Wikipedia kncwiki https://knc.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shafi_kura MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Nasha Taanas Mana Faidatema Mana faidatǝma yǝ Wikipedia Mana kǝla Wikipedia yǝn Liwuram Mana liwuram yǝ MediaWiki Mana MediaWiki yǝ Jiri Mana jiri yǝ Banatǝ Mana banatǝ yǝ Nakka Mana nakka yǝ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3063 29874 2026-08-16T04:41:40Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Nuclearbe tartiffanzədə''' kalaktə loktə nucleus atombedə indi au india kozənaro yaktin. Tartip kalaktəbedə kambosoro neutrons a nur gammabega sətandin, kuruson duno ngəwu sutuluyin hatta alama energy donyi radioactivebega bannatayin yayi. Duno donyi uranium-235 atom falye yaktəlan suluwin də alamanna loktə miliyon 100 yeyi duno donyi carbon atom fal wartəlan suluwin dəga CO2 sətandin.[1][2] Nuclearbe talitənzədə ilmuwu kimiyabe Otto Ha..." 29874 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Nuclearbe tartiffanzədə''' kalaktə loktə nucleus atombedə indi au india kozənaro yaktin. Tartip kalaktəbedə kambosoro neutrons a nur gammabega sətandin, kuruson duno ngəwu sutuluyin hatta alama energy donyi radioactivebega bannatayin yayi. Duno donyi uranium-235 atom falye yaktəlan suluwin də alamanna loktə miliyon 100 yeyi duno donyi carbon atom fal wartəlan suluwin dəga CO2 sətandin.[1][2] Nuclearbe talitənzədə ilmuwu kimiyabe Otto Hahn a Fritz Strassmann a kuru kimiyawu physicsbe Lise Meitner a Otto Robert Frisch sandima foduwa. Hahn a Strassmann a tawatsəgəna kəla yaktə kalaktəbedə kətawu Decemberbe kawunzə 19 saa 1938 lan wazəna, kuru Meitner a tadanzə Frisch bega bayanzana kəla darasəben suro kəntawu Januaryben saa 1939. Frischbe tartiffadəga sunzə “taktə” samənzəna futə yaktə jamabe alagəlabe suro kəntawu Februaryben kənindimiben.[3]:2. Saa 1939, Hahn a Strassmann be təmazana tandobega tandoga tandobega neutronsbega loktə tartiffa kalaktəben, adəbe muradə nuclearbe jinjirra kalaktəbega kazəna diwal Karewa fissilebe kada saftəlan. Nuclides kəraulan, shidə kalaktəram exothermicbe shidonyi duno kada sutuluyinma indison gərgər konnu lantərkibega kuru duno kəndobe dalamizəga (kawudo karewa ngəwuro kalaktəlan). Alamanna nuclear fusion yeyi, fission də energy sutuluwinro waljiya, jumla awowa təwandinbe energy nzadə awowa badiyarambe dəga kozənaro waljin. Kaziyi fissionbedə mburo walzəna. Nuclide donyi yaktinmadə badiyaram lan yaktin alamaram neutrons bega, amma nuclides yaktin futə kəskelan yaktin alamaram “hangallan” alamanna kawudo neutrons belan. Raktə isotopes yakkəbe (U-233, U-235, kuru Pu-239) nuclearbe jirra kalaktəlan banazəyin duno nuclearbega kəndolan duno kaltəlan, kuruson balimiya nuclearbega cidazayin loktə zauro dunolan kaltəlan. Fission də shima diwal nuclearbe faltəbewo dalildə shima awo donyi fragment lan tuwandin də (au atom feroye) awo donyi atom buroye dəga tilo gənyi. Nuclei indi (au kada) təwandənadə kambosoro nəm rataltəyin amma nəmkuranza gana gade, taidazə nəmngəwu awowa təwandənabedə alamanna 3 səta 2 ro saadəna, fissile isotopes nowatalan.[4][5] Kambo yaktəbedə yaktə binarybe (sandi indi cajizain), amma loktəlan (loktu 2 səta 4 ro sadəna loktə 1000 lan), dalami kəmburam yakkə sandilan təwandin, suro ternary fissionben. Sandi awoa anyiye shiro ganawo badə, nəm kuranza proton lan səta argon nucleus ro saadəna. Awowa təwandinbasodəbe kəlnonza (shidonyi waniye faraklan gade-gadejin kuru tartiffa gade-gaden) tartiffa quantum tunnelingbega gayirzəna alamanna protonbe suluwinso, alpha decayso, cluster decayso, sandi donyi awowa tilo cinma loktəwosolan. Tawattə kəlanzəlaro, sa’a 1940 lan Georgy Flyorov, Konstantin Petrzhak, kuru Igor Kurchatov bega asuzana, yaktə donyi neutron diyabe gənyi, amma kəlanzəlaro bannatə badijin dalildə shima nucleusdə tawadə bawo nəmngəwu neutronben. isotopbe.[6] Ngaltə nuclear fusionben, shidonyi shillewuwaga duno cin kuru alamanna dunyabe samma sadənamadə, (suye saminzəga wune) falbe waniye nuclearbe tartiffanzəga gojin fitəlan futə dunyabe fafaltəlan. Adəgaima, alamen nuclear tartiffa reactorsbedə sha kəndaram zauro duwan təwandinbalan təbandəna. hijuu7gvyhq4sd23a41waqgd6cv5ems 29875 29874 2026-08-16T04:44:45Z Abba Khaleel 1413 29875 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Nuclearbe tartiffanzədə''' kalaktə loktə nucleus atombedə indi au india kozənaro yaktin. Tartip kalaktəbedə kambosoro neutrons a nur gammabega sətandin, kuruson duno ngəwu sutuluyin hatta alama energy donyi radioactivebega bannatayin yayi. Duno donyi uranium-235 atom falye yaktəlan suluwin də alamanna loktə miliyon 100 yeyi duno donyi carbon atom fal wartəlan suluwin dəga CO2 sətandin.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nuclear_fission#cite_note-UBC_NEB-1</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nuclear_fission#cite_note-ww-2</ref> Nuclearbe talitənzədə ilmuwu kimiyabe Otto Hahn a Fritz Strassmann a kuru kimiyawu physicsbe Lise Meitner a Otto Robert Frisch sandima foduwa. Hahn a Strassmann a tawatsəgəna kəla yaktə kalaktəbedə kətawu Decemberbe kawunzə 19 saa 1938 lan wazəna, kuru Meitner a tadanzə Frisch bega bayanzana kəla darasəben suro kəntawu Januaryben saa 1939. Frischbe tartiffadəga sunzə “taktə” samənzəna futə yaktə jamabe alagəlabe suro kəntawu Februaryben kənindimiben.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nuclear_fission#cite_note-rr-3</ref>:2. Saa 1939, Hahn a Strassmann be təmazana tandobega tandoga tandobega neutronsbega loktə tartiffa kalaktəben, adəbe muradə nuclearbe jinjirra kalaktəbega kazəna diwal Karewa fissilebe kada saftəlan. Nuclides kəraulan, shidə kalaktəram exothermicbe shidonyi duno kada sutuluyinma indison gərgər konnu lantərkibega kuru duno kəndobe dalamizəga (kawudo karewa ngəwuro kalaktəlan). Alamanna nuclear fusion yeyi, fission də energy sutuluwinro waljiya, jumla awowa təwandinbe energy nzadə awowa badiyarambe dəga kozənaro waljin. Kaziyi fissionbedə mburo walzəna. Nuclide donyi yaktinmadə badiyaram lan yaktin alamaram neutrons bega, amma nuclides yaktin futə kəskelan yaktin alamaram “hangallan” alamanna kawudo neutrons belan. Raktə isotopes yakkəbe (U-233, U-235, kuru Pu-239) nuclearbe jirra kalaktəlan banazəyin duno nuclearbega kəndolan duno kaltəlan, kuruson balimiya nuclearbega cidazayin loktə zauro dunolan kaltəlan. Fission də shima diwal nuclearbe faltəbewo dalildə shima awo donyi fragment lan tuwandin də (au atom feroye) awo donyi atom buroye dəga tilo gənyi. Nuclei indi (au kada) təwandənadə kambosoro nəm rataltəyin amma nəmkuranza gana gade, taidazə nəmngəwu awowa təwandənabedə alamanna 3 səta 2 ro saadəna, fissile isotopes nowatalan.[4][5] Kambo yaktəbedə yaktə binarybe (sandi indi cajizain), amma loktəlan (loktu 2 səta 4 ro sadəna loktə 1000 lan), dalami kəmburam yakkə sandilan təwandin, suro ternary fissionben. Sandi awoa anyiye shiro ganawo badə, nəm kuranza proton lan səta argon nucleus ro saadəna. Awowa təwandinbasodəbe kəlnonza (shidonyi waniye faraklan gade-gadejin kuru tartiffa gade-gaden) tartiffa quantum tunnelingbega gayirzəna alamanna protonbe suluwinso, alpha decayso, cluster decayso, sandi donyi awowa tilo cinma loktəwosolan. Tawattə kəlanzəlaro, sa’a 1940 lan Georgy Flyorov, Konstantin Petrzhak, kuru Igor Kurchatov bega asuzana, yaktə donyi neutron diyabe gənyi, amma kəlanzəlaro bannatə badijin dalildə shima nucleusdə tawadə bawo nəmngəwu neutronben. isotopbe.[6] Ngaltə nuclear fusionben, shidonyi shillewuwaga duno cin kuru alamanna dunyabe samma sadənamadə, (suye saminzəga wune) falbe waniye nuclearbe tartiffanzəga gojin fitəlan futə dunyabe fafaltəlan. Adəgaima, alamen nuclear tartiffa reactorsbedə sha kəndaram zauro duwan təwandinbalan təbandəna. == Lamintǝ == r2kx7vj3pitc3y424q3stbwl8ga47sa 0 3064 29876 2026-08-16T04:48:20Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} Suro physicsben, '''kəndaaram matterbe''' au fasal matterbedə shima jili gade-gade shilan matterdə mbejiwo. Kəndaaram matterbe diyau turin suro kənənga kullumyen: cibbu, nji, gas, kuru plasma. Kəndaram gade-gadedə futu awoa sənanadəbe (atoms, molecules, ions, electrons) tartiptənadən gayirtin, kuru futu sandi sammason kəndozayinna. Suro awo cibbuben, awoa sənanadə zauro kəltə kuru na noatalan gənatəna, awodəro zadə-a nəmngəwu-a cin. Su..." 29876 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Suro physicsben, '''kəndaaram matterbe''' au fasal matterbedə shima jili gade-gade shilan matterdə mbejiwo. Kəndaaram matterbe diyau turin suro kənənga kullumyen: cibbu, nji, gas, kuru plasma. Kəndaram gade-gadedə futu awoa sənanadəbe (atoms, molecules, ions, electrons) tartiptənadən gayirtin, kuru futu sandi sammason kəndozayinna. Suro awo cibbuben, awoa sənanadə zauro kəltə kuru na noatalan gənatəna, awodəro zadə-a nəmngəwu-a cin. Suro awo njibedən, awoa sənanadə na falro karəngə amma raksa kamanza kozayin, awodəbe kolzə nəmngəwunzə kalkalro sədin kuru shiye zaye awo shiro container gultindəro faljin. Suro gasben, awoa sənanadə kamanza cintəzana kuru futu kəlanzaben lezayin, awodəga kolzə tartəyin kuru zadə-a nəmngəwu-a awo suronzən dagənadəga təmzayin. Plasmadə gas'a samun, amma suronzən awoa chargedbe mbeji (ions a kuru free electrons a) sandidəwo namtə kəlanzaben lezainma kuru lantarki-a magnetic-aro jawawu cinma. Ngawo kəndaaram kurebedən, kəndaaram gade kada mbejiro nowata. Laaye kate awowa adaben kara; misallo, crystals njibedə alamaram awoa cibbube-a awoa njibe-a fəlejin. Laaye cotto jili gade-gade wakilzayin. Kəndaram magneticbedə, misallo, futu atomsbe tartiptənadən gənyi, amma kəla futu loktuwa magneticbedən kara (spins). Suro awo cibbuben yayi na atomsodə nazarunzalan kara, kokortində diwalla gade-gaden fasaltin, adəbe səkə kəndaram subibe alamanna ferromagnetism au antiferromagnetism kudo. Kənəngawa laadə cidiya kəndagəram zaumaro zaulan wakajin, misallo Bose-Einsteinbe kawudonzə a kuru Fermionicbe kawudonzəa (indiso suro zaumaro amusuben), awo neutronbe bannajinna (suro zaumaro nəmkərawuben), kuru quark-gluon plasma (suro duno zaumaro ngəwuben). Shi kalma phasedə loktuwalaan shilan faidatin kəndaaram awoaben, amma mowonjin awo kəllata faldəbe phases gade-gade sədin sandidəwo kəndaaram awoa fallen dasagənadəga. Misallo, kankaradə shima kəndaaram njibe cibbuwo, amma fasal kankarabe kada mbeji kuru garnza kristalbe gade-gade, sandidəwo pressure-a temperature-a gade-gaden təbandin. Kəriyewa kureye diyau Cibbu Hawar kura: Solid Futu kəskelan awowa sənana suro kəndaram cibbuben – sandidə kamanzaro karəngənro kəllata. Suro awo cibbuben, awoa sənana (ions, atoms, au molecules) sammaso karəngəro kəllata. Dunowa ndikate awowa sənanabedə zauro dunowa kuru awowa sənanadə raksa kəlanzaro lezayinba amma raksa vibrate bas sadin. Sawu adǝbero, awo cibbudǝ kalkal, zadǝnzǝ tawadǝga, kuru nǝmngǝwunzǝ tawadǝga. Awowa cibbuwadə raksa zadənza falzayin duno diyabe baslan, misallo loktu namtə au kamtəlan. Suro awoa cibbuwa kristallineben, awoa sənanadə (atoms, molecules, au ions) sandiya futu tartipkataro, waltə-waltəyin. Garno crystalbe kada mbeji, kuru awo faldə raksə garno fal kozənaro waljin (au solid phase). Misallo, sudə tiyinzə dawu-dawu cubicbe na temperature cidiya 912 °C (1,674 °F), kuru fuska-dawu cubicbe kate 912 a 1,394 °C (2,541 °F). Kankaradə shilan gar crystalbe nowata mewun lokko uwur mbeji, au phases cibbube mewun lokko uwur, shidəwo temperature-a pressure-a gade-gaden mbejidə.[1] Manzar-a kuru awoa gade non-crystalline-a, awoa cibbu amorphousbe-a tartip kuruwu barodə sandima kəndaaram cidibe kalkaltəgəbe gənyi; adə nankaro sandiya cidiyan kəndaaram awoa kurebe gənyiro bayantəna. Awowa cibbu sodə yitəlan awo cibburo faltin, kuru awoa njiyedə kankaramen awo cibburo faltin. Solids də raksa daataro gas ro faltin diwal sublimation yen, kuru gas də raksa faltin daataro awo cibbu ro waljin diwal deposition yen. Nji Hawar kura: Nji Futu kəskelan awowa sənana suro kəndaram njibedən – raksa lezayin kuru zadədə falzayin. Shi awo njiye də shima awo do ne təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmjin ba ma. Nəmngəwudə tawadəro temperature-a pressure-adə sambisoro faltinro waljiya. Sa awo cibbudə sami melting pointnzəben kawudo tədiya, shidə njiro waljin, sau shi pressuredə na yakkə awodəbedəga kozənaro waljiya. Dunowa ndikate molecularbe (au interatomic au interionic) də kuwami yaye faida’a, amma molecules də dunonza kamanza’a lezayin kuru garnzadə mowonjin. Adəye maananzə shi zadǝ awo njiya-njiyabedǝ tawadǝ ba amma awo shiga gǝnazǝnadǝ shima shiga suwudin. Nəm nguwudə shima awo cibbudəga kozəna, awo nowatadə shima nji, H2O. Temperature shiro kurawo badə shilan awo njibe mbejidə shima temperaturenzə zauro faidaawo.[2] 5agrukd5faa1i58b4ekum9uka409qtw 29877 29876 2026-08-16T04:50:19Z Abba Khaleel 1413 29877 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Suro physicsben, '''kəndaaram matterbe''' au fasal matterbedə shima jili gade-gade shilan matterdə mbejiwo. Kəndaaram matterbe diyau turin suro kənənga kullumyen: cibbu, nji, gas, kuru plasma. Kəndaram gade-gadedə futu awoa sənanadəbe (atoms, molecules, ions, electrons) tartiptənadən gayirtin, kuru futu sandi sammason kəndozayinna. Suro awo cibbuben, awoa sənanadə zauro kəltə kuru na noatalan gənatəna, awodəro zadə-a nəmngəwu-a cin. Suro awo njibedən, awoa sənanadə na falro karəngə amma raksa kamanza kozayin, awodəbe kolzə nəmngəwunzə kalkalro sədin kuru shiye zaye awo shiro container gultindəro faljin. Suro gasben, awoa sənanadə kamanza cintəzana kuru futu kəlanzaben lezayin, awodəga kolzə tartəyin kuru zadə-a nəmngəwu-a awo suronzən dagənadəga təmzayin. Plasmadə gas'a samun, amma suronzən awoa chargedbe mbeji (ions a kuru free electrons a) sandidəwo namtə kəlanzaben lezainma kuru lantarki-a magnetic-aro jawawu cinma. Ngawo kəndaaram kurebedən, kəndaaram gade kada mbejiro nowata. Laaye kate awowa adaben kara; misallo, crystals njibedə alamaram awoa cibbube-a awoa njibe-a fəlejin. Laaye cotto jili gade-gade wakilzayin. Kəndaram magneticbedə, misallo, futu atomsbe tartiptənadən gənyi, amma kəla futu loktuwa magneticbedən kara (spins). Suro awo cibbuben yayi na atomsodə nazarunzalan kara, kokortində diwalla gade-gaden fasaltin, adəbe səkə kəndaram subibe alamanna ferromagnetism au antiferromagnetism kudo. Kənəngawa laadə cidiya kəndagəram zaumaro zaulan wakajin, misallo Bose-Einsteinbe kawudonzə a kuru Fermionicbe kawudonzəa (indiso suro zaumaro amusuben), awo neutronbe bannajinna (suro zaumaro nəmkərawuben), kuru quark-gluon plasma (suro duno zaumaro ngəwuben). Shi kalma phasedə loktuwalaan shilan faidatin kəndaaram awoaben, amma mowonjin awo kəllata faldəbe phases gade-gade sədin sandidəwo kəndaaram awoa fallen dasagənadəga. Misallo, kankaradə shima kəndaaram njibe cibbuwo, amma fasal kankarabe kada mbeji kuru garnza kristalbe gade-gade, sandidəwo pressure-a temperature-a gade-gaden təbandin. Kəriyewa kureye diyau Cibbu Hawar kura: Solid Futu kəskelan awowa sənana suro kəndaram cibbuben – sandidə kamanzaro karəngənro kəllata. Suro awo cibbuben, awoa sənana (ions, atoms, au molecules) sammaso karəngəro kəllata. Dunowa ndikate awowa sənanabedə zauro dunowa kuru awowa sənanadə raksa kəlanzaro lezayinba amma raksa vibrate bas sadin. Sawu adǝbero, awo cibbudǝ kalkal, zadǝnzǝ tawadǝga, kuru nǝmngǝwunzǝ tawadǝga. Awowa cibbuwadə raksa zadənza falzayin duno diyabe baslan, misallo loktu namtə au kamtəlan. Suro awoa cibbuwa kristallineben, awoa sənanadə (atoms, molecules, au ions) sandiya futu tartipkataro, waltə-waltəyin. Garno crystalbe kada mbeji, kuru awo faldə raksə garno fal kozənaro waljin (au solid phase). Misallo, sudə tiyinzə dawu-dawu cubicbe na temperature cidiya 912 °C (1,674 °F), kuru fuska-dawu cubicbe kate 912 a 1,394 °C (2,541 °F). Kankaradə shilan gar crystalbe nowata mewun lokko uwur mbeji, au phases cibbube mewun lokko uwur, shidəwo temperature-a pressure-a gade-gaden mbejidə.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/State_of_matter#cite_note-1</ref> Manzar-a kuru awoa gade non-crystalline-a, awoa cibbu amorphousbe-a tartip kuruwu barodə sandima kəndaaram cidibe kalkaltəgəbe gənyi; adə nankaro sandiya cidiyan kəndaaram awoa kurebe gənyiro bayantəna. Awowa cibbu sodə yitəlan awo cibburo faltin, kuru awoa njiyedə kankaramen awo cibburo faltin. Solids də raksa daataro gas ro faltin diwal sublimation yen, kuru gas də raksa faltin daataro awo cibbu ro waljin diwal deposition yen. Nji Hawar kura: Nji Futu kəskelan awowa sənana suro kəndaram njibedən – raksa lezayin kuru zadədə falzayin. Shi awo njiye də shima awo do ne təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmman təmjin ba ma. Nəmngəwudə tawadəro temperature-a pressure-adə sambisoro faltinro waljiya. Sa awo cibbudə sami melting pointnzəben kawudo tədiya, shidə njiro waljin, sau shi pressuredə na yakkə awodəbedəga kozənaro waljiya. Dunowa ndikate molecularbe (au interatomic au interionic) də kuwami yaye faida’a, amma molecules də dunonza kamanza’a lezayin kuru garnzadə mowonjin. Adəye maananzə shi zadǝ awo njiya-njiyabedǝ tawadǝ ba amma awo shiga gǝnazǝnadǝ shima shiga suwudin. Nəm nguwudə shima awo cibbudəga kozəna, awo nowatadə shima nji, H2O. Temperature shiro kurawo badə shilan awo njibe mbejidə shima temperaturenzə zauro faidaawo.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/State_of_matter#cite_note-White-2</ref> == Lamintǝ == mfif6py7h262u61wqagfesovvnpo2sg 0 3065 29878 2026-08-16T04:51:50Z Abba Khaleel 1413 Created page with "{{Databox}} '''Liquiddə''' shima kəndaaram awobe nəmngəwunzə tawadəga amma zadə noata ba. Sa suro awo laayen gənatiya kuru duno alamanna gravity yeyiro waljiya, awo njiye də zaye suro awo dəye dəro faljin nasha duno dəyen. Nəmkərawu awo njiya-njiyabedə ngəwusoro awo cibbube-a karəngə, kuru nəmngəwu gasbe-a kozəna. Liquids də shima awo do ne condensed matter gultin ma rokko awo cibbu ye lan, kuru awo do ne fluid gultin ma rokko gas ye lan. Nji awo n..." 29878 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Liquiddə''' shima kəndaaram awobe nəmngəwunzə tawadəga amma zadə noata ba. Sa suro awo laayen gənatiya kuru duno alamanna gravity yeyiro waljiya, awo njiye də zaye suro awo dəye dəro faljin nasha duno dəyen. Nəmkərawu awo njiya-njiyabedə ngəwusoro awo cibbube-a karəngə, kuru nəmngəwu gasbe-a kozəna. Liquids də shima awo do ne condensed matter gultin ma rokko awo cibbu ye lan, kuru awo do ne fluid gultin ma rokko gas ye lan. Nji awo njiye də, atoms au molecules lan kəllata, kəltəram molecules ye duno dawu-dawu lan. Dunowa anyiye awowa sənanadəga kolzə kamanzaro lezayin kuru sandiya karəngənro napsayin. Futu gadelan, awoa cibbuwadə tiyinzan awoa sənana mbeji shidonyi dunowa intermolecularbe dunowaro kəllatadə, nəmgadeza sənanaro dafcin na noatalan. Gas sodə, nasha gaden, suronzan awoa ngəwu mbeji, nəm kəlanzalan lezayinma kuru duno intermolecularbe dunowa bas mbeji. Kawudo tərayinna soro, molecules suro awo njiyedə zauro tərtəyin, daji nəmcintə ndikatenzaye tərayin. Na kəltayen, duno kəltə ndikate molecules ye də, sandiya na falro sakko ro sətin bawo, kuru awo njiye dəa gasro faltin. Nasha gade lan, temperature də fulutin ma, nəm cintu kate molecules ye də fulutin. Na do kankaraye lan, molecules də tartip do crystallization lan bowotiyin ma, kuru awo njiye də faltə awo cibbu ro waljin. Nji njiya-njiyadə Dunyalan ngəwu yaye, kəndaaram awoa anyibedə shima zaumaro dunya nowatadən zaumaro nowatawo, dalildə shi njidə temperature/pressure range gana məradəzəna. Kambo awoa dunyalan nowatadə sandima gaseouswo (namtə fowo interstellarben) au plasma (namtə shillewuben). Misallo Awowa indi basdə shima njiwo kəndaaram temperature-a pressure-aben: mercury-a bromine-a. Awowa gade diyaudə na yitəbe gana laa nəmkəluwu njimbedəga kozəna: francium-a, caesium-a, gallium-a kuru rubidium-a. Awowa tahir doni kəndaram noatalan nji-a, ethanol-a awowa gade organicbe-a mbeji. Nji njiyedə zauro faida'a nasha chemistry-a biology-ayen, kuru shidə jili kənənga nowata sammasoro məradətəna.[2][3] Nji donyi inorganic ye də suronzən awo donyi njiye gənyi ma kuru acid kada mbeji. Tuskatə donyi njiro waljinma suro njim konnuben suronzən alloy alamanna galinstan (gallium-indium-tin alloy donyi -19 °C au -2 °F lan yijinma) kuru amalgams gade (alloy donyi mercury mbeji).[4] Tuskatəwa laa, alamanna sodium-potassium metal alloy NaK, sandima njibewo nasha nəmkəluwu njimben yayi awowa fal-faldə cibbu cidiya kəndaram falben (wune kəltəram eutecticbe).[5] Tuskatə awo njiye sambisoro tədinmadə suronzən awo njiye alamanna bleach fatobe yeyi mbeji, awo gade tuskaata alamanna kəndawu mineralbe-a gasoline-a, awo kəltabe alama vinaigrette au mayonnaise-a, awoa suspensionbe alama bu-a, kuru colloids alama fenti-a cam-a. Gas kada njiro waljin amusutəlan, awoa njiya satuluyin alamanna oxygen njiya-a, nitrogen njiya-a, hydrogen njiya-a kuru helium njiya-a. Attəson yayi, gaswa sammaso raktə njiro waljinba nasha duno samiben. Carbon dioxide də, misallo, daataro kankara harzənaro waljin nəm njiro waltəro, kuru shidə njiro waljin nəm duno 5.1 atm yeyilan.[6] Kambo awo njiye də temperature də fulutin lan kərjin. Liquid heliumdə shiye gade suro shidə cibburo waljinba hatta kuri (0 K) cidiya duno noataben dalil karewanzə quantumben.[7] 625radsuk0my1x2o0hmxjbhpf765bvb 29879 29878 2026-08-16T04:55:21Z Abba Khaleel 1413 29879 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Liquiddə''' shima kəndaaram awobe nəmngəwunzə tawadəga amma zadə noata ba. Sa suro awo laayen gənatiya kuru duno alamanna gravity yeyiro waljiya, awo njiye də zaye suro awo dəye dəro faljin nasha duno dəyen. Nəmkərawu awo njiya-njiyabedə ngəwusoro awo cibbube-a karəngə, kuru nəmngəwu gasbe-a kozəna. Liquids də shima awo do ne condensed matter gultin ma rokko awo cibbu ye lan, kuru awo do ne fluid gultin ma rokko gas ye lan. Nji awo njiye də, atoms au molecules lan kəllata, kəltəram molecules ye duno dawu-dawu lan. Dunowa anyiye awowa sənanadəga kolzə kamanzaro lezayin kuru sandiya karəngənro napsayin. Futu gadelan, awoa cibbuwadə tiyinzan awoa sənana mbeji shidonyi dunowa intermolecularbe dunowaro kəllatadə, nəmgadeza sənanaro dafcin na noatalan. Gas sodə, nasha gaden, suronzan awoa ngəwu mbeji, nəm kəlanzalan lezayinma kuru duno intermolecularbe dunowa bas mbeji. Kawudo tərayinna soro, molecules suro awo njiyedə zauro tərtəyin, daji nəmcintə ndikatenzaye tərayin. Na kəltayen, duno kəltə ndikate molecules ye də, sandiya na falro sakko ro sətin bawo, kuru awo njiye dəa gasro faltin. Nasha gade lan, temperature də fulutin ma, nəm cintu kate molecules ye də fulutin. Na do kankaraye lan, molecules də tartip do crystallization lan bowotiyin ma, kuru awo njiye də faltə awo cibbu ro waljin. Nji njiya-njiyadə Dunyalan ngəwu yaye, kəndaaram awoa anyibedə shima zaumaro dunya nowatadən zaumaro nowatawo, dalildə shi njidə temperature/pressure range gana məradəzəna. Kambo awoa dunyalan nowatadə sandima gaseouswo (namtə fowo interstellarben) au plasma (namtə shillewuben). Misallo Awowa indi basdə shima njiwo kəndaaram temperature-a pressure-aben: mercury-a bromine-a. Awowa gade diyaudə na yitəbe gana laa nəmkəluwu njimbedəga kozəna: francium-a, caesium-a, gallium-a kuru rubidium-a.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Liquid#cite_note-2</ref> Awowa tahir doni kəndaram noatalan nji-a, ethanol-a awowa gade organicbe-a mbeji. Nji njiyedə zauro faida'a nasha chemistry-a biology-ayen, kuru shidə jili kənənga nowata sammasoro məradətəna.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Liquid#cite_note-MottlGlazerKaiser2007-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Liquid#cite_note-ChybaHand2005-4</ref> Nji donyi inorganic ye də suronzən awo donyi njiye gənyi ma kuru acid kada mbeji. Tuskatə donyi njiro waljinma suro njim konnuben suronzən alloy alamanna galinstan (gallium-indium-tin alloy donyi -19 °C au -2 °F lan yijinma) kuru amalgams gade (alloy donyi mercury mbeji).<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Liquid#cite_note-Surmann2005-5</ref> Tuskatəwa laa, alamanna sodium-potassium metal alloy NaK, sandima njibewo nasha nəmkəluwu njimben yayi awowa fal-faldə cibbu cidiya kəndaram falben (wune kəltəram eutecticbe).[5] Tuskatə awo njiye sambisoro tədinmadə suronzən awo njiye alamanna bleach fatobe yeyi mbeji, awo gade tuskaata alamanna kəndawu mineralbe-a gasoline-a, awo kəltabe alama vinaigrette au mayonnaise-a, awoa suspensionbe alama bu-a, kuru colloids alama fenti-a cam-a. Gas kada njiro waljin amusutəlan, awoa njiya satuluyin alamanna oxygen njiya-a, nitrogen njiya-a, hydrogen njiya-a kuru helium njiya-a. Attəson yayi, gaswa sammaso raktə njiro waljinba nasha duno samiben. Carbon dioxide də, misallo, daataro kankara harzənaro waljin nəm njiro waltəro, kuru shidə njiro waljin nəm duno 5.1 atm yeyilan.[6] Kambo awo njiye də temperature də fulutin lan kərjin. Liquid heliumdə shiye gade suro shidə cibburo waljinba hatta kuri (0 K) cidiya duno noataben dalil karewanzə quantumben.[7] == Lamintǝ == bfeugi555uswdllu6qan6sl9lrb7nvw