19 mi) kuruwu, kilomita fal-a indi-a (0.6-a 1.2 mi) nəm faraknzə-a kuru nəm cidinzə mita 230-a (750 ft) ro saadəna.[13] Nawa gade doni cidi ganadə sandima banki Cleaverbe-a, banki Fisherbe-a, banki Noordhinderbe-a. == Lamintǝ == l4uf6qh0lf5uury6fhbcny6vdvslj5o 29302 29299 2026-06-20T05:26:53Z Hugo.arg 123 Hugo.arg moved page [[Pacific Ocean]] to [[Kǝmaduwu yalabe]] 29299 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Kǝmaduwu yalabe''' dǝ kate Great Britain-a, Denmark-a, Norway-a, Germany-a, Netherlands-a, Belgium-a, Faransa-a lan kara. Kǝmaduwu do kǝla Europe ye dǝ, shi dǝ kǝmaduwu Atlantic ye dǝga kǝllata English Channel anǝm lan kuru kǝmaduwu Norwegian ye yala lan. Nəm kuruwunzə kilomita 970-a (mi 600)-a nəm faraknzə kilomita 580-a (mi 360)-a kozəna, kilomita square 570,000 (mi 220,000 sq) zamzəna. Shidə laiya mara njiye yala Europebe kura-kura sədin kuru shima bənyi kənta kurawo. Ci kəmaduwubedə na kəji fantəbe-a bəladəriye-a lardəwa kalangaiyyaben nowata, kuru na arzənyi konnube ngəwu, surodən karuwa-a nji njibe-a mbeji. Kuluwu yalabedə lamarra siyasa cidibe-a askərrabe-an zauro nowata, taganasmaro yala europebe lan, zaman daubelan səta zaman kəmaayero suwudənan. Kuru zauro faida'a dunya sammason duno am yala Europebe soye dunya sammason fəlezanadən zaman daube-a zaman zamanbe-a. Kǝmaduwu yalabedǝ shima dawudi citǝ Vikingsbe wo. Hanseatic League-a, Dutch Republic-a, Britain-a sammaso kərmai kuluwu yalabe-a kasuwu-a arzənyi dunyabe-a fando məradəzana. Nasha Germany ye kəmaduwuro suluwin dəro, kəmaduwu yalabedə zauro faida'a kəriwuwa dunyabe indison. Coast də geology-a geography-a kada mbeji. Yaladən, fjords cidiyazəna-a kuru sheer cliffs-adə ci kəmaduwu Norwegian-a Scottish-a yedə fəlezana, amma anəmlan, ci kəmaduwudə nguwuso ci kəmaduwuye kattiye-a, ci kəmoduwu kuruwu-a kuru katti farak-a. Dalil nəmngəwu amsobe-a, cidaram kura-a, kuru zaumaro kəmaduwu-a nasha shiga dəriza kəlzana-a faidatədəbe səkə, lamarra kada kəndaaram kəmaduwubedəga lezayin. Lamarra korbe batti- nguwusoro bənyi kənta ngəwu-a, nji sanyiyaram-a barebe-a, latədə-a, kuru awowa gade-a - adəye kasadə kada suwudəna banna daptə-a kuru faidawa razəgəbe loktu kuruwube-a nankaro. Ilmu cidiye Hawar kura: Geography kuluwu yalabe Kuru wune: List kəmoduwuwa doni kuluwu yalabero suluwinma Norwaybe KǝmaduwuSkKaEng Ch Sk=Skagerrak Ka=Kattegat Eng Ch=Tasha Nasarabe Kəmoduwu yalabedə kərtawa Orkneybe-a ci kəmaduwu gədi Great Britainbe-a fətelan dazəna, kuru cidi Europebe yalabe-a dawube-a gədi-a anəm-a lan, Norway-a, Denmark-a, Germany-a, Netherlands-a, Belgium-a, France-a kunten.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pacific_Ocean#cite_note-ebc-1</ref> Anəmfətelan, ngawo Straits of Doverben, kəmaduwu yalabedə shima diwal Nasarabewo kuru kəmaduwu Atlanticbe'a kəljin.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pacific_Ocean#cite_note-2</ref> Gədi lan, kuluwu Baltic ye'a kəllata Skagerrak-a Kattegat-a men, zawal kəpkata do Denmark'a Norway'a Sweden'a yekcin ma.[1] Yaladən Shetland Islands də sha kəllata, kuru kəmaduwu Norwegian ye'a kəllata, shidoni kəmaduwu cidiya kəmaduwu Arctic ye də.[1]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pacific_Ocean#cite_note-3</ref> Kǝmaduwu yalabe dǝ kilomita 970 (mi 600) kuru nǝm faraknzǝ kilomita 580 (mi 360) a kozǝna, nashanzǝ kilomita square 750,000 (290,000 sq mi) kuru nǝm kuranzǝ kilomita cubic 54,000 (13,000 cu mi).[4] Nasha ci kəmaduwu yalabedən kərtawa kura-kura mbeji, Shetland-a, Orkney-a, Frisian Islands-a kunten.[2] Shi kuluwu yalabedə nji shawa-shawa səbandin nasha njiye Europebe kadalan, kuru adəgaima British Isles-a. Nasha kura njiye Europebedə kuluwu yalabero suluyin, nji kuluwu Balticbe kunten. Kəmoduwuwa kura kuru faida'a doni kəmaduwu yalabero sədinmadə sandima Elbe-a Rhine-Meuse-a.[5] Am miliyon 185 yeyi nasha kəmoduwuwa doni kəmaduwu yalabero suluwindən napsana kuru na'a cidaram kura'a mbeji.[6] Siffawa kura-kura Kambosoro, kəmaduwudə kəla cidi Europeben kara kuru nəmcintənzə mita 90 (300 ft) yeyi.[1][7] Kashimodə shima Norwegian trench, shidoni ci kəmaduwu Norwegianbe'a Oslolan səta nasha yala Bergenbero saadənadə.[1] Shidə kate kilomita 20-a 30-ayen (12-a 19 mi) nəm faraknzə kuru nəm cidinzə mita 725 (2,379 ft).[8] Dogger Bank də, moraine kura, au debris glacialye kəltənyima, cidiya cidiyedən mita 15 səta 30 ro saadəna (50 səta 100 ft ro saadəna).[9][10] Awo adə shima na bənyi kəntaye zauro ngəla North Sea lan suwudə.[1] Long Forties-a Broad Fourteens-adə na'a kura nəm cidinza fathoms fal (fathoms fiyakkə-a fathom mewun diyau-a au 73-a 26 m-a au 240-a 85 ft-a, sammason). Banks kura-kura anyi-a gade-a ye kuluwu yalabedə zauro tajirwaro sadəna,[11] shidoni nizam zawal manəm kurube satellitebe faidatəye sha fuluzənadə.[12] Bəla Shatanbedə kilomita 320 (mi 200) gədi Dundee, Scotlandben kara. Awo shima də shima njiye kalkal gənyi kate kilomita 20-a 30-a (12-a 19 mi) kuruwu, kilomita fal-a indi-a (0.6-a 1.2 mi) nəm faraknzə-a kuru nəm cidinzə mita 230-a (750 ft) ro saadəna.[13] Nawa gade doni cidi ganadə sandima banki Cleaverbe-a, banki Fisherbe-a, banki Noordhinderbe-a. == Lamintǝ == l4uf6qh0lf5uury6fhbcny6vdvslj5o 0 2818 29300 2026-06-20T05:10:26Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Diwal njiye Panama ye''' də (Spanish lan: Canal de Panamá) shima diwal njiye kilomita 82 (mil 51) Panama ye dəwo kuluwu Caribbean ye'a kuluwu Pacific ye'a kəljin ma. Na zauro kəpkata Isthmus Panamabedə kamzəna, kuru shima diwal kasuwu kuluwube kate kəmaduwu Atlanticbe-a kəmaduwu Pacificbe-ayewo. Kokkowa datəgəram ndasowoso mara njiyedəga hafcin har Gatun Lake ro saadəna, kəmaduwu nji shawabe mita 26 (85 ft) sami kəmaduwuben, shidəwo kəmodu..." 29300 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Diwal njiye Panama ye''' də (Spanish lan: Canal de Panamá) shima diwal njiye kilomita 82 (mil 51) Panama ye dəwo kuluwu Caribbean ye'a kuluwu Pacific ye'a kəljin ma. Na zauro kəpkata Isthmus Panamabedə kamzəna, kuru shima diwal kasuwu kuluwube kate kəmaduwu Atlanticbe-a kəmaduwu Pacificbe-ayewo. Kokkowa datəgəram ndasowoso mara njiyedəga hafcin har Gatun Lake ro saadəna, kəmaduwu nji shawabe mita 26 (85 ft) sami kəmaduwuben, shidəwo kəmoduwu Chagresbe-a kəmoduwu Alajuelabe-a damtəlan tədənadə nəmngəwu cida latəbe məradətənadəga fulutə nankaro. Locks də daji mara njiye dəga datəgəram gadedən cidiyazəyin. Kokkowa buroyedə mita 33.5 (110 ft) nəm faraknzə kuru kolzə mara njiye Panamaxbe kojin. Layi kokowabe kən yakkəmedə kate kəntawu September saa 2007-a May saa 2016-ayen gartəna. Diwal njibe faraktənadə cida kasuwube badiwono yim kawu 26 kəntawu Junebe saa 2016. Kokkowa bəlindəye kolzə mara njiye kura-kura Neopanamaxbedəga lejin. Daji lita 200,000,000 (gallon US miliyon 52) nji shawaye faidatin loktu maara njiye fallan. Canal də nji ganatəye sha suro njiye lan fəlejin loktu baramye lan.[1][2] Diwal Panama Canalbedə loktu mara njiye kate kəmaduwu Atlantic-a Pacific-ayen bəlawurotəyedə zauro fulujin, adəye sandiya banazəgə diwal kuruwu, tajirwa'a nasha anəm Americaye anəmyedən Drake Passage men, Strait of Magellan au Beagle Channel men. Garnzədə shima cida nzunduye shiro kurawo kuru zauro zauye dəwo ngaltema tədənyimawo. Tun shiga yim kawu kəntawube 15 kəntawu Augustbe saa 1914 lan katənadən, shi canaldə fantəgə kəmaduwube loktu-a nəmcintə-aro kasarrataro kənasartəna, lenəmare kəmaduwube-a arzənyibe-a dunowaro sədin diwal korin kuru taman kəske'a ndikate kəmaduwu indibedən, adəye shawari kasuwu dunyabe'a lezəna, fuwutə razəgəbe'a banazəyin. nashawa dunyabe cintə'a lan razəwu'a fuwutəgəro banazəyin.[3] Colombia a, France a, kuru dare United States a sandima nasha do canal dəga dərizə kəlzana dəga sunotin loktu gardə sadindən. France ye cida kəla canal dəyen saa 1881 lan badiwono, amma suro saa 1889 lan dawono dalil am zar yikomasoye kasattə ba nankaro dalil kaziyi nzunduye-a kuru cidawu ngəwu kərmuye-a nankaro. US ye cida dəga 1904 lan səmowona kuru canal dəga suro saa 1914 lan kawono. US ye canal dəga kuru Panama Canal Zone dərizə kəlzəna dəga gozə kowono hatta Torrijos-Carter Treaties ye Panama ro 1977 lan cedo. shi do ne gomnati Panama ye kəlanzən cistayin ma kuru cidajin ma. Lamarra saa woson mara njiye 1,000 lan cizəna suro saa 1914 yen, loktu canal də katənadən, mara njiye 14,702 ro saadəna suro saa 2008 yen, jumlanzə ton miliyon 333.7 Panama Canal/Nizam ngaltəye dunyabe (PC/UMS) ro saadəna. Saa 2012 lan, maara njiye 815,000 kozəna suro canaldəben kozana. Suro saa shimadən, am uwu do canal dəga faidatayin madə sandima United States-a, China-a, Chile-a, Japan-a, South Korea-a. Suro saa 2017, mara njiye awa 11.38 gozəna kate kokowa diyabe indi canalbedən kotəro. Karapka injiniya garbe Americabedəye Panama Canaldəga suro awowa ajabba dunyabe tulurben falro səkkəna.[6] Gargam Hawar kura: Gargam Panama Canalbe Shawariwa buroye Panama lan Tafakkardo canal Panama yedə saa 1513 lan baditə, sado kam Spainye Isthmus of Panama (c.1475-1519) də kurzənadən. Shiye suro mujallanzəyen ruwozəna kəla mowontə canalbe amma awo laa sədinba.[7][8] Dunowa Europebedə karəngəman mowontə njiye kate kəmaduwu Atlantic-a Pacific-ayen latəye asuzana kəla kotowo cidi kəpkata kate North-a South America-ayen. Shawari buro salakbedə saa 1534 lan, loktu mai Holy Romanbe Charles V ye kulashi kəla diwal Americasben diwoye amariya cinadən, sau mara njiye kate Spain-a Peru-ayen bəlawurozayin dəga kəsketəro.[9] Suro saa 1668 lan, kurunma kuru falsafama Nasarabe Sir Thomas Browne ye Isthmus Panama ye də shima na do canal jili anyiro zauro kəskewo.[10] Jarabtə buro salakbe isthmusdə'a diwal kasuwubero kalaktəyedə shima Darien scheme doni Kingdom of Scotlandye (1698-1700) badizənadə, shidoni kəndaramma kəji fantəba nankaro koltənadə.[11] Suro saa 1811 yen, ilmuma alagəwaye lardə Germanye Alexander von Humboldt ruwo kəla kəraye kəla cidiye lardəwa Spainye tunotənayen suro Central Americayen baksəna (ruwo kəla siyasaye royaume de la Nouvelle Espagne; təlam Nasarayero fasartəna: Ruwo kəla siyasabe kəla mairi bəlin Spainyen suronzən kulashi kəla kəndaramzaye lardə Mexicoye'a leyata mbeji). Suro ruwodəyen, shiye diwalwa uwu mowonjinma canalbe Central Americabedə gozəna, Panama kunten, amma na shiro zauro faida'adə shima Nicaraguaben, kəmaduwu Nicaraguabe kozənaro tamozəna.[12] Shawariwanzədəye səkkə Britishye njiye Nicaragua fartəye jarabsana saa 1843 lan. Jarabtə adə dareramdən faidazənyi yaye, Clayton-Bulwer Treaty (1850) kate United Kingdom-a United Stat-a ye suwudəna. i3ahviw1avartrid44tx6n4bshsv1je 29301 29300 2026-06-20T05:12:53Z Abba Khaleel 1413 29301 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Diwal njiye Panama ye''' də (Spanish lan: Canal de Panamá) shima diwal njiye kilomita 82 (mil 51) Panama ye dəwo kuluwu Caribbean ye'a kuluwu Pacific ye'a kəljin ma. Na zauro kəpkata Isthmus Panamabedə kamzəna, kuru shima diwal kasuwu kuluwube kate kəmaduwu Atlanticbe-a kəmaduwu Pacificbe-ayewo. Kokkowa datəgəram ndasowoso mara njiyedəga hafcin har Gatun Lake ro saadəna, kəmaduwu nji shawabe mita 26 (85 ft) sami kəmaduwuben, shidəwo kəmoduwu Chagresbe-a kəmoduwu Alajuelabe-a damtəlan tədənadə nəmngəwu cida latəbe məradətənadəga fulutə nankaro. Locks də daji mara njiye dəga datəgəram gadedən cidiyazəyin. Kokkowa buroyedə mita 33.5 (110 ft) nəm faraknzə kuru kolzə mara njiye Panamaxbe kojin. Layi kokowabe kən yakkəmedə kate kəntawu September saa 2007-a May saa 2016-ayen gartəna. Diwal njibe faraktənadə cida kasuwube badiwono yim kawu 26 kəntawu Junebe saa 2016. Kokkowa bəlindəye kolzə mara njiye kura-kura Neopanamaxbedəga lejin. Daji lita 200,000,000 (gallon US miliyon 52) nji shawaye faidatin loktu maara njiye fallan. Canal də nji ganatəye sha suro njiye lan fəlejin loktu baramye lan.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Panama_Canal#cite_note-p371-1</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Panama_Canal#cite_note-i847-2</ref> Diwal Panama Canalbedə loktu mara njiye kate kəmaduwu Atlantic-a Pacific-ayen bəlawurotəyedə zauro fulujin, adəye sandiya banazəgə diwal kuruwu, tajirwa'a nasha anəm Americaye anəmyedən Drake Passage men, Strait of Magellan au Beagle Channel men. Garnzədə shima cida nzunduye shiro kurawo kuru zauro zauye dəwo ngaltema tədənyimawo. Tun shiga yim kawu kəntawube 15 kəntawu Augustbe saa 1914 lan katənadən, shi canaldə fantəgə kəmaduwube loktu-a nəmcintə-aro kasarrataro kənasartəna, lenəmare kəmaduwube-a arzənyibe-a dunowaro sədin diwal korin kuru taman kəske'a ndikate kəmaduwu indibedən, adəye shawari kasuwu dunyabe'a lezəna, fuwutə razəgəbe'a banazəyin. nashawa dunyabe cintə'a lan razəwu'a fuwutəgəro banazəyin.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Panama_Canal#cite_note-3</ref> Colombia a, France a, kuru dare United States a sandima nasha do canal dəga dərizə kəlzana dəga sunotin loktu gardə sadindən. France ye cida kəla canal dəyen saa 1881 lan badiwono, amma suro saa 1889 lan dawono dalil am zar yikomasoye kasattə ba nankaro dalil kaziyi nzunduye-a kuru cidawu ngəwu kərmuye-a nankaro. US ye cida dəga 1904 lan səmowona kuru canal dəga suro saa 1914 lan kawono. US ye canal dəga kuru Panama Canal Zone dərizə kəlzəna dəga gozə kowono hatta Torrijos-Carter Treaties ye Panama ro 1977 lan cedo. shi do ne gomnati Panama ye kəlanzən cistayin ma kuru cidajin ma. Lamarra saa woson mara njiye 1,000 lan cizəna suro saa 1914 yen, loktu canal də katənadən, mara njiye 14,702 ro saadəna suro saa 2008 yen, jumlanzə ton miliyon 333.7 Panama Canal/Nizam ngaltəye dunyabe (PC/UMS) ro saadəna. Saa 2012 lan, maara njiye 815,000 kozəna suro canaldəben kozana. Suro saa shimadən, am uwu do canal dəga faidatayin madə sandima United States-a, China-a, Chile-a, Japan-a, South Korea-a. Suro saa 2017, mara njiye awa 11.38 gozəna kate kokowa diyabe indi canalbedən kotəro. Karapka injiniya garbe Americabedəye Panama Canaldəga suro awowa ajabba dunyabe tulurben falro səkkəna.[6] Gargam Hawar kura: Gargam Panama Canalbe Shawariwa buroye Panama lan Tafakkardo canal Panama yedə saa 1513 lan baditə, sado kam Spainye Isthmus of Panama (c.1475-1519) də kurzənadən. Shiye suro mujallanzəyen ruwozəna kəla mowontə canalbe amma awo laa sədinba.[7][8] Dunowa Europebedə karəngəman mowontə njiye kate kəmaduwu Atlantic-a Pacific-ayen latəye asuzana kəla kotowo cidi kəpkata kate North-a South America-ayen. Shawari buro salakbedə saa 1534 lan, loktu mai Holy Romanbe Charles V ye kulashi kəla diwal Americasben diwoye amariya cinadən, sau mara njiye kate Spain-a Peru-ayen bəlawurozayin dəga kəsketəro.[9] Suro saa 1668 lan, kurunma kuru falsafama Nasarabe Sir Thomas Browne ye Isthmus Panama ye də shima na do canal jili anyiro zauro kəskewo.[10] Jarabtə buro salakbe isthmusdə'a diwal kasuwubero kalaktəyedə shima Darien scheme doni Kingdom of Scotlandye (1698-1700) badizənadə, shidoni kəndaramma kəji fantəba nankaro koltənadə.[11] Suro saa 1811 yen, ilmuma alagəwaye lardə Germanye Alexander von Humboldt ruwo kəla kəraye kəla cidiye lardəwa Spainye tunotənayen suro Central Americayen baksəna (ruwo kəla siyasaye royaume de la Nouvelle Espagne; təlam Nasarayero fasartəna: Ruwo kəla siyasabe kəla mairi bəlin Spainyen suronzən kulashi kəla kəndaramzaye lardə Mexicoye'a leyata mbeji). Suro ruwodəyen, shiye diwalwa uwu mowonjinma canalbe Central Americabedə gozəna, Panama kunten, amma na shiro zauro faida'adə shima Nicaraguaben, kəmaduwu Nicaraguabe kozənaro tamozəna.[12] Shawariwanzədəye səkkə Britishye njiye Nicaragua fartəye jarabsana saa 1843 lan. Jarabtə adə dareramdən faidazənyi yaye, Clayton-Bulwer Treaty (1850) kate United Kingdom-a United Stat-a ye suwudəna. == Lamintǝ == 4xrj3jvk2ywfk6kd9xghzvb62iirp8e 0 2819 29303 2026-06-20T05:26:53Z Hugo.arg 123 Hugo.arg moved page [[Pacific Ocean]] to [[Kǝmaduwu yalabe]] 29303 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kǝmaduwu yalabe]] ccz06j37x1iondtzh5mxmi1gtlzfi44